Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 144/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Prawo geologiczne i górnicze
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 14 ust. 3, art. 140 ust. 1, ust. 2 pkt. 2, ust. 3 pkt. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2126
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Beata Kozicka, Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta G. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Prezes Wyższego Urzędu Górniczego (WUG), po rozpatrzeniu odwołania Gminy Miasta G., od decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego (OUG) w G. z [...] r. nr [...] ustalającej skarżącej, jako właścicielowi nieruchomości, tj. działki nr ewidencyjny [...] obręb [...] S., położonej w Mieście G., o powierzchni 0,047090, na części której w okresie od 1 czerwca do 31 października 2018 r., była prowadzona działalność polegająca na poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny- bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź bez wymaganej koncesji, opłatę podwyższoną w wysokości 40 000,00 zł oraz zobowiązującą do wniesienia naliczonej opłaty w wysokości 60 % kwoty (24 000,00 zł) na konto Gminy Miasta G. a 40% kwoty (16 000,00 zł) na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej kpa) oraz art. 140 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 2 oraz art. 143 ust. 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. — Prawo geologiczne i górnicze (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 2126, ze zm. dalej Pgg).

Rozstrzygniecie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.

1 czerwca 2018 r. pracownicy inspekcyjno-techniczni nadzoru górniczego przeprowadzili wizję terenową działek położonych w rejonie ulicy [...] w G., w Mieście G., w związku z podejrzeniem prowadzenia działalności polegającej na poszukiwaniu, rozpoznawaniu bądź wydobywaniu kopaliny bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź bez wymaganej koncesji. Na jednej z działek, oznaczonej nr ewidencyjnym [...], widocznych było kilkadziesiąt śladów po płukaniu hydraulicznym otworów. Stan niektórych z otworów wskazywał, że powstały one w nieodległym czasie (mokry piasek wokół otworu, wypłukany materiał detrytyczny z kawałkami bursztynu). Wykonali fotografie miejsca zdarzenia oraz dokonali pomiarów sytuacyjno-wysokościowych.

Ustalenia były podstawą zawiadomienia Komendanta Komisariatu II Policji w G. o podejrzeniu popełnienia czynu zabronionego z art. 176 lub 177 Pgg oraz wskazania, że stan jednego z otworów, o średnicy ok. 1,5 m oraz o głębokości ok. 2 m. do lustra wody, stwarzał bezpośrednie zagrożenie dla osób przebywających w pobliżu tego otworu. Właścicielem nielegalnie eksploatowanej działki jest Gmina Miasta G., zaś sama działka ma powierzchnię 4,7090 ha

9 lipca 2018 r. pracownicy OUG przeprowadzili kolejną wizję terenową, która swoim zasięgiem objęła również działkę nr ewid. [...]. Wizja wykazała, że stan działki uległ zmianie. Otwór opisany w zawiadomieniu został zasypany, a w zaroślach ukryta była blacha wykorzystywana podczas wykonywania prac związanych z poszukiwaniem i rozpoznawaniem kopaliny-bursztynu, zaś w północnej części działki wąż hydrauliczny. W niedalekim sąsiedztwie tego miejsca był wykarczowany teren o powierzchni 5 m2 co mogło wskazywać na planowanie dalszych prac w tym rejonie.

Pismem z 1 sierpnia 2018 r. Dyrektor OUG zawiadomił właściciela działki o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej w związku z nielegalnym pozyskiwaniem bursztynu, wzywając jednocześnie Gminę do złożenia pisemnych wyjaśnień na okoliczność prowadzenia powyższej działalności.

16 sierpnia 2018 r. Policja powiadomiła OUG o poczynionych ustaleniach, które nie ujawniły wydobywającego, jak również o dalszych czynnościach w kierunku przestępstwa z art. 176 Pgg a 17 sierpnia 2018 r. przekazała postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie.

Pismem z 22 sierpnia 2018 r. (5.09.2018 r. data wpływu) Gmina wyjaśniła, że nie zawierała dla działki nr [...] umowy cywilnoprawnej na cele poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania złóż bursztynu, jak również nie zlecała żadnemu podmiotowi zewnętrznemu prowadzenia prac w obrębie tej działki ewidencyjnej. Nie ma też wiedzy co do przyczyn powstania wyrobisk noszących ślady wykonywania prac poniżej powierzchni terenu. 31 października 2018 r. organ przeprowadził oględziny działki, bez udziału właściciela mimo prawidłowego zawiadomienia (pismo z 1.102018 r., doręczone 4.10), które wykazały nowopowstałe ślady prowadzenia prac hydraulicznym płukaniu otworów, w tym zlokalizowane w miejscu, w którym 9 lipca 2018 r. stwierdzono wykarczowanie terenu pod przyszłe roboty. Organ w toku postępowania, 20 lutego 2019 r., przesłuchał przedstawiciela Gminy (pracownicę Wydziału Skarbu UM), który potwierdził brak prowadzenia jakichkolwiek prac na działce przez Gminę czy inny podmiot za jej zgodą, gdyż działka nie była udostępniana a zwłaszcza na cele związane z poszukiwaniem, rozpoznawaniem lub wydobywaniem bursztynu ze złóż. Przedłożył Zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta z 10 września 2013 r. w sprawie określenia zasad i trybu oddawania w dzierżawę gruntów stanowiących własność Gminy Miasta G. na cele związane z poszukiwaniem, rozpoznawaniem i wydobywaniem złóż bursztynu. Podkreślił, że Gmina nie miała wiedzy przed wszczęciem postępowania, że na działce jest poszukiwany bursztyn. O toczącym postępowaniu wiedział Geolog Miejski. Natomiast działania zaradcze, które mogłyby zahamować proceder nielegalnego poszukiwania bursztynu, nie leżą w jego kompetencjach. W sprawach rekultywacji w Urzędzie Miejskim właściwy jest Wydział Środowiska. Na ponowne wezwanie nie stawił się Geolog Miejski ani pracownik posiadający największą wiedzę o nielegalnym poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny-bursztynu na działkach stanowiących własność Gminy Miasta G. Również na kolejne wezwanie 17 maja 2019 r. nie stawiła się osoba o wskazanej wyżej wiedzy ale wpłynęło pismo z 14 maja 2019 r. Prezydenta Miasta, w którym wskazano, że zgodnie z Regulaminem organizacyjnym UM, nadanym Zarządzeniem Nr [...] Prezydenta Miasta G. z [...] r., zadania w zakresie gospodarowania nieruchomościami Miasta G., w tym sprawowanie pieczy właścicielskiej nad gruntami gminnymi, leżą w kompetencjach Wydziału Skarbu. Podkreślono też, że Geolog Miejski nie posiada kompetencji do reprezentowania strony w postępowaniach administracyjnych dotyczących odpowiedzialności właścicielskiej w stosunku do gruntów stanowiących własność Gminy Miasta G.

Po zawiadomieniu Gminy o możliwości zapoznania się z materiałami postępowania administracyjnego, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia do organu wpłynęło pismo z 10 lipca 2019 r. Kierownika Referatu Gospodarki Gruntami UM, w którym wskazano, że nielegalne prace wydobywcze prowadzone były bez zgody i wiedzy Gminy, zaś po uzyskaniu informacji o procederze wystąpiono do G. Zarządu Dróg i Zieleni "o pilną likwidację podziemnych otworów wykonanych w celu poszukiwania bursztynu, znajdujących się na niezabudowanych terenach zielonych będących własnością Gminy Miasta G.", natomiast do Straży Miejskiej w G. o stały nadzór nad obszarami będącymi przedmiotem nielegalnej eksploatacji. Wniesiono również prośbę o nienakładanie kary pieniężnej na Gminę. Na wezwanie organu Straż Miejska potwierdziła wezwanie z 10 lipca 2019 r. o pilną interwencję i stały nadzór nad terenami działek, na których dochodzi do nielegalnej eksploatacji bursztynu. Problem ten jest znany od lat, zaś patrole straży miejskiej zabezpieczają ujawnione miejsca powstałe po poszukiwaniu bursztynu i zgłaszają je zarządcy danego terenu. Dyrektor G. Zarządu Dróg i Zieleni poinformował natomiast, że z pisma z 10 lipca 2019 r. powziął wiedzę o pilnej potrzebie likwidacji wyrobisk po nielegalnej działalności związanej z poszukiwaniem bursztynu ale nie posiada środków na likwidację wyrobisk w zakresie bieżącego utrzymania, w związku z czym przygotowano wniosek do Urzędu Miejskiego w G. o zabezpieczenie środków na ten cel. Wskazano, że szacunkowy koszt rekultywacji terenów po działalności związanej z nielegalną eksploatacją bursztynu wynosi 155.000 zł.

Organ podkreślił, że powyższe ustalenia wskazują na świadomość Gminy co do wykonywania na stanowiących jej własność nieruchomościach leśnych, w tym na części działki o nr ewid. [...], prac poszukiwawczych bursztynu, co uzasadnia nałożenie opłaty podwyższonej na właściciela działki w kwocie 40 000 zł. Działka była przedmiotem dwóch wizji oraz oględzin podczas, których stwierdzano powstanie nowych śladów po prowadzeniu prac związanych z hydraulicznym płukaniem otworów, charakterystycznych dla poszukiwania i rozpoznawania kopaliny-bursztynu tą metodą. Nie bez znaczenia pozostaje Zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta z [...] r. w sprawie określenia zasad i trybu oddawania w dzierżawę gruntów stanowiących własność Gminy na cele związane z poszukiwaniem, rozpoznawaniem i wydobywaniem złóż bursztynu, zaś jako właściwy organ samorządu terytorialnego (Prezydent Miasta) wydaje opinie w przedmiocie projektów robót geologicznych poszukiwawczo-rozpoznawczych dla udokumentowania złóż bursztynu. Dodatkowo, "problem nielegalnego wydobycia bursztynu jest znany od lat, na podstawie obserwacji oraz prowadzonych wywiadów środowiskowych wiadomo, że w większości przypadków ten proceder odbywa się w godzinach nocnych". Gmina zna ślady typowe dla poszukiwania i rozpoznawania kopaliny-bursztynu, legalne i bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych lub bez wymaganej koncesji. Była też wierzycielem 60 % części opłaty podwyższonej naliczonej w związku z prowadzeniem nielegalnych prac poszukiwawczo-rozpoznawczych złóż bursztynu.

Stąd Dyrektor OUG decyzją z [...] r. ustalił Gminie opłatę podwyższoną w kwocie 40.000,00 zł, gdyż działalność związana z poszukiwaniem kopaliny winna być wykonywana w oparciu o zatwierdzony w drodze decyzji przez organ administracji geologicznej projekt robót geologicznych, co wynika wprost z art. 79 ust. 1 oraz art. 80 ust. 1 Pgg.

Organ podkreślił, że nielegalna działalność związana z poszukiwaniem i rozpoznawaniem oraz wydobywaniem bursztynu prowadzi do postępującej degradacji środowiska naturalnego, uszczuplenia dochodów Skarbu Państwa, stanowi także zagrożenie dla życia i zdrowia osób przebywających w pobliżu wykonanych otworów hydraulicznych. Natomiast wszelkie zabiegi w przedmiocie zapobieżenia przez Gminę prowadzeniu na działce nr ewid. [...] nielegalnych prac, podjęte w istocie dopiero 10 lipca 2019 r. uznał za działania opieszałe. Właściciel nieruchomości nie może dopuszczać do sytuacji wydobywania z jego działki kopaliny z naruszeniem prawa (wyrok NSA z 12.08.2014 r. II GSK 1006/13). Ciążące na nim obowiązki w tej kwestii wynikają wprost z ustawy Prawo geologiczne i górnicze. Dodatkowo w sposób korzystny dla Gminy organ przyjął, iż przedmiotowe prace prowadzone były na obszarze nie większym niż kilometr kwadratowy powierzchni terenu objętego tymi pracami, gdy łączna powierzchnia działki objętej nielegalnymi pracami poszukiwawczo-rozpoznawczymi złoża bursztynu, tj. działki nr ewid. [...], wynosi 4,7090 ha, tj. 0.047090 km2 i taką powierzchnie przyjął do wyliczenia opłaty podwyższonej, stosownie do art. 140 ust. 3 pkt 2 Pgg ("wykonywanie robót geologicznych ustala się w wysokości 40 000 zł za każdy kilometr kwadratowy powierzchni terenu objętego taką działalnością, przy czym rozpoczęty kilometr kwadratowy powierzchni terenu liczy się jako cały"). Opłata ta jest stała, nie podlega miarkowaniu ani ustawa nie przewiduje od nałożenia opłaty odstępstw bądź ulg.

Prace geologiczne z zastosowaniem robót geologicznych mogą być wykonywane tylko w oparciu o zatwierdzony w drodze decyzji przez organ administracji geologicznej projekt robót geologicznych, co wynika wprost z art. 79 ust. 1 oraz art. 80 ust. 1 Pgg. Działalność wykonywania bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej (art. 140 ust. 1). Dla ustalania opłat podwyższonych jest właściwy organ nadzoru górniczego. Decyzja w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej nie może zostać wydana po upływie 5 lat od końca roku, w którym nastąpiło zdarzenie uzasadniające jej wydanie (art. 143 ust. 1). Zgodnie z art. 141 ust. 1 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze, wpływy z tytułu opłat podwyższonych w 60% stanowią dochód gminy, na terenie której jest prowadzona działalność, a w 40% dochód NFOŚiGW. Zgodnie z art. 142 ust. 1 Pgg, do opłat stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.) dotyczące zobowiązań podatkowych. Określone tymi przepisami uprawnienia organów podatkowych przysługują wierzycielom, którymi w tym przypadku są Gmina Miasta G. oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) w Warszawie.

Gmina nie zgodziła się z decyzją organu I instancji i wniosła od niej odwołanie, w którym zarzuciła: naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 80 kpa, tj. zasady swobodnej oceny dowodów polegające na przyjęciu, że strona wiedziała, że na spornej działce, której jest właścicielem odbywa się nielegalne poszukiwanie i rozpoznawanie kopaliny - bursztynu; art. 81a kpa, tj. zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony poprzez zaniechanie jego zastosowania; art. 9 kpa poprzez zaniechanie poinformowania strony o doniosłości wykazania, jakie czynności naprawcze strona przedsięwzięła w celu wyeliminowania nielegalnego poszukiwania i rozpoznawania kopaliny - bursztynu na działce nr 269 oraz naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa tj. zasady prawdy obiektywnej polegające na przyjęciu, że strona wiedziała o nielegalnym poszukiwaniu i rozpoznawaniu kopaliny - bursztynu oraz że podjęła czynności naprawcze dopiero z chwilą powzięcia wiadomości o możliwości ustalenia opłaty podwyższonej; naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art, 143 ust. 3, art. 140 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 11 pgg, poprzez nieuzasadnione wymierzenie stronie opłaty podwyższonej w wysokości 40.000 zł. Wniosła o uchylenie decyzji z [...] r. i umorzenie postępowania.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy zaskarżona decyzją z [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ przywołał ustalenia faktyczne na których się oparł i wyjaśnił dlaczego. Przedstawił obowiązujące regulacje prawne w zakresie wydobywania kopalin (art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 3, art. 21 ust. 1 pkt 2 pgg) oraz przesłanki nałożenia opłaty podwyższonej (art. 140 i art. 143 pgg). Podkreślił, że stan działki nr [...] stwierdzony podczas wizji 1 czerwca i 19 lipca 2018 r. oraz oględzin 31 października 2018 r., zeznania świadków i wyjaśnienia właściciela, pozwalają na jednoznaczne ustalenie, że na spornej działce była wykonywana działalności bez wymaganej koncesji, polegająca na wydobywaniu bursztynu oraz, że podmiotem odpowiedzialnym za prowadzenie tej działalności jest skarżąca jako jej właściciel, gdyż rzeczywistego sprawcy nie udało się ustalić ani organowi górniczemu ani Policji czy samej Gminie. Nie miał też wątpliwości co do prawidłowego sposobu ustalenia czasu eksploatacji czy powierzchni nią objętej, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji.

W skardze skierowanej do sądu administracyjne skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:

- prawa materialnego a mianowicie: art. 140 ust. 1 i art. 143 ust. 3 Pgg polegające na: założeniu, iż wobec niewykrycia sprawcy, skarżącej należy przypisać wykonywanie w okresie od 1.06. do 31.10.2018 r. na działce oznaczonej geodezyjnie nr [...] działalności bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych w zakresie wydobycia bursztynu, a w konsekwencji przyjęcie, iż podmiotem, który należy obciążyć opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 140 ust. 1 Pgg, jest skarżąca; przyjęcie, iż strona postępowania w sprawie opłaty podwyższonej jaką jest właściciel nieruchomości jest automatycznie adresatem obciążenia tą opłatą podwyższoną;

- prawa procesowego, art. 7 kpa poprzez zaniechanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia, kto dokonywał nielegalnego wydobycia; art. 7 i art. 77 kpa polegające na założeniu, iż skarżąca wiedziała o nielegalnym wydobywaniu bursztynu z jej nieruchomości oraz, że podjęła czynności zaradcze post factum i uznaniu, iż są to okoliczności uzasadniające obciążenie skarżącej opłatą podwyższoną.

W konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Zarzuty powyższe stanowią powielenie zarzutów odwołania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje stanowisko w sprawie. Nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej, że w przypadku braku ustalenia wydobywającego opłatę podwyższoną nie nakłada się na właściciela nieruchomości. Przeczy temu twierdzeniu liczne orzecznictwo sądów administracyjnych. Gdy nie ma wydobywającego, to stroną postepowania jest właściciel nieruchomości i taka sytuacja zaistniała w kontrolowanej sprawie. Nie jest też sporne, że od 1 sierpnia 2018 r. Gmina wiedziała o nielegalnym wydobyciu bursztynu na wskazanej działce a działania prewencyjne podjęła dopiero 17 lipca 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą w zaskarżoną decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (teksy jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej określanej skrótem ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem tylko i wyłącznie do zbadania, czy w sprawie organy podatkowe nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd orzeka w granicach danej sprawy, po przeprowadzeniu rozprawy, na podstawie akt, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 133 § 1 i 134 § 1 ppsa).

Jedynym kryterium rozpoznania sprawy jest zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, jej legalność. Sąd przy tej ocenie kieruje się jedynie prawem, a nie zasadami celowości, czy słuszności albo sprawiedliwości społecznej. Organ górniczy powziął wiedzę o nielegalnej eksploatacji działki dla wydobywania bursztyn w trakcie wizji terenowej, która ujawniła świeże ślady. Dokonał ich weryfikacji drugą wizją i powiadomił Gminę o wszczęciu postępowania o nałożenie opłaty podwyższonej. Oględziny zostały przeprowadzone w ramach prowadzonego postępowania a Gmina nie wzięła w nich udziału rezygnując z przysługującego jej prawa. Gmina nie udostępniła działki innemu użytkownikowi ani też nie ustaliła takowego bez jej zgody.

Jak wynika z art. 79 ust. 1 i art. 80 ust. 1 Pgg, działalność związana z poszukiwaniem kopaliny powinna być wykonywana w oparciu o zatwierdzony w drodze decyzji przez organ administracji geologicznej projekt robót geologicznych.

Zgodnie z art. 140 ust. 1 Pgg, działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej, a w zalesie niewymienionym w art. 140 ust. 2 pkt 1 ustawy organem właściwym w sprawach ustalania opłat podwyższonych jest właściwy organ nadzoru górniczego (art. 140 ust. 2 pkt 2 Pgg).

Stosownie do art. 140 ust. 3 pkt 2 Pgg, opłatę podwyższoną za wykonywanie robót geologicznych bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych ustala się w wysokości 40 000 zł za każdy kilometr kwadratowy powierzchni terenu objętego taką działalnością, przy czym rozpoczęty kilometr kwadratowy powierzchni terenu liczy się jako cały.

Mając na względzie przywołane regulacje ustawy oraz ustalenia faktyczne Prezes WUG podzielił stanowisko wyrażone przez organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji z [...] r. Ustalił, że roboty geologiczne na działce nr [...] prowadzone były na obszarze nie większym niż kilometr kwadratowy powierzchni terenu objętego tymi robotami, gdyż powierzchnia działki wynosi 4,7090 ha, tj. 0.047090 km2. Zatem opłata podwyższona została ustalona prawidłowo w kwocie 40 000 złotych. Brak jest natomiast przepisu, uprawniającego organ nadzoru górniczego do uwzględnienia przy ustalaniu wysokości opłaty podwyższonej "okoliczności, iż to na szkodę strony dokonano nielegalnego wydobycia bursztynu".

Sąd podziela stanowisko, że dla ustalenia opłaty podwyższonej nie ma znaczenia czy właściciel miał świadomość wykonywania na jego nieruchomości nielegalnych prac wydobywczych lub prac w zakresie poszukiwania i rozpoznawania kopaliny. Nie stanowi również przesłanki ustalenia właścicielowi opłaty podwyższonej, jego wiedza "co do przyczyn i okoliczności powstania wyrobisk" oraz fakt, że nieruchomości stanowią własność Gminy, zajmują znaczną powierzchnię i "zwalczanie" procederu nielegalnego wydobycia bursztynu na takim obszarze może sprawiać trudności. Właściciel ma obowiązek dbałości o swoje mienie. Ponadto, art. 143 ust. 3 Pgg, nie uzależnia odpowiedzialności właściciela nieruchomości albo innej osoby posiadającej tytuł prawny do nieruchomości ani od powierzchni nieruchomości i jej lokalizacji, ani od "statusu" tego podmiotu. Wyłączeniu nie podlegają w szczególności właściciele będący jednostkami samorządu terytorialnego.

Należy zgodzić się z organem, że skoro "problem nielegalnego wydobycia bursztynu jest znany od lat, (...) strona uczestniczyła jako wierzyciel w kilku prowadzonych przez OUG postępowaniach w przedmiocie nałożenia opłaty podwyższonej" to miała świadomość występowania nielegalnego poszukiwania i rozpoznawania kopaliny na nieruchomościach stanowiących jej własność. Nie podjęła w tym zakresie żadnych działań prewencyjnych, nawet po powzięciu wiedzy o eksploatacji działki nr [...] w dniu 1 sierpniu 2018 r., co potwierdziły oględziny 31 października 2018 r. Stwierdzono bowiem powstanie nowych - w porównaniu ze stanem z 9 lipca 2018 r. (protokół nr [...] z 31.10.2018 r.). Nie nastąpiło zatem w tym zakresie naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, określonej w art. 80 kpa, ani zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, o której mowa w art. 81a tej ustawy. Podejmowanie jedynie skutecznych działań zaradczych, uniemożliwiających prowadzenie nielegalnego poszukiwania i rozpoznawania kopalin na nieruchomości lub nielegalnego wydobywania kopalin i ustalenie wydobywającego pozwala właścicielowi nieruchomości albo innej osobie posiadającej tytuł prawny do nieruchomości uwolnić się od odpowiedzialności z art. 143 ust. 3 Pgg. Przedmiotowy przepis nie wyłącza ani nie ogranicza odpowiedzialności właściciela nieruchomości albo innej osoby posiadającej tytuł prawny do nieruchomości, która podjęła działania zaradcze mające na celu ochronę jej własności, jeżeli okazały się one nieskuteczne.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 9 kpa oraz art. 7 i art. 77 § 1 kpa, gdyż opieszałe podjęcie czynności zaradczych nie miało wpływu na ustalenie opłaty ani jej wysokości. Odpowiedzialność administracyjna nie pozostaje w związku ze stwierdzeniem winy czy zaniedbania właściciela gruntu a wyłącznie nielegalną eksploatacją działki czy rozpoznawaniu kopaliny-bursztynu bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych bądź wymaganej koncesji. To, że koncesja dla działki nr [...] nie została wydana było niesporne. Nie można też uznać działań organu z lipca 2019 r. za działania zaradcze, ale działania "post factum", skoro miały one miejsce po zawiadomieniu z 1 sierpnia 2018 r. (kopia pisma z 25.02.2019 r., znak: [...] oraz z 10.07.2019 r., 24.07.2019 r. oraz 19.09.2019 r.).

Nie doszło zatem do naruszenia art. 140 ust. 1 i art. 143 ust. 3 Pgg, gdyż jeśli brak jest podmiotów, o których mowa w art. 143 ust. 2 pkt 2 i pkt 4 Pgg, stroną postępowania w sprawie opłaty podwyższonej jest właściciel nieruchomości, co oznacza, że staje się również adresatem obowiązku uiszczenia opłaty ustalonej w decyzji. Organ nadzoru górniczego nie musi wykazać, że to właściciel, a nie inna osoba prowadziła działalność, o której mowa w art. 140 ust. 1 Pgg. Ustalenie opłaty podwyższonej dla właściciela jest odstępstwem od nakładania jej na prowadzącego działalność i tylko wtedy, gdy podjęte działania nie doprowadziły do jego ustalenia. Działania takie zostały podjęte, ale okazały się nieskuteczne. Ani właściciel ani Policja nie wskazały takiego podmiotu. Organ nie musi również wykazać, że właściciel wiedział o takiej działalności i ją tolerował.

W przedmiotowej sprawie, decyzja organów została skierowana do właściciela działki, wobec nieustalenia w sposób bezsporny sprawcy nielegalnego wydobycia kopaliny. Wobec ustalenia faktu wydobycia kopaliny bez koncesji, ale bez ustalenia wydobywającego odpowiada właściciel jako podmiot mający tytuł prawny do nieruchomości. Sam fakt własności działki zobowiązywał skarżącą do pieczy nad tym terenem. Stanowisko takie znajduje również potwierdzenie w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych (NSA z 12.08.2014 r., sygn. akt II GSK 1006/13, CBOSA),

Ponadto organ wskazał obowiązki ciążące na Gminie z mocy art. 50 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506, z późn. zm., usg). Obowiązkiem osób uczestniczących w zarządzaniu mieniem komunalnym jest zachowanie szczególnej staranności przy wykonywaniu zarządu zgodnie z przeznaczeniem tego mienia i jego ochrona. Ochrona mienia obejmuje w szczególności monitoring na terenie nieruchomości i w obiektach budowlanych stanowiących mienie gminy i na terenie wokół takich nieruchomości i obiektów budowlanych, a przepisy art. 9a ust. 2-6 usg stosuje się odpowiednio. O ile właściciel prywatny może chronić swoje mienie ale nie musi, to w przypadku mienia komunalnego wybór takowy nie istnieje. Skarżąca nie neguje, że jest właścicielem działki na której poszukiwano i rozpoznawano kopalinę bez jej wiedzy.

Wobec powyższego Sąd uznał, że stan faktyczny sprawy został poprawnie ustalony przez organy nadzoru górniczego, zgodnie z regułami określonym w art. 7 i 77 kpa i przyjął go za podstawę swojego rozstrzygnięcia. Uznał także, że organ dokonał prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod omówione wyżej normy prawa materialnego.

Tym samym zarzuty skargi okazały się niezasadne a stanowisko organu o nałożeniu opłaty podwyższonej na właściciela działki uprawnione. Wskazać też należy, że wydany wyrok, jest odmienny od wyroku tut. Sądu z 11 sierpnia 2020 r. w sprawie III SA/GL 147/20 ale dotyczył on innego stanu faktycznego. Natomiast wskazać należy na wyroki WSA w Gliwicach z 17 października 2018 r. III SA/GL 379/18, WSA w Warszawie, VI SA/Wa 2286/13 z 13 maja 2015 r. (publ. CBOSA).

Mając na względzie powyższe Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ppsa.