Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 689/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 lipca 2017 r.; sygn. akt I SA/Bk 246/17 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 5 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Bk 246/17 oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia 7 listopada 2016 r., nr odmówił [...] - dalej: skarżącemu - umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r. w łącznej kwocie [...] zł.

Orzekając na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS decyzją z dnia 16 stycznia 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek możliwe jest wyłącznie w oparciu o przesłanki tzw. "całkowitej nieściągalności", o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. – dalej: u.s.u.s.), bądź na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365 – dalej: rozporządzenie). Uzależniają one umorzenie należności od spełnienia wyjątkowych okoliczności związanych z sytuacją materialną lub zdrowotną zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący posiada majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w miejscowości N. oraz jest współwłaścicielem dwóch samochodów osobowych marki [...]. Względem Skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Organ II instancji badając zaistnienie przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia stwierdził, że choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny stanowić może podstawę umorzenia należności z tytułu składek, ale istotne jest wykazanie dwóch elementów, które muszą być spełnione łącznie, tj.: 1) choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny musi być przewlekła, 2) choroba musi uniemożliwiać pozyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań. Wobec Skarżącego nie jest spełniony drugi element, ponieważ [...] i jego żona uzyskują stałe dochody w postaci emerytur.

Zdaniem organu odwoławczego, Skarżący nie udowodnił, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, w wyniku, których opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz to, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do kwoty stałych miesięcznych wydatków skarżącego na leki wizyty lekarskie, ZUS odmówił uznania, że kwota przeznaczana na ten cel wynosi ponad pięćset złotych. Skarżący nie przedłożył żadnego dowodu na potwierdzenie tych wydatków. ZUS odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oświadczeniu skarżącego w powyższym względzie, wskazując, że Państwo jest gwarantem finansowania zabezpieczenia zdrowotnego. Z tego powodu wydatki w kwocie [...] zł na wizyty lekarskie uznano za nieudowodnione. W przypadku [...] nie można mówić o ubóstwie. Kwota osiąganych dochodów pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i jednoczesną spłatę zobowiązań wobec ZUS. Skarżący oceny swojej sytuacji finansowej dokonał składając wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty i podpisując umowę o układ ratalny nr [...]. Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że spłata zaległości wobec ZUS odbywa się z uszczerbkiem dla rodziny Skarżącego, w szczególności, że części z wydatków odmówił mocy dowodowej.

Uzasadniając oddalenie skargi [...]na powyższą decyzję WSA w Białymstoku wskazał, że wyliczenie zawarte w przepisie art. 27 ust 2 i 3 u.s.u.s. stanowi zamknięty katalog ustawowych przesłanek, które uprawniają organ do podjęcia decyzji o umorzeniu zobowiązań, lecz nie oznaczają jeszcze obowiązku umorzenia. Jest to, bowiem decyzja uznaniowa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący nie kwestionował ustaleń organu pierwszej instancji, nie wskazywał na okoliczności, z którymi ustawodawca wiąże usprawiedliwione powody umorzenia należności. Ustalenia te są prawidłowe. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący posiada majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w miejscowości N. oraz jest współwłaścicielem dwóch samochodów osobowych. Bez znaczenia dla sprawy umorzenia należności pozostaje okoliczność faktycznego niekorzystania z tych pojazdów, ponieważ już samo posiadanie majątku uprawnia wierzyciela do prowadzenia egzekucji z tych przedmiotów celem zaspokojenia swoich należności. Skarżący nie udowodnił, że w tym przypadku mamy do czynienia z tzw. całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek.

WSA zauważył, że umorzenie należności możliwe jest także w oparciu o wyjątkową sytuację zobowiązanego lub jego rodziny, mimo niespełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności. Kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia. Za rodzinę, o której mowa w cytowanym przepisie, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym, osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Umorzenie należności na tej podstawie możliwe jest tylko wówczas, gdy zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na Skarżącym jako osobie zobowiązanej. Skarżący podniósł, że jedyny dochód rodziny stanowią emerytury jego oraz żony (łącznie [...] zł). Spłata zaległości odbywa się z poważnym uszczerbkiem dla utrzymania, albowiem Skarżący musi ograniczać wydatki, np. na leki. Kwotę wszystkich wydatków [...] oszacował na [...] zł, z czego na leki i wizyty lekarskie przeznacza miesięcznie kwotę [...] zł. Organ II instancji zasadnie odmówił uznania za udowodnioną okoliczność, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny stanowić może podstawę umorzenia należności z tytułu składek, ale istotne jest wykazanie dwóch elementów, które muszą być spełnione łącznie, tj.: 1) choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny musi być przewlekła i 2) choroba musi uniemożliwiać pozyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań. W przypadku Skarżącego nie jest spełniony drugi element, ponieważ uzyskiwane są stałe dochody w postaci emerytur.

Sąd I instancji podniósł, że Skarżący nie udowodnił, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, w wyniku, których opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie udowodnił również, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

WSA odnosząc się do kwoty stałych miesięcznych wydatków na leki wizyty lekarskie wskazał, że zasadnie organ odmawia uznania, że kwota przeznaczana na ten cel wynosi ponad pięćset złotych. Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu na potwierdzenie tychże wydatków, a oświadczeniu w tym przedmiocie ZUS słusznie odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, bowiem Państwo jest gwarantem finansowania zabezpieczenia zdrowotnego. Z tego powodu wydatki w kwocie [...] zł na wizyty lekarskie uznano za nieudowodnione. Wobec Skarżącego nie mamy do czynienia z ubóstwem. Kwota osiąganych dochodów pozwala rodzinie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i jednoczesną spłatę zobowiązań wobec ZUS. Oceny swojej sytuacji finansowej dokonał Skarżący składając wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty i podpisując umowę o układ ratalny nr [...] . Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że spłata zaległości wobec ZUS odbywa się z uszczerbkiem dla rodziny. ZUS udzielając Skarżącemu ulgi w spłacie zaległości, wyraził zgodę na zaproponowaną kwotę raty. Niezależnie jednak od tego, Skarżący może - w przypadku pogorszenia się sytuacji materialnej - złożyć do ZUS wniosek o zmianę warunków umowy ratalnej lub o umorzenie tych zaległości. Musi jednak wykazać, przedkładając odpowiednie dowody, że spłata zaległości w dotychczas ustalonych ratach jest niemożliwa lub niemożliwa w ogóle.

[...] w skardze kasacyjnej, zaskarżył powyższy wyrok w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku oraz zasadzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zarzucono naruszenie:

I. Prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i naruszenie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez nieuzasadnione uznanie, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie zostały wykazane przez Skarżącego, a następnie należycie zbadane przez ZUS wynikające z powyższej regulacji przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, jak również, że skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających umorzenie należności, a także poprzez utożsamianie decyzji uznaniowej wydawanej przez ZUS na podstawie powołanej wyżej regulacji z uprawnieniem do pobieżnego zbadania sytuacji życiowej i materialnej skarżącego oraz prawem do arbitralnego rozstrzygania sytuacji wymagających szczegółowej analizy;

II. Przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w szczególności naruszenie art. 151 p.p.s.a. i niesłuszne oddalenie skargi, pomimo naruszenia prawa materialnego w toku postępowania administracyjnego, jak również mimo naruszenia przez Organ przepisów postępowania, w szczególności art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym Sąd winien był, sprawując kontrolę legalności decyzji, zastosować środek określony w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd natomiast przyjął za własne uzasadnienia Organu oparte głównie na materiale dowodowym świadczącym na niekorzyść Skarżącego. Sąd nie dostrzegł, że materiał ten mógłby zostać uzupełniony np. o przesłuchanie żony [...], z którą Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, na okoliczność sytuacji życiowej i materialnej, osiąganych dochodów i ponoszonych stałych, koniecznych wydatków, a także stopy życiowej tej rodziny.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Ponadto, pismem z dnia 29 grudnia 2017 r. oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

ZUS w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

W skardze kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie skarżący podniósł zarzuty sformułowane w ramach obu podstaw kasacyjnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty te są niezasadne.

Zarzut sformułowany na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. sprowadza się do tego, że postępowanie dowodowe w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne było przeprowadzone wadliwie w sposób niepełny (nie przesłuchano małżonki skarżącego) oraz w oparciu o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść strony. Zarzut ten jest chybiony.

Zakres prawidłowo prowadzonego postępowania dowodowego wyznaczają przepisy prawa materialnego. Kluczowe znaczenie w tej kwestii ma treść art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. których błędną wykładnię i zastosowanie w sprawie skarżący zarzuca w pkt I petitum skargi kasacyjnej. W związku z tym jako pierwszy należało rozpoznać zarzut dotyczący przepisów materialnych w zakresie ich błędnej wykładni.

W motywach skargi kasacyjnej skarżąca jej autor wskazuje, że w sprawie nie zostały należycie wykazane przez Skarżącego, przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, zaś w postępowaniu jedynie pobieżnie zbadano sytuację "życiową" oraz materialną skarżącego.

Odnosząc się do tak określonych i uzasadnionych zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że nie mogą one uzasadniać uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Kwestie związane z umorzeniem należności z tytułu składek normuje art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (pkt 3); naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5). Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Treść art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.

Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w wyroku Sądu I instancji zarzucanych w skardze kasacyjnej naruszeń przepisów art. 28 ust. 3a i ust. 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. W szczególności w skardze kasacyjnej nie podważono istotnego dla dopuszczalności umorzenia składek, w trybie art. 28 cytowanej ustawy, ustalenia dokonanego przez ZUS i zaakceptowanego przez Sąd I instancji, a dotyczącego oparcia decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach.

Przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja dotycząca odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzja ta ma charakter uznaniowy. Taki też charakter mają decyzje wydawane na podstawie art. 28 u.s.u.s., na co zwracał uwagę Sąd Najwyższy odnosząc się do zakresu i kryteriów dokonywanej ich kontroli. W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04) podkreślono, że "Zakres kognicji sądu nie ogranicza się jedynie, wobec uznaniowego charakteru decyzji, do oceny, czy zostały zachowane przesłanki formalne wymagane przepisami k.p.a. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r. III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23, poz. 864) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek (...) na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy (...) posiłkując się w tym zakresie przepisami rozporządzenia (...) z dnia 31 lipca 2003 r." Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt II UK 241/05 (OSNP 2007, nr 13-14, poz. 203) nie zgodził się z zarzutem ZUS, że stwierdzenie ustawodawcy dotyczące możliwości umorzenia składek przez Zakład wyłącza sądową kontrolę przesłanek warunkujących wydanie decyzji o ich umorzeniu, sprowadzając tę kontrolę tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania. Jeszcze wyraźniej w tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06 (OSNP 2008, nr 13-14, poz. 202), stwierdzając, że "Nawet, jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 2 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieje szansa na ich wyegzekwowanie (...)". Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia w sprawie.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podobnie oddzielano dowolność od możliwości umorzenia należności przez ZUS w sytuacjach objętych art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisami rozporządzenia. Sformułowana w art. 7 k.p.a. ogólna zasada postępowania administracyjnego odnosi się nie tylko do postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych (wyroki z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 301/06, Lex nr 325379 i z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GSK 176/07, Lex nr 451167). Przy ocenie decyzji ZUS i wyroku Sądu I instancji należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...)".

Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia z 2003 r. WSA zasadnie przyjął, że organ – wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej – dokonał analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Ocenie tej nie można postawić zarzutu pobieżności. W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, według którego Skarżący posiada majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha oraz jest współwłaścicielem dwóch samochodów osobowych. Już samo posiadanie majątku uprawnia wierzyciela do prowadzenia egzekucji z tych przedmiotów celem zaspokojenia swoich należności. Skarżący nie udowodnił, że w tym przypadku mamy do czynienia z tzw. całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podniósł, że jedyny dochód rodziny stanowią emerytury jego oraz żony (łącznie [...] zł). Spłata zaległości odbywa się z poważnym uszczerbkiem dla utrzymania, albowiem Skarżący musi ograniczać wydatki, np. na leki. Kwotę wszystkich wydatków [...] oszacował na [...] zł, z czego na leki i wizyty lekarskie oświadczył, iż przeznacza miesięcznie kwotę [...] zł. Organ trafnie odmówił ww. okoliczności wiarygodności, zaś sąd i instancji niewadliwie ta ocenę zaakceptował.

Choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny stanowić może podstawę umorzenia należności z tytułu składek, ale istotne jest wykazanie dwóch elementów, które muszą być spełnione łącznie, tj.: 1) choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny musi być przewlekła i 2) choroba musi uniemożliwiać pozyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań. W sprawie nie spełniono drugiego elementu, ponieważ skarżący wraz z małżonką uzyskują stałe dochody w postaci emerytur. Skarżący nie udowodnił, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, w wyniku, których opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie udowodnił również, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Odnosząc się do kwoty stałych miesięcznych wydatków na leki, wizyty lekarskie, zasadnie organ odmówił uznania, że kwota przeznaczana na ten cel wynosi ponad pięćset złotych. Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu na potwierdzenie tych wydatków. Z tego powodu wydatki w kwocie [...] zł na wizyty lekarskie uznano za nieudowodnione. Powyższą trafnie zaakceptował Sąd I instancji. Z powyższych względów wobec Skarżącego nie spełniona została przesłanka ubóstwa. Kwota osiąganych dochodów pozwala rodzinie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i jednoczesną spłatę zobowiązań wobec ZUS. Skarżący przedstawił swoją sytuację finansową składając wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty i podpisując umowę o układ ratalny nr [...]. W sprawie brak jest podstaw do twierdzenia, że spłata zaległości wobec ZUS odbywa się z uszczerbkiem dla rodziny skarżącego.

Reasmując ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącego pozwalają na systematyczne regulowanie należności.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej)

Uwzględniwszy powyższy kierunek wykładni art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia za nietrafne należało uznać zarzuty sformułowany w pkt II petitum skargi kasacyjnej (naruszenia art. 7 kpa).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w tym zakresie, że organy administracji publicznej w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie administracyjne, a Sąd I instancji - dokonując kontroli judykacyjnej - trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania organu były prawidłowe i zgodne z naczelnymi zasadami tego postępowania.

Podkreślenia wymaga, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym celu obliguje organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pod kątem okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, wynikających z norm prawa materialnego. Przyjąć jednak należy, że w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3 a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 2003 r. (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. II GSK 149/11).

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez podatnika przesłanek. Świadczy o tym sposobie normowania użycie w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. W niniejszej sprawie sytuacja dowolności przy wydaniu decyzji nie miała miejsca.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne pod kątem przestrzegania art. 7 k.p.a. i słusznie przyjął, że organ administracyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i na podstawie analizy tego materiału dokonał wszechstronnej oceny ustalonych okoliczności, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez prawo. W sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych - ZUS dopuścił wszystkie dowody na okoliczność ustalenia sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone oraz, że pobieżnie zbadano sytuację materialna skarżącego.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności, należy więc przyjąć, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem m.in. art. 7 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez wnoszącego skargę kasacyjną w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny i w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w zaskarżonej decyzji. W związku z czym podnoszona przez autora skargi kasacyjnej argumentacja, odwołująca się do naruszeń procesowych, stanowi jedynie próbę przerzucenia na organ ciężaru wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności, co jednak należy do obowiązku wnioskodawcy. Obowiązkiem organu jest natomiast rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. W sprawie prawidłowo ustalono, że brak jest podstaw prawnych określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż nie nastąpiła całkowita ich nieściągalność.

Reasumując, skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na mocy art. 184 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny biorąc pod uwagę charakter sprawy, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.