Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2774/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 lit. b
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Anita Wielopolska-Fonfara Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2014 r. sprawy ze skargi X Spółka Akcyjna w K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń administracyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki, decyzją z [...] września 2013 r. nr [...], utrzymał w mocy własna decyzję z [...] czerwca 2013 r. nr [...], która nie stwierdził nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1947 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa X Spółka Akcyjna oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "X, Spółka Akcyjna" położonego w [...].

Z ustaleń organu nadzoru wynika, że przedsiębiorstwo X Spółka Akcyjna w W. zostało zarejestrowane w dniu [...] kwietnia 1936 r. jako spółka akcyjna. Jako podstawę prawną orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1947 r. powołano art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Charakter działalności prowadzonej przez przedsiębiorstwo nie został ujęty w katalogu przedsiębiorstw wymienionych pod. Lit A art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, a zatem kryterium upaństwowienia tego przedsiębiorstwa stanowiła zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedna zmianę więcej niż 50 pracowników czyli kryterium określone w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Przez " zdolność zatrudnienia ", o której stanowi art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, należy rozumieć "rzeczywista zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r. przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego, znajdującego się na wyposażeniu przedsiębiorstwa w w.w dacie, jego stanu technicznego, niezależnie od tytułu własności do niego. Przy czym do pracowników produkcyjnych, poza pracownikami zatrudnionymi bezpośrednio przy obsłudze maszyn i urządzeń produkcyjnych, należy zaliczyć wszystkie osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją, bez których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe.

Wśród zgromadzonego przez organ materiału dokumentacyjnego brak jest dowodów bezpośrednio wskazujących, że X S.A w dniu [...] lutego 1946 r. prowadziła działalność produkcyjną. Tym niemniej, w ocenie organu, zgromadzona dokumentacja jest wystarczająca do stwierdzenia, że w tej dacie przedsiębiorstwo było zdolne zatrudnić powyżej 50 pracowników na jedną zmianę, a tym samym spełniło przesłankę określoną w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacynej.

Z opisu technicznego przedsiębiorstwa, który stanowi załącznik nr 1 do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...].12.1948 r. wynika, że fabryka w 1938 r. zatrudniała około 1000 stałych pracowników. Z pisma członka Zarządu Spółki inż. W. O. z dnia [...] stycznia 1945 r. wynika, że przedmiotowe przedsiębiorstwo w czasie II wojny było czynne i prowadziło działalność produkcyjną. Natomiast z pisma tegoż z dnia [...].04.1945 r. do Rady Nadzorczej wynika, że już wówczas fabryka prowadziła sprzedaż wyrobów po cenach hurtowych ustalonych przez władze okupacyjne. Z zestawienia sum gotówkowych w kasie fabryki na [...].03.1945 r,. wynika, że znajdowało się w niej [...] zł.

Jak wynika z materiału dowodowego przedmiotowe przedsiębiorstwo było, co do wielkości, drugą [...] w Polsce, zaopatrującą nie tylko rynek wewnętrzny ale także stale dążącą do zwiększenia swoich możliwości eksportowych. Budynki fabryczne zostały ujęte w załączniku nr 2 do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...].12.1948 r. Stopień zużycia budynków fabrycznych, jak wynika to z ustaleń składników majątkowych, był niewielki. Przedsiębiorstwo to nie odniosło wskutek działań wojennych znaczących strat w tym zakresie. X S.A w [...] miała rozbudowaną infrastrukturę w skład, której wchodzi kompleks budynków o różnorodnym przeznaczeniu i charakterze. Oprócz budynków fabrycznych przedsiębiorstwo posiadało również budynki i budowle o charakterze gospodarczo-socjalnym.

W zakresie maszyn i urządzeń wymienionych w załącznikach nr [...] i [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...].12.1948 r. znajdowały się maszyny i urządzenia o różnym stopniu zużycia. Wszystkie one znajdowały się na wyposażeniu przedsiębiorstwa [...] marca 1945 r i od tej daty trwała rewindykacja pozostałych maszyn Spółki. W okresie od października 1944 r. do stycznia 1945 r. z fabryki zostały wywiezione przez okupanta dwie turbiny parowe, ponad 200 szt. silników elektrycznych, wszystkie rurociągi miedziane, ołowiowane, noże holendrowe z metali półszlachetnych, odlewy mosiężne, łożyska, panewki, wałki i filce. Począwszy od [...] marca 1945 r., kiedy to X S.A. w J. została przejęta przez zarząd państwowy, rozpoczął się proces rewindykacji należących do fabryki maszyn, który trwał do [...] grudnia 1948 r., a co wynika z załącznika nr [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...].12.1948 r.

Na stanie przedsiębiorstwa znajdowały się, na dzień [...] marca 1945 r., zgodnie z załącznikiem nr 6 do protokołu zdawczo-odbiorczego, wyroby gotowe, materiały techniczne, surowce i półfabrykaty.

Stan zatrudnienia 1000 pracowników przed II wojną, kontynuowanie produkcji w czasie wojny, dobry stan budynków fabrycznych, brak zniszczeń wojennych, rewindykacja od 1945 r. maszyn i urządzeń wywiezionych przez Niemców oraz ilość składników majątkowych na 31 marca 1945 r. ujętych w załącznikach do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...].12.1948 r., sporządzonego na dzień [...] lipca 1947 r. wskazują, w ocenie Ministra Gospodarki, że przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniało kryteria określone w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej.

Ze znajdującego się w aktach wykazu gruntów stanowiących własność przedmiotowej fabryki z dnia [...] grudnia 1948 r. wynika, że w skład przedsiębiorstwa wchodziły grunty "[...]", grunty pod [...] fabr. [...] oraz grunty pod pastwiskiem z dóbr [...] o łącznej powierzchni [...]ha [...]m2. Z odpisu zaświadczenia Sądu Grodzkiego w W. z [...].12.1948 r. nr [...] wskazano, że zgodnie ze stanem wykazu hipotecznego nieruchomości ziemskiej [...] tytuł własności uregulowany jest jawnym wpisem na Spółkę Akcyjną pod firmą "X" Oznacza to, w ocenie organu, że wszystkie te nieruchomości stanowiły składnik majątkowy przedsiębiorstwa tej spółki w rozumieniu art.40 Kodeksu handlowego. [...] S.A będąc kupcem rejestrowym nie mogła posiadać majątku niewchodzącego w skład jej przedsiębiorstwa i niesłużącego prowadzeniu działalności gospodarczej, gdyż jej jedynym celem było , zgodnie z art. 2 § 1 w zw. z art. 5 kh, prowadzenie przedsiębiorstwa zarobkowego. Zatem, zdaniem organu nadzoru, również grunty wymienione w wykazie gruntów załączonym do protokołu zdawczo-odbiorczego pod poz. od 12 do 27, w tym m.in. pod pastwiskami, rowami, kościołem i szkołą, stanowiły część składową przedsiębiorstwa. Grunty te , nawet jeśli nie były wykorzystywane bezpośrednio do produkcji, to służyły zaspokajaniu potrzeb socjalnych pracowników oraz mogły stanowić teren pod rozbudowę fabryki.

Z odpisu pisma Kurii Metropolitarnej Nr [...] z [...].08.1930 r. wynika , że władza Archidiecezjalna mianowała w [...] nowego wikariusza jako rektora kościoła oraz powołała go do pełnienia obowiązków prefekta szkoły fabrycznej. Z odpisu pisma [...] z [...].12.1948 r. wynika, że między zarządem Fabryki " [...]" a Kurią została w dniu [...] sierpnia 1930 r. zawarta umowa, na mocy której Zarząd fabryki zobowiązał się do utrzymania na terenie osady fabrycznej w [...] księdza przez wypłacenie mu miesięcznej pensji oraz służebności mieszkania i dostarczanie opału oraz światła. Do obowiązków księdza należała opieka duszpasterska nad pracownikami fabryki i ich rodzinami.

Po dokonaniu analizy całokształtu materiału dowodowego organ uznał, że przy wydawaniu orzeczeń nacjonalizacyjnych nie zostało rażąco naruszone prawo.

W skardze na decyzje Ministra Gospodarki X Spółka Akcyjna w K. zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego art.3 ust. 1 lit. B ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki poprzez ustalenie, że skarżąca spełniała przesłankę możliwości zatrudnienia na jednej zmianie co najmniej 50 pracowników oraz art. 6 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki poprzez ustalenie, że objęcie protokołem zdawczo-odbiorczym całego majątku Skarżącej a nie tylko majątku produkcyjnego nie stanowi naruszenia prawa,

- naruszenie prawa proceduralnego art.138 § 1 w zw. z art. . 127 § 3, art. 6, art. 7, art. 77, art. 80 i art.156 § 1 punkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i jego dowolną ocenę a w konsekwencji nieuchylenie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji rażąco naruszających prawo.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje :

Skarga nie jest zasadna.

Jest bezsporne w sprawie, że podstawę prawną wydania kontrolowanego orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1947 r., w części dotyczącej przedmiotowego przedsiębiorstwa, stanowił art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej ( Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm). Zgodnie z tym przepisem za odszkodowaniem Państwo przejmowało na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Ustawa nacjonalizacyjna weszła w życie w dniu 5 lutego 1946 r, a zatem oceniając czy w odniesieniu do danego przedsiębiorstwa zaistniały przesłanki do jego przejęcia na własność Państwa, należy brać pod uwagę okoliczności faktyczne i prawne z tej daty. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20.10.2006 r. sygn. akt I OSK 1693/06 wskazał, że użyte w powołanym przepisie art. 3 ust.1 lit. B sformułowanie "przedsiębiorstwa przemysłowe (...) jeżeli zdolne są zatrudnić" oznacza możliwości zatrudnienia określonej w tym przepisie liczby pracowników istniejąca w dniu 5 lutego 1946 r. Zdolność ta nie odnosi się więc do możliwości zaistniałych w przyszłości, ale właśnie w dniu wejścia w życie ustawy. Zdolność zatrudnienia, o jakiej stanowi powołany przepis, nie odnosi się do faktycznej liczby zatrudnionych pracowników, ale do zdolności zatrudnienia w tej dacie i musi być oceniona zgodnie z istniejącym potencjałem produkcyjnym przedsiębiorstwa w dniu [...] lutego 1946 r.

Organ nadzoru stwierdził, brak dowodów bezpośrednio wskazujących, że w dniu 5 lutego 1946 r. przedmiotowa fabryka prowadziła działalność produkcyjną. Jednocześnie uznał, że zgromadzony materiał dokumentacyjny pozwala na ocenę, że w dniu 5 lutego 1946 r. przedsiębiorstwo to było zdolne, zatrudnić powyżej 50 pracowników na jedna zmianę. Takimi dowodami, zdaniem organu, jest protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] grudnia 1948 r. sporządzony na dzień [...] lipca 1947 r. wraz z załącznikami, korespondencja pracowników fabryki z organami tej spółki z lat 1944-1945. Z opisu technicznego przedsiębiorstwa, stanowiącego załącznik nr [...] do protokołu zdawczo – odbiorczego wynika, że w 1938 r. zatrudnionych w nim było około 1000 stałych pracowników. Z powołanej przez organ korespondencji wynika, że w czasie okupacji fabryka była czynna i prowadziła działalność produkcyjną oraz prowadziła sprzedaż wyrobów po cenach hurtowych ustalonych przez władze okupacyjne. Z zestawienia gotówki w kasie fabrycznej na dzień [...] marca 1945 r. wynika, że znajdowało się w niej [...]zł. Załącznik nr [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego zawiera wykaz budynków fabrycznych. Ich ilość, powierzchnia, kubatura, stopień zużycia i rok budowy świadczą o wielkości przedsiębiorstwa. Z tego załącznika jak i opisu stanowiącego załącznik nr 1 wynika, że stopień zużycia budynków był niewielki i w okresie II wojny nie doszło do większych zniszczeń w tym zakresie. Załączniki nr [...] i [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego zawierają wykaz maszyn i urządzeń według stanu na [...].03.1945 r. Stopień ich zużycia był różny. Z wielu okupant wymontował ich istotne elementy. Z załącznika nr [...] wynika, że w okresie październik 1944 r. – styczeń 1945 r. z fabryki zostało wywiezione przez Niemców wiele części składowych maszyn w tym silniki elektryczne, noże holendrowe z metali półszlachetnych, rurociągi miedziane. Jednakże już od [...] marca 1945 r. rozpoczął się proces rewindykacji należących do fabryki [...], który trwał do [...] grudnia 1948 r. co wynika z załącznika nr [...]. Tak wiec do [...] lutego 1946 r, rewindykacja maszyn trwała już od roku. Natomiast w załączniku nr [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego wymieniono wyroby gotowe, materiały techniczne, surowce i półprodukty, które stanowiły własność X na dzień [...].03.1945 r. W sytuacji więc, gdy tuż przed wybuchem II wojny zakres produkcji był tak znaczący, że przedsiębiorstwo to było jednym z największych tego typu przedsiębiorstw w Polsce i zatrudniało około 1000 pracowników to mając na uwadze niewielki zakres zniszczeń spowodowanych działaniami wojennymi, stan i wyposażenie budynków fabrycznych, stan środków obrotowych i trwający proces rewindykacyjny należy stwierdzić , że stanowisko organu nadzoru, iż na datę [...] lutego 1946 r. zdolność zatrudnienia w p0rzedmiotowej spółce, przy produkcji, na jedna zmianę, wynosiła więcej niż 50 pracowników jest uprawnione. Ocena wskazanych dowodów przez organ jest logiczna, wyczerpująca a wyprowadzone w tym zakresie przez organ wnioski znajdują oparcie w powołanych dowodach. Kwestionując tę ocenę i wyprowadzone przez organ wnioski skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów, które podważałyby stanowisko organu . Skarżąca dokonuje oceny dowodów zgromadzonych przez organ w sposób dowolny i odbiegający od rzeczywistej ich treści. Powołuje się bowiem na fragment załącznika nr [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego podnosząc, że w opisie przedsiębiorstwa ustalono, że w styczniu 1945 r. fabryka była w stanie kompletnego demontażu gdy faktycznie zamieszczono tam stwierdzenie, że w styczniu 1945 r. fabryka była w stanie " kompletnej dewastacji (str. 4 opisu technicznego przedsiębiorstwa). Stanowisko przedstawione w skardze w istocie sprowadza się do polemiki z prawidłową oceną dowodów i wyprowadzonymi na podstawie tej oceny wnioskami organu. Prawidłowo zatem Minister Gospodarki ocenił, że w dacie [...] lutego 1946 r. spełniona została ustawowa przesłanka z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej do przejęcia na własność państwa przedsiębiorstwa X Spółka Akcyjna.

Niezasadny jest także zarzut skargi naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej poprzez ustalenie, że objęcie protokołem zdawczo-odbiorczym całego majątku skarżącej a nie tylko majątku produkcyjnego nie stanowi naruszenia prawa. Otóż należy wskazać, że z treści art. 40 § 1 Kodeksu handlowego, który obowiązywał w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej wynika, iż w skład przedsiębiorstwa wchodzą różne stanowiące określoną, wymierną wartość składniki takie jak firma, znaki towarowe, nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, towary oraz wierzytelności i prawa wynikające z umów(najmu, dzierżawy).

W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 5.11.2007 r. sygn. akt. I OPS 2/07, na która powołuje się organ nadzoru , wskazano, iż na własność Państwa przechodzą w myśl art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej te składniki, które wymienia się w art. 40 § 1 kh od pkt 1 do 5 w tym nieruchomości i ruchomości należące do kupca (przedsiębiorcy). Oznacza to, że przejście przedsiębiorstwa na własność innego podmiotu powoduje nabycie ogółu praw i obowiązków związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Tak więc nabywca przedsiębiorstwa, w tym także w drodze nacjonalizacji, uzyskuje wszystkie prawa , które wchodzą w skład przedsiębiorstwa, w tym także nieruchomości, które stanowią jego integralny składnik.

Z wykazu gruntów, stanowiącego załącznik do protokołu zdawczo –odbiorczego wynika, że grunty o łącznej powierzchni [...] ha [...] m2 stanowiły własność skarżącej. Na gruntach tych były posadowione liczne budynki i budowle takie jak ściśle związane z procesem produkcji, ale również mieszkania służbowe, szkoła fabryczna, kościół, kino, tory i torowiska bocznicy kolejowej. Część gruntów stanowiły nieużytki, łąki, rowy, pastwiska. Z uwagi na to, że skarżąca była właścicielem tych gruntów to zgodnie z art. 40 § 1 kh wchodziły one w skład przedsiębiorstwa i jako składniki przedsiębiorstwa przeszły na własność Państwa, w myśl art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, który stanowił, że przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami. Wprawdzie część zabudowań (kościół , szkoła, kino, zabudowa mieszkaniowa z mieszkaniami służbowymi) nie była związana ściśle z procesem produkcji to nie można uznać, że nie była powiązana z przedsiębiorstwem. W budynkach mieszkalnych były mieszkania służbowe dla pracowników fabryki, szkoła fabryczna kształciła pracowników dla potrzeb fabryki, pozostałe budynki związane były ze sferą socjalnych świadczeń ze strony przedsiębiorstwa na rzecz pracowników i ich rodzin. Z kserokopii pism Kurii Metropolitarnej [...] z [...].12.1948 r. i [...]. 08.1930 r. wynika, że [...] sierpnia 1930 r. została zawarta umowa pomiędzy Kurią a zarządem X, w której fabryka zobowiązała się do utrzymania na terenie osady fabrycznej w [...] księdza przez wypłacanie mu miesięcznej pensji oraz ustanowienie służebności mieszkania z kuchnią, opałem i światłem. Do obowiązków księdza należała opieka duszpasterska nad pracownikami fabryki i ich rodzinami . Jednocześnie ksiądz ten był prefektem szkoły fabrycznej.

Słusznie też organ nadzoru wskazuje, że zgodnie z art. 2 § 1 w zw. z art. 5 kh celem spółki akcyjnej jako kupca rejestrowego było prowadzenie przedsiębiorstwa zatem cały majątek, który stanowił własność spółki wchodził w skład przedsiębiorstwa i był związany z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jak to wyżej zostało już wskazane, kwestionowanym przez skarżącą orzeczeniem z [...]. 08. 1949 r. zatwierdzono protokół zdawczo-odbiorczy, w którym ujęto składniki majątkowe przedmiotowego przedsiębiorstwa, służące bezpośrednio działalności produkcyjnej jak i nie służące wprost tej działalności, ale były one funkcjonalnie powiązane z przedsiębiorstwem, gdyż związane były ze strefą socjalną przedsiębiorstwa. Niezabudowane nieruchomości niewykluczone, że zostały nabyte przez Spółkę w celach inwestycyjnych. Prawidłowa jest zatem decyzja organu nadzoru, który nie stwierdził nieważności obu orzeczeń nacjonalizacyjnych wobec braku przesłanek nieważnościowych określonych w art. 156 § 1 kpa.

Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.