Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 695/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 par. 1, art. 12 par. 1, art. 79a par. 1;
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 1 pkt 3, art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 1;
journal: Dz.U. 2019 poz 2550
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej
article: art. 31zo ust. 2, art. 31 zp ust. 1; art. 31 zq ust. 1 i ust. 2;
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Ewa Rojek, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... nr ... w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 16 lipca 2020 r.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. nr [...] odmawiającą K. W. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za miesiąc kwiecień 2020 r.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.- dalej "K.p.a.") oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.), dalej "ustawa o COVID-19". W jej uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek było przesłanie deklaracji rozliczeniowych należnej za miesiąc kwiecień nie później niż do dnia [...] r., chyba że płatnik składek zwolniony był z obowiązku ich składania. Ustalił, że deklaracja za miesiąc kwiecień 2020 r. skarżąca przekazała do Zakładu [...] r.

Na powyższą decyzję K. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającej decyzji organu I instancji. Zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, polegające na braku poczynienia ustaleń dotyczących zbadania czy uzasadnione było przekonanie, że deklaracje rozliczeniowe mogły być automatycznie klonowane w systemie PŁATNIK w PUE ZUS,

2. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, polegające na nie odniesieniu się do zarzutu, zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] r., dotyczącego przekonania, że deklaracje rozliczeniowe są automatycznie klonowane w systemie PŁATNIK w PUE ZUS,

3. art. 31 zq ust. 3 Ustawy o COVID poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zdaniem organu stanowił on podstawę do stwierdzeniu, iż spoczywał na mnie obowiązek przesłania deklaracji rozliczeniowych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] r., podczas gdy jestem pątnikiem składek zwolnionym z obowiązku składania powyższych deklaracji wobec czego nie ciążył na skarżącej ten obowiązek, a przesłanie powyższych dokumentów do Zakładu [...] r. nie było konieczne i pozostawało obojętne w kontekście mojego statusu oraz zwolnienia z tego obowiązku,

4. art. 47 ust. 2g Ustawy z dnia [...] r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w dniu [...] r. w systemie PUE ZUS została złożona deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA za styczeń 2020 r., wobec czego powinnam zostać uznana za osobę zwolnioną z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, przez co przekonanie o dublowaniu deklaracji rozliczeniowych w systemie PŁATNIK w PUE ZUS należy uznać za w pełni uzasadnione i prawidłowe,

5. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. znak [...], odmawiającej prawa do zwolnienia mnie z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres kwiecień 2020 r.,

- co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła przebieg postępowania w sprawie. Następnie przytoczyła treść przepisów art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID, art. 47 ust. 2g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podniosła, że [...] r. została złożona deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA za styczeń 2020 r. jako pierwszy miesiąc bieżącego roku kalendarzowego. Wobec tego z wyżej cytowanego art. 47 ust. 2g Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych powinno bezpośrednio wynikać, że jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych w kolejnych miesiącach 2020 r. Wszystkie te informacje są widoczne w systemie PUE ZUS, stąd zaskarżona decyzja i jej lakoniczne uzasadnienie pozostają dla skarżącej niezrozumiałe i w żadnym zakresie nie wyjaśniają zaistniałych wątpliwości. Deklaracja rozliczeniowa za luty 2020 r. nie została złożona w marcu 2020 r., jednak wynikało to z przyczyn ode niej niezależnych, tj. problemów technicznych w systemie PUE ZUS, związanych z aktualizacją protokołu TLS 1.2. Z wyłącznej winy Zakładu system PŁATNIK w PUE ZUS nie działał wówczas przez dłuższy czas, co obiektywnie uniemożliwiało składanie deklaracji rozliczeniowych w marcu 2020 r. Jest to wiedza powszechna, a informacje w tym zakresie dostępne są m.in. na stronie internetowej pit.pl.

W ocenie skarżącej powyższa okoliczność powinna mieć znaczenie drugorzędne, jako że deklaracja ZUS DRA za styczeń 2020 r. - została złożona w terminie, tj. do [...] r. Jednakże z ostrożności, jeżeli niezłożenie deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za luty 2020 r. (tj. w marcu 2020 r.) może mieć znaczenie w przedmiotowej sprawie, podkreślił, że nastąpiło to z przyczyn niezależnych od skarżącej, za które odpowiedzialność ponosi ZUS.

Wobec tego że jest płatnikiem składek, zwolnionym z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, złożenie deklaracji rozliczeniowych za marzec - maj 2020 r. [...] r. pozostaje irrelewantne dla posiadanego statusu (i przysługującego mi zwolnienia). Wynikało ono z informacji udzielonej przez ZUS, że złożenie tych dokumentów jest konieczne do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek w rozumieniu art. 31zo ust. 2 Ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ wydając zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję z [...] r. naruszył przepisy postępowania tj. art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Spór w sprawie dotyczy prawidłowości odmowy zwolnienia skarżącej z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc kwiecień 2020 r.

Okolicznością niesporną jest, że skarżąca jako płatnik składek, opłacający składki sam za siebie, zgłosił się do ubezpieczeń w ramach Małej Działalności Gospodarczej Plus (tzw. "mały ZUS Plus"), składając w terminie deklaracje za styczeń 2020 r. Jednakże od lutego 2020 r. nie złożyła dokumentu DRA II, w którym powinna zadeklarować podstawę wymiaru składek.

Obie strony zgodnie też podają, że deklaracje ZUS DRA II za miesiące: luty, marzec, kwiecień i maj 2020 r. skarżąca złożyła w dniu [...] r.

Wskazać w tym miejscu należy, że w dniu [...] r. weszła w życie zmiana do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzona ustawą z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej - Dz.U. poz. 2550 – dalej "ustawa zmieniająca u.s.u.s.".

Na podstawie art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej u.s.u.s., art.18 c u.s.u.s. dotyczący najniższej podstawy wymiaru składek otrzymał inne brzmienie.

Według art. 18 c ust. 1 u.s.u.s., podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty [...]złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej "dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.

Na podstawie art. 18 ust. 9 u.s.u.s, ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1) imiennym raporcie miesięcznym albo

2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2

- składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym.

Na mocy art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przysyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 u.s.u.s.). Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g (art. 47 ust. 2a pkt 1 u.s.u.s.).

Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c (art. 47 ust. 2g u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej u.s.u.s., ubezpieczony, który na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym po wejściu w życie niniejszej ustawy ustala podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą bez złożenia zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1.

Stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej u.s.u.s., ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje:

1) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za styczeń 2020 r., oraz

2) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za luty 2020 r.

- w terminach określonych w art. 47 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy zmienianej w art. 1.

Na podstawie art. 5 ust.1 ustawy zmieniającej u.s.u.s., ubezpieczony, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 1, który ustala na 2020 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą i:

1) przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ustalał podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w sposób inny niż określony w art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym zawiadamia Zakład Ubezpieczeń Społecznych o zmianie danych dotyczących tytułu ubezpieczenia przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1, zawierającego prawidłowe dane,

2) rozpoczął lub wznowił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w lutym 2020 r., dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa w art. 36 ust. 4b ustawy zmienianej w art. 1

- w terminie do końca lutego 2020 r.

Na mocy art. 5 ust. 2 u.s.u.s., jeżeli termin określony w ust. 1 jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony składa zgłoszenie wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych albo zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych, w terminie 7 dni odpowiednio od zaistnienia zmiany danych albo od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.

W realiach niniejszej sprawy skarżąca złożyła deklarację ZUS DRA (deklaracja rozliczeniowa) za styczeń 2020 r., lecz nie złożyła w lutym 2020 r. deklaracji ZUS DRA cz.II – dla osoby fizycznej wykonującej działalność gospodarczą na mniejszą skalę, która korzysta z obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne i opłaca składki wyłącznie za siebie z zadeklarowanej minimalnej podstawy dla MDG+, którą powinna złożyć z uwagi na zmianę przepisów u.s.u.s od [...] r.

Skarżąca złożyła poprawne deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA cz.II za luty 2020 r. oraz objęte wnioskiem w dniu [...] r. Czynności tej dokonała zatem po dacie [...] r.

Ponieważ skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek w dniu [...] r., w sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy COVID-19 obowiązujące na ten dzień.

Na podstawie art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej dalej "osobą, prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.

Zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia [...] r.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Na podstawie art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek.

Na mocy art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Z powyższego wynika, że skarżący, ubiegając się o wnioskowane zwolnienie z obowiązku uiszczenia składek winien złożyć stosowne dokumenty wraz z wnioskiem w terminie do [...] r.

Dokonując jednak kontroli zaskarżonej decyzji oraz oceny prawidłowości prowadzenia postępowania administracyjnego wszczętego złożonym przez stronę wnioskiem, Sąd doszedł do przekonania, że w toku postępowania organ naruszył przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać w pierwszej kolejności należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy K.p.a., a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 K.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 K.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 K.p.a.).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu organu istotne naruszenie art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia przez K. W. [...] r. wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 K.p.a., organ powinien czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 K.p.a., organ powinien - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącej należytych i wyczerpujących informacji i wyjaśnień, co do okoliczności, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Z pola widzenia nie można też tracić faktu, że już od lutego 2020 r. organ wiedział o brakującej deklaracji ZUS DRA cz.II koniecznej przy wyborze "małego ZUS Plus". Jednakże organ nie podjął żadnych działań (zarówno przed jak i po wszczęciu postępowania) w celu powiadomienia skarżącego o wykrytych nieprawidłowościach.

Mimo upływu długiego czasu od złożenia wniosku, organ nie udzielił stronie przed dniem [...] r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia tego wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji).

Po tym czasie organ wydał decyzje odmowne wskazując, że ostatecznym terminem, do którego skarżący miał złożyć przedmiotowe deklaracje rozliczeniowe był [...] r. i termin ten upłynął.

Podkreślić w tym miejscu należy, że norma postępowania zawarta w art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.

Zdaniem Sądu, przyczyną niezłożenia dokumentów rozliczeniowych przez skarżącą nie była jej zła wola, lecz w istocie brak potrzebnej wiedzy co do obowiązujących wymogów formalnych, o czym nie poinformował go organ.

Zdaniem Sądu naruszenie art. 9 K.p.a. miało istotny wpływ na pozbawienie skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby w sytuacji, gdyby organ stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z tego przepisu. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 K.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, by w porę poinformować skarżącą, że bez złożenia brakujących dokumentów jej wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jej wniosku.

W badanej sprawie, w ocenie Sądu, organ naruszył również art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 K.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć organu (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Naruszenie powyżej wskazanych przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. uniemożliwiło zatem skarżącej uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia, a w konsekwencji pozbawiło skarżącą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. O tym, że skarżąca była gotowa spełnić wszystkie wymagania – gdyby o nich wiedziała – świadczy fakt złożenia wymaganych dokumentów w dniu [...] r., co miało swoje źródło w błędnym przekonaniu o "klonowaniu dokumentów" w systemie płatnik. Należy z tego wnioskować, że gdyby wcześniej wiedziała o konieczności złożenia deklaracji, to by je niezwłocznie złożyła.

Tym samym Sąd stwierdza, że w ramach toczącego się postępowania kontrolowanej sprawy doszło do naruszenia następujących przepisów postępowania administracyjnego: art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe wady doprowadziły do wyeliminowania przez Sąd z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiąc kwiecień 2020 r. Nawet bowiem, jeżeli skarżąca w terminie do dnia [...] r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia. Sam bowiem organ dopuścił się w prowadzonym postępowaniu szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać skarżącej. Strona nie może ponosić negatywnych skutków błędnego działania organu, który prowadził postępowanie wadliwie, naruszając zasady ogólne tego postępowania.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.