Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 326/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-09-12 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: ART. 246 par. 2, art. 258 par. 2 pkt 7,
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 12 września 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. w likwidacji o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2015 r. postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi "A" Sp. z o.o. w likwidacji (dalej jako skarżąca, Spółka, strona) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej , z dnia "[...]", w przedmiocie wymiaru podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2015 r.. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 1.326.088 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 13.261 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr., o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz.1302) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego.

Uzasadniając wniosek skarżąca podniosła, że z uwagi na brak jakichkolwiek środków nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Podkreśliła, że z powodu wydania przez organy podatkowe skarżonej decyzji oraz nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności Spółka nie uzyskuje jakichkolwiek przychodów. Spółka nie ma możliwości finansowych pozwalających jej na podjęcie czynności zmierzających do pozyskania nowych dostawców i nowych odbiorców. Utraciła źródła przychodów pozwalające jej na osiąganie dochodów. Od "[...]" jest w likwidacji. Spółka nie dysponuje żadnym majątkiem.

Oświadczyła, że za 2017 rok według bilansu nie poniosła straty jak i nie uzyskała zysku. Nie posiada majątku i środków finansowych, kapitał zakładowy wynosi "[...]". Nie posiada rachunków bankowych. Przekładając formularz PPPr. przy piśmie z dnia 24 lipca 2018 r. wyjaśniła, że przedkłada wydruki z wyciągu bankowego za 12.2017 r., 01. 2018 r. i 02.2018 r. jednakże z uwagi na brak obrotów na ww. rachunku został zamknięty przez bank. Saldo końcowe na dzień 28.02.2018 r. na posiadanym rachunku bankowym wynosiło "[..]".

Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2018 r. Spółka przy piśmie z dnia 23 sierpnia 2018 r. nadesłała: kopię zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 za 2015 r., zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]"o braku złożenia zeznań za rok 2016 i 2017, oświadczenie z dnia "[...]" o niesporządzeniu i niezłożeniu sprawozdania finansowego za 2015 r. i lata następne, oświadczenie z dnia "[...]" że Spółka została wykreślona z rejestru podatników VAT czynnych z dniem "[...]" oświadczenie z dnia "[...]" o nieposiadaniu środków trwałych w latach: 2014, 2015, 2016 i 2017 i nieprowadzeniem "Ewidencji środków trwałych" i tabeli amortyzacyjnej, oświadczenie z dnia "[...]" o braku możliwości dokonywania dopłat przez wspólników Spółki z uwagi na brak możliwości finansowych, kopię zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2017 przez wspólnika Spółki "[...]" (PIT-36L) z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej wraz z PIT/B, kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2017 przez wspólnika Spółki "[...]"z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 u.p.d.o.f., kopię zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2017 przez wspólnika "[...]" z pozarolniczej działalności gospodarczej wraz z PIT/B, kopię umowy z dnia "[...]"o rozłożenie na raty należności z tytułu składek zawartej pomiędzy "[...]" a ZUS, zaświadczenie "[...]" Bank SA z dnia "[...]" o zawarciu umowy w dniu 23.11.2015 r. pomiędzy ww. bankiem a "[...]" o kredyt w wysokości "[...]", spłacany w 48 ratach od "[...]" aktualne zadłużenie z tego tytułu wynosi "[...]" i zaświadczenie bankowe o wysokości zadłużenia z tytułu zawartej umowy kredytu przez "[...]", stan zadłużenia na dzień 16.05.2018 r. wynosił "[...]" , rata płatna do dnia 11.06.2018 r. w wysokości "[...]’. Nadto przedłożono kopię niepełną zeznania o osiągniętym dochodzie w roku podatkowym 2017 (k. nr 24), brak danych podatnika poza nr PESEL.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 wniosek o przyznanie prawa pomocy Starszy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Na wstępie należy stwierdzić, że kwestia przyznania prawa pomocy Spółce była już przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 77/18, gdzie postanowieniem z dnia 23 maja 2018 r. referendarz sądowy w tożsamym stanie faktycznym odmówił stronie przyznania prawa pomocy, a następnie postanowieniem z dnia 13 lipca 2018 tut. Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Przystępując zatem do oceny wniosku Spółki wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy

jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach.

W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081).

Jednocześnie należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i posiadania na ten cel wygospodarowanych środków finansowych (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; publ: CBOSA). Spółka prawa handlowego podobnie jak każdy inny przedsiębiorca, w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17.04.2014 r I OZ 304/14,publ: CBOSA). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13 publ: CBOSA).

Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799).

Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji w likwidacji, a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. Tak więc koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej.

Uwzględniając powyższe należy wskazać, że tożsamo jak wskazywała to strona do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 77/18 tak i z oświadczenia złożonego na formularzu PPPr. z dnia 24 lipca 2018 r. wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 40.000 zł, wartość środków trwałych 0,00 zł, nadto z uwagi na brak sporządzenia bilansu za ostatni rok obrotowy niemożliwe było przedstawienie informacji w zakresie zysku czy też straty. Przy czym należy stwierdzić, że sam fakt niesporządzania sprawozdań finansowych za ostanie lata tj. za 2016 r. i 2017 r. czy też nieskładanie zeznań podatkowych, nie stanowi wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Także podkreślony przez skarżąca Spółkę fakt nieposiadania środków trwałych nie jest taką podstawą. W związku z powyższym wciąż aktualne pozostają stwierdzenia przedstawione w uzasadnieniu do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 77/18, a dotyczące obowiązków ciążących na Spółce będącej w stanie likwidacji. I tak należy stwierdzić, że przepisy ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. w Dz. U. z 2013 r., Nr 1030) stanowią, że likwidatorzy sporządzają bilans otwarcia likwidacji. Bilans ten likwidatorzy składają zgromadzeniu wspólników do zatwierdzenia (art. 281 § 1). Jednocześnie likwidatorzy powinni po upływie każdego roku obrotowego składać zgromadzeniu wspólników sprawozdanie ze swej działalności oraz sprawozdanie finansowe (art. 281 § 2). Regulacja ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący (iuris cogentis), w związku z czym niedopuszczalne są jakiekolwiek odstępstwa od tej zasady. W takiej sytuacji trudno w ogóle ustosunkować się do oświadczenia skarżącej o braku sprawozdania finansowego. W orzecznictwie wskazuje się, iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 p.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, charakter trudności spółki, przyczyny ich powstania, skutki itp. (por. postanowienie NSA z dnia 05.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., sygn. akt I FZ 26/13). Niemniej jednak bez przedłożenia stosownych dokumentów księgowych nie sposób dokonać jakiejkolwiek analizy sytuacji finansowej skarżącej Spółki, a bez tego niemożliwe jest przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów sądowych na Skarb Państwa. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżąca winna mieć świadomość, że nieprzedłożenie ww. dokumentów księgowych, jak miało to miejsce również przy sprawie o sygn. akt I SA/Ol 77/18, tak i w niniejszej sprawie, stanowi jeden z powodów, dla których nie sposób uwzględnić wniosku strony o przyznanie prawa pomocy.

Reasumując, stwierdzić należy, że sam fakt likwidacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (nawet w organizacji) nie może stanowić – i nie stanowi – przesłanki skutkującej uwzględnieniem jej wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Spółka w likwidacji prowadzi bowiem de facto dalej działalność gospodarczą (czynności gospodarcze). Likwidatorzy powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania, w tym starać się zdobyć środki na koszty sądowe i ewentualnie upłynnić majątek spółki (czynności likwidacyjne). Nowe interesy mogą wszczynać tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do ukończenia spraw w toku – art. 282 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Podkreślić należy, że Spółka będąca nawet w likwidacji ma możliwość dokapitalizowania w trybie art. 177 Kodeks spółek handlowych. Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 796/11, publ.: cbois). Zgodnie z art. 177 § 1 k.s.h. umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie NSA z 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II GZ 293/15, publ.: cbois). W rozpatrywanym przypadku możliwość ta nie została jednak wykorzystana przez stronę skarżącą. Nie podjęła ona nawet próby zrealizowana ww. operacji, mimo twierdzenia, że jest w trudnej sytuacji materialnej. Co kluczowe, osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois). Odnosząc się tym zakresie do oświadczeń strony dotyczących braku możliwości sfinansowania ewentualnych dopłat przez wspólników z uwagi na ich trudną sytuację finansową należy stwierdzić, że strona nie uprawdopodobniła tych twierdzeń. Stwierdzić zatem należy, że podobnie jak to było sprawie o sygn.. akt I SA/Ol 77/18, tak i rozpoznawanej obecnie na wniosek strony z przedłożonych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jej dwóch wspólników nie sposób jednoznacznie ustalić ich aktualnej sytuacji materialnej jak i życiowej. Skarżąca przedstawiając sytuację materialną swoich wspólników ograniczyła się wyłącznie do przedstawienia wyłącznie zeznań podatkowych złożonych przez wspólników za 2017 r., (zakładając, że przedstawione niepełne zeznanie za rok 2017 opisane w aktach jako k. nr 24 dotyczy jednego ze wspólników), czy też do zaświadczeń potwierdzających wysokość spłacanych przez jednego ze wspólników zobowiązań z tytułu zawartych umów cywilnoprawnych. W tej sytuacji należy stwierdzić, że również uzasadnienie dotyczące możliwości finansowych wspólników spółki przedstawione do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 77/18 pozostaje aktualne, także przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku. I tak w przypadku jednego ze wspólników M.L. z przedstawionych wyłącznie zeznań podatkowych za rok 2017, wynikałoby, że wspólnik ten utrzymuje się wyłącznie z dochodu ze stosunku pracy w "[...]" bowiem z prowadzonej działalności gospodarczej poniósł wyłącznie koszty w kwocie "[...]". Z powyższego oświadczenia należałoby przyjać, że dochód jakim dysponował w 2017 r. ten wspólnik wyniósł "[...]" (jeżeli wykazane koszty z działalności gospodarczej wszystkie były pieniężne), tym samym średni dochód miesięczny tego wspólnika kształtował się na poziomie "[...]", a zatem poniżej minimum socjalnego. Przy czym skarżąca zarówno w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 77/18 w żaden sposób nie odniosła się do tego faktu tj. nie wyjaśniła "z czego utrzymuje się ten wspólnik, w jaki sposób pokrywa koszty niezbędnego, koniecznego utrzymania itp., w sytuacji uzyskiwania dochodów poniżej minimum socjalnego jak i na etapie obecnie rozpoznawanego wniosku również w żaden sposób nie odniosła się do tych ustaleń i to pomimo tego, że stanowiły jedną z podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy. Nadto tożsamo jak w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 77/18 z przedstawionego oświadczenia nie wynika, czy wspólnik ten prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, czy też pozostaje w związku małżeńskim, jaki posiada on majątek czy też jego bliscy. Tym samym oświadczenia o sytuacji materialnej tego wspólnika nie sposób uznać za rzetelne i pełne.

Także w odniesieniu do drugiego ze wspólników Spółki A.R., należy stwierdzić, iż również na podstawie przedstawionych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie sposób ustalić jego rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej. Podobnie jak wskazano to w przypadku pierwszego ze wspólników skarżącej oraz w uzasadnieniu postanowienia z dnia 23 maja 2018 sygn. akt I SA/Ol 77/18, oświadczenie drugiego z nich ogranicza się do wykazania wysokości uzyskanych dochodów za 2017 r., z którego to wynika, że z tytułu działalności wykonywanej osobiście uzyskał dochód w wysokości "[...]" (po opłaceniu składek ZUS i podatku – dochód wyniósł "[...]") natomiast z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód w kwocie "[...]". Dodatkowo wspólnik ten przedstawił zaświadczenia w zakresie ponoszonych wydatków z tytułu spłaty rat kredytów czy też spłaty zadłużenia wobec ZUS, z którego to wynika, że z tytułu spłaty rat kredytu w czerwcu br. zobowiązany był ponieść wydatek w wysokości "[...]"(pozostało do spłaty "[...]"), z tytułu spłaty raty zadłużenia wobec ZUS kwotę "[...]" (za czerwiec br), nadto spłaca kredyt zaciągnięty w dniu 23.11.2015 r.. Odnosząc się do tych wyjaśnień należy ponownie stwierdzić, jak już wskazano to w postanowieniu z dnia 23.05.2018 r., co też podkreślano w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13.07.2018 r., że fakt ponoszenia przez wspólnika Spółki wydatków na spłatę kredytów i rat nie może stanowić o braku możliwości dokapitalizowania założonej przez niego działalności, a pośrednio do samodzielnego sfinansowania kosztów postępowania przez Spółkę. W tym kontekście wyjaśnić należy, iż nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę (w tym przypadku przez wspólnika) jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne (pożyczka, kredyt, leasing) nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne ponoszone przez wspólnika Spółki przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów sądowych związanych z postępowaniem sądowym zainicjowanym przez utworzony przez niego podmiot gospodarczy. Nadto podkreślić należy, że podobnie jak w przypadku pierwszego z opisywanych wspólników skarżącej także ten wspólnik nie przedstawił żadnych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji życiowej i materialnej tj. czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie z innymi osobami, jaki posiada majątek on i ewentualnie osoby mu bliskie. Tym samym należy stwierdzić, że wyjaśnienia Spółki dotyczące sytuacji życiowej jej wspólników nie korespondują z treścią wezwania wystosowanego w sprawie, skupiając się wyłącznie na kwestii wysokości uzyskiwanych przez wspólników dochodów i ewentualnie ponoszonych wydatkach z tytułu zawartych umów pomijając inne istotne aspekty sytuacji materialnej i życiowej wspólników, których ustaleniu wezwanie również służyło, pozostawiając przez to bez odpowiedzi kwestię posiadanego przez wspólników majątku, osób prowadzących z nimi wspólne gospodarstwo domowe i posiadanego przez nie dochodu i majątku. Oceniając zatem przedstawione oświadczenia dotyczące sytuacji materialnej wspólników Spółki należy stwierdzić, że na ich podstawie nie sposób dokonać rzeczywistej i pełnej oceny. Bowiem dopiero w oparciu o tak złożone oświadczenie zarówno odnoszące się do wysokości uzyskiwanych dochodów przez wspólnika, osób pozostając z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ich współmałżonków jak i posiadanego przez te osoby majątku można bez wątpienia stwierdzić czy wspólnik posiada zdolność na dokapitalizację spółki. Tym samym mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w tej sytuacji przyznanie Spółce uprawnienia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego, tylko w oparciu o bardzo ograniczone i wybiórcze oświadczenie, gdzie trzeba mieć na uwadze, że jedynym celem spółki handlowej jest pomnażanie majątku wspólników, nie zaś realizowanie zadań społecznie użytecznych, byłoby przerzuceniem kosztów działania spółki i jej wspólników na ogół obywateli. Postawa strony sprowadza się zatem do biernego oczekiwania na przyznanie prawa pomocy i przerzucenie tego ciężaru na Skarb Państwa przy jednoczesnym braku jakichkolwiek działań po swojej stronie. Takie działanie strony powoduje, że rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie może przyjąć, że spełniona została przesłanka wykazania przez osobę prawną, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania pomimo, że podjęła wszelkie stosowne działania, aby samodzielnie ponieść ten ciężar.

Nadto rozpoznający wniosek w całości podziela podglądy wyrażone w orzecznictwie sądowym, a dotyczące konieczności uwzględnienia przez przedsiębiorcę w ramach ryzyka prowadzenia działalności dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Planując bądź występując na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Przy ocenie przesłanek prawa pomocy badaniu podlega bowiem całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a nie tylko aktualnie posiadane przez stronę kwoty pieniężne. W postanowieniu z dnia 30 maja 2008 roku sygn. akt I FZ 66/09 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jest to tym bardziej zasadne w niniejszej sprawie gdzie przedmiotem sporu jest wykazany z uwagi na przedmiot działalności gospodarczej (obrót metalami szlachetnymi), podatek naliczony do odliczenia, czyli w obszarze "wrażliwym" na nieprawidłowości w rozliczeniach VAT. Skarżąca powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a przez to z ryzykiem niekorzystnych dla siebie decyzji. Zatem z racji pozyskania środków finansowych, pochodzących ze środków wpłacanych do budżetu przez innych podatników, skarżąca winna oczekiwać, że podlegać będzie szczegółowym kontrolom podatkowym, w wyniku których może dojść do zakwestionowania części z nich i następnie skierowania sporu na drogę sądową.

Podobne poglądy wyraża Trybunał Praw Człowieka, który – w odniesieniu

do spółki zajmującej się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona,

która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/1/ 2010 r nr 1783/04, Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce).

W związku z powyższym podnoszony przez Spółkę fakt trudnej sytuacji finansowej spowodowany podjętymi przez organy podatkowe decyzjami nakładającymi na Spółkę zobowiązanie podatkowe nie są okolicznościami, które w tej sytuacji mogą stanowić o przyznaniu stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim należy stwierdzić, że Spółka, która sama podnosi (co też potwierdza przedstawiona dokumentacja księgowa), że nie prowadzi już działalności gospodarczej i jest w trudnej sytuacji finansowej, nie podejmuje przy tym decyzji o możliwości zobowiązania jej wspólników do dopłat - sama uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wysokość posiadanych zobowiązań z tytułu wydanych przez organy podatkowe decyzji podatkowych nie może stanowić wystarczającego uzasadnienia dla nie podjęcia uchwał w tym zakresie. Bierna postawa Spółki nie może na obecnym etapie postępowania skutkować przyznaniem stronie uprawnienia w postaci zwolnienia jej z kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego, co faktycznie oznaczałoby przeniesienie tego ciężaru na ogół społeczeństwa.

Odnosząc się do argumentu strony, iż nie posiada ona majątku w postaci aktywów stwierdzić należy, że z przedstawionej dokumentacji i oświadczeń wynika, że Spółka w toku swojego funkcjonowania nie posiadała majątku w postaci aktywów, co nie wpłynęło w żaden negatywny sposób na możliwość prowadzenia działalności w latach 2014-2015. Tym samym, w ocenie rozpoznającego wniosek, fakt ten nie może obecnie stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego.

Na zakończenie odnosząc się do wniosku strony o ustanowienie doradcy podatkowego wyjaśnić należy, że w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego zastępcy prawnego. Mając na uwadze specyfikę postępowania sądowoadministracyjnego, która jest odmienna od postępowania cywilnego stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., który w sprawie nie ma zastosowania). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego lub czynności nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także art. 6 p.p.s.a. zapewnia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) gwarancje procesowe; w razie uzasadnionej potrzeby udziela niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1 p.p.s.a.). Zatem strona działająca bez fachowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) nie zostanie pozbawiona obrony swoich praw. Skoro jednak skarżąca widzi konieczność działania w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, winna, zdaniem rozpoznającego wniosek, przewidzieć i zabezpieczyć środki także na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.

Reasumując przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. W opinii, rozpoznającego wniosek, strona decydując się na wszczęcie postępowania sądowego winna w pierwszej kolejności podjąć wszelkie dostępne środki aby samodzielnie opłacić należne koszty sądowe. W przedmiotowej sprawie, mając na uwadze powyższe, nie można uznać, że strona skorzystała ze wszelkich możliwych działań aby samodzielnie opłacić koszty sądowe.

Bez względu zatem na przyczyny pozostawania przez skarżącą nadal w obrocie prawnym jako przedsiębiorca (niezakończona likwidacja) uznać należało, że jest ona zobowiązana do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej przy czym także do znalezienia również środków na ponoszenie kosztów sądowych we własnym zakresie.

Tym samym na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 orzeczono jak w sentencji postanowienia.