Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 870/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1b, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 905/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2020 r. znak [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od obciążenia [...] kosztami postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 27 stycznia 2021 r., po rozpoznaniu skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2020 r. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej początkowej daty przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, tj. "począwszy od 1 września 2020 r."; oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 7 sierpnia 2019 r. do Wójta Gminy [...] wpłynął wniosek [...] (skarżący) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - [...].

Po kilkukrotnym uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (Kolegium) decyzji wydawanych przez organ pierwszej instancji, decyzją z [...] września 2020 r. Wójt Gminy [...] ponownie odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką [...]. W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepisy art. 17 ust. 1 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b powołanej ustawy - w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności [...] określono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Wójt ustalił również, że skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną matką i w związku z tym nie podejmuje żadnego zatrudnienia, nie jest rolnikiem i nie prowadzi działalności gospodarczej. Wójt wyjaśnił również, że skarżący od 1 lipca 2013 r. ma przyznane bezterminowo prawo do zasiłku dla opiekuna.

Wójt wskazał, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 12 lutego 2008 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wynika, że [...] posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jednak nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność powstała; ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 stycznia 2008 r.

Konkludując, organ I instancji uznał, że brak postanowienia w orzeczeniu od kiedy istnieje niepełnosprawność matki uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo okoliczności potwierdzających faktyczne sprawowanie nad nią opieki i spełnianie pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie 8 września 2020 r. Wójt wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku dla opiekuna, do którego jest uprawniony od 1 lipca 2013 r., decyzja uchylająca prawo do zasiłku dla opiekuna została wydana 15 września 2020 r. i pozbawia go świadczenia od września 2020 r.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od decyzji Wójta z [...] września 2020 r. Kolegium decyzją z [...] listopada 2020 r. uchyliło zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji i przyznało skarżącemu wnioskowane świadczenie w kwocie 1.830,00 zł miesięcznie począwszy od 1 września 2020 r. na czas nieokreślony.

Kolegium uznało, że ziścił się związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką skarżącego. Ustaliło również, że zakres sprawowanej opieki, jak i czynności wykonywane przez skarżącego uniemożliwiają mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie może on również liczyć na pomoc innych członków rodziny. Nie budzi więc wątpliwości, że świadczona przez skarżącego opieka nad matką powoduje, że musi zrezygnować z podjęcia zatrudnienia.

Zdaniem Kolegium istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów skarżącemu może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej (matki skarżącego), która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kolegium powołało się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost wskazał, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii, np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych. Powyższy wyrok powoduje konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie, który to pogląd Kolegium podzieliło, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP .

W związku z powyższym Kolegium uznało, że rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wiązało się z koniecznością zbadania, czy spełnia on warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Kolegium uznało, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy jednoczesnym niezaistnieniu przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 tej ustawy, zasadnym było przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

W art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. zawarto negatywną przesłankę, w myśl której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 1297). Natomiast kwestię zbiegu uprawnień strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego należy rozstrzygnąć stosując normę art. 27 ust. 5 u.ś.r., w myśl którego w przypadku wymienionych uprawnień przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

Zatem w rozpatrywanym przypadku – zdaniem Kolegium - do chwili uchylenia uprawnienia do zasiłku dla opiekuna, tj. do 1 września 2020 r. istniała negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem w sytuacji, gdy strona jest beneficjentem zasiłku dla opiekuna, to stanowi to przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek dla opiekuna, to świadczenia alternatywne. Biorąc pod uwagę powyższe, Kolegium uznało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należało ustalić począwszy od 1 września 2020 r. na czas nieokreślony (art. 24 ust. 2 u.ś.r.).

Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2020 r., a nie od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wniósł o oddalenie skargi.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Kolegium w części dotyczącej początkowej daty przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, tj. "począwszy od 1 września 2020 r.".

Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy

Wyjaśnił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że skoro ustawodawca przewidział w cytowanym przepisie sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych świadczeń - a uprawnienie do konkretnego świadczenia rodzinnego przysługuje w sensie ścisłym (tj. nabywa się je) dopiero z chwilą wydania (a dokładniej: "uostatecznienia" się) decyzji administracyjnej przyznającej dane świadczenie rodzinne, gdyż decyzja taka ma charakter konstytutywny, co oznacza, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawcę, z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek do jego uzyskania (zob. wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., I OSK 886/17) - to należy uznać, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m.in. zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji gdy - tak jak w kontrolowanej sprawie - strona wnosiła o uchylenie przyznanego uprzednio świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, ponadto - co wymaga podkreślenia - ten sam organ administracji był właściwy sprawach dotyczących przyznania obu świadczeń.

Sąd zaznaczył również, że użyty w art. 27 ust. 5 ustawy zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia.

Podkreślił również, że aby strona mogła dokonać wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby stronę w dość trudnej sytuacji, wprowadzając stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący dokonał wyboru korzystniejszego świadczenia już w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem wyraźnie stwierdził, że "w przypadku przyznania (...) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (...) wnoszę o uchylenie decyzji (...) przyznającej zasiłek dla opiekuna". W tej sytuacji, z uwagi na treść art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie mógł zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek.

Kolegium dokonało więc błędnej wykładni wskazanych przepisów ustawy przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia dopiero od dnia, od którego nie będzie skarżącemu przysługiwał zasiłek dla opiekuna (w niniejszej sprawie - od 1 września 2020 r.), pomijając oświadczenie skarżącego o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, złożone już we sierpniu 2019 r.

Sąd zaznaczył, że okoliczność, iż skarżący miał wcześniej ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na okres obejmujący m.in. miesiące od sierpnia 2019 r. do września 2020 r., a nawet pobrał za te miesiące zasiłek, nie wyklucza przyznania na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, przez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku (zob. np.: wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19 i WSA we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19, WSA w Białymstoku z 25 czerwca 2020 r., II SA/Bk 322/20).

Sąd zaznaczył, że jest mu znana i akceptowana wykładnia i praktyka stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych, zgodnie z którą dokonuje się tego ze skutkiem "na przyszłość" (ex nunc). Należy jednak zauważyć, że jest to zasada, która doznaje wyjątków, przy czym jednym z najistotniejszych jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Potwierdza to orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12; z 17 kwietnia 2014 r., I OSK 980/13; z 4 sierpnia 2017 r., I OSK 2257/16), w którym ponadto wskazuje się, że wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy, ani nawet upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (zob. wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., I OSK 1987/15).

W niniejszej sprawie już we wniosku z 2 sierpnia 2019 r. skarżący wnioskował, aby w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne uchylona została decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Należało to poczytywać, w ocenie sądu, za wymaganą, w świetle art. 155 k.p.a., zgodę strony na uchylenie, w odpowiedniej części i w niezbędnym zakresie nawet z mocą wsteczną, tej decyzji.

Kolegium zaskarżyło powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 piet 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy i:

- uznaniu, że choć art 17 ust. 5 piet 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie m.in. świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, to możliwe jest przyznanie skarżącemu za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo przysługiwania w tym okresie konkurencyjnego świadczenia, wykluczającego możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji na:

- uznaniu, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, o jakim mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie stoi na przeszkodzie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. od miesiąca złożenia wniosku, co miało miejsce w sierpniu 2019 r. i skompensowania obu świadczeń przyznanych za ten sam okres, pomimo tego, że dopiero od miesiąca września 2020 r. brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem do dnia 31 sierpnia 2020 r., skarżący miał ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką,

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie obrazę:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit, c) w związku z art. 151 p.p.s.a, polegające na tym, że Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję w oznaczonym zakresie, gdy skarga podlegała oddaleniu w okolicznościach wskazanych w decyzji,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez nieuzasadnione, a wiążące wskazania co do dalszego postępowania w sprawie.

Kolegium wniosło uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie, gdyby ten wniosek nie ostał się przekazanie sprawy WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W myśl zatem tego przepisu nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń.

Przepisem, który umożliwia osobie uprawnionej wybór przysługującego mu świadczenia, jest przepis art. art. 27 ust. 5 u.ś.r. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok uznał, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m.in. zasiłek dla opiekuna, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to, zdaniem Sądu, zwłaszcza takiej sytuacji gdy strona wnosiła o uchylenie przyznanego uprzednio świadczenia, a ponadto ten sam organ administracji był właściwy sprawach dotyczących przyznania obu świadczeń.

Wykładnia powyższego przepisu dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowa. Jest ona zgodna z wykładnią przyjętą w najnowszych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a którą Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela. W orzecznictwie tym wskazuje się, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia (zob. wyroki NSA: 14 września 2021 r., sygn. akt I OSK 685/21, LEX nr 3225485 i z 15 września 2020 r. sygn. akt I OSK 2199/19, 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2122/20, dostępne pod adresem internetowym: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym wyżej wyroku z 14 września 2021 r. wskazał, że na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku.

Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę na fakt, że już we wniosku z 7 sierpnia 2019 r. skarżący złożył wniosek o uchylenie, w razie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.

Organ uwzględnił wyżej wskazany wniosek skarżącego i decyzją z [...] września 2020 r., wydaną na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r., poz. 1297) w związku z art. 32 ust. 1 u.ś.r. uchylił z dniem [...] września 2020 r. decyzję Nr [...] z [...] czerwca 2014 r., przyznającą skarżącemu zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką [...]. Decyzja ta wobec jej niezaskarżenia stała się ostateczna i prawomocna.

Na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i dopóki funkcjonuje w obrocie prawnym, dopóty organ, podobnie zresztą jak i Sąd, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia. Wydanie przez organ ww. decyzji o uchyleniu decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna wyłącznie od 1 września 2020 r. Skoro skarżący miał ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 sierpnia 2020 r., to w rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka negatywna do przyznania żądanego świadczenia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. za okres od 7 sierpnia 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. Prawidłowo zatem wywiodło skarżące kasacyjnie Kolegium, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez błędne jego zastosowanie jest uzasadniony.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. a w następstwie tego do oddalenia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, wobec uznania, że odstąpienie od zasądzenia kosztów w sprawie, w której przedmiotem jest świadczenie pielęgnacyjne, mieści się w pojęciu przypadku szczególnie uzasadnionego.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. bowiem strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a skarżący, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.