Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 899/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1 art. 134 par. 1 art. 135 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c art. 152 art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 860 art. 861 par. 1 art. 863 par. 1 par. 2 par. 3 art. 865  par. 1 par. 2 art. 866 art. 875
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 26
journal: Dz.U. 2004 nr 68 poz 623
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne
article: art. 3 par. 1 pkt 10 lit. c pkt 23  art. 16 art. 19 art. 64 par. 2a art. 65 par. 4 par. 5 art. 83 par. 1 art. 209 par. 2 par. 3 art. 221 art. 244 art. 245 art. 253 par. 2 pkt 2 par. 3 art. 256 par. 2 pkt 1 par. 3 pkt 1 art. 262
journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 czerwca 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks celny.
article: art. 108 par. 1 art. 115 par. 1 par. 2 art. 180  art. 208  par. 1 art. 210 par. 1 pkt 6 par. 2 art. 229  art. 247 par. 1 pkt 5 art. 258 par. 1 pkt 1  par. 2 par. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Sędzia NSA Tadeusz Geremek WSA Barbara Koś Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska-Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz Skarżącej kwotę [...],-([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/B. Koś /-/M. Ławniczak /-/T.M. Geremek WSA/wyr.1 - sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] nr [...] uznał za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej i kwoty długu celnego zgłoszenie celne SAD nr [...] z dnia [...]. Powiadomił importera Spółkę A z siedzibą w W. oraz przedstawiciela pośredniego Spółkę B o zarejestrowaniu uzupełniającej kwoty długu celnego w wysokości [...] zł. Naliczył od tej kwoty odsetki wyrównawcze w wysokości [...] zł.

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] nr [...] działając na skutek odwołania agencji celnej (przedstawiciela pośredniego), uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym zapłaty odsetek wyrównawczych, a w pozostałej części utrzymał w mocy podzielając ustalenia faktyczne i kwalifikację prawną organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanych decyzji wyjaśniono, że w dniu [...] przyjęte zostało zgłoszenie celne uzupełniające SAD nr [...] sporządzone na podstawie wpisu do rejestru procedury uproszczonej pod pozycją nr 3 z dnia [...]. Do zgłoszenia celnego załączono świadectwo pochodzenia, a dług celny wyliczono przy zastosowaniu konwencyjnej stawki celnej.

[...] Rada Promocji Międzynarodowego Handlu Pod-Rada X. , w odpowiedzi na wnioski o dokonanie kontroli poinformowała, iż pieczęcie w kolumnie 11 i 40 kopii Formularza A zostały sfałszowane , a eksporterzy widniejący na świadectwach pochodzenia, o które pytał polski organ celny ( w tym również Form A nr [...] z dnia [...]) nie należą do regionu administracyjnego podległego Radzie Promocji w X.

Towar dopuszczony do obrotu (kurtki damskie i młodzieżowe), objęty sekcją XI Taryfy celnej, został wymieniony w Wykazie nr 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. nr 130, poz. 851 ze zm.). Pochodzenie importowanej odzieży dla zastosowania konwencyjnej stawki celnej powinno być udokumentowane prawidłowym świadectwem pochodzenia. Negatywny wynik dwóch weryfikacji uniemożliwiał zastosowanie stawki konwencyjnej w wysokości 18%.

Z protokołu rewizji celnej nie wynikało, aby towar miał pochodzenie [...], brak było również jakiegokolwiek zapisu o kraju pochodzenia na dokumentach załączonych do zgłoszenia celnego i dotyczących tych towarów. Zatem, zgodnie z ust. 7 Części pierwszej Postanowień wstępnych A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U. nr 146, poz. 1639 ze zm.), do towaru, dla którego nie można ustalić kraju lub regionu pochodzenia towaru, kwotę należności celnych obliczono przy zastosowaniu podwyższonej o 100% autonomicznej stawki celnej.

Zgłoszenia celnego dokonała Spółka B działająca w imieniu własnym, lecz na rzecz firmy Spółki A z siedziba w W., przy ulicy Z. Zgodnie z art. 209 §3 Kodeksu celnego dłużnikiem jest zgłaszający, a w wypadku przedstawicielstwa pośredniego dłużnikiem jest również osoba na rzecz, której składane jest zgłoszenie celne. Zatem solidarnie zobowiązani do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego są agencja celna Spółka B oraz Spółka A (art. 221 Kodeksu celnego).

B. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z żądaniem uchylenia, zarówno zaskarżonej decyzji, jak i rozstrzygnięcia Naczelnika Urzędu Celnego.

B. J. podniosła, że zgodnie z normą punktu 9 załącznika D-3 do Międzynarodowej Konwencji dotyczącej uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego sporządzonej w Kioto dnia 18 maja 1973r. - oświadczenie rządowe z dnia 30 listopada 1982r. (Dz.U. nr 43, poz. 278) wnioski o dokonanie kontroli dokumentów powinny być składane w przepisanym okresie, który, z wyjątkiem specjalnych okoliczności, nie powinien przekroczyć roku od dnia, gdy dokument został przedstawiony w urzędzie celnym kraju występującego z wnioskiem. Pierwszy wniosek o dokonanie kontroli został złożony w przepisanym terminie, lecz do organu, który nie wystawił przedmiotowego świadectwa. Zapytanie weryfikacyjne zostało skierowanego do organu właściwego dopiero w dniu [...], czyli po upływie roku od dnia przedstawienia dokumentu w urzędzie celnym. Uchybienie wskazanemu terminowi nie zostało uzasadnione żadnymi specjalnymi okolicznościami. Zatem informacja uzyskana niezgodnie z postanowieniami ratyfikowanej umowy międzynarodowej nie może być podstawą wydania decyzji w postępowaniu celnym (a contrario art. 180 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego).

Skarżąca uznała również, że organy celne, z naruszeniem ust. 10 Części pierwszej Postanowienia wstępne A do Taryfy celnej, zastosowały stawkę celną autonomiczną w podwójnej wysokości. Zdaniem Skarżącej dowodem pochodzenia towaru z C. jest deklaracja eksportera (punkt 12 świadectwa pochodzenia nr [...]), w której podmiot C potwierdza, że wszystkie towary wymienione w tym dokumencie pochodzą z C. Fakt, że [...] Izba Promocji Handlu Zagranicznego uznała, że ten dokument nie pochodzi od niej, w ocenie Skarżących, nie oznacza, że nie ma on mocy dowodowej jako deklaracja samego eksportera. Należało ją uznać za specyfikację towarów, o której mowa w §11 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 roku, wystarczającą do zastosowania stawki autonomicznej. Niedokonanie oceny dowodowej świadectwa z tego punktu widzenia, w ocenie Skarżącej, narusza art. 187 §1 Ordynacji podatkowej. Ponadto organy nie dokonały oględzin zdjęć towaru, na których widoczne są napisy potwierdzające jego [...] pochodzenie. W świetle §11 ust. 3 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów dowodem pochodzenia towaru może być trwałe oznaczenie kraju pochodzenia na towarze.

W piśmie z dnia 15 lipca 2008r. Skarżąca B. J., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, przedstawiła dodatkowe uzasadnienie skargi wskazując na naruszenie: art. 209 §3 Kodeksu celnego oraz przepisów art. 210 §1 pkt 6 i §2, art. 247 §1 pkt 6 i art. 258 §1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 262 Kodeksu celnego.

Podniosła, iż Spółka cywilna niesłusznie został uznana za dłużnika. W jej ocenie art. 209 §3 Kodeksu celnego wyłącza odpowiedzialność, zarówno agencji celnej Spółki B., jak i firmy A. Osoby te nie dostarczyły danych wymaganych do sporządzenia zgłoszenia celnego, nie wiedziały i przy zachowaniu należytej staranności nie mogły się dowiedzieć, że dane te są nieprawdziwe. Podmiotem, który ponosi odpowiedzialność za dług celny jest jedynie osoba, która dostarczyła nieprawdziwych danych. W ocenie Skarżącej odrzucenie zaproponowanej wykładni miałoby ten skutek, że art. 209 §3 w związku z art. 3 §1 pkt 23 Kodeksu celnego, w brzmieniu obowiązującym w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego, byłby niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 02 kwietnia 1997r. (Dz.U. nr 78, poz. 483). Niezgodność z aktem prawnym wyższej rangi polegałaby na przypisaniu odpowiedzialności za dług celny podmiotowi nie ponoszącemu żadnej winy za sfałszowanie dokumentu celnego oraz pogwałceniu zasady równości wobec prawa poprzez nieuzasadnione zróżnicowanie odpowiedzialności za dług agencji celnej oraz przedstawiciela bezpośredniego. Na wypadek, gdyby Sąd nie podzielił przedstawionej argumentacji, złożono wniosek o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 247 §1 pkt 6 Ordynacji podatkowej Skarżąca wskazała, że decyzja organu drugiej instancji została skierowana do nieistniejącego podmiotu, gdyż spółka cywilna B nie istniała w chwili wydania zaskarżonej decyzji; została rozwiązana z dniem [...], a Dyrektor Izby Celnej po uzyskaniu informacji o nieistnieniu dotychczasowego podatnika w zakresie należności celnych dokonał przekształcenia toczącego się postępowania wobec spółki cywilnej w postępowanie przeciwko jej wspólnikom.

Natomiast decyzja pierwszoinstancyjna jest bezprzedmiotowa, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie jest trwale niewykonalne, bowiem byli wspólnicy nie planują utworzenia nowej spółki o tej nazwie. W konsekwencji, w ocenie Skarżącej, organy powinny stwierdzić wygaśnięcie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego na podstawie art. 258 §1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 262 Kodeksu celnego.

Zrzucono również, że niepowołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji specjalnych okoliczności usprawiedliwiających przekroczenie rocznego terminu na dokonanie kontroli świadectwa pochodzenia przesądza o pogwałceniu art. 210 §1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. Zaistnienie tych okoliczności podlega kontroli sądowej, a brak ich ujawnienia w uzasadnieniu powoduje, że pouczenie strony postępowania o prawie wniesienia skargi do sądu administracyjnego zostało w sposób nieuprawniony ograniczone - art. 210 §2 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do podniesionych zarzutów wyjaśnił, że konstrukcja punktu 9 załącznika D-3 Międzynarodowej Konwencji sporządzonej w Kioto w dniu 18 maja 1973r. dopuszcza możliwość wystąpienia z wnioskiem o weryfikację po upływnie terminu 1 roku. Przy tym nie stanowi, aby wnioski zgłoszone po tym terminie należało traktować jako bezprzedmiotowe. Podobnie § 20a rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia nie przewiduje nakazu wysyłania dowodów pochodzenia w określonym przedziale czasowym. Termin na wystąpienie z wnioskiem o weryfikacje nie jest terminem zawitym. Ponowna weryfikacja świadectwa pochodzenia, po upływie rocznego terminu, nie miała żadnego znaczenia dla [...] władz i nie wpłynęła na prawidłowość poczynionych ustaleń. Dopóki odpowiednie władze mają w swoim zasięgu działania odpowiednie środki prawne do kontroli wystawionych dowodów pochodzenia dopóty nie można przyjąć, że złożenie wniosku po wskazanym rocznym terminie przekreśla możliwość wykorzystania wyników weryfikacji w postępowaniu celnym.

Organ wskazał również, że w sprawie nie zaistniały okoliczności do zastosowania ust. 10 Części pierwszej Postanowień wstępnych do Taryfy celnej - A. Wydane rozstrzygnięcie uwzględnia ust. 7 cytowanego aktu prawnego, gdyż w oparciu o zgromadzone dowody nie udało się ustalić kraju pochodzenia importowanej odzieży.

Sfałszowanie świadectwa pochodzenia pozbawia je cech dowodu pochodzenia, jak również atrybutu legalności, co do pozostałych informacji w nim zawartych. Zatem zapisów pola 12 przedmiotowego świadectwa nie można uznać za dowód pochodzenia importowanego towaru. Oprócz powyższego dokumentu w sprawie nie występował żaden inny dowód, o którym mowa w § 11 ust. 2 rozporządzenia z dnia 15 października 1997r. Rady Ministrów w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów (...). Dowodem takim nie mogły być zdjęcia, na które powołuje się Skarżąca, gdyż z adnotacji zawartych w protokole rewizji celnej wynika, że nie zostały wykonane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, nie wszystkie jednak zarzuty strony skarżącej zasługiwały na aprobatę.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych ,określone przepisami m.in.art.1§ 1 i §.2 ustawy z 25 lipca 2002r-Prawo o ustroju sądów administracyjnych(Dz. U. Nr 153,poz.1269 ze zm) oraz art.3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153 ,poz.1270 ze zm),zwana dalej P.p.s.a sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego , a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w dniu [...], jednak dotyczyło ono długu celnego, który powstał w [...] roku. Stąd zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. nr 68, poz. 623) podstawę rozstrzygnięcia, w zakresie dotyczącym długu celnego, stanowiły przepisy ustawy z dnia 09 stycznia 1997r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001r. nr 75, poz. 802 ze zm.).

Jedną z kwestii spornych w niniejszej sprawie jest zastosowanie podwyższonej autonomicznej stawki celnej w stosunku do towarów objętych zgłoszeniem celnym SAD z dnia [...], w następstwie kontroli postimportowej przeprowadzonej przez organy celne na podstawie art.83 § 1 Kodeksu celnego .

Już w odwołaniu od decyzji z dnia [...]strona zakwestionowała zasadność zastosowana stawki podwyższonej ,120 procentowej ; podkreśliła ,iż o ile organ przeprowadziłby dodatkowe czynności dowodowe polegające na oględzinach zdjęć wykonanych do protokołu rewizji celnej potwierdzających [...] pochodzenie kurtek zaistniałaby możliwość zastosowania ust.10 części pierwszej Postanowień wstępnych A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11. 12.2001 w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U.Nr 146, poz 1639 ze zm).

Podkreślić należy w tym miejscu , iż o zastosowaniu stawki celnej rozstrzyga pochodzenie towarów -ekonomiczna przynależność towarów do danego kraju lub regionu. W przypadku, gdy pochodzenie towarów z Wykazu nr 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 roku w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów (...)nie zostało udowodnione świadectwem pochodzenia , lecz zostało stwierdzone w inny sposób (jeżeli można ustalić kraj lub region pochodzenia tego towaru),status niepreferencyjnego pochodzenia towarów uprawnia jedynie do zastosowania autonomicznej stawki celnej (ust.10 Części A Postanowień wstępnych do Taryfy celnej.) Powinnością organu było takie przeprowadzenie postępowania dowodowego, aby wobec stanowiska strony poza wszelką wątpliwość wyjaśnić kwestię zastosowania ust.7 lub 10 Części A Postanowień wstępnych do Taryfy celnej.

Tymczasem dopiero w trakcie postępowania odwoławczego organ rozpatrujący odwołanie zwrócił się w dniu [...] do organu I instancji o wyjaśnienie czy istnieje dokumentacja fotograficzna do zgłoszenia uzupełniającego SAD OBR Nr [...]. Z pisma z dnia [...] Urzędu Celnego wynika, iż Oddział Celny w N. nie jest w posiadaniu dokumentacji fotograficznej.

Wobec takiego stanowiska organu I instancji Izba Celna po raz kolejny pismem z dnia [...] zwróciła się do Urzędu Celnego nie tyle z zapytaniem o przyczyny braku fotografii, ale wręcz o konieczność ich odszukania oraz nadesłanie .

W dniu [...] Urząd Celny Oddział Celny N. skierował do Urzędu Celnego zbiorczą informacje , w której odnośnie zapytania z dnia [...] zawarto odpowiedź , iż nie znane są okoliczności braku przedmiotowej dokumentacji fotograficznej.

Po przeprowadzonym przez Izbę Celną postępowaniu odwoławczym w decyzji z dnia [...] przyjęto , iż słusznie organ I instancji zastosował ust.7 Części pierwszej Postanowień wstępnych do Taryfy Celnej, zasadną była więc w ocenie organu II instancji zmiana kraju pochodzenia z [...] na niewiadomego pochodzenia.

Dalej organ odwoławczy argumentował ,iż wprawdzie w protokole rewizji celnej z dnia [...] w pkt 9 "Uwagi" wpisano , iż wykonano dwa zdjęcia , jednakże zapis ten został skreślony na oryginale protokołu , a zatem -w ocenie organu -zdjęć tych nigdy nie wykonano.

Zdaniem składu orzekającego zaskarżona decyzja w tej części nie poddaje się kontroli legalności. Z żadnego bowiem z pism Urzędu Celnego nie wynika ,że zdjęć nie wykonano; z informacji nadsyłanych przez ten organ nie sposób wywnioskować, co faktycznie stało się z tymi zdjęciami. Natomiast dowolnym staje się być wniosek organu odwoławczego ,że zdjęć tych nie wykonano, bowiem wbrew twierdzeniu zawartemu w decyzji Izby Celnej organ I instancji wcale nie potwierdził takiego faktu.

Po raz pierwszy więc dopiero w decyzji z dnia [...] pojawia się argument, iż skreślono w oryginale rewizji celnej(k nr 6 akt administracyjnych)) zapisek dot. pkt 9 -"Uwagi" ,co nasunęło oczywisty wobec takiego stanowiska wniosek ,że zdjęć tych nie wykonano. Jednakże z naniesionych na przedmiotowym protokole zapisów nie wynika - kto i kiedy ,oraz z jakiej przyczyny parafował takie skreślenie, co ma o tyle istotne znaczenie ,że sporządzona kopia , znajdująca się na k. 19 akt takich skreśleń nie zawiera, co z kolei zdaje się sugerować ,że wykonano ją przed ich naniesieniem .

Wobec powyższego uznać należy , iż dopiero szczegółowe wyjaśnienie okoliczności sporządzenia protokołu rewizji celnej z dnia [...] , uwag do tegoż protokołu oraz przyczyn dokonanych poprawek pozwoli na jednoznaczną ocenę stanu faktycznego pod kątem zastosowania właściwych przepisów dla wymiaru stawek celnych.

Naruszenie przez organ zasad zmierzających do jednoznacznej oceny okoliczności faktycznych ma znaczenie dla przyszłego rozstrzygnięcia wobec możliwości zastosowania korzystniejszej dla strony stawki autonomicznej. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracyjne uzupełnią materiał dowodowy we wskazanym wyżej zakresie.

W pozostałym zakresie sąd nie podzielił zarzutów skargi. Niekwestionowana, zarówno przez organy celne, jak i Strony postępowania, treść zgłoszenia celnego wskazuje, że przedmiotem importu był towar , dla którego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej nie przewidziano preferencyjnych stawek celnych; stawek celnych stosowanych dla towarów pochodzących z krajów rozwijających się (DEV) oraz z krajów najmniej rozwiniętych (LDC). Zgłaszający zawnioskował o zastosowanie konwencyjnej stawki celnej.

Stąd organy celne prawidłowo przyjęły, że w kontrolowanej sprawie zastosowanie znajdują przepisy prawa regulujące kwestie pochodzenia towaru i jego dokumentowania w ramach handlu niepreferencyjnego, czyli przede wszystkim postanowienia Międzynarodowej Konwencji dotyczącej uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego sporządzonej w Kioto dnia 18 maja 1973r. (Dz.U. nr 12, poz. 38 ze zm.) oraz załączniki do tej umowy, art. 16 do art. 19 Kodeksu celnego oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. nr 130, poz. 851 ze zm.).

Zgodnie z treścią Załącznika - D. 3 do Międzynarodowej konwencji dotyczącej uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego, sporządzonej w Kyoto dnia 18 maja 1973 r., dotyczącego kontroli dokumentów stwierdzających pochodzenie towarów (Dz.U. z 1982r. nr. 43, poz. 278 zał.) administracja celna Umawiającej się Strony, która przyjęła niniejszy załącznik, może wystąpić z wnioskiem do właściwych władz innej Umawiającej się Strony, która przyjęła niniejszy załącznik i na której terytorium wystawione były dokumenty stwierdzające pochodzenie towarów, o przeprowadzenie kontroli takich dokumentów w następujących wypadkach:

a) gdy istnieją uzasadnione podstawy do powstania wątpliwości co do autentyczności dokumentu;

b) gdy istnieją uzasadnione podstawy do powstania wątpliwości co do rzetelności poszczególnych danych zawartych w dokumencie;

c) na zasadzie wyrywkowej.

Władze celne nie muszą akceptować przedstawianych im dokumentów stwierdzających pochodzenie towarów i mają prawo do kontroli pochodzenia towarów, jeśli uważają, że jest to uzasadnione okolicznościami. Przy zgłaszaniu towarów do odprawy celnej kontrola może jedynie polegać na sprawdzeniu przedstawionych dokumentów lub na żądaniu dodatkowych dowodów na poparcie złożonego zgłoszenia lub świadectwa pochodzenia towarów. Kontrola może być dokonana przez odpowiednie władze lub upoważnione organy dwoma metodami: przez przeprowadzenie niezbędnej kontroli przed wysyłką towarów i potwierdzenie jako prawdziwych zgłoszenia lub świadectwa pochodzenia albo przez przeprowadzenie wyrywkowej kontroli po wysyłce towarów. Te ostatnie mogą być przeprowadzane z inicjatywy odpowiednich władz lub upoważnionych organów albo też na wniosek kraju przywozu.

Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, że zasady postępowania w zakresie weryfikacji dowodów pochodzenia ukształtowane zostały jako postępowanie wewnątrzadministracyjne obejmujące współpracę władz celnych Umawiających się Stron. Wynik weryfikacji oddziaływał bezpośrednio, w sposób określony postanowieniami Konwencji jedynie na sytuację prawną władz kraju przywozu. Stanowisko wyrażone przez władze kraju eksportu nie kształtowało sytuacji prawnej Skarżących. Dla osiągnięcia takiego celu konieczne było wydanie decyzji, poprzedzonej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, przez polskie organy celne. Ustawodawca zagwarantował podmiotom prowadzącym obrót towarowy z zagranicą prawo do podważania wyników weryfikacji, w szczególności ustanawiając obowiązek zapewnienia stronie czynnego udział w postępowaniu celnym, możliwość zgłaszania wniosków dowodowych oraz kreując prawo odwołania od decyzji. Podmiot, który ma w tym interes prawny może podważać legalność wydanego rozstrzygnięcia w skardze do sądu administracyjnego. W tej sytuacji całkowicie chybiony jest zarzut bezprawnej, nieograniczonej, ingerencji organów zagranicznych w swobodę działalności gospodarczej polskiego przedsiębiorcy.

Działania polskich władz w zakresie weryfikacji świadectwa pochodzenia znajdowały umocowanie w przepisach powszechnie obowiązujących o mocy prawnej umowy międzynarodowej. Natomiast właściwość organów celnych do inicjowania postępowania weryfikacyjnego została szczegółowo określona w przepisach Kodeksu celnego oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. Dyrektor Izby Celnej posiadał upoważnienie do występowania z wnioskiem o kontrolę dowodów pochodzenia. W tym zakresie Sąd podziela argumentację przedstawioną w odpowiedzi na skargę.

Sprzeczne z postanowieniami Konwencji z Kioto byłoby kwestionowanie autentyczności świadectwa pochodzenia Form A nr [...] z dnia [...] przez polskie organy celne jedynie na podstawie wyników własnej weryfikacji dokonanej w oparciu o posiadany materiał porównawczy (posiadane wzory stempli i podpisów). Decyzja wydana, jak to wskazano w skardze, w oparciu o "suwerenny wynik weryfikacji" oddziaływałaby na obrót towarowy pomiędzy Umawiającymi się Stronami, wbrew postanowieniom przedmiotowej umowy, czyli bez skutecznej kontroli, która może być dokonana jedynie w kraju, w którym zostały wystawione dokumenty stwierdzające pochodzenie (Załącznik D. 3 dotyczący kontroli dokumentów stwierdzających pochodzenie towarów - postanowienia Wstęp zdanie trzecie).

Zgodnie z treścią Załącznika - D. 3 Definicje pkt b, świadectwem pochodzenia towaru jest specjalny formularz ustalający tożsamość towarów, w którym odpowiednie władze lub organ upoważniony do jego wydawania wyraźnie zaświadczają, że towary, których świadectwo dotyczy, pochodzą z danego kraju; zaświadczenie takie może również zawierać oświadczenie wytwórcy, producenta, dostawcy, eksportera lub innej właściwej osoby.

Weryfikacja świadectwa pochodzenia załączonego do zgłoszenia celnego odbyła się bez naruszenia norm ustanowionych w aktach prawnych określających reguły handlu niepreferencyjnego. W szczególności zarzucane przekroczenie, ustanowionego załącznikiem D-3 do Międzynarodowej Konwencji sporządzonej w Kioto w dniu 18 maja 1973r., rocznego terminu dla składania wniosków o dokonanie kontroli nie mogło spowodować skutku w postaci niedopuszczalności wykorzystania zgromadzonego materiału dowodowego w postępowaniu celnym. Przede wszystkim z tego względu, że taka sankcja nie wynika ani z treści przepisów powołanej Konwencji, ani przepisów innych aktów prawnych. Z kolei interpretacja postanowień powołanej Konwencji w sposób zaprezentowany w skardze prowadzi do konsekwencji nieuzasadnionych celem tej regulacji.

W świetle treści art. 65 §5 Kodeksu celnego decyzję w sprawie weryfikacji zgłoszenia celnego można wydać przed upływem 3 lat od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Porównanie treści tego przepisu z treścią postanowień załącznika D-3 do Konwencji z Kioto nakazuje przyjąć, iż przedmiotem normowania tej ostatniej były inne kwestie niż ograniczenie wynikających z przepisów Kodeksu celnego możliwości orzekania o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Umawiające się Strony unormowały relacje pomiędzy władzami swoich administracji celnych w zakresie procedury weryfikacji dokumentów stwierdzających pochodzenie towaru. Natomiast reguły dotyczące terminu dopuszczalności wydania decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe zostały suwerenie określone przez Rzeczypospolitą Polską w ustawie. Jeżeli ustawodawca zamierzałby ograniczyć dodatkowymi przesłankami kompetencję administracji celnej w zakresie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, to swą wolę wyraziłby również w ustawie. Zbędne dla osiągnięcia takiego celu byłoby uzgadnianie tej kwestii z innymi państwami w formie umowy międzynarodowej. Dlatego w ocenie Sądu przepis przedmiotowej umowy międzynarodowej określający roczny termin na wystąpienie z wnioskiem o dokonanie kontroli świadectwa pochodzenia nie kształtował sytuacji prawnej importera. Tym samym wykorzystanie w postępowaniu celnym informacji pozyskanych w trybie kontroli świadectwa pochodzenia z przekroczeniem rocznego terminu nie stanowi naruszenia art. 180 Ordynacji podatkowej. Jeżeli uchybienie terminowi na wystąpienie z wnioskiem o dokonanie kontroli nie oddziaływało na sytuację prawną importera, to brak ujawnienia w uzasadnieniu decyzji specjalnych okoliczności związanych z przekroczeniem tego terminu, nie może być kwalifikowany jako istotne pogwałcenie art. 210 §1 pkt 6 i §2 Ordynacji podatkowej.

W okolicznościach niniejszej sprawy usprawiedliwione było wystąpienie z pierwszym wnioskiem o zbadanie autentyczności dowodu pochodzenia do Urzędu Kontroli i Kwarantanny Przywozowej i Wywozowej w X., albowiem treść zgłoszenia celnego wskazywała, że import towaru odbywa się w niepreferencyjnym obrocie handlowym. Z kolei Dyrektor Izby Celnej, zgodnie z art. 229 Ordynacji podatkowej, mógł na żądanie strony lub z urzędu, przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Zatem przychylając się do wniosku dowodowego Strony zawartego we wniosku o zawieszenie postępowania zgodnie z prawem zwrócił się o zbadanie autentyczności świadectwa pochodzenia do organu wskazanego jako wystawca dowodu pochodzenia.

Władze [...] upoważnione do weryfikacji dowodów pochodzenia, zarówno w handlu preferencyjnym, jak i niepreferencyjnym, w sposób jednoznaczny stwierdziły, że świadectwo pochodzenia nr [...] z dnia [...] zostało sfałszowane. Zgromadzone w aktach sprawy dowody: odpowiedź podmiotu wskazanego w treści przedłożonego dokumentu jako jego wystawca ([...] Rada Promocji Handlu Międzynarodowego w X.), a także pismo Urzędu Kontroli i Kwarantanny Przywozowej i Wywozowej w X. uzasadniają wniosek o braku prawidłowego dowodu pochodzenia towaru. Fakt, że świadectwo pochodzenia zostało sfałszowane ma ten skutek, że przedstawiony organom celnym dokument traci moc dowodową.

Prawidłowo został zinterpretowany i zastosowany art. 209 §3 Kodeksu celnego. W jego treści ustawodawca określił krąg podmiotów odpowiedzialnych za dług celny, który powstawał z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego. Do osób ponoszących odpowiedzialność za dług celny zaliczył zgłaszającego, osobę na rzecz, której dokonano zgłoszenia oraz osoby, które dostarczyły danych do sporządzenia zgłoszenia celnego i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że dostarczone dane są nieprawdziwe. Zgodnie z art. 221 Kodeksu celnego także w przypadku, o którym mowa w art. 209 §3 Kodeksu celnego, dłużnicy są solidarnie zobowiązani do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego. Tym samym ziszczenie się przesłanek odpowiedzialności podmiotu, który dostarczył nieprawdziwych danych do sporządzenia zgłoszenia celnego nie ma tego skutku, że wyłącza odpowiedzialność zgłaszającego lub osoby, na rzecz której dokonano zgłoszenia.

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł uzasadnionych podstaw dla przedstawienia pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Uznał przy tym, że ustawodawca wychodząc naprzeciw istotnym potrzebom obrotu gospodarczego, w szczególności postępującej specjalizacji, stworzył ramy prawne dla prowadzenia działalności gospodarczej w formie agencji celnej. Wyposażył ją, na zasadzie wyłączności, w szczególne uprawnienia, albowiem stosownie do treści art. 253 §2 pkt 2 Kodeksu celnego, jeżeli postępowanie przed organem celnym dotyczy towaru, którego rodzaj lub ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej przedstawicielem pośrednim osoby może być wyłącznie agencja celna. Niemniej korzystanie z przyznanych uprawnień powiązał z odpowiedzialnością za dług celny -art. 64 §2a w związku z art. 209 §3 Kodeksu celnego. Przy tym podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej w formie agencji celnej oraz świadczenie usług w ramach przedstawicielstwa pośredniego pozostawił swobodnej decyzji przedsiębiorcy. Agencja celna mogła występować również jako przedstawiciel bezpośredni importera - art. 256 §2 pkt 1 i §3 pkt 1 Kodeksu celnego. Wybór przedsiębiorcy przesądzał czy będzie on ponosił odpowiedzialność za prawdziwość danych zawartych w zgłoszeniu celnym oraz autentyczność załączonych do niego dokumentów - art. 64 §2a w związku z art. 253 §2 i §3 oraz art. 3 §1 pkt 23 Kodeksu celnego. W konsekwencji to decyzja podmiotu prowadzącego agencję celną, a nie wola ustawodawcy, jak to założyła w swojej argumentacji Skarżąca, kształtowała zakres odpowiedzialności prawnej przedsiębiorcy. Z tych względów Sąd nie podziela wątpliwości co do zgodności art. 209 §3 w związku z art. 3§1 pkt 23 Kodeksu celnego z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Nieuzasadniony okazał się zarzut naruszenia art. 258 §1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Skarżący wskazują, że należało stwierdzić wygaśnięcie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z uwagi na jej bezprzedmiotowość, którą wywołało rozwiązanie z dniem [...], jednego z dłużników solidarnych, spółki cywilnej B. Sformułowany zarzut jest chybiony już tylko z tego względu, że wykracza poza granice rozpoznania sprawy wyznaczone zaskarżonym rozstrzygnięciem. Decyzja Dyrektora Izby Celnej oraz poprzedzająca ją decyzja Naczelnika Urzędu Celnego dotyczyły sprawy prawidłowości zgłoszenia celnego - art. 65 §4 Kodeksu celnego. Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji następuje w odrębnym postępowaniu celnym (art. 262 Kodeksu celnego w związku z art. 258 §1, §2 i §3 Ordynacji podatkowej). Od ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji służy skarga do sądu administracyjnego. Dlatego ocena bezprzedmiotowości kwestionowanych decyzji z tego punktu widzenia wykracza poza, wyznaczone przez art. 134 §1 oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), granice kontroli legalności rozstrzygnięcia w przedmiocie nieprawidłowości zgłoszenia celnego. Wskazać również należy, iż postępowanie w sprawie wygaśnięcia decyzji nie służy eliminowaniu z obrotu prawnego decyzji wadliwych (B. Gruszczyński w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Ordynacja podatkowa - komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2007, str. 772).

Sąd nie podzielił także zarzutu skarżącej co do tego, iż zaskarżona decyzja adresowana jest do nieistniejącej już w dacie jej wydania spółki cywilnej, bowiem jak wynika z treści decyzji jej adresatami są obok firmy Spółki A sami skarżący -byli wspólnicy spółki cywilnej B.

Spółka cywilna nie ma odrębnej od jej wspólników osobowości prawnej. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.), a w szczególności art. 860 do art. 875 tej ustawy, nie przyznają jej zdolności prawnej. To wspólnicy spółki cywilnej posiadają zdolność prawną, a umowa spółki, kreuje jedynie prawny stosunek zobowiązaniowy. Działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki cywilnej zawsze zawiera w nazwie imiona i nazwiska wszystkich wspólników. Nie może ona nabywać praw majątkowych, a tym samym mieć do niej należącego majątku. Spółka cywilna nie ma organów, które dokonywałyby czynności prawnych w

jej imieniu. Każdy wspólnik, z mocy ustawy, jest upoważniony do jej reprezentowania w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia spraw spółki (art. 865 §1, §2 oraz art. 866 Kodeksu cywilnego). Stąd wniosek, że rozwiązanie spółki cywilnej nie było zmianą okoliczności, którą należałoby kwalifikować jako ustanie podmiotowości prawnej usprawiedliwiającej umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość (art. 208 §1 Ordynacji podatkowej). Jednocześnie kontrolowane postępowanie toczyło się z poszanowaniem reguły, że prowadzenie postępowania celnego przekracza zakres zwykłych spraw spółki cywilnej, czyli było prowadzone w stosunku do spółki jako strony postępowania (art. 3 §1 pkt 10c Kodeksu celnego) z udziałem wszystkich wspólników. Decyzja została skierowana do podmiotów odpowiedzialnych za dług celny. Prawidłowo zatem postąpił organ II instancji rozpoznając odwołanie spółki B na rzecz jej byłych wspólników ; mieli oni bowiem po rozwiązaniu spółki cywilnej własny interes prawny w zwalczaniu długu celnego wynikającego z decyzji organu I instancji. Tym samym organy nie naruszyły przepisu art. 247 §1 pkt 5 Ordynacji podatkowej.

Uznając w art. 3 §1 pkt 10 c Kodeksu celnego zdolność jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej do bycia stroną postępowania celnego ustawodawca nie zmodyfikował postanowień Kodeksu cywilnego w zakresie zdolności prawnej spółki cywilnej, wspólnego majątku wspólników, czy reguł odpowiedzialności za zobowiązania powstałe w związku z działalności prowadzoną przez wspólników w ramach tej umowy.

Wkład wspólników (art. 861 §1 Kodeksu cywilnego) oraz mienie zgromadzone w toku działalności spółki stanowią wspólny majątek wspólników, którym rządzą reguły dotyczące wspólności typu łącznego. Wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku, nie może domagać się podziału wspólnego majątku, a w czasie trwania spółki wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z udziału we wspólnym majątku wspólników, ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku (art. 863 §1 §2 i §3 Kodeksu cywilnego). Rozwiązanie umowy spółki cywilnej zawartej pomiędzy B. J. i S. J. w celu prowadzenia agencji celnej miało ten skutek, że od chwili rozwiązania spółki do wspólnego majątku wspólników należało stosować przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych (art. 875 §1 Kodeksu cywilnego). Taka zmiana okoliczności sprawy nie powodowała niewykonalności obowiązku uiszczenia należności celnych (spełnienia świadczenia pieniężnego). Za zobowiązania powstałe w związku z działalnością spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie (art. 864 Kodeksu cywilnego). Założenie, że ta odpowiedzialność ustaje na skutek rozwiązania spółki jest pozbawione podstawy prawnej. B. J. i S. J. nadal mają wspólną sytuacją prawną wyznaczoną przez odpowiedzialność za zobowiązania powstałe w czasie trwania umowy spółki.

W kontrolowanym postępowaniu nie znajdował zastosowania art. 115 §1 i §2 Ordynacji podatkowej. W sprawach dotyczących długu celnego powstałego pod rządem Kodeksu celnego wspólnik spółki cywilnej nie odpowiadał jak osoba trzecia, a realizacja odpowiedzialności dotyczącej uiszczenia należności celnych nie była uzależniona od wydania decyzji rozstrzygającej w przedmiocie odpowiedzialności wspólników spółki za zobowiązania związane z jej działalnością (art. 108 §1 Ordynacji podatkowej). Kodeks Celny nie zawiera analogicznych rozwiązań w stosunku do przyjętych w art.115 Ordynacji podatkowej , który to przepis nie znajduje do spraw celnych zastosowania , bowiem zamieszczono go w dziale III, natomiast z mocy art.262 Kodeksu celnego jedynie przepisy art.12 i działu IV ustawy -Ordynacja podatkowa stosuje się do odpowiednio do postępowania w sprawach celnych.

Dług celny powstał w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 209 §2 Kodeksu celnego), a okoliczności powodujące jego wygaśnięcie nie wystąpiły (art. 244, art. 245 Kodeksu celnego). Naczelnik Urzędu Celnego zweryfikował zgłoszenie celne i określił należności celne przed upływem terminu przedawnienia (art. 65 §5 Kodeksu celnego). Przewidziany w art. 65 § 5 Kodeksu celnego termin 3 lat, po upływie którego nie może zostać wydana decyzja o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, dotyczy wydania decyzji przez organ I instancji, gdyż do tego organu należy weryfikacja wadliwego zgłoszenia celnego. Omawiany przepis nie wymaga by decyzja wydana na jego podstawie była decyzją ostateczną (wyrok NSA z dnia 03.04.2000r., I GSK1023/06, Lex 323477). Weryfikacja wadliwego zgłoszenia celnego oraz określenie kwoty należności celnych należały do organu I instancji, dlatego rozwiązanie umowy spółki cywilnej na etapie postępowania odwoławczego nie uzasadnia wniosku, że zaskarżona decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność miała charakter trwały (art. 247 §1 pkt 6 Ordynacji podatkowej).

Z uwagi fakt, iż skład orzekający częściowo podzielił zarzuty skargi, wobec naruszenia przepisów prawa procesowego ,które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy ,na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit c P.p.s.a orzekł o uchyleniu decyzji z dnia [...]. O kosztach orzeczono stosownie do art.200 cyt. Ustawy oraz na mocy jej art.152 wstrzymano wykonanie zaskarżonej decyzji.

/-/ B. Koś /-/ M. Ławniczak /-/ T. M. Geremek

K.P.d