Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 24/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi N. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 30 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. o odmowie przyznania N. W. (dalej również jako "strona", "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem F. K.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

N. W. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wnioskiem z dnia 11 marca 2021 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem F. K.. Wnioskodawczyni podkreśliła, że ojciec jest kawalerem, a ona jest jedyną osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji, która może nad nim sprawować opiekę i taką opiekę faktycznie sprawuje.

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2021 r. (nr [...]) Burmistrz Miasta C. orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z ustaleń organu wynikało bowiem po pierwsze, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki wystąpiła u osoby dorosłej. Po drugie, w związku z przeprowadzonym postępowaniem wskazano, że opieka nad ojcem jest udzielana przez stronę sporadycznie i doraźnie. Nie było też możliwe ustalenie od kiedy N. W. opiekuje się ojcem. Organ wskazał jednocześnie, że opiekę nad F. K., jak stwierdził pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym, od lat sprawuje jego żona B. W.

Decyzją z dnia 9 czerwca 2021 r. (nr [...]) Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję z dnia 20 kwietnia 2021 r. przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W zaleceniach dotyczących ponownego rozpatrzenia tej sprawy nakazano uzupełnienie postępowania wyjaśniającego o ustalenie potrzeb niepełnosprawnej osoby, a także wykonywanych w związku z opieką czynności. Nakazano przy tym organowi jednoznaczne wyjaśnić podstawę przyjętego ustalenia, że opiekę nad F. K. sprawuje jego żona.

Zawiadomieniem z dnia 22 lipca 2021 r. Burmistrz Miasta C. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie, w oparciu o art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako "k.p.a.") poinformował pełnomocnika strony o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia, co do zebranych w sprawie materiałów oraz możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów w sprawie. Jednocześnie wskazano, że zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wydania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Mając to na uwadze organ wskazał m.in., że według jego ustaleń, faktyczną opiekę na F. K. sprawuje od wielu lat jego żona B. W. N. W. jedynie zaś pomoga obecnie matce przy opiece nad ojcem. Zakres tej opieki w ocenie organu nie wyklucza podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia przez wnioskodawczynię.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz Miasta C. decyzją z dnia 6 sierpnia 2021 r. (nr [...]) odmówił przyznania N. W. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na F. K.

Jako podstawę odmowy przyznania świadczenia wskazano art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r.").

Organ stanął bowiem na stanowisku, że pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przyznanie świadczenia uzależnione jest od spełnienia kryterium z art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącego czasu powstania niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie kryterium to nie zostało zaś spełnione. Jak wynika bowiem z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 18 listopada 2019 r. wydanego przez Powiatowy zespół do Orzekania o Niepełnosprawności w C. (nr [...]) niepełnosprawność F. K. istnieje od 25 lutego 1998 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 sierpnia 2019 r.

W ocenie organu w sprawie nie została ponadto spełnione przesłanka związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to jest pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką. W sprawie ustalono, że F. K. choruje przewlekle na cukrzycę, nadciśnienie, niewydolność nerek, tarczycę, astmę, wadę serca zaniki pamięci, porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego i samodzielnie nie opuszcza mieszkania, wymaga pomocy przy ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, czynnościach higienicznych (kąpiel i mycie), ponadto jest dializowany co drugi dzień. Stan zdrowia F. K. systematycznie się pogarsza.

Z informacji uzyskanych od pracownika socjalnego, który przeprowadził wywiad środowiskowy wynika jednak, że całodobową opieką i wsparcie zapewnia F. K. żona - B. W. Jak wynika z dokumentów organu od wielu lat osobą sprawującą opiekę jest zawsze B. W., która prowadzi leczenie męża i dokumentację medyczną. B. W. nie wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ posiada świadczenie emerytalne. W chwili obecnej N. W. pomaga matce w opiece nad ojcem. Jednak pracownik socjalny nie zdołał ustalić, od jakiego czasu przebywa ona w domu rodziców. N. W. sama zaś oświadczyła, że mieszka z rodzicami w C. od stycznia 2020 r. Nigdzie nie pracowała, ponieważ zajmuje się dziećmi i nie zrezygnowała z żadnej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Wnioskodawczyni ma dwoje dzieci, które w okresie szkolnym mieszkają i dziadków w G., gdzie uczęszczają do szkoły podstawowej i tam też są pobierane na nie świadczenia rodzinne i wychowawcze. Ustalono, że N. W. opiekuje się ojcem, w ten sposób, że pomaga w opiece w całodobowo sprawowanej nad nim przez B. W. W tym zakresie uwzględniono, że wnioskodawczyni pomaga w takich codziennych czynnościach życiowych jak: ubieranie, mycie, jedzenie, podawanie leków (4 razy dziennie) zawożenie do szpitala na dializy (co drugi dzień).

Biorąc pod uwagę przedstawiony stan faktyczny sprawy, organ uznał, że nieuzasadnione byłoby twierdzenie, że opieka nad ojcem sprawowana przez N. W. uniemożliwia jej aktywność zawodową i możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Tym samym w ocenie organu nie można było stwierdzić, aby wnioskodawczyni była zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na pomoc w opiece jaką świadczy. Szczególnie, że z zebranej przez organ dokumentacji wynika, że faktyczną opiekę nad F. K. sprawuje jego żona, B. W., na której w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny względem męża dotyczący sprawowania opieki (art. 127 Kodeksu rodzinnego i Opiekuńczego). Jednocześnie uwzględniono, że N. W. nigdy nie pracowała zawodowo.

Decyzją z dnia 30 września 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jako prawidłowe.

Po przytoczeniu pełnej treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r., Kolegium wskazało, że nie znalazło podstaw do przyznania świadczenia, mając na uwadze ustalony w toku postępowania stan faktyczny sprawy.

Przeprowadzone postępowanie potwierdziło bowiem w ocenie organu, że pomoc świadczona osobie niepełnosprawnej przez wnioskodawczynię jest doraźna. Główny ciężar tej opieki spoczywa bowiem na małżonce F. K. - B. W., która uprawniona jest do emerytury. W zaistniałej sytuacji dokonana przez Kolegium analiza stanu faktycznego sprawy, w tym wywiadu środowiskowego potwierdziła prawidłowość oceny przez organ pierwszej instancji kwestii, co do braku konieczności zapewnienia opieki całodobowej przez wnioskodawczynię. Opieka ta jest bowiem zapewniana przez B. W. Dla oceny tej kwestii bez znaczenia miał zatem zarówno wiek oraz bezpośrednie schorzenia osoby niepełnosprawnej. Bez wpływu na wynik sprawy pozostawała w ocenie organu także okoliczność czasu, w którym ustalono niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Kolegium wyjaśniło, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku strony wnioskującej o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też do niepodejmowania jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. Zdaniem Kolegium strona nie była zaś zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z objęciem opieki nad ojcem. Odróżnienia na gruncie rozpatrywanej sprawy wymaga brak zatrudnienia i fakt jego nie podejmowania od konieczności rezygnacji z powodu konieczności podjęcia się opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ dodał, że opieka - która na swój sposób niewątpliwie jest potrzebna - nie potwierdza, aby stanowiła ona wyłączny powód bierności zawodowej wnioskodawczyni, co czyni nieuprawdopodobnioną tezę o tym, że opieka nad bliską osobą miałaby spowodować rezygnację ze starań o zatrudnienie. Zakres opieki i wsparcia udzielanego ojcu do tej pory nie przekonuje, aby spowodował bezpośrednio rezygnację z pracy. Brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może zostać automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Osoba bierna zawodowo w poprzednich latach może oczywiście wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od jego podejmowania z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. W ocenie Kolegium tego rodzaju sytuacja nie wystąpiła jednak w przedmiotowej sprawie. Zdaniem organu w sprawie brak było jednak podstaw do przyjęcia, że wyłącznie objęcie intensywną opieką osoby niepełnosprawnej spowodowało rezygnację z aktywności zawodowej. Na podstawie zebranych dowodów Kolegium doszło zatem do przekonania, że wnioskodawczyni nie jest osobą, która w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Organ wskazał końcowo, że w orzeczeniu dotyczącym niepełnosprawności w stopniu znacznym znajdują się wskazania dotyczące "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Wydanie takiego orzeczenia nie przesądza jednak z góry, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że wprost uprawnia to do przyjęcia ww. związku przyczynowego. Opisane w sprawie czynności związane z opieką nad ojcem (zwłaszcza opiekuńcze dotyczące utrzymania higieny osobistej, mycie, kąpanie, pomoc w przygotowaniu i spożywaniu posiłków, przyjmowaniu leków, organizacja wizyt lekarskich co dwa miesiące), jak też konieczność pilnowania tej osoby całodobowo, nie przekonują, że nie jest możliwe takie zorganizowanie opieki, aby możliwe było podjęcie pracy (chociażby dorywczo). Brak zatrudnienia jest wyborem strony nie mającym związku z opieką nad ojcem. Opieka świadczona przez stronę nie ma charakteru ponadprzeciętnego (całodobowo). Nie wymaga rezygnacji z pracy. Reasumując organ uznał, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy świadczenie pielęgnacyjne nie jawi się jako takie, które mogłoby służyć rekompensacie rezygnacji z aktywności zawodowej.

N. W. działając przez profesjonalnego pełnomocnika zakwestionowała decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji pełnomocnik strony podniósł zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. wskazane uprzednio w odwołaniu. Dla wykazania zasadności podniesionych zarzutów pełnomocnik strony powielił argumentację podniesioną wcześniej w odwołaniu, to jest, że dla przyznania świadczenia nie jest konieczne, aby opieka była całodobowa oraz że w sprawie nie ustalono zakresu faktycznej opieki jaką skarżąca sprawuje nad ojcem. Pełnomocnik zarzucił dodatkowo, że w sprawie zaniechano też dokonania wykładni systemowej i celowościowej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i w konsekwencji niewłaściwie przyjęto, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą ( rezygnacją z pracy) a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.

Pełnomocnik strony wskazał, że odmowa przyznania świadczenia jest nieuprawniona w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji ustalił i czego nie kwestionuje też w ocenie pełnomocnika organ odwoławczy, że opiekę nad osobą niepełnosprawną wypełnia skarżąca, a w opiece nad osobą niepełnosprawną pomaga jej mama w razie potrzeby i w sytuacjach gdy skarżąca nie jest w stanie sama sprostać niektórym czynnościom przy opiece. Jednocześnie pełnomocnik strony wskazał, że w jego ocenie organ dokonały sprzecznych ustaleń faktycznych ponieważ z jednej strony organ wymienia szeroki zakres opieki, a z drugiej podnosi że wykonywane przez skarżące czynności opiekuńcze mają charakter pomocniczy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz.137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi strona uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 września 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 6 sierpnia 2021 r., którą odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - powoływanej w skrócie jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Wskazana ustawa równolegle przewiduje ponadto przesłanki negatywne, których wystąpienie w sprawie, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki te zostały wymienione przez ustawodawcę w kolejnych punktach art. 17 ust. 5 u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

- osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego (przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy),

- osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna (przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy),

- osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy),

- osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu (przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy),

- na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy)

- na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna (art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy),

- na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy).

Poza wskazanym katalogiem przesłanek negatywnych ustawodawca zawarł zaś odrębny przepis w postaci art. 17 ust. 6 u.ś.r., który stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na etapie postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym główny powód odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynikał z ustalenia, że opieka nad F. K. jest sprawowana całodobowo przez inną osobę niż wnioskodawczyni, to jest przez współmałżonka osoby wymagającej opieki - B. W. W toku postępowania stwierdzono, że czynności, które wykonuje przy ojcu skarżąca, niewątpliwie bardzo potrzebne, mają tym samym jednak charakter pomocniczy, w stosunku do opieki, którą od wielu lat sprawuje nad mężem B. W. Z tych względów uznano, że zakres opieki wykazanej przez wnioskodawczynię nie wyłącza możliwości podjęcia przez nią pracy, jednocześnie wskazując, że z okoliczności sprawy nie wynika aby skarżąca, która nigdy nie pracowała, nie mogła podjąć aktualnie zatrudnienia tylko właśnie z uwagi na pomoc jakiej udziela przy ojcu. Z tych względów Kolegium wskazało, że niezależnie od kwestii czasu powstania niepełnosprawności, czy schorzeń na jakie cierpi F. K., w sprawie najistotniejsze pozostaje, że pomiędzy niewykonywaniem pracy przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy. Z uwagi na treść art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. wykluczono zatem możliwość przyznania świadczenia.

Argumentacja skarżącej koncentruje się zaś na wykazaniu, że w sprawie nie ustalono jaki był faktyczny zakres opieki jaką sprawuje ona nad ojcem, a także nie uwzględniono, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną, aby uprawniała do świadczenia pielęgnacyjnego nie musi być zawsze całodobowa. Skarżąca stoi na stanowisku, że fakt jej bierności zarodowej, która wcześniej wynikała z konieczności sprawowania opieki nad dziećmi, obecnie wynika już tylko z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Na podstawie analizy akt sprawy orzekający w przedmiotowej sprawie Sąd uznał podniesione zarzuty skargi za chybione.

Z powołanego unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji - a w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy w istocie nie podejmowania - zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: ojcem), w tym również rozważenie tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej ojca opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek - choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

Przede wszystkim na wstępie wskazać trzeba, że w sprawie poza sporem pozostaje, że F. K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i jest osobą bardzo schorowaną - cierpi na wiele chorób przewlekłych, w tym wymaga dializowania, porusza się na wózku inwalidzkim, wymaga pomocy zarówno poprzez czynnościach bezpośrednio związane z prowadzonym leczeniem, ale także przy większości czynności dnia codziennego. Nie jest bowiem w stanie samodzielnie się ubrać, umyć, czy zjeść, poruszać się, cierpi na zaniki pamięci.

Odnosząc się do zaś do charakteru koniecznej opieki, dostrzec należy, że ustawodawca nie posłużył się dla jej określania żadnym epitetem, w szczególności zaś nie wykazał, aby musiała to być opieka stała. Jednak cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego stanowią wystarczającą podstawę, by twierdzić, że chodzi tu właśnie o ustawiczną opiekę nad osobą niepełnosprawną. Zatem należy podzielić pogląd, zgodnie z którym punkt ciężkości w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nie w samej opiece nad nim (por. Świadczenia rodzinne. Komentarz, pod redakcją Piotra Rączki, Wydawnictwo Wolters Kluwer Warszawa 2021, s. 431 i następne).

Istotne zatem pozostaje, że organ nie zakwestionował, że skarżąca pomaga w opiece i w tym zakresie uwzględnił wskazany przez nią zakres czynności wykonywanych przy ojcu. W toku postępowania przeprowadzono dwa wywiady środowiskowe, w ramach których pracownik specjalny potwierdził, że N. W. zamieszkuje aktualnie w mieszkaniu rodziców i pomaga przy ojcu. W obu tych dokumentach zawarto jednak przy tym jednoznaczne wskazanie, że główną opiekę nad F. K. sprawuje inna osoba, to jest B. W., która pomimo tego, że należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia w pierwszej kolejności, nie wystąpiła o nie, ponieważ jego przyznanie i tak zostałoby wyłączone w jej przypadku przez pobierane świadczenie emerytalne. Nieuprawniona jest w tym zatem zakresie postawiona w skardze teza, jakoby organy miały stwierdzić, że to matka pomaga skarżącej w opiece nad ojcem. Przeciwnie stwierdzono bowiem, że to skarżąca pomaga matce.

Wbrew twierdzeniom strony skarżącej faktyczny zakres opieki, jaką sprawuje ona nad ojcem również został ustalony w sprawie - także na podstawie oświadczeń złożonych przez samą skarżącą. Jeżeli zaś skarżąca chciała wykazać, że zakres sprawowanej przez nią nad ojcem opieki jest szerszy, czy też jak podnosiła we wniosku, że opiekę tą sprawuje samodzielnie (a nie głównie B. W. jak ustalił organ), lub też jak twierdzi się na etapie skargi, że matka jedynie pomoga jej w opiece, była ona uprawniona do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonych w tym zakresie przez organy dowodów przeciwnych, a także do przedstawienia dodatkowych materiałów, które podważyłyby dokonane w tym zakresie ustalenia organu.

Taka inicjatywa nie została jednak podjęta przez skarżąca mimo, że w toku postepowania administracyjnego była ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Sąd podkreśla w szczególności, że jak wynika z akt sprawy postawa strony była w tym zakresie całkowicie bierna, pomimo, że przy okazji zawiadomienia z dnia 22 lipca 2021 r. wydanego w trybie art. 10 § 1 k.p.a. przed wydaniem decyzji w sprawie, pełnomocnik skarżącej na zasadzie art. 79a k.p.a. został poinformowany przez organ jakie przesłanki zależne od strony nie zostały na dzień wysłania wskazanej informacji spełnione. Przed wydaniem decyzji strona została tym samym powiadomiona, że powodem dla którego świadczenie może zostać jej nieprzyznane jest ustalenie, że opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawuje faktycznie matka skarżącej, a skarżąca tylko przy tej opiece pomaga, a w konsekwencji ustalenie, że zakres opieki nie wyklucza podjęcia jakiekolwiek zatrudnienia. Za nieuprawnione należy tym samym uznać domaganie się przez skarżąca od organów w takiej sytuacji, gdy istotne okoliczności sprawy zostały już wyjaśnione przy pomocy przeprowadzonych dowodów, aby poszukiwały one dodatkowych dowodów dla wykazania twierdzeń przeciwnych. Twierdzenie skarżącej, że jest jedyną osobą faktycznie sprawującą opiekę nad ojcem, w konfrontacji z ustaleniami wywiadów środowiskowych oraz innymi posiadanymi przez organ wskazującymi, że osobą sprawującą opiekę jest inna osoba, było tym samym zasadnie ocenione jako niewiarygodne. W sprawie istotnie nie zakwestionowano, że zakres pomocy w opiece jakiej udzieliła skarżąca jest znaczny i istotny. Niemniej z ustalonego w sprawie stanu zdrowia F. K. wynika, że konieczny zakres opieki nad osobą niepełnosprawną jest w tym zakresie szerszy, gdyż F. K. wymaga opieki całodobowej. Organy zaś ustaliły, że tą opiekę zapewnia mu od wielu lat żona, obecnie przy istotnym, ale jednak doraźnym wsparciu córki.

Niezleżenie od tego Sąd wskazuje, że analiza regulacji art. 17 u.ś.r., odczytywana w powiązaniu z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego prowadzi do wniosku, że ustawodawca wprowadził pewne preferencje w zakresie osób mogących przyjąć na siebie rolę opiekuna. Z regulacji tych wynika bowiem, że w pierwszym rzędzie zobowiązani do opieki, a przez to i uprawnieni do świadczenia pielęgnacyjnego są małżonkowie osób niepełnosprawnych. Odmowa świadczenia jeżeli osoba niepełnosprawna ma małżonka, może być dokonana już tylko z tej przyczyny, niezależnie od tego, czy małżonek ten sprawuje faktyczną opiekę. Ponieważ wskazane zagadnienie budzi jednak wątpliwości konstytucyjne, w przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu prawidłowo rozważano, czy skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. to jest osobą, która nie podejmuje zatrudnienia lub rezygnuje z niego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.

W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad ojcem, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność ojca, a jednocześnie koniecznością z tego powodu niepodejmowania przez skarżącą aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. Jak wskazano wyżej stwierdzono bowiem, że skarżąca partycypuje w opiece nad ojcem, w zakresie który nie wyklucza podjęcia pracy, choćby dorywczo lub w niepełnym wymiarze. Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). W przedmiotowej sprawie opieka jest zaś dzielona na dwie osoby - matkę jako głównego opiekuna i skarżącą.

Po drugie negując wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego prawidłowo zdaniem Sądu uwzględniono jako istotny fakt, że skarżąca (ur. 1986 r.) jak sama przyznała nigdy nie pracowała jeszcze zawodowo. W sprawie uwzględniono, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem, że brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze nie sposób zatem - w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy - nie zgodzić się z organami, że z uwagi na całkowitą bierność zawodową skarżącej, trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana przez nią opieka nad ojcem stanowiła rzeczywistą przyczynę niepodejmowania przez nią zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).