Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2935/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i lit. b
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2008 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].09.2007r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z [...] lipca 2007 r. .


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 8 listopada 2007 r. wniesionej przez R. W. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2007 nr [...] utrzymująca w mocy decyzję ZUS [...] Oddział w W. z dnia [...] lipca 2007r. o odmowie umorzenia należności z tytułu odsetek od niezapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W kolejnych decyzjach wydawanych w dniu [...] kwietnia 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Inspektorat w O. stwierdził wysokość zadłużenia R. W. z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych , ubezpieczenia zdrowotne , Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...] w kwocie [...] zł. Na dzień [...]r. zadłużenie z tytułu odsetek od powyższej kwoty organ rentowy określił kwotą [...]zł.

Pismem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Inspektorat w O. złożył do Prokuratury Rejonowej w O. zawiadomienie o popełnieniu przez R.W. przestępstwa [...].

Wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w O. Wydział [...] na podstawie art. 66 § 1 i § 3 k.k., art. 67 § 1 k.k. warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko oskarżonemu R. W. na okres 2 lat tytułem próby oraz na podstawie art. 67 § 3 k.k. zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty [...] zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Inspektorat w O. tytułem nieuiszczonych składek pracowniczych na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Narodowy Fundusz Zdrowia oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych- w okresie próby.

Pismem z dnia 21 czerwca 2007 r. R. W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zaliczenie uregulowanej wpłaty na poczet należności głównej nieuiszczonych składek, nie naliczanie dalszych odsetek od wyżej wymienionych składek, umorzenie dotychczas naliczonych odsetek od ww. Należności oraz umorzenie kosztów egzekucyjnych naliczonych w piśmie [...] z dnia [...] czerwca 2007 r.

Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 oraz art. 28 ust. od 1 do 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek w łącznej kwocie [...] zł od nieopłaconych przez stronę składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...], składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...].

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że R.W. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...] oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...] r. Organ podkreślił, że odsetki od tych należności, naliczone na podstawie będących w dyspozycji Zakładu dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych, na dzień 21 czerwca 2007 r. wynoszą [...] zł.

Dalej organ podkreślił, że w dniu 21 czerwca 2007 r. zobowiązany przedłożył wierzycielowi pismo, w którym wniósł między innymi o umorzenie odsetek od zaległych składek. Podkreślił również, że zobowiązany do wniosku dołączył wpłaty na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne z dnia 12 lipca 2007 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z dnia 14 czerwca 2007 r., które nie pokryły całości zadłużenia.

Jak dalej przedstawiono, zgodnie z obowiązującymi przepisami płatnicy składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy zobowiązani są do obliczania , pobierania i odprowadzania składek na właściwy rachunek bankowy ZUS na zasadach i w wysokości określonych odpowiednio w :

­ art. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r.

­ art. 26 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (gdyż wnioskodawca był także płatnikiem składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne),

­ art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych był również zobowiązany obliczać należności i dokonywać wpłat na Fundusz Pracy, co wynika z art. 53 ust. 1 i art. 56 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Organ podkreślił, że z mocy art. 17 ust. 1 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy zobowiązany winien na analogicznych zasadach odprowadzać składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Organ rentowy zwrócił uwagę na to, że stosownie do postanowień art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od nieopłaconych w terminie składek należne są odsetki za zwłokę w wysokości i na zasadach określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, przy czym do pozostałych składek w zakresie ich poboru, egzekucji i między innymi wymierzania odsetek za zwłokę stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Zdaniem organu z powyższego wynika, iż w obowiązującym, stanie prawnym zasadą jest opłacanie przez płatników należnych składek wraz z wszelkimi należnościami ubocznymi w sytuacji gdy nie zostały one opłacone w przepisanym terminie, względnie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Wyjątek od tej reguły wprowadza art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym Zakładowi przysługuje prawo umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części, jednak z uwzględnieniem przesłanek do umorzenia nakreślonych w treści ust. od 2 do 4 ww. przepisu oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ podkreślił, że umorzenie w całości lub w części składek powoduje umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił również uwagę , iż konstrukcja art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza umorzenie należności z tytułu składek jako należności głównej, której to umorzenie skutkuje jednoczesnym umorzeniem należności ubocznych (należności z tytułu odsetek za zwłokę, ewentualnych kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej). Zdaniem organu taki stan rzeczy oznacza, iż w świetle obowiązujących przepisów brak jest podstaw do umorzenia samych odsetek za zwłokę bez uprzedniego umorzenia należności głównej, bowiem powstałe odsetki za zwłokę nie funkcjonują w oderwaniu do należności głównej. Zdaniem organu aby uzyskać umorzenie odsetek za zwłokę strona powinna wnieść do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych żądanie umorzenia należności głównej z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Organ I instancji podkreślił, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (w przedmiocie należności głównej) co do zasady jest postępowaniem opartym na zasadzie skargowości, co oznacza, że do jego wszczęcia niezbędny jest wniosek strony (art. 61 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Pismem z dnia 27 sierpnia 2007 r. R.W. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 28 ust. 1, ust. 3 a i ust. 3 b oraz art. 32, art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na podstawie art. 127 §3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek od nieopłaconych przez stronę składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...], składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ II instancji na wstępie podkreślił, że stosownie do postanowień art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych od nieopłaconych w terminie składek Zakład zobligowany jest do pobierania odsetek za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 55 § 2 Ordynacji podatkowej oraz § 21 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze w przypadku, gdy dokonana po terminie wpłata nie pokrywa w całości kwoty zaległości wraz z odsetkami za zwłokę wówczas dokonana przez płatnika wpłata rozliczona jest proporcjonalnie na poczet kwoty zaległych składek oraz odsetek za zwłokę. Zakład podkreślił, że jednoznacznie określona w powyższych przepisach zasada naliczania odsetek, jak również wskazany w nich sposób rozliczenia wpłat dokonywany przez płatników składek, powodują, iż Zakład nie ma swobody w zakresie naliczania odsetek za zwłokę, jak również sposobu rozliczania wpłat. Dlatego też zarówno składki, jak i odsetki naliczone do dnia wpłaty włącznie podlegają spłacie przez zobowiązanego. Zdaniem organu II instancji w obowiązującym stanie prawnym, nie istnieje możliwość uregulowania jedynie zaległości z tytułu składek, bez opłacenia przypadających od tych zaległości odsetek za zwłokę.

Prezes ZUS podkreślił również , ze konstrukcja przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza umorzenie należności z tytułu składek jako należności głównej, które to umorzenie skutkuje jednoczesnym umorzeniem należności ubocznych (należności z tytułu odsetek za zwłokę, ewentualnych kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej). Zdaniem organu taki stan rzeczy oznacza, iż w świetle obowiązujących przepisów brak jest podstaw do umorzenia samych odsetek za zwłokę bez uprzedniego umorzenia należności głównej, bowiem powstałe odsetki za zwłokę nie funkcjonują w oderwaniu od należności głównej. Według organu, aby uzyskać umorzenie odsetek za zwłokę, strona powinna wnieść do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych żądanie umorzenia należności głównej z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zdaniem Prezesa, ze zgromadzonych w aktach sprawy danych odnośnie dochodzenia należności wynika, że zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek stały się podstawą do wniesienia przeciwko dłużnikowi wniosku do Prokuratury Rejonowej w O. w związku z popełnieniem przestępstwa z art. [...]. , a Sąd [...] w O. wyrokiem z [...] r. orzekając o winie wnioskodawcy , a jednocześnie umarzając warunkowo postępowanie , zobowiązał go do naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty [...] zł w okresie [...]. Organ wskazał, że w dniach 12 czerwca 2007 r. oraz 14 czerwca 2007 r. określona w wyroku należność została zapłacona, a Zakład rozliczył wpłaty zgodnie z wyżej powołanymi przepisami, o czym zainteresowany został poinformowany pismem z dnia 21 sierpnia 2007 r.

Odnosząc się do żądania dłużnika zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż dokonane wpłaty powinny być rozliczone zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] r. tj. na zadłużenie z tytułu należności głównej, organ zaznaczył, że skierowanie do Prokuratury wniosku jest sankcją zastosowaną wobec płatnika w związku z uchylaniem się przez niego od obowiązków wobec pracowników. Naprawienie szkody poprzez zapłatę określonej w wyroku kwoty, nie skutkuje odstąpieniem od dochodzenia pozostałej kwoty należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2007 r. R. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podkreślił, że stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji oraz przez organ I instancji nie znajduje uzasadnienia w brzmieniu przepisów stanowiących podstawę odmowy umorzenia odsetek od należności głównej. Zdaniem skarżącego art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie warunkuje umorzenia odsetek uprzednim umorzeniem należności głównej. Skutkuje jedynie umorzenie wymienionych w nim należności w każdym przypadku umorzenia należności głównej. Skarżący podkreślił, że powołany przepis nie może być czytany w oderwaniu od innych przepisów ustawy, a w szczególności przepisu art. 24 ust. 2 definiującego pojęcie należności z tytułu składek. Skarżący zwrócił uwagę, że przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. pozwala na umarzanie w całości lub w części należności z tytułu składek, co dotyczy w równiej mierze każdego z elementów wymienionego w art. 24 u.su.s., w tym odsetek za zwłokę.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

W sprawie należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.

Sytuacja taka ma również miejsce w niniejszej sprawie. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych Sąd zwrócił uwagę na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu [...] lipca 2007r., zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę to jest Dyrektora J. C. Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady, nie kwestionuje prawa określonego pracownika ZUS, w tym Dyrektora Oddziału, posiadającego właściwe upoważnienie - do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Kwestię tę wyjaśnia w wielu swoich orzeczeniach NSA w tym m.in. w wyroku z 14 grudnia 2006 r. sygn. II GSK 264/06. W rozważaniach zawartych w tym wyroku jednoznacznie zaprezentowano pogląd, że kompetencje Prezesa Zakładu wynikają z treści art. 73 u.s.u.s., zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako jednostka organizacyjna stanowiąca całość, jest organem administracji państwowej wykonującym swoje zadania za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych przy czym ustrój, zadania i kompetencje ZUS określają art. 66- 79a u.s.u.s. W związku z treścią wspomnianych przepisów NSA podkreślił, że art. 74 ust.5 u.s.u.s. w zestawieniu z treścią § 3 ust.2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, stanowi wystarczającą podstawę prawną do udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień pracownikom ZUS, w tym Dyrektorom Oddziałów do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu. Skoro zaś art. 75 ust.5 u.su.s stanowi, że kompetencje organów Zakładu określa statut, tym samym powoduje to, że upoważnienie Dyrektora do działania w imieniu ZUS jako organu pozwala na przyjęcie, że także Dyrektor Oddziału poza Prezesem ZUS działając za organ, ma prawo upoważniać innych pracowników do takiego działania. Przenosząc to na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że Sąd nie kwestionuje prawa posiadającego stosowne upoważnienie Dyrektora Oddziału ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Zaznaczyć jednak należy, że z treści art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Unormowanie takie zawiera także art. 180 § 1 wspomnianego Kodeksu stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W art. 83 ust. 4 u.s.u.s. postanowiono, iż od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Należy wskazać, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład ( por. wyrok NSA z dnia 15 .11.2006 r. sygn akt II GSK 224/06, z dnia 28.02.2007 r. sygn. akt II GSk 317/06). Zgodnie z art. 3 ust.1 u.su.s m.in. ZUS wykonuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 66.ust.1 u.s.u.s Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. W skład ZUS wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Zgodnie z art. 72 u.s.u.s organami ZUS są Prezes Zakładu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Prezes ZUS a także Dyrektor Oddziału - co wyjaśniono powyżej- ma prawo do udzielania upoważnień do działania za Zakład. Tym niemniej biorąc pod uwagę fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie jest organem monokratycznym, brak jest podstaw ażeby w wyniku ponownego rozpoznawania konkretnej sprawy, co polega na rozpoznaniu jej od początku na zasadach właściwych do rozpoznawania odwołań, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie jakkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA W-wa z dnia 22 lutego 2007r.-ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 ustawy k.p.a. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Jak już wskazano wcześniej sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS - w imieniu, którego posiadając stosowne upoważnienie, działał określony pracownik ZUS.

Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja podlegają również uchyleniu z uwagi na błędną interpretację przez organ rentowy przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie dotyczącym umarzania odsetek.

Sąd nie podziela poglądu prezentowanego w decyzjach organów orzekających jakoby konstrukcja art. 28 u.s.u.s. nie dopuszczała możliwości umarzania samych odsetek.

Istotnie przepis ten stanowi, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Jednakże pod pojęciem "składek" należy rozumieć - zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 4 pkt 3 u.s.u.s. - składki na ubezpieczenia społeczne osób fizycznych podlegających chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 1 ustawy, tj. ubezpieczeniu emerytalnemu, ubezpieczeniu rentowemu, ubezpieczeniu w razie choroby i macierzyństwa, ubezpieczeniu z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W przypadku zatem umorzenia powyższych składek z mocy prawa następuje również umorzenie należnych od nich odsetek za zwłokę. Nie powinno przy tym budzić wątpliwości, choć wprost ustawodawca w tym przedmiocie się nie wypowiada, że we wskazanej sytuacji odsetki ulegają umorzeniu w całości lub w takiej części, w jakiej zostały umorzone składki, czyli według zasady proporcjonalności. Analizowany przepis reguluje zatem i to w sposób automatyczny wyłącznie byt wtórnych - w stosunku do zaległych składek - należności pieniężnych, w tym odsetek, w przypadku, gdy te składki przestają istnieć, tj. gdy zostają umorzone. W żadnym razie przepis ten nie pozwala na sformułowanie tezy, iż jest on przeszkodą w umarzaniu samych odsetek. W istocie art. 28 ust. 4 u.s.u.s. nie reguluje bowiem zakresu przedmiotowego instytucji umorzenia, przewidzianej na gruncie przepisów u.s.u.s., lecz określa skutki, jakie wywołuje umorzenie składek, rozumianych jak wyżej (art. 4 pkt 3 ww. ustawy). Z kolei to, jakie należności mogą być umarzane i na jakich warunkach wynika z art. 28 ust. 1 - ust. 3b, art. 30 i art. 32 u.s.u.s.

W kontekście rozpoznanej sprawy należy zatem zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s., która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Natomiast w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". W takim stanie rzeczy stanowisko organu orzekającego odnośnie braku podstaw prawnych do umarzania samych odsetek za zwłokę jest wprost sprzeczne z normatywnym znaczeniem pojęcia "należności z tytułu składek", które zostało użyte w powołanych wyżej przepisach. Podstawa prawna do umarzania w całości lub w części samych odsetek za zwłokę od składek, w rozumieniu art. 4 pkt 3 u.s.u.s., znajduje się więc w art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz, w przypadku składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w art. 28 ust. 3a tej ustawy. Oczywiście przy stosowaniu wskazanych przepisów u.s.u.s. należy mieć na uwadze także treść art. 30, który wyłącza stosowanie art. 28 w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, jak również art. 32, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne. Co prawda w odpowiedzi na skargę organ uzasadniając swoje stanowisko co do odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek twierdzi ,że są to odsetki naliczone od nieopłaconych składek finansowanych przez pracowników , co oznacza że z mocy art. 30 u.s.u.s. nie podlegają umorzeniu.

Powyższej argumentacji na tym etapie postępowania uwzględnić nie można gdyż po pierwsze stanowisko organów orzekających zawarte w wydanych decyzjach odmawiających umorzenia odsetek oparte zostało na innych przesłankach tj, braku podstaw prawnych do umorzenia tylko należności odsetkowych , a po drugie zadłużenie strony z tytułu składek wraz z odsetkami określone na kwotę [...] zł., jak wynika z pisma ZUS do organów ścigania z dnia 27 lutego 2004r. jedynie w niecałych 20 % dotyczy nieopłaconych składek finansowanych przez samych ubezpieczonych.

Reasumując, art. 28 u.s.u.s. pozwala na umarzanie samych odsetek za zwłokę od wskazanych w nim składek, jak i od składek wskazanych w art. 32 tej ustawy. Wnioskodawca ma przy tym, we wskazanym wyżej zakresie, pełną swobodę w wyborze należności, których umorzenia się domaga; może zatem domagać się umorzenia w całości lub w części niektórych tylko składek, samych odsetek, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia lub kosztów egzekucyjnych, może łączyć swoje żądania w ramach tych należności, przy czym jeśli umorzone zostaną składki to z mocy prawa umorzeniu ulegają również te należności z nimi związane, o których mowa w art. 28 ust. 4 u.s.u.s. (por. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 października 2004 r., sygn. akt III AUa 1581/03, LEX nr 147189).

Prezes Zakładu nie dokonał zatem właściwych ustaleń i rozważenia sprawy, tj. oceny czy w przypadku skarżącego wystąpiły przesłanki do umorzenia samych odsetek.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes Zakładu, przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej oceny prawnej Sądu, zobowiązany będzie do przeprowadzenia ustaleń faktycznych właściwych i niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy umorzenia samych odsetek i oceny zasadności ich umorzenia w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne to przyznana organom administracji możliwość wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienie odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz.U. z roku 2000, Nr 98, poz. 1071) - dalej jako "k.p.a."]. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Sąd nie podzielił natomiast zarzutu strony niewłaściwego rozliczenia przez organ wpłaconej przez stronę kwoty [...] zł. poprzez zaliczenie jej poczet należności głównej i odsetek nie zaś wyłącznie na poczet składek , o co wnosił zobowiązany wywodząc , że obowiązek taki wynikał z wyroku sądu karnego.

W tym miejscu wskazać należy, iż obowiązek naprawienia szkody poprzez uregulowanie należności z tytułu składek pracowniczych wynikający z wyroku Sądu karnego skierowany został wobec dłużnika. Nie mógł zatem stanowić o obowiązku dokonania innego aniżeli przewidują stosowne przepisy rozliczenia przez ZUS kwoty, która ewentualnie i w zależności w jakim terminie zostanie na jego rzecz uiszczona.

Wpłacona przez wnioskodawcę kwota tytułem naprawienia szkody dokonana została niezgodnie z przepisami ustawy - po terminie płatności składek i nie pokryła całości kwoty zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. W tej sytuacji zasadnie na podstawie przepisów wykonawczych do u.s.u.s. - §21 ust 1 i 2 wydanego na podstawie art. 49 ust 1 u.su.s. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek...... oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze ( Dz. U 1998 r. Nr 165 poz. 1197) rozliczona została przez organ proporcjonalnie na poczet zaległych składek i odsetek za zwłokę. Rozliczenie wpłaconej na rzecz ZUS kwoty dokonane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym względzie przepisami.

Mając na uwadze powyższe, uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny rozpoznanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. b ) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.