Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 252/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2006-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Asesor WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu l instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. WSA/wy-1 - sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Prezydent Miasta odmówił A. C. przyznania zaliczki alimentacyjnej wnioskowanej na A. C. i P. C. W uzasadnieniu podano, iż wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci, gdyż zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych tworzy rodzinę wraz z konkubentem, który jest ojcem jej dziecka z którym wychowuje dzieci.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła A. C., wnosząc o przyznanie jej zaliczki alimentacyjnej. Podała, iż dzieci A. i P. pochodzą z małżeństwa z M. C., które zostało rozwiązane przez rozwód. W wyroku rozwodowym orzeczono alimenty na rzecz dzieci w kwocie po 300 zł miesięcznie, których zobowiązany nie płacił dobrowolnie, a egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna. W związku z tym w ocenie odwołującej się spełnia ona wszystkie przesłanki niezbędne do uzyskania świadczenia, zwłaszcza iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Podała, iż wprawdzie mieszka z nią ojciec jej najmłodszego dziecka, lecz w żaden sposób nie przyczynia się do wychowania i utrzymania dzieci A. i P. Konkubent pobiera zasiłek z urzędu pracy, z którego są potrącane alimenty na jego dzieci i pozostaje mu kwota 306,30 zł. Podniosła, iż przepisy o świadczeniach rodzinnych mówią o rodzicu, a nie o partnerze matki. W związku z tym odwołując się uważa, iż spełnia przesłanki do uzyskania zaliczki alimentacyjnej.

Decyzją z dnia "[...]"stycznia 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami zaliczka alimentacyjna może być przyznana między innymi, gdy osoba uprawniona wychowana jest przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie zaś do art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 2005r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 267 poz. 2260) ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z akt sprawy wynika, iż A. C. mieszka z konkubentem, z którym wychowuje wspólnego syna – M. R. Z poprzedniego małżeństwa rozwiązanego przez rozwód odwołująca się ma dwoje dzieci: A. i P., na które złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Zatem w ocenie organu odwoławczego odwołującej się nie przysługuje wnioskowane świadczenie, gdyż w rozumieniu powołanych przepisów nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Wskazano, iż nie ma znaczenia fakt iż konkubent nie jest ojcem dzieci, których dotyczy wniosek o zaliczkę i że nie przyczynia się on do ich wychowania i utrzymania.

Na decyzję tę skargę wniosła A. C., wnosząc o przyznanie jej zaliczki alimentacyjnej na dwoje dzieci: A. i P. Ponownie przytoczyła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i wskazała, iż w jej ocenie jest osobą uprawnioną do świadczenia, którego przyznania jej odmówiono.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazano, iż w chwili rozstrzygania przez organ pierwszej instancji obowiązywała definicja osoby samotnie wychowującej dziecko w innym brzmieniu niż ma to miejsce obecnie i w chwili orzekania przez Kolegium. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, który wszedł w życie z dniem 1 września 2005r. przez osobę samotnie wychowującą dziecko należało rozumieć pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Przy takim brzmieniu definicji osoby samotnie wychowującej dziecko należałoby przyjąć, iż skarżąca spełnia powołane kryterium. Jednakże z dniem 1 stycznia 2006r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w zakresie definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, gdyż wprowadzono do ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 3 pkt 17a, którego brzmienie nakazuje odmienną interpretację tego pojęcia. Wskazano przy tym, iż obecnie w ustawie istnieją dwie definicje osoby samotnie wychowującej dziecko, gdyż

w ocenie Kolegium art. 3 pkt 17 nie został uchylony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który rozstrzygał o zgodności z Konstytucją tego zapisu, ale w brzmieniu obowiązującym w maju 2005r., nie zaś w brzmieniu nadanym od dnia 1 września 2005r. Jednakże Kolegium uwzględniło definicję określoną w art. 3 pkt 17a, przyjmując zasadę iż definicja ta jako wprowadzona do porządku prawnego później uchyla definicję wcześniejszą. Wskazano przy tym, iż brak jest przepisów przejściowych, określających którą z definicji należy stosować do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji,

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organ administracji.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych zostały uregulowane w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732 ze zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 5 lit. a tej ustawy osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania zaliczki alimentacyjnej stwierdzając, iż wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu powołanego przepisu. Zważyć jednak należy, iż w dacie złożenia wniosku przez skarżącą, tj. w dniu 27 września 2005r. obowiązywał zapis art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.), zgodnie z którym osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Nie ulega zatem wątpliwości (przyznał to zresztą organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę), iż przy takim brzmieniu powołanego przepisu skarżąca spełniała przesłanki do uznania ją za osobę samotnie wychowującą dziecko. W dniu 1 stycznia 2006r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 2005r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 267 poz. 2260), na mocy której wprowadzono przepis art. 3 pkt 17a zgodnie z którym osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Sąd podziela pogląd Kolegium, iż wejście życie powołanego przepisu nie uchyliło dotychczasowego art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005r. (Sygn. akt K 16/04) stwierdzono niekonstytucyjność między innymi art. 3 pkt 17, wskazując iż traci on moc z dniem 31 grudnia 2005r., lecz dotyczyło to przepisu w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 sierpnia 2005r. Natomiast w dniu 1 września 2005r. weszła w życie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, która wprowadziła nowe brzmienie art. 3 pkt 17. Jak słusznie zatem zauważyło Kolegium obecnie w ustawie o świadczeniach rodzinnych obowiązują dwie definicje osoby samotnie wychowującej dziecko. W związku z tym organ odwoławczy - powołując się na zasadę lex posteriori derogat legi priori (ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą) - uznało, iż na dzień orzekania przez ten organ należy stosować definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, zawartą w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano bowiem iż ustawa nowelizacyjna nie zawiera przepisów przejściowych, określających, którą z definicji należy stosować do spraw wszczętych i niezakończonych przed jej wejściem w życie. Jednakże wobec istnienia dwóch definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, organ administracji winien starannie rozważyć, jaką wykładnię prawa należy zastosować. Wskazać przy tym należy, iż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego brak przepisów intertemporalnych nie stanowi luki w prawie (np. w uchwała NSA z dnia 20 października 1997r. FPK 11/97, ONSA z 1998r. z.1 poz. 10, uchwała NSA z 10 kwietnia 2006r. I OPS 1/06, ONSA z 2006r. z. 3 poz. 71, wyrok TK z dnia 10 maja 2004r. SK 39/03, OTK ZU 2004 nr 5/A poz. 40).Nakłada to jednak na organy stosujące prawo konieczność dokonania odpowiedniej wykładni przepisów, przy czym dokonana wykładnia musi być zgodna z Konstytucyjną zasadą równego traktowania wszystkich obywateli, a także zasadą zaufania obywatela do organów państwa. W niniejszej sprawie nie bez znaczenia jest fakt, iż w chwili złożenia wniosku skarżąca spełniała przesłanki niezbędne do uznania ją za osobę samotnie wychowującą dziecko (czego nie kwestionuje Kolegium) Gdyby zatem organ pierwszej instancji właściwie zastosował przepis prawa, to skarżąca otrzymałaby żądane świadczenie i to do końca okresu zasiłkowego (art. 10 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej). Także w momencie składania odwołania obowiązywał ten sam stan prawny. Zatem jedynie fakt, iż organ odwoławczy orzekał po dniu 1 stycznia 2006r. spowodował, iż skarżącej odmówiono przyznania świadczenia. Przy czym wskazać należy, iż od momentu złożenia wniosku przez stronę do momentu wydania decyzji przez organ II Instancji minęły 4 miesiące. Zatem przyjęcie interpretacji przepisów dokonane przez organ przerzuca na skarżącą skutki przedłużającego się postępowania administracyjnego, na co strona nie ma żadnego wpływu. Nie można zatem uznać, aby zastosowana przez Kolegium wykładnia przepisów prawa była zgodna z powołanymi wyżej zasadami.

Wobec powyższego zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.