Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 486/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c,  art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz [...] kwotę 200 zł (dwie złotych) tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. K., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] ([...]), powiat [...], województwo [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., na podstawie art. 7 ust. 2 oraz art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097), odmówił potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] ([...]). Orzeczenie to organ oparł na zebranym w sprawie materiale dowodowym, który został szczegółowo opisany w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] złożyła odwołanie. Rozpatrując odwołanie, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu odwołująca się wyjaśniła, że wszystkie niezbędne dokumenty znajdują się w posiadaniu organu wojewódzkiego, a wymóg przedstawienia drugiego świadka jest niemożliwy do spełnienia, gdyż nie żyje żaden z sąsiadów pozostawionej nieruchomości.

W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że [...] jako następca prawny byłych właścicieli [...] złożyła wniosek dotyczący rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci przyznania domku jednorodzinnego lub działki budowlanej. Pozostawiona nieruchomość znajdowała się w miejscowości [...] ([...]), pow. [...], woj. [...].

Minister przywołał treść art. 7, 8, 75 § 1 i art. 80 kpa i wyjaśnił, że obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego spoczywa na organie, a zatem jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ powinien z własnej inicjatywy go uzupełnić. Jednakże w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że poszukiwanie dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. W wyniku analizy akt sprawy Minister stwierdził, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów potwierdzających prawo własności, rodzaj i powierzchnię pozostawionej nieruchomości. Czynności podejmowane przez organ I instancji podczas prowadzonego postępowania nie doprowadziły natomiast do zebrania materiału dowodowego uzupełniającego braki wniosku wnioskodawczyni z dnia [...] grudnia 1989 r. Następnie organ odwoławczy, odwołując się do przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097), przedstawił tryb i zasady potwierdzania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie wyjaśnił, że wnioskodawczyni w złożonym wniosku wskazała, że właścicielami nieruchomości w miejscowości [...] ([...]), byli [...]. Jako dowód poświadczający prawo własności, rodzaj i powierzchnię nieruchomości wnioskodawczyni przedłożyła świadectwo niezamożności wydane przez Biuro Parafii w [...] i Zarząd Gminy w [...] z dnia [...] września 1938 r. W ocenie organu powyższy dokument potwierdza jedynie dane dotyczące [...] i został wydany w celu uzyskania uwolnienia od opłacenia czesnego w Gimnazjum [...] przez tę osobę. W treści dokumentu mowa jest o nieruchomości o powierzchni [...] pola ornego i [...] lasu oraz niesprecyzowanych zabudowaniach. Nie jest jednak wiadome, gdzie nieruchomość była zlokalizowana, ani kto był jej właścicielem. Intencją wydania powyższego dokumentu było udowodnienie, że [...], będąc dzieckiem, spełniał przesłanki materialne do zwolnienia go z czesnego. Konstrukcja świadectwa niezamożności nie pozwala, zdaniem Ministra, na interpretowanie tego dowodu jako poświadczającego posiadanie prawa własności, rodzaju i powierzchni nieruchomości. Ponadto w ocenie organu odwoławczego Biuro Parafii [...] i Zarząd Gminy w [...] nie jest w rozumieniu art. 76 kpa podmiotem, który mógłby wystawić dokument urzędowy potwierdzający stan prawny nieruchomości. Dokumenty, o których mowa powyżej, nie zostały sporządzone przez upoważnione i właściwe do tego organy państwowe w wymaganej formie, co oznacza, że świadectwo niezamożności wydane przez Biuro Parafii [...] i Zarząd Gminy w [...] z dnia [...] września 1938 r. nie stanowią w rozumieniu art. 76 § 1 kpa dokumentu urzędowego stanowiącego dowód tego, co zostało w nim stwierdzone.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dokonał także oceny znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia świadka [...] złożonego w [...] w dniu [...] czerwca 2017 r. przed notariuszem w [...]. Organ wyjaśnił, że oświadczenie to pozbawione jest klauzuli odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i w tym zakresie zostało konwalidowane poprzez protokół przesłuchania w dniu [...] sierpnia 2018 r. sporządzony przez pracowników Urzędu Miasta [...]. Odwołując się do treści art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Minister wyjaśnił, że w aktach sprawy nie odnalazł oświadczenia drugiego świadka, co potwierdziła wnioskodawczyni w piśmie z dnia [...] grudnia 2018 r. Organ II instancji podkreślił, że z akt sprawy wynika, że [...] zmarł w dniu [...] grudnia 1941 r., a [...] zmarła w dniu [...] kwietnia 1942 r. w [...], czyli nigdy nie repatriowali się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem nie spełnili wymogu zawartego w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Minister wyjaśnił, że spełnienie przez osobę opuszczającą w związku z wybuchem II wojny światowej dawnych terenów Rzeczypospolitej Polskiej warunku przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych ma zasadnicze znaczenie dla oceny nabycia przez wnioskodawców prawa do rekompensaty na podstawie spadkobrania. Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty. Na poparcie zasadności tego stanowiska organ przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1038/16.

Podsumowując, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że analiza dokumentów przedstawionych w sprawie prowadzi do konkluzji, że organ wojewódzki słusznie podjął decyzję o wydaniu rozstrzygnięcia odmawiającego wnioskodawczyni potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła [...]. W uzasadnieniu zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 8, 77 § 1 oraz art. 80 kpa.

W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionego zarzutu. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097). Ustawa ta kompleksowo reguluje zagadnienia uprawnień Zabużan, określając w art. 1, 2 i 3 podmiotowe i przedmiotowe przesłanki, jakie musi spełnić wnioskodawca, by uzyskać potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W ocenie Sądu stan faktyczny ustalony w sprawie przez organ I instancji i w całości zaakceptowany przez organ odwoławczy został w dużej części ustalony prawidłowo. Jednakże przy jego ocenie organy posłużyły się wykładnią przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, która nie znajduje uzasadnienia w treści jej przepisów, a która w rozpatrywanej sprawie doprowadziła do wydania decyzji odmawiających potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z treścią z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:

1) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski,

2) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,

3) układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski,

4) umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.

Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Przepisy te stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z treścią art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489) - opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, oraz posiada obywatelstwo polskie.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (czyli posiadają obywatelstwo polskie). Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

W rozpatrywanej sprawie organy odmówiły skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej rodziców [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] ([...]), powiat [...], obecnie [...]. Czyniąc to, organ I instancji, jak wynika z uzasadnienia decyzji, powołał się na art. 2 omawianej ustawy, twierdząc, że zawarte w nim warunki nie zostały spełnione, ponieważ rodzice skarżącej nie repatriowali się po utracie mienia na terytorium Polski. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. W rozpatrywanej sprawie nie ma wątpliwości, że wszystkie wymienione w art. 2 przesłanki zostały spełnione. Rodzice skarżącej byli obywatelami polskimi, zamieszkiwali na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadali tam nieruchomość. Tereny te opuścili w związku z wojną, przymusowo zostali bowiem wraz z dziećmi wywiezieni na zesłanie przez władze radzieckie w głąb [...] (k-274 akt adm. "Wykaz zmarłych Polaków i Żydów w latach 1942-1944 w Komi ASSR", k-290 akt adm. "Wykaz imienny wychowanków Domu Dziecka w Zagorsku/ZSSR", k-288 do 279 "Indeks obywateli polskich i obywateli innych państw pochodzenia polskiego represjonowanych w ZSRR i w Polsce", k-277 akt adm. "Indeks represjonowanych tom XVIII Deportowani w Komi ASSR"). Co prawda po wojnie nie repatriowali się na obszar dzisiejszego Państwa Polskiego, jednakże wyłącznie dlatego, że wcześniej oboje zmarli z powodu warunków panujących w miejscu zesłania ([...],[...]). Jednakże ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w art. 2 nie zawiera warunku repatriacji. Niespełnienie jedynie tego warunku nie może zatem stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do rekompensaty.

Nadto należy zwrócić uwagę, że skarżąca wraz z braćmi [...] także została razem z rodzicami wywieziona do [...], a zatem także ona opuściła byłe terytorium II Rzeczypospolitej w związku z wojną (k-292 akt adm. "Spis dzieci repatriowanych do Polski z terenów ZSSR w 1946 roku"). Od chwili śmierci rodziców, czyli także w chwili repatriacji, to ona wraz z rodzeństwem była współwłaścicielką pozostawionej nieruchomości. Oznacza to w rozpatrywanej sprawie, że skoro byli właściciele nieruchomości zginęli w wyniku działań wojennych, to repatriantami, którzy pozostawili nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, byli ich spadkobiercy, co całkowicie umknęło uwadze organów.

Z obu tych przyczyn odmowa uznania uprawnienia skarżącej z przyczyn podmiotowych jest pozbawiona podstaw prawnych.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądu wyrażonego w powołanym w zaskarżonej decyzji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1038/16. Z przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika jedynie, że były właściciel pozostawionej nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. miał posiadać obywatelstwo polskie i miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten nie zawiera wyrażonego wprost warunku, aby w tym dniu dana osoba była właścicielem pozostawionej nieruchomości. Nie można zatem spełnienia takiego, pozaustawowego warunku wymagać od osób, które właścicielami opuszczonych nieruchomości stały się w czasie działań wojennych w drodze dziedziczenia. Takie zawężenie podmiotowego zakresu osób uprawnionych do rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie nie znajduje umocowania w przepisach powołanej ustawy. Art. 3 ust. 2 ustawy dotyczy innej grupy uprawnionych – spadkobierców osób, które pozostawiły nieruchomości. Osoby te nie muszą spełniać ani warunku repatriacji, ani warunku zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeśli tylko posiadają obywatelstwo polskie. Podkreślić należy, że powołany wyrok zapadł w innej sprawie i innym stanie faktycznym. Sąd orzekający podziela natomiast stanowisko wyjaśnione w obszernych wywodach uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 583/19, zgodnie z którym w rozpatrywanej sprawie "odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty oparta została na przesłance pozaustawowej, tj. nie wynikającej z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.", "...ustawa nie ogranicza prawa do rekompensaty poprzez spełnienie tzw. warunku repatriacji (powrotu na obecne terytorium RP). Dla potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP nie ma znaczenia, że dawny właściciel nie został repatriowany." Podsumowując, Sąd ten stanął na stanowisku, że "działanie organu, który odmawia przyznania prawa do rekompensaty na podstawie pozaustawowej przesłanki narusza zasadę legalizmu zawartą w art. 7 Konstytucji RP. Nie można bowiem uznać za działanie w granicach prawa sytuacji, w której organ rozstrzyga sprawę administracyjną na podstawie nieistniejącej normy prawnej. Nadal aktualne jest stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt I OSK 182/09. W uzasadnieniu tego orzeczenia wprost wskazano, iż brzmienie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie uprawnia do przyjęcia, iż dla uzyskania rekompensaty na jego podstawie konieczne jest spełnienie warunku przesiedlenia się osoby uprawnionej na obecne terytorium Polski...", "Pozbawienie skarżących prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego przez ich poprzednika prawnego poza granicami kraju w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., zwłaszcza w sytuacji, gdy spadkobiercy ci zamieszkują na terenie Polski i legitymują się obywatelstwem polskim, narusza nie tylko przepisy ustawy o prawie do rekompensaty, lecz także standardy konstytucyjne."

Wyjaśnić również należy, że po analizie akt sprawy Sąd orzekający zdaje sobie sprawę z problemów skarżącej w prawidłowym udokumentowaniu pozostawionego majątku. Analizując tę sprawę, należy jednak mieć na względzie specyficzną sytuację skarżącej. Ze względu na represje, jakie dotknęły jej rodzinę i ją osobiście, nie dysponuje ona dokumentami dotyczącymi pozostawionej nieruchomości.

Nie można zgodzić się z organami orzekającymi, w ocenie których znajdująca się w aktach sprawy uwierzytelniona kopia "Świadectwo niezamożności" z dnia [...] września 1938 r. (k-19 akt adm.) nie może być uznane za dowód dotyczący posiadanego mienia. W opinii organu świadectwo to wydane zostało "przez Biuro Parafii w [...] i Zarząd Gminy w [...]", a "w treści dokumentu mowa jest o nieruchomości o pow. [...] pola ornego i [...] lasu oraz niesprecyzowanych zabudowaniach. Nie jest jednak wiadome, gdzie nieruchomość była zlokalizowana, ani kto był jej właścicielem", natomiast "konstrukcja świadectwa niezamożności nie pozwala na interpretowanie tego dowodu jako poświadczającego posiadanie prawa własności, rodzaju i powierzchni nieruchomości." W ocenie organu "Biuro Parafii w [...] i Zarząd Gminy w [...] nie jest w rozumieniu art. 76 kpa podmiotem, który mógłby wystawić dokument urzędowy potwierdzający stan prawny nieruchomości. Dokumenty, o których mowa powyżej nie zostały sporządzone przez upoważnione i właściwe do tego organy państwowe w wymaganej formie, co oznacza, że świadectwo niezamożności wydane przez Biuro Parafii w [...] i Zarząd Gminy w [...] z dnia [...] września 1938 r. nie stanowią w rozumieniu art. 76 § 1 kpa dokumentu urzędowego". Niewątpliwie organy orzekające mają rację twierdząc, że "Świadectwo niezamożności" nie jest dokumentem poświadczającym stan prawny nieruchomości, jest to bowiem dokument opisujący stan majątkowy konkretnej osoby fizycznej – ojca skarżącej, sporządzony do celu uzyskania zwolnienia z opłaty szkolnej brata skarżącej. Jednakże dokument ten został sporządzony na urzędowym formularzu i opatrzony pieczęciami i podpisami dwóch organów: Parafii w [...] oraz Zarządu Gminy w [...], potwierdzających prawdziwość przedstawionych w nim faktów. Z dwóch poświadczających organów Zarząd Gminy jest bez wątpienia właściwym organem władzy publicznej. Wbrew opinii organu, z dokumentu tego wynika, że [...] mieszkał w [...] ([...]) i posiadał opisane w nim gospodarstwo rolne, co pozwala przyjąć, że gospodarstwo to znajdowało się w [...] ([...]) i miało opisaną w nim powierzchnię. Taki dokument należy uznać za dowód, aczkolwiek należy go uznać za dowód pośredni. Dlatego jego treść winna być rozpatrywana wspólnie z treścią informacji podanych przez przesłuchaną w charakterze świadka [...]. Wówczas dokument ten powinien być wzięty pod uwagę przy ustaleniu, jaka nieruchomość została pozostawiona poza granicami Rzeczypospolitej, w szczególności, że w aktach sprawy brak jest dowodów stojących w sprzeczności z jego treścią.

Należy dodać, że zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 1920 r. o nadaniu ziemi żołnierzom Wojska Polskiego (Dz. U. Nr 4, poz. 18) "Rozmiar nadanej poszczególnemu żołnierzowi działki winien obejmować przestrzeń, wystarczającą do prowadzenia samodzielnego gospodarstwa, nie może jednak przekraczać 45 ha łącznie z ziemią, dotychczas posiadaną przez żołnierza". Skarżąca konsekwentnie twierdzi, że jej rodzice byli właścicielami gospodarstwa rolnego jako tzw. osadnicy wojskowi. Potwierdzenie, że rodzice skarżącej byli osadnikami wojskowymi stanowi sam fakt poddania ich represjom przez władze [...]. Fakt ten znajduje także potwierdzenie w treści znajdującego się w aktach sprawy "Świadectwa niezamożności". Podana w "Świadectwie niezamożności" powierzchnia gospodarstwa odpowiada warunkom podanym w tej ustawie, a jak wynika z treści złożonej skargi, ojciec skarżącej był "rolnikiem osadnikiem" (k-20 akt sądowych). Fakt ten potwierdza także treść punktu 2 "Świadectwa niezamożności". Podane w punkcie 5 "Świadectwa niezamożności" dane dotyczące wielkości posiadanego gospodarstwa są przy tym całkowicie zgodne i spójne z informacjami podanymi przez przesłuchaną w charakterze świadka [...]. Zdaniem Sądu spójne dane podane przez świadka oraz dane podane w "Świadectwie niezamożności" (w tym zawarte w nim oszacowanie wartości gospodarstwa na 1938 r.), wobec braku z przyczyn oczywistych możliwości uzupełnienia przez skarżącą a także organy orzekające materiału dowodowego innymi dokumentami, wydają się wystarczające do przyjęcia, że ojciec skarżącej był rolnikiem, osadnikiem, właścicielem gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości [...] ([...]) o powierzchni [...] i [...] lasu. W gospodarstwie tym znajdowała się pasieka złożona z 21 uli oraz inwentarz żywy i martwy. Dane te winny zaś być wystarczające do sporządzenia w tym zakresie operatu szacunkowego określającego wartość tego mienia.

Przypomnieć przy tym należy, że omawiana ustawa nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych. Stosownie zaś do treści art. 75 § 1 kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeżeli, w ocenie organów, na podstawie dowodów zebranych w trakcie postępowania nie sposób usunąć powstałych wątpliwości, to brak ten należy uzupełnić w pierwszej kolejności w oparciu o dowody z dokumentu, a gdy takich dowodów nie ma, należy przyjąć dowody z oświadczeń świadków. Natomiast w przypadku, gdy określenie wielkości nieruchomości zabużańskiej w oparciu o dowód z dokumentu lub zeznań świadków okaże się niemożliwe, nie można wykluczyć konieczności przyjęcia jako dowodu w sprawie opinii biegłego rzeczoznawcy.

Ponownie rozpatrując sprawę, biorąc pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu, organ powinien dokonać ponownej analizy treści art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stosując przy tym wykładnię gramatyczną tego przepisu, a następnie wypowiedzieć się o zasadności roszczeń skarżącej dotyczących mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponownie analizując materiał dowodowy, organy wezmą pod uwagę obiektywne trudności w skompletowaniu dokumentów dotyczących tzw. mienia zabużańskiego, które dotykają osób, które opuściły swoje miejsce zamieszkania a następnie powróciły do ojczyzny w okolicznościach, w których nawet zachowanie szczególnej staranności nie zabezpieczało nie tylko przed utratą istotnych dokumentów ale także zdrowia czy życia. Ustalenia organu winny znaleźć właściwe odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego orzeczenia w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa.

Ponadto organy, ponownie rozpatrując sprawę, będą miały na względzie, że dnia 9 października 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę sygn. akt I OPS 3/17, w której stwierdził, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy, czyli w rozpatrywanej sprawie w stosunku do rodzeństwa skarżącej lub ich następców prawnych.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.