Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1277/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Sędziowie: NSA Andrzej Niecikowski (spr.) WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2011 r. sprawy ze skargi W.G. , K.Z. , S.L. , B.W. i K.C. na decyzję Wojewody [....] z dnia 28 lipca 2010 r. nr [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].05.2009 r. , (znak: [...] Starosta K. i działając na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r., o gospodarce nieruchomościami ( tj Dz.U.z 2004 nr.261poz .2603 z późn.zm.- zwaną dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami) po rozpatrzeniu wniosku W.G. , K.Z. , S.L. , B.W. oraz K.C. , orzekł o odmowie zwrotu części działki nr 1 położonej w obr. [...] ewid. [...] m. K. , w granicach wywłaszczonej parceli Ikat. [...] b. gm. kat. [...] podnosząc w uzasadnieniu co następuje.

1. parcela Ikat. [...] o pow. 1085 m2, obj. [...] b. gm. kat. Z. , została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia 19 marca 1957 r. nr [...] , wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na cele Zakładów Wapiennych "[...]" w K. dla realizacji narodowych planów gospodarczych. W decyzji jako współwłaścicieli parceli l kat. [...] wskazano A.G. z D. w 3/4 cz. oraz nieznanego z miejsca pobytu D.R. w 1/4 cz.

2. zgodnie z wykazem zmian z dnia 27.12.1972 r. parcela Ikat. [...] wraz z innymi parcelami, nie stanowiącymi przedmiotu niniejszego postępowania, utworzyła działkę nr 2 o pow. 68200 m2 obr. [...] dz. adm. P. Z kolei na podstawie wykazu zmian gruntowych z dnia 30.09.1976 r., wykonanego w ramach operatu założenia nowej ewidencji gruntów obrębu [...]. ewid. P. m. K. , ustalono, że działka nr 2 o pow. 68200 m2 , zmieniła oznaczenie na działkę nr 3 o pow. 68200 m2. Zgodnie z operatem z dnia 18.11.1993 r. działka nr 3 uległa podziałowi na działki nr 4 o pow. 675 m2 i nr 5 o pow. 67525 m2. Następnie planem podziału dnia 12 lipca 1995 r. działka nr 5 o pow. 67525 m2 została podzielona na działki nr 6 o pow. 2059 m2, nr 7 o pow. 1385 m2, nr 8 o pow. 927 m2, nr 9 o pow. 1320 m2, nr 10 o pow. 500 m2, nr 11 o pow. 34430 m2, nr 12 o pow. 8363 m2 i nr 13 o pow. 18541 m2. Operatem z dnia 10 kwietnia 1996 r. działka nr 12 o pow. 8363 m2 podzieliła się na działki nr 14 o pow. 2126 m2, nr 15 o pow. 2272 m2 i nr 16 o pow. 3965 m2. Z porównania archiwalnej mapy katastralnej b. gm. kat. [...] z aktualną mapą ewidencyjną obrębu [...] jedn. ewid. [...] m. K. wynika, że wywłaszczona parcela Ikat. [...], b. gm. kat. Z. , odpowiada części działki nr 1 , obr. [...]. ewid. [...] m. K.

3. Wojewoda po potwierdzeniu na podstawie odpisu z księgi wieczystej nr [...] z dnia 29 listopada 2006 r, że działka nr 1 , pół. w obr. [...]. ewid.[...] m. K. , stanowi własność Gminy K. , postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. wyznaczył Starostę K. do załatwienia przedmiotowej sprawy.

4. Jeżeli wywłaszczono nieruchomość, do której prawo własności przysługiwało kilku osobom, to wprawdzie samo postępowanie o zwrot może być wszczęte na wniosek jednego ze współwłaścicieli, jednak w trakcie postępowania wszyscy współwłaściciele musza taki wniosek poprzeć dla jego skuteczności. Brak zgody wszystkich poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców na zwrot nieruchomości, w świetle zapisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości i wobec jej zaistnienia organ administracji publicznej jest zobowiązany do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości.

5. współwłaścicielami parceli Ikat. [...] b. gm. kat. Z. , obj. [...] cd. kw [...] , zgodnie z orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia 19 marca 1957 r. nr [...] byli: A. z D. G. w 3/4 cz. oraz D.R. w 1/4 cz. Na podstawie odpisów z ksiąg wieczystych [...] cd. Iwh [...] ustalono, że ujawnionymi w nich właścicielami nieruchomości byli D.R. i A. G. z D.

6. Zgodnie z treścią postanowienia Sądu Grodzkiego w K spadek po D.R. zmarłym w dniu 30 czerwca 1942 r., nabyli: córka C. z R.W. – W. w 4/16 cz., syn A.R.-K. w 4/16 cz., wnuk Z.S. w 4/16 cz. oraz ,przez głowę syna J.R. , zmarłego 27 lipca 1942 r.": synowa M.R. w 1/16 cz. i wnuczka I.R. w 3/16 cz. Tak więc na podstawie nabycia spadku współwłaścicielami parceli l kat. [...]. byli:

C. z R.W. - Wrońska w 4/16 cz.,

A. R.-K. w 4/16 cz.,

Z.S. w 4/16 cz.

M.R. w 1/16 cz. oraz

I.R. w 3/16 cz.

7. Aktem notarialnym - umową sprzedaży z dnia 17.06. 1947 r. nr rep.: [...] C. z R.W. – W. , A.R.-K. i Z.F. – S. zbyli przysługujące im udziały - wynoszące łącznie 3/4 cz. -w parceli Ikat. [...], na rzecz A. z D.G.

8.Zatem, w dacie wywłaszczenia parceli Ikat. [...], jej współwłaścicielkami były: A. z D.G. w 3/4 cz., M.R. w 1/16 cz. oraz I.R. w 3/16 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. Wydział l Cywilny z dnia 6 lutego 1991 r. Sygn. Akt. [...] spadek po A.G. nabył syn spadkodawczyni W.G. . Natomiast pozostali wnioskodawcy mniejszego postępowania nie są spadkobiercami A.G.

9. Wniosek o zwrot został złożony przez W.G. Ponadto wniosek o zwrot złożyli reprezentowani przez tego samego pełnomocnika: K.Z. , S.L. , B.W. oraz K.C. , którzy w świetle cytowanego w uzasadnieniu niniejszej decyzji przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wykazali legitymacji procesowej w niniejszym postępowaniu, co stanowi negatywną przesłankę zwrotu tej nieruchomości i prowadzi do wydania decyzji o odmowie zwrotu części działki nr 1 obr. [...] . ewid. [...]. m. K. , w granicach wywłaszczonej parceli 1. kat. [...] b. gm. kat. Z. , na rzecz tych osób.

10. Pełnomocnik wnioskodawcy przedłożyła postanowienie Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział l Cywilny sygn. akt [...] zezwalające W.G. do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości także imieniem nieznanej z miejsca pobytu I.R. , odnośnie M.R. - matki I.R. , wywiedziono, że skoro urodziła się w XIX wieku to z całą pewnością nie żyje. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego wynika bowiem upoważnienie dla W.G. do wystąpienia z wnioskiem o zwrot także w imieniu nieznanej z miejsca pobytu I.R. , dotyczy wyłącznie części działki nr 17 , obr. [...] ewid. P. m. K. , odpowiadającej parceli Ikat. [...]. gm. kat, Z. . W sprawie zwrotu dz.ewid. 17 prowadzone jest odrębne postępowanie pod sygnaturą [...] , Postanowienie Sądu Rejonowego nie zawiera natomiast upoważnienia dla W.R. do wystąpienia z takim wnioskiem w imieniu nieznanej z miejsca pobytu I.R. w zakresie dotyczącym części działki nr 16 , obr.[...]. ewid. P. m. K. , w granicach wywłaszczonej parceli Ikat. [...], b. gm. kat. Z. , stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, a organ prowadzący niniejsze postępowanie nie jest upoważniony do rozszerzenia zgody sądu na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu na inną nieruchomość niż wymieniona w tym postanowieniu.

11. Za nietrafną uznano argumentację pełnomocnika wnioskodawcy, iż z uwagi na okoliczność, iż M.R. , będąca matką I.R. , z pewnością nie żyje, to wezwanie zawarte w piśmie Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w K. z dnia 4 marca 2009 r., jest nieuzasadnione. W polskim systemie prawnym następstwo prawne po zmarłych osobach ustalane jest bowiem tylko i wyłącznie w formie postanowienia o nabyciu praw do spadku po konkretnym spadkodawcy, a zgodnie z art. 1025 § 2 kodeksu cywilnego domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą. Stosownie do przepisu art. 925 kodeksu cywilnego spadkobierca, z chwilą śmierci spadkodawcy, nabywa z mocy prawa ogół praw i obowiązków należących do spadku. Może jednak pozostać niewiadome, komu i w jakim zakresie przypadł spadek, zwłaszcza, że może on przejść na mocy testamentu na osobę nie powiązaną ze spadkodawcą więzami krwi lub powinowactwa. Stąd postanowienie stwierdzające nabycie praw do spadku ma istotne znaczenie w każdym postępowaniu, które wymaga tego dokumentu, gdyż zgodnie z art. 1027 kodeksu cywilnego jest ono jedynym dowodem legitymującym materialnie spadkobiercę. Takim postępowaniem jest niewątpliwie postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

12. pismem z dnia 16 kwietnia 2009 r., poinformowano strony, że w przedmiotowej sprawie zostanie wydana decyzja w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy. Brak zgody wszystkich poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości lub wszystkich ich spadkobierców na jej zwrot, w świetle zapisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowi negatywną przesłankę zwrotu tej nieruchomości, w pkt. l niniejszej decyzji orzeczono o odmowie zwrotu części działki nr 1 , położonej w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. , w granicach parceli 1. kat [...], b. gm. kat. Z. - na rzecz Pana W.G.

Na skutek odwołanie W. .G. działającego w imieniu własnym oraz w imieniu nieznanej z miejsca pobytu I.R. , K.Z. , S.L. , B.W. oraz K.C. Wojewoda decyzją z dnia [...].07.201Or. ( znak: [...]) uchylił zaskarżoną decyzją Starosty K. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w całości i orzekł o odmowie zwrotu części działki nr 18 m K. w granicach wywłaszczonej parceli Ikat. [...] gm. kat. Z. na rzecz: W.G. , K.Z. , S.L. , B.W. i K.C. . prawnego skarżących oraz wnoszę o uchylenie zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia".

W uzasadnieniu podniesiono, że "Wojewoda podniósł, że zgodnie z poglądem podzielanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości muszą wystąpić łącznie wszyscy właściciele, współwłaściciele lub ich spadkobiercy i zastosowanie ma w takiej sprawie art. 199 kc w zw. z art. 136 ugn, wszelako Sąd Rejonowy [...] nieprawomocnym postanowieniem z dnia 19 lipca 2010 r.., sygn [...], oddalił wniosek w trybie art. 199 kc i uzasadnił swój pogląd argumentem, iż w takim postępowaniu administracyjnym o zwrot nieruchomości przepis art. 199 kc nie ma znaczenia, albowiem tak naprawdę osoby nieznane z miejsca pobytu winny być reprezentowane przez kuratora na podstawie art 184 krio. Racjonalność i argumenty tego postanowienia dają podstawę do przyjęcia iż postępowanie toczące się przed organami administracji dotknięte było naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania albowiem strony postępowania w osobach M.R. oraz I.R. nie były należycie reprezentowane bez swojej winy, a tym samym decyzja winna zostać uchylona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z późn. zm.; dalej p.o.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.o.p.s.a. sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie Sąd takich naruszeń prawa w działaniach organów administracji publicznej nie stwierdził.

Przedmiotem kontroli Sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Wojewody odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Przyczyną takie stanowiska Wojewody jest stwierdzenie - co wydaje się być niespornym - że z wnioskiem nie wystąpiły wszystkie osoby będące następcami prawnymi wywłaszczonych właścicieli.

W nie do końca zrozumiałej skardze skarżący zarzucają "naruszenie prawa, a w szczególności prawa procesowego, albowiem brak było należytego reprezentowania I. oraz M.R. co skutkuje nieważnością postępowania, a także interesu prawnego skarżących oraz wnoszę o uchylenie zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia".

Odczytując dosłownie zacytowany wywód, można wyprowadzić wniosek, że skarżący stoją na stanowisku, że skoro w sprawie nie brały udziału wszystkie osoby będące stronami postępowania to takie postępowanie dotknięte jest nieważnością. Stwierdzenie, że w postępowaniu nie brały udziały wszystkie podmioty które winny w sprawie być stronami - nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania a może stanowić podstawę do wznowienia postępowania ( art. 145 § 1 pkt, 4) kpa). Wprawdzie fakt, istnienia ewentualnej przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego nie wyklucza zastosowania trybu stwierdzenia nieważności decyzji, ale tylko wtedy gdy decyzja dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 k.p.a. Dokonana kontrola sądowa nie stwierdziła, aby w sprawie można było się dopatrzeć przesłanki stwierdzenia nieważności postępowania a także skarżący jej nie naprowadzają zadowalając się jedynie stwierdzeniem, że w sprawie brak było należytego reprezentowania I. oraz M.R. . Krotko mówiąc okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji.

Problem sprawy leży w innym miejscu, mianowicie w odpowiedzi na pytanie kto ma legitymację do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, czy może to zrobić np. jeden ze spadkobierców wywłaszczonego właściciela czy też muszą to uczynić wszyscy wywłaszczeni lub wszyscy ich spadkobiercy. Kwestia legitymacji została już przesądzona w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Regulacja art. 136 ust 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r, o gospodarce nieruchomościami przesądza o tym, że z wnioskiem o zwrot nieruchomości może wystąpić poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, co oznacza, że wniosek musi pochodzić od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli), bądź od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

Oznacza to, że uprawnienie przysługuje łącznie wszystkim współwłaścicielom (lub ich spadkobiercom), i interes prawny mają łącznie wszyscy, i wszyscy oni stanowią jedną i tę samą stronę w rozumieniu art. 28 k.p.a. Tylko łącznie wszyscy mogą żądać wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu.

Podmioty te są stroną postępowania, a oprócz nich, winny w nim brać udział także te podmioty, którym w chwili rozstrzygania sprawy o zwrot nieruchomości, przysługuje do niej tytuł prawno-rzeczowy.

Tym samym pogląd zaprezentowany przez Wojewodę jest zgodny z prawem. W tym stanie rzeczy skoro dokonana kontrola nie wykazała aby zaskarżona decyzja naruszała prawo, na podstawie art. 151 p.o.ps.a należało orzec jak w sentencji.