Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 1231/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2008-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Dnia 22 stycznia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2008 roku sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Ośrodek Zamiejscowy w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie postanowienia o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o rozłożenie zaległości podatkowej na raty 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Ośrodek Zamiejscowy w P. na rzecz skarżącego kwotę 240,- (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. wydał na małżonków U. i M. B. decyzję z dnia [...] roku nr [...], w której określił wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 rok w kwocie 108.602,60,- złotych i wysokość odsetek za zwłokę w związku z niezłożeniem deklaracji na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za miesiące od stycznia do czerwca 2001 roku oraz wykazaniem w deklaracjach za miesiące od lipca do listopada 2001 roku kwoty zaliczki mniejszej od należnej kwoty w ogólnej wysokości 24.436,10,- złotych.

Po rozpatrzeniu odwołania małżonków B. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] roku nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia [...] roku oddalił skargę U. i M. B. na powyższą decyzję.

W dniu [...] roku M. B. udzielił pełnomocnictwa radcy prawnemu K. S. do reprezentowania go przez organami podatkowymi egzekucyjnymi oraz sądami administracyjnymi wszystkich instancji. U. B. również w dniu [...] roku udzieliła pełnomocnictwa do reprezentowania radcy prawnemu K. S.

W piśmie z dnia [...] roku pełnomocnik M. B. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z wnioskiem o rozłożenie na 12 rat zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych wynikającego z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] roku nr [...], począwszy od miesiąca kwietnia 2007 roku na 11 równych miesięcznych rat w wysokości po 1500 złotych każda oraz dwunasta rata obejmująca pozostałą kwotę zobowiązania.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. pismem z dnia [...] roku nr [...] wezwał do usunięcia braków formalnych złożonego wniosku poprzez podpisanie go przez U. B. oraz sprecyzowanie treści żądania uwzględniającej prawidłowe kwoty zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę.

W piśmie z dnia [...]roku aplikant radcowski A. D., działająca z upoważnienia radcy prawnego K. S. wskazała, że wniosek złożyła w imieniu M. B.

Postanowieniem z dnia [...] roku nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. pozostawił wniosek bez rozpoznania. Organ wskazał, że wniosku nie uzupełniono o podpis i dane U. B. Ponadto wskazał, że pismo będące odpowiedzią na wezwanie organu podatkowego do usunięcia braków zostało podpisane przez aplikanta radcowskiego, która nie posiadała umocowania do podpisywania i występowania w imieniu K. S.

W złożonym zażaleniu pełnomocnik M. B. wskazał na naruszenie art. 169 § 1 i § 4 oraz art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej poprze błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że stroną w postępowaniu powinni być oboje małżonkowie.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] roku nr [...], działając na podstawie art. 233 § 1 punkt 1 w związku z art. 239 ustawy Ordynacja podatkowa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ wskazał na art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej, z którego wynika, że stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzeci, o których mowa a art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Organ podatkowy podkreślił, pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy innych pełnomocników tylko wtedy, gdy umocowanie takie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Tymczasem pełnomocnictwo udzielone przez M. B. radcy prawnemu nie przewiduje możliwości ustanowienia dalszego pełnomocnictwa i pismo złożone przez aplikanta radcowskiego należy uznać za bezskuteczne. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wskazał, że M. B. nie uzasadnił, iż jego sytuacja materialna uległa zmianie lub że wystąpiły nowe okoliczności uzasadniające merytoryczne rozpatrzenie wniosku. W świetle orzecznictwa brak jest podstaw do merytorycznego rozpatrzenie ponownego wniosku o udzielenie ulgi podatkowej – podatnik może złożyć wniosek o umorzenie zaległości podatkowych, gdy w jego sprawie wystąpią nowe okoliczności.

W skardze z dnia [...] roku pełnomocnik M. B. wniósł o uchylenie w całości powyższego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o orzeczenie o kosztach sądowych. Wskazano na naruszenie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez pozostawienie wniosku bez rozpoznania, art. 137 § 1 i § 4 w zw. z art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że osoba, która podpisała pismo z dnia [...] roku nie jest pełnomocnikiem skarżącego, art. 106 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie tj. przyjęcie, iż pełnomocnik skarżącego nie mógł ustanowić dla mocodawcy innego pełnomocnika oraz naruszenie art. 121 § 1. W skardze podkreślono, że organ podatkowy nie wezwał pełnomocnika podatnika do uzupełnienia podania o pełnomocnictwo udzielone osobie podpisującej pismo w niniejszej sprawie przed pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Wskazano również na nielogiczne postępowanie organu odwoławczego, który utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, bowiem przyznano, że jedną stroną postępowania są małżonkowie i każdy z nich jest uprawniony do działania w imieniu obojga, tymczasem postanowienie organu I instancji to kwestionowało. Pełnomocnik skarżącego zarzucił również niewłaściwą interpretację przepisów kodeksu cywilnego dotyczącą kwestii pełnomocnictwa. Na marginesie zaznaczono, że wniosek o rozłożenie zaległości podatkowej na 12 rat, a nie jak poprzednio na 180 rat stanowi nową okoliczność uzasadniającą merytoryczne rozpoznanie sprawy.

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] roku Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Zaskarżony akt narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia ( art.145 § 1 pkt.1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U 153 poz.1270 z późniejszymi zmianami ).

Na wstępie należy wskazać, że podstawą rozstrzygnięcia organu podatkowego był przepis art.169 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z brzemieniem tego przepisu, jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Zgodnie z art.168 § 2 Ordynacji podatkowej podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby od której pochodzi, oraz jej adresu, a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych.

Z uzasadnienia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] roku numer [...] wynika, że przyczyną pozostawienia bez rozpatrzenia podania z dnia [...] roku było nie uzupełnianie go o dane U. B. oraz nie podpisanie przez nią tego pisma. Jak wskazał organ podatkowy "ponadto...pismo będące odpowiedzią na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. wzywające do usunięcia braków w złożonym podaniu, zostało podpisane przez aplikanta radcowskiego, nie posiadającą w świetle posiadanych materiałów umocowania do podpisywania i występowania w imieniu Pana K. S. – Radcy Prawnego". Otóż przed wydaniem postanowienia z dnia [...] roku w aktach sprawy istotnie nie było substytucji udzielonej przez radcę prawnego K. S. dla aplikanta radcowskiego A. D., w związku z czym, właśnie w trybie art.169 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy I instancji winien wezwać składającą to pismo do uzupełnienie braku formalnego poprzez złożenie do akt substytucji. Trudno jednak nawet domniemywać, że przyczyną pozostawienia podania złożonego w imieniu M. B. przez radcę prawnego K. S. opisana wyżej przyczyna związana z brakiem substytucji udzielonej aplikantowi radcowskiemu, skoro w odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej przyznał, że złożenie podpisu na piśmie z dnia [...] roku przez Panią A. D., nie stanowiło przyczyny pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia ( k.6 in fine akt sądowych )

Abstrahując od zupełnie nietrafnych w realiach tej sprawy rozważań organu podatkowego II instancji koncentrujących się wokół możliwości merytorycznego rozpoznania ponownego wniosku o udzielenie ulgi podatkowej, należy przyjąć, iż jedyną podstawą do pozostawienia podania o udzielenie ulgi bez rozpatrzenia było nie podpisanie owego podania przez małżonkę M. B. oraz nie wskazanie jej danych personalnych. Oczywiście nie uzupełnienie tego braku mogłoby spowodować skuteczne pozostawienie podania bez rozpatrzenie, ale tylko wówczas, gdy taki wymóg wynikałby z przepisów prawa.

Zgodnie z art.133 § 3 Ordynacji podatkowej, w przypadku, o którym mowa w art.92 § 3 jedną stroną postępowania są małżonkowie i każdy z nich jest uprawniony do działania w imieniu obojga. Artykuł 92 § 3 Ordynacji podatkowej stanowi z kolei, że małżonkowie wspólnie opodatkowani na podstawie odrębnych przepisów ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku.

Jedynym przypadkiem solidarnej odpowiedzialności małżonków za zobowiązania podatkowe jest art.6 ust.2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych ( tekst jednolity Dz.U z 2000 roku nr.14, poz.176 z późniejszymi zmianami ), wprowadzający, w drodze wyjątku od zasady odrębnego ich opodatkowania, możliwość wspólnego ich opodatkowania od łącznej sumy dochodów.

Przepis art.92 § 3 Ordynacji podatkowej tworzy normę prawa materialnego i tylko wówczas, gdy spełniona jest hipoteza zawarta w tym przepisie, jedną stroną postępowania są małżonkowie, co rodzi z kolei uprawnienie do występowania każdego z nich do działania w imieniu obojga. Dotyczy to jednak wyłącznie solidarności zobowiązania podatkowego i solidarnej odpowiedzialności ( albo solidarnej wierzytelności ), a więc postępowania podatkowego, którego przedmiotem jest określenie wysokości zobowiązania podatkowego ( art.21 § 3 Ordynacji podatkowej ) albo postępowania, którego przedmiotem jest stwierdzenie nadpłaty.

We wszystkich innych postępowaniach podatkowych, w tym postępowaniach, których przedmiotem jest udzielenie ulgi, przepis art.133 § 3 nie ma zastosowania. Stąd też każdy z małżonków jest uprawniony do występowania w swoim własnym imieniu i na swoją rzecz.

Skoro z pisma z dnia [...] roku wynika, że o udzielenie ulgi wnosi M. B. niezależnie od swej żony, nie istniały podstawy do pozostawienia jego podania bez rozpatrzenia, z powodu nie złożenia na nim podpisu przez U. B. oraz nie podania jej danych personalnych.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust.2 pkt.1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.... ( Dz.U 163 poz.1349 z późniejszymi zmianami ).

D. T.