Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1269/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2014-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka NSA Małgorzata Wolska Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej zwane SKO lub Kolegium) z [...] października 2013 r. nr [...], o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Organy obu instancji kierowały się następującymi okolicznościami prawnymi i faktycznymi: w dniu 8 lipca 2013 r. Z. S. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną M. S.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Burmistrz Miasta decyzją z [...] sierpnia 2013 r. nr[...], odmówił Z. S. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. W uzasadnieniu organ wskazał, że Z. S. był zatrudniony do dnia 16 października 2011 r., a umowa zakończyła się z upływem czasu, na który była zawarta. W związku z powyższym ww. nie zrezygnował z zatrudnienia w czasie jego trwania, tym samym nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezbędnej do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od tej decyzji Z. S. wniósł o przyznanie ww. zasiłku.

SKO decyzją z [...] października 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, ze w przedmiotowej sprawie odwołujący się nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ww. nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną, a rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z upływem czasu, na który została zawarta.

Z. S. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) skargę na decyzję SKO z [...] października 2013 r., zwracając uwagę na swoją trudną sytuację związaną ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. Podkreślił, że jest jedynym członkiem rodziny, który może sprawować taką opiekę. Skarżący wyjaśnił, że w 2011 r. podjął pracę na dwa miesiące, z uwagi na brak środków pieniężnych. W tym czasie stan jego żony pogorszył się, dlatego nie był w stanie połączyć pracy z obowiązkami domowymi.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 13 lutego 2014 r. WSA zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na pytanie prawne przedstawione Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, dotyczące kwestii zgodności art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456) z Konstytucją RP, (tj. przepisu, który stanowił podstawę zaskarżonej decyzji SKO), zarejestrowane przez Trybunał pod sygnaturą P 1/14.

Postanowieniem z 1 października 2014 r. WSA podjął zawieszone postępowanie sądowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna z przyczyn, które Sąd obowiązany był uwzględnić z urzędu.

Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Należy dodać, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto na podstawie art. 135 P.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W pierwszej kolejności wypada zauważyć, iż podstawą odmowy przyznania Z. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego było uznanie przez organy obu instancji, iż wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. nr 1456 ze zm.; zwana dalej u.ś.r). Orzekające w sprawie organy nie kwestionowały faktu, że skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad swą niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. Organy ustaliły również spełnienie przez wnioskującego kryterium dochodowego. Należy dodać, iż w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. skarżący pobierał z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji SKO z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] (karta akt sądowych nr 35). Decyzja ta wygasła na skutek sprzecznych z Konstytucją działań ustawodawcy. Taka ocena przepisów przejściowych w szczególności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548 – zwanej dalej ustawą zmieniającą) znalazła wyraz w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność w/w przepisów z art. 2 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu z daty orzekania przez organy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zainicjowany przed WSA spór sprowadzała się do rozstrzygnięcia kwestii czy skarżący zrezygnował z zatrudnienia, jak wymaga tego art. 16a ust. 1 u.ś.r w sytuacji, gdy jego stosunek pracy ustał z uwagi na upływ terminu na jaki została zawarta umowa o pracę. Sąd orzekający za trafny uznaje pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 724/13, a dotyczący wykładni przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r. Pogląd ten znalazł akceptacje Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I OSK 28/14.

SKO jak i organ pierwszej instancji wyinterpretowały z art. 16 ust. 1 u.ś.r, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi i rezygnują z wykonywanej uprzednio pracy. Otóż taka wykładnia przepisów u.ś.r jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, ponieważ prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także – co istotne w rozpoznawanej sprawie – zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

Przyjęta przez Organy obu instancji wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r skutkując opisanym wyżej zróżnicowaniem doprowadziła także do naruszenia prawa obywatela do zabezpieczenia społecznego wyrażonego w art. 62 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższy przepis wyposaża w to prawo osoby, które pozostają bez pracy nie z własnej woli i nie posiadają jednocześnie wystarczających środków na swe utrzymanie.

Specjalny zasiłek opiekuńczy jest sposobem, za pomocą którego Państwo wynagradza osoby opiekujące się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to wspólnota publiczna musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13; WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 630/13, i inne). Zdaniem Sądu, to sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego zasiłku, bez względu na przyczynę niepozostawania w zatrudnieniu (rezygnację z zatrudnienia lub rezygnację z podjęcia zatrudnienia). wymaganie od osób niepracujących – z tego powodu, że sprawują faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – podjęcia przez te osoby pracy byłoby fikcją, po to, by następnie (nawet po krótkim okresie czasu) z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie forma podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

W ocenie Sądu nie sposób przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Sąd podziela tym samym stanowisko prezentowane w orzecznictwie (zob. też uzasadnienia wyroków: WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 630/13; WSA w Łodzi: z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 514/13, i z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 599/13; WSA we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 312/13; WSA w Bydgoszczy z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 523/13 i wiele innych).

Według WSA prokonstytucyjna wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r prowadzi do wniosku, że przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w świetle tego przepisu należy rozumieć także rezygnację z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. To, że ustawodawca dokonał nowelizacji u.ś.r., dodając art. 16a ust. 1, w którym kwestię przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnił od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie oznacza, że w przepisie tym nie została zawarta norma, która obejmowałaby określoną grupę osób, które także zrezygnowały z "podjęcia" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli taka rezygnacja nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z tych przyczyn nie było podstaw do stwierdzenia, że treść normy prawnej jaką zawiera art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie wyposaża w prawo do zasiłku każdą osobę, która sprawowała już opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nieprecyzyjna treść przepisu nie mogła decydować o sposobie dekodowania tej normy w sposób jaki przeprowadziły to organy rozpoznając wniosek skarżącego, tym bardziej, że ostatecznie ustawodawca w kolejnej nowelizacji u.ś.r doprecyzował treść art. 16a ust. 1 u.ś.r. w tym zakresie. Od dnia 1 stycznia 2015 r., art. 16a ust. 1 u.ś.r. uzyska brzmienie nie pozostawiające już jakichkolwiek wątpliwości, co do tego że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, które nie tylko rezygnują z zatrudnienia ale też zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie podejmują.

W świetle powyższych argumentów, skoro organy obu instancji naruszyły prawo materialne – art. 16a ust. 1 u.ś.r – poprzez jego błędną wykładnię, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, to Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego Organy powinny przyjąć wykładnię art. 16a ust. 1 u.ś.r. jaką wyżej przedstawiono.