Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1495/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 sierpnia 2022 r. znak SKO-NP-4115-355/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 sierpnia 2022 r. znak SKO-NP-4115-355/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta M. odmawiającej przyznania A. N. (dalej: "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad W. N. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 20 lutego 2022 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką W. N. Z treści wniosku wynika, że matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 grudnia 2020 r. wynika, że matka skarżącego jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta powstała w dniu 1 listopada 2020 r.

Z orzeczenia z dnia 30 września 2020 r. wynika, że matka skarżącego jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności z wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 11 marca 2019 r. Przyczyną niepełnosprawności są choroby układu oddechowego i krążenia (07-S).

Z zaświadczenia z dnia 16 lutego 2022 r. Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wynika, że skarżący podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu oraz chorobowemu jako rolnik od 13 stycznia 2003 r. Skarżący oświadczył, że od dnia 1 lutego 2022 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Z przeprowadzonego w dniu 14 marca 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, która cierpi na liczne schorzenia- astmę, cukrzycę, miażdżycę, tarczycę, nadciśnienie tętnicze, znaczny niedosłuch i słaby wzrok. Matka skarżącego jest niesprawna ruchowo- porusza się przy pomocy balkonika, wymaga stałej asekuracji, używa pieluchomajtek, nie można jej pozostawić samej bez nadzoru. Opieka sprawowana przez skarżącego obejmuje toaletę codzienną, czynności higieniczne, przygotowanie posiłków, zakupy, zmianę pościeli, podawanie leków, realizowanie recept i zaleceń lekarskich (podawanie tlenu), organizację wizyt lekarskich, mierzenie ciśnienia i saturacji. Poza skarżącym, do alimentacji W. N. jest zobowiązana jeszcze trójka jej dzieci, ale ze względu na sytuację osobistą i życiową (własne rodziny oraz fakt zamieszkiwania poza M.) nie mogą zajmować się rodzicami.

Decyzją z dnia 22 marca 2022 r. Burmistrz Miasta M. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 26 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło decyzję Burmistrza Miasta M. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Z orzeczenia z dnia 24 marca 2022 r. wynika, że A. N. (mąż wymagającej opieki W. N.) jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Poza skarżącym do alimentacji W. N. zobowiązani są: J. O. zam. w N., T. N. zam. w M. i S. S. zamieszkała w P.

Z oświadczenia T. N. wynika, że nie jest on w stanie zajmować się osobiście matką, ponieważ ma własną rodzinę i pracuje zawodowo, ponosi ponadto wydatki na swoje zdrowie i nie jest w stanie finansowo uczestniczyć w opiece nad matką. J. O. pobiera świadczenie emerytalne, leczy się na nadciśnienie tętnicze, chorobę zwyrodnieniową stawów, dnę moczanową, subkliniczną nadczynność tarczycy. J. O. oświadczyła, że ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie osobiście zajmować się matką, a ze względu na sytuację finansową uczestniczyć w utrzymaniu matki. Siostra skarżącego S. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, utrzymuje się emerytury, ze względu na stan zdrowia (m. in. powikłania po COVID-19) nie może zająć się matką, a ze względu na ponoszone koszty utrzymania nie może też uczestniczyć finansowo w opiece nad matką.

Decyzją z dnia 29 czerwca 2022 r. Burmistrz Miasta M. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy oraz wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność W. N. powstała po ukończeniu przez nią wieku, o którym mowa w powołanym przepisie.

W odwołaniu od decyzji skarżący wskazał, że nie zgadza się wydanym rozstrzygnięciem. Oświadczył, że stale sprawuje bezpośrednią i stałą opiekę nad matką oraz ojcem. Nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia, musiał zrezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego, ze względu na całodobową opiekę nad rodzicami.

Decyzją z dnia 10 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta M. Kolegium wskazało, że organ I instancji ponownie oparł decyzję na normie prawnej zawartej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W ocenie Kolegium w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad matką. Organ zwrócił uwagę, że znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego istnieje od 2019 r., a skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w 2022 r. Organ zwrócił uwagę, że do alimentacji matki skarżącego jest zobowiązana jeszcze trójka rodzeństwa skarżącego. W stosunku do obowiązanych do alimentacji nie zachodzą obiektywne okoliczności uniemożliwiające realizację obowiązku alimentacyjnego. Organ zwrócił uwagę, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może polegać zarówno na osobistych staraniach, jak i na łożeniu środków finansowych na osobę uprawnioną. Organ zwrócił uwagę na możliwość zapewnienia matce skarżącego usług opiekuńczych, jako świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Organ podniósł, że przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego byłoby niezgodne z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego względem matki skarżącego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego – art. 7 oraz 77 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niepodjęcie wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, co skutkowało błędnym ustaleniem, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżący nie zgodził się również z ustaleniami organu, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania opieki nad matką skarżącego, podczas gdy brak wykonywania przez skarżącego jakiejkolwiek działalności zarobkowej, czy pracy w gospodarstwie bezpośrednio wynika z konieczności opieki nad niepełnosprawną, wymagającą całodobowej opieki matką. Skarżący wskazał, że matka w 2022 r. zachorowała na COVID-19 była hospitalizowana do 24 lutego 2022 r. W zaleceniach ze szpitala wskazano używanie koncentratora tlenu. W tym czasie zachorował również ojciec skarżącego. Do skargi skarżący dołączył karty informacyjne leczenia szpitalnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 12 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę decyzji Burmistrza Miasta M. z dnia 29 czerwca 2022 r. poprzez przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały pokryte, ani w całości, ani w części. W uzasadnieniu wskazano, że organy błędnie ustaliły, że pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad matką nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy, ponieważ do lutego 2022 r. skarżący mógł godzić opiekę nad matką z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jednakże matka oraz ojciec ciężko zachorowali na COVID-19, w efekcie matka zaczęła wymagać całodobowej opieki, a ojciec stał się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i nie mógł uczestniczyć w opiece nad żoną. Wcześniej sprawowali tę opiekę razem ze skarżącym. Wskazał, że rodzeństwo skarżącego ze względu na sytuację zdrowotną i finansową nie może wesprzeć skarżącego w opiece nad matką. Na potwierdzenie tej okoliczności przedłożył dokumentację medyczną rodzeństwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

W niniejszej sprawie okolicznością niesporną było posiadanie przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, na mocy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 2020 r. matka skarżącego została ponadto uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. W. N. pozostaje w związku małżeńskim, a mąż posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, który istnieje od 23 lutego 2022 r., orzeczenie zostało wydane do 31 marca 2023 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Niesporny był również zakres opieki skarżącego nad matką ustalony w oparciu o treść oświadczeń skarżącego oraz wywiad środowiskowy. Niesporną okolicznością był fakt, że W. N. posiada jeszcze troje dzieci (poza skarżącym) zobowiązanych względem niej do alimentacji, które ze względów finansowych i zdrowotnych nie mogą uczestniczyć w opiece nad matką. Z oświadczenia skarżącego wynika, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 1 lutego 2022 r.

Sporną okolicznością w niniejszej sprawie było istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad matką.

Na wstępie należy wskazać, że prawidłowe jest stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, jest to bowiem konsekwencją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

W ocenie Sądu prawidło ustaliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, że brak jest w niniejszej sprawie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad matką.

Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na wstępie należy wskazać, że w niniejszej sprawie mąż osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji.

Należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica – lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA).

Sąd podziela w tym zakresie stanowisko przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21, CBOSA), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego istnieje od 2019 r., od 2020 r. matka skarżącego jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, a skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w oparciu o te okoliczności przyjęło, że trudno jest stwierdzić, że to opieka nad matką wymusiła na skarżącym rezygnację z prowadzenia gospodarstwa rolnego, skoro przez ponad trzy lata łączył on tę opiekę z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Na etapie postępowania sądowego skarżący podniósł jednak, że w 2022 r. doszło do pogorszenia stanu zdrowia matki skarżącego, która zachorowała na COVID-19. W tym czasie zachorował również ojciec skarżącego, a skarżący podniósł, że od tego czasu utracił możliwość godzenia pracy w gospodarstwie rolnym z opieką nad matką. W ocenie Sądu organ bez uwzględnienia całokształtu okoliczności sprawy, stwierdził brak istnienia związku czasowego pomiędzy opieką nad matką a rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu naruszenie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu za brakiem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad matką przemawia określony przez skarżącego w oświadczeniach oraz w wywiadzie środowiskowym zakres opieki, a także okoliczność, że poza skarżącym do alimentacji względem matki zobowiązana jest trójka dzieci W. N.

Przede wszystkim, ocena konieczności rezygnacji z zatrudnienia powinna uwzględniać dwie okoliczności: charakter pracy w gospodarstwie rolnym oraz zakres czynności opiekuńczych, których wymaga osoba niepełnosprawna. Zdaniem Sądu charakter pracy w gospodarstwie rolnym, daje możliwość elastycznego planowania zajęć, znacznie większą niż przy zatrudnieniu na podstawie umów o pracę, czy umów cywilnoprawnych. W ocenie Sądu z okoliczności niniejszej sprawy nie wynika, aby czynności opiekuńcze, których wymaga matka skarżącego całkowicie uniemożliwiały prowadzenie przez skarżącego gospodarstwa rolnego. W skardze skarżący podniósł, że po infekcji COVID-19 w lutym 2022 r., matka wymaga tlenoterapii dwa razy dziennie, jednakże zwrócić należy uwagę, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony w marcu 2022 r., a także w marcu skarżący złożył oświadczenie o zakresie czynności opiekuńczych nad matką, który zdaniem Sądu nie jest tego rodzaju, aby całkowicie uniemożliwiał prowadzenie gospodarstwa rolnego. Ponadto w wywiadzie środowiskowym wskazano, że opieka skarżącego nad matką obejmuje m. in. mierzenie saturacji oraz tlenoterapię.

Trzeba równocześnie podkreślić, że organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów na poparcie stanowiska strony (wyrok NSA z 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08), a skarżący na żadnym etapie postępowania administracyjnego, ani sądowego nie przedstawił innego zakresu opieki, niż ustalony przez organy. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 918/22), w świetle którego takie czynności jak: przygotowanie posiłków, ich podanie, podanie leków, założenie pampersów, czynności higieniczne, a tym bardziej czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być realizowane przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu, a także w dni wolne. Nie sposób przyjąć, aby takie czynności, jak dbanie o czystość w domu- sprzątanie, pranie, zmienianie pościeli, towarzyszenie w wizytach lekarskich, badaniach, wykupywanie leków, pilnowanie ich przyjmowania, pomoc w ubieraniu się, przygotowanie posiłków, czy ich podanie, dokonanie pomiaru ciśnienia i saturacji wymagały całkowitej rezygnacji przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podkreślić należy, że są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je (dla siebie, a przy okazji także dla domowników) przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy w dni wolne od pracy. Nawet gdyby skarżący mieszkał sam, to i tak musiałaby wykonywać większość ww. czynności (sprzątanie, pranie, robienie zakupów, czy przygotowanie posiłków). Natomiast czynności polegające na pomocy w utrzymaniu higieny, czy podawanie posiłków czy leków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

Zdaniem Sądu zasadnie orzekł organ II instancji, że ocena spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego wymaga uwzględnienia faktu, że skarżący ma trójkę rodzeństwa zobowiązaną do alimentacji względem matki. Ocena, czy zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a przede wszystkim ocena czy rezygnacja (niepodejmowanie) zatrudnienia są konieczne dla zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej, wymaga uwzględnienia również innych osób zobowiązanych do alimentacji. Pomoc Państwa ma bowiem charakter subsydiarny, ponieważ to przede wszystkim na rodzinie spoczywa obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną (u.ś.r. nie znosi obowiązków alimentacyjnych dzieci względem rodziców). Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący wykaże, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (m. in. skorzystanie z pomocy innych osób zobowiązanych do alimentacji), a pomimo to, ze względu na rzeczywisty zakres opieki wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2022 r., III SA/Kr 918/22).

Z akt sprawy wynika, że rodzeństwo skarżącego nie może uczestniczyć w osobistej opiece nad matką ze względu na zamieszkiwanie w znacznej odległości od matki, stan zdrowia oraz konieczność utrzymania siebie i rodziny. W ocenie Sądu są to jednak okoliczności, które mogą utrudniać realizację obowiązku alimentacyjnego, ale nie stanowią podstawy do zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego względem matki.

Jak wskazano, pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, Państwo powinno udzielać jej w sytuacji, w której jednostka nie może sobie sama poradzić z pojawiającymi się trudnościami, a nie zastępować jednostkę we własnych staraniach o zaspokojenie potrzeb życiowych.

Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W rezultacie, możliwe jest zdaniem Sądu takie podzielenie się obowiązkami, żeby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić należy, że realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Zgodnie bowiem z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Należało zatem przyjąć, że skoro skarżący nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, całkowita rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącego nie była konieczna, aby zapewnić odpowiednią opiekę matce.

Wskazać również należy, że w świetle art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, w interesie społecznym jest przestrzeganie obowiązującego porządku prawnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2022 r., III SA/Kr 589/22), w tym w szczególności Konstytucji RP, u.ś.r. oraz k.r.o. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny.

Niezasadny jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia przepisów postępowania, polegający na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych. Organy I i II instancji ustaliły bowiem istotne dla zastosowania normy prawnej wyrażonej w art. 17 u.ś.r. okoliczności, w szczególności zakres opieki skarżącego nad matką, krąg osób zobowiązanych do alimentacji oraz stan zdrowia matki skarżącego. Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2022 r., III OSK 5191/21).

Sąd zapoznał się z dołączonymi do skargi oraz pisma procesowego pełnomocnika dokumentami, jednakże nie dały one podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, z prawidłowym zastosowaniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.