Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2195/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1918 nr 21 poz 67
law: Dekret w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego.
article: art. 156 par. 1 pkt 3, art. 107 par. 3, art. 11
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o. o. w likwidacji z siedzibą w K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], Minister Gospodarki po rozpatrzeniu wniosku A. P. z dnia [...] lipca 2008 r., stwierdził nieważność zarządzenia Prezesa [...] z dnia [...] lutego 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. "[...]"[...] własność spadkobierców B. P. w O., uznając, że orzeczenie to było obarczone rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Minister Gospodarki wskazał, że w stosunku do przedsiębiorstwa pn. "[...]"[...] własność spadkobierców B. P. w O. nie została spełniona, przewidziana w przepisach dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r., przesłanka, która uzasadniała ustanowienie przymusowego zarządu państwowego, jaką był interes Państwa, a także omawiany zakład był czynny i niezagrożony bezruchem.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyło Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o.o. w likwidacji, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a., między innymi w zakresie nie ustalenia zadłużenia przedsiębiorstwa i jego wpływu na zagrożenie bezruchem oraz naruszenie art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. Nr 21, poz. 67 ze zm.) – dalej: dekret z 16 grudnia 1918 r. – poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedsiębiorstwo produkujące w latach powojennych [...] – nie było przedsiębiorstwem, którego uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa oraz błędne przyjęcie, iż pod pojęciem przedsiębiorstwa, którego uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa, należy rozumieć wyłącznie przedsiębiorstwa zbrojeniowe, kopalnie, huty, kolejnictwo, transport, a nie mieściły się w tym zakresie przedsiębiorstwa produkujące [...].

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] , utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2012 r.

W uzasadnieniu Minister Gospodarki podniósł, że na podstawie materiału dowodowego pozyskanego z Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w K., Sądu Rejonowego w K., Ministerstwa Infrastruktury, Starostwa Powiatowego w K. , a także nadesłanego przez zainteresowane strony, w tym zwłaszcza postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] listopada 1999 r., sygn. akt [...] oraz aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1944 r., ustalono, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym objęcie przymusowym zarządem państwowym prawo własności do przedsiębiorstwa pn. "[...]"[...] przysługiwało spadkobiercom zmarłego w dniu [...] października 1944 r. B. P. Na podstawie postanowień spadkowych Minister ustalił, że obok A. P. w kręgu następców prawnych po B. P. są również: A. P., U. W., M. N. oraz M. M.

Zarządzeniem Prezesa [...] z dnia [...] lutego 1951 r. ustanowiono przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem pn. "[...]"[...] własność spadkobierców B. P. w O.

Sprawowanie przymusowego zarządu powierzono P. (protokół zdawczo – odbiorczy z dnia [...] marca 1951 r.). Przedmiotowe zarządzenie z dnia [...] lutego 1951 r. nie zachowało się, z uwagi na znaczny upływ czasu od chwili jego wydania. Podjęte przez organ poszukiwania tego aktu administracyjnego w zasobach wielu instytucji nie przyniosły rezultatu. Tym niemniej nie budzi wątpliwości organu, że pomimo fizycznego braku tego dokumentu funkcjonował on w obrocie prawnym.

Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1963 r., nr [...] , wydanym na podstawie art. 2 i art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.), stwierdził przejście wymienionego wyżej przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Dekret z 16 grudnia 1918 r. stanowił, iż przymusowy zarząd państwowy ustanawia się nad przedsiębiorstwami nieczynnymi albo zagrożonymi bezruchem, jeśli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Wymienione przesłanki musiały zachodzić kumulatywnie – brak jednej z nich wykluczał możliwość ustanowienia nad przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego.

W pierwszej kolejności rozważenia wymagało więc, czy funkcjonowanie przedmiotowego przedsiębiorstwa leżało w interesie państwa (w rozumieniu art. 1 ust. 3 dekretu z 16 grudnia 1918 r.), a dopiero w następnej kolejności, czy przedsiębiorstwo było nieczynne bądź zagrożone bezruchem, bowiem z treści powołanego przepisu wynika, iż zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa.

Powołując się na liczne przykłady z orzecznictwa sądów administracyjnych Minister stwierdził, że dekret z 16 grudnia 1918 r. wydany został w sytuacji szczególnej, po zakończeniu okresu ponad stuletniej niewoli, w której niezbędnym było zapewnienie ciągłości pracy przedsiębiorstw o kluczowym znaczeniu dla gospodarki odradzającego się Państwa Polskiego. Głównym wyznacznikiem ustanawiania przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami było istnienie interesu państwa, co niewątpliwie zawężało kategorię podmiotów gospodarczych tylko do tych, które mogły mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla państwa i bez których państwo nie mogłoby spełniać swoich podstawowych funkcji. Dekret miał bowiem na celu pozyskiwanie lub utrzymanie środków służących zaspokajaniu potrzeb materialnych społeczeństwa i ochronę mienia. Do takich przedsiębiorstw należały przedsiębiorstwa zbrojeniowe, kopalnie, huty, kolejnictwo, transport itp. Nie sposób wymienić pełnego katalogu tych przedsiębiorstw, jednak jest pewne, że należy omawiany przepis interpretować stosując wykładnię zawężającą. Rozciąganie działania dekretu na drobne zakłady przemysłowe o charakterze lokalnym, jakie miało miejsce w okresie pierwszego dziesięciolecia PRL, uznane być musi za naruszenie prawa, albowiem przepisów o charakterze restrykcyjnym nie można interpretować rozszerzająco. Zarzut błędnej interpretacji przepisów dekretu należy zatem uznać za nieuzasadniony.

Ponadto, na podstawie postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] grudnia 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało umieszczone w wykazie [...]. Postanowieniem z dnia [...] marca 1947 r. Wojewódzka Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw przekazała właściwemu Ministrowi wniosek o przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa. W wyniku złożonego w dniu [...] marca 1947 r. odwołania, Główna Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw postanowieniem z dnia [...] czerwca 1947 r. skreśliła przedsiębiorstwo "[...]" z wykazu [...] wskazując, że nie znalazła przesłanek do zakwestionowania ekspertyz biegłych przysięgłych.

Organy nacjonalizacyjne uznały wiec, że przedmiotowa fabryka nie spełniała kryteriów wskazanych w ustawie i rozporządzeniu wykonawczym, a tym samym nie uznały przedmiotowego przedsiębiorstwa za mające podstawowe znaczenie dla gospodarki narodowej. W tym stanie rzeczy późniejsze ustanowienie nad nim przymusowego zarządu państwowego było nieuzasadnione.

Bezspornie przedmiotowa [...] prowadziła produkcję sezonową, która trwała [...] dni (dowód: odwołanie od postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] marca 1947 r.). Podczas trwania kampanii produkcyjnych przedmiotowe przedsiębiorstwo zatrudniało do [...] pracowników, jednakże w sezonie "martwym" zatrudnienie wynosiło ok. [...] pracowników. Proces [...]. Proces [...] (dowód: opis urządzeń i sposobu produkcji w [...] w O., sporządzony przez Zaprzysiężonych Rzeczoznawców – S. S. i K. K. w dniu [...] czerwca 1946 r.).

W świetle powyższego, przedmiotowa fabryka nie mogła być uznana za przedsiębiorstwo o podstawowym, czy też strategicznym znaczeniu dla gospodarki narodowej, której utrzymanie w ruchu miałoby bezpośredni związek z interesem Państwa.

W odniesieniu do twierdzenia strony odwołującej się, że ocena zaistnienia stanu bezruchu winna być dokonana również przy uwzględnieniu ówczesnych realiów, w których przedsiębiorstwa znajdujące się w rękach prywatnych nie miały prawie żadnych możliwości zawierania umów na zbyt swoich produktów na szerszą skalę, z uwagi na ograniczenia zamówień dla podmiotów "publicznych", Minister podkreślił, że powyższa argumentacja potwierdza dodatkowo brak interesu Państwa w utrzymaniu w ruchu "przedsiębiorstwa prywatnego".

Wykazany brak interesu Państwa skutkuje rażącym naruszeniem art. 1 dekretu z 16 grudnia 1918 r., bez konieczności wykazania, że [...] była nieczynna lub zagrożona bezruchem.

Odwołujący się zarzuca błędne ustalenia w zakresie zagrożenia bezruchem tego przedsiębiorstwa. Z dokumentów przedstawionych przez Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o.o. w likwidacji oraz znajdujących się w aktach sprawy istotnie wynika, że przedsiębiorstwo było [...], istniały problemy z [...],[...]. Powyższy stan przedsiębiorstwa, w ocenie Ministra Gospodarki, mógł skutkować wystąpieniem przesłanki zagrożenia bezruchem i w tym zakresie zarzuty Minister uznał za uzasadnione. Tym niemniej, wobec wskazanej wyżej konieczności kumulatywnego spełnienia przesłanek określonych w art. 1 dekretu z 16 grudnia 1918 r., przy ustaleniu braku interesu Państwa w ustanowieniu nad przedsiębiorstwem [...] w O. przymusowego zarządu państwowego, uznanie zasadności tego zarzutu nie wpływa na rozstrzygnięcie sprawy.

W tym stanie rzeczy organ orzekający stwierdził, że zarządzenie Prezesa [...] z dnia [...] lutego 1951 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Odnosząc się do zagadnienia ewentualnej nieodwracalności skutków prawnych zarządzenia Minister Gospodarki stwierdził, że powołane wyżej zarządzenie Prezesa [...] z dnia [...] lutego 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu nie wywoływało skutków rzeczowych, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania przedsiębiorstwem przez jego właściciela. Miało też w założeniu charakter odwracalny i nie oznaczało upaństwowienia przedsiębiorstwa, czy jakiejkolwiek zmiany stosunków własnościowych. Mając na uwadze, że oceniane zarządzenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a., Minister Gospodarki nie dostrzegł przeszkód do stwierdzenia jego nieważności.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2013 r. wniosło [...] Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w K.. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego – art. 1 ust. 3 dekretu z 16 grudnia 1918 r. poprzez:

a) błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedsiębiorstwami, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa są wyłącznie przedsiębiorstwa działające w przemyśle zbrojeniowym, hutniczym, kolejnictwie, transporcie albo kopalnictwie, nie zaś przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją [...];

b) błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że o tym, czy utrzymanie przedsiębiorstwa w ruchu leżało w interesie Państwa decydował przebieg procesu produkcji [...] wytwarzanych w przedsiębiorstwie, nie zaś przydatność wytworzonych [...] dla odbudowy zniszczonych przez działania wojenne budynków oraz infrastruktury;

2. naruszenie przepisów postępowania – art. 11 K.p.a. oraz art. 107 § 1 i 3 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z jakich przyczyn naruszenie prawa mające miejsce przy wydawaniu zarządzenia Prezesa [...] z [...] lutego 1951 r. Minister Gospodarki uznał za rażące, podczas gdy nie każde, nawet oczywiste naruszenie prawa może być uznane za rażące, a to wyłącznie rażące naruszenie prawa mające miejsce przy wydawaniu decyzji stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Organ wydający decyzję stwierdzającą nieważność ma obowiązek szczegółowego uzasadnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, a zatem także przesłanek świadczących o rażącym charakterze stwierdzonego naruszenia prawa, jak również w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny, dla których czyni wyłom w zasadzie trwałości decyzji administracyjnej;

3. naruszenie przepisu postępowania – art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie nieważności zarządzenia Prezesa [...] z [...] lutego 1951 r., pomimo że brzmienie art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. jest na tyle niejednoznaczne, że jego naruszenia polegającego na odmiennej interpretacji pojęcia "interesu Państwa" nie można uznać za rażące naruszenie prawa, a nadto interpretacja pojęcia interesu Państwa, jaka legła u podstaw zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu przedsiębiorstwa [...] uzasadniona była w świetle okoliczności, w jakich zarządzenie to zostało wydane, polegających na konieczności sprawnego usuwania zniszczeń wojennych i przeprowadzenia odbudowy oraz rozbudowy budynków mieszkalnych oraz użyteczności publicznej.

Z uwagi na powyższe skarżąca spółka w likwidacji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że w ocenie Ministra Gospodarki przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją [...] nie ma na tyle istotnego znaczenia dla funkcjonowania państwa, by można było uznać je za przedsiębiorstwo, którego funkcjonowanie leży w interesie Państwa. Minister interpretuje art. 1 ust. 3 dekretu z 16 grudnia 1918 r. przez pryzmat aktualnych potrzeb państwa, nie zaś interesu państwa istniejącego w momencie wydawania zarządzenia o objęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa przymusowym zarządem państwowym. W owym czasie znaczna część zabudowy miast pozostawała zniszczona lub poważnie uszkodzona na skutek działań wojennych. Powojenna rzeczywistość wymogła na mieszkańcach całej Polski wzmożoną aktywność w zakresie odbudowy zniszczonego kraju. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zapewnienie obywatelom dachu nad głową należało do podstawowych zadań Państwa, które w tym celu potrzebowało dostępu do [...]. W owym czasie – jak nigdy dotąd ani nigdy później – Państwo zainteresowane było utrzymaniem stałej produkcji [...], gdyż było to niezbędne dla sprawnego przeprowadzenia prac związanych z usuwaniem zniszczeń oraz odbudową kraju po wyniszczającej wojnie.

Nie ma przy tym znaczenia, czy przedsiębiorstwo produkujące [...] miało zasięg ogólnokrajowy, czy też wytwarzane przez nie produkty wykorzystywane były jedynie na mniejszym obszarze, gdyż to nie wielkość produkcji zakładu, lecz charakter wytwarzanych dóbr oraz ich znaczenie dla zaspokajania podstawowych potrzeb ludności powinny być rozstrzygające przy ocenie, czy działanie przedsiębiorstwa leżało w interesie Państwa.

Podobnie bez znaczenia dla oceny, czy działalność przedsiębiorstwa [...] leżała w 1951 r. w interesie Państwa, ma przebieg procesu produkcji [...]. Organ w żaden sposób nie wytłumaczył, jakie znaczenie dla interesu lub braku interesu Państwa w utrzymaniu funkcjonowania [...] ma to, ile trwa [...]. Wydaje się, że to nie przebieg procesu produkcji czy jej ewentualna sezonowość, lecz rodzaj wytwarzanych produktów i ich znaczenie dla gospodarki narodowej przesądzają o interesie Państwa w utrzymaniu produkcji.

Ponadto, dla stwierdzenia, że naruszenie prawa było rażące, konieczne jest by rozstrzygnięcie zawarte w danym akcie było oczywiście sprzeczne z jednoznacznie brzmiącą normą. W tym kontekście brzmienie art. 1 ust. 3 dekretu z 16 grudnia 1918 r., zawierające w sobie ocenne pojęcie "interesu Państwa" nie jest na tyle jednoznaczne, by można było uznać jego naruszenie polegające na odmiennej ocenie interesu Państwa za naruszenie prawa o charakterze rażącym. Skoro więc zastosowanie art. 1 ust. 3 powołanego dekretu wymagało na wstępie przeprowadzenia przez Prezesa [...] wykładni pojęcia interesu Państwa, a następnie analizy, czy utrzymanie działalności [...] spełniało wymogi tak określonego interesu państwa, nie można na tym etapie wnioskować o oczywistej sprzeczności z prawem zapadłego rozstrzygnięcia, gdyż normie stosowanej przez Prezesa [...] daleko było do oczywistości i jednoznaczności.

Nawet jeżeli z perspektywy czasu zarządzenie o objęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa zarządem państwowym uznane może zostać za błędne, czy nieuzasadnione, okoliczności, w jakich zarządzenie to zostało wydane, uzasadniały odmienne rozumienie pojęcia interesu państwa, i jako takie przemawiają dodatkowo za brakiem możliwości uznania powyższego zarządzenia za wydane z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, tak samo jak uczestniczka postępowania Al. P., która swoje stanowisko wyraziła w piśmie procesowym z dnia 7 kwietnia 2011 r. Na rozprawie wszyscy uczestniczący w niej podtrzymali swoje stanowiska, a M. N. wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Jej przedmiotem jest decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2013 r., utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2012 r. stwierdzającą nieważność zarządzenia Prezesa [...] z dnia [...] lutego 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem [...] własność spadkobierców B. P. w O., z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Podstawą ustanowienia przymusowego zarządu państwowego był art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. Nr 21, poz. 67 ze zm.) – dekret z 16 grudnia 1918 r. – zgodnie z którym przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch, (...) leży w interesie państwa – mogą być objęte pod zarząd państwowy. Już z samej treści tego przepisu wynika, że ustawodawca zakładał możliwość objęcia przymusowym zarządem państwowym nie tylko takich przedsiębiorstw, których "utrzymanie w ruchu" było zagrożone, ale również takich, które nie były czynne, a ich "puszczenie w ruch" (tak samo jak utrzymanie w ruchu) leżało w interesie państwa. Warunek był natomiast taki, że musiało istnieć przedsiębiorstwo jako zorganizowana całość i być zdolne do określonego rodzaju produkcji. Pośrednio wynika to z celu regulacji, historycznie ujmując przyjętej w sytuacji szczególnej, w której po wielu latach niewoli i zniszczeń wojennych "niezbędnym było zapewnienie ciągłości pracy przedsiębiorstw o kluczowym znaczeniu dla gospodarki odradzającego się Państwa Polskiego" (zob. wyrok NSA z dnia 21.12.1998 r., IV SA 2182/96, LEX nr 45854). Cele te pozostały aktualne również po 1945 r., z tym że w praktyce orzeczniczej ujawnianych jest wiele nadużyć, jeśli idzie o rozumienie interesu państwa przy przejmowaniu różnych majątków w przymusowy zarząd państwowy.

Skarga w niniejszej sprawie zarzuca organowi nadzoru między innymi błędną wykładnię powyższego przepisu polegającą na przyjęciu, że przedsiębiorstwami, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa, są wyłącznie przedsiębiorstwa działające w przemyśle zbrojeniowym, hutniczym, kolejnictwie, transporcie albo kopalnictwie, nie zaś przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją [...].

Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że Minister Gospodarki nie przesądził w sposób kategoryczny, że przedsiębiorstwami, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa są wyłącznie przedsiębiorstwa działające w przemyśle zbrojeniowym, hutniczym, kolejnictwie, transporcie albo kopalnictwie. Było to wyliczenie przykładowe, zaczerpnięte z orzecznictwa. Zaraz potem Minister dodał bowiem, że nie sposób wymienić pełnego katalogu przedsiębiorstw, których utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa, jednak jest pewne, że należy omawiany przepis interpretować stosując wykładnię zawężającą, gdyż rozciąganie działania dekretu na drobne zakłady przemysłowe o charakterze lokalnym uznane być musi za naruszenie prawa. Wynika z tego, że za taki zakład (drobny, o lokalnym charakterze) Minister Gospodarki uznał to konkretne przedsiębiorstwo produkujące [...]. Stąd też odniesienia do ilości zatrudnionych w przedsiębiorstwie osób, sezonowym charakterze produkcji i jej wielkości (w tym ręcznego trybu pracy), które miały być odzwierciedleniem lokalnego charakteru przedsiębiorstwa - z punktu widzenia interesów państwa pozbawionego strategicznego znaczenia.

Takie kryterium oceny sąd w niniejszym składzie akceptuje. Nie podziela zarazem stanowiska skarżącej spółki, że to nie wielkość produkcji zakładu, lecz charakter wytwarzanych dóbr oraz ich znaczenie dla zaspokajania podstawowych potrzeb ludności powinny być rozstrzygające przy ocenie, czy działanie przedsiębiorstwa leżało w interesie państwa. Przy czym skarżąca uważa, że w powojennej rzeczywistości wystarczające dla uzasadnienia interesu państwa w ustanowieniu przymusowego zarządu było to, że państwo zainteresowane było utrzymaniem stałej produkcji [...], gdyż było to niezbędne dla sprawnego przeprowadzenia prac związanych z usuwaniem zniszczeń oraz odbudową kraju. Taka argumentacja prowadzi, zdaniem sądu, do niemożliwego do zaakceptowania wniosku, że sam charakter produkcji przedsiębiorstwa, nawet jeśli miał znaczenie z punktu widzenia aktualnych potrzeb kraju, przesądzał o interesie państwa w utrzymaniu produkcji przedsiębiorstwa, bez względu na wielkość tej produkcji, a tym samym bez względu na znaczenie samego przedsiębiorstwa w skali kraju. Kłóci się to z ukształtowanym w orzecznictwie rozumieniem interesu państwa, którego istnienie niewątpliwie zawęża kategorię podmiotów gospodarczych tylko do tych, które mogą mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla państwa (zob. np. wyrok NSA z dnia 21.03.2013 r., I OSK 684/12, LEX nr 1369012). Posługując się argumentacją spółki należałoby przyjąć, że wszystkie istniejące wówczas w kraju [...] lub inne przedsiębiorstwa produkujące [...], liczone zapewne w setkach (jak wynika z praktyki orzeczniczej), miały strategiczne znaczenie dla państwa. Takie rozumowanie zaprzecza znaczeniu pojęcia strategiczne, jako bardzo ważne, istotne, bez którego nie można lub trudno się obejść. Skarżąca spółka w żaden sposób nie wykazała, że takie cechy można przypisać przedsiębiorstwu produkującemu [...] sztuk [...], jak ustalił Minister Gospodarki na podstawie dokumentu o nazwie "Charakterystyka [...]".

Stanowisko Ministra Gospodarki w tym względzie, choć w znacznej mierze opierające się na przykładach z orzecznictwa, ale dodatkowo odwołujące się do znaczenia przedsiębiorstwa na gruncie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.), należy uznać za trafne. Prawidłowo również Minister ustalił, że wymienione w art. 1 pkt 3 dekretu z 16 grudnia 1918 r. przesłanki musiały zachodzić kumulatywnie – brak jednej z nich wykluczał możliwość ustanowienia nad przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego. Jeśli więc przejęcie w przymusowy zarząd nie leżało w interesie państwa, to bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okazały się finalnie trafne argumenty skarżącej, co do zagrożenia przedsiębiorstwa bezruchem, z powodu jego zadłużenia.

Za nieusprawiedliwiony należy uznać również zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie nieważności zarządzenia Prezesa [...] z [...] lutego 1951 r., pomimo że brzmienie art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. jest na tyle niejednoznaczne, że jego naruszenie polegające na odmiennej interpretacji pojęcia "interesu Państwa" nie może zostać uznane za rażące naruszenie prawa.

Pomijając fakt, że art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jest normą prawa materialnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 15.05.2013 r., I OSK 2160/11, LEX nr 1328357), a nie przepisem postępowania, jak wskazała skarżąca spółka, to użycie w art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. swego rodzaju klauzuli generalnej "leży w interesie państwa" nie oznacza, że przepis ten nie może zostać naruszony w sposób rażący. Prawdą jest, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Zaznaczyć przy tym należy, że ustalenie, czy w konkretnym wypadku nastąpiło "rażące naruszenie prawa", wymaga zawsze bardzo wnikliwego rozważenia sprawy. Nawet jeśli przepis posługuje się klauzulą generalną, nie zawsze stanowi to o niejednoznaczności normy w nim wyrażonej, jeśli, jak w tym przypadku, orzecznictwo w sposób jednolity i dość precyzyjny wskazuje, na czym polega interes państwa, wiążąc go ze strategicznym, czy też kluczowym dla państwa znaczeniem przedsiębiorstwa. Owo kluczowe czy strategiczne znaczenie musi wynikać zaś (lub nie) z ustalonego w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy.

Pogląd skarżącej w tym zakresie prowadziłby zaś do sytuacji, że postępowanie nadzorcze wobec orzeczeń o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego z powodu rażącego naruszenia przez nie prawa, z uwagi na klauzulę generalną zawartą w przepisie stanowiącym podstawę ustanowienia zarządu, byłoby z gruntu nieskuteczne, czemu przeczy liczne orzecznictwo sądowe.

Jeśli więc organ wykazał, że przejęte w przymusowy zarząd przedsiębiorstwo było pozbawione strategicznego znaczenia dla państwa, a zatem jego przejęcie w przymusowy zarząd nie leżało interesie państwa, a pozbawienie właściciela przedsiębiorstwa zarządu w takiej sytuacji niewątpliwie nie może być akceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa, choćby z uwagi na skutki ekonomiczne z tego wynikające, to zachodzą wszelkie przesłanki do uznania rażącego naruszenia prawa przez zarządzenie Prezesa [...] z dnia [...] lutego 1951 r. I nawet jeśli uzasadnienie decyzji Ministra Gospodarki w tym aspekcie sprowadzało się do przytoczenia poglądów orzecznictwa na temat rażącego naruszenia prawa (str. 5-6 zaskarżonej decyzji) i wyjaśnieniu, co w związku z tym powinno być przedmiotem oceny organu, to ewentualne braki uzasadnienia decyzji w omawianym zakresie, z punktu widzenia art. 107 § 3 i art. 11 K.p.a., nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem tok rozumowania organu nadzoru jest możliwy do odtworzenia i z punktu widzenia podstaw podjętego rozstrzygnięcia jest wystarczający.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd orzekł jak w wyroku.