Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1146/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Protokolant - spec. Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2012 r. sprawy ze skargi J.N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z dnia 17 kwietnia 2012 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez J.N., jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] listopada 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję znak [...] stwierdzającą, że J.N. ponosi solidarną odpowiedzialność jako członek zarządu za zaległości Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [...] Kopalnie [...] z tytułu nieopłaconych składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres 06/2005-04/2006 w łącznej kwocie 162.697,17 zł, w tym należność główna w wysokości 110.251,17 zł. oraz odsetki naliczone na dzień 6.11.2009 r. w wysokości 52.446 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/2005-11/2005, 01/2006-04/2006 w łącznej kwocie 27.565,06 zł, w tym należność główna w wysokości 18.189,06 zł. oraz odsetki naliczone na dzień 6.11.2009 r. w wysokości 8.826 zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 04/2005 – 09/2005, 11/2005-04/2006 w łącznej kwocie 12.189,97 zł, w tym należność główna w wysokości 8.196,97zł oraz odsetki naliczone na dzień 06.11.2009 r. w wysokości 3.993 zł.

Wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt III AUa 597/11 Sąd Apelacyjny w [...] III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację od rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w [...] potwierdzającego solidarną odpowiedzialność skarżącego za zaległości [...] Kopalni [...] z tytułu nieopłaconych składek określonych decyzją z dnia [...].11.2009 r. znak [...].

Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. J.N. i K.N. zwrócili się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] o umorzenie zaległości odsetkowej naliczonej od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...], stwierdzono zaległość J. i K. N. wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w wysokości 91.458,13 zł (należność główna). Wyjaśniono przy tym, iż pomimo trudnej sytuacji finansowej J. i K. N., chcą oni dokonać spłaty należności głównej ZUS, jednakże zwracają się o umorzenie zaległości odsetkowej naliczonej od ww. zobowiązania głównego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w O. po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie ww. należności ZUS, pismem z dnia [...] października 2011 r. zawiadomił J. i K. N. o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie oraz o treści art. 10 oraz 81 kodeksu postępowania administracyjnego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił J.N. umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] listopada 2009 r. w łącznej kwocie 65.265 zł w tym: od kwoty 52.446 zł. naliczonych od składek na ubezpieczenie społeczne za okres 06.2005 r. – 04.2006 r., od kwoty 8.826 zł. naliczonych od składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07.2005 r.-11.2005 r., 01.2006 r.- 04.2006 r., oraz od kwoty 3.993 zł. naliczonych od składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 04.2005 r. – 09.2005 r., 11.2005 r.-04.2006 r. W uzasadnieniu decyzji przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania oraz treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. Wyjaśniono przy tym, iż do osób trzecich, na które decyzją została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż przepis ten umożliwia podjęcie decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W ocenie ZUS brak jest w sprawie przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5.

Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. J.N. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie ww. wniosku. W uzasadnieniu pisma zarzucił rozstrzygnięciu organu I instancji nieprawidłową interpretację zastosowanych przepisów prawa. Wskazał m.in., iż dla zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych istotnym jest przede wszystkim fakt, iż jest on skierowany w stosunku do osoby, na której spoczywa obowiązek uiszczania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a nie fakt kiedy ten obowiązek powstał. Nadto zarzucił, iż wnioskodawca uregulował już całość roszczenia głównego zaległego zobowiązania, dlatego też interes publiczny ZUS nie jest w żaden sposób zagrożony ewentualnym umorzeniem zaległych odsetek.

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając sprawę jako organ II instancji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono stan faktyczny ustalony w sprawie oraz treść istotnych dla oceny sprawy przepisów prawa. Wskazując motywy podjętego rozstrzygnięcia wyjaśniono m.in., iż wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości, natomiast naczelnik urzędu skarbowego jak i komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku dłużnika. Brak jest zatem w ocenie organu podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia, która zachodzi w sytuacjach o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się do podniesionych zarzutów wyjaśniono, powołując się na art. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że za ubezpieczonych uważa się osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, natomiast płatnikami składek są pracodawcy w stosunku do pracowników. Zdaniem organu umorzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek z zwłokę) odnosi się wyłącznie do wnioskodawcy, który jako prowadzący działalność gospodarczą był ubezpieczonym, natomiast jako zatrudniający pracowników – płatnikiem składek. Organ odstąpił zatem od oceny wniosku na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy z uwagi na fakt, iż zadłużenia za które odpowiada strona dotyczy należności z tytułu składek pracowników zatrudnianych przez spółkę [...] Kopalnie Sp. z o.o.

W skardze z dnia 16 kwietnia 2012 r. Skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji ZUS z dnia [...] marca 2012 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisu art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na jego niewłaściwej wykładni a w konsekwencji na jego niezastosowaniu. W uzasadnieniu skargi podtrzymano argumentację przedstawioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zwarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Do kompetencji sądu administracyjnego należy dokonanie oceny prawnej zaskarżonej decyzji i postępowania, które doprowadziło do jej wydania.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działającego w imieniu ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi jak i z normami prawa materialnego, Sąd stwierdził, że zarzuty skargi są nieuzasadnione, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia J.N. odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek ZUS. Jest w sprawie okolicznością niekwestionowaną, że zobowiązania J.N. wobec ZUS zostały określone w decyzji ZUS z dnia [...] listopada 2009 r. stwierdzającej, że ponosi on jako członek zarządu solidarną odpowiedzialność za zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [...] w [...]. Decyzja określiła kwoty zaległości wraz z odsetkami oraz okresy czasu, których zobowiązania dotyczą. Rozpoznający odwołanie od decyzji Sąd Okręgowy w [...] IV Wydział Pracy I Ubezpieczeń Społecznych i następnie Sąd Apelacyjny w [...] nie uchyliły ww. decyzji.

W związku z wolą strony uregulowania zadłużenia w kwocie należności głównej, wniosek o umorzenie zadłużenia dotyczył tylko umorzenia odsetek za zwłokę.

Należy wyjaśnić, że przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.jed.Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz.1585 ze zm.), przywoływanej dalej jako "ustawa", rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia " składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art. 24 ust. 2 ustawy, jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepis art. 28 ust.1 ustawy przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Przepis art. 28 ust.4 ustawy stanowi, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że nie może nastąpić umorzenie samych składek bez umorzenia należności ubocznych, ponieważ w przypadku umorzenia składek, z mocy prawa nastąpi także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. Nie ma natomiast przepisu, który zabraniałby umorzenia samych należności ubocznych. Zakład ma więc możliwość umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy samych należności ubocznych, np. odsetek za zwłokę, w całości lub w części.

Zasadą ustaloną w art. 28 ust.2 ustawy jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 ustawy. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 i 3 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Od zasady możliwości umorzenia składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności ustawa przewiduje dwa wyjątki. Pierwszy wyjątek został określony w art. 30 ustawy, który stanowi, że przepisów dotyczących możliwości umorzenia należności z tytułu składek nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, czyli np. do składek pracowników w części przez nich finansowanej. Składek takich (ale nie już nie należności ubocznych) nie można umorzyć.

Drugi wyjątek został opisany w art. 28 ust. 3a. ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Tym samym ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności, należności z tytułu składek tych ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami składek .

Naruszenie przepisu art. 28 ust.3a ustawy, poprzez niezastosowanie go w stosunku do skarżącego, skarżący podnosił zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji jak i w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wskazując, iż przeniesienie na podstawie decyzji odpowiedzialności poprzedniego płatnika za nieopłacone należności z tytułu ubezpieczeń społecznych na nowy podmiot pociąga za sobą wszystkie konsekwencje prawne przeniesienia, a więc na nowy podmiot przechodzą nie tylko obowiązki poprzedniego płatnika, ale również przysługujące mu prawa, w tym prawo możliwości starania się o umorzenie zadłużenia w oparciu o wszystkie podstawy prawne, w tym przepis art. 28 ust. 3a ustawy.

W ocenie Sądu zarzut naruszenia przez ZUS przepisu art. 28 ust. 3a ustawy jest nieuzasadniony. Przepis ten jako wyjątek od ustalonej w art. 28 ust. 2 ustawy reguły możliwości umorzenia zadłużenia tylko w przypadku jego całkowitej nieściągalności nie może być interpretowany rozszerzająco. Dlatego ma on zastosowanie tylko do ściśle w tym przepisie określonych podmiotów i tylko do składek w nim określonych. Należy podkreślić, iż z brzmienia przepisu art. 28 ust. 3a ustawy wynika, iż ma on zastosowanie tylko do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób ubezpieczonych, które to osoby są równocześnie płatnikami tych składek. Ubezpieczonymi, którzy są równocześnie płatnikami swoich składek są przedsiębiorcy-osoby fizyczne i osoby prowadzące działalność na podobnych zasadach np. radcowie prawni działający w formie indywidualnych kancelarii. Osoby takie podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania własnej działalności i równocześnie same są płatnikami składek z tytułu swojego ubezpieczenia. W przypadku zatrudniania pracowników osoby takie są płatnikami "swoich składek" i składek opłacanych z tytułu zatrudniania pracowników. Zgodne z brzmieniem przywołanego przepisu możliwość umorzenia zadłużenia na podstawie art.28 ust.3a ustawy dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych , którzy są płatnikami, czyli składek z tytułu osobistego wykonywania działalności gospodarczej (lub podobnej). Możliwość taka nie przysługuje już ubezpieczonemu/przedsiębiorcy w odniesieniu do należności z tytułu składek opłacanych za pracowników, zarówno w części finansowanej przez pracodawcę jak i przez pracownika.

Z wyżej przedstawionych względów spółka z o.o [...] Kopalnie [...] nie mogłaby się ubiegać o umorzenie zadłużenia w oparciu o ten przepis, ponieważ jako osoba prawna nie podlega ubezpieczeniom społecznym, nie była więc ubezpieczonym i zadłużenie w sposób oczywisty nie dotyczy zadłużenia z tytułu jej ubezpieczenia. Zadłużenie dotyczy należności z tytułu składek których Spółka była płatnikiem , ale nie były to składki z tytułu jej ubezpieczenia, ale ubezpieczenia jej pracowników.

Należy wskazać, że szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wymienionych w art.28 ust.3a ustawy zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U.Nr 141, Poz. 1365) dalej: jako rozporządzenie .

W §2 rozporządzenia sformułowane zostały definicje między innymi "zobowiązanego" i "należności z tytułu składek". Zgodnie z §2 pkt 3 rozporządzenia zobowiązanym jest płatnik składek zobowiązany do opłacenia należności z tytułu składek, następca prawny płatnika składek, któremu Zakład wydał decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek, albo osoba trzecia, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek. Należności z tytułu składek zostały określone jako należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Należy podkreślić, że zgodnie z delegacją zawartą w art.28 ust.3 b ustawy rozporządzenie nie mogło określać zasad umarzania innych składek. Wobec faktu, że skarżący jest zobowiązany do zapłacenia należności z tytułu składek innych niż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, co zostało wyżej wyłożone, skarżący nie wypełnia przesłanki do uznania go za zobowiązanego w rozumieniu przepisów rozporządzenia.

Dlatego prawidłowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że przepis art.28 ust.3a ustawy nie ma zastosowania do oceny możliwości umorzenia zadłużenia skarżącego.

Ponadto, po dokonaniu oceny postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez ZUS Sąd stwierdza, że decyzje zostały wydane w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy. Organy orzekające w imieniu ZUS prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, w szczególności sytuację majątkową zobowiązanego i w sposób uzasadniony przyjęły , że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność zadłużenia w rozumieniu przepisów art. 28 ust. 3 ustawy.

Decyzje wydane w obu instancjach odpowiadają przepisowi art.107§1 k.p.a., a ich uzasadnienia przepisowi art.107 § 3 k.p.a.

Z wyżej wyłożonych przyczyn Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.