Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 364/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2011-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30  ust. 2  pkt 1 w zw. z  art. 11a  ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Anna Klotz Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 maja 2011r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2011r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 364/11

Uzasadnienie

Decyzją nr [...] z dnia [...] Burmistrz Miasta C., uwzględniając wniosek M. D., przyznał jej zasiłek rodzinny na córkę J. D. w kwocie 48 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. (pkt 1) oraz na ten sam okres dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 170 zł miesięcznie (pkt 2), a następnie w związku z nowelizacją przepisu dotyczącego okresu zasiłkowego – decyzją z dnia [...] nr [...] zmienił powyższą decyzję, ustalając okres pobierania zasiłku od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r. W związku z uzyskaną na podstawie przedłożonego w dniu 23 marca 2010 r. przez M. D. w innej sprawie (dot. świadczenia alimentacyjnego) wyroku sygn. III RC 104/09 z dnia 25 sierpnia 2009 r. Sądu Rejonowego w Aleksandrowie Kujawskim informacją o ustaleniu ojcostwa M. S. wobec małoletniej J. D. i zasądzeniu od niego na rzecz córki od dnia 6 maja 2009 r. alimentów, Burmistrz Miasta C. wszczął z urzędu na podstawie art. 61 § 1 kpa w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych postępowanie w sprawie zakończonej własną decyzją z dnia [...] w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w jej pkt 2 (zmienioną decyzją z dnia [..]), a następnie decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...] orzekł o uchyleniu z dniem 1 września 2009 r. pkt 2 wskazanej decyzji w zakresie przyznanego M. D. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

W dniu [...] Burmistrza C., powołując się na przepisy art. 3 pkt 17a, art. 11a ust. 1 pkt 2 oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), wydał decyzję nr [...] zobowiązującą M. D. do zwrotu nienależnie pobranego w miesiącach wrześniu i październiku 2009 r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w łącznej kwocie 340,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1 października 2009 r. do dnia zapłaty, wynoszącymi na dzień wydania decyzji 53,10 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. D. podniosła, że jakkolwiek wyrokiem sądowym ustalone zostało ojcostwo jej dziecka i zasądzono na jego rzecz alimenty, to jednak nie zostały one wyegzekwowane, wobec czego w okresie objętym kwestionowaną decyzją nie osiągała żadnego dochodu, co uwzględniając MOPS w C. przyznał jej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W związku z powyższym jest zaskoczona nakazywaniem jej obecnie zwrotu świadczeń.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 11a i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Uzasadniając decyzję SKO zaznaczyło, że organ I instancji orzekając ponownie wykonał zalecenia zawarte w jego wcześniejszej decyzji oraz, że strona nie podnosząc zarzutów co do dokonanych wyliczeń nienależnych świadczeń i odsetek, kwestionuje decyzję tego organu co do zasady z uwagi na to, iż mimo zasądzenia na rzecz jej dziecka alimentów, alimenty te w okresie września i października 2009 r. nie zostały wyegzekwowane.

Nie podzielając stanowiska strony co do istnienia uprawnienia do dodatku do zasiłku w wymienionych miesiącach z uwagi na brak dochodów z alimentów, SKO powołało się na art. 11a ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z którego wynika, że "dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującej dziecko matce, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców, ponieważ ojciec dziecka nie jest znany", a nadto wskazało na wyrok Sądu Rejonowego w Aleksandrowie z dnia 25 sierpnia 2009 r. ustalający ojcostwo wobec małoletniej J. D. i zasądzającej na jej rzecz alimenty, odebrany przez stronę w tym samym dniu, który to wyrok według SKO spowodował wygaśnięcie uprawnień do tegoż dodatku. Jak jednak zaznaczyło SKO, powołując się na orzecznictwo sądowe, już samo ustalenie ojcostwa powoduje ustanie prawa do dodatku.

W dalszej części uzasadnienia decyzji SKO nawiązując do decyzji Burmistrza C. z dnia [...] stwierdziło, że spełniony został warunek rozstrzygania w przedmiocie zwrotu nienależnego pobranego świadczenia polegający na uprzedniej zmianie -uchyleniu decyzji, na podstawie której świadczenie to zostało przyznane. Nadto, jak wskazało SKO istotnym elementem uznania wypłaconego świadczenia za nienależne pobrane jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że uprawnienie do otrzymywania go ustało. W świetle bowiem art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ze świadczeniem nienależnie pobranym mamy do czynienia, gdy strona je pobiera chociaż wie, że nie powinna go pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Odwołująca się zaś w treści wyroku SR w Aleksandrowie dowiedziała się kwitując w dniu 25 sierpnia 2009 r. jego odbiór a o okolicznościach, w których prawo do dodatku z tytułu samotnego wydawania dziecka nie przysługuje została pouczona przy składaniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku i dodatku w dniu 14 lipca 2008 r.

Wobec tego, zdaniem SKO zaistniała wymieniona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka do orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconego jej dodatku.

M. D. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji wyżej wymieniona zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną ich wykładnię podlegającą na przejęciu, że ustanie prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka następuje z chwilą ustalenia ojcostwa a nie z chwilą zasądzenia świadczenia alimentacyjnego. Według skarżącej organy dokonały literalnej wykładni art. 11a ust. 1 ustawy i powołały się na nie tworzący prawa wyrok WSA w Warszawie, zamiast posłużyć się wykładnią celowością mając na uwadze, że prawo do dodatku dla osób samotnie wychowujących dziecko ma zapewnić środki utrzymania, w związku z czym powinno być zachowywane do czasu faktycznego uzyskania alimentów, a nie tylko ich zasądzenia. Wskazała jednocześnie, że alimenty otrzymała dopiero w czerwcu 2010 r. i za nienależnie pobrane powinny być uznane tylko dodatki do zasiłku wypłacane począwszy od wymienionego miesiąca.

Nadto, zdaniem skarżącej, organy błędnie posłużyły się datą wydania wyroku ustalającego ojcostwo, tj. 25 sierpnia 2009 r., zamiast datą jego uprawomocnienia się, przy ustalaniu okresu nieuprawnionego otrzymywania świadczenia.

Niezależnie od powyższego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 9 kpa poprzez brak pouczenia i wyjaśnienia, że prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ustaje z chwilą ustalenia ojcostwa a nie z chwilą faktycznego uzyskania alimentów, co skutkowało poniesieniem przez nią szkody z powodu nieznajomości wykładni przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę legalności działalności organów administracji publicznej, to jest bada czy zaskarżona decyzja lub inne rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu wpływającym na wynik sprawy według stanu faktycznego i prawnego istniejącego na dzień ich wydania. Rozpatrując skargę nie kieruje się więc kryteriami słuszności, czy sprawiedliwości społecznej.

Orzekając sąd administracyjny nie jest przy tym związany granicami skargi (zawartymi w niej zarzutami, wnioskami i powołaną podstawą prawną), lecz jest związany granicami sprawy zakreślonymi przez jej przedmiot.

Oceniając przy uwzględnianiu powyższych kryteriów zaskarżoną decyzją Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów I i II instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 133, poz. 932 ze zm.).

Art. 30 wymienionej ustawy uprawnia organy administracji publicznej do wydawania decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń rodzinnych, w tym opiekuńczych, jeżeli w rozumieniu tego przepisu stanowią one świadczenia nienależne. Oznacza to, że tylko w przypadku spełnienia wszystkich przesłanek świadczenia nienależnego organ może wydać decyzję o zwrocie wypłaconego świadczenia rodzinnego. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy świadczeniami nienależnie pobranymi są m.in.:

- świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1),

- świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawę fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia (pkt 2),

- świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (pkt 4).

Organ I instancji w podstawie prawnej swej decyzji powołał się ogólnie na unormowanie art. 30 ustawy, a w jej uzasadnieniu nie odniósł się w ogóle do zastosowanej przesłanki rozstrzygnięcia.

Organ II instancji, rozpatrując po otrzymaniu odwołania skarżącej sprawę o zwrot świadczenia nienależnego na nowo uprawniony był do konwalidowania popełnionych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym w granicach tej sprawy uchybień w zakresie określonym przepisem art. 136 kpa, w tym między innymi do uściślenia przyjętej przez organ I instancji podstawy prawnej rozstrzygnięcia o uznaniu wypłaconych skarżącej za wrzesień i październik 2009 r., kwot dodatku do zasiłku za świadczenia nienależnie pobrane. W świetle istniejącego w sprawie stanu faktycznego, to jest utraty uprawnień skarżącej do otrzymywania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córki we wskazanym okresie w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym ojcostwa wobec córki i zasądzeniem na jej rzecz alimentów, Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie przyjęło, iż przypadek ten należało rozpatrywać na gruncie definicji świadczenia nienależnie pobranego zawartej w punkcie 1 art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

Prawidłowe jest stwierdzenie organu odwoławczego, że warunek wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia stanowi uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie, gdyż w przeciwnym razie w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne z osobą decyzje administracyjne – jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu.

Jednak w sytuacji, gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, zastosowana winna być już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przewidziana w art. 30 ustawy, bez możliwości wcześniejszego uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 32 ust. 1 ustawy (vide też wyroki NSA z dnia 19 stycznia 2009 r. I OSK 535/08 – Lex 499576 i wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 marca 2008 r. II SA/Łd 78/08- Lex 527914), tym bardziej jeszcze, że rozstrzygnięcie na gruncie wskazanego przepisu art. 32 nie może być wydane z mocą wsteczną.

Jednak decyzja uchylająca przyznane skarżącej prawo do dodatku za miesiące wrzesień i październik 2009 r. zastała w dniu [...] wydana i pozostaje w obrocie prawnym, a organy rozstrzygające w przedmiocie zwrotu nienależenie pobranego świadczenia są nią związane. Zaznaczyć jednocześnie trzeba, że sprawa dotycząca przyznania świadczenia rodzinnego i sprawa o zwrot świadczenia nienależnie pobranego to dwie odrębne sprawy administracyjne. Stąd też zarzuty w kwestii niewłaściwej interpretacji art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych czy też nieustalenia daty uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w Aleksandrowie Kujawskim z dnia 25 sierpnia 2009 r. i posłużenia się nieprawidłowo datą jego wydania, jako odnoszące się do prawa do świadczenia, winny być podnoszone w postępowaniu zakończonym wspomnianą decyzją z dnia [...]. Jednak skarżąca nie skorzystała z możliwości odwołania się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W.

Niemniej nie do przyjęcia jest stanowisko skarżącej, że o nieuprawnionym pobieraniu dodatku do zasiłku można, w świetle art. 11a ust. 1 ustawy, mówić dopiero od momentu otrzymywania przez nią alimentów, co - jak podała w skardze - nastąpiło w czerwcu 2010 r. Bezskuteczność egzekucji zasądzonych alimentów ma natomiast istotne znaczenie przy ubieganiu się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

Przepis art. 11 a ustawy wymaga, by wymieniona w art. 3 pkt 17a ustawy osoba ubiegająca się o dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie miała zasądzonych alimentów od drugiego z rodziców dziecka z tego powodu, iż tenże drugi rodzic nie żyje lub nie jest znany, albo powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.

A contario więc prawo do powyższego dodatku nie przysługuje jeśli:

- rodzic ubiegający się o dodatek ma zasądzone na rzecz dziecka alimenty od drugiego z rodziców dziecka,

- rodzic ubiegający się o dodatek nie ma wprawdzie zasądzonych tego rodzaju alimentów, ale z przyczyn leżących po jego stronie (zawinionych), bowiem drugi rodzic żyje, jest znany i nie doszło do oddalenia powództwa o alimenty.

Natomiast rozstrzygnięcie sporu, czy o utracie prawa do zasiłku przewidzianego w art. 11a ustawy decyduje ustalenie ojcostwa, czy też zasądzenie alimentów, było i jest w rozpatrywanej sprawie nie dość że spóźnione, to bezprzedmiotowe, skoro ustalenie ojca dziecka i zasądzenie alimentów na dziecko nastąpiło jednym wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2009 r.

W niniejszej sprawie, podobnie jak w tej, której dotyczył powołany przez SKO wyrok sygn. I SA/Wa 5/07, ustalając ojcostwo i zasądzając alimenty sąd orzekł o prawie do alimentów z mocą wsteczną. W wymienionej sprawie – WSA w Warszawie, a w sprawie o uchylenie przyznanego skarżącej świadczenia – organy obydwu instancji słusznie nie uznały jako dnia utraty prawa do dodatku wstecznej daty, od której zasądzono alimenty, lecz powiązały tę utratę prawa ze zdarzeniem w postaci wydania wyroku w przedmiocie ojcostwa i alimentów. Rację ma jednak skarżąca, iż nie data rozstrzygnięcia przez sąd lecz dopiero walor prawomocności wyroku daje podstawę do ustalania, iż z tą chwilą prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ustało.

Daty prawomocności wyroku Sądu Rejonowego w Aleksandrowie Kujawskim z sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] jednak nie ustalono.

Niemniej niewątpliwie wskazany wyrok spowodował, iż dodatek do zasiłku rodzinnego przynajmniej przez półtora miesiąca (w okresie września i października 2009 r.) był skarżącej wypłacany mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego otrzymywania, co stanowi jeden z warunków uznania świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolejnym warunkiem zastosowania art. 30 ust.2 pkt 1 ustawy jest, jak wynika z końcowej części tego przepisu, wcześniejsze pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia przy zaistnieniu określonych okoliczności. Z powyższym obowiązkiem organu ustawodawca ściśle wiąże obowiązek świadczeniobiorcy zawiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Przepis art. 25 ust. 1 ustawy mianowicie stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Oczywistym jest, że świadczeniobiorca może wywiązać się z wynikającego z art. 25 ust. 1 obowiązku tylko wówczas, gdy okoliczność powodująca utratę prawa do świadczenia jest mu znana, czyli że jest jej świadomy.

Wykładania art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy dokonywana w powiązaniu z treścią art. 25 ust. 1 wskazuje zatem, że istotnym elementem sine qua non uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że uprawnienie do jego otrzymywania ustało. A contario brak świadomości, że świadczenie od określonego momentu nie przysługuje, wyłącza możliwość uznawania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. Inaczej mówiąc, nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że się jej nie należały. Powyższe stanowisko jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie sądowym.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, że o ile dla zastosowania art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest uchylenia – zmiany prawa do świadczenia wystarczy obiektywny fakt nienależnego pobrania przez stronę świadczenia, to dla zastosowania art. 30 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1 oraz pkt 2, czyli orzeczenia o zwrocie wypłaconego świadczenia, niezbędne jest więc wykazanie winy świadczeniobiorcy w znaczeniu subiektywnym.

Uświadomieniu świadczeniobiorcy, kiedy traci prawo do świadczenia, a w konsekwencji z jakim momentem winien przestać je pobierać, służy właśnie istniejący po stronie organu wynikający z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązek pouczenia w tym zakresie. Dla spełnienia warunku "pouczenia", jako obligatoryjnej przesłanki uznania za świadczenie nienależnie pobrane, nie wystarczy jednak mając na uwadze powyższy jego cel, samo wykazane faktu, iż osoba uprawniona była pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia.

Skoro bowiem ustawodawca zobowiązuje organ do pouczenia obywatela, w jakich sytuacjach świadczenie mu nie przysługuje i winien je zwrócić, to oznacza, że przyjmuje, iż obywatel nie jest w stanie sam rozeznać się w swej sytuacji prawnej. Zatem sposób a zwłaszcza treść pouczenia musi obywatelowi umożliwić ocenę tejże sytuacji, a więc winno być ono konkretne, wyczerpujące i zrozumiałe (jasne, czytelne), winno z niego wyraźnie wynikać, kiedy i o jakich zaistniałych okolicznościach należy powiadomić organ w trakcie pobierania danego świadczenia.

Na potrzebę precyzyjnego pouczenia świadczeniobiorcy o okolicznościach istotnych z punktu widzenia przesłanek z art. 25 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje się powszechnie w orzecznictwie sądowym. Należy podzielić zajęte m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 r. sygn. II UK 440/03 (OSNPU i SP 2005 r., Nr 18, poz. 291) i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 stycznia 2008 r. II SA/Go 759/97 (lex 486348) stanowisko, że pouczenie zamieszczone standardowo na formularzu wniosku o przyznanie świadczenia, a nawet i w końcowej części decyzji nie może być w odniesieniu do konkretnego świadczenia uznane za należyte w przypadku, gdy przytacza jedynie przepis ustawy, bez próby jego wyjaśnienia, zwłaszcza gdy przepis nie jest na tyle prosty, by nie wymagał interpretacji. Z takiego nieczytelnego często przepisu nie wynika, o jakich faktach organ musi się od strony dowiedzieć. Tymczasem pouczenie musi stronę – świadczeniobiorcę informować, że utraci prawo do świadczenia, gdy wystąpią konkretne okoliczności, które według konkretnego przepisu ustawy powodują tego rodzaju skutek. Należy mieć przy tym na uwadze, że ze świadczeń rodzinnych korzystają osoby w różnym wieku, o różnym stopniu sprawności psychicznej, o zróżnicowanym poziomie intelektualnym, niejednakowych zdolnościach percepcyjnych, w związku z czym ocena, czy świadczeniobiorca został prawidłowo pouczony wymaga odpowiedniej indywidualizacji.

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji w uzasadnieniu decyzji w ogóle nie odniósł się do udzielenia skarżącej pouczenia jako warunku uznania wypłaconego jej we wrześniu i październiku 2009 r. dodatku do zasiłku rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane, bowiem nawet nie zakwalifikował przypadku skarżącej do żadnego konkretnego punktu art. 30 ust. 2.

Natomiast organ II instancji w motywach rozstrzygnięcia ograniczył się do stwierdzenia, że skarżąca została pouczona o okolicznościach wymienionych w art. 11a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. przy składaniu wniosku o ustalenie prawa do świadczeń w dniu 14 lipca 2008 r. Z akt sprawy wynika, że identyczne pouczenie zamieszczono w końcowej części decyzji I instancji z dnia [....] przyznającej skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania córki. W obydwu przypadkach pouczenie to polegało na dosłownym przytoczeniu treści art. 11a ust. 1 ustawy wśród wielu innych przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych. Nadmienić jednocześnie należy, że na formularzu wniosku – część III brak jest podpisu skarżącej pod oświadczeniem, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

W ocenie Sądu treść art. 11 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest czytelna redakcyjnie i przejrzysta konstrukcyjnie na tyle, by bez wczytania się w nią i wnikliwej analizy można było ustalić, jak się ma prawo do zasiłku do faktu zasądzenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka w trakcie otrzymywania tego dodatku. W wymienionym przepisie jest bowiem mowa o przysługującym dodatku w razie niezasądzenia świadczenia alimentacyjnego i jedynie wnioskowanie a contario może prowadzić do właściwego zrozumienia jego treści, to jest, że zasądzenie alimentów oznacza w każdym wypadku utratę uprawnień do pobierania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Zauważyć należy, że także Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w celu wykazania utraty przez skarżącą prawa do omawianego dodatku widocznie nie potrafiło wprost zinterpretować art. 11a w powyższy sposób, skoro ograniczyło się do dokładnego zacytowania jego treści.

Organ II instancji po otrzymaniu odwołania skarżącej wraz z aktami sprawy obligowany był do rozpatrzenia sprawy o zwrot nienależenie pobranego świadczenia na nowo w jej całokształcie tak, jak gdyby nie było decyzji organu I instancji. Między innymi w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, a nadto uwzględniając treść środka odwoławczego, z którego wynika, iż strona nawet nie potrafi rozróżnić swoich czynności i rozstrzygnięć wydawanych w dwóch różnych sprawach – dot. świadczeń z funduszu alimentacyjnego i dot. świadczeń rodzinnych i w których uparcie nawiązuje do okoliczności, że wyrok zasądzający alimenty nie był przez ojca dziecka realizowany, wymieniony organ w i n i e n, kierując się sformułowaną w art. 7 i 77 § 1 kpa zasadą prawdy obiektywnej nakazującą wszechstronne rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału r o z w a ż y ć, czy istotnie pouczenie, a właściwie informacja o treści art. 11a ustawy, bez jednoznacznego wskazania w uzasadnieniu decyzji Burmistrza C. z dnia [...], czy też bez ustnego pouczenia przez pracownika właściwej komórki organizacyjnej Urzędu Miasta C. znajdującego odzwierciedlenie w załączonej do akt notatce służbowej, wprost skarżącej, że zasądzenie alimentów na dziecko będzie skutkowało utratą prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania go, umożliwiała tejże skarżącej odniesienie faktu wydania w dniu 25 sierpnia 2009 r. wyroku uwzględniającego powództwo o alimenty do jej własnej sytuacji.

Brak ze strony skarżącej możliwości tego rodzaju odniesienia oznaczałby bowiem, że przyjmując po zasądzeniu alimentów dodatek do zasiłku, nie działała ze świadomością, w złej wierze widząc, iż dodatek ten się jej nie należy, a więc oznaczałby także, iż udzielone jej w sprawie o przyznanie świadczenia pouczenia nie mają waloru pouczeń, w oparciu o które można byłoby wyprowadzić skutki wynikające z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

Uzasadniając w świetle przedstawionych wyżej wywodów, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta C. wydane zostały z naruszeniem przepisów administracyjnej procedury mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono, jak w sentencji.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji winien kierować się oceną prawną i wskazaniami wynikającymi z niniejszego uzasadnienia. Winien też ustalić datę uprawomocnienia się wyroku SR w Aleksandrowie Kujawskim, od którego to momentu uprawnienie do otrzymania świadczenia dopiero ustało.