Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 593/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 136 ust 3 , art 137 , art 216 ust 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Małgorzata Łoboz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Beata Stefańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia 16 marca 2017 r., nr: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej Z. B. kwotę 200,00 zł ( dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 18 sierpnia 2016 r. nr [...] działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 § 1, art. 107 § 1, art. 109 § 1 K.p.a. odmówił zwrotu nieruchomości wywłaszczonej położonej w jednostce ewidencyjnej O. – miasto obręb B. stanowiącej działkę nr [...] o pow. 620 m2 na rzecz Z. B., P. C., R. C., A. J., J. C., Z. C., J. S., M. B., K. T., Z. B., A. C., I. C., L. P., B. W., W. M., H. C., P. C. i B. S.. W uzasadnieniu organ podniósł, że część dawnej parceli gruntowej nr [...] o pow. 620m2 (obecna działka nr [...] o pow. 620m2) została przejęta na rzecz państwa na cele kolejowe (P.K.P) na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 10 grudnia 1953 r. od M. C.. W toku prowadzonego postępowania pozyskano do akt sprawy odpis orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 10 grudnia 1953 r. o wywłaszczeniu na rzecz Państwa na cele kolejowe nieruchomości położonych w grom. kat. B. i B. , w tym między innymi część nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], stanowiącej własność M. C.. W decyzji wyjaśniono, że wywłaszczenie powyższe polega zgodnie z art. 1 ust.3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom z dniem 9 maja 1945 r. (...) Prezydium orzekło o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości ponieważ: 1/ były one zajęte w okresie od 1.9.1939 do 9. V.1945 na cele wymienione w art. 2.ust.1 pkt a tj. na cele komunikacji publicznej (kolejowe), 2/ były w posiadaniu i używaniu wnioskodawcy w dniu 16 kwietnia 1948 tj. w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 oraz dotychczas i nadal są niezbędnie potrzebne dla wyżej wymienionych celów, 3/ zostały całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych oraz przystosowane do celów kolejowych. Aktualnie, zgodnie z księgą wieczystą nr [...] [...] prawo własności działki nr [...] położonej w B. ujawnione jest na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych. W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji podjął działania w celu odszukania dokumentów z postępowania wywłaszczeniowego, które pozwoliłyby sprecyzować cel wywłaszczenia (jaki był planowany sposób zagospodarowania wywłaszczonych nieruchomości - w tym pgr [...]), a także dokumentów pozwalających stwierdzić czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, a tym samym pozwalających ustalić czy zostają spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na rzecz spadkobierców poprzedniej właścicielki. W dniu 16 grudnia 2015 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna na gruncie objętym postępowaniem o zwrot tj. na działce nr [...] jedn. ewidencyjna O.-miasto obręb B.. Celem rozprawy i wizji w terenie było m.in. ustalenie aktualnego sposobu zagospodarowania nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] obręb B.. W trakcie rozprawy stwierdzono, że działka nr [...] jest nieogrodzona, porośnięta trawą, rosną na niej dwa drzewa i maliny. Z. B. poinformowała, że wraz z mężem porządkują przedmiotowy teren - koszą trawę. Z. B. użytkuje przedmiotowy teren od roku 1963 r. Poinformowała, że po wywłaszczeniu (1953 r.) teren był wykorzystywany na cele kolejowe, została wybudowana bocznica kolejowa, służąca do zawracania parowozu. Teren był użytkowany we wskazany sposób do ok. lat 70-80. Z. B. wyjaśniła i sprecyzowała, że od roku 1963 r. użytkowała tylko tą część działki nr [...], która nie była zajęta pod tory kolejowe. Z Archiwum Zakładowego [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. pozyskano do akt sprawy wniosek Dyrektora Kolei Państwowych o wywłaszczenie gruntów zajętych przez okupanta pod rozbudowę stacji O. w gm. kat. B. i B., obwieszczenie Starosty [...] z dnia 4 lipca 1949 r. w sprawie wszczęcia, postępowania wywłaszczeniowego odnośnie nieruchomości położonych w gm. kat. B. i B. zajętych w okresie wojny 1939-1945 r. pod rozbudowę stacji kolejowej O. oraz ogłoszenie PWRN z dnia 15 maja 1956 r. o wyznaczonej rozprawie odszkodowawczej, kopie z mapy katastralnej, fragmenty protokołu (sporządzonego w maju 1956 r.) ze zbierania danych niezbędnych do ustalenia odszkodowania i rozprawy odszkodowawczej zawierającego ogólne opisy sposobu zagospodarowania nieruchomości wywłaszczonych. Przy piśmie z dnia 20 lipca 2016 r. Polskie Koleje Państwowe S.A. przesłały dla potrzeb prowadzonego postępowania kopię mapy schematycznej stacji O. sporządzoną 2 maja 1945 r. z naniesionym torem bocznicowym oraz kopię mapy sytuacyjnej sporządzonej w 1980 r., a aktualizowanej w 1994 r., na której uwidoczniony jest tor bocznicowy oraz rozjazd nr [...]. Z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej pozyskano zdjęcie lotnicze wykonane w 1957 r. obejmujące między innymi działkę nr [...] położoną w B. , na którym widoczne są umieszczone na przedmiotowej działce tory kolejowe. Organ wskazał, że będąca przedmiotem wniosku o zwrot działka nr [...] położona w jednostce ewidencyjnej O. - miasto obręb O., jak już wskazano powyżej, została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 10 grudnia 1953 r. wydanym na podstawie art. 6 ustawy z dnia 29.12.1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz art. 1, 2 ust. 1 pkt a i art. 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945. Ostateczność orzeczenia stwierdzono w dniu 23 kwietnia 1955 r. Wymieniony w podstawie decyzji art. 6 ustawy zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. stanowił, że postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r. lub na podstawie art. 55 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r., będzie prowadzone dalej na tej samej podstawie aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu z tym, że odwołania będą rozpatrywane przez odwoławcze komisje wywłaszczeniowe. Tak więc z analizy podstawy prawnej orzeczenia wywłaszczeniowego wynika, że postępowanie wywłaszczeniowe w odniesieniu między innymi do działki nr [...] położonej w B. przeprowadzone zostało w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945. W tej sytuacji, w pierwszej kolejności należało ustalić czy w odniesieniu do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie w/w dekretu mogą znaleźć zastosowanie przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonych zawarte w aktualnie obowiązującej ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Pozyskane do akt sprawy dokumenty (w szczególności mapa stacji O. sporządzona w dniu 2 maja 1945 r., zdjęcie lotnicze wykonane w 1957 r., mapa sytuacyjna stacji O. sporządzona w 1980 r., oświadczenia stron na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 16 grudnia 2015 r.) jasno dowodzą, że infrastruktura kolejowa na działce nr [...] położonej w B. (tor bocznicowy) powstała przed 2 maja 1945 r. (w okresie wojny 1939-1945), istniała na przedmiotowej działce w dacie wydania orzeczenia o wywłaszczeniu (10 grudnia 1953 r.) i była wykorzystywana przez kolej do około lat 70-80-tych. Z pozyskanych do akt sprawy map zasadniczych (sporządzonej w 1980 r. -przedłożonej przez PKP S.A. oraz aktualnej mapy zasadniczej) wynika, że tory kolejowe ułożone były w środkowej części działki nr [...] na około 2/3 jej długości. Nie może więc budzić wątpliwości, że dla realizacji celu wywłaszczenia niezbędna była cała działka nr [...]. Fakt późniejszego zaprzestania realizacji celu wywłaszczenia na działce nr [...] położonej w B. nie oznacza, że istnieją podstawy do jej zwrotu na rzecz spadkobierców poprzedniej właścicielki.

Odwołanie od tej decyzji wniosła Z. B. działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik P. C., R. C., A. J., J. C., Z. C., J. S., M. B., K. T., Z. B., A. C., I. C., L. P., B. W. i W. M., podnosząc, iż organ I instancji błędnie ustalił stan faktyczny, mający istotny wpływ na wynik sprawy polegające na błędnym, nieuzasadnionym, gołosłownym przyjęciu, iż na realizację celu wywłaszczenia niezbędna jest cała wywłaszczona działka nr [...] położona w B. , pomimo iż tory kolejowe zostały wykonane tylko na części działki.

Wojewoda decyzją z dnia 16 marca 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżona decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 695/10 przepisy art. 136 i następnych ustawy o gospodarce nieruchomościami stosuje się do nieruchomości przejętych w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż dwie pierwsze przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostały w przedmiotowej sprawie spełnione. Z kolei legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ustawodawca sformułował w art. 137 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1/ pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2/ pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Pomimo uzyskania szeregu dokumentów nie udało się ustalić sprecyzowanego celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, dlatego uznano za cel wywłaszczenia wskazane w dokumencie (decyzji) wywłaszczeniowej przeznaczenie tego terenu na cele kolejowe. W dniu 16 grudnia 2015 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna na gruncie objętym wnioskiem o zwrot. W trakcie rozprawy stwierdzono, iż działka nr [...] porośnięta jest trawą, rosną na niej dwa drzewa i maliny. Z. B. poinformowała, że wraz z mężem porządkują przedmiotowy teren - koszą trawę. Z. B. użytkuje przedmiotowy teren od roku 1963 r. wyżej wymieniona poinformowała, że po wywłaszczeniu (1953 r.) teren był wykorzystywany na cele kolejowe - została wybudowana bocznica kolejowa, służąca do zawracania parowozu. Teren był użytkowany w w/w sposób do ok. lat 70-80 . Jak wynika z pozyskanych do akt sprawy dokumentów (a w szczególności mapy stacji O. sporządzonej w dniu 2 maja 1945 r., zdjęcia lotniczego wykonanego w 1957 r., mapy sytuacyjnej stacji O. sporządzonej w 1980 r., oświadczeń stron do protokołu z rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 16 grudnia 2015 r.), infrastruktura kolejowa na przedmiotowej działce nr [...], położonej w B. , w postaci toru bocznicowego, powstała przed 2 maja 1945 r. (w okresie wojny 1939-1945), istniała ona na przedmiotowym terenie w dacie wydania orzeczenia o wywłaszczeniu (10 grudnia 1953 r.) i była wykorzystywana przez kolej do około lat 70-tych/80-tych XX wieku. Organ odwoławczy stwierdził, iż dla realizacji celu wywłaszczenia niezbędna była cała przedmiotowa nieruchomość. Zauważyć bowiem należy, iż zgodnie kopią mapy zasadniczej, sporządzonej w dniu 27 maja 2015 r., w skali 1:1000, odległość pomiędzy końcem toru kolejowego a zachodnią granicą przedmiotowej nieruchomości (narożnika) wynosi ok. 23 metrów, natomiast na kopi mapy sytuacyjnej z dnia 10 grudnia 2015 r. (stan na sierpień 1980 r.), wykonanej w skali l :500, odległość pomiędzy końcem torów kolejowych od granicy zachodniej przedmiotowej nieruchomości wynosi nieco ponad 10 metrów. Powyższa różnica zapewne wynika z faktu, iż pomiędzy okresem 1980 r. a rokiem 2015 r. część linii kolejowej uległa pewnemu demontażowi, gdyż jak ustalono w trakcie prowadzonego postępowania, linia kolejowa znajdująca się na przedmiotowej nieruchomości jest nieczynna co najmniej od lat 80-tych ubiegłego stulecia. W tym miejscu należy wskazać, iż przedmiotowa inwestycja, czyli zrealizowana infrastruktura kolejowa w postaci bocznicowych torów kolejowych, z natury rzeczy charakteryzuje się silnym oddziaływaniem na sąsiednie nieruchomości, dlatego też wokół takiego rodzaju inwestycji powstaje pas ochronny, na którym obowiązuje zakaz zabudowy, a nawet sadzenia drzew. W dacie wywłaszczenia czyli, w roku 1953 r., obowiązywała ustawa z dnia 13 marca 1934 r. o oddaleniu budowli, składów, zadrzewienia i robót ziemnych od linii kolejowych oraz o pasach ochronnych przeciwpożarowych i zasłonach odśnieżnych, która regulowała odległości, w jakich od linii kolejowych mogły znajdować się wszelkiego rodzaju zabudowania, a nawet zadrzewienia. Powołana ustawa stanowiła np., iż grunty można zadrzewiać (zakrzewić) w odległości niemniejszej niż 15 m od osi toru kolejowego (art. 6 ust. 1), budowle nieogniotrwałe o ogniotrwałym pokryciu dachów w odległości nie mniejszej niż 20 m od osi najbliższego toru kolejowego (art. 1 ust. 1). Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego należy podzielić pogląd wyrażony przez organ I instancji, iż na cel wywłaszczenia niezbędna była cała przedmiotowa nieruchomość, pomimo faktu, iż same tory kolejowe nie były położone na całej powierzchni działki nr [...], bowiem jak wykazano powyżej zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami, części nieruchomości wokół infrastruktury kolejowej były z mocy prawa dotknięte istotnymi ograniczeniami w korzystaniu i stanowiły pas ochronny, a zatem uprawnione jest stwierdzenie, iż nieruchomość zajęta pod tego rodzaju obiekty nie musiała być w całości nasycona trwałymi obiektami w postaci torów czy też budynków stacji kolejowej. W tym miejscu należy wskazać również na specyfikę przedmiotowej sprawy, a mianowicie jak wskazano powyżej - wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, który to dopuszczał wywłaszczenie, gdy faktycznie nieruchomość została zajęta na określone w nim cele pomiędzy l września 1939 r. a 9 maja 1945 r. i jeżeli nadal była na te cele zajęta w dniu 16 kwietnia 1948 r. Jeżeli więc przyjmie się utrwalony w orzecznictwie pogląd, że po zrealizowaniu celu wywłaszczenia nieruchomość nie podlega zwrotowi, to wywłaszczenie na podstawie ww. dekretu, przy spełnieniu przewidzianych w nim przesłanek powoduje, iż obecnie nie można uznać nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Z. B. zarzucając naruszenie:

1/ art. 7 K.p.a., 77 § 1 K.p.a., 107 § 3 K.p.a. poprzez brak ustalenia przez

organ sprecyzowanego celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości;

2/ art. 80 K.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na dowolnym przyjęciu, iż celem wywłaszczenia

są cele kolejowe, pomimo iż organ nie był w stanie ustalić sprecyzowanego celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości; brak dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy istnieje możliwość zagospodarowania części działki nr [...] nie zajętej na cel wywłaszczenia zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, albo czy część działki [...] nie zajęta na cel wywłaszczenia przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot; błędne ustalenie stanu faktycznego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym, nieuzasadnionym, gołosłownym przyjęciu, iż dla realizacji celu wywłaszczenia niezbędna jest cała wywłaszczona działka nr [...] położona w B. , pomimo iż tory kolejowe zostały wykonane tylko na części działki;

3/ art. 7 K.p.a., poprzez brak podjęcia z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a polegających na braku zbadania przesłanek z art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tj. czy istnieje możliwość zagospodarowania części działki nr [...] nie zajętej na cel wywłaszczenia zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, albo czy część działki [...] nie zajęta na cel wywłaszczenia przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot;

4/ art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całego materiału

dowodowego w sposób wyczerpujący, a w szczególności brak zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie ustalenia czy istnieje możliwość zagospodarowania części działki nr [...] nie zajętej na cel wywłaszczenia zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, albo czy część działki [...] nie zajęta na cel wywłaszczenia przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot;

5/ art. 137 ust 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez brak zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, przylegającej do nieruchomości stanowiącej własność Z. B., pomimo że organowi administracji nie udało się ustalić sprecyzowanego celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, a zatem należy przyjąć, iż cel ten nie został zrealizowany;

6/ art. 137 ust 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez brak zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, przylegającej do nieruchomości stanowiącej własność Z. B. pomimo, że cel wywłaszczenia został zrealizowany wyłącznie na pozostałej części nieruchomości.

W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację użytą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności czy celowości. Akt administracyjny jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie zatem decyzji, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji - Starosty [...] o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej (przejętej) na rzecz państwa na cele kolejowe. Zdaniem organów żądanie zwrotu nieruchomości zostało zgłoszone przez osobę uprawnioną, zaś do przepisów w oparciu o które dokonano wywłaszczenia stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 z późn. zm. (dalej; ustawa) w zakresie zwrotu nieruchomości niewykorzystanych na cel wywłaszczenia. Zdaniem organu żądanie zwrotu nieruchomości było jednakże bezzasadne, z uwagi na to że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Celu tego nie udało się organowi ściśle sprecyzować, wobec czego uznał, iż wynika on z samej treści decyzji wywłaszczeniowej tj. ustalono, iż wywłaszczenie nastąpiło na cele kolejowe. Organ wskazał także, iż w dacie wywłaszczenia cel ten był już zrealizowany gdyż realizacja ta nastąpiła przed 2 maja 1945 r. tj. w czasie II wojny światowej (jako podstawę prawną wywłaszczenia wskazano także przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945).

Dokonując tych ustaleń organ nie odniósł się oświadczeń skarżącej, składanych na rozprawie administracyjnej w dniu 16 grudnia 2015 r., że teren był wykorzystany na cele kolejowe - została wybudowana bocznica kolejowa. Skarżąca także na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. przed sądem oświadczyła, iż cel wywłaszczenia był realizowany w latach 50 ubiegłego wieku a nie w czasie wojny. Brak wskazań co do dowodów w oparciu o które organ dokonał tych ustaleń (co do daty realizacji celu wywłaszczenia) jest niewątpliwie uchybieniem organu, tym niemniej nie to uchybienie przesądziło o konieczności eliminacji orzeczeń organów obu instancji z obrotu prawnego.

Realizacji celu wywłaszczenia (niezależnie od daty w której do realizacji tych celów doszło) organ upatruje w tym, że na przedmiotowej nieruchomości o powierzchni 620 m2 wybudowano tor bocznicowy. Jak wskazuje organ, ta infrastruktura kolejowa silnie oddziaływała na sąsiednie nieruchomości, dlatego też wokół niej powstaje pas ochronny. W dacie wywłaszczenia obowiązywała ustawa z dnia 13 marca 1934 r. o oddaleniu budowli, składów, zadrzewienia i robót ziemnych od linii kolejowych oraz o pasach ochronnych przeciwpożarowych i zasłonach odśnieżnych, która regulowała odległości, w jakich od linii kolejowych mogły znajdować się wszelkiego rodzaju zabudowania, a nawet zadrzewienia. Ustawa stanowiła np., iż grunty można zadrzewiać (zakrzewić) w odległości niemniejszej niż 15 m od osi toru kolejowego (art. 6 ust. 1), budowle nieogniotrwałe o ogniotrwałym pokryciu dachów w odległości nie mniejszej niż 20 m od osi najbliższego toru kolejowego (art. 1 ust. 1). Należy więc przyjąć, że na cel wywłaszczenia potrzebna była cała nieruchomość a nie tylko część zajęta pod tor bocznicowy. Stanowisko to zdaniem sądu jest wadliwe.

Zgodnie z dyspozycją art. 136 ust 3 ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Przepis art. 137 przesądza natomiast, iż 1. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

2. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia z dnia z dnia 13 marca 2014 r. P 38/11 orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W oparciu o wyżej wskazane regulacje oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wskazać należy, iż nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r. należy uznać za zbędną na cel wywłaszczenia, jeżeli na dzień złożenia wniosku o jej zwrot z powodu niezrealizowania celu wywłaszczenia i nie później niż 22 września 2004 r. cel określony w decyzji wywłaszczeniowej nie został zrealizowany.

Zgodnie z art. 216 ust 2 pkt 2 ustawy, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31).

Ponieważ wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano w oparciu, miedzy innymi, o tą regulację (w decyzji wywłaszczeniowej wskazano także przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945), uznać należy – czego zresztą nie kwestionują organy obu instancji, że do oceny zasadności roszczenia o zwrot przedmiotowej nieruchomości stosuje się przepisy art. 136 i 137 ustawy, zmodyfikowany przytoczonej wyżej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Podzielając ten pogląd, sąd nie podzielił zapatrywań organu w zakresie w jakim organ uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany z uwagi na oddziaływanie infrastruktury kolejowej na nieruchomości sąsiednie i ograniczenia w zagospodarowaniu terenem na podstawie ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 13 marca 1934 r. o oddaleniu budowli, składów, zadrzewienia i robót ziemnych od linii kolejowych oraz o pasach ochronnych przeciwpożarowych i zasłonach odśnieżnych.

W ocenie sądu realizacji celu wywłaszczenia należy upatrywać zawsze w działaniach, efektem których jest powstanie danego obiektu, fragmentu infrastruktury itp. których powstanie w decyzji uwłaszczeniowej było określane jako cel wywłaszczenia. Przy czym sam cel wywłaszczania w danym akcie, na podstawie którego wywłaszczenia dokonywano, bywał często określany w sposób ogólny. Nie istnieje aktualnie potrzeba by ten cel uszczegółowiać. Często zresztą, z uwagi na upływ czasu jest to wręcz niemożliwe. Zwrócić należy uwagę, iż w przeszłości akt wywłaszczenia nie odpowiadał aktualnie obowiązującym standardom. Nie można w ocenie sądu do stanów faktycznych zaistniałych w innym porządku prawnym stosować wprost aktualnych uregulowań w zakresie takich pojęć jak cel wywłaszczenia. Interpretacja tego pojęcia (cel wywłaszczenia) musi uwzględniać fakt, że w dacie dokonania wywłaszczenia, z którym to wiąże się niniejsze postępowanie i co wynikało z ówcześnie obowiązujących przepisów i praktyki, cel wywłaszczenia nie musiał być precyzyjnie określony a podmioty przejmujące własność nieruchomości nie były ograniczone czasowo w realizacji celu wywłaszczenia. Często kwestie - co konkretnie miało być realizowane na danym obszarze wywłaszczonym, określane było już po wywłaszczeniu w planach realizacyjnych, które zresztą (także legalnie) były zmieniane bądź korygowane.

W tym stanie rzeczy organy nie musiały uszczegółowiać, co konkretnie miało być realizowane na przedmiotowej nieruchomości tj. jaki rodzaj infrastruktury kolejowej miał tam powstać. Wystarczające było ustalenie, że jakakolwiek infrastruktura kolejowa była zrealizowana na wywłaszczonym terenie, by uznać, że do realizacji celu wywłaszczenia doszło. W tym zakresie stanowisko organów zdaniem sądu jest prawidłowe. Jednakże przepis art. 137 ust 3 ustawy, który jak mowa wyżej w niniejszym postępowaniu znajduje zastosowanie stanowi, iż przedmiotem żądania zwrotu może być także część nieruchomości wywłaszczonej. Regulacja ta obejmuje sytuacje, kiedy do realizacji celu wywłaszczenia doszło ale realizacja ta nie obejmowała całej wywłaszczonej nieruchomości a niewykorzystany na cel wywłaszczenia obszar miał znaczenie gospodarcze na tyle istotne, iż mógł on stanowić samodzielny przedmiot żądania zwrotu.

Jak mowa wyżej, przez realizacje celu wywłaszczenia należy rozumieć efekt działań w następstwie których powstało to (obiekt, infrastruktura) co w decyzji uwłaszczeniowej było określane jako cel wywłaszczenia. Brak podstaw by uznać, że realizacją celu wywłaszczenia jest uciążliwość z jaką wiąże się realizacja tych celów. Nie można się zgodzić ze stanowiskiem, że jeżeli dany obiekt (w niniejszym postępowaniu infrastruktura kolejowa) skutkuje ograniczeniami w zagospodarowaniu nieruchomości sąsiednich, to automatycznie realizacja celu wywłaszczenia "rozciąga" się na te obszary. Podzielając taki pogląd uznać by należało, iż przedmiotem wywłaszczenia powinny być wszystkie obszary w otoczeniu torów kolejowych czy też infrastruktury kolejowej, co go których w istnieją ograniczenia w zagospodarowaniu terenem. Przepisy na które powołuje się organ – ustawa z 13 marca 1934 r. o oddaleniu budowli, składów, zadrzewienia i robót ziemnych od linii kolejowych oraz pasach ochronnych przeciwpożarowych i zasłonach odśnieżnych, nie dotyczą konieczności wywłaszczeń nieruchomości sąsiadujących z infrastrukturą kopiejkową, a jedynie ograniczeń w zagospodarowaniu tych nieruchomości co do zabudowy, zadrzewiania czy dokonywania prac ziemnych - nakładała na właścicieli tych terenów określone zakazy oraz nadawała ówczesnym organom administracji kompetencje do egzekwowania tych zakazów oraz określała zasady ustalania odszkodowań za uciążliwości związane z realizacją postanowień ustawy.

Nie można przyjąć, iż z uwagi na fakt realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy toru bocznicowego, cała nieruchomość wywłaszczona jest objęta tym celem pomimo, iż przedmiotowy tor zajmował tylko fragment wywłaszczonej nieruchomości. Przepisy obowiązujące w dacie wywłaszczenia zakazywały wznoszenia budowli, wykonywania prac ziemnych czy zadrzewiania nieruchomości sąsiednich (nie będących w zarządzie kolei) – a zatem będących własnością osób trzecich. Takie ograniczenie nie jest realizacją celu wywłaszczenia, dotyczy bowiem terenów innych niż te które były w zarządzie kolei - podmiotu na rzecz której wywłaszczenia dokonano. W tym stanie rzeczy, w ocenie sądu stanowisko organu nie może znaleźć akceptacji. Ograniczenia w zagospodarowaniu części wywłaszczonej nieruchomości w związku z realizacją celu wywłaszczenia na jej fragmencie nie może skutkować przyjęciem, iż cel ten był realizowany na całej nieruchomości

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali faktyczny obszar na jakim cel wywłaszczenia został zrealizowany i wniosek o zwrot części nieruchomości zbędnej (niewykorzystanej) na cel wywłaszczenia rozpozna z uwzględnieniem powyższych wskazań.

Mając na uwadze powyższe, sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.