Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 352/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone zarządzenie
Powołane przepisy: article: art. 252 par 1a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. w M. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 14 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1170/15 o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem z dnia 14 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1170/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., pozostawił bez rozpoznania wniosek "E." Spółki z o.o. w M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.

Sąd I instancji podał w uzasadnieniu, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 10 czerwca 2015 r. spółka została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego do skargi. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik procesowy spółki złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Zarządzeniem z dnia 15 lutego 2016 r. spółka, za pośrednictwem pełnomocnika procesowego, została wezwana do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podpisanie złożonego formularza urzędowego przez organ uprawniony do reprezentacji spółki lub złożenie prawidłowo podpisanego formularza przez tenże organ spółki, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik spółki wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioski o przyznanie prawa pomocy mogą być podpisywane również przez pełnomocnika.

Uzasadniając pozostawienie wniosku bez rozpoznania WSA stwierdził, że na tle poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) zapadła uchwała z dnia 20 maja 2010 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów (I OPS 11/09, CBOSA), zgodnie z którą wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany także przez pełnomocnika strony. Jednak z dniem 15 sierpnia 2015 r. do treści art. 252 p.p.s.a. dodany został § 1a, który stanowi, że: "Oświadczenia, o których mowa w § 1, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Zdaniem Sądu I instancji wskazany w treści ww. uchwały brak został więc usunięty z dniem 15 sierpnia 2015 r. W obecnym stanie prawnym, oświadczenie o treści wskazanej w art. 252 § 1a p.p.s.a. może zatem podpisać jedynie strona postępowania. Wynika to także z charakteru przestępstwa określonego w art. 233 k.k., a także możliwości przypisania konkretnemu podmiotowi, a nie jego pełnomocnikowi, odpowiedzialności karnej w przypadku wypełnienia znamion tego przestępstwa. Sąd I instancji stwierdził, że przesyłka zawierająca wezwanie do podpisania formularza urzędowego została doręczona skutecznie pełnomocnikowi strony w dniu 22 lutego 2016 r. Termin do uzupełnienia braku formalnego upływał zatem w dniu 29 lutego 2016 r. Tymczasem, co potwierdzają akta sprawy, formularz urzędowy nie został podpisany przez osobę uprawnioną do reprezentacji spółki. Brak formalny wniosku nie został więc uzupełniony, w wyniku czego Sąd pozostawił go bez rozpoznania.

W zażaleniu na powyższe zarządzenie skarżąca, reprezentowana przez adwokata, domagała się jego zmiany poprzez rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu zarządzeniu zarzuciła obrazę przepisów postępowania, tj. art. 252 § 2 p.p.s.a poprzez jego błędne zastosowanie, podczas gdy wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zawiera błędów formalnych. Według autora zażalenia w doktrynie i orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu może być podpisany przez pełnomocnika strony, czemu najpełniej dał wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie w sposób prawidłowy, a pozostawienie go bez rozpoznania zamyka jej drogę do zwolnienia od kosztów sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Natomiast w myśl art. 39 pkt 1 p.p.s.a. pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Jednocześnie żaden przepis szczególny p.p.s.a. nie wymaga, by czynności w zakresie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy dokonywane były osobiście przez stronę postępowania.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji błędnie wywodzi z treści art. 252 § 1a p.p.s.a., wprowadzającego klauzulę o rygorze odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ograniczenie zakresu pełnomocnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z powyższego przepisu wynika, że odpowiedzialność karna dotyczy osoby składającej oświadczenie. Zatem w postępowaniach, w których wnioskodawcą jest osoba fizyczna działająca samodzielnie – to ona poniesie konsekwencje podania we wniosku nieprawdziwych danych. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych – odpowiedzialność za złożenie fałszywego oświadczenia spoczywać będzie na osobie reprezentującej taki podmiot, która podpisała wniosek. Natomiast w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przyjąć należy, że to pełnomocnik będzie ponosił ewentualną odpowiedzialność karną za złożenie fałszywych oświadczeń we wniosku o przyznanie prawa pomocy dla strony (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 1005).

Z powyższego wynika, wbrew twierdzeniom WSA, że zachowuje aktualność uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09, zgodnie z którą wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany także przez pełnomocnika strony. Fakt, że uchwała ta została podjęta w innym stanie prawnym, gdy klauzula o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia uregulowana była w rozporządzeniu, a nie ustawie, oznacza jedynie, że uprzedzenie o odpowiedzialności karnej nie czyniło wówczas zadość wymogowi przewidzianemu w art. 233 § 2 k.k. Chodzi o to, że skuteczne pociągnięcie danej osoby do odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia możliwe jest wówczas, gdy upoważnienie do uprzedzenia o takiej odpowiedzialności wynika z ustawy, na podstawie której prowadzone jest postępowanie, a nie aktu rangi podustawowej (rozporządzenia). Stanowisko Sądu I instancji, że skoro w obecnym stanie prawnym rygor odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia nadany jest w ustawie, to wyklucza to działanie strony przez pełnomocnika w tym zakresie, nie ma oparcia w treści uchwały. Co więcej, argumentując tezę o możliwości podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika strony, Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale podniósł, że charakter informacji, które muszą być podane we wniosku, dotyczących osobistej sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, nie uzasadnia przyjęcia, iż strona musi w tym zakresie działać osobiście.

W tych okolicznościach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane z naruszeniem art. 252 § 1a w zw. z art. 257 p.p.s.a., zatem podlega uchyleniu na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.