Wyrok NSA, sygn. akt V SA 1538/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: 1. Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ nie wprowadza ograniczeń w uznaniu działalności kombatanckiej z powodu wieku, w którym tę działalność prowadzono.

2. Interpretacja przepisu art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach zawierającego wykaz rodzajów działalności uznawanej za kombatancką musi być dokonywana w związku z postanowieniami, mającego charakter normatywny, wstępu do ustawy.

TEZY

1. Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ nie wprowadza ograniczeń w uznaniu działalności kombatanckiej z powodu wieku, w którym tę działalność prowadzono.

2. Interpretacja przepisu art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach zawierającego wykaz rodzajów działalności uznawanej za kombatancką musi być dokonywana w związku z postanowieniami, mającego charakter normatywny, wstępu do ustawy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Danuty Leokadii H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 24 kwietnia 2001 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 7 lipca 2000 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Danuta Leokadia H. dnia 6 listopada 1998 r. złożyła wniosek o przyznanie jej uprawnień kombatanckich w trybie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W uzasadnieniu wniosku podała, że uprawnienia kombatanckie należą jej się z tytułu: 1/ udziału we wrześniu 1939 r. i później w Wojskowej Służbie Kobiet - Oddział Harcerski w Szpitalu Ujazdowskim /opieka nad rannymi żołnierzami/, 2/ służby w charakterze łącznika Komendanta Szpitala Ujazdowskiego w ramach Służby Zwycięstwa Polski od października 1939 r. do grudnia 1941 r. oraz 3/ kolportażu różnych pism niepodległościowych początkowo WiN, a od 1981 r. "OWON".

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 7 lipca 2000 r. (...) odmówił Danucie Leokadii H. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przedstawione we wniosku okoliczności mające świadczyć o spełnieniu przesłanek do przyznania Danucie Leokadii H. uprawnień kombatanckich i uznać ją za kombatanta - nie są dostatecznie uzasadnione, a w szczególności nie można uznać w świetle ustawy o kombatantach działań w ramach Oddziałów Harcerskich na terenie Szpitala Ujazdowskiego za działalność kombatancką, tym bardziej że Danuta Leokadia H. nie była zmobilizowana do służb wojskowych, lecz działała jako 14-letni harcerz ochotniczo. Kierownik Urzędu podkreśla, że działalność harcerska w okresie działań wojennych nie była objęta przepisami ustawy o kombatantach.

Od powyższej decyzji Danuta Leokadia H. odwołała się. Kierownik Urzędu decyzją z dnia 24 kwietnia 2001 r. (...) utrzymał w mocy decyzję własną z 7 lipca 2000 r.

W uzasadnieniu rozwinął argumenty z uzasadnienia do decyzji z 7 lipca 2000 r.

Szczegółowo odniósł się do argumentów przywołanych przez Danutę Leokadię H., mających świadczyć o tym, iż spełnia wymogi do uznania ją za kombatanta i przyznania uprawnień kombatanckich.

Co do pierwszego argumentu, mającego związek z jej działalnością, we wrześniu 1939 r. i później, w Szpitalu Ujazdowskim w ramach Wojskowej Służby Kobiet - Oddział Harcerski w Szpitalu Ujazdowskim - to Kierownik Urzędu nie kwestionuje, że taki fakt miał miejsce. Kwestionuje natomiast możliwość zaliczenia tej działalności do działalności kombatanckiej w rozumieniu ustawy o kombatantach. Robi uwagę, że Danuta Leokadia H. jako 14-letnia harcerka wykonywała zajęcia w szpitalu ochotniczo, nie będąc osobą zmobilizowaną do wojska.

Co do drugiego i trzeciego argumentu Danuty Leokadii H., mających świadczyć o jej działalności kombatanckiej, a mianowicie - służba w charakterze łącznika Komendanta Szpitala Ujazdowskiego w ramach Służby Zwycięstwa Polski i działalności w WiN - to Kierownik Urzędu uważa, iż ta działalność nie jest poparta wiarygodnymi dowodami i nie jest wystarczająco uzasadniona i dlatego nie może być uznana, choć mieści się w treści art. 1 ustawy o kombatantach.

Na powyższą decyzję w imieniu Danuty Leokadii H. skargę do NSA złożył Zarząd Główny "Solidarność Weteranów Pracy". Skargę tę Danuta Leokadia H. podtrzymała.

W skardze wnosi się o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzuca się Kierownikowi, że wiele dokumentów świadczących na korzyść Danuty Leokadii H. on zinterpretował na jej niekorzyść, a w szczególności, że służąc w Szpitalu Ujazdowskim w ramach Wojskowej Służby Kobiet - była faktycznie członkiem tej organizacji wojskowej i z tego tytułu powinno przyznać się jej uprawnienia kombatanckie.

Kierownik Urzędu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył, co następuje.

Nie ulega wątpliwości, że Danuta Leokadia H. we wrześniu 1939 r. i później pełniła jako 15-letnia harcerka służbę w Wojskowej Służbie Kobiet - Oddział Harcerski w Szpitalu Ujazdowskim w W. Ten fakt nie budzi wątpliwości. Wynika nie tylko z oświadczeń skarżącej, potwierdzony jest także dokumentami dołączonymi do sprawy i nie jest kwestionowany przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Ze złożonych relacji i dokumentów wynika niezbicie, że Oddział Harcerski jako służba organizacyjna był elementem w ramach Wojskowej Służby Kobiet, struktury, której zadaniem m.in. było niesienie pomocy chorym i rannym żołnierzom.

Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zarówno w decyzji z dnia 7 lipca 2000 r., której uzasadnienie należy uznać za zbyt powierzchowne, jak i w decyzji z dnia 24 kwietnia 2001 r., nie kwestionując faktów związanych ze służbą Danuty Leokadii H. w Oddziale Harcerskim w ramach Wojskowej Służby Kobiet, kwestionuje możliwość uznania tej działalności za działalność kombatancką w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Urząd podnosi, iż Danuta Leokadia H. nie była formalnie wcielona do Wojska Polskiego w 1939 r., bo była zbyt młoda /15 lat/ i po drugie, że wykonywała tę służbę w szpitalu w charakterze ochotniczki.

Zdaniem Sądu, Urząd błędnie interpretuje art. 1 cytowanej ustawy o kombatantach. Przede wszystkim znaczenie wieku dla uznania czyjejś działalności za działalność kombatancką nie ma znaczenia. Ustawa w żadnym miejscu nie czyni takiego ograniczenia. Po drugie - interpretacja art. 1 ust. 2, gdzie znajduje się wykaz rodzajów działalności, które uznaje się za działalność kombatancką, musi być dokonana w związku z postanowieniami wstępu do ustawy, któremu trudno odmówić normatywnego charakteru, choćby w tym sensie, że przez jego pryzmat należy dokonywać interpretacji artykułowanych postanowień ustawy. Art. 4 zdanie pierwsze wstępu do ustawy wyjaśnia nie tylko cel ustawy, ale także krąg osób, które są adresatami tej ustawy: "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje".

Przez pryzmat tych postanowień należy spojrzeć na działalność Oddziału Harcerskiego w ramach Wojskowej Służby Kobiet. Nie ulega wątpliwości, że służba, którą pełniła skarżąca była wykonywana w ramach zorganizowanej służby Oddziału Harcerskiego w ramach nadrzędnej struktury WSK, służba w której udział osób dorosłych i zmilitaryzowanych w związku z wojną w świetle ustawy nie budzi wątpliwości.

Trudno też przyjąć punkt widzenia Kierownika Urzędu, że działalność którą wykonywała Danuta Leokadia H. była działalnością ochotniczą nie pozostającą w związku z zadaniami Oddziału Harcerskiego, a więc, że nie była działalnością zorganizowaną. Przy takim podejściu do rozumienia działalności kombatanckiej jak proponuje Kierownik Urzędu należałoby wykluczyć działalność harcerstwa polskiego w 1939 r. i później spod działalności kombatanckiej.

I po trzecie - Sąd zwraca uwagę, że zarzut, iż Danuty Leokadii H. pełniąc służbę w ramach Wojskowej Służby Kobiet w Oddziale Harcerskim nie była formalnie wcielona do Wojska, nie może być zarzutem wobec Danuty Leokadii H., bowiem ustawa nigdzie nie wymaga aby za kombatantów mogli być uznani tylko ci, którzy byli formalnie zmilitaryzowani.

Zdaniem Sądu, Danuta Leokadia H. spełnia warunki do tego, aby jej działalność z okresu wojny 1939 r. i później w ramach Oddziału Harcerskiego będącego w tym czasie strukturą w ramach Wojskowej Służby Kobiet uznać za działalność kombatancką w świetle art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji.