Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 864/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-08-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2, art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. U. G. Sp. z o.o. w S. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Spółka z o.o. P. U. G. z siedzibą w S. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 100.000,00 zł, natomiast rubryki nr 7 (wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok) oraz nr 8 (wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy) nie zostały wypełnione. Skarżąca wskazała, iż posiada rachunek bankowy, na którym nie zgromadzono środków pieniężnych. Ponadto oświadczyła, iż nie posiada środków w kasie, natomiast posiada nieuregulowane zobowiązania względem banku, ZUS, organów skarbowych, wobec czego wobec Spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne. W uzasadnieniu opisano sytuację majątkową skarżącej, podnosząc w szczególności, iż zobowiązana jest do zapłaty na rzecz banku kwoty 549.407,86 zł z tytułu udzielonej gwarancji wraz z odsetkami w wysokości 150,32 zł za każdy dzień, a także spłaty udzielonego kredytu w wysokości 1.000.000,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 273,97 zł za każdy dzień. Do wniosku załączono kopie dokumentów finansowych Spółki za rok 2015, jak również dokumentów wystawionych w prowadzonych wobec skarżącej postępowaniach egzekucyjnych.

Zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz nadesłanie dokumentów, pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej.

W odpowiedzi skarżąca złożyła pismo z dnia [...] r., w którym wyjaśniła, iż nadal prowadzi działalność gospodarczą i obraca środkami finansowymi, nie zawiesiła formalnie działalności, nie zostało wszczęte wobec niej postepowania upadłościowe lub likwidacyjne. Spółka posiada środki trwałe, których sprzedaż stanowi źródło finansowania obsługi prawnej. W roku 2016 odnotowała stratę w wysokości 515.377,58 zł. Do pisma załączyła: aktualny wykaz środków trwałych; zeznanie podatkowe CIT-8 za 2015 r., deklaracje dla podatku VAT za miesiące od stycznia do marca 2017 r., bilans na dzień 31.12.2016 r., rachunek zysków i strat za 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych, raporty kasowe, listy płac.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek w powyższym świetle uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując oceny wniosku złożonego przez Spółkę należało przede wszystkim pamiętać, iż jest ona przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (zob. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 61/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04).

Analizując sytuację majątkową Spółki wskazać należy, iż z przedłożonego bilansu Spółki wynika, iż na koniec 2015 r. skarżąca posiadała aktywa trwałe o wartości 4.313.128,22 zł, w tym środki trwałe o wartości 3.848.165,22 zł, na które składały się grunty o wartości 631.821 zł, jak również budynki i lokale o wartości 2.287.067,43 zł. Z kolei na koniec 2016 r. wartość aktywów trwałych Spółki wynosiła 2.936.183,16 zł, w tym środki trwałe – 2.471.220,16 zł, grunty – 631.821 zł, budynki i lokale – 1.827.871,96 zł. Również z nadesłanych wykazów środków trwałych wynika, iż na dzień 30 czerwca 2017 r. skarżąca posiadała grunty o wartości 631.821,00 zł, budynki o wartości 1.800.188,60 zł, jak również składniki majątku ruchomego w postaci maszyn, urządzeń i samochodów, których łączna wartość netto wynosiła 2.441.233,32 zł.

Wszystkie wskazane powyżej wartości wielokrotnie zatem przewyższają wysokość należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego (100.000 zł). Przypomnieć w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 89/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12).

Mając zatem na uwadze wskazane wyżej stanowisko orzecznictwa, przyjąć należy, iż Spółka nie była i nadal nie jest pozbawiona majątku, a wręcz przeciwnie dysponuje majątkiem o znacznej wartości, wobec czego prowadząc działalność gospodarczą, jak również licząc się z możliwością wystąpienia sporów sądowych, winna ona dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby zabezpieczyć z niego sumy potrzebne na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych. Podkreślenia przy tym wymaga, iż skarżąca sama przyznaje, że źródłem finansowania obsługi prawnej jest sprzedaż środków trwałych. Skoro zatem Spółka jest w stanie pokryć koszty obsługi prawnej, to tym bardziej winna ponosić koszty sądowe. Wpis sądowy jako wydatek wiąże się bowiem z bieżącą działalnością osób prawnych, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać zabezpieczone w majątku Spółki.

Zauważyć następnie należy, iż Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Jak wynika z przedłożonego zeznania podatkowego CIT-8 za rok 2015, Spółka zadeklarowała przychody w wysokości 14.015.535,00 zł oraz koszty ich uzyskania w wysokości 17.369.069,66 zł. Jeżeli chodzi o przychody za rok 2016, to wskazać w pierwszej kolejności należy, o czym będzie też mowa później, iż skarżąca nie nadesłała zeznania podatkowego CIT-8 za ten rok. Natomiast jak wynika z rachunku zysków i strat za 2016 r., Spółka osiągnęła przychody netto w wysokości 2.762.763,57 zł oraz wykazała koszty działalności operacyjnej w wysokości 2.885.410,09 zł.

Wskazać zatem należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Ponadto, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). W postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy.

Odnosząc się do podnoszonych przez Spółkę trudności finansowych, zauważyć należy że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14).

Nie mogła stanowić usprawiedliwienia dla zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych również okoliczność, iż ciążą na niej zobowiązania wobec banku z tytułu udzielonych kredytów i gwarancji. Jak już to wyżej wskazano, takie zobowiązania prywatne skarżącej nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi.

W orzecznictwie podnosi się, iż podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk, mając zapewnioną swobodę działalności gospodarczej i tym samym możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością, nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). W konsekwencji, prowadząc działalność gospodarczą każdy podmiot powinien zapewnić sobie środki na pokrycie postępowań sądowych, które mają związek z tą działalnością. Jeśli bowiem sprawa ma ścisły związek z działalnością osoby prawnej, to nie powinna z reguły obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa.

Niezależnie od podniesionych wyżej przyczyn dla których nie można było uwzględnić wniosku skarżącej, zauważyć należało również, iż Spółka nie wykonała należycie zarządzenia z dnia [...] r. w zakresie, w jakim została wezwana do przedłożenia zeznania podatkowego za rok 2016, deklaracji VAT-7 do maja 2017 r., rocznego sprawozdania finansowego za rok 2016 r. Wątpliwości budzi również kwestia posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych, bowiem do pisma z dnia [...] r. załączono wyciąg z rachunku prowadzonego w Banku Pekao, zestawienie operacji z rachunku prowadzonego przez Bank Spółdzielczy oraz wydruk historii operacji na rachunku w Idea Bank. Natomiast skarżąca nie przedłożyła żądanych wyciągów z rachunku bankowego, który ujawniła we wniosku złożonym na formularzu PPPr (rachunek w ING Bank Śląski), ani dokumentu bankowego potwierdzającego likwidację tego rachunku. Okoliczność ta jest istotna również z innego punktu widzenia. Mianowicie, zgodnie z oświadczeniem złożonym w piśmie z dnia [...] r., Spółka "obraca środkami finansowymi". Jak wynika natomiast z przedłożonych wyciągów i historii z trzech rachunków bankowych, w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2017 r. nie odnotowano żadnego obrotu środkami finansowymi. Skoro zatem Spółka nie dokonywała operacji na wskazanych rachunkach bankowych, a nadal prowadzi działalność gospodarczą i jak sama przyznaje "obraca środkami finansowymi", to uznać należało jej oświadczenia w tym zakresie za nierzetelne i niewystarczające.

Mając na uwadze powyższe przypomnieć należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3), możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu nie odzwierciedla bowiem przebiegu zmian sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15).

Z tych wszystkich względów referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W konsekwencji powoduje to, że jej wniosek nie może zostać uwzględniony. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.