Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1929/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 36(1) ust. 1, art. 36(4) ust. 1 i ust.10, art. 36 (5) ust. 2 , art. 36 (6) ust. 1i ust. 2 , art. 36(8) ust. 9, ust. 10 i ust. 12,
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art.7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art 107 par. 3, art. 138 par.1 pkt.2.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par.1 pkt 1 l.c,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Protokolant Monika Tutak - Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 2 kwietnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 340/12 w sprawie ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od M. K. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 2 kwietnia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 340/12 uwzględniając skargę M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego z [..] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego: uchylił zaskarżoną uchwałę, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy:

Na podstawie art. 361 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j.t. Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.; dalej: urp) w dniach od 14 do 17 czerwca 2011 r. M.K. przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną Nr 7 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w Warszawie. Otrzymanie przez skarżącego oceny niedostatecznej z części trzeciej egzaminu przesądziło o uzyskaniu przez niego wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego, co Komisja stwierdziła uchwałą z 2 lipca 2011 r., Nr 5/7/2011.

Komisja Egzaminacyjna podała, że M. K. z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymał ocenę dobrą, z drugiej (prawo karne) ocenę dobrą, z trzeciej (prawo cywilne) ocenę niedostateczną, z czwartej (prawo gospodarcze) ocenę dobrą oraz z piątej części (prawo administracyjne) ocenę dostateczną, co w świetle art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przesądza o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego.

Przedstawione przez skarżącego rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego zostało sprawdzone przez dwóch egzaminatorów - członków Komisji Egzaminacyjnej.

Oboje egzaminatorzy wystawili ocenę cząstkową - niedostateczny (2).

Pierwszy z nich wytknął: brak precyzyjnego wskazania, w jakiej części wyrok jest zaskarżony, brak prawidłowego sformułowania wniosków apelacyjnych, niewłaściwe podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, brak sformułowania w sposób poprawny i zwięzły zarzutów, które wykazywałyby istotę problemu i wskazywały, na czym konkretnie polega naruszenie przez sąd przepisów prawa i jakich konkretnie uchybień dopuścił się sąd, brak zarzutu naruszenia art. 481 § 1 i art. 361 § 1 kc, brak zarzutu odnośnie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, ogólnikowość uzasadnienia bez konkretnej argumentacji. Pracę uznał za zbyt ogólną, mało staranną, a język wypowiedzi za zbyt lakoniczny i ogólny.

Drugi z egzaminatorów zgłosił zastrzeżenia do: niewłaściwej wykładni art. 362 kc, niewyjaśnienia sposobu oznaczenia wysokości żądania przyjętego w apelacji, niejasnego powiązania zarzutu naruszenia art. 233 z art. 232 kpc, braku oceny wymagalności roszczenia i granic opóźnienia dłużnika w spełnieniu świadczenia, braku zarzutu odnośnie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, niezwrócenia uwagi na unormowania prawa o ruchu drogowym oraz na art. 11 kpc. Za błędne i niekorzystne z punktu widzenia interesów powódki uznał niewyjaśnienie przyczyn uznania 10%-go przyczynienia powódki do wypadku oraz niezaskarżenie orzeczenia w zakresie odsetek.

Po rozpatrzeniu odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego (dalej: Komisja Odwoławcza) uchwałą z [...] listopada 2011 r. utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Podzieliła stanowisko zdającego, że sporządzona przez niego apelacja nie zawierała braków formalnych wymagających usunięcia przed nadaniem biegu, ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji. Podkreśliła jednak, że samo przygotowanie apelacji, której nadany zostanie bieg, nie jest wystarczające do stwierdzenia, czy zdający ma odpowiednią wiedzę i umiejętności do wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem organu odwoławczego, w przedstawionym stanie faktycznym należało zaskarżyć pkt I wyroku (w zakresie dotyczącym nieprawidłowej daty zasądzenia odsetek ustawowych), pkt III wyroku (oddalenie powództwa w pozostałej części) oraz pkt V (koszty procesu). W miejsce dążenia do zmiany pkt I przez zmianę daty terminu rozpoczęcia biegu odsetek, można było w ramach żądania zmiany pkt III domagać się zasądzenia odsetek za zamknięty okres, dokonując ich kapitalizacji.

Pozytywny efekt płynący z podniesienia zarzutu naruszenia art. 233 kpc, w znacznym stopniu został zniweczony wnioskami, jakie z tego wyciągnął zdający. Zamiast zakwestionować przyczynienie się powódki i zażądać zasądzenia przynajmniej uznanego przez sąd zadośćuczynienia bez pomniejszania o 20%, to zdający bezpodstawnie (wbrew opinii, treści skazującego wyroku karnego i wbrew interesowi reprezentowanej przez siebie powódki) uznał jej przyczynienie się w zakresie 10% do szkody.

Prawidłowy zarzut naruszenia art. 445 § 1 kc został wadliwie uzasadniony tym, że sąd przy wymiarze zadośćuczynienia nie wziął pod uwagę krzywdy natury moralnej i psychicznej. Istota naruszenia tego przepisu sprowadzała się do tego, że sąd błędnie ocenił rozmiar krzywdy i w konsekwencji wysokość zasądzonego zadośćuczynienia.

Wadliwe i niezrozumiałe jest sformułowanie zarzutu naruszenia art. 362 kc, który został podniesiony tylko w związku z naruszeniem art. 444 § 1 kc - przez to, że zadośćuczynienie powinno być zasądzone na podstawie art. 445 § 1 kc, zgodnie z jego prawidłową wykładnią.

Powódka uważała, że należy się jej zadośćuczynienie w kwocie 60 000 zł i biorąc pod uwagę zakres jej cierpień fizycznych i psychicznych, tudzież zaistniałe skutki na przyszłość, było ono zasadne w całości. Tymczasem, zdaniem organu, biorąc po uwagę, kwotę wcześniej otrzymaną oraz zasądzoną przez sąd pierwszej instancji - uzyskała łącznie tylko 40 000 zł. Zachodziły zatem podstawy do zasądzenia tej kwoty i wykorzystania w tym zakresie szerokiego dorobku orzecznictwa i piśmiennictwa prawnego.

W ocenie organu, uzasadnienie opracowanych przez zdającego zarzutów apelacji było chaotyczne, lakoniczne i niezrozumiałe. Nie zawiera żadnych wywodów jurydycznych oraz argumentacji prawnej dotyczącej podniesionych w apelacji zarzutów. Zdający nie zakwestionował w całości zastosowania art. 362 kc, bowiem - na podstawie błędnie ocenionej opinii biegłego - sam doszedł do wniosku, że przyczynienie powódki miało miejsce, tyle że w mniejszym stopniu. Zdający nie wyjaśnił, dlaczego uważa, że powódka przyczyniła się do wypadku.

Treść uzasadnienia zarzutów wskazuje, iż zdający nie odróżnia w sposób dostateczny zarzutów prawa materialnego od naruszenia przepisów postępowania, gdyż ocena okoliczności sprawy winna stanowić podstawę zarzutu dotyczącego art. 233 § 1 kpc (ewentualnie art. 316 § 1 kpc). Natomiast brak winy powódki powinien znaleźć swoje odzwierciedlenie w zarzucie dotyczącym art. 6 kc (ciężar dowodu).

W uzasadnieniu zdający nie odwołuje się do poglądów doktryny prawa, ani orzecznictwa sądowego, w tym stanowiska Sądu Najwyższego dotyczącego art. 445 § 1 kc w zakresie pojęcia "sumy odpowiedniej zadośćuczynienia" oraz przesłanek świadczących o przyczynieniu się powódki do powstałej szkody (art. 362 kc). W ocenie organu apelacja pozbawiona jest również uzasadnienia żądania odsetek i daty ich wymagalności, co należy uznać za istotne uchybienie zdającego.

Organ odwoławczy podzielił wnioski egzaminatorów, że praca nie jest staranna, napisana z małą dbałością o styl, a język wypowiedzi jest zbyt lakoniczny i ogólny. Wbrew stanowisku zdającego świadczy to również o braku należytego przygotowania opiniowanego do wykonywania zawodu radcy prawnego. W jego ocenie, zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób (w szczególności pod względem formalnym), aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes strony, samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających uznać, że zdający wykazał się w zakresie tej części egzaminu wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania niezbędną do samodzielnego i poprawnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Mając na uwadze wskazane uchybienia i mankamenty pracy zdającego (w szczególności ich ciężar gatunkowy), a nadto kierując się celem, jaki ma spełniać egzamin radcowski, organu odwoławczy uznał podniesione zarzuty za chybione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględniając skargę M. K. stwierdził, że zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona uchwała narusza przepisy prawa. Uznał, że Komisja Odwoławcza dopuściła się mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, 77 § 1, 80, a także art. 107 § 3 kpa, polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącego. W konsekwencji powyższych uchybień proceduralnych organ odwoławczy nie ustalił, czy rzeczywiście nie doszło do naruszenia przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, polegającego na zaniechaniu obiektywnej oceny zastosowanych przez zdającego w rozwiązaniu trzeciej części egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający reprezentował. Tym samym organ dopuścił się naruszenia przepisu art. 8 kpa i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Sąd I instancji stwierdził, że Komisja Odwoławcza jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów. Niemniej, organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy wydana w sprawie indywidualnej decyzja ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma wprawdzie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola decyzji uznaniowej polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy.

Korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 tego aktu) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przepisy kpa).

Zdaniem Sądu I instancji materiał dowodowy sprawy - praca pisemna zdającego z części trzeciej egzaminu radcowskiego (projekt apelacji cywilnej) - nie został w pełni prawidłowo rozpatrzony przez organ odwoławczy, przez co organ ten dopuścił się obrazy reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa.

Z uzasadnienia uchwały [...] listopada 2011 r. wynika, że wymogi formalne apelacji zostały zachowane. W tej sytuacji, o ile Komisja Egzaminacyjna II stopnia była zdania, że zarzut naruszenia art. 361, 362 oraz 445 kc nie był trafny oraz wskazała, że związek art. 233 § 1, 232 oraz art. 227 kpc był dla Komisji niezrozumiały, to organ zobowiązany był jednocześnie wykazać, że sformułowanie tych zarzutów w projekcie apelacji stanowiło bezwzględną podstawę do postawienia stronie oceny niedostatecznej.

Komisja nie wyjaśniła jednoznacznie, dlaczego stosowanie przez skarżącego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował, nie dało wystarczających podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny.

Przepis art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych określa skalę ocen przewidzianych dla rozstrzygania przy analizie egzaminu. Powyższe spectrum możliwych do zastosowania ocen sprawia, iż przy ocenie apelacji należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającego apelacji nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. W ocenie Sądu I instancji, skoro zarówno zakres zaskarżenia, jak i zakres żądania oraz uzasadnienie projektu apelacji były - co do zasady - prawidłowe, a przede wszystkim zbieżne z interesem strony powodowej, to Komisja Egzaminacyjna II stopnia winna w sposób precyzyjny przedstawić w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, dlaczego - w kontekście wymogów ustawowych oraz celów egzaminu radcowskiego - apelacja skarżącego nie mogła być zakwalifikowana na ocenę dostateczną. Wydając uchwałę, Komisja dopuściła się zatem obrazy norm postępowania, bowiem w uzasadnieniu nie odniosła się w sposób precyzyjny do wszystkich zarzutów strony skarżącej dotyczących wadliwości oceny jej pracy.

Z tej przyczyny uchybienia formalne poczynione w toku postępowania przez Komisję Odwoławczą, uniemożliwiły Sądowi I instancji prawidłowe ustosunkowanie się do zarzutów skargi i wypowiedzenie się, co do zasadności podjętego rozstrzygnięcia pod względem materialnoprawnym. Nieprawidłowości te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w przypadku przyjęcia zasadności tezy strony skarżącej w zakresie wadliwości ustaleń Komisji Odwoławczej i wpływu tych ustaleń na końcowy wynik postępowania (wynik egzaminu radcowskiego), należałoby uznać, iż być może brak było podstaw do negatywnego dla strony rozstrzygnięcia w części trzeciej egzaminu radcowskiego. Aby rozstrzygnięcie to ocenić w sposób prawidłowy, Sąd I instancji musi dysponować stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) podnoszonych przez stronę skarżącą.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że uzasadnienie uchwały Komisji Odwoławczej nie spełnia wymogów stawianych przez art. 107 § 3 kpa, bowiem uzasadnienie to nie zawiera pełnych wyjaśnień okoliczności branych pod uwagę przy wydawaniu uchwały rozstrzygającej o wyniku egzaminu radcowskiego. Stwierdził, iż w toku ponownego postępowania Komisja Egzaminacyjna II stopnia zobowiązana będzie dokonać jeszcze raz pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią przepisów ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, kierując się stosownymi wytycznymi wskazanymi w uzasadnieniu wyroku. Organ winien przede wszystkim ustosunkować się szczegółowo w uzasadnieniu uchwały do wskazanych wyżej zarzutów skarżącego, pamiętając jednocześnie o obowiązku płynącym m.in. z normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 365 ust. 2 ustawy.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia złożyła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa poprzez błędne stwierdzenie, iż Komisja II stopnia w sposób nienależyty ustaliła stan faktyczny sprawy, czym zostały naruszone przepisy art. 7, 8, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, podczas gdy organ odwoławczy w sposób prawidłowy zgromadził i rozważył całokształt materiału dowodowego, a także w sposób prawidłowy wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 364 ust. 10 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że poszczególne uchybienia pracy egzaminacyjnej zdającego powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z tych ocen.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w której kasator podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 ppsa zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 ppsa, które w sprawie nie występują.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie tak przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. Ponieważ zarzuty naruszenia przepisów postępowania ściśle wiążą się z zarzutami naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadnione łączne odniesienie się do tych zarzutów.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż Komisja Odwoławcza w sposób nienależyty ustaliła stan faktyczny sprawy, to jest "nie wyjaśniła jednoznacznie, dlaczego sposób stosowania przez skarżącego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji i poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował, nie dało wystarczających podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny z trzeciej części egzaminu radcowskiego".

W uzasadnieniach uchwał organów obu instancji wyszczególnione zostały szczegółowe przyczyny wystawienia zdającemu z pracy z zakresu prawa cywilnego oceny niedostatecznej. Podkreślono zgodność egzaminatorów, którzy stosownie do art. 365 ust. 2 urp dokonali oceny rozwiązania zadania egzaminacyjnego (projektu apelacji) sporządzonego przez M. K. i wystawili ocenę cząstkową - niedostateczna. Przesłanki podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia zostały w sposób jasny, precyzyjny i wyczerpujący wskazane w uzasadnieniu. Uchwała Komisji Odwoławczej zawiera wszechstronne wyjaśnienie mankamentów pracy skarżącego z części trzeciej egzaminu, w kontekście ustawowych kryteriów oceny. Zwrócono uwagę m.in. na konkretne uchybienia, na brak odwołań w pracy egzaminacyjnej do orzecznictwa sądowego, poglądów doktryny prawa, a także ogólnikowy i chaotyczny sposób formułowania zarzutów oraz przedstawiania argumentacji prawniczej, powodujący, że ogólny poziom pracy był bardzo słaby. Uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia zawiera w uzasadnieniu odniesienie do wszystkich istotnych zarzutów odwołania, jak również omówienie przyczyn ich nieuwzględnienia, stąd też pogląd Sądu I instancji o naruszeniu przepisów art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, poprzez "nie w pełni prawidłowe rozpatrzenie" nie jest zasadny, bowiem w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Komisja Odwoławcza dokonała - również przez pryzmat argumentacji zawartej w odwołaniu - samodzielnej, ponownej oceny wszystkich prac skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem tej z zakresu prawa cywilnego.

Z powyższym pozostaje w związku zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 365 ust. 2 i art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, poprzez wadliwe przyjęcie, że poszczególne uchybienia pracy egzaminacyjnej zdającego powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z tych ocen.

Także i ten zarzut jest trafny.

Zgodnie z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych kryteriami, które w szczególności mają być brane pod uwagę przy ocenie rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, są: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Powyższy przepis nie zawiera odesłania do art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, stanowiącego, że oceny dokonywane są w pięciostopniowej skali ocen. W konsekwencji nie można przyjąć, że wskazane kryteria przypisane są dla każdej z poszczególnych ocen i twierdzić, że komisja egzaminacyjna ma możliwość wyboru każdego rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia wyniku egzaminu.

W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej).

Wychodząc z założeń aksjologicznych ustawy o radcach prawnych, normującej ten zawód zaufania publicznego, niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być braną pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd, aby wynik egzaminu radcowskiego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. Trudno odmówić trafności stanowisku prezentowanemu w orzecznictwie, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter, i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane (v. wyrok WSA w Warszawie z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 225/11).

Wbrew stanowisku zajętemu w zaskarżonym wyroku, decyzję w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy zakwalifikować do grupy decyzji związanych. Decyzja określana jest jako związana, gdy nie pozostawia organowi administracyjnemu "luzu decyzyjnego", jak określa się to w opisie wyboru konsekwencji prawnych normy prawa materialnego w decyzyjnym modelu stosowania prawa. Wprawdzie norma prawna może dopuszczać ograniczony luz decyzyjny, gdy organ dokonuje wyboru konsekwencji (z kilku przypadków, w granicach rozpiętości tzw. widełek), ale jest związany normatywnymi dyrektywami wyboru konsekwencji, co stanowi nadal postać decyzji związanej. (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II GSK 319/12 dostępny na: orzeczenia.nsa.gov.pl).). Korzystanie przez organ z tego ograniczonego luzu decyzyjnego, w tym m.in. dla ustalenia treści nieostrych sformułowań treści przepisów prawnych, co ma również miejsce na gruncie ustawy o radcach prawnych przy ustalaniu wyniku egzaminu, nie daje podstaw dla stwierdzenia, iż wydana w tym przedmiocie decyzja ma charakter rozstrzygnięcia według uznania administracyjnego.

W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku z 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11 w którym stwierdzono: "Podejmowane przez komisje egzaminacyjne do spraw wyniku egzaminu radcowskiego uchwały nie są podejmowane w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego. Zarówno Komisja Egzaminacyjna, decydując o wyniku egzaminu na podstawie art. 366 ust. 2 urp, jak też rozpatrująca na zasadzie art. 368 ust. 9 i 10 urp odwołania od tych rozstrzygnięć Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisja Odwoławcza) związane są przepisem art. 366 ust. 1 urp, zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną".

Reasumując, kontrolując uchwałę komisji egzaminacyjnej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, o której mowa w art. 366 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, sąd administracyjny czyni to według kryterium zgodności z prawem, kwalifikując tę uchwałę do grupy decyzji związanych, nie zaś według uznania administracyjnego. Przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji błędnego stanowiska, iż ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego ma charakter decyzji wydanej według uznania organu administracyjnego (str. 21/26 uzasadnienia, mogło mieć zatem istotny wpływ na wynik sprawy.

Praca M. K. z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne) nie spełnia wszystkich ustawowych kryteriów umożliwiających zastosowanie skali ocen pozytywnych, a uzasadnienie uchylonej uchwały Komisji Odwoławczej zawiera wystarczająco wszechstronne i dokładne wyjaśnienie przyczyn utrzymania w mocy uchwały organu I instancji. Nie ma stąd też racji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie twierdząc, że uzasadnienie uchylonej uchwały Komisji II stopnia nie zawiera precyzyjnego przedstawienia powodów, dla których praca zdającego nie mogła zostać zakwalifikowana na ocenę pozytywną.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ppsa uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Rozpoznając sprawę Sąd I instancji dokona ponownej kontroli zaskarżonej uchwały, kierując się wskazaniami zawartymi w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).