Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1256/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Łukasz Trochym, , Protokolant referent stażysta Marta Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 marca 2022 r. nr SZ.rn.625.19.2021 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Świętokrzyski (dalej też jako organ I instancji/wojewoda) decyzją z 14 maja 2014 r. nr IN.IV.7515.1.34.2013 umorzył postępowanie w sprawie wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej, że nieruchomość obejmująca tartak w R., usytuowany na terenie działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], o łącznej powierzchni 11,9019 ha, położonych w R., gmina R., powiat [...], stanowiący byłą własność S. F., nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. nr 3 poz. 13 ze zm., dalej jako dekret).

Wojewoda uznał, że tartak w R. nie był nieruchomością rolną i nie wchodził w skład nieruchomości ziemskiej, nie miał także charakteru przedsiębiorstwa przemysłu rolnego. W ocenie wojewody tartak ten był zakładem przemysłowym w którym dokonywano przerobu drewna. Ponieważ przepisy dekretu oraz rozporządzenia wykonawczego do dekretu nie dają możliwości orzekania co do zakładów przemysłowych, tartak nie spełniał kryteriów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i nie stał się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa, a jednocześnie z tych samych powodów brak podstaw do wydania orzeczenia w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu.

Decyzją z 29 maja 2015 r. nr GZ.rn.057-625-194/14 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej też jako organ II instancji/minister) uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Minister zobowiązał wojewodę do wyjaśnienia nieścisłości w określeniu przedmiotu postępowania, dotyczących numerów działek i ich powierzchni oraz do ustalenia możliwie dokładnie przedmiotu postępowania.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 31 marca 2016 r. nr IN.IV.7515.1.34.2013 Wojewoda Świętokrzyski orzekł, że nieruchomość zajęta pod dawny tartak, pochodząca z majątku R., oznaczona numerami działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. 9,1674 ha, położona w R., gmina R., powiat [...] nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Decyzją z 8 lipca 2019 r. nr GZ.rn.625.134.2016 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Organ II instancji wskazał, że wojewoda powinien uzupełnić materiał dowodowy i ustalić lokalizację tartaku w dacie jego przejęcia na cele reformy rolnej oraz kształt granic i obszar jaki zajmował dawny tartak w chwili najbardziej miarodajnej dla postępowania w przedmiocie reformy rolnej.

Decyzją z 14 stycznia 2021 r. nr SPN.IV.7515.17.2019 Wojewoda Świętokrzyski orzekł, że nieruchomość składająca się z działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. 7,6019 ha, położona w obrębie [...] R., gmina R., powiat [...], zajęta w dniu 13 września 1944 r. pod tartak, pochodząca z dawnego majątku R. nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W uzasadnieniu decyzji wojewoda wskazał, że zgodnie z przepisami dekretu przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie, stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od użytków rolnych tej powierzchni. W dalszej kolejności wojewoda podniósł, że istotą postępowania prowadzonego w trybie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. jest rozstrzygnięcie, czy uprawnione było zastosowanie wobec danej nieruchomości przesłanek wynikających z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W trybie tym bada się prawidłowość zakwalifikowania danej nieruchomości bądź jej części do kategorii nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym oraz prawidłowość ustalenia norm obszarowych. W ocenie wojewody w niniejszej sprawie sprowadza się to do zbadania, czy dawny tartak stanowił nieruchomość ziemską lub jej część, która mogła być wykorzystywana na cele rolnicze, ewentualnie czy istniały powiązania funkcjonalne między tą nieruchomością a resztą majątku ziemskiego R.. Nadto ustalić należy lokalizację i obszar tartaku w dacie jego przejęcia na cele reformy rolnej.

W ocenie wojewody z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy bezspornie wynika, że tartak wchodził w skład dawnego majątku R. Na dzień wejścia w życie dekretu majątek powyższy stanowił własność S. F. i był objęty księgą hipoteczną nr [...] – Grunty wyłączone z dóbr L. pod nazwą R. Z protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej ww. majątku wynika z kolei, że na dzień przejęcia w jego skład wchodził: majątek rolny o pow. 2168,90 ha, tartak, młyn wodny, fabryka [...] "M." oraz stacja [...] jako fundacja majątku. Z powierzchni ogólnej majątku wyszczególniono 87 ha gruntów rolnych, 37 ha łąk jednokośnych, 1671 ha lasów, 250 ha stawów rybnych, 68 ha nieużytków, 2 ha ogrodów warzywnych, 1 ha parku oraz 8 ha podwórz. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości wojewody, że powierzchnia dawnego majątku znacznie przekraczała normy określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W dalszej kolejności organ I instancji wywiódł, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że tartak został przejęty na własność Skarbu Państwa jako jeden ze składników majątku. Na podstawie wskazanych dokumentów nie da się jednak ustalić granic dawnego tartaku ani jego powierzchni. Wobec braku dokumentów wojewoda przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w postaci rozprawy administracyjnej w terenie, w miejscu położenia dawnego tartaku, połączonej z oględzinami nieruchomości oraz przesłuchaniem świadków na okoliczność lokalizacji tartaku, jego granic i obszaru na datę przejęcia na własność Skarbu Państwa. W ocenie wojewody przeprowadzone czynności umożliwiły ustalenie, że na obszar dawnego tartaku składają się obecne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Nie budzi wątpliwości organu I instancji, że tartak był przedsiębiorstwem typowo przemysłowym, a zatem nie mógł stać się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu.

Na skutek odwołania wniesionego przez Skarb Państwa, reprezentowany przez Starostę K., decyzją z 23 marca 2022 r. nr SZ.rn.625.19.2021 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzje Wojewody Świętokrzyskiego z 14 stycznia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podniósł, że zarzut odwołania, jakoby organ I instancji nie udowodnił, że tartak nie miał funkcjonalnego związku z majątkiem rolnym nie może odnieść skutku, jako że w postępowaniu zwykłym, a takim jest postępowanie prowadzone w oparciu o § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945r. to organ musi wykazać, że związek taki miał miejsce. Tymczasem materiał dowodowy nie ujawnił żadnych poszlak uzasadniających przyjęcie takiej tezy, zaś samo przypuszczenie autora odwołania, że budynki przedsiębiorstwa mogły mieć inne przeznaczenie nie jest wystarczające.

W odniesieniu do zarzutu nieustalenia, czy tartak był wpisany do rejestru handlowego minister stanął na stanowisku, że do uznania części nieruchomości za przedsiębiorstwo wystarczające jest sięgnięcie do kryterium przedmiotowo-funkcjonalnego, wynikającego z art. 40 § 1 obowiązującego ówcześnie kodeksu handlowego. W ocenie ministra rozstrzygające znaczenie ma fakt, że przedmiotowa część nieruchomości ziemskiej stanowiła trwale zorganizowany zespół składników majątkowych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej, innej niż działalność w ramach przemysłu rolnego. W świetle powyższego ani fakt niezarejestrowania w rejestrze handlowym, ani fakt, że właściciel nie prowadził przedsiębiorstwa ani w dacie 1 września 1939 r. ani w 1945r. nie mają znaczenia w sprawie.

Zdaniem odwołującego organ I instancji nie ustalił jaką precyzyjnie powierzchnie zajmował tartak, zwracając uwagę na zeznania świadka J. B., który miał wskazać, że od strony wschodniej granica tartaku biegła jak obecnie istniejące ogrodzenie wzdłuż drogi, podczas gdy wskazane ogrodzenie, zlokalizowane we wschodniej części działek nr [...] i [...] nie przebiega po ich granicach, co może oznaczać, że teren dawnego tartaku nie zajmował całej powierzchni tych działek a jedynie ich część. Minister uznał, że porównując punkty orientacyjne wraz z granicami przedmiotowych działek, naniesione na ortofotomapie obszaru R. można wyliczyć, że ogrodzenie oddalone jest jedynie o 3-4 metry od granicy działki nr [...] i jedynie o 2,5 metra od granicy działki nr [...]. Uwzględniając, że wartości te (łącznie ok. 0,037 ha) są minimalne w stosunku do powierzchni obu działek (5,1397 ha) organ II instancji przyjął, że całe ww. działki były zajęte pod tartak.

Odnośnie zarzutu skierowania decyzji do podmiotu niebędącego stroną postępowania, tj. P. w R. minister wskazał, że jak wynika z rozdzielnika decyzji organu I instancji, decyzja została skierowana do powyższego podmiotu jedynie do wiadomości, jako do podmiotu mającego interes faktyczny a nie prawny w rozstrzygnięciu.

W skardze na powyższą decyzję Skarb Państwa, reprezentowany przez Starostę K. (dalej jako skarżący) zarzucił Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi:

I. sprzeczność ustaleń ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w szczególności z zeznaniami świadków co do lokalizacji tartaku oraz zajęcia przez tartak działek nr [...] oraz [...];

II. nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność związków funkcjonalnych tartaku w R. z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej;

III. naruszenie art. 7, 77 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie powodów dla których przedmiotowy tartak znalazł się w Wykazie obiektów przemysłu rolnego przyznanych Ministerstwu Leśnictwa w trwałe użytkowanie decyzją Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 7 kwietnia 1949 roku, a tym samym w chwili dokonywania nacjonalizacji był traktowany jako obiekt przemysłu rolnego;

IV. naruszenie art. 27 Dekretu z dnia 3 stycznia 1918 roku Rady Regencyjnej o tymczasowej organizacji Władz Naczelnych w Królestwie Polskiem (Dz. U. 1918.1.1) w zw. z art. 74 ustawy konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 roku (Dz. U. 1935.30.227) poprzez uznanie, że dział leśnictwa (obejmujący tartak w R.) nie wchodził w skład działu rolnictwa i przemysłu rolnego;

V. naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzenie reformy rolnej poprzez uznanie, że działalność w zakresie prowadzenia tartaku drzewnego w R. nie stanowiła działalności przemysłu rolnego;

VI. naruszenie art. 2§3 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 roku Kodeks handlowy, poprzez przyjęcie, że gospodarstwo leśne obejmujące tartak nie stanowi gospodarstwa rolnego, podlegającego reformie rolnej;

uznanie, że tartak stanowi odrębną część majątku ziemskiego;

brak merytorycznego rozstrzygnięcia co do działek nr [...].

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Cel podjęcia takiego rozwiązania prawnego był wskazany w art. art. 1 ust. 1 zdanie drugie dekretu – stworzenie systemu gospodarczego opartego na gospodarstwach – silnych zdrowych i zdolnych do wydatnej produkcji. W myśl art. 1 ust. 2 dekretu, przeprowadzenie reformy rolnej obejmowało: upełnorolnienie istniejących gospodarstw rolnych o powierzchni niżej pięciu hektarów użytków rolnych, tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców, tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, kolonii i ogródków działkowych robotniczych, urzędniczych i rzemieślniczych, zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. Po nowelizacji tego dekretu, która weszła w życie z dniem 19 stycznia 1945r., dodano między innymi, że w ramach reformy rolnej możliwe jest również rezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji. Przy tak określonych wartościach uzasadniających przyjęte rozwiązania, art. 2 ust. 1 tego dekretu stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą "nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym", a po noweli dekretu, która weszła w życie 19 stycznia 1945 r. – "nieruchomości ziemskie".

Odnosząc się do wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w orzecznictwie sądów administracyjnych od lat jednolicie przyjmuje się - w ślad za poglądem prawnym wywiedzionym w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., W 3/89 - że przez "nieruchomość ziemską", o której mowa w tym przepisie rozumieć należy nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tj. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej. Pojęcie to winno być przy tym interpretowane z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalił dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Tym samym Dekret nie obejmował co do zasady nieruchomości nie mających charakteru rolniczego. Nie zmieniała tego zwłaszcza nowelizacja dekretu ze stycznia 1945 r., kiedy to ze zdania pierwszego art. 2 ust 1 wykreślono wyrazy "o charakterze rolnym". Stąd nieruchomości, które takiego charakteru nie miały, mogły być przejęte na własność Skarbu Państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym. Dopuszczalne jest przy tym orzekanie co d fragmentów nieruchomości ziemskiej w kontekście podpadania pod działanie dekretu (por. uchwały w składzie 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 oraz z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10).

W ocenie Sądu organ II instancji przeprowadził postępowanie zgodnie z przyjętą przez ustawodawcę i mającym zastosowanie w niniejszej sprawie trybie ustalonym przepisem § 5 rozporządzenia i doszedł ostatecznie do niewadliwych wniosków o braku podstaw do uznania, że nieruchomość na której znajdował się tartak podpadała pod działanie regulacji dekretowych.

Zgromadzone w sprawie materiały źródłowe, w tym zeznania świadków wskazują, że nieruchomość ta nie odpowiadała celom reformy rolnej, jako że zorganizowany był na niej tartak, a zatem w odniesieniu do tej części przejętego majątku nie sposób mówić o rolniczym charakterze nieruchomości. Sąd orzekający obecnie powyższy pogląd organu w pełni podziela.

Powyższe ustalenia organ poczynił na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, w szczególności szkicu sytuacyjnego rozmieszczenia osiedla Ministerstwa Leśnictwa w R. stanowiącego załącznik do protokołu z 5 kwietnia 1950r. Komisji Powiatowej w sprawie oględzin obiektu R. (co do położenia tartaku), oględzin nieruchomości, zeznań świadków A. K., J. B., J. N. choć ten ostatni nie był w stanie wskazać granic dawnego tartaku, protokołu z 12-13 lutego 1945 r. w sprawie przejęcia na cele reformy majątku R. Co istotne organ zwracał się do Archiwum Państwowego w K., Archiwum Akt Nowych o dokumenty związane z tym majątkiem jednakże instytucje te nie posiadały w swych zasobach innych dokumentów niż te które były w posiadaniu organu.

Jak wynika z ustaleń organu granica nieruchomości biegła od zachodu po obecnie istniejącym ogrodzeniu betonowym od północy graniczyła z lasami , od południowej i wschodniej graniczyła z drogami z których jedna oddzielała tartak od zespołu dworsko-pałacowego i części gospodarczej majątku o charakterze rolniczym. Pomiędzy terenami tartacznymi a pozostałą częścią dóbr znajdował sią pas drzew, co widać na szkicu sytuacyjnym rozmieszczenia osiedla Ministerstwa Rolnictwa (k 86 akt adm.). Po drugiej stronie znajdowały sią tereny nie stanowiące własności przeddekretowego właściciela ("obca własność").

Organ wziął zatem pod uwagę wszystkie dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, pozwalające na ocenę sposobu wykorzystania przedmiotowych nieruchomości i granic nieruchomości zabudowanej tartakiem.

W ocenie Sądu dokumenty te są wiarygodne przez co mogą stanowić miarodajny dowód w sprawie. Zresztą skarżący nie przedstawił innych dowodów na postawie których dałoby się ustalić inny niż wskazany przez organ stan faktyczny w szczególności w zakresie trenu na którym znajdował się tartak. Organ w sposób klarowny wyjaśnił dlaczego uznał, że właśnie te a nie inne obecne działki odpowiadają powierzchni części zabudowanej tartakiem i sąd tę argumentację podziela.

Trafnie organy przyjęły że teren ten nie miał cech terenu o przeznaczeniu rolniczym ale obszar o cechach przemysłowych. Znajdował się na nim tartak, pozwalający prowadzić na nim określoną działalność przemysłową (w dziedzinie przemysłu drzewnego). Badany przez organ teren był przy tym w wyraźny sposób oddzielony od reszty majątku, co podkreślało jego inny charakter niż rolniczy. Swiadczy to o tym, że sporny teren nie był powiązany z rolniczą częścią majątku S. F., w sposób, która powodowałaby, że część rolna majątku bez części wykorzystywanej pod przemysł drzewny nie mogła funkcjonować.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wywodził, że płody rolne wyprodukowane w majątku służyły zaspokajaniu potrzeb żywieniowych zwierząt pracujących w tartaku i ludzi tam zatrudnionych i w tym ujawnia się związek funkcjonalny pomiędzy gospodarstwem rolnym a tartakiem. Nie sposób takiej argumentacji podzielić. Związek funkcjonalny do ścisłe związanie jednego z drugim w tym sensie, że jedno nie może funkcjonować bez drugiego. Tu takiego związku brak. Dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego nie był potrzebny tartak a działalność tartaku nie była w żadnym razie uzależniona od gospodarstwa rolnego. Nie zostało na żadnym etapie postępowania wykazane aby taka zależność istniała a twierdzenia skarżącego w tym zakresie nie znajdują faktycznego uzasadnienia. Zresztą wystarczy sięgnąć do powszechnie dostępnych informacji internetowych z których wynika, że tartak jako samodzielny funkcjonował od początku XX wieku. W 1912r. F. J., właściciel tych dóbr wybudował największy w tej części Królestwa Polskiego tartak z [...]. Wybudował również czworaki dla służby folwarcznej, remizę Ochotniczej Straży Pożarnej. [...]. Wszystko to świadczy o tym, że młyn stanowił odrębny od gospodarstwa rolnego element dóbr M.

Przywołać w tym miejscu można wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. (sygn. akt I OSK 2510/19) zgodnie z którym, "(...) skoro opisany wyżej sporny teren był zabudowany budynkami związanymi z działalnością tartaku, to tym samym nie mógł być on wykorzystany na cele określone w art. 1 ust. 2 lit. d) i e) dekretu PKWN, tj. jako rezerwa odpowiednich terenów dla szkół lub ośrodków podnoszenia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego oraz rezerwa terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji. Przywołany bowiem przepis posługuje się takim pojęciem jak: "tereny" pod którym należy rozumieć grunty, a nie znajdujące się na nich obiekty (vide: uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06 ONSAiWSA 2006/5/123).".

Odnosząc się szczegółowiej do zarzutów skargi Sąd uznał je za chybione.

Co do lokalizacji tartaku również na działkach [...] i [...] – organ ustalając nr ewidencyjne działek nie wymienił tych działek. Jak wynika z ustaleń organu teren ten odpowiada obecnie działkom [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Z kolei działka [...], jako nie objęta terenem zajętym pod tartak, nie stała się przedmiotem rozstrzygnięcia.

Przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność związków funkcjonalnych tartaku z pozostałą częścią nieruchomości mija się z celem gdyż związek funkcjonalny odnosi się do związku gospodarstwa rolnego z tartakiem a nie odwrotnie. Chodzi bowiem o wykazanie, że dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego niezbędny był tartak. Tu takiego związku brak. Tartak jako obiekt o charakterze przemysłowym istniał od 1912 r., co można z łatwością ustalić na podstawie informacji z internetu. [...]. Historia tych ziem wskazuje, że były to tereny o charakterze ściśle przemysłowym, później wykorzystywane były dla celów hodowli ryb. Oznacza to że tartak nie stanowił części późniejszego gospodarstwa rolnego. Nie ma znaczenia, jak wywodzi skarga, że tartak znalazł się później w wykazie obiektów przemysłu rolnego przyznanych Ministerstwu Leśnictwa w trwałe użytkowanie gdyż miało to miejsce dopiero po odjęciu prawa własności dekretem. Losy poszczególnych składników majątkowych po nacjonalizacji pozostają bez związku z oceną ich charakteru na datę nacjonalizacji. Oczywistym jest, że Państwo mogło w następstwie odebrania tego prawa właścicielom w dowolny sposób (także niezgodny z celami dekretu) postąpić. Tak się działo w wielu przypadkach, co sądowi wiadomo z urzędu. Czyni to niezasadnym zarzut naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. w kontekście niewyjaśnienia powodów dla których tartak znalazł się w tym wykazie. Ani organ ani tym bardziej Sąd nie bada losów nieruchomości po nacjolnalizacji a jedynie ocenia czy odjęcie prawa własności w trybie dekretu nie nastąpiło bezprawnie, sprzecznie z celami dekretu.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów dotyczących kwestii tego czy działalność tartaku nie stanowiła w istocie działalności o charakterze rolniczym, Sąd we wcześniejszej części uzasadnienia wskazał, że przejmowanie terenów na potrzeby realizacji reformy rolnej dotyczyło tylko i wyłącznie gruntów służących lub mogących służyć produkcji rolniczej Oczywistym jest, że tartak takim celom nie mógł służyć podobnie jak i to, że w tartaku wykorzystywane było zapewnie drzewo z lasu stanowiącego własność właściciela majątku.

Powoływany dekret Rady Regencyjnej o tymczasowej organizacji Naczelnych w Królestwie Polskim z 3 stycznia 1918 r. precyzował zakres działania ministra rolnictwa – w tym sprawy leśnictwa, spółek rolniczych i jasno wskazywał, że odnosi się to do dóbr państwowych lub znajdujących się pod administracją rządową a więc nie prywatnych, tak jak to ma miejsce w przypadku tego majątku. Przepisy te, o charakterze kompetencyjnym, nie mają zatem żadnego znaczenia dla oceny czy dany majątek podlegał nacjonalizacji na podstawie dekretu i nie dawał podstawy do przyjęcia że prywatny tartak stanowił przedmiot przemysłu rolnego. Zarówno w tamtych czasach jak i obecnie działalność prowadzona w tartaku nie jest funkcjonalnie związana z gospodarką rolniczą. Wprost przeciwnie zazwyczaj stanowi przedmiot przemysłowej działalności wytwórczej. Skarżący poza twierdzeniami o istnieniu związku funkcjonalnego nie wykazał aby było inaczej. Tartak jako przedmiot tego rodzaju działalności funkcjonował od początku XX wieku, o czym była mowa wyżej. Było to przedsiębiorstwo przemysłu drzewnego a nie rolniczego nie pozostające w funkcjonalnym związku z pozostałą częścią rolniczą majątku. Bez znaczenia dla oceny funkcji tego tartaku jest to czy był wpisany do rejestru przedsiębiorstw. Badanie związku funkcjonalnego odnosi się przede wszystkim do przeznaczenia nieruchomości na datę wejścia w życie dekretu o reformie rolnej a nie tego czy przedmiot ten została wpisany do rejestru. Co najwyżej okoliczność ta może mieć pomocniczy charakter. Tym samym niewpisanie przedsiębiorstwa do rejestru nie wyklucza, że faktycznie istniało. Nawet gdyby przyjąć, że w dacie wejścia w życie dekretu tartak nie funkcjonował to charakter zabudowy tego terenu tartakiem wykluczał uznanie, że nieruchomość mogła być odebrana zgodnie z celami dekretu jako stanowiąca nieruchomość rolniczą a więc możliwą do wykorzystania na cele produkcji rolnej.

Przepisy kodeksu handlowego z 1934 r. normują zasady działania ustanowionych nim spółek (kupców). Powołany przez skarżącego jego art. 2 § 3, choć wskazuje, że gospodarstwem rolnym na potrzeby tego kodeksu jest gospodarstwo leśne jednocześnie stanowi w art. 2 § 2, że gospodarstwa rolnego nie uważa się za przesiębiorstwo zarobkowe. Oznacza to, że gospodarstwo rolne bez względu na jego elementy przedmiotowe nie jest tym do którego odnoszą się regulacje kodeksu handlowego z 1934 r. Poza tym, co wielokrotnie podnoszone było w skardze, dekret o reformie rolnej posiadał własne definicje przedmiotu swej regulacja a ukształtowana na tle tych przepisów wykładnia prawa nie pozwala na przyjęcie, że tartak stanowił część nieruchomości która mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej.

Z tych względów Sąd uznał, że decyzja Ministra w zaskarżonej części (punkt 1 decyzji) jest prawidłowa, ponieważ odpowiada prawu.

Sąd postanowił oddalić wniosek o przeprowadzenie dowodów. Wyjaśnić należy, że w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 55 § 2 p.p.s.a. Zobowiązany jest również uwzględnić, zgodnie z art. 106 § 4 p.p.s.a., powszechnie znane fakty, a także, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a., dowody uzupełniające z dokumentów. Podkreślić więc należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwość prowadzenia dowodów jest wyjątkowa, bo obejmuje tylko dowód z dokumentów i tylko o tyle, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Przedstawione wraz ze skargą zdjęcia, nie tylko nie zostały opatrzone datą na jaką przedstawiają uwidocznioną na nich nieruchomość, ale również przedstawiają jedynie ogólny widok terenu oraz posadowionych na nim budynków z zewnątrz, uniemożliwiając tym samym dokładne ich zlokalizowanie (określenie granic i obszaru) oraz ustalenie charakteru prowadzonej tam działalności. Nie sposób zatem na ich podstawie dokonywać oceny sposobu wykorzystania przedmiotowych nieruchomości na dzień ich przejęcia. Zaznaczyć przy tym należy, że postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie stosuje się w przypadku, gdy zachodzi potrzeba dokonania przez organ ponownej oceny materiału dowodowego, czy też poszerzenia przez organ tego materiału. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1254/20, CBOSA).

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.