Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2862/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Asesor WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2005 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represjonowania za działalność polityczną - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] marca 2004 r. o odmowie potwierdzenia S. Z. s. J., ur. [...].04.1926 r. w Rokitnie, faktu aresztowania i osadzenia bez wyroku w więzieniu w okresie od połowy czerwca do połowy września 1955 r. za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

Prezes IPN wskazał, iż S. Z. wnioskiem z dnia 21 grudnia 2002 r. wystąpił do niego o potwierdzenie faktu uwięzienia go bez wyroku w więzieniu w Kielcach w okresie od połowy czerwca do połowy września 1955 r. tj. represji, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. 42/2002 poz. 971 z późń. zm.).

Do wniosku zostały załączone:

1) kserokopia zaświadczenia Archiwum Państwowego w K. z dnia [...] marca 2001 r. nr 841-454 stwierdzającego, że S. Z. przebywał w więzieniu w Kielcach od 28 lipca 1955 r. do 29 sierpnia 1955 r. Wynika to ze skorowidza alfabetycznego więźniów tegoż więzienia. Brak jest natomiast akt personalnych więźniów, co powoduje niemożność wskazania przyczyny aresztowania i zatrzymania w więzieniu,

2) kserokopia pisma S. Z. z dnia [...].06.2000 r. zatytułowanego "Protest" i skierowanego do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych,

3) pisma załącznika wnioskodawcy z 30.10.2003 r. zatytułowanego "Protest" przeciwko negatywnej weryfikacji jako członka kombatanta.

Przedstawiony dowód archiwalny potwierdzał fakt uwięzienia wnioskodawcy od 28.07. do 29.08.55 r., a nie jak wnioskował S. Z. od połowy czerwca do połowy września 1955 r.

W załączonych pismach wnioskodawca wskazywał, ze aresztowanie go i osadzenie w więzieniu pozostaje w związku z odmową sporządzenia charakterystyki rolników, którzy odmówili przekazania swej ziemi pod kolektywizację. Wskazywał, że kiedy w 1955 r. odmówił wystąpienia z wnioskiem o zarekwirowanie inwentarza żywego trzem rolnikom mającym zaległości podatkowe i odmawiającym udostępnienia swych gospodarstw zawiązującej się spółdzielni produkcyjnej został aresztowany (na trzeci dzień) i osadzony w więzieniu w Kielcach na trzy miesiące. Postawiono mu zarzuty bycia na usługach kułactwa, łapówkarstwa, działalność na szkodę Państwa Polskiego.

Przeprowadzona kwerenda archiwalna w zasobach dostępnych Prezesowi wykazywała, że wnioskodawca do 1949 r. pełnił służbę w szeregach Milicji Obywatelskiej. Zwolnienie ze służby nastąpiło na własną prośbę. W uzasadnieniu zwolnienia podano "jako nieodpowiadający wymogom MO z nałożonych obowiązków nie wywiązywał się".

Wobec braku w zasobach archiwalnych dostępnych Prezesowi dokumentów potwierdzających wnioskowaną represję i jej przyczynę organ zwrócił się do Archiwum Państwowego w K., do Archiwum Państwowego w K. Oddział w J., Archiwum Akt Nowych w W. oraz do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o udzielenie stosownych informacji.

Uzyskał jedynie z Archiwum Państwowego w K. potwierdzenie znanej mu informacji na temat okresu uwięzienia wnioskodawcy.

W zasobach Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oprócz ww. pism wnioskodawcy i akt Związku Bojowników o Wolność i Demokrację organ nie znalazł dowodów dotyczących wnioskowanej represji i jej przyczyn.

Z akt ZBOWiD-u organ ustalił, iż wnioskodawca w okresie 1949-1952 był pracownikiem GS Samopomoc Chłopska w S. i jednocześnie sekretarzem komitetu gminnego PZPR w R.. W latach 1952-1955 był zastępcą Przewodniczącego Powiatowej Rady Narodowej w R..

Wnioskodawca wezwany do przedstawienia świadków doznanych represji w piśmie z 30.10.2003 r. będącym odpowiedzią na wezwanie wskazał dwóch świadków K. K. i A. W. na okoliczność dyskryminacji go przez organizację partyjną w kopalni. Następnym pismem z dnia 10 stycznia 2004 r. wnioskodawca stwierdził, iż wskazani świadkowie nic do sprawy nie wniosą, gdyż w tym okresie nie znali go. Poznali go w kopalni, w której podjął pracę po wyjściu z aresztu.

Wnioskodawca wskazał, że w przeddzień aresztowania został wykluczony z partii. Natomiast na początku 1956 r. Komitet Wojewódzki w K. przywrócił mu prawa członka PZPR (pismo 30.10.2003 r. – k. 121 akt adm.).

Archiwum Akt Nowych w W. nie znalazło w zasobach archiwalnych dotyczących wykluczenia S. Z. z PZPR (Pismo z 20.11.2003 r. – k. 119 akt. adm.).

W toku przesłuchania w dniu 8.03.2004 r. wnioskodawca oświadczył, że nie prowadził działalności politycznej bądź religijnej związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Zawsze pracował uczciwie i starał się nikogo nie krzywdzić.

Stwierdził, że zwolniono go z milicji za wzięcie ślubu kościelnego. W 1955 r. pracując w Urzędzie Gminy w R. zajmował się skupem i kontraktacją płodów rolnych. Przed aresztowaniem przyjechał prokurator i przesłuchiwał go oraz przeglądał akta. Nie przedstawił mu zarzutów, ale wnioskodawca domyślał się, że te szykany wywołuje M. C., który oskarżał go o łapówki. Był przez to szykanowany w pracy. Nawet sekretarz PZPR zmuszał go do samokrytyki.

Wnioskodawca przyznał, że kiedy rolnik zalegał długo z obowiązkowymi dostawami, to on kierował sprawy do prokuratury. Było tych spraw kilka. Zdarzyło mi się prolongować termin rolnikowi I. C., za co został zamknięty na 24 godziny w areszcie Komendy Powiatowej MO we W. ("wskazano, że współpracuje z kułakami").

Podczas pobytu w więzieniu nie był przesłuchiwany. Zwolniony został we wrześniu 1955 r. Od prokuratora we W. uzyskał informację, że aresztowanie było skutkiem błędu. Od sekretarza partii PZPR dowiedział się, że ma zakaz pracy na terenie powiatu. Pracę znalazł w odległym Sosnowcu, w kopalni. Pomógł mu w tym znajomy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przesłuchana została żona wnioskodawcy zgłoszona przez niego jako świadek mający wiele do powiedzenia. Tymczasem H. Z. oświadczyła, iż nic nie wie o jakiejkolwiek działalności politycznej męża, o jego służbie w MO oraz przynależności do PPR i PZPR, wie również niewiele, gdyż mąż ją o tych sprawach nie informował.

W tych warunkach organ uznał, że aczkolwiek brak dokumentów archiwalnych nie pozwolił na precyzyjne ustalenie rzeczywistych przyczyn wnioskowanej represji, to jednak z całą odpowiedzialnością można stwierdzić, iż represja nie była wynikiem prowadzenia przez wnioskodawcę działalności politycznej bądź religijnej, podjętej na rzecz suwerenności i niepodległości z tego prostego powodu, że sam wnioskodawca taką działalność wykluczył.

Wskazywane przejawy oporu wnioskodawcy wobec poleceń przełożonych (rodzinnej organizacji partyjnej) nie noszą znamion działalności określonej w art. 4 ust. 1 pkt 4 cytowanej wyżej ustawy, rozumianej jako szereg czynności składających się na zorganizowaną działalność polityczną, prowadzoną z określonych pobudek (suwerenność i niepodległość). Sprzeciw wnioskodawcy był raczej spowodowany uczciwością.

Organ stwierdził, że wnioskodawca podejmując służbę w MO i wstępując do PZPR opowiedział się po stronie obowiązującego wówczas porządku prawno-politycznego. Fakt, że ww. stać było na reakcje uczciwe, że nie zatracił wrażliwości moralnej i przychodził z pomocą indywidualnym rolnikom, nie stawia go jednak w szeregu aktywnych przeciwników ówczesnego systemu politycznego. Działalność polityczna w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy była czymś więcej niż zachowaniem pewnej wrażliwości moralnej, oznaczała ona w pełni świadomą działalność polityczną, wymierzoną przeciwko ustrojowi ówczesnego państwa i zmierzającą do jego obalenia. Dlatego nie do pogodzenia z taką działalnością była służba w MO i członkowstwo w PZPR sankcjonujących i broniących ówczesnego ustroju politycznego.

Sugestie wnioskodawcy, iż brak akt wskazuje na fakt niszczenia dowodów wskazujących przyczynę i okres uwięzienia ww. pozostają w sferze domniemań. Gdyby przyjąć nawet takie zniszczenie akt, to i tak nie jest to okoliczność, która automatycznie musi wskazywać dodatkowy kontekst polityczny sprawy. Raczej przeciwnie: PZPR angażował się wówczas, gdy sprawa miała tło bardziej ideologiczne niż polityczne.

Natomiast organy ścigania walczyły wówczas z niepodległościowym podziemiem oficjalnie i ślady tej walki (wraz z podaniem przyczyny uwięzienia) zachowały się w licznych aktach z tamtych lat.

Wnioskodawca żądał przesłuchania świadków takich jak były sekretarz PZPR we Włoszczowej, pracownik personalny tegoż Komitetu oraz były prokurator we Włoszczowej.

W kolejnym piśmie uzupełniającym wnioskodawca stwierdził, iż nie poda adresów innych osób – o przesłuchanie których wystąpił do organu – gdyż nie są to jego świadkowie, ale "oprawcy".

W tych warunkach i po szczegółowo przeprowadzonym postępowaniu organ stwierdził, że wnioskodawca nie prowadził działalności politycznej w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy, siłą rzeczy nie mógł być więc w związku z tą działalnością aresztowany. Decyzja została wydana w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 3 ustawy z 14.06.1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 98/2000 poz. 1071 z późn. zm.) w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. 42/2002 poz. 371 z póżn. zm.).

Powyższa decyzja została zaskarżona skargą wniesioną przez S. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżący zarzuca w niej i w dalszych pismach procesowych, że decyzja nie odpowiada prawdzie. Podnosi, że był prześladowany na tle religijnym co wynika z faktu zwolnienia go ze służby w Milicji Obywatelskiej na skutek zawarcia ślubu kościelnego w dniu 19.04.1949 r. Podnosi, że w 1955 r. został aresztowany i osadzony w więzieniu w Kielcach, ponieważ nie akceptował metod stosowanych przez PZPR, przez co został uznany za wroga kraju. Jako okoliczności swojego działania wskazywał odmowę sporządzenia charakterystyk trzech rolników zalegających ze spłatą podatku.

Jako prześladowania wskazywał zakaz pracy w powiecie W., wydany przez władze PZPR oraz trudności w pracy w kopalni (niedopuszczanie go do pracy w akordzie, nie otrzymywanie wczasów, trudności w uzyskaniu Orderu Pracy), pozbawienie go możliwości dziedziczenia gospodarstwa rolnego, bo wyjechał ze wsi, wykluczenie go z partii.

Skarżący zarzucił niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy wobec zaniechania przesłuchania osób przez niego wskazanych, tj. sekretarza PZPR we Włoszczowej, pracownika personalnego tegoż komitetu i prokuratora.

Prezes IPN wnosił o oddalenie skargi podtrzymując wszystkie argumenty zawarte w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W oparciu o treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1, art. 13 § 1 i 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Ustalenia dokonane przez organ są prawidłowe, a oparte na nich wnioski są spójne i logiczne.

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 2 pkt 2a ustawy z 24.01.91 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczności represji, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 tejże ustawy w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski.

Przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy wymaga, aby aresztowanie nastąpiło za działalność polityczną (bądź religijną) związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski, a nie z jakichkolwiek innych powodów. Użycie przez ustawodawcę terminu "działalność polityczna bądź religijna" oznacza, iż chodzi tu nie o polityczne czyny, lecz szereg czynności tworzących zorganizowaną i trwającą określony czas aktywność polityczną.

Wynika to z wykładni gramatycznej przepisu będącego przepisem o charakterze szczególnym. Potwierdza to orzecznictwo (uchwała SN 7.05.1992 r. II UZP 1/92, wyrok NSA z 10.10.1995 r. SA/Kr 2831/94).

Zatem będzie to działalność, która ma na celu przeciwstawienie się narzucanemu przez ówczesne władze ustrojowi politycznemu oraz instytucjom i formacjom mającym za zadanie jego utrwalenie. Osoba tak działająca musiała mieć świadomość tego, że swoim zachowaniem wzmacnia działania prowadzące do odzyskania niepodległości.

Sam fakt poddania represji, z pominięciem bezpośredniego zaangażowania się danej osoby w taką działalność nie powodował objęcia tej represji ochroną art. 4 ust.1 pkt 4 cytowanej ustawy.

Prawidłowo organ stwierdził, iż pomimo pobytu skarżącego w więzieniu w Kielcach bez wyroku, to represja ta nie była wynikiem prowadzenia przez skarżącego działalności politycznej bądź religijnej.

Sam skarżący przyznał, że takiej działalności nie prowadził.

Przejaw oporu skarżącego (odmowa sporządzenia charakterystyk 3 rolników) nie ma charakteru działalności określonej w art. 4 ust. 1 ustawy. Słusznie organ uznał, iż to przejaw uczciwości. Był to odruch, a nie świadoma, celowo prowadzona działalność. Zwłaszcza, że w zbliżonym czasie skarżący wykonując obowiązki służbowe kierował wnioski do prokuratury w stosunku do innych rolników zalegających z zapłatą podatku. Należał do PZPR, a wcześniej służył w szeregach Milicji Obywatelskiej.

Prawidłowo organ przyjął, iż wykazane przez skarżącego poczucie solidarności z 3 rolnikami nie ma cech działalności politycznej nakierowanej na niepodległość i suwerenność.

Również bezzasadny jest zarzut, iż organ nie uznał faktu ślubu kościelnego skarżącego jako przyczyny zwolnienia go z MO, czyli prześladowań na tle religijnym. Słusznie organ podkreślił, że ślub był aktem wiary, a nie działalności religijnej skarżącego.

Ponadto z akt ZBoWiD wynika, że to skarżący zwolnił się z tej pracy. W piśmie z dnia 14.07.49 r. skarżący wnosił do komendanta Komendy Wojewódzkiej MO w K. o przeniesienie go na inny posterunek z uwagi na trudną współpracę z innymi milicjantami (k. 33-35 akt adm.).

W rekomendacji z dnia 10.01.49 r. na członka PZPR skarżący uzyskał opinię osoby bardzo przychylnej do obecnego wówczas ustroju (k. 39 akt adm.).

Natomiast w odręcznym życiorysie bez daty (k. 69 akt adm.) skarżący wskazywał, że po wyzwoleniu w 1945 r. wstąpił do MO w szeregi Kompanii Operacyjnej, której zadaniem była wyłącznie walka z bandami i podziemiem.

Zatem ustalenia i wnioski organu są prawidłowe.

Niezasadnie skarżący zarzuca brak przeprowadzenia przez organ pełnego postępowania dowodowego.

Organ nie oparł swoich ustaleń wyłącznie na swoich zasobach archiwalnych. Przeprowadził postępowanie dowodowe kierując się o informację do innych podmiotów i archiwów, przesłuchał skarżącego i jego żonę. Wzywał skarżącego do przedstawienia dowodów represji.

Były to działania prawidłowe i pozwoliły one na zgromadzenie dowodów wystarczających do wydania decyzji w zakresie objętym przesłankami art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Okoliczność nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania osób wskazanych ogólnie przez skarżącego (Prokurator z W., sekretarz PZPR z W., pracownika personalnego tego Komitetu PZPR) pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Bowiem zadaniem organu nie było ustalenie każdej przyczyny aresztowania skarżącego w 1955 r. tylko czy areszt ten był represją za działalność polityczną badź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość prowadzoną przez skarżącego.

Sam skarżący zaprzeczył prowadzeniu takiej działalności. Potwierdziło to jego zachowanie szczegółowo wyżej przedstawione i analizowane.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, ze decyzja w niniejszej sprawie wydana została na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia ocenę i rozstrzygnięcie organu w sprawie.

Reasumując zebrany w sprawie materiał nie daje podstaw do przyjęcia, że w toku postępowania administracyjnego naruszone zostały przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które miałyby wpływ na wynik sprawy, wobec czego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).