Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3089/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Dorota Dąbek Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2888/14 w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) uchyla zaskarżoną decyzję; 3) zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz E. W. kwotę 814 (osiemset czternaście) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2015 r. o sygn. akt VI SA/Wa 2888/14, wydanym w sprawie ze skargi E. W. (obecnie E. W.-S.) na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia.... lipca 2014 r. nr ....w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów, oddalił skargę.

W sprawie poczyniono następujące ustalenia:

W dniu 29 stycznia 2014 r. skarżąca zwróciła się do Okręgowej Rady Adwokackiej w T. z wnioskiem o wpis na listę adwokatów tej Izby na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. Prawa o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r. poz. 635). W myśl tego przepisu, wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. lub egzamin notarialny po dniu 22 kwietnia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko asesora prokuratorskiego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, asystenta prokuratora, asystenta sędziego lub były zatrudnione w Sądzie Najwyższym, Trybunale Konstytucyjnym lub w międzynarodowym organie sądowym, w szczególności w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub Europejskim Trybunale Praw Człowieka i wykonywały zadania odpowiadające czynnościom asystenta sędziego.

Uchwałą nr ..... z dnia ... marca 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka w T. wpisała skarżącą na listę adwokatów tej Izby.

Wskazaną na wstępie decyzją Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisaniu skarżącej na listę adwokatów. Jako podstawę prawną decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał m.in. przepis art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r. poz. 635). Zgodnie z tym przepisem na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Podstawę faktyczną wniesionego sprzeciwu było skazanie skarżącej przez Sąd Okręgowy w R. wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2010 r. (sygn. akt II K 63/10) na karę dwóch lat pozbawienia wolności, warunkowo zawieszoną na okres dwóch lat próby, karę łącznej grzywny oraz przepadek korzyści uzyskanej z przestępstwa w związku z popełnieniem przez skarżącą przestępstwa z art. 299 § 5 i § 6 kk w zw. z art. 299 § 1 kk w zw. z art. 12 kk oraz z art. 18 § 2 kk w zw. z art. 18 § 3 kk w zw. z art. 20 § 2 kks w zw. z art. 54 § 2 kks. Na poczet orzeczonej kary łącznej grzywny sąd zaliczył pani E. K. okres zatrzymania i tymczasowego aresztowania od dnia 6 maja 2009 r. do 9 lipca 2009 r.

Wprawdzie, jak wskazał Minister Sprawiedliwości, wspomniany wyrok uległ zatarciu z dniem 7 marca 2013 r., jednakże okoliczność ta nie przesądza o spełnieniu przez skarżącą przesłanki nieskazitelnego charakteru, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze. W świetle dokonanych ustaleń znamiona przestępstw, jakich dopuściła się skarżąca, nie były incydentalnymi przypadkami, lecz dotyczyły podejmowania nielegalnych zachowań w okresie od dnia 30 grudnia 2002 roku do połowy marca 2009 roku. Zostały podjęte w celu osiągnięcia znacznej korzyści majątkowej i zmierzały do udaremnienia lub znacznego utrudnienia stwierdzenia przestępczego pochodzenia, miejsca umieszczenia, możliwości wykrycia, zajęcia oraz orzeczenia przepadku środków płatniczych, pochodzących z korzyści związanych z popełnieniem przez inne osoby czynów zabronionych polegających na nielegalnym obrocie paliwami, w znacznej wysokości. Skarżąca nakłaniała lub udzielała pomocy w uniknięciu opodatkowania, m.in. przez sporządzenie z datą wsteczną umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości. Pełniąc przedtem funkcję asesora sądowego skarżąca miała pełną świadomość bezprawności swych przestępczych czynów.

Rozpoznając skargę na powyższą decyzję wniesioną przez skarżącą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wspomnianym na wstępie wyrokiem skargę tę oddalił.

Jak podniósł Sąd pierwszej instancji sporna w sprawie kwestia nieskazitelnego charakteru była przedmiotem analizy orzecznictwie, w myśl którego chodzi tutaj o cechy pozytywnie wartościujące konkretną osobę w sferze etyczno-moralnej. Cechami nieskazitelności charakteru są zatem przymioty osobiste takie jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm. Natomiast ustawowe wyrażenie "dotychczasowe zachowanie" oznacza postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów do czasu wpisania na tę listę i to takie, które, odpowiadając ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata. O posiadaniu wyżej wymienionych przymiotów może świadczyć postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej również dłuższym okresie czasu i do oceny tej są uprawnione organy właściwe w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r. wydany w sprawie II GSK 1825/12).

Akcentując charakter zawodu adwokata, jako zawodu zaufania publicznego, Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu o braku spełnienia przez skarżącą przesłanki nieskazitelnego charakteru, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Z okoliczności zatarcia skazania skarżąca nie może wywodzić spełnienia omawianej przesłanki.

Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie, a także uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Skarga kasacyjna oparta jest na obu podstawach zaskarżenia wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, zarzucając w pierwszej kolejności naruszenie art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w świetle konstytucyjnej zasady proporcjonalności oraz swobody wykonywania zawodu, polegające na przyjęciu, że prawomocne skazanie za przestępstwo umyślne, mimo że uległo zatarciu, a priori wyklucza nieskazitelność charakteru oraz powoduje brak rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.

Skarga kasacyjna zarzuca także naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7 oraz 77 § 1 kpa przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że organ dopuścił się dokonania oceny zebranego materiału dowodowego w sposób dowolny i wybiórczy, kładąc nieuzasadniony nacisk na fakt zatartego skazania skarżącej za przestępstwo umyślne, co doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, że nie jest ona osobą o nieskazitelnym charakterze i swoim dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, nie spełniając tym samym jednej z przesłanek koniecznych do wpisania jej na listę adwokatów, podczas gdy wszechstronna i wyczerpująca, oparta na zasadach logicznego rozumowania, wskazaniach wiedzy i doświadczenia życiowego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności pozytywne opinie o skarżącej od wszystkich podmiotów, z którymi dotychczas pracowała, jak również okoliczności skazania i fakt jego zatarcia prowadzą do odmiennego wniosku;

b) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 10, art. 75 § 1 oraz 80 kpa, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający, budzący wątpliwości z uwagi na zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do pełnego wyjaśnienia okoliczności skazania skarżącej, w tym nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, co doprowadziło do oparcia decyzji wyłącznie na oświadczeniu złożonym przez nią w toku postępowania przed Okręgową Radą Adwokacką w T. oraz odpisie wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia 30 sierpnia 2010 roku, co wpłynęło na błędne przyjęcie, że skarżąca nie odznacza się nieskazitelnym charakterem, a także iż jej dotychczasowe zachowanie nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu;

c) art. 141 § 4 ppsa przez odniesienie się w uzasadnieniu skarżonego wyroku jedynie na okoliczność skazania skarżącej, które uległo zatarciu, i pominięcie wyjaśnienia stanowiska w zakresie dowodów przemawiających na korzyść skarżącej, w szczególności szeregu pozytywnych opinii o jej osobie, choć dowody te mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W świetle wywodów skargi kasacyjnej instytucja zatarcia skazania ma na celu otwarcie nowego etapu w życiu skazanego, jednocześnie daje możliwość wykazania się swoim zachowaniem i postępowaniem, które może spełnić przesłankę nieskazitelnego charakteru, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Dożywotni skutek utraty przesłanki nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu narusza art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, w myśl którego każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa. Ponadto wspomniany skutek utraty przesłanki nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu narusza zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). W myśl tego przepisu, graniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Na okoliczność spełnienia przesłanki nieskazitelnego charakteru skarga kasacyjna powołuje się na oświadczenia osób i instytucji, z którymi skarżąca współpracowała, co nie znalazło odzwierciedlenia w zaskarżonym wyroku i sprzeciwie Ministra Sprawiedliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ppsa rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Innymi słowy Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje sprawy w jej całokształcie, a więc niejako od początku, lecz ocenia legalność zaskarżonego wyroku przez pryzmat zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. Wyjątkiem od tej zasady jest powinność wzięcia pod uwagę z urzędu nieważności postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji.

W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. Stąd, wobec postawienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania, przy czym w pierwszej kolejności należy to czynić pod kątem prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych, które wyznaczają przepisy prawa materialnego mające w sprawie zastosowanie.

Najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej jest naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 141 § 4 ppsa, w myśl którego uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, polegające na braku wzięcia pod uwagę przez Ministra Sprawiedliwości całości zebranego w sprawie materiału dowodowego na okoliczność spełnienia przez skarżącą przesłanki nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W szczególności, jak zarzucono, organ oparł swój sprzeciw wyłącznie na treści omawianego wyroku, pomijając całkowicie przedłożone przez skarżącą dowody, z których skarżąca wywodziła spełnienie spornej przesłanki.

Powyższy zarzut zasługuje na uwzględnienie. Zarówno w petitum skargi, a w szczególności w jej uzasadnieniu, przedstawiono opartą na dowodach zgromadzonych w aktach sprawy argumentację, z której skarżąca wywodziła posiadanie przesłanek nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W aktach sprawy znajduje się 8 opinii, pochodzących od instytucji państwowych oraz kancelarii adwokackich i radcowskich, pozytywnie przedstawiających osobę skarżącej w omawianej kwestii. Brak wzięcia pod uwagę tych dowodów uzasadnia nie tylko zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 141 § 4 ppsa, ale również wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naruszenie powyższych przepisów, co wymaga podkreślenia, nastąpiło również na etapie postępowania administracyjnego. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 ppsa, uwzględniając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok, a także zaskarżony sprzeciw Ministra Sprawiedliwości.

Rozpoznając ponownie sprawę organ oceni kwestię spełnienia przez skarżącą przesłanek nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, o których mowa w art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze, z uwzględnieniem całego zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, mając także na uwadze zatarcie wobec skarżącej faktu popełnienia wspomnianego przestępstwa.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 ppsa.