Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3199/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 stycznia 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: WSA Grażyna Firek AWSA Janusz Kasprzycki ( spr.) Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 28 września 2001 r. Nr [....] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 19 kwietnia 2000 r., II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego S.K. kwotę 10 zł ( dziesięć złotych ), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dna 19 kwietnia 2000 r., Nr [....] , wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm., zwaną dalej w skrócie - ustawą o kombatantach (...)), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozbawił S.K. uprawnień kombatanckich przyznanych mu decyzją z dnia 13 listopada 1985 r. przez ZW ZBOWiD w K. z tytułu walki o utrwalanie władzy ludowej w okresach od [....] września 1947 r. do [....] grudnia 1947 r., łącznie 3 miesiące (zaświadczenie ZBOWiD, nr .....).

W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu podniósł, że w okresie zaliczonym przez ZBOWiD jako działalność kombatancka S.K. pełnił służbę w Wojsku Polskim. Jak wynika z akt sprawy podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. l ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach(...). Kierownik Urzędu stwierdził zatem, że S.K. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej." W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...) pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich. Zgodnie z treścią powołanego przepisu Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. l ust. 2, art. 2 i 4 ustawy o kombatantach (...). Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonym w terminie, S.K. zarzucił, że wadliwe jest ustalenie Kierownika Urzędu, że jego tytuł kombatanctwa oparty jest na uczestnictwie w tzw. "utrwalaniu władzy ludowej." Podniósł, że pełnił on służbę wojskową z poboru w okresie od "miesiąca września 1947 r do miesiąca września 1949 r w WOP [....] Oddział j w. [....] , mp [....] , później K." Podczas tej służby brał udział w walkach z grupami Wehrwolfu, bandami rabunkowymi, w celu ochrony ludności osiedleńczej i ochrony granicy państwowej. Na dowód tego powołuje zasoby archiwalne WOP w K. Twierdzi, że w takim stanie rzeczy podstawą jego tytułu kombatanctwa jest art. l ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach (...), a zastosowanie wobec niego art. 25 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. l ust. 2 ustawy o kombatantach (...) stanowi naruszenie przepisów w rozumieniu art. 156 § l pkt 2 k.p.a. Nadto zarzuca uzasadnieniu decyzji nie spełnianie wymogów wynikających z art. 107 § 3 k.p.a., a decyzji również naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 49 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Decyzją z dnia 28 września 2001 r., Nr [....] , wydaną w oparciu o art. 138 § l pkt l k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...) Kierownik Urzędu utrzymał w mocy swoją własną decyzję z dnia 19 kwietnia 2000 r.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wskazał, że S.K. zgłosił wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej pozbawienia uprawnień kombatanckich nabytych w ZBOWiD z tytułu utrwalania władzy ludowej. We wniosku S.K. podnosi, że służąc w wojsku walczył z grupami Wehrwolfu. Nie przedstawił jednak na tę okoliczność żadnego dokumentu. Wobec powyższego Kierownik Urzędu stwierdził, że: "Pan M. pełnił służbę w Wojsku Polskim w okresie po 30.06.1947 r. Jedynie w przypadku osobistego udziału w walkach z UPA lub Wehrwolfem zachowałby uprawnienia kombatanckie, zgodnie z art. l ust.2 pkt 6 cyt. ustawy." W aktach sprawy brak potwierdzenia tego faktu. Zdaniem Kierownika Urzędu podane w odwołaniu informacje nie są wiarygodne. Z pisma Archiwum Straży Granicznej z [....].08.2000 r. wynika, że jednostka, w której wyżej wymieniony pełnił służbę nie wydzielała grup żołnierzy do walk z grupami Wehrwolfu w okresie 07.1947 r.- 09.1949 r. Należy również zwrócić uwagę, że w drugiej połowie 1947 r. na terenie Polski nie działały już żadne poniemieckie grupy zbrojne w tym i grupy Wehrwolfu. Należy zatem stwierdzić, argumentuje Kierownik Urzędu, że wyżej wymieniony ojtrzymał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej. W myśl art.25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...) przywileje przewidziane ta ustawą tracą osoby "które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944- 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej...". W związku z powyższym Kierownik Urzędu orzekł jak w rozstrzygnięciu decyzji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S.K. zarzucił naruszenie przepisów postępowania: art. 7-9, 11-12 oraz art. 75, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. jak i przepisów prawa materialnego: art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Podniósł, że Urząd bezpodstawnie uznał, że jest on "utrwalaczem władzy ludowej" ze skutkami przewidzianymi w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, ponieważ z poboru odbywał służbę wojskową w okresie od [....] września 1947 r do [....] września 1949 r w LWP przydzielony do jednostki WOP [....] Oddziału - Strażnica w [....] , gdzie brał udział w ochronie granic Polski i w walkach z resztkami po Wehrwolfie. Podniósł, że nie można się tylko opierać na materiałach archiwalnych WOP, bo są one szczątkowe. Był to czas, kiedy trwała konfrontacja zbrojna WOP z różnymi grupami terrorystycznymi.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.o.p.s.a.).

Stosownie natomiast do § l rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. (Dz.U., Nr 72, poz. 653) rozpoznawanie spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., w których stroną skarżącą są osoby zamieszkałe poza obszarem właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości osoby te zamieszkują.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.

Zasada, że sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § l p.o.p.s.a.

Istota kontroli polega na ocenie zgodności zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim obowiązujące w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., Nr 98, póz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.), a także regulacje obowiązujące w dniu wydania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji w postępowaniu odwoławczym ustawy o kombatantach(...). Przy tym, zgodnie z art. 134 § l p.o.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy administracyjnej nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że narusza ona. podobnie jak decyzja poprzedzająca, przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Postępowanie w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich toczy się w ramach i na zasadach określonych przepisami k.p.a.

Skoro Kierownika Urzędu obowiązują zasady postępowania ustanowione w k.p.a., to zobligowany jest on do przestrzegania w szczególności jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada dążenia do osiągnięcia prawdy obiektywnej, mająca kapitalny wpływ na ukształtowanie całego procesu . Z przepisu art. 7 k.p.a., w którym jest ona wyrażona, wynika obowiązek organu administracji publicznej do zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą.

Wiąże się z tym również aprobowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że w sprawach związanych z uprawnieniami kombatanckimi, których tłem są złożone procesy historyczne, odległe w czasie fakty i zmienne oceny, należy dołożyć szczególnej staranności, aby postępowanie administracyjne przez swoją sprawność i poprawność przekonywało o bezstronności organów administracyjnych, a przez to w korzystny sposób kształtowało świadomość oraz kulturę prawną obywateli, czego wymaga art. 8 k.p.a. (por. wyrok NSA z 04.09.2002. sygn. akt: SA 3115/01 publik w LEX nr 142318).

Nie należy także zapominać, że to w procedurze administracyjnej urzeczywistniaj ą się przepisy prawa materialnego, stanowiące podstawę prawną danego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu oparł swoje rozstrzygnięcie na materialnoprawnej podstawie art. 25 ustawy o kombatantach (...). Został on umieszczony w rozdziale 7 ustawy o kombatantach(...)- pt. ..Przepisy przejściowe i końcowe". Przepis ten w ustępie pierwszym ustanawia zasadę, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują je z zastrzeżeniem ustępu 2, który określa różne przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich, a w pkt 2 stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. l ust. 2, art. 2 oraz w art. 4.

Bezspornym jest w niniejszej sprawie, że S.K. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej podczas pełnienia służby wojskowej w [....] Oddziale WOP w K. w okresie [....] .07.1947 do [....] .09.1949 r. Kierownik Urzędu nie zweryfikował jednak podnoszonych przez niego okoliczności, co do udziału jego podczas pełnienia służby wojskowej w zwalczaniu grup Wehrwolfu. Okoliczności te miały znaczenie dla ewentualnego zachowania przez S.K. przyznanych mu przez ZBOWiD uprawnień kombatanckich w świetle treści art. 25 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy o kombatantach (...) albowiem wyraźnie wynika z jego treści, iż uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od [....] maja 1945 r do [....] czerwca 1947 r. Potwierdzenie zatem okoliczności uczestniczenia S.K. w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami Wehrwolfu mogło stanowić podstawę do uznania tej działalności jako kombatanckiej (art. l ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach (...)), a w konsekwencji do ewentualnego zachowania przez niego przyznanych mu uprawnień kombatanckich. Powyższe okoliczności miały zatem znaczenie dla treści rozstrzygnięcia. Oparcie się tylko na jednym piśmie pochodzącym, co prawda z Archiwum Straży Granicznej, z dnia [....] .07.2000 r. i mającym wykluczać, zdaniem Kierownika Urzędu, udział skarżącego w walkach z Wehrwolfem, jest zdaniem Sądu zupełnie niewystarczające, a materiał dowodowy zbyt ubogi do podjęcia rozstrzygnięcia o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Niezbędne było w tej sytuacji zwrócenie się przez Kierownika Urzędu do Centralnego Archiwum Wojskowego o udzielenie źródłowych informacji o tym, czy jednostka wojskowa w jakiej S.K. pełnił służbę, uczestniczyła w walkach związanych z likwidowaniem grup Wehrwolfu. Ponadto zupełnie dowolnym jest twierdzenie Kierownika Urzędu, że: ,,(...) w drugiej połowie 1947 r. na terenie Polski nie działały już żadne poniemieckie grupy zbrojne w tym i grupy werwolfu." Nie wiadomym jest na podstawie jakich dowodów Kierownik Urzędu poczynił te ustalenia oraz z jakich powodów zasługują one na uwzględnienie, bądź też na jakich domniemaniach prawnych Kierownik Urzędu się oparł. Stanowi to naruszeniu art. 80 k.p.a. Powyższe działania Kierownika Urzędu nie czynią zadość naczelnej zasadzie postępowania administracyjnego - dochodzenia do osiągnięcia prawdy obiektywnej.

Strona ma prawo bowiem do niewadliwie prowadzonego postępowania administracyjnego i prawidłowego stosowania prawa materialnego. Zaniechanie przeprowadzenia podstawowych ustaleń w sprawie, w szczególności zaś ustaleń mających wpływ na zachowanie przez S.K. przyznanych mu uprzednio uprawnień kombatanckich narusza zasady procedury administracyjnej. W takim stanie rzeczy Kierownik Urzędu nie mógł skorzystać z przyznanej mu kompetencji art. 138 § l pkt l k.p.a.

Ponadto podkreślić należy, że w sprawach rozpatrywanych na podstawie ustawy o kombatantach (...) dochodzi w sposób szczególny do władczej ingerencji organu administracji w prawa określonych podmiotów. Bardzo wyraźnie, zatem rysuje się tu kwestia ujawnienia motywów działania administracji. Ujawnienie to następuje w pełnym rozwinięciu w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

Uzasadnienie decyzji ma przedstawiać materiał faktyczny i prawny leżący u podstaw decyzji oraz przedstawiać rozumowanie, które przeprowadził organ administracji jako podmiot konkretyzujący i realizujący normę prawną. (J. Zimmermann w: "Motywy decyzji administracyjnej ł jej uzasadnienie"; Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1981, s. 117).

Uzasadnienie faktyczne powinno wskazywać fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu prawnym znaleźć się natomiast powinna interpretacja przepisu, stanowiącego podstawę oprawną rozstrzygnięcia. Proces rozumowania powinien zaś przedstawiać jaka norma prawna w konkretnym przypadku ma zastosowanie i dlaczego (J. Zimmermann w: "Motywy decyzji administracyjnej i jej uzasadnienie", Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1981, s. 118 i następne).

Oceniając pod tym katem uzasadnienie zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie czyni ono zadość powyższym wymaganiom, co narusza postanowienia art. 107 § 3 k.p.a. Kierownik Urzędu nie wskazał na jakich dowodach się oparł i dlaczego uznał za wiarygodne te, które powołał w kwestii ustaleń nie uczestniczenia S.K. w walkach z grupami Wehrwolfu. Nadto, na wstępie uzasadnienia Kierownik Urzędu pisze, że powtórnie rozstrzyga sprawę S.K. , po czym w dalszym jego fragmencie, odnosząc to do poczynionych ustaleń, podnosi, że: "stwierdzić należy, że Pan M. pełnił służbę w Wojsku Polskim w okresie po 30.06.1947 r. Jedynie w przypadku osobistego udziału w walkach z UPA lub Wehrwolfem zachowałby uprawnienia kombatanckie, zgodnie z art. l ust.2 pkt 6 cyt. ustawy." Dalej Kierownik Urzędu powołuje się na dowód i przedstawia prawne uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Z pewnością przedstawionej sprzeczności nie można uznać za omyłkę pisarską usuwalną w drodze rektyfikacji decyzji administracyjnej (art. 113 k.p.a.), skoro ustalone i przywołane przez Kierownika Urzędu fakty w połączeniu ze sferą prawną mają odzwierciedlać dokonany przez niego proces podciągnięcia stanu faktycznego niniejszej sprawy pod przepis prawny będący podstawą prawną podjętego rozstrzygnięcia. Taki stan rzeczy utrudnia ocenę Sądu, co do prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego w tym konkretnym przypadku.

Rekapitulując stwierdzić należy, że całokształt powyższych rozważań prowadzi do wniosku, iż uchybienia przepisom postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § l, 80 i art. 107 § 3 kpa) mogły mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § l lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, póz. 1271 ze zm.).

O kosztach natomiast orzekł w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., z 2002 r.. Nr 153. póz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.).