Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 149/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 indeks 8 ust. 1, 9, 12 i 14 pkt 4; art. 36 indeks 6 ust. 2; art. 36 indeks 4 ust. 1; art. 36 indeks 5 ust. 1-3; art. 2; art. 4 ust. 1; art. 6 ust. 1; art. 7;
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 138; art. 7; art. 77 par 1; art. 80;
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par 5 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 164 poz 1314
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do  spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego uchwałą z dnia [...] listopada 2010 r., działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.- dalej u.r.p.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. M. (skarżący) od uchwały Nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] ustaliła, że: z pierwszej części egzaminu radcowskiego (zestaw pytań testowych) skarżący otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu radcowskiego - ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu radcowskiego - ocenę niedostateczną, z czwartej części egzaminu radcowskiego - ocenę dostateczną, z piątej części egzaminu radcowskiego - ocenę dostateczną.

W związku z powyższym Komisja stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego, gdyż stosownie do treści art. 366 ust. 1 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

W odwołaniu od powyższej uchwały skarżący podniósł następujące zarzuty;

1. oparcie negatywnej oceny pracy egzaminacyjnej na założeniu, że jedynym prawidłowym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego z trzeciej części było rozstrzygnięcie oparte na interpretacji przyjętej w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2003 r., sygn. akt IV CKN 305/01, podczas gdy w oparciu o przedstawiony stan faktyczny, ponadto poglądy doktryny, orzecznictwo sądowe oraz interes reprezentowanej strony uzasadnione również było przyjęcie rozwiązań zaproponowanych przez zdającego,

2. błędne uznanie, że rozwiązanie zaproponowane przez zdającego nie odpowiada kryteriom określonym w art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p.,

3. naruszenie art. 366 ust. 1 w zw. z art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust.. 2 u.r.p. poprzez stwierdzenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że istniały podstawy do przyjęcia, że umowa będąca przedmiotem kazusu egzaminacyjnego była umową przedwstępną, a nie deweloperską. Ponadto w ocenie zdającego istniały podstawy do dochodzenia przez powodów kwoty 15 000 złotych tytułem utraconej ulgi podatkowej, a również możliwe jest przyjęcie korzystniejszego terminu liczenia odsetek tj. od przesądowego wezwania do zapłaty, a nie od doręczenia odpisu pozwu. W ocenie zdającego nie było podstaw do dochodzenia odszkodowania tytułem różnicy w cenie lokalu mieszkalnego. Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie uchwały organu pierwszej instancji i stwierdzenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, w tym pozytywną ocenę z części trzeciej egzaminu.

Skarżący wskazał, że orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie nie jest jednolite W związku z tym stwierdził, że znajomość orzecznictwa nie powinna być podstawowym kryterium oceny w przypadku egzaminu radcowskiego. Podniósł, że tylko jeden z egzaminatorów ocenił jego pracę z zakresu prawa cywilnego na ocenę niedostateczną, natomiast drugi - na ocenę dostateczną.

Skarżący podkreślił, że opracował formalnie poprawną apelację, zatem przy założeniu dopuszczalności rozwiązania opartego na ustaleniu, że strony łączyła umowa przedwstępna, jedynym uchybieniem pracy przygotowanej przez zdającego było nieprawidłowe sformułowanie wniosków. Jednak, zdaniem skarżącego, art. 368 § 1 k.p.c. nie zawiera szczegółowych wskazań sposobu formułowania wniosków. W treści sporządzonej apelacji jednoznacznie określony został zakres zaskarżenia dlatego nie odniesienie się do poszczególnych punktów wyroku przy formułowaniu wniosków, jest w przedmiotowym przypadku błędem raczej o charakterze redakcyjnym niż merytorycznym. apelacji, chociaż mogło uzasadnić obniżenie oceny do oceny dostatecznej. Ponadto zaproponowany sposób rozstrzygnięcia był, w danym stanie sprawy, optymalny z punktu widzenia interesu strony.

Przystępując do rozpatrzenia zarzutów podniesionych w odwołaniu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego stwierdziła, że z uzasadnienia ocen cząstkowych wystawionych przez egzaminatorów oceniających pracę zdającego wynika, że zachował on formę apelacji, niemniej jednak wnosząc apelację należało zaskarżyć oddalenie powództwa w zakresie roszczenia o podwójny zadatek i odszkodowania z tytułu wzrostu wartości lokalu. Zdaniem egzaminatorów zdający wadliwie zinterpretował przepis dotyczący odsetek, jak również niewłaściwie sformułował wniosek o zasądzenie kosztów procesu. W ocenie egzaminatorów umowa miała charakter deweloperski, a poza tym zdający błędnie wnosił o zmianę wyroku i zasądzenie kwoty 15 000 złotych tytułem utraconej ulgi mieszkaniowej.

Komisja co do zasady podzieliła zarzut zawarty w odwołaniu, iż ze stanu faktycznego kazusu będącego przedmiotem egzaminu radcowskiego nie wynika, że kategorycznie należało przyjąć, iż zawarto umowę deweloperską, a nie przedwstępną. Zagadnienie jest problematyczne z uwagi na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczących nienazwanej umowy deweloperskiej, jej podobieństw i różnic z uregulowaną w kodeksie cywilnym w art. 389 i 390 umową przedwstępną. Jednakże , w ocenie Komisji, przyjęcie koncepcji umowy deweloperskiej dawało możliwość lepszej ochrony interesów powoda, niż przy umowie przedwstępnej. Przy umowie deweloperskiej można było domagać się (nie napotykając na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa) pełnego odszkodowania zarówno w zakresie rzeczywistych strat, jak i utraconych korzyści (art. 471 i art. 474 k.c.), jak również podnieść zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 394 k.c. poprzez uznanie, iż roszczenie o zwrot zadatku uległo przedawnieniu z upływem roku (w wypadku urnowy deweloperskiej należy przyjąć ogólne terminy przedawnienia roszczenia o zadatek).

Zdaniem Komisji skarżący (zdający) powinien należycie skonstruować zarzuty apelacji tak dotyczące naruszenia właściwych przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Wysokość i składniki odszkodowania w ramach rzeczywistej poniesionej przez powodów szkody (damnum emergens) zostały określone poprawnie lecz w wypadku lucrum cessans stanowisko zdającego zostało uznane przez organ za nietrafne.

Uzasadniając swoje stanowisko w powyższym zakresie Komisja wskazała, iż zasadne było domaganie się przez powodów odszkodowania z tytułu różnicy w cenie mieszkania w kwocie 150 000 złotych. Zakwalifikowanie przez zdającego urnowy, jako przedwstępnej, doprowadzić powinno do wniosku, że jeżeli strona zobowiązana do zawarcia urnowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie urnowy przyrzeczonej w zakresie tzw. ujemnego interesu umownego. Przyjmuje się, że pojęciem tym objęte są zarówno straty (damnum emergens), jak również utracone korzyści (lucrum cessans) - poniesione w związku z zawarciem umowy przedwstępnej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 października 2005 r., sygn.akt III CK 103/05). Poza tym, jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 czerwca 2004 r., sygn. akt IV CK 454/03, z okoliczności, że umowa łącząca strony zawiera pewne postanowienia charakterystyczne dla umowy przedwstępnej nie można wysnuwać wniosku, zgodnie z którym oznacza to ograniczenie obowiązku naprawienia szkody wynikającej z niewykonania zobowiązania jedynie do tzw. ujemnego interesu umownego. Zdaniem Komisji II stopnia odpowiednio zatem poprowadzona argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną.

Co do dalszych uchybień wskazanych przez egzaminatorów a zakwestionowanych przez skarżącego w odwołaniu to, zdaniem Komisji, brak był podstaw do dochodzenia przez powodów odszkodowania z tytułu utraty ulgi podatkowej, w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu. Z treści zadania wynika jednoznacznie, że powodowie nie wykazali żadnej aktywności dowodowej w tym kierunku przed sądem I instancji, poza podniesionym twierdzeniem (art. 6 k.p.c. , art. 232 k.p.c.). Powodowie nie przedstawili żadnego dowodu na poparcie swojego roszczenia, a w szczególności dowodu zbycia lokalu mieszkalnego (na co uwagę zwracał również jeden z egzaminatorów).

Ponadto, w ocenie Komisji słuszne są wnioski egzaminatorów dotyczące błędnego sformułowania wniosku o zasądzenie kosztów procesu. Podkreślenia wymaga, że wniesienie apelacji, w której wyrok sądu I instancji zaskarżony zostaje "w części", to prawidłowo sformułowany wniosek o zasądzenie kosztów procesu powinien uwzględniać w części nie przyznane koszty za pierwszą instancję oraz wniosek o zasądzenie kosztów procesu za instancję odwoławczą. Zdający zawarł jedynie drugą część poprawnie skonstruowanego żądania.

Zdaniem Komisji, trafnie zdający podniósł, iż możliwe jest przyjęcie terminu liczenia odsetek tj. od przesądowego wezwania do zapłaty, a nie od doręczenia odpisu pozwu. Faktycznie powodowie nie wskazali w wezwaniu do zapłaty konkretnej kwoty, niemniej jednak takiego obowiązku nie można wyprowadzić wprost z art. 455 k.c.. Przeciwnie w doktrynie podkreśla się, że wezwanie do zapłaty nie wymaga szczególnej formy i może zostać złożone w sposób dowolny (wyraźny lub dorozumiany) - tak w S. Dmowski, M. Sychowicz, H. Ciepła, Komentarz do kodeksu cywilnego. Zobowiązania. Tom I, Warszawa 2009). Należy przyjąć, iż w tej kwestii zdający w należyty sposób dążył do zabezpieczenia interesu powodów.

Reasumując swoje rozważania Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego wskazała, że najistotniejszym brakiem pracy jest pominięcie odszkodowania wyrażającego się kwotą 150 000 zł (różnica w cenie mieszkań), do dochodzenia którego istniały podstawy. Komisja stwierdziła, iż zadaniem profesjonalnego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby w jak naj szerszym zakresie zabezpieczyć interes powoda, nie narażając go na zbędne koszty procesu. Nawet zatem przyjęcie koncepcji umowy przedwstępnej nie wykluczało podjęcia prób uzyskania dla powodów korzystnego rozstrzygnięcia w zakresie roszczenia o utracone korzyści (różnica ceny mieszkań). Rozbieżności w orzecznictwie lub nauce prawa, profesjonalny pełnomocnik powinien wykorzystać na korzyść swojego klienta (zwłaszcza, że orzeczenia Sądu Najwyższego nie stanowią źródeł prawa, ale stanowią ukierunkowanie linii orzeczniczej).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. M. wniósł o uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2010 r.e w całości wraz z poprzedzająca ja uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r.

Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie przepisów ustawy o radcach prawnych t.j. :

- art. 364 ust.. 1 u.r.p,

- art. 365 ust. 2 u.r.p.,

- art. 366 w zw. z art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p.:

W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał swoje stanowisko w sprawie podnosząc, że Komisja uznała sporządzoną przez niego apelację za poprawną pod względem formalnym. Natomiast pod względem merytorycznym ( odszkodowania za różnicę w cenie mieszkania- w kwocie 150 000 zł) stwierdzenia Komisji są dla skarżącego niezrozumiałe, ponieważ, zdaniem skarżącego, w orzecznictwie przyjęty został pogląd, że w przedmiotowym przypadku nie można było zatem dochodzić odszkodowania w wysokości wzrostu wartości lokalu, (która nastąpiła już po terminie w którym umowa przyrzeczona miała być zawarta) nie dlatego, że odszkodowanie to mieściłoby sie pod pojęciem utraconych korzyści, ale dlatego, że byłyby to utracone korzyści stanowiące konsekwencje niewykonania przyrzeczonej umowy. Roszczenie to zatem co do zasady, nie mieściło się w ogóle w negatywnym interesie umowy przedwstępnej. Jednocześnie skarżący uważa, że, wbrew sugestiom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, w powyższym zakresie nie istnieją żadne rozbieżności w nauce prawa czy orzecznictwie "które profesjonalny pełnomocnik mógłby wykorzystać na korzyść swego klienta". Tytułem przykładów skarżący przywołuje w skardze orzeczenia Sądu Najwyższego i Sądów Apelacyjnych potwierdzające jego argumenty; - wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2005r. sygn. akt III CK 103/2005 , z 19 listopada 2003r., sygn. akt V CK 471/02 ,Sądu z dnia 17 lipca 2009 r., sygn. akt I PK 26/2009.

W ocenie skarżącego wbrew twierdzeniom Komisji, nie można było zatem dochodzić odszkodowania w wysokości wzrostu wartości lokalu, (która nastąpiła już po terminie w którym umowa przyrzeczona miała być zawarta) nie dlatego, że odszkodowanie to mieściłoby się pod pojęciem utraconych korzyści, ale dlatego, że byłyby to utracone korzyści stanowiące konsekwencje niewykonania przyrzeczonej umowy. Roszczenie to zatem co do zasady, nie mieściło się w ogóle w negatywnym interesie umowy przedwstępnej. Zarówno doktryna jak i orzecznictwo są zgodne i jednolite, że gdy w przypadku umowy przedwstępnej o tzw. "słabszym skutku" strona zobowiązana uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej, druga strona może domagać się naprawienia jedynie tej szkody (tak damnum emergens jak i lucrum cessans), którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej, niedopuszczalne jest natomiast dochodzenie szkody wynikającej z faktu że finalna umowa nie została zawarta (wyroki Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2007 r. sygn. akt I PK 356/2006, z 6 stycznia 2009 r. sygn. akt I PK 117/2008, z 22 grudnia 2005 r., sygn. akt V CSK 19/2005, z 20 marca 2002 r., sygn. akt V CKN 948/00, z 5 grudnia 2006 r. sygn. akt II CSK 274/06, z 15 października 2009 r. , sygn. akt CSK 84/09, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2006 r. , sygn. akt VI ACa 243/2006). Skoro zatem z ustalonej linii orzecznictwa wynikało, że złożenie zarzutu dotyczącego utraconych korzyści wynikających z niezrealizowania umowy przyrzeczonej (150 000 zł.) ma nikłe szanse powodzenia w sądzie II instancji, to zdający chcąc wykazać się znajomością przepisów oraz zrozumieniem słusznych interes strony nie mógł podnosić zarzutów, obarczonych tak wysokim ryzykiem oddalenia. W tej sytuacji uzależnienie pozytywnej oceny z egzaminu od tego czy kandydat podzielił jakiś kontrowersyjny pogląd doktrynalny i w rezultacie podniósł zarzuty sprzeczne z orzecznictwem, nie znajduje żadnego uzasadnienia w kryteriach oceny zawartych w art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p. Skarżący wywodzi, że skoro sporządził poprawną formalnie apelację, prawidłowo zastosował przepisy prawa, dokonał ich właściwej interpretacji a ponadto (w kontekście dominującej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego ) zaproponował rozwiązanie w najszerszym zakresie uwzględniające interes klienta, wykazując tym swoje przygotowanie do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, oraz wiedzę z zakresu prawa i umiejętnościami jej praktycznego zastosowania to należy stwierdzić, że przygotowana praca odpowiadała kryteriom określonym w ww. przepisach ustawie o radcach prawnych. Rozwiązanie zadania z trzeciej części egzaminu radcowskiego zasługiwało zatem na ocenę dostateczną, w tym stanie rzeczy zgodnie do treści art. 366 ust. 1 u.r.p. skarżący powinien uzyskać pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

Pismem z dnia 1 kwietnia 2011 r., skarżący ustosunkował się do odpowiedzi na skargę, polemizując z przyjętą przez organ tezą o uznaniowym charakterze spornych uchwał w świetle przepisów ustawy o radcach prawnych oraz k.p.a..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania nie doszło do istotnego naruszenia prawa , które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały z dnia [...] lipca 2010 r..

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej uchwały stanowiły przepisy ustawy o radcach prawnych, w tym art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 366 ust. 2. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala zakwalifikować uchwały komisji egzaminacyjnej jako decyzje administracyjne.

Przepisy ustawy o radcach prawnych określają kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, stanowiąc jednocześnie granice ocen stosowanych przez organy administracji. Treść podanych poniżej przepisów wskazuje jednoznacznie, że uchwały wydawane są w warunkach uznania administracyjnego.

Zgodnie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy przyszłego radcy prawnego określono w art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314)

Zgodnie z § 5 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga fakt, że werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z "luzu decyzyjnego", na co wskazuje przepis art. 365 ust. 2 u.r.p. w myśl którego, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego (v. art. 365 ust. 3 u.r.p.).

Dlatego też , z uwagi na treść cytowanych powyżej przepisów, określających warunki zdania egzaminu radcowskiego należy stwierdzić, że uchwała w tym zakresie wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, gdyż Komisja Egzaminacyjna, rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do art. 138 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p. jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Dopiero po dokonaniu takiej oceny Komisja ustala wynik egzaminu mając na względzie wymogi określone w art. 366 u.r.p.

W myśl art. 366 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji egzaminacyjnej. Komisja egzaminacyjna wydaje zdającemu uchwałę, a jej odpis przesyła Ministrowi Sprawiedliwości, Prezesowi Krajowej Rady Radców Prawnych oraz dołącza do akt osobowych zdającego.

Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. /w:/ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83).

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie stwierdzono naruszenia podanej zasady.

W ocenie Sądu, organy obu instancji zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, składający się z wypowiedzi pisemnych skarżącego w związku z rozwiązanymi zadaniami z różnych dziedzin prawa, w tym prawa cywilnego, z którego skarżący otrzymał ocenę niedostateczną oraz ocenami wystawionymi przez wyznaczonych egzaminatorów.

Sporządzona przez skarżącego apelacja (zadanie z zakresu prawa cywilnego) została sprawdzona i oceniona przez dwóch egzaminatorów, stosownie do art. 365 ust. 1 – 3 u.r.p., zgodnie z którym każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Oceny cząstkowe oraz opinie egzaminatorów zostały wzięte pod uwagę przez Komisję podejmującą uchwałę z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] oraz Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, która wydała uchwałę z dnia [...] listopada 2010 r. w wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego.

W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przedstawiła zarzuty i argumenty strony podniesione w odwołaniu, a następnie odniosła się do nich w dalszej części rozważań.

Główny zarzut postawiony przez egzaminatorów odnośnie sporządzonej apelacji dotyczył niewłaściwej ochrony interesów powodów poprzez brak domagania się odszkodowania nie tylko w zakresie rzeczywistej straty (damnum emergens), ale także utraconych korzyści (lucrum cessans) także przy poczynionym przez skarżącego założeniu, że w sprawie została zawarta umowa przedwstępna, a nie umowa deweloperska. Komisja Egzaminacyjna przyznała bowiem skarżącemu rację, że ocena charakteru umowy opisanej w kazusie egzaminacyjnym budzi w literaturze i orzecznictwie szereg wątpliwości. Komisja dostrzegła problem z uwagi na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczące nienazwanej umowy deweloperskiej, jej podobieństw i różnic w porównaniu z uregulowaną w kodeksie cywilnym w art. 389 i art. 390 umową przedwstępną.

Komisja Egzaminacyjna, przychylając się do założonego przez stronę charakteru umowy przedwstępnej, wykazała, iż skarżący nie wyciągnął właściwych wniosków, a co za tym idzie nie zawarł w sporządzonej apelacji żądań, które w pełni zabezpieczałyby interes reprezentowanych powodów. W tym zakresie Komisja powołała m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2004 r., sygn. akt IV CK 454/03, mówiący, iż z okoliczności, że umowa łącząca strony zawiera pewne postanowienia charakterystyczne dla umowy przedwstępnej nie można wysnuwać wniosku, zgodnie z którym oznacza to ograniczenie obowiązku naprawienia szkody wynikającej z niewykonania zobowiązania jedynie do tzw. ujemnego interesu umownego. Doprowadziło to Komisję do słusznego przekonania, iż odpowiednia argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. W tej sytuacji nie można uwzględnić stanowiska skarżącego wyrażającego się w twierdzeniu o jednolitości poglądów panujących w orzecznictwie w omawianym zakresie.

Komisja Egzaminacyjna w uzasadnieniu uchwały wskazała również, które uwagi egzaminatorów dotyczące sporządzonej przez skarżącego apelacji, uznała za zasadne. Komisja Egzaminacyjna zgodziła się ze stanowiskiem egzaminatorów, iż brak było podstaw do dochodzenia przez powodów odszkodowania z tytułu utraty ulgi podatkowej oraz błędnego sformułowania wniosku o zasądzenie kosztów procesu.

Należy podzielić stanowisko organu, iż apelacja zawiera co prawda niezbędne elementy konstrukcyjne, tym niemniej przyjęcie mniej korzystnej dla mandanta konstrukcji prawnej umowy, czy ograniczenie dopuszczalnego zakresu zaskarżenia oraz pominięcie tak istotnych z punktu widzenia interesów klienta zarzutów naruszenia prawa materialnego świadczy o niewystarczającym przygotowaniu kandydata do wykonywania zawodu radcy prawnego, co w szczególności wyraża się w braku wystarczającej umiejętności co do stosowania prawa w praktyce przyszłego radcy prawnego.

W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust.1 , art. 6 ust.1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych (art. 4 ust.1 Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe; art. 6 ust.1 Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami; art. 7. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe; art. 2 Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych. Wbrew twierdzeniom strony rozbieżności w orzecznictwie lub nauce prawa, profesjonalny pełnomocnik powinien wykorzystać na korzyść swojego klienta (zwłaszcza, że orzeczenia Sądu Najwyższego nie stanowią źródeł prawa, ale stanowią ukierunkowanie linii orzeczniczej).

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącego apelacji uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu adwokackiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze.

Ponadto oceniając zaskarżone uchwały Sąd nie znalazł żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Wobec niezasadności zarzutów skargi, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.