Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 627/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par 1, art. 28, art. 156 par 1 pkt 1, 2, art. 145 par  1pkt 8
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 27, art. 9
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lutego 2021 r. sprawy ze skargi T. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W piśmie dnia 28 lutego 2020 r., uzupełnionym pismami z dnia 5 marca i 11 marca 2020 r., z dnia 23 marca 2020 r. oraz z dnia 19 maja 2020 r. T. S. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie nieważności m.in. decyzji z dnia [...]., Nr [...] wydanej - w wyniku wznowienia postępowania - z upoważnienia Wójta Gminy J., w której organ ten stwierdził, że jego decyzja własna z dnia [...]., Nr [...] przyznająca córce skarżącego - A. B. – S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. - została wydana z naruszeniem prawa.

Domagając się stwierdzenia nieważności decyzji z [...]. skarżący jako podstawę żądania wskazał przepis art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z prawomocnym wyrokiem sygn. akt [...] [...] z dnia 15 marca 2018 r. Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w L., pozbawiającym klauzulę wykonalności tytułu prawnego do alimentów za okres przyznanego świadczenia oraz na postanowienie komornika J. G. z dnia 7 maja 2018 r., sygn. akt Kmp [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie egzekucji należności za okres od dnia 16 lipca 2014 r. do 11 października 2016 r. W ocenie skarżącego decyzję wydano z naruszeniem przepisów o właściwości.

Postanowieniem z dnia 8 maja 2020 r. Kolegium na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówiło wszczęcia postępowania, podnosząc, że zgodnie z tym przepisem należy odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego: gdy żądanie wszczęcia zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. oraz gdy postępowanie nie może być wszczęte z jakichkolwiek innych przyczyn. Pojęcie strony wiąże się z interesem prawnym lub z obowiązkiem z konkretnego przepisu administracyjnego prawa materialnego, który może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku danego podmiotu. Od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, który nie jest oparty na żadnym konkretnym przepisie prawa materialnego. Następnie Kolegium stwierdziło, że w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego interes prawny powinien wynikać z przepisów ustawy o pomocy osobom uprawniony do alimentów, a zwłaszcza jej rozdziału III. Stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest wyłącznie osoba uprawniona (art. 2 pkt 7 tej ustawy), natomiast dłużnik alimentacyjny nie jest stroną takiego postępowania, ponieważ decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia nie dotyczy jego praw i obowiązków. Interes prawny dłużnika dotyczy alimentów, a nie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. T. S. w przedmiotowej sprawie został natomiast przez organ uznany za dłużnika alimentacyjnego w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla jego córki. Skarżący ma więc interes faktyczny, który należy odróżnić od interesu prawnego. Interes faktyczny, to sytuacja w której odwołujący jest wprawdzie zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, ale nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa. Brak po stronie T. S. przymiotu strony w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest równoznaczny z brakiem uprawnienia Kolegium do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

Ubocznie Kolegium podniosło, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję zobowiązany był uwzględnić stan faktyczny i prawny sprawy obowiązujący w dacie wydania tej decyzji; poza tym błędna wykładnia prawa (jaka miała miejsce przy wydaniu zaskarżonej decyzji) nie stanowi również podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji.

Wnioskiem z dnia 19 maja 2020 r. T. S. zwrócił się do Kolegium o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej powyższym postanowieniem i uznanie go za stronę postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej na rzecz jego córki (reprezentowanej przez matkę A. B.) świadczenie z funduszu alimentacyjnego, gdyż to skarżący zostanie obciążony obowiązkiem zwrotu tych świadczeń.

Postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia 8 maja 2020 r.

Przede wszystkim Kolegium podniosło, że kwestionowana decyzja Wójta Gminy J. z [...]. po wznowieniu postępowania została w całości uchylona decyzją tego organu z dnia [...]., Nr [...], a w konsekwencji przestała mieć znaczenie kwestionowana obecnie decyzja z [...]. stwierdzająca wydanie decyzji z [...]. z naruszeniem prawa.

Kolegium podtrzymało też swoje stanowisko, że skarżący nie jest stroną postępowania. Zarówno w postępowaniu tzw. zwykłym, jak i nadzwyczajnym status strony musi wynikać z konkretnej normy prawnej. Z przepisu art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2020r., poz.808), dalej jako "u.p.o.u.a.", wynika natomiast wprost, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż przepis ten nakazuje organowi wierzyciela, aby przekazał organowi dłużnika i dłużnikowi informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Kolegium podkreśliło, że organ rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności ocenia stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji bez względu na późniejsze zmiany w stanie faktycznym, czy też prawnym. Stanowisko skarżącego, że ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] r., gdyż jest ona podstawą żądania od niego zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego nienależnie pobranego przez matkę dziecka, jest błędne z uwagi na to, że to nie decyzja przesądza o przymiocie strony, lecz konkretne przepisy prawa.

Kolegium wskazało przy tym, że decyzją GOPS w J. z dnia [...] r., Nr [...] zobowiązano A. B. (matkę uprawnionej) do zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego w sposób nienależny za miesiące styczeń – wrzesień 2016 r., zaś postanowieniem komornika J. G. z [...] r., sygn. akt [...] [...] umorzono prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne w zakresie egzekucji należności za okres od dnia 16 lipca 2014 r. do 11 października 2016 r.

W obszernej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. S. domagał się uchylenia szeregu decyzji oraz postanowień, w tym zaskarżonego w niniejszej sprawie, wydanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, formułując ogólne zarzuty, dotyczące wszystkich wskazanych orzeczeń, podnosząc, że:

1. Kolegium wydawało rozstrzygnięcia pomimo braku właściwości, gdyż rozstrzygnięcia te dotyczą decyzji wydanych przez GOPS w J., reprezentujący Wójta Gminy J., niebędący "organem właściwym wierzyciela", czyli niemogący reprezentować Funduszu Alimentacyjnego, poprzez ich merytoryczne rozpoznanie z pominięciem weryfikacji właściwości organu, która winna być dokonana na każdym etapie postępowania, ignorując art. 19, 20 i 21 kpa. oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;

2. Sprawy, których dotyczyły decyzje co prawda są zakończone decyzjami ostatecznymi, ale wydanymi przez SKO w L. bez właściwości, a więc nieprawidłowo wycofane z obrotu prawnego, bo na zasadzie merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ nieposiadający właściwości, tj. przez SKO w L., co może skutkować, iż w przyszłości będą ponowione, gdyż SKO w L. nie ma uprawnień do zmiany decyzji wydanej bez właściwości, ma natomiast jedynie właściwość do stwierdzenia nieważności jako wydanych bez właściwości przez GOPS w [...]

3. Postępowania nie mają wnioskodawcy, który legitymuje się interesem prawnym do ich prowadzenia - na mocy wyroku [...] [...] i umorzenia komornika z maja 2018r., małoletnia A. i reprezentująca ją A. B. (W.), nie mają w sprawie statusu "osoby uprawnionej" w myśl przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a ponieważ postępowania w sprawie wypłat z funduszu alimentacyjnego mogą być jedynie prowadzone na wniosek "osoby uprawnionej" na podstawie sądowego tytułu wykonawczego (tu: klauzula wykonalności została uchylona, czyli pozostał tytuł egzekucyjny, a nie tytuł wykonawczy wymagany przepisami) w przypadku bezskuteczności egzekucji, która nie występuje, gdyż z mocy prawa na podstawie art. 826 k.p.c. w związku z umorzeniem komornika z maja 2018r., zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji również zostały uchylone. Brak wnioskodawcy w tym postępowaniu wyklucza możliwość prowadzenia w ogóle tegoż postępowania - taki wniosek podlega odrzuceniu, przy czym jednocześnie wyklucza jego możliwość prowadzenia przez Wójta Gminy J., który nie posiada tym samym właściwości ani rzeczowej, ani miejscowej;

4. W swoim postępowaniu zarówno SKO, jak i GOPS w [...] działając w trybie nadzwyczajnym nie uznają skarżącego jako strony postępowania pozbawiając go możliwości ochrony jego interesów;

5. Sposób prowadzenia postępowania jest pokrętny i skomplikowany, a co za tym idzie występuje nieuzasadniona przewlekłość postępowania i bezsensowne rozpatrywanie sprawy pod względem merytorycznym z pominięciem zbadania elementarnej i pierwszoplanowej kwestii tj. właściwości, której nie posiadał organ wydający decyzję tj. GOPS w J., który nie chce się do tego przyznać oraz SKO w L., które dążąc do ukrycia, że działało bez właściwości i zmieniło decyzje GOPS w J. wydane bez właściwości - w zamian tego sprawy rozpatrywane są merytorycznie, co i tak doprowadziło do uchylenia, czy zmian decyzji GOPS w J., gdyż zostały one wydane z naruszeniem lub rażącym naruszeniem prawa. Pozbawienie właściwości nastąpiło na skutek wyroku V [...] [...] w postępowaniu przeciwegzekucyjnym (opozycyjnym) oraz umorzenia egzekucji przez komornika skutkującym uchyleniem czynności egzekucyjnych, a tym samym zmianą stanu prawnego działającą wstecz. Tym samym ignorując art. 12 kpa.

W uzasadnieniu skarżący przedstawił przebieg postępowania w sprawie oraz wyjaśnił, że zawsze opłacał przed terminem świadczenia alimentacyjne. Na skutek intrygi A. B. (W.), celowo i umyślnie odmawiającej przyjmowania alimentów na rzecz nieletniej A., zostały wszczęte postępowania w sprawie wypłat z funduszu alimentacyjnego. Nieomalże od samego początku pełną świadomość tego faktu mieli pracownicy GOPS w J., a mimo to prowadzone były wypłaty faktycznie nienależnych świadczeń alimentacyjnych i w toku postępowań został wydany szereg decyzji z rażącym naruszeniem prawa, co potwierdzało SKO w L. w orzeczeniach z lat 2015-2016 uchylających, czy zmieniających decyzje GOPS w J.

Obecne postępowania toczące się w trybie nadzwyczajnym zmieniają ze względu na tryb grono osób, czy organów mogących być stronami postępowania - SKO w L. nie rozróżnia trybów zwyczajnych i nadzwyczajnych postępowań – o ile w trybie zwyczajnym stronami postępowania są tylko i wyłącznie strony wskazane w przepisach ustawy, w oparciu o które wydane są decyzje, to w trybie nadzwyczajnym stroną jest każdy, kogo dotyczy rozstrzygnięcie sprawy, co jest w pełni zasadne, by można było wycofać z obrotu prawnego wszelkie decyzje, które zostały wydane z naruszeniem interesów osób trzecich nieprzewidzianych w przepisach ustawy, a których faktycznie rozstrzygnięcie dotyczy.

Następnie skarżący podniósł, że brak jest przymiotu właściwości Wójta Gminy J.. Działania GOPS w [...] były bowiem nastawione nie tyle na przestrzeganie przepisów prawa, ile na umyślne pomocnictwo A. B. (W. ) w nękaniu skarżącego, co jest przekroczeniem uprawnień przez pracowników GOPS w [...] i narusza elementarną zasadę bezstronności funkcjonariusza publicznego. Z kolei SKO w L. – zdaniem skarżącego - ma poważne problemy ze stosowaniem przepisów, myląc obowiązujące przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pomijając nowelizację ustawy we wrześniu 2015r. i przyjmując, że na "starych" przepisach skarżący nie był stroną postępowania, a "kwestionowana decyzja nie wymienia osoby T. S. jako osoby, która pobrała świadczenie alimentacyjne w sposób nieuprawniony". W odniesieniu do obowiązujących w danej chwili przepisów tzw. "dłużnik alimentacyjny" był stroną postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego do września 2015r.

Istotą sprawy jest jednak brak właściwości zarówno GOPS w J., jak i też SKO w L. do wydania, czy zmiany decyzji. Prawomocnym wyrokiem [...] [...] tytuły wykonawcze do alimentów zostały pozbawione klauzuli wykonalności za okres od lipca 2014r do października 2016r., a w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego postanowieniem komornika z maja 2018r. wszelkie czynności komornicze zostały uchylone na podstawie art. 826 k.p.c., co oznacza, że uznaje się je za "niebyłe" i nie wywołują one skutków prawnych. Przyczyną uchylenia tytułów wykonawczych było terminowe realizowanie obowiązku alimentacyjnego przez skarżącego. Umorzenie egzekucji oznacza więc i to, że uchylone zostały "Zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji", a więc że w postępowaniu nie ma i nie było "dłużnika alimentacyjnego", ani "osoby uprawnionej" (której nie było również ze względu na to, że nie ma klauzuli wykonalności, a więc tytułu wykonawczego, lecz tylko tytuł egzekucyjny).

Wyrok przeciwegzekucyjny plus umorzenie komornika pozbawiło Wójta Gminy J. właściwości miejscowej i rzeczowej w sprawie. Wyrok jednoznacznie wykluczył istnienie osoby uprawnionej (poprzez pozbawienie klauzuli wykonalności tytułów prawnych do alimentów), a zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji ze względu na umorzenie egzekucji na podstawie art. 826 k.p.c. zostały uchylone. Wójt Gminy J. przestał więc być "organem właściwym wierzyciela", skoro nie było osoby uprawnionej zamieszkującej w gminie J.; w tej sytuacji również SKO w L. przestało być organem właściwym do rozpatrywania spraw prowadzonych przez Wójta Gminy J..

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że kontrola sądu administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do zbadania legalności, a więc zgodności z prawem wydanego rozstrzygnięcia. Wynika to z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), dalej jako "p.p.s.a."). Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydane na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania nadzwyczajnego tj. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji

Mając na względzie wskazane wyżej granice kontroli sądowoadministracyjnej, Sąd badając legalność tego postanowienia obowiązany był ocenić wyłącznie to, czy Kolegium prawidłowo zastosowało art. 61 a § 1 k.p.a., a więc czy zasadnie uznało, że zachodzą określone w tym przepisie przesłanki usprawiedliwiające wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego.

Badając sprawę w tym zakresie, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a więc że Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie uznało, że należy wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy J. z [...]

Zgodnie z art. 61 a § 1 k.p.a. - "Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (...)".

Przepis ten ustanawia dwie autonomiczne podstawy wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, z których pierwsza obejmuje wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a druga - zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ta ostatnia podstawa nie została skonkretyzowana, jednakże należy przyjąć, że są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 4185/18). W orzecznictwie sądów administracyjnych zaliczono do nich w szczególności przypadki, w których żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której jest już prowadzone postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygnięcie albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania (tak NSA w wyroku z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2159/12 oraz z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II OSK 2465/15).

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Główną przyczyną wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...]. było to, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, decyzja Wójta [...] w J. z dnia [...]., której dotyczy kwestionowana decyzja z [...]., została uchylona – w wyniku wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a - decyzją z [...]., którą jednocześnie Kolegium odmówiło przyznania świadczeń z fundusz alimentacyjnego za okres objęty pierwotna decyzją z [...]., a więc od 1 stycznia do 30 września 2016r. W związku z tym, że decyzja przyznająca świadczenie została całkowicie wyeliminowana z obrotu prawnego, kwestia prawidłowości stwierdzenia kwestionowaną obecnie decyzją z [...]., że narusza ona prawo, nie ma faktycznie żadnego prawnego i faktycznego znaczenia dla skarżącego. Zasadnie zatem Kolegium uznało, że jest to okoliczność, która przemawia za odmową wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Drugim powodem wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania przez Kolegium było ustalenie, że skarżący nie posiada przymiotu strony w żądaniu stwierdzenia nieważności spornej decyzji. Zgodzić się należy ze skarżącym, że w postępowaniu zwykłym i w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie nieważności decyzji nie zawsze musi zachodzić tożsamość między podmiotami, którym przysługuje przymiot strony. Uzyskanie przymiotu strony w postępowaniu nadzwyczajnym jest niezależne od tego, czy w postępowaniu zwykłym konkretny podmiot brał udział jako strona, czy też nie. To przedmiot decyzji badanej określa krąg podmiotów będących stroną postępowania zarówno zwykłego, jak i prowadzonego w tzw. trybie "nieważnościowym". Stroną takiego postępowania jest nie tylko strona postępowania zwykłego, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji, stosownie do art. 28 k.p.a. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może na tę sferę wpłynąć przez jej poszerzenie lub ograniczenie albo przez jej zmianę wynikającą z nałożenia na podmiot określonych obowiązków. Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w postępowaniu tym wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach innego podmiotu, wpływającą jednak na prawa i obowiązki tej osoby. Cechą interesu prawnego jest jego indywidualny i skonkretyzowany charakter, co oznacza, że treść przepisu prawa materialnego, z którego dany podmiot wywodzi swój interes prawny, musi przyznawać mu konkretne i indywidualne uprawnienia bądź nakładać obowiązki o takim samym charakterze. Interes prawny musi być też aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie ma znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (Romańska Marta. Art. 28. W: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019). Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji (zob. wyrok NSA z dnia 27 września 1999 r., sygn. akt IV SA 1285/98).

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zgodzić się należy ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wyrażonym w zaskarżonych obecnie postanowieniach, że skarżący nie ma przymiotu strony - w rozumieniu art. 28 k.p.a. - w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji z [...]. Wprawdzie decyzja ta została wydana na skutek wznowienia, na wniosek skarżącego, postępowania zakończonego decyzją z [...]. (przyznającą na rzecz jego córki świadczenie z funduszu alimentacyjnego), w którym organ przyznał skarżącemu status strony, to jednak niezależnie od tej oceny, organ badając wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności tej decyzji, miał obowiązek na nowo ocenić, czy skarżący w tym konkretnym nadzwyczajnym postępowaniu, taki status posiadał.

W ocenie Sądu, stanowisko Kolegium o braku przymiotu strony w rozpatrywanej sprawie jest zasadne.

Decyzja z [...]. stwierdzała wydanie decyzji z [...]. z naruszeniem prawa. Decyzja z [...]. została wydana na podstawie art. 9 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. i przyznawała na rzecz córki skarżącego świadczenie z funduszu alimentacyjnego na wskazany okres (1 stycznia 2016 r. – 30 września 2016r.). Wydając zarówno tę decyzję organ traktował skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego, który – w świetle wówczas obowiązujących przepisów i utrwalonego orzecznictwa – nie był stroną tego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowano bowiem, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1725/16, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1726/16, wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2027/16, wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 4202/ 18). Gdyby bowiem ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 808) byłby zbędny z tego względu, że stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie, w związku z czym nie byłoby potrzeby przekazywania stronie odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu. Zatem skarżący jako dłużnik alimentacyjny zasadnie – na gruncie wówczas obowiązujących przepisów - nie został potraktowany przez GOPS w J. jako strona postępowania zakończonego decyzją z [...]. Wprawdzie następnie organ uznał go za stronę tego postępowania wznawiając je i wydając obecnie kwestionowaną decyzję z [...]., to jednak mając na względzie to, że decyzją z [...]., Nr [...] organ uchylił w całości decyzję z [...] i odmówił przyznania świadczenia, brak podstaw do przyjęcia, że stwierdzenie nieważności decyzji z [...]. może wpłynąć na sytuację prawną skarżącego, niezależnie od tego, czy prawidłowo został przyznany mu status strony w postępowaniu zakończonym decyzją z [...]. Jak wyżej wyjaśniono, status strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. posiada ten, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji Wójta [...] w J. z [...]. nie zmieniłoby natomiast w żadnym stopniu sytuacji prawnej skarżącego, gdyż decyzja ta stwierdzała wyłącznie wydanie wcześniejszej decyzji z [...]., przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego córce skarżącego, z naruszeniem prawa. Decyzja taka w ogóle nie dotyczyła prawa skarżącego, mogła ewentualnie mieć wpływ na prawa córki skarżącego do świadczeń z funduszu.

Brak interesu prawnego skarżącego - a więc wystąpienie pierwszej przesłanki z art. 61 a § 1 k.p.a. - uprawniał więc Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego.

Przedstawione okoliczności faktyczne i prawne uzasadniały zatem wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego.

Zarzuty skargi mają charakter ogólny, dotyczą one wszelkich orzeczeń wydawanych przez organy I i II instancji, zaś sprowadzają się do tego, że organy od początku błędnie traktowały skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego, co doprowadziło do wydania szeregu niekorzystnych faktycznie dla niego rozstrzygnięć – jako dłużnik musiałby bowiem następnie zwrócić funduszowi alimentacyjnemu wypłacone na rzecz córki świadczenia. To właśnie te okoliczności – zdaniem skarżącego – świadczą o naruszeniu przez organy obu instancji przy wydaniu m.in. kwestionowanej decyzji z [...]. (i decyzji SKO w L. utrzymującej ją w mocy z [...].) – właściwości. Skarżący podkreśla, że skoro nigdy nie był "dłużnikiem alimentacyjnym", to nigdy jego córka nie była "osobą uprawnioną" do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc organy w ogóle nie powinny wszczynać postępowania o przyznanie jej takich świadczeń na jej wniosek jako strony, gdyż organy były od początku "niewłaściwe" w sprawie. W przekonaniu skarżącego, ten pierwszy błąd, polegający na bezzasadnym potraktowaniu skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego spowodował lawinę kolejnych wadliwych orzeczeń wydawanych nie tylko przez organ I instancji, ale także przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które w konsekwencji również było "niewłaściwe", dlatego wszystkie te orzeczenia – jego zdaniem - powinny być usunięte z obrotu prawnego w trybie stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Odnosząc się do tych zarzutów Sąd wyjaśnia, że będąc związany wskazanymi na wstępie granicami kontroli, oceniał obecnie wyłącznie to, czy istniały przesłanki z art. 61a § 1 k.p.a. uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania nieważnościowego. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na wstępnym etapie postępowania, kiedy oceniane były warunki formalne wniosku skarżącego. Sąd dokonując kontroli tego postanowienia, nie był uprawniony do oceny, czy wskazana przez skarżącego jako podstawa stwierdzenia nieważności niewłaściwość organu (a więc okoliczność z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) przy wydaniu decyzji z [...]., rzeczywiście zachodziła. Jedynie ubocznie Sąd stwierdza, że okoliczności, na które wskazuje skarżący, dotyczą przesłanek przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego (musi istnieć osoba uprawniona i dłużnik alimentacyjny w rozumieniu odpowiednich przepisów), a więc okoliczności te mogłyby ewentualnie uzasadniać podstawę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (rażące naruszenie prawa, bądź wydanie decyzji bez podstawy prawnej), a nie podstawę "niewłaściwego organu" z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd w niniejszej sprawie nie może się do tych okoliczności odnosić, w szczególności nie może ocenić, czy uzasadniają one stwierdzenie nieważności decyzji z [...]. Sąd mógłby badać te okoliczności wyłącznie w odrębnym postępowaniu nadzwyczajnym np. w sprawie stwierdzenia nieważności, wszczętym skutecznie (z urzędu lub na wniosek osoby posiadającej status strony), a do takich nie należy niniejsze postępowanie, zakończone formalnym postanowieniem.

Nieuzasadnione są więc obawy skarżącego co do tego, że wobec błędnego potraktowania go na początku przez organy obu instancji za dłużnika alimentacyjnego, którym – jak podnosi – nigdy nie był, a w konsekwencji jego córka nie była nigdy "osobą uprawnioną" - wszystkie orzeczenia dotyczące przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na jej rzecz, w tym także orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylające decyzje przyznające takie świadczenia, dotknięte są wadą nieważności jako wydane przez organy niewłaściwe. W przekonaniu skarżącego oznacza to, że nawet korzystne dla niego orzeczenia, usuwające z obrotu prawnego wadliwe decyzje, nie gwarantują pewności, że w przyszłości, z powodu niewłaściwości organu wyższego stopnia, także i te orzeczenia nie zostaną usunięte z obrotu prawnego, a skarżący nie zostanie zobowiązany do zwrotu wypłaconych z funduszu świadczeń. Jak wyjaśniono, okoliczności, które wskazuje skarżący, nie powinny być traktowane jako podstawa nieważności z art. 156 § 1 pkt k.p.a., a więc jako okoliczności mające wpływ na określenie właściwości rzeczowej i miejscowej organu, lecz ewentualnie powinny być oceniane w aspekcie przesłanek prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (brak "osoby uprawnionej" w konkretnej sprawie oznacza brak podstaw do przyznania takiego świadczenia – art. 9 § 1 w zw. z art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a.). Właściwość organu ustalana jest natomiast niezależnie od tego, czy istnieją przesłanki przyznania świadczeń.

Ponadto należy wyjaśnić skarżącemu, że jego obawa co do ewentualnego nałożenia na niego obowiązku zwrotu wypłaconych na rzecz córki świadczeń, nie jest uzasadniona także w świetle dokumentów zgromadzonych w aktach. Wydane rozstrzygnięcia tj. decyzja GOPS w J. z [...]. całkowicie eliminującą z obrotu prawego decyzję przyznającą świadczenie z funduszu córce skarżącego (z 2 lutego 2016r.) i decyzja tego organu z [...]. ustalająca i nakładająca na córkę (jej matkę będącą jej przedstawicielem ustawowym) obowiązek zwrotu pobranych świadczeń, wykluczają możliwość nałożenia (także) na skarżącego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu na rzecz córki za ten sam okres, objęty tą decyzją (od 1 stycznia do 30 września 2016r.).

Podkreślić przy tym należy, że sytuacji prawnej skarżącego nie zmienia w żadnym stopniu wydane w niniejszej sprawie postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego, a obawa co do wadliwości decyzji ze względu na "niewłaściwość" organów obu instancji, jest – jak wyżej wyjaśniono - nieusprawiedliwiona.

Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia przez Kolegium art. 12 k.p.a. w wyniku przewlekłego prowadzenia postępowania zauważyć należy, że zgodnie z art. 135 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny orzeka w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Rozpoznanie skargi w zakresie naruszenia przez Kolegium art. 12 k.p.a. w wyniku przewlekłego prowadzenia postepowania wykracza natomiast poza granice niniejszej sprawy, której przedmiotem nie jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, lecz postanowienia tego Kolegium z dnia 11 sierpnia 2020 r. oraz z dnia z dnia 8 maja 2020 r. W związku z tym Sąd nie oceniał obecnie zasadności zarzutu dotyczącego przewlekłego prowadzenia postępowania.

Reasumując, zaskarżone postanowienie nie narusza obowiązujących przepisów, jest prawidłowe i co należy podkreślić, mimo że jest rozstrzygnięciem negatywnym (odmownym) nie powoduje dla skarżącego takich negatywnych skutków.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.