Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1141/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3, 4, 8, 41 ust. 1, w zw. z art. 39
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 3 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 roku sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 98 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej zwanej "u.p.s.", rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), oraz art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, Kierownik GOPS w C., działając z upoważnienia Wójta Gminy C., odmówił S. K. – zwanemu dalej skarżącym - przyznania pomocy w formie [...] kg węgla orzech na okres letni.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe kwalifikujące do przyznania pomocy finansowej, ponadto wskazał, że rozważał przyznanie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego lecz z uwagi na ograniczone środki finansowe ośrodka oraz fakt, iż w przypadku skarżącego nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek odmówił przyznania tej formy pomocy. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że pracownik socjalny oferował skarżącemu przekazywanie żywności pozyskiwanej z Banku Żywnościowo - Rzeczowego w T., jednakże ww. zrezygnował z tej formy pomocy składając stosowne oświadczenie w dniu [...] lipca 2014 r.

Odwołanie od ww. decyzji organu I instancji wniósł skarżący wskazując na swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną oraz dochodową i wniósł o przyznanie pomocy na zgłoszone we wniosku cele.

Decyzją z dnia [...] września 2014 r. Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że ubiegający się o pomoc nie spełnia kryterium dochodowego.

Jak wynika z treści wywiadu środowiskowego, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Jak ustalił organ I instancji, źródło utrzymania ww. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowiła renta rolnicza odwołującego, która wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi [...] zł. Od tej kwoty potrącane są zajęcia komornicze niezwiązane z obowiązkiem alimentacyjnym. Zatem jak wynika z przepisów prawnych i podanego wyżej stanu faktycznego sprawy, trafne jest ustalenie organu I instancji, że dochód skarżącego w wys. [...] zł, przekracza próg dochodowy, tj. kwotę 542 zł. W takiej sytuacji zasiłek celowy stronie nie przysługuje.

Natomiast zgodnie z treścią art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Organ II instancji podał, że spełnienie drugiego kryterium – sytuacyjnego jest niewątpliwe, albowiem wnioskodawca jest osobą chorą o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nadto organ wskazał, że decyzje podejmowane na podstawie art. 41 u.p.s. są decyzjami opartymi na swobodnym uznaniu organu, po wnikliwym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Wprawdzie przepis prawa materialnego umożliwiający przyznanie specjalnego zasiłku celowego lub zwrotnego zasiłku celowego przewiduje uznaniowy charakter rozstrzygnięcia sprawy, jednak organ wydający decyzję zobowiązany jest z mocy art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego załatwić sprawę w sposób odpowiadający słusznym interesom obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Natomiast art. 3 ust. 4 u.p.s. ustanawia zasadę ogólną, według której potrzeby korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Odnosząc te uwagi do przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, iż organ I instancji - zgodnie z powyższymi wymogami wynikającymi z art. 7 k.p.a. oraz art. 3 ust. 4 u.p.s. - mógł również odmówić przyznania pomocy w tej formie. Nie jest bowiem celem pomocy społecznej zaspokajanie wszystkich zgłaszanych potrzeb. Należy pamiętać, że mimo trudnej sytuacji skarżącego organy pomocy społecznej zobowiązane są do udzielania tej pomocy także innym potrzebującym mieszkańcom.

Ponadto, organ odwoławczy uznał, że pracownik socjalny oferował skarżącemu przekazywanie żywności pozyskiwanej z Banku Żywnościowo - Rzeczowego w T., jednakże ww. zrezygnował z tej formy pomocy składając stosowne oświadczenie. Tym samym pozbawił się on produktów, które mógłby otrzymać za darmo. Zaoszczędzone w ten sposób pieniądze skarżący mógł przeznaczyć na realizację innych potrzeb.

Nie zgadzając się z dokonanym w sprawie rozstrzygnięciem skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę zarzucając, że organy w przedmiotowej sprawie naruszyły interes społeczny. Podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a."). Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Brzmienie powyższego unormowania prowadzi do wniosku, że specjalny zasiłek celowy może być przyznany przez organ administracyjny w przypadku spełnienia następujących przesłanek. Po pierwsze, o przyznanie rozważanego świadczenia może wnioskować osoba albo rodzina, której dochód przekracza odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - w tym wypadku kwotę - 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Po drugie, musi wystąpić szczególnie uzasadniony przypadek. Po trzecie, przyznanie rzeczonego świadczenia oparte jest na uznaniu administracyjnym, ponieważ użyty w cytowanym przepisie zwrot "może" świadczy o tym, że organ może, aczkolwiek nie musi przyznać wnioskowane świadczenie. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (vide: wyrok NSA z 11.02.2011 r. sygn. akt I OSK 1789/10).

Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, niemniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie zdarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide wyrok NSA z 28.08.2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07).

Ustalenie, że w danej sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, nakłada na organ administracyjny obowiązek wnikliwego przeanalizowania sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy. Dla oceny szczególnie uzasadnionego przypadku nie bez znaczenia pozostaje fakt, że rozważane świadczenie dotyczy wyłącznie osób o określonych dochodach, przekraczających ustawowe kryterium dochodowe, których sytuacja materialna co do zasady na co dzień jest na tyle dobra, że osoby te w pierwszej kolejności samodzielnie powinny podejmować starania o przezwyciężenie szczególnie trudnej sytuacji, w jakiej się znalazły. Zasiłek celowy specjalny nie jest wobec tego świadczeniem, które może stanowić rekompensatę za poniesione przez wnioskodawcę wydatki, nie może być też traktowany jako stałe źródło dochodu dla osoby ubiegającej się o jego przyznanie.

W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i finansową skarżącego. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, skarżący jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje, jak podał, na [...]. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Sytuacja finansowa skarżącego, w połączeniu z sytuacją zdrowotną, jest trudna, niemniej ma on stały i pewny dochód, jakim jest renta rolnicza i dodatek pielęgnacyjny w łącznej kwocie [...] zł, przekraczającej - według prawidłowej oceny organów obu instancji - ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Wskazać należy, że pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego, z uwagi na duże potrzeby w zakresie pomocy społecznej, przyznawana jest na zaspokojenie najbardziej elementarnych potrzeb bytowych. Za szczególnie uzasadniony przypadek nie może być uznana ponadto sytuacja osobista, ani stan zdrowia skarżącego i ponoszone w związku z tym koszty leczenia. Okoliczności te nie mogą zostać zakwalifikowane jako szczególne, nadzwyczajne, nie dające się przewidzieć. Nie można wobec tego uznać, że sytuacja osobista czy zdrowotna skarżącego to zdarzenia mające charakter nadzwyczajny, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, które są następstwem nie dających się przewidzieć wydarzeń. Nie bez znaczenia dla sprawy jest również okoliczność, że skarżący nie korzysta z pomocy w postaci żywności. Skorzystanie z niej mogłoby w pewnym stopniu poprawić sytuację skarżącego.

Reasumując, analiza podjętych rozstrzygnięć potwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak i organ I instancji, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy kierując się art. 7 k.p.a., poczynione w tym zakresie ustalenia znajdują odzwierciedlenie w załączonym do sprawy materiale dowodowym. Także motywy podjętych decyzji nie budzą w ocenie Sądu wątpliwości w zakresie zachowania wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., są one bowiem rzeczowe, logiczne i spójne. Organy obu instancji szczegółowo przeanalizowały sytuację osobistą, zdrowotną, rodzinną oraz finansową skarżącego i prawidłowo oceniły ją w kontekście przesłanek z art. 41 pkt 1 u.p.s., nie przekraczając granic uznania administracyjnego, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonym rozstrzygnięciu, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ponownie rozpoznało i rozstrzygnęło sprawę będącą przedmiotem rozważań organu I instancji i odniosło się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. W tych okolicznościach sąd uznał, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu i brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego.

Wobec powyższego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.