Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 622/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.  83 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art.  151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędzia WSA: Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA: Adam Lipiński, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2009 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwanej dalej kpa, po rozpatrzeniu wniosku J.G. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skoro wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy, bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2008 r. uznano go za osobę częściowo niezdolną do pracy okresowo do dnia [...] marca 2009 r., to przedmiotowe świadczenie nie może być mu przyznane.

Jednocześnie organ nie dopatrzył się zbiegu szczególnych okoliczności, które spowodowały brak uprawnień na zasadach ogólnych.

W toku postępowania ustalono, że J.G. na przestrzeni 46 lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 21 lat, 6 miesięcy i 6 dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy zamiast pięciu lat wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udowodniono 1 rok, 5 miesięcy i 27 dni. Ponadto w okresach od dnia [...] grudnia 1999 r. do dnia [...] października 2002 r., od dnia [...] grudnia 2002 r. do dnia [...] listopada 2004 r. oraz od dnia [...] stycznia 2006 r. do dnia [...] grudnia 2007 r., tj. ustalenia częściowej niezdolności do pracy, J.G. nie podejmował pracy i nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu.

W ocenie organu, wnioskodawca nie wykazał, że niepodejmowanie zatrudnienia skutkującego wypracowaniem dłuższego stażu ubezpieczeniowego, wynikało z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne zwłaszcza, że w wymienionych powyżej okresach nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy z powodu choroby. Nie istniały zatem obiektywne przeszkody do kontynuowania zatrudnienia oraz ubezpieczenia. Podniesiono także, że świadome wykonywanie pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek ma ten skutek, że osoba, która podejmuje takie zatrudnienie świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, a więc nie może to stanowić szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach.

Ponadto Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której J.G. zakwestionował zaskarżoną decyzję uznając ją za krzywdzącą oraz wnosząc o pozytywne rozpatrzenie sprawy.

Wnoszący skargę wskazał, że jego stan zdrowia oraz brak środków utrzymania stanowią okoliczności szczególne i uzasadniają przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że ani trudna sytuacja materialna ani stan zdrowia nie jest przesłanką do przyznania świadczenia. W przedmiotowej sprawie istotne są powody, dla których skarżący nie wypracował prawa do renty, wynikające z jego wyborów życiowych i niemające charakteru okoliczności szczególnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.

Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

J.G., jak to wynika z akt sprawy, nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Legitymuje się on orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2009 r. stwierdzającym jedynie częściową niezdolność do pracy okresowo do dnia [...] marca 2009 r. Nie osiągnął również wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn 65 lat. Podnoszony przez skarżącego zarzut braku możliwości podjęcia pracy z powodu złego stanu zdrowia, w świetle omawianego przepisu art. 83 powołanej ustawy, nie może odnieść skutku. Przepis ten jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie winny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi inwalidztwo w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości wykonywania pracy. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek

wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku mężczyzn jest to wiek 65 lat. Bezsprzecznie w sprawie niniejszej, żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała.

Wobec tego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął, że orzeczona u skarżącego częściowa niezdolność do pracy wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, organ jest związany orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS i nie ma możliwości uznania, że skarżący mimo braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, jest całkowicie niezdolny do pracy.

Należy podkreślić, że fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ustawy jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02).

Rola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżący może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy.

Brak spełnienia przez skarżącego powyżej wskazanej przesłanki, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 711/07). Nie ma więc potrzeby odnoszenia się do innych przesłanek z tego przepisu, nawet w sytuacji, gdyby te przesłanki były spełnione, świadczenie w drodze wyjątku nie mogłoby zostać przyznane.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

3