Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 212/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3, art. 81 ust. 1, art. 103 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędziowie NSA Anna Lech Grażyna Radzicka (spr.) Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 752/08 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń związanych z przywróceniem i zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy; 2. zasądza od A. B. na rzecz Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. II SA/Bd 752/08 rozpoznając skargę A. B. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń związanych z przywróceniem i zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej:

* uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia [...] maja 2008 r.

* stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu

* zasądził od Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy na rzecz skarżącego kwotę 3543 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok wydano w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie odmówił A. B. wypłacenia odsetek ustawowych od uposażenia za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. tj. od uposażeń wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej oraz orzekł o braku obowiązku wyrównywania A. B. uposażenia za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. o zaliczone na poczet tego uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości 10.881,77 zł, wypłacone w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.

W uzasadnieniu decyzji orzekający organ stwierdził, że sierż. szt. A. B. w dniu [...] lutego 2003 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie decyzji Nr [...]. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia 2002 r., a następnie na skutek decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych Nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., stwierdzającej nieważność powyższej decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, Wojskowy Komendant Uzupełnień w Świnoujściu rozkazem dziennym Nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. ponownie przyjęto sierż. szt. A. B. na stan ewidencyjny Komendy. W związku z ponownym przyjęciem na stan Komendy ustalono, a następnie wypłacono w dniu [...] marca 2006 r. sierż. szt. A. B. gratyfikacje urlopowe za rok 2004 i 2005, a następnie w dniu [...] kwietnia 2006 r. uposażenie za okres od 1 dnia marca 2003 r. do

dnia 31 marca 2006 r. oraz pozostałe należności, o których mowa w pozwie A. B. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu o zapłatę. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie odmówił wypłacenia pozostałych należności, argumentując to tym, że nie pozostawał w zwłoce z ich wypłaceniem, gdyż roszczenie o wypłatę należności przez Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie stało się wymagalne w dniu przystąpienia wnioskodawcy do wykonywania obowiązków służbowych, po wcześniejszym uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych Nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

Zdaniem organu obowiązek wypłacenia uposażenia powstał po przywróceniu sierż. szt. A. B. do służby i przystąpieniu do wykonywania obowiązków służbowych i dopiero po otrzymaniu rozkazu Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Świnoujściu Nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. Wojewódzki Sztab Wojskowym, w Szczecinie, jako płatnik uposażeń, mógł przystąpić do wypłaty przedmiotowych świadczeń za okres wsteczny. Świadczenia te wypłacono wnioskodawcy w następujących terminach:

1) [...].03.2006 r. - gratyfikacje urlopowe za rok 2004 i 2005,

[...] .04.2006 r. - uposażenia za okres od dnia I marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. oraz nagrodę roczną za 2003 r. i 2004 r. i dodatkowe uposażenie roczne za 2004 r.,

2) [...].04.2006 r. - ekwiwalent za przejazd raz w roku za 2004 r. i 2005 r.

Organ podkreślił również, że dokonując wypłaty uposażeń za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. płatnik tego świadczenia uwzględnił okoliczność, iż stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzenia sierż. szt. A. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej i w konsekwencji przywrócenie go do zawodowej służby wojskowej spowodowało odpadnięcie podstawy do wypłacenia wymienionemu podoficerowi świadczeń wiążących się ze zwolnieniem ze służby.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. B. wniósł o jej zmianę poprzez uwzględnienie w całości jego roszczeń, a w szczególności wypłacenie odsetek od poszczególnych kwot należności wypłaconych mu w związku z przywróceniem do służby, liczonych od dnia ich wymagalności do dnia ich wypłaty oraz zwrotu kwoty 10.881,77 zł, o której mowa wyżej, zdaniem odwołującego się bezprawnie potrąconej, wraz z odsetkami liczonymi od dnia jej potrącenia do dnia zapłaty.

Odwołujący zwrócił uwagę, że organ I instancji ma rację wskazując, iż dopiero od dnia doręczenia mu rozkazu o przywróceniu do służby, po uprawomocnieniu się decyzji o stwierdzeniu nieważności wcześniejszego rozkazu o zwolnieniu ze służby, miał podstawę do wypłaty odwołującemu uposażeń i innych należności za okres pozostawania poza służbą, nie oznacza to jednak, że w tej sytuacji dopiero z tą chwilą przedmiotowe świadczenia stały się wymagalne, a co za tym idzie, że nie ma prawa żądania ich wypłaty wraz z odsetkami. Ponadto strona wskazała na niekonsekwencję organu I instancji w zakresie postrzegania przez niego skutków stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stronie odwołującej się stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Podkreśla on bowiem skutek ex tunc stwierdzenia nieważności powyższej decyzji w odniesieniu do istnienia podstaw przyznania zainteresowanemu świadczeń związanych ze zwolnieniem, nie odnosząc natomiast tejże kwestii do terminu wymagalności uposażenia i innych należności żołnierzy zawodowych.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ odwoławczy stwierdził, że decyzja stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu A. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stworzyła stan faktyczny i prawny wcześniej nieistniejący, ponieważ dopiero po uprawomocnieniu się decyzji Nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych stwierdzającej nieważność decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego dotyczącej wypowiedzenia A. B. stosunku służbowego, powstało roszczenie o wypłatę przez organ I instancji uposażeń za okres "niewykonywania obowiązków służbowych", przy czym wcześniejsza decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. była wiążąca dla Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie i dopiero po jej usunięciu z obrotu prawnego powstał po stronie organu wojskowego obowiązek wypłaty A. B. uposażeń za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r.

Stwierdzono zatem, że określone w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) roszczenie o zapłatę odsetek za zwlokę w wypłacie uposażenia nie przysługuje za okres przed dniem przystąpienia A. B. do wykonywania obowiązków służbowych, skoro sierż. szt. A. B. do wykonywania obowiązków

służbowych przystąpił w dniu [...] lutego 2006 r., a Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie wypłacił (przelał na rachunek bankowy A. B.) zaległe należności niezwłocznie po otrzymaniu wyciągu z rozkazu dziennego Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Świnoujściu nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r., to nie można twierdzić, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia. Zdaniem organu odwoławczego można przyjąć, iż z chwilą uprawomocnienia się decyzji Nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych powstało roszczenie o uposażenie, natomiast nie jest dopuszczalne przyjęcie fikcji, iż w okresie skutecznego, jakkolwiek niezgodnego z prawem, zwolnienia sierż. szt. A. B. z zawodowej służby wojskowej pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia, poczynając od dnia 1 marca 2003 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy A. B. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz, poprzedzającej ją decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie zarzucając jej wydanie z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisu art. 75 ust. 3, art. 103 oraz art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) w związku z czym, jak wskazał, naruszony został jego interes prawny poprzez błędne ustalenie, iż nie należą mu się odsetki ustawowe od uposażeń i innych należności pieniężnych za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r., wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej oraz brak obowiązku wyrównania skarżącemu uposażenia za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. o zaliczoną na poczet tego uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości 10.881,77 zł. Skarżący zwrócił uwagę, że rozkaz o zwolnieniu zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej został wycofany z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jego nieważności, decyzja zaś nieważna nie wywołuje skutków prawnych z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania i w związku z tym, mając na względzie wskazany skutek ex tunc stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby, nie można zgodzić się z twierdzeniem organu odwoławczego jakoby z punktu widzenia prawnego, pełnienie przez A. B. zawodowej służby wojskowej w okresie miedzy wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności decyzji rozstrzygającej w tymże przedmiocie było "fikcją". Ponadto wskazał, iż opóźnienie w wypłacie przedmiotowego uposażenia było zawinione przez organ wojskowy;

spowodowane bowiem było wydaniem decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa w związku z czym nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji finansowych z tym związanych. Skarżący podkreślił, że ani ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, ani ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie zawierają jakichkolwiek dodatkowych uregulowań przewidujących obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem ze służby, a następnie stwierdzeniem nieważności decyzji dotyczącej tego zwolnienia. W jego ocenie powyższe uprawnia do przyjęcia poglądu, iż pomimo tego, że żaden przepis nie przewiduje prawa do zachowania przez żołnierza zawodowego wskazanych przez organ świadczeń, żaden przepis powszechnie obowiązującego prawa, który mógłby mieć w niniejszej sprawie zastosowanie, takiego prawa go nie pozbawia. Ustawodawca bowiem wyczerpująco kwestię tę uregulował w art. 77 przywołane) ustawy zgodnie, z którym uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Ponadto skarżący zarzucił, iż organ odwoławczy nie odniósł się do uregulowania ustanowionego w art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a mającego zasadnicze znaczenie w poruszanym zakresie, skutkiem czego dokonane przez organ potrącenie nie zostało oparte na podstawie prawnej.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie, powołując się na szczegółowe, merytoryczne uzasadnienie swojego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę i wydając wyrok opisany na wstępie uznał, że zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych określone zostały w ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U Nr 179, poz. 1750 ze zm.), w przepisach art. 71 -104 (Rozdział 5 ustawy).

Zgodnie z art. 71 ust. 1 oraz art. 76 ust. 1 i 4 żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w ustawie, przy czym prawo do uposażenia żołnierza powstaje z dniem rozpoczęcia pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej, a wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, zaginął lub zmarł. Wypłaty uposażenia dokonuje jednostka wojskowa, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74), a organami właściwymi w tych w sprawach są dowódcy jednostek wojskowych (art. 104).

Skarżący powrócił do służby w wyniku wydania przez Dowódcę Wojsk Lądowych decyzji Nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia 2002 r. o zwolnieniu A. B. z zawodowej służby wojskowej.

Skutki tej decyzji odnośnie uprawnień związanych z pełnieniem służby są w sprawie bezsporne jedynie w zakresie uznania, że skarżącemu przysługiwało uprawnienie do otrzymania zaległego uposażenia za okres od 1 dnia marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006r. Natomiast istota sporu sprowadza się do kwestii ustalenia terminu wymagalności zaległego uposażenia, a także oceny, czy w świetle obowiązujących przepisów prawa z należności z tytułu zaległego uposażenia można było dokonać potrącenia kwoty świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003r.

Odnosząc się do pierwszego problemu Sąd wskazał, że stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), czyli od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Została zatem wykreowana nowa sytuacja prawna pozbawiająca wadliwą decyzję o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Usunięcie tej decyzji z obrotu prawnego nie tylko przywróciło stan poprzedni, lecz również zniosło jej skutki prawne. W następstwie powyższego stosunek zawodowej służby wojskowej skarżącego został reaktywowany. W tej sytuacji zdaniem Sądu została spełniona przesłanka wymagana do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności wynikająca z art. 71 ust. 1 omawianej ustawy. Dla ustalenia czy nastąpiło opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zasadnicze znaczenie ma data wymagalności świadczenia.

Sąd uznał, że zgodnie z art. 81 ustawy z dnia 11 września o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługuje. W świetle natomiast przepisu art. 75 ust. 3 tejże ustawy w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność stały się wymagalne. Ponieważ decyzji dotyczącej wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w znaczeniu prawnym nie było już od daty jej wydania, to tym samym należności z tytułu uposażenia i

dodatków za okres od 1 marca 2003r. do 31 marca 2Q06r. stały się wymagalne w terminach określonych w art. 81 omawianej ustawy. Obowiązek płacenia odsetek jako świadczenia o charakterze akcesoryjnym powstał zatem od dnia wymagalności zobowiązania głównego.

Sąd orzekający w sprawie nie zgodził się także ze stanowiskiem organu zaprezentowany w zaskarżonej decyzji, że odmowa wypłaty skarżącemu części uposażenia znajduje uzasadnienie wobec skutecznego potrącenia z tej należności świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003r.

Potrącenie (art. 498-500 Kodeksu cywilnego) w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy pragmatycznej, który stanowi, że potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), zaś przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). Dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga zatem, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania odpowiednio wyroku sądu powszechnego w wyniku wniesionego w tym zakresie powództwa o zapłatę. Jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego mógł stanowić przy braku zgody skarżącego podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust 3 ustawy z 11.09.2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 ze zm.) przez przyjęcie, że skarżącemu należą się odsetki ustawowe za okres od dnia 1.03.2003 r. do dnia 31.03.2006 r., a nadto naruszenie art. 103 powołanej ustawy przez przyjęcie, iż jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić, wobec braku zgody skarżącego, podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia.

Przedstawiając powyższe zarzuty organ wniósł o:

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy,

o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że uposażenie skarżącego nie stało się wymagalne ani w dniu [...].03.2003 r. ani w żadnym kolejnym miesiącu, gdyż w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Nr [...] z dnia [...].12.2002 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia A. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta korzystała z domniemania prawidłowości i miała moc obowiązującą dopóki nie została usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie nieważności. Skarżący w czasie obowiązywania tej decyzji był zwolniony z zawodowej służby wojskowej i otrzymał świadczenia emerytalne. W tych okolicznościach nie można przyjąć, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia, pomimo tego, że decyzja stwierdzająca nieważność wywarła skutki "ex tunc".

Odnosząc się do możliwości potrąceń z uposażenia autor skargi kasacyjnej stwierdził, że organy wymienione w art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych posiadają kompetencje do decydowania w sprawie uposażenia lub odmowie przyznania świadczenia, to są również uprawnione do żądania zwrotu z powodu nieważności decyzji, na mocy której je przyznano. Ponadto, skoro przepisy prawa cywilnego wskazują przesłanki upoważniające do dokonania potracenia wzajemnych wierzytelności, to organ usprawniony do działania w imieniu wierzyciela mógł dokonać tej czynności na podstawie zasad ogólnych, ponieważ wierzytelności skarżącego i Skarbu Państwa mają charakter wierzytelności cywilno-prawnej i przy istnieniu tożsamości wierzyciela i dłużnika nadawały się do potrącenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności nie występuje. Dlatego NSA zobowiązany był ograniczyć się do zbadania zasadności zarzutów sformułowanych przez samego kasatora.

Skarga kasacyjna oparta została przede wszystkim na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 75 ust. 3 i art. 81 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie przysługują odsetki ustawowe, gdyż organy zobowiązane do wypłaty uposażenia pozostawały w zwłoce.

W rozpoznawanej sprawie podstawową kwestią sporną było prawo do odsetek

od uposażenia, które zostało wypłacone w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji

Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia 2002 r. o

wypowiedzeniu sierż. szt. A. B. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

W związku z tym zauważyć przede wszystkim należy, że decyzja stwierdzająca nieważność niewątpliwie jest aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym z mocą wsteczną. Jednakże trzeba również mieć na względzie to, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Dopiero od dnia jej doręczenia stronom prawdopodobieństwo nieważności kwestionowanej decyzji ustępuje miejsca urzędowemu, władczemu potwierdzeniu jej ciężkiej wadliwości, a okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności ustaje w tej dacie. Stąd w skutkach prawnych decyzji nieważnościowej istotne są również elementy konstytutywne. Moc obowiązująca w czasie decyzji, stwierdzającej nieważność innej decyzji, nie zamyka się wyłącznie w jej skutku wstecznym, lecz działa także na przyszłość. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 8 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, s. 762- 763; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Zakamycze, wydanie 3, s. 846). Oznacza to, że decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Domniemanie jej legalności upada dopiero z chwilą doręczenia stronom decyzji nadzorczej orzekającej o istnieniu kwalifikowanej wadliwości kontrolowanego aktu prawnego.

Decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] grudnia2002 r. wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania z A. B. stosunku służbowego. Skarżący przestał być żołnierzem zawodowym i został przeniesiony do rezerwy. Uzyskał zatem nowy status, z którym wiązało się prawo do odprawy, prawo do emerytury wojskowej oraz innych świadczeń związanych ze zwolnieniem ze służby. Zatem w okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżącemu nie przysługiwało prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę. W tym czasie wobec skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia finansowe, a mianowicie prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego, a nie prawo do świadczeń z tytułu pełnienia i pozostawania w zawodowej służbie wojskowej.

W konsekwencji, z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego, a stwierdzeniem nieważności takiej decyzji organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej, nie sposób przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej.

Stąd też w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykształcił się i utrwalił pogląd, że decyzja stwierdzająca nieważność dokonanego wypowiedzenia niewątpliwie wywołuje skutek w zakresie retroaktywowania stosunku zawodowej służby wojskowej. Ponadto z dniem kiedy ten akt nadzorczy stanie się ostateczny powstaje wprawdzie prawo do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego, natomiast nie następuje odwrócenie skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. Stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego powoduje zatem, że co prawda powstaje roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, jednak nie zaktualizowują się terminy, o których mowa we wspomnianym art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. Jest to skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 22 lipca 2009 r. o sygn. akt! OSK 1455/08, z dnia 30 września 2009 r. o sygn. akt I OSK 101/09 czy z dnia 22 września 2009 r. o sygn. akt I OSK 69/09, niepubl.).

Reasumując tę część rozważań, należy stwierdzić, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy, to nie ma podstaw do przyjęcia, iż zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r., za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący miał status przeniesionego do rezerwy. Zatem Sąd I instancji błędnie zinterpretował przepis art. 75 ust. 3 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej i w konsekwencji w ustalonym stanie faktycznym niewłaściwe go zastosował, co uzasadniało ( uchylenie zaskarżonego wyroku odnośnie wywodów dotyczących odsetek od zaległego uposażenia.

Skoro więc w rozpoznawanej sprawie wymagalność uposażenia wypłaconego skarżącemu żołnierzowi za okres od rozwiązania stosunku służbowego do stwierdzenia nieważności tej czynności prawnej jest skutkiem decyzji stwierdzającej nieważność dokonanego wypowiedzenia, to przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uwzględniając powyższe rozważania, koniecznym będzie ustalenia dokładnej daty wymagalności roszczenia i następnie rozstrzygnięcie, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. dotyczącego potrąceń wypłaconych świadczeń, czy też do zaliczania na poczet przysługującego świadczenia wcześniej z tego samego tytułu, wypłaconych należności, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, który odnosząc się do brzmienia art. 103 ust. 1 ustawy o zawodowej służbie wojskowej, a który stanowi, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę w związku z art. 87 § 1 i 91 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – wymaga tytułu wykonawczego, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. (vide: wyrok I OSK 328/09 z 4.11.2009, I OSK 314/09 z 4.11.2009, I OSK 404/09 z 13.11.2009 niepublikowane).

Jednakże w przedmiotowej sprawie uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, że zarówno sprawa z powództwa A. B. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Szczecinie o odsetki i zapłatę, w której A. B. kwestionował zasadność potrącenia odprawy i ekwiwalentu za urlop, oraz z powództwa wzajemnego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie przeciwko A. B., w którym domagano się od A. B. zwrotu uposażenia przez okres roku po zwolnieniu ze służby toczyła się przed Sądem Rejonowym w Szczecinie, Wydział X Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pod sygn. [...].

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r. Sąd ten w pkt 2 – przekazał sprawę w części dotyczącej zapłaty odsetek oraz kwot potrąconej odprawy i ekwiwalentu za urlop, a nadto w zakresie powództwa wzajemnego – Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie jako organowi właściwemu do jej rozpoznania.

Na skutek wniesionego zażalenia – Sąd Okręgowy w Szczecinie Wydział VI Pracy postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. sygn. [...] oddalił zażalenie.

Następnie postanowieniem z dnia [...].04.2008 r. [...] Sąd Rejonowy w Szczecinie, Wydział X Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy sprawę z powództwa A. B. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Szczecinie żądanie zarządzenia od Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie kwoty 12.976 zł wypłaconej z tytułu odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia, a następnie potrąconej z uposażenia powoda.

Wprawdzie postanowieniem z dna [...] lutego 2008 r. sygn. [...] Sąd powszechny przekazał sprawę organowi administracji publicznej, jednakże wskazał wyraźnie administracyjny tryb postępowania, co w konsekwencji powoduje, że właściwym do rozstrzygania sprawy z zakresie potrąceń, będących przedmiotem niniejszej sprawy jest Sąd Administracyjny w związku z brzmieniem art. 58 § 4 P.p.s.a. Nieuzasadnionym było więc wskazanie organowi administracji publicznej ponownej drogi przed Sądem powszechnym w części skargi, która dotyczyła potrąceń objętych skargą.

W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji winien ustalić, czy organ administracji – związany postanowieniem Sądu powszechnego w ramach upoważnień, o których mowa w art. 104 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych – wydał decyzję o potrąceniu w oparciu o art. 103 ust. 1 i 2 ustawy i to z zastosowaniem przepisów Kodeksu pracy, czy też dokonał potrącenia wyłącznie w formie czynności materialno – technicznej, przy czym należy wywieść, że potrącenie w formie czynności materialno – technicznej jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacji, kiedy żołnierz zawodowy wyrazi na potrącenie zgodę.

Ponieważ przedmiotem skargi A. B. poza odmową przyznania odsetek jest odmowa wyrównania uposażenia za okres od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r., o zaliczone na poczet tegoż uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, Sąd poza rozważeniem zasadności i prawidłowości potrącenia winien wziąć pod uwagę, czy żądanie zwrotu potrąconej kwoty znajduje uzasadnienie i to zarówno w odniesieniu do przepisów ustawy pragmatycznej jak i przepisów Kodeksu pracy.

Przy rozstrzyganiu powyższego problemu Sąd pierwszej instancji winien wziąć pod uwagę zarówno orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w podobnych sprawach jak i uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2009 r. II PZP 7/09, z której wynika, że "w sprawach o roszczenia żołnierza zawodowego o potrąconą część uposażenia i o odsetki za zwłokę w wypłacie uposażenia droga przed sądem powszechnym jest niedopuszczalna, chyba że uprzednio organ administracji wojskowej lub sąd administracyjny uznały się w tych sprawach za niewłaściwe (art. 2 § 3 i art. 1991 Kpc); wówczas właściwy jest Sąd pracy".

W przedstawionym stanie rzeczy należało uznać, że zaskarżony wyrok narusza prawo, co w konsekwencji powoduje, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Z tych powodów na mocy art. 185 § 1 oraz 203 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.