Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 189/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 16 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Prezydent Miasta R. [...] orzekł o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego K. B. należności w kwocie 3 600, 00 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz dziecka D. B. za okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014r. i zobowiązał K. B. do zwrotu tych należności, wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty w wysokości 13%, w terminie nieprzekraczającym 14 dni od dnia odbioru decyzji. w terminie czternastu dni od daty odbioru decyzji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji ustalił, że decyzją z dnia [...] r., Nr [...] przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. B. na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r. w wysokości 300, 00 zł miesięcznie. Na tej podstawie na rzecz osoby uprawnionej w wymienionym okresie wypłacona została kwota 3 600, 00 zł. Dalej wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2012 r. poz. 1228 z z późn. zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami. Organ stwierdził, że K. B. na pokrycie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie dokonał żadnej wpłaty. Powstanie zadłużenia oraz obowiązek jego uregulowania jest następstwem niewywiązywania się w/wym. z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka D. B. ustanowionego wyrokiem sądowym zasądzającym alimenty, a jednocześnie egzekucja świadczeń alimentacyjnych prowadzona przez Komornika Sądowego okazała się bezskuteczna.

K. B. wniósł odwołanie, w którym zakwestionował rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Podniósł, że świadczenia na rzecz dziecka D. B. zostały przyznane na podstawie wyroku zaocznego przez sąd, w którym doszło do fałszowania dokumentów i na tej podstawie doszło do wydania wyroku na inną osobę ale o podobnym poprzednim adresie zamieszkania. Sprawę skierował do Prokuratury Okręgowej w K. ale jej wyjaśnienie będzie trwało. Nadto podał, że jest osobą chorą ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności i z tego powodu jest podopiecznym MOPS w K.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. z 2013 r., poz.267 ze zm., dalej w skrócie – "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na brzmienie art. 27 ust. 1 i 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazując, że stosownie do tych regulacji dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W sytuacji, gdy na mocy decyzji administracyjnej świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało wypłacone osobie uprawnionej, właściwy organ wierzyciela był zobowiązany do żądania zwrotu tych należności.

Organ odwoławczy zaakcentował, że z przytoczonych przepisów wynika, iż przedmiotem postępowania w trybie art. 27 tej ustawy jest wyłączne ustalenie czy wobec wierzyciela alimentacyjnego wydana została decyzja o przyznaniu świadczenia oraz czy decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego została wykonana przez wypłatę tego świadczenia wierzycielowi.

Następnie Kolegium ustaliło, że decyzją z dnia [...] r. na rzecz D. B. zostało przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie po 300, 00 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r., oraz, że przedmiotowa decyzja została wykonana w całości. W związku z tym Kolegium uznało za prawidłową decyzję organu I instancji. Kolegium zauważyło natomiast, że wskazany w sentencji tej decyzji termin wykonania nałożonego na skarżącego obowiązku powinien być liczony od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, a nie od dnia jej doręczenia, co wynika z art. 130 § 1 k.p.a. Odnosząc się do okoliczności podniesionych w odwołaniu, Kolegium wyjaśniło, iż z procedury cywilnej nie wynika, by wyrok zaoczny miał inną moc wiążącą niż wyroki zapadłe w postępowaniu prowadzonym z udziałem pozwanego. Nadto stwierdziło, że dopóki wyrok alimentacyjny nie zostanie wzruszony, jest on wiążący zarówno dla organów egzekucyjnych, komornika jak i organów administracji publicznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. B. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Podniósł, że organ pierwszej instancji miał obowiązek sprawdzić, czy wypłacanie M. B. - matce małoletniego D. B. - świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zasadne, tj. czy pobiera je ona zgodnie ze stanem swoich zarobków i potrzeb dziecka. Zdaniem skarżącego organ nie zbadał czy sytuacja majątkowa M. B. uprawnia ją do przyznania środków z funduszu alimentacyjnego opierając się jedynie na jej oświadczeniu. Nadto wskazał, że Sąd Rejonowy w R. [...] w związku ze złożonym przez niego pozwem podtrzymał wyrok zaoczny sprzed kilku lat.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Następnie w piśmie procesowym z dnia [...] r. wyznaczony do reprezentowania interesów strony pełnomocnik z urzędu podtrzymał osobistą skargę K. B. Ponadto zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego oraz procesowego, które miały wpływa na wynik sprawy, tj.

- art. 28 k.p.a. przez jego niezastosowanie, albowiem skarżący nie był stroną postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i w konsekwencji nie brał udziału w tym postępowaniu, mimo istnienia ewidentnego interesu prawnego po jego stronie,

- art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niedoręczenie skarżącemu decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego zgodnie z art. 20 ust. 2 tej ustawy, czym uniemożliwiono mu jej zaskarżenie oraz naruszono art. 15 k.p.a.

- naruszenie art. 130 § 1 k.p.a. poprzez błędne wskazanie w punkcie 2 sentencji decyzji organu I instancji czternastodniowego terminu zwrotu należności liczonego od dnia doręczenia decyzji oraz braku zmiany decyzji w tym zakresie przez organ odwoławczy,

- art. 3 ust. 5 i art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez zaniechanie organu pierwszej instancji zwrócenia się do organu właściwego , tj. MOPS w K. o przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego u dłużnika alimentacyjnego w celu ustalenia jego sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, pomimo, że przepisy nakładają na organ obowiązek podjęcia takich działań po otrzymaniu wniosku o podjęcia działań wobec dłużnika, tym samym nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie obu zapadłych w sprawie decyzji.

W obszernym uzasadnieniu zarzutów akcentowano m.in. kwestię legitymacji procesowej strony w postępowaniu w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kontekście art. 28 k.p.a. Powołano się przy tym na stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie przyjmuje się istnienie interesu prawnego dłużnika alimentacyjnego w takim postępowaniu, wynikającego z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a w konsekwencji obowiązku doręczenia decyzji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia odwołania (art. 25 ustawy w zw. z art. 28 k.p.a..).

Ponadto wskazano na pominięcie przez orzekające organy okoliczności trudnej sytuacji materialnej, zawodowej i zdrowotnej skarżącego. Podniesiono, że skarżący wskutek wypadku jakiemu uległ w 2000 roku, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 30.04.2018 r. oraz, że także w latach poprzednich skarżący posiadał orzeczenia stwierdzające stan niepełnosprawności. Z powodu złego stanu zdrowia nie podejmuje on czynności zarobkowych, od ponad 8 lat pozostaje podopiecznym MOPS w K. i otrzymuje comiesięczny zasiłek stały w wysokości 475,00 zł.

Dodatkowo zwrócono uwagę, na argumenty skarżącego zawartej w jego osobistej skardze dotyczące zasadności wypłacania środków z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, albowiem matka małoletniego posiada dochody, które nie kwalifikują do przyznania środków z funduszu alimentacyjnego. Wskazano, że na organie spoczywa obowiązek weryfikacji, czy wypłacane świadczenie nie stanowi świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 2 pkt 7 cyt. ustawy. Organ orzekający o zwrocie świadczeń na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy nie może zatem ograniczyć postępowania wyjaśniającego do ustalenia, że przedstawiciel ustawowy osoby uprawnionej do alimentów (matka dziecka), poprzez złożenie stosownych dokumentów, spełnił kryteria formalne przyznania świadczenia, oraz że obowiązuje decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, skoro okoliczności faktyczne mogą wskazywać możliwość nienależnie pobranego świadczenia. Orzekanie wówczas o obowiązku zwrotu świadczeń na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy byłoby pozbawione podstaw. Wykładnia przepisu dokonana z uwzględnieniem celu ustawy oraz przedstawionych powyżej regulacji prowadzi do wniosku, że organ wierzyciela nie ma obowiązku wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń nie tylko w przypadku wzruszenia decyzji przyznającej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ale także wówczas, gdy okoliczności pozwalają na przyjęcie, że miało miejsce pobranie nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dodatkowo zaznaczono, że skarżący zarówno na etapie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, jak również skargi na decyzję organu drugiej instancji podnosił argument, że nie jest ojcem małoletniego dziecka D. B. Skarżący nie podjął skutecznych czynności prawnych, które zakwestionowałyby jego ojcostwo z uwagi na zły stan zdrowia, brak pamięci oraz niezrozumiałość przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez sąd sprowadza się zatem do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wyeliminowanie przez sąd z porządku prawnego zaskarżonego aktu może nastąpić w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także wówczas, gdy decyzja dotknięta jest wadą nieważności. Jednocześnie po myśli art. 134 §1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiot oceny Sądu stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymująca w mocy decyzję Prezydent Miasta R. [...] zobowiązującą skarżącego do zwrotu należności w kwocie 3 600, 00 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz dziecka D. B. za okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014r. wraz z ustawowymi odsetkami.

Podstawą materialno-prawną wydanych w tej sprawie decyzji stanowił art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., obecnie t.j z 2015 r., poz. 859), zwanej dalej także "ustawą". Zgodnie z art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym na dzień jej wydania, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wypłata na rzecz uprawnionych do alimentów z funduszu alimentacyjnego nie likwiduje obowiązku dłużnika alimentacyjnego i nie zastępuje tego obowiązku w sposób bezzwrotny. Z chwilą wypełnienia obowiązku alimentacyjnego w miejsce dłużnika przez organ wypłacający świadczenie organ ten staje się wierzycielem wobec dłużnika alimentacyjnego i jest ustawowo zobligowany do żądania zwrotu wypłaconych środków pieniężnych za okres świadczeniowy.

Decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów rozstrzyga jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu osobie uprawnionej. W postępowaniu w sprawie zwrotu takich należności organ zobowiązany jest więc jedynie ustalić, czy została wydana ostateczna decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te na podstawie tej decyzji zostały wypłacone. Pozytywne ustalenia w tym zakresie oznaczają, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń na rzecz osoby uprawnionej (por. np. wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 839/13, publik.: Lex 1511982).

W niniejszej sprawie bezsporne jest przyznanie uprawnionemu wierzycielowi prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także wysokość wypłaconych mu należności. Z akt sprawy uzupełnionych na wniosek Sądu o zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych oraz informacji o długu dłużnika oraz dokonanych wypłatach świadczeń jednoznacznie wynika, że decyzja uprawniająca wierzyciela do świadczeń alimentacyjnych została wydana i uzyskała walor ostateczność, a także została w całości zrealizowana za okres świadczeniowy w niej określony. Ponadto na poczet wypłaconych należności dłużnik nie dokonał żadnych wpłat. Tym samym w sprawie zostały spełnione przesłanki nakazujące wydanie decyzji o obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zgodzić się należy z zarzutem skargi, co do wadliwego określenia w decyzji organu I instancji terminu spłaty należności, na co także zwrócił uwagę organ odwoławczy prawidłowo wskazując, że termin wykonania nałożonego obowiązku powinien być liczony od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna. Niemniej jednak wadliwość ta nie jest istotna, bowiem egzekwowanie należności do zwrotu określonych w tej decyzji może mieć miejsce dopiero, gdy decyzja stanie się ostateczna. Nie ma to również wpływu na naliczanie odsetek, gdyż te zgodnie z art. 27 ust. 1a ustawy naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

Wbrew stanowisku skargi w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 cyt. ustawy nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania (tak m.in. w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 60/12 Lex 1217371). Kwestia ta stanowi przedmiot wyjaśnienia dopiero w odrębnym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, zainicjowanym przez dłużnika alimentacyjnego po wydaniu decyzji o zwrocie należności. W myśl tego przepisu umorzenie należności, jak i odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty, może nastąpić jedynie na wniosek dłużnika w sytuacji, kiedy przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna. O umorzeniu zaległości rozstrzyga również organ właściwy wierzyciela, wydając w tej sprawie decyzję administracyjną (art. 30 ust. 3 ustawy). Brak było także podstaw do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego na podstawie art. art. 3 ust. 5 i art. 4 ust. 1 cyt. ustawy, gdyż podjęcie takich działań nie dotyczy postępowania prowadzonego z urzędu w trybie art. 27 ustawy.

Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ nie może także badać prawidłowości ani zasadności przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta ma walor decyzji ostatecznej i zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Zatem dopóki decyzja ostateczna nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, to wiąże zarówno organy administracji publicznej jak i Sąd. Stąd też zarzut naruszenia art. 28 i 25 k.p.a., poprzez brak udziału skarżącego, jako strony w postępowaniu w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy też zarzut dotyczący zasadności przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w związku z sytuacją dochodową rodziny uprawnionego, w niniejszym postępowaniu nie mogły odnieść skutku. Zarzuty te mogą być ewentualnie podstawą do zainicjowania postępowania nadzwyczajnego w stosunku do decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Także twierdzenia zawarte w skardze w kwestii postępowania przed Sądem Rejonowym zakończonego wyrokiem zaocznym w sprawie zasądzenia alimentów są bezprzedmiotowe. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma wyłącznie fakt wydania przez sąd prawomocnego orzeczenia w kwestii alimentacyjnej. Dopóki akt ten nie zostanie skutecznie podważony przed właściwym organem przez skarżącego, dopóty twierdzenia o bezpodstawności jego obowiązku alimentacyjnego wobec syna przedstawiane tak w odwołaniu od decyzji organu I instancji jak i w skardze nie zasługują na uwzględnienie.

Mając wszystko powyższe na uwadze w rozpoznawanej sprawie nie można organom zarzucić naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, stąd skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Dlatego też, stosownie do regulacji art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.