Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Ka 318/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie NSA Henryk Wach, Asesor WSA Małgorzata Walentek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty wynikającej z długu celnego w związku z nielegalnym wprowadzeniem towaru na polski obszar celny. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej W. S. w pozostałym skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Urzędu Celnego w K. uznał zgłoszenie celne dokonane na jednolitym dokumencie administracyjnym SAD nr [...] przyjętym w dniu [...] 2001 r. za nieprawidłowe i stwierdził, iż dług celny powstał w związku z nielegalnym wprowadzeniem na polski obszar celny samochodu osobowego marki [...] oraz objął towar procedurą dopuszczenia do obrotu i określił kwotę wynikającą z długu celnego.

W uzasadnieniu wskazał, że [...] 2001 r. Agencja Celna "A" Sp. z o.o. z siedzibą w G. działająca w imieniu W. S., zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu towaru w postaci samochodu osobowego marki [...] o numerze nadwozia [...] na jednolitym dokumencie [...] . W tym samym dniu towar objęto wnioskowaną procedurą.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] 2001 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie mające na celu ustalenie prawidłowej kwoty wynikającej z długu celnego.

W trakcie tego postępowania ustalono, iż w wyniku kontroli giełdy samochodowej w G., przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Policji w dniu [...] 1999 r. ujawniono oferowany do sprzedaży samochód osobowy marki [...] na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych [...] i numerze nadwozia [...]. Właścicielem przedmiotowego pojazdu okazał się G. Z. zam. w Z. ul. [...]. Z dalszych ustaleń przeprowadzonych przez funkcjonariuszy Policji wynikało, że pojazd ten został wprowadzony na polski obszar celny przez bliżej nie znanego obywatela Albanii, który był winien G. Z. pieniądze. W związku z faktem, iż samochód pochodził z przestępstwa wszczęto, a następnie w dniu [...] 2000 r. umorzono dochodzenie w powyższej sprawie. Pojazd został w dniu [...] 2000 r. wydany G. Z., który [...] 2001 r. dokonał transakcji sprzedaży tegoż samochodu - będącego w dalszym ciągu na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych, na podstawie umowy kupna - sprzedaży. Umowę tę zawarł z W. S., który w tym samym dniu dokonał zgłoszenia celnego w/w samochodu.

W związku z powyższym, Dyrektor Urzędu Celnego w K., postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. wszczął postępowanie, którego stroną określił G. Z. w celu ustalenia prawidłowej kwoty wynikającej z długu celnego w związku z objęciem procedurą dopuszczenia do obrotu towaru. W toku dalszego postępowania organ ustalił na podstawie postanowienia Prokuratury Rejonowej oraz złożonych wyjaśnień przez G. Z., iż nie przywiózł on osobiście z zagranicy tegoż samochodu. Pojazd ten został wprowadzony na polski obszar celny przez nieustaloną osobę i nie został poddany żadnej procedurze celnej. Organ uznał więc, iż dług celny nie mógł powstać wskutek przyjęcia zgłoszenia na dokumencie SAD nr [...] z dnia [...] 2001 r., ale wskutek nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym.

Ponadto organ celny przyjął, że dłużnikami powstałego długu celnego są G.Z. i W. S., tj. osoby, które nabyły i posiadały nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny samochód, co jest zgodne z art. 210 § 3 Kodeksu celnego. Jako datę powstania długu w związku z nielegalnym wprowadzeniem towaru na polski obszar celny organ ustalił dzień [...] 1999 r., tj. ujawnienie pojazdu przez funkcjonariuszy Policji na giełdzie w G., stwierdzając, że jest to jedyna wiarygodna data na podstawie której można jednoznacznie stwierdzić, że pojazd ten znajdował się na polskim obszarze celnym.

Dalej organ wskazał, iż dla przedmiotowego samochodu w zgłoszeniu objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu bezpodstawnie zadeklarowano stawkę celną obniżoną, która stosowana jest w przypadku towarów o udokumentowanym pochodzeniu z Unii Europejskiej spełniających wymogi określone w przepisach Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ( zał. do Dz. U. Nr 104 poz. 662 z 1997 r.) zaś zgłoszony samochód osobowy marki [...] został zarejestrowany na terenie Jugosławii [...] 1995 r., a w kolejnych latach rejestracja była przedłużana ( do zgłoszenia dołączono dowód rejestracyjny pojazdu ). Na w/wym. dokumencie SAD w polu 15 - Jugosławię wskazano jako kraj wysyłki ( eksportu ) towaru. Wyjaśnił, iż dla tego towaru klasyfikowanego do kodu [...] ( będący przedmiotem zgłoszenia samochód [...] ) sprowadzonego z Jugosławii, a zgodnie z numerem identyfikacyjnym VIN wyprodukowanego w Niemczech ( kraj wymieniony w wykazie "E" Taryfy celnej, tj. wykazie krajów członków Światowej Organizacji Handlu (WTO) oraz innych krajów wobec których Polska stosuje Klauzulę Największego Uprzywilejowania ) ustanowiona została stawka celna autonomiczna w wysokości 35 % jednak nie mniej niż 2500 EUR.

Wyżej wskazane okoliczności stały się podstawą do wszczęcia postępowania postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. wobec G.Z. a następnie połączenia toczących się przed organem celnym spraw dotyczących objęcia procedurą dopuszczeń do obrotu przedmiotowego towaru objętego w głoszeniu celnym w dniu [...] 2001 r. oraz wydania przedmiotowej decyzji.

Od powyższej decyzji odwołania wnieśli G. Z. oraz W. S.. Kwestionując zaskarżone rozstrzygnięcie G. Z. podniósł, iż jako obywatel Jugosławii mieszkający w Polsce nabył samochód w 1995 r., który został mu przywieziony do Polski z tytułu spłaty długu i który w jego imieniu był zarejestrowany w Jugosławii. Z tej racji nie mógł dokonać odprawy celnej ani nie mógł wiedzieć, czy taka odprawa była dokonana. Wskazał, że otrzymując obywatelstwo polskie samochód ten wniósł jako mienie przesiedleńcze. Natomiast W. S. uznał za niezasadne objęcie go odpowiedzialnością za zdarzenia jego nie dotyczące. Stwierdził, że mógłby ponosić odpowiedzialność gdyby wiedział, że przedmiotowy samochód został wprowadzony nielegalnie na polski obszar celny lub przy dołożeniu należytej staranności mógł się z łatwością o tym dowiedzieć. Stwierdził, że G. Z. jako obywatel jugosłowiański mógł wprowadzić na polski obszar celny samochód, którego był właścicielem oraz użytkować go na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych, toteż w jego ocenie nie można uznać za nielegalne wprowadzenie samochodu na polski obszar celny, który pozostawał własnością cudzoziemca. Ponadto podniósł, iż skoro sam organ przyznał, że dokument SAD określił Niemcy jako kraj pochodzenia to należało zastosować preferencyjne traktowanie celne tego pojazdu.

Zaskarżoną tu decyzją wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137 poz. 926 z późniejszymi zmianami ), art. 9, art. 13 § 1, art. 23 § 1, art. 38, art. 39, art. 65 § 4 pkt 2 lit. b, art. 83 §§ 1,3, art. 208, art. 210 § 1 pkt 1, §2, § 3 pkt 3, art. 221, art. 222 § 3, art. 223 § 1, art. 226 § 1, art. 242 § 3, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jednolity w Dz. U. Nr 75 poz. 802 z 2001 r. z późniejszymi zmianami) oraz ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt b części pierwszej - Postanowienia wstępne A. Stawki celne i części drugiej - Tabela stawek celnych Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej ( Dz. U. Nr 1036 z 1998 r. z późniejszymi zmianami) Dyrektor Izby celnej w K. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w K. z dnia [...] r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji. Ponadto wykluczył on możliwość zastosowania w przedmiotowej sprawie procedury odprawy czasowej, która w myśl art. 145 § 1 Kodeksu celnego pozwala na wykorzystywanie na polskim obszarze celnym towarów niekrajowych. Organ przypomniał, że towary objęte w/wym. procedurą powinny zostać powrotnie wywiezione lub otrzymać nowe przeznaczenie celne najpóźniej w dniu, w którym osoba, która je przywiozła, opuszcza polski obszar celny. Zaś z uzasadnienia postanowienia o umorzeniu dochodzenia wynika, że G. Z. otrzymał samochód od nieznanego bliżej obywatela Albanii, a w aktach sprawy zgromadzonych w trakcie postępowania, brak jest jakiejkolwiek informacji kiedy i przez jakie przejście graniczne pojazd został wprowadzony na polski obszar celny, jak również kto go na teren RP wprowadził. W związku z czym nie można było uznać, iż przedmiotowy samochód został objęty procedura odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła. Pewnym jest natomiast fakt, iż przedmiotowy w sprawie pojazd został wprowadzony na polski obszar celny z zagranicy.

Dalej organ podkreślił, że zgodnie z art. 2 Kodeksu celnego, wprowadzenie towaru na polski obszar celny następuje w chwili faktycznego jego przywozu na ten obszar i powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego. Jednym z koniecznych warunków, aby towar został objęty procedurą dopuszczenia do obrotu jest wymóg zgłoszenia go do tej procedury. Zwrócił uwagę, że zgłoszenie celne to w myśl art. 3 § 1 pkt 24 Kodeksu czynność, poprzez którą osoba wyraża, w wymaganej formie i w określony sposób, zamiar objęcia towaru określoną procedurą celną. Formę tę jak i sposób zgłoszenia towaru do procedury określa Kodeks celny. W przedmiotowej sprawie towar w postaci samochodu osobowego marki [...] w momencie jego wprowadzenia na polski obszar celny nie został zgłoszony do żadnej dopuszczalnej procedury, wobec czego uznać należało, że został przywieziony na terytorium RP w sposób nielegalny. Wskazał, że nielegalne wprowadzenie powoduje powstanie długu celnego, czyli powstałego z mocy prawa zobowiązania do uiszczenia należności celnych przywozowych lub wywozowych odnoszących się do towarów.

Ustosunkowując się do zarzutów wniesionych w odwołaniu obydwu stron, iż pojazd nie został wprowadzony nielegalnie na polski obszar celny bowiem G.Z. był w momencie zdarzenia obywatelem Jugosławii organ wyjaśnił, że z dokumentów zebranych w sprawie wynika, iż G. Z. decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. przebywa w Polsce na pobycie stałym od 1993 r. W [...] 1998 r. postanowieniem Prezydenta RP otrzymał również obywatelstwo polskie, toteż w momencie powstania długu celnego był osoba krajową w rozumieniu art. 3 § 1 pkt 11 ustawy Kodeks celny i podlegał prawom i obowiązkom z niego wynikającym. Fakt, czy był obywatelem Jugosławii czy obywatelem Polski nie miał znaczenia dla sprawy.

W kwestii wniesienia samochodu jako swojego majątku w momencie otrzymania obywatelstwa polskiego organ stwierdził, że G. Z. przybywając do Polski nie posiadał jeszcze przedmiotowego pojazdu. Nie przebywał również czasowo na granicą dokonując zakupu samochodu, tak więc w świetle powyższych faktów, jak również obowiązujących w tym zakresie przepisów nie jest on osobą uprawnioną do korzystania z instytucji zwolnień od cła przewidzianych w ustawie Kodeks celny.

Co do zarzutu nieprawidłowo określonej w zaskarżonej decyzji daty powstania długu celnego wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 § 1 pkt 2 Kodeks celny, dług celny to powstałe z mocy prawa zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie ) lub należności celnych wywozowych ( dług celny w wywozie ) odnoszące się do towarów. Zobowiązanie do uiszczenia długu celnego uzależnione jest od zaistnienia określenia okoliczności faktycznych, uregulowanych w Tytule VII Kodeksu celnego. Zgodnie z powyższym , dług celny powstaje w przypadkach (art.209 §1 ): j

- dopuszczenia do obrotu towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym,

- objęcia towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym procedurą odprawy czasowej, z częściowym zwolnieniem od cła.

Ponadto zaznaczył, że dług celny powstaje również w wypadku nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym. Wskazał, że pojęcie nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny definiuje Kodeks celny w art. 9. Zgodnie z jego treścią nielegalne wprowadzenie jest to wprowadzenie towaru z naruszeniem przepisów art. 35 § 2, art. 37, art. 39 i art. 180 § 2 Kodeksu celnego. Dalej wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie został naruszony art. 39 Kodeksu celnego, zgodnie z którym towary, które zostały dostarczone do granicznego urzędu celnego bądź miejsca wyznaczonego lub uznanego przez organ celny, powinny zostać przedstawione organowi celnemu przez osobę, która wprowadziła je na polski obszar celny, lub przez osobę, która przejęła odpowiedzialność za te towary po ich wprowadzeniu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast przedmiotowy samochód, po jego wprowadzeniu na polski obszar celny został przedstawiony organowi celnemu, wobec czego nastąpiło jego nielegalne wprowadzenie. Zaznaczył, że z chwilą nielegalnego wprowadzenia towaru powstaje dług celny ( art. 210 § 2 k.c). Wskazał, że kwota należności celnych przywozowych jest obliczana na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili powstania długu celnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zaś zgodnie z art. 222 § 2 k.c., jeżeli nie jest możliwe określenie chwili powstania długu celnego, kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych jest obliczana na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili ustalenia, że towar znajduje się w sytuacji powodującej powstanie towaru celnego.

Zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie datą, w której organ celny pierwotnie ustalił, że towar znajduje się w sytuacji powodującej powstanie długu celnego, był dzień zgłoszenia pojazdu przez W. S. do procedury dopuszczenia do obrotu na zgłoszeniu celnym SAD.

Organ zwrócił uwagę na treść art. 222 § 3 k.c., zgodnie z którym jeżeli można ustalić, że dług celny powstał przed stwierdzeniem jego istnienia przez organ celny kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych za ten towar ustalana jest na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili najwcześniejszej, w jakiej istnienie długu celnego mogło zostać ustalone na podstawie zebranych dowodów. Wskazał, że w omawianym przypadku, w trakcie prowadzonego postępowano wszczętego postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. ustalono, iż w dniu [...] 1999 r. w wyniku kontroli giełdy samochodowej w G., funkcjonariusze Policji ujawnili przedmiotowy pojazd ( na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych ), który oferowany był do sprzedaży toteż zdaniem organu należało stwierdzić, iż zebrane w trakcie postępowania dowody potwierdzają, że najwcześniejszą chwilą w jakiej istnienie długu celnego mogło zostać ustalone to właśnie data tegoż ujawnienia przez Policję tj. [...] 1999 r.

Co do zarzutu rozciągnięcia odpowiedzialności z tytułu nielegalnego wprowadzenia samochodu na polski obszar celny na W. S. organ wyjaśnił iż dług celny powstaje z mocy prawa. Na gruncie polskiego prawa celnego nie jest możliwa sytuacja, gdy dług celny dla jednego z dłużników powstaje w innym momencie niż dla innego z dłużników. Wynika to z faktu, iż dług celny ciąży na towarze, który został wprowadzony na polski obszar celny bez względu na osobę. Natomiast dłużników, którzy zobligowani są do uiszczenia kwoty wynikającej z długu celnego, powstałej w wyniku nielegalnego wprowadzenia towarów, określa Kodeks celny w art. 210 § 3. W myśl tego przepisu dłużnikiem jest nie tylko osoba, która dokonała nielegalnego wprowadzenia, ale również osoby, które uczestniczyły we wprowadzeniu, które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że wprowadzenie to było nielegalne, jak również osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar nielegalnie wprowadzony i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie.

Organ stwierdził, że w świetle istniejących dowodów zebranych w trakcie postępowania należało uznać, iż zarówno G. Z. jak i W. S. są dłużnikami w powyższej sprawie, w myśl cytowanego art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego.

Odpowiadając na zarzut W. S., iż samochód osobowy marki [...] został wyprodukowany w Niemczech i należy wobec tego zastosować obniżone stawki celne zgodnie z preferencyjnym pochodzeniem pojazdu, organ wskazał, że obniżone stawki celne, oraz zasady ich stosowania zostały określone w części pierwszej -Postanowienia wstępne A. Stawki celne Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej. Obniżone stawki celne zgodnie z ust. 12 stosuje się do towarów, jeżeli ich pochodzenie zostało ustalone zgodnie z wymogami i kryteriami określonymi w wiążących Polskę umowach międzynarodowych oraz przepisach prawa celnego. Jedynym z takich aktów jest porozumienie w formie wymiany listów między Rzeczpospolitą Polską a wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, podpisane w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. ( Dz. U. Nr 104 poz. 662 z 1997 r.) Protokół nr 4 dotyczy definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. W myśl art. 13 ust. 1 w/w aktu prawnego, preferencyjne traktowanie przewidziane w Umowie dotyczy tylko produktów spełniających wymogi tego Protokołu, które są transportowane bezpośrednio między Wspólnotą i Polską lub przez terytoria innych krajów wymienionych w artykule 4. Jednakże towary tworzące jedną przesłankę mogą być transportowane przez inne terytoria mogą być również przeładowywane lub czasowo składowane na tych terytoriach pod warunkiem, że pozostają pod dozorem władz celnych w państwie tranzytu lub składowania i że nie zostały one poddane innym czynnościom niż wyładunek, ponowny załadunek lub jakiejkolwiek czynności wymaganej dla utrzymania ich w dobrym stanie.

W omawianej sprawie, wprowadzony na polski obszar celny samochód osobowy marki [...] zarejestrowany został w dniu [...] 1995 r. na terenie Jugosławii i w kolejnych latach rejestracja ta była przedłużana. Pojazd ten nie pozostawał tam również pod dozorem celnym. Jugosławia nie jest członkiem Unii Europejskiej, jak również nie podpisała żadnej umowy o wolnym handlu z Unią Europejską ani z Polską w związku z tym import towarów z tego kraju nie jest traktowany z preferencjami. Stwierdził, że organ celny nie neguje, że samochód został wyprodukowany w Niemcze natomiast oczywiste jest, iż został sprowadzony z Jugosławii i w ramach istniejące stanu prawnego nie może korzystać z preferencji przy ustalaniu stawki celnej. Jednocześnie zauważył, że dług celny powstał na skutek nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny ( brak zgłoszenia celnego towaru w momencie wprowadzenia go na polski obszar celny) a to wyłącza również retrospektywne uznanie tych stawek.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego G. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił przy tym naruszenie art. 39 Kodeksu celnego przez przyjęcie, iż skarżący był osobą, która powinna przedstawić granicznemu organowi celnemu towar w związku z wprowadzeniem go na polski obszar celny. W uzasadnieniu wskazał, iż od 1995 r. był właścicielem przedmiotowego samochodu, który otrzymał z tytułu należnej mu spłaty długu i nie wprowadził tegoż pojazdu na polski obszar celny. Przyjmując samochód działał w dobrej wierze. Ponadto podniósł, że nie miał ani powodu, ani obowiązku sprawdzenia kto i kiedy samochód ten sprowadził na polski obszar celny i czy fakt ten zgłosił. W świetle zaś towarzyszących nabyciu tego samochodu okoliczności nie miał podstaw by przypuszczać, że pojazd ten był nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 85 na wstępie powołanej ustawy, z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 25. lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269), oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprowadza się do badania czy decyzje, postanowienia, czynności i inne akty administracyjne nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo stanowiącym podstawę wznowienia postępowania gdyż wówczas władny jest uchylić zaskarżoną decyzję ( art. 145 § 1 pkt 1 tej ustawy ). Bada również czy akty te nie są dotknięte wadami skutkującymi ich nieważnością (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy ). Oznacza to, że Sąd nie bada, czy owe akty są dla stron subiektywnie krzywdzące, czy wiążą się z negatywnymi dla nich skutkami. Przy tym zgodnie art. 134 § 1 wymienionej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje z urzędu, nie związany granicami skargi.

Podstawową kwestią dla oceny legalności zaskarżonej decyzji było ustalenie czy samochód marki [...], rok produkcji [...], nr nad [...] będący w dniu sprzedaży [...] 2001 r. na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych, objęty procedurą dopuszczenia do obrotu w wyniku zgłoszenia dokonanego przez jego nabywcę W. S. został sprowadzony na polski obszar celny legalnie, czy nielegalnie oraz kiedy.

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1999 r. Kodeks celny ( Dz. U. z 2001r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) wprowadzenie towaru na polski obszar celny następuje w chwili faktycznego jego przywozu na ten obszar i powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego. W myśl art. ustawy Kodeks celny towary, które zgodnie z art. 36 § 1 pkt 1 zostały dostarczone do granicznego urzędu celnego bądź miejsca wyznaczonego lub uznanego przez organy celne, powinny zostać przedstawione organowi celnemu przez osobę, która wprowadziła je na polski obszar celny lub przez osobę, która przejęła odpowiedzialność za te towary po ich wprowadzeniu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis ten nakłada na osobę, wprowadzającą towar na polski obszar celny obowiązek przedstawienia tego towaru organowi celnemu. Przedstawienie towarów organowi celnemu oznacza zawiadomienie organu celnego w wymaganej formie o dostarczeniu towarów do urzędu celnego albo miejsca wyznaczonego lub uznanego przez organ celny. Obowiązek przedstawienia towarów ciąży więc na osobie do tego zobowiązanej ( osobie która wprowadziła towar) lub osobie, która przejęła odpowiedzialność za towar po jego wprowadzeniu. Jest to tzw. powinność celna, czyli obowiązek dostarczenia i okazania towaru oraz dokumentów dotyczących towaru, a na żądanie organu celnego - udostępnienie towaru do rewizji celnej ( F. Prusak - Kodeks celny. Komentarz Oficyna Prawnicza Muza SA, Warszawa 2000, str. 269 - 270 ).

W przeprowadzonym postępowaniu organy celne pomimo podjętych czynności nie ustaliły kiedy i przez jakie przejście graniczne został wprowadzony przedmiotowy samochód na polski obszar celny, jak również kto go wprowadził. Bezspornym natomiast jest, że samochód ten został dostarczony z zagranicy G. Z., do jego miejsca zamieszkania w Polsce przez bliżej nieokreślonego mężczyznę, obywatela Albanii w zamian za pożyczone mu pieniądze, oraz że został ujawniony 29 września 1999 r. przez funkcjonariuszy Policji w wyniku kontroli giełdy samochodowej w Gliwicach, gdzie był oferowany do sprzedaży. Przedmiotowy samochód od momentu jego ujawnienia do dnia sprzedaży był na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych.

Zatem na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prawidłowo organy celne przyjęły, że towar w postaci samochodu osobowego marki Ford Eskort został wprowadzony na polski obszar celny przez nieustaloną osobę i nie został przedstawiony organowi celnemu, w związku z czym został naruszony przepis art. 39 ustawy Kodeks celny.

Skoro przedmiotowy samochód po jego wprowadzeniu na polski obszar celny nie został zgłoszony do żadnej dopuszczalnej procedury to organ w oparciu o art. 9 ustawy Kodeks celny zasadnie uznał, że nastąpiło nielegalne jego wprowadzenie.

Ponadto trafnie organ przyjął, iż samochód ten nie mógł zostać objęty procedurą odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła, która pozwala na wykorzystywanie na polskim obszarze celnym towarów niekrajowych przeznaczonych do powrotnego wywozu bez dokonywania żadnych zmian z wyjątkiem zwykłego zużycia wynikającego z używania tych towarów ( art. 145 ustawy Kodeks celny ). Odprawa czasowa oparta jest na założeniu że towar przywożony, po oznaczonym okresie zostanie wywieziony z powrotem za granicę lub uzyska nowe przeznaczenie celne ( np. dopuszczenie do obrotu na polski obszar celny ) najpóźniej w dniu, w którym osoba, która je przywiozła, opuszcza polski obszar celny. Warunki te regulowało rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 1997 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych i procedur uproszczonych ( Dz. U. Nr 147 poz. 989 z 1997 r. z późn. zm.) - zmienionego najpierw rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 24.11.1999 r. ze zm.), w sprawie gospodarczych procedur celnych ( Dz. U. Nr 104 poz. 1195 z 1999 r. ze zm.), a następnie rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie gospodarczych celnych ( Dz. U. Nr 18 poz. 214 z 2001 r.). W rozpoznawanym przypadku warunki takie nie zaistniały.

Nielegalne wprowadzenie towaru powoduje zgodnie z art. 210 § 2 Kodę celnego powstanie długu celnego, czyli powstałego z mocy prawa zobowiązania uiszczenia należności celnych przywozowych, którymi są cła i inne opłaty związane z przywozem towarów ( art. 3 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks celny ). Zatem, by móc dokonać obliczenia należności celnych przywozowych ( kwoty długu celnego ) koniecznym było ustalenie momentu nielegalnego wprowadzenia towaru, dla którego te należności mają zostać ustalone.

Zgodnie z art. 222 § 1 ustawy Kodeks celny dług celny powstaje z chwilą nielegalnego wprowadzenia towaru i w miejscu, w którym nastąpiło to wprowadzenie i obliczany jest według elementów kalkulacyjnych właściwych dla towarów w chwili ustalenia, że towar znajduje się w sytuacji powodującej powstanie długu celnego. Jeżeli nie jest możliwe określenie w chwili powstania długu celnego, kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych jest obliczana na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili ustalenia, że towar znajduje się w sytuacji powodującej powstanie długu celnego ( art. 222 § 2 ). W niniejszej sprawie, datą w której organ celny ustalił, że towar znajduje się w sytuacji powodującej powstanie długu celnego, był dzień zgłoszenia pojazdu przez W. S. do procedury dopuszczenia do obrotu na zgłoszeniu celnym SAD nr [...] z [...] 2001 r. Jednakże ustawodawca w kolejnym przepisie tj. w § 3 art. 222 tej ustawy - który to przepis powołany został w podstawie prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia - dokonał dalszego uszczegółowienia zasad odnoszących się do obliczania należności celnych. Przewiduje on bowiem, że w sytuacji istnienia możliwości ustalenia, iż dług celny powstał przed stwierdzeniem jego istnienia przez organ celny ( dług celny powstał obiektywnie wcześniej niż ujawnił to organ celny ), kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych za ten towar ustalana jest na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili najwcześniejszej, w jakiej istnienie długu celnego mogło zostać ustalone na podstawie zebranych dowodów. Przepis tej treści nie powinien więc budzić, że wolą ustawodawcy organy celne zobligowane zostały, w przypadkach ujawnienia towaru na którym ciąży dług celny, do badania, czy w oparciu o dostępne w sprawie dowody możliwie jest ustalenie ( przyjęcie ), że dług celny powstał przed stwierdzeniem tego faktu przez te organy. Dopiero negatywne ustalenia w tym zakresie lub brak danych pozwalających przyjąć, że przedmiotowy dług powstał przed stwierdzeniem jego istnienia przez organ celny pozwala na stosowanie § 2 art. 222 ustawy Kodeks celny. W niniejszej sprawie organy w sposób prawidłowy przyjęły - co wynika z poczynionych ustaleń, jako datę powstania długu celnego datę ujawnienia przedmiotowego pojazdu na terenie giełdy samochodowej w G. przez funkcjonariuszy Policji tj. [...] 1999 r. Jest to bowiem jedyna wiarygodna data na podstawie której można jednoznacznie stwierdzić, że pojazd znajdował się na polskim obszarze celnym.

W związku z nielegalnym wprowadzeniem samochodu [...] na polski obszar celny istotną kwestią było ustalenie zgodnie z art. 210 § 3 ustawy Kodeks celny osób, które mogły zostać dłużnikami celnymi. Przepis ten wyróżnia trzy grupy osób :

* które dokonały nielegalnego wprowadzenia,

* które uczestniczyły we wprowadzeniu i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że wprowadzenie to było nielegalne oraz

* osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar wprowadzony nielegalnie i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie.

W rozpoznawanej sprawie organy celne zasadnie zastosowały art. 210 § 3 pkt 3 ustawy Kodeks celny. Przepis ten przewiduje krąg osób, które nabyły, posiadały lub posiadają towar wprowadzony nielegalnie i podlegający należnościom celnym przywozowym. Ujęcie to oznacza, że każda z osób uczestniczących w obrocie takim towarem, w tym posiadacz teraźniejszy lub przeszły może być dłużnikiem celnym. Staje się nim, gdy zostanie wykazane, że przy zachowaniu należytej staranności osoby te mogły się dowiedzieć ( zorientować się, prawidłowo ocenić), że wprowadzenie było nielegalne. Ocena należytej staranności, o której mowa w art. 210 § 3 pkt 3 nie powinna być dokonywana w oderwaniu od obiektywnych możliwości ustalenia, czy towar został legalnie wprowadzony na polski obszar celny.

W ocenie Sądu organy celne zasadnie uznały, że G.Z. jest dłużnikiem w rozumieniu art. 210 § 3 pkt 3 ustawy Kodeks celny. Przemawiają za tym okoliczności związane z przejęciem ( nabyciem ) samochodu przez skarżącego. Samochód został przywieziony do Polski przez obywatela Albanii z zagranicy i pozostawiony skarżącemu bez jakichkolwiek dokumentów ( w efekcie czego okazało się że samochód pochodzi z kradzieży ) w tym celnych. Wbrew twierdzeniom skarżącego okoliczności te mogły budzić uzasadnione wątpliwości co do legalnego wprowadzenia na polski obszar tego samochodu. Ponadto G. Z. co ustaliły organy celne od 1993 r., a więc przed wprowadzeniem samochodu na polski obszar celny uzyskał prawo stałego pobytu. W związku z jego stałym zamieszkiwaniem w Polsce w momencie powstania długu celnego był osobą krajową i podlegał prawom i obowiązkom wynikającym z Kodeksu celnego. Ustalenia poczynione w powyższym zakresie znajdują podstawę w zgromadzonym materiale dowodowym i zostały dokonane w granicach swobodnej oceny dowodów, określonej w art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa ( Nr 137, poz. 926 ze zm.). Oznacza to, że organ celny dokonując oceny materiału dowodowego winien kierować się wiedzą oraz zasadami doświadczenia życiowego, również zachować określone reguły, do których m.in. należą wymóg wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego oraz przeprowadzenie rozumowania zgodnie z zasadami logiki. W ocenie Sądu wnioski organów celnych wyprowadzone z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów a więc nie stanowią naruszenia prawa i znajdują potwierdzenie w zasadach doświadczenia życiowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy odniósł się do zgłoszonych przez stronę skarżącą zarzutów i twierdzeń.

Inaczej należy natomiast ocenić sytuację W. S., który [...] 2001 r. nabył od G. Z. przedmiotowy samochód będący na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych, a następnie w tym samym dniu za pośrednictwem agencji celnej "A" Sp. z o.o. w G., dokonał zgłoszenia celnego na jednolitym dokumencie SAD oraz wpłaty należności celnych. Organ celny nie wskazał, na czym w odniesieniu do W. S. polegało zaniedbanie staranności przy dokonani czynności, która spowodowała, że stał się on nabywcą i obecnym posiadaczem samochodu wprowadzonego nielegalnie na polski obszar celny. Z materiału dowodowego wynika, że sam fakt nabycia tegoż samochodu dla organów celnych był jedyną i wystarczającą przesłanką do uznania go za dłużnika solidarnego, bez zbadania i rozważenia czy w ogóle można mu przypisać cechy dłużnika celnego z powodu niedochowania należytej staranności. Z oświadczenia W. S. złożonego na rozprawie wynika natomiast, że przed zakupem samochodu udał się wraz ze skarżącym do urzędu celnego w G. celem zasięgnięcia informacji o wysokości należności celnych, od których był uzależniony zakup samochodu. Stwierdził, iż nie został poinformowany o konieczności przedłożenia dowodu pochodzenia samochodu. Uiszczenie wyliczonych przez funkcjonariusza celnego należności celnych i podatkowych miały być wystarczającą podstawą do jego zarejestrowania. W jego ocenie czynności jakie podjął miały doprowadzić do zakupu samochodu zgodnie z prawem.

W ocenie Sądu organy celne nie dokonały w tym zakresie niezbędnych ustaleń co stanowi naruszenie art. 122, 187 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 210 § 3 pkt 3 ustawy Kodeks celny, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie tej kwestii.

Uwzględniając zatem całokształt okoliczności faktycznych i uregulowań prawnych mających zastosowanie w sprawie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej uznania W. S. za dłużnika celnego z tytułu nielegalnego wprowadzenia samochodu [...] na polski obszar, zaś w pozostałej części po myśli art. 151 tej ustawy skargę oddalił.