Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 634/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61, art. 64
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Specjalista Anna Wandoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy, wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta W., decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. nr [...] w sprawie;

1) zobowiązania J.M. do wnoszenia opłat za pobyt córki O. w Domu Pomocy Społecznej Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej (dalej: zwany DPS) w W. w okresie od 15 marca 2014 r. do 28 lutego 2015 r.,

2) ustalenia opłaty w wysokości:

- w okresie od 15 marca 2014 r. do 31 marca 2014 r. – [...]zł miesięcznie;

- w okresie od 1 kwietnia 2014 do 30 września 2014 r. – [...]zł miesięcznie;

- w okresie od 1 października 2014 do 31 października 2014 r. – [...]zł miesięcznie;

- w okresie od 1 listopada 2014 do 30 listopada 2014 r. – [...]zł miesięcznie;

- w okresie od 1 grudnia 2014 do 28 lutego 2015 r. – [...]zł miesięcznie;

3) zwolnienia częściowego strony z ponoszenia opłaty określonej w pkt 2 za pobyt córki w domu pomocy społecznej (DPS) w okresie od 15 marca 2014 r. do 28 lutego 2015 r. i ustalenia opłaty w wysokości [...] zł miesięcznie, tj. łącznie [...]zł.

Rozstrzygnięcie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.

Wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 889/15 została uchylona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] i poprzedzająca ją decyzja Dyrektora MOPS w W. z dnia [...] r. nr [...]zobowiązująca J.M. do wnoszenia opłaty za pobyt córki O. M. w DPS Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej. W toku postępowania organ ustalił, że w dniu 15 marca 2014 r. córka O.M. została umieszczona w DPS na pobyt stały. Miesięczny koszt utrzymania w tym DPS w okresie od marca 2014 r. do lutego 2015 r. wynosił [...] zł. O zasadach ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej strona była poinformowana przez pracownika socjalnego już podczas pierwszego złożenia wniosku o przyznanie tej formy pomocy, wówczas Skarżąca zrezygnowała.

W dniu 16 grudnia 2013 r. ponownie zwróciła się z wnioskiem o skierowanie córki O. do domu pomocy społecznej i była w pełni świadoma, ze jest zobowiązana do partycypacji w kosztach pobytu córki w domu pomocy społecznej. Opłata wnoszona z dochodów córki O. (nie więcej niż 70% jej dochodów) nie pokrywa w pełni kosztu jej pobytu w DPS, stąd pozostałe podmioty zobowiązane są do partycypowania w opłatach za jej pobyt. Na podstawie art. 103 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm. – dalej zwana u.p.s.) zaproponowano skarżącej zawarcie umowy w sprawie partycypacji w kosztach. Skarżąca uchylała się od tego obowiązku kilkakrotnie odmawiając podpisania umowy. W wyniku ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i finansowej Skarżącej organ stwierdził, że od lutego 2014 r. do sierpnia 2014 r. Skarżąca prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z córką D. natomiast od września 2014 r. do lutego 2015 r. prowadziła jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania jej jest renta oraz wynagrodzenie za pracę. Z jej oświadczenia wynika, że choruje na depresję, jej córka K. studiuje we W. i w związku z tym dopłaca do jej edukacji [...] zł miesięcznie. W wyniku tego organ przedstawił informacje dotyczące sposobu ustalenia dochodu rodziny skarżącej i sposobu obliczenia opłaty za pobyt O. w DPS od lutego 2014 r. do lutego 2015 r.

Ustalono, że łącznie za okres od 15 marca 2014 r. do 28 lutego 2015 r. oplata wynosi [...] zł.

W piśmie skierowanym do Prezydenta Miasta W. z dnia 9 listopada 2014 r. J.M. dobrowolnie zadeklarowała kwotę [...] zł miesięcznie jaką jest w stanie płacić. W uzasadnieniu wniosku dotyczącym zwolnienia jej z ponoszenia odpłatności wskazała na wysokie koszty utrzymania rodziny koszty leków i leczenia siebie oraz koszty wizyty w gabinecie lekarskim i koszty edukacji córek w wysokości [...] zł miesięcznie na każdą. Organ przychylił się do częściowego zwolnienia skarżącej z partycypowania w kosztach utrzymania córki w DPS w okresie od 15 marca 2014 r. do 28 lutego 2015 r. które wynosi [...] zł.

Decyzja została jej doręczona 27 lutego 2017 r.

Nie zgadzając się z wydaną decyzją J.M. złożyła odwołanie w którym stwierdziła, że organ I instancji nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy. Wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdziła, że zgodnie w wyrokiem WSA w Gliwicach z 21 czerwca 2016 r. obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej winien być sprecyzowana już w decyzji kierującej do domu pomocy społecznej. Wielokrotnie deklarowała uiszczanie opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej jednak propozycje te nie były przyjmowane przez organ pomocy społecznej Pismem z 19 stycznia 2017 r. zadeklarowała uiszczenie opłaty za pobyt córki w kwocie [...] zł, ale od stycznia 2017 r. Ponadto stwierdziła, że poczuwa się do obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania córki w domu pomocy społecznej. Ponadto stwierdziła, że w świetle wydanego przez WSA w Gliwicach wyroku nawet ustalenia opłaty za okres bieżący stanowi nadużycie z uwagi na popełnione przez organ błędy dotyczące procedury ustalenia odpłatności. Organ toczy także postępowanie w sprawie obciążenia jej odpłatami za pobyt córki w domu pomocy społecznej za okres po 28 lutego 2015 r. Pierwszy wniosek złożony w marcu 2013 r. wycofała ze względu na wątpliwości moralne. Dziecko musiała umieścić w domu DPS ze względu na ataki padaczki oraz ataki agresji. Aby nie zostać uznana za osobę, która nie chce uiszczać opłat za pobyt dziecka do domu pomocy społecznej wpłaciła kwotę [...] zł, jednakże organ pomocy społecznej nie wziął tej okoliczności pod uwagę.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że organ I instancji ustalił odpłatność strony za pobyt córki w DPS w prawidłowej wysokości, tzn. różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem pobytu córki w DPS, a dochodem rodziny skarżącej. Uwzględnił ograniczone środki finansowe uniemożliwiające jej uiszczenie opłaty w ustalonej wysokości i dokonał częściowego zwolnienia skarżącej z ponoszenia opłaty. Wysokość odpłatności po częściowym zwolnieniu jest niewysoka, a J. M. posiada środki do uiszczenia opłat we wskazanej wysokości, a ponadto może ona ubiegać się o rozłożenia należności na raty.

Nie zgadzając się z decyzją SKO J.M. wniosła skargę do tutejszego Sądu. Wniosła o uchylenie decyzji zaskarżonej oraz decyzji organu I instancji jako wydanej z naruszeniem prawa materialnego, art. 61 ustawy o pomocy społecznej przez jego niewłaściwą interpretację. Stwierdziła, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej winna także zostać uregulowana kwestia odpłatności. Natomiast po wydaniu decyzji w sprawie skierowania do domu opieki społecznej winna zostać wydana decyzja o zobowiązaniu do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że organ I instancji orzekł zgodnie z zaleceniami przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 889/15, czyli ustalił w formie decyzji administracyjnej obowiązek skarżącej do ponoszenia opłaty za pobyt jej córki w domu pomocy społecznej.

Na rozprawie skarżąca podtrzymała swoje stanowisko przedstawione w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem sporu jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą dla J.M. odpłatność za pobyt córki O. w DPS za okres od 15 marca 2014 r. do 28 lutego 2015 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, tj. łączni [...]zł. Organy stwierdziły, że w całym okresie objętym postępowaniem dochód skarżącej prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe był wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę i istnieje podstawa do ustalenia odpłatności w podanej wysokości, która nawet nie stanowi różnicy pomiędzy dochodem w rodzinie, a 300% kryterium dochodowego w rodzinie. Odpowiada deklaracjom składanym na piśmie w tej kwestii przez skarżącą oraz uwzględnia fakt wspomagania finansowego dwóch studiujących córek, które mieszkają i studiują we W. W tej samej decyzji organu I instancji, zaaprobowanej przez Kolegium, zwolniono bowiem częściowo skarżącą z ponoszenia opłaty w pełnej wysokości stanowiącej różnice między kwotą ponoszoną z renty rodzinnej córki a pełną odpłatnością pokrywana zastępczo przez Gminę, zmniejszając jej wysokość do kwoty deklarowanej miesięcznie. Skarżąca domaga się uchylenia obydwu decyzji jako wydanych z naruszeniem prawa materialnego, art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż wysokość ciążącej nań odpłatności winna zostać określona w decyzji kierującej córkę do DPS.

Z poglądem tym nie sposób się zgodzić.

Materialnoprawne uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej zawierają przepisy rozdziału 3 u.p.s. (art. 54-66). Co do zasady pobyt w domu opieki społecznej jest odpłatny (art. 60 ust. 1). Decyzje o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w DPS wydaje prezydent miasta (wójt, burmistrz) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do DPS (art. 59 ust. 1). Ustaw określa też kolejność obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS. Są to mieszkaniec DPS (a w przypadku osoby małoletniej przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina (art. 61 ust. 1). Z zasady kolejności wynika, że gdy osoba umieszczona w DPS nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ponoszenia kosztów spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej na wstępnych, a jeszcze dalszej na gminie. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s., ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. W art. 61 ust. 3 przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z tego obowiązku nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. Gminie przysługuje prawo dochodzenia wniesionych w tym celu kwot. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy kierowanie do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Zadania te jako własne pokrywane są ze środków publicznych znajdujących się w budżecie gminy. Jest oczywistym, że realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny, ale i oszczędny. Nie jest więc dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, która to opłata może i powinna zostać poniesiona przez jego rodzinę.

W myśl art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Stosownie do art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 kpa stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ nie może tez ograniczać deklaracji osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach osób w DPS, co może znaleźć potwierdzenie w podpisanej umowie na podstawie art. 103 u.p.s. deklaracje te mogą dotyczyć kwot wyższych niż wynikające z wyliczonych na podstawie kryterium ustawowych. To osoba zobowiązana deklaruje wysokość partycypacji w kosztach wg swojej woli i ocenianych możliwości. Nie może jednak zmieniać tego zdania bez wskazania istotnej przyczyny obiektywnej lub poprzestać na samej deklaracji, bez potwierdzenia jej stosowna umową czy dobrowolnym uiszczaniem deklarowanych kwot. Podkreślić należy, że nawet w przypadku podpisania umowy o wysokości wnoszonej opłaty za pobyt bliskiej osoby w DPS, nie ma przeszkód dla decyzyjnego ustalenia wysokości należnej opłaty, uwzględniającej maksymalną dopuszczalność kwotowego obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego (por. wyrok NSA z 19 maja 2015 r., I OSK 62/14, LEX 1984476). Nie można tez umowy traktować za wyłączna podstawę kształtowania obowiązków krewnych do ponoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w OPS. Gdyby była taka intencja ustawodawcy dałby temu wyraz w zapisach ustawy.

W tym miejscu należy wskazać, decyzją z [...] r., na podstawie art. 54 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej Prezydent Miasta W. postanowił 1) skierować małoletnią O.M. do Domu Pomocy Społecznej Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej w W., 2) opłata za pobyt w domu pomocy społecznej zostanie określona odrębna decyzją. W uzasadnieniu decyzji zawarto informacje, że decyzję wydano na wniosek J.M. z [...] r. oraz o obowiązkach ciążących na opiekunie prawnym małoletniej, w tym obowiązku ponoszenia kosztów jej pobytu w ośrodku z jej własnych dochodów oraz obowiązku uiszczenia pozostałej kwoty opłaty zgodnie z art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja adresowana była do J.M., opiekuna prawnego małoletniej O.

Następnie decyzją z [...]r., na podstawie art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 2, art. 106 ust. 1 i art. 109 ustawy o pomocy społecznej oraz § 8 i 9 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 27 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U., poz. 964) Starosta Powiatu W. (z jego upoważnienia Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z W.) umieścił małoletnią O.M. w Domu Pomocy Społecznej Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej w W. na czas nieokreślony. Decyzje podjęto na wniosek matki małoletniej z 16 stycznia 2014 r. ze względu na zły stan zdrowia O. (niepełnosprawność intelektualna), brak możliwości zapewnienia specjalistycznych usług przez rodzinę, niemożliwość pozostawienia w dotychczasowym środowisku, po przeprowadzeniu stosownego postepowania przez MOPS. W decyzji wskazano również, że pobyt w DPS jest odpłaty i wynosi [...]zł i obowiązek ponoszenia kosztów ciąży na dziecku (do 70% jego dochodów) a pozostała kwota obciąża osoby wg wskazania art. 61 ust. 1 ustawy. Małoletnia została przyjęta do DPS w dniu 15 marca 2014 r. Decyzja adresowana była do J.M., opiekuna prawnego małoletniej O.

Prezydent Miasta W. decyzją z [...]r. ustalił opłatę za pobyt małoletniej O.M. w DPS w wysokości 70% dochodu, tj.

- w okresie od 15 marca do 31 marca 2014 r. – [...]zł miesięcznie;

- w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2014 r. – [...]zł miesięcznie;

- w okresie od 1 do 31 października 2014 r. – [...]zł miesięcznie;

- w okresie od 1 do 30 listopada 2014 r. – [...]zł miesięcznie;

- w okresie od 1 grudnia 2014 r. do 28 lutego 2015 r. – [...]zł miesięcznie; oraz zwolnił częściowo stronę z ponoszenia opłaty określonej w pkt 2 za pobyt córki w domu pomocy społecznej (DPS) w okresie od 15 marca 2014 r. do 28 lutego 2015 r. i ustalenia opłaty w wysokości [...] zł miesięcznie, tj. łącznie [...]zł.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 106 ust. 1 i ust. 3b, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej.

J.M. otrzymania powyższych decyzji nie neguje ani zawartych w niej informacji i pouczeń, w tym dotyczących obowiązku ponoszenia kosztów pobytu córki w DPS z własnych środków finansowych.

Należy wskazać, że organ przed wydaniem decyzji badał dochody skarżącej, w głównej mierze opierając się na jej oświadczeniach i deklaracjach. W aktach ujawniono aktualizacje wywiadu z 19 kwietnia 2016 r. Wynika z niego, że skarżąca pracuje w Starostwie Powiatowym, zamieszkuje 1/2 domu z osobnym wejściem (cztery pokoje), który jest własnością rodziców. Jej aktualny dochód wynosi [...]zł (renta+ pensja netto). Ponoszone koszty stanowią opłaty za energię - [...] zł, gaz – [...] zł, woda - [...] zł, śmieci - [...] zł, opał [...] zł, podatek [...] zł, co daje łącznie [...] zł. Jednakże są ta opłaty uiszczane co drugi miesiąc (gaz, prąd), lub raz w roku (podatek, opał). W oświadczeniu z 19 kwietnia 2016 r. (k.43, 45) J.M. wskazuje na opłaty miesięczne: [...] zł energia, [...] zł gaz, [...] zł woda, [...] zł śmieci, [...] zł opał, podatek [...] zł i [...] zł dopłata do utrzymania córek na studiach. Nie można też pominąć kwestii odliczenia od dochodów skarżącej kwoty [...] zł, określonych ryczałtowo kosztów prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa, w której mieszczą się wskazane obciążenia, za wyjątkiem dopłaty do utrzymania córek. Kwota ta nawet w 50% nie pokrywa rzeczywistych kosztów ponoszonych przez skarżącą. Organ nie dokonał wnikliwej analizy dochodów skarżącej, przyjął z korzyścią dla niej wysokość należnej dopłaty do kosztów utrzymania córki w DPS w kwotach deklarowanych, w tym [...] zł miesięcznie – oświadczenie z 31 maja 2016 r. (k. 33), a wcześniej [...] zł. Wskazując dochody skarżąca w oświadczeniu z 21 marca 2016 r. deklarowała wyłącznie dochody swoje i córek z renty rodzinnej za okres od października 2015 r. do marca 2016 r. Zaświadczenie o dochodach datowane jest z 21 kwietnia 2016 r. wynika z niego, że otrzymała wynagrodzenie brutto [...]zł, netto [...](k.40), jednakże jak wynika z zeznań na rozprawie nie jest to pełny dochód miesięczny skarżącej, gdyż otrzymuje również tzw. 13 pensje i premie, które nie zostały uwzględnione w dochodach za marzec 2016 r. posiada nadto samochód Renault Clio wartości [...]zł (k. 39 akt). Nie jest też prawdą, że nie korzysta z pomocy rodziny skoro mieszka w domu będącym własnością rodziców, bez ponoszenia z tego tytułu jakiejkolwiek odpłatności na ich rzecz, chociaż korzysta z połowy domu z osobnym wejściem. Skarżąca na potwierdzenie składanych oświadczeń nie przedstawiła żadnych dokumentów poza decyzja rentową i przelewami bankowymi kwot [...] zł na rzecz córek, które studiują. Nie partycypuje w takich kosztach na rzecz córki przebywającej w DPS, chociaż składa deklaracje w tym zakresie. Wskazuje na swój stan zdrowia i depresję spowodowaną umieszczeniem córki w DPS oraz niemożność zapewnienia chorej na padaczkę córce O. opieki i świadczenie pracy.

W tej sytuacji istotne jest ustalenie formy w jakiej następuje określenie osoby (bądź osób) związanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz zakresu tego zobowiązania (wysokość należnych od nich kwot). W szczególności wyjaśnienia wymaga, czy następuje to w drodze decyzji administracyjnej czy też wyłącznie w drodze umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy (zobacz wyrok NSA z 9 czerwca 2010 r., I OSK 204/10, LEX mr 643299).

Jak wskazano wyżej (art. 61 ust. 3), w przypadku niewywiązywania się wskazanych osób z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, której przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W sytuacji zatem zastępczego poniesienia przez właściwą gminę opłat przysługuje jej prawo domagania się ich zwrotu od obowiązanego. Zgodnie natomiast z treścią art. 104 ust. 1-3 u.p.s., należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami tej ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W ust. 4 tego artykułu ustawodawca przewiedział jednocześnie, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, a zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydaje decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że przewidziany w przywołanym art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, bądź to w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 powołanej ustawy, bądź też w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy (wyrok NSA z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12). Zawarcie umowy nie wyklucza określenie obowiązku decyzją.

Zaskarżona decyzja takowy obowiązek konkretyzuje a ponieważ decyzja ta ma charakter uznaniowy organ ustalając wysokość opłaty nałożonej na skarżącą kierował się jej własnymi deklaracjami. Uznał, że skarżąca sama najlepiej zna swoje możliwości finansowe i ciążące na niej poczucie obowiązku w partycypowaniu kosztów utrzymania córki O. przebywającej w DPS. Może ono być zmodyfikowane jedynie w razie zmiany relewantnych okoliczności faktycznych lub przepisu prawa. Okoliczności takich skarżąca nie zgłaszała, ale odmówiła podpisania umowy zgodnie z deklarowanymi kwotami, jak również nie ponosiła żadnych opłat za pobyt córki w OPS. Nie negowała także ustaleń co do jej sytuacji materialnej, które organ czynił na podstawie jej oświadczeń, nie popartych dokumentami. Organ przyjął za wiarygodne składane przez skarżącą oświadczenia co do jej możliwości finansowych, łącznie ze składanymi deklaracjami o wysokości ponoszonych dobrowolnie kwot. Okoliczności faktyczne sprawy w tym postępowaniu, wobec braku zarzutów dotyczących naruszenia przez organy przepisów postępowania nie podważyły prawidłowości rozstrzygnięcia organów. które mogłyby mieć wpływ na jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Skoro bowiem skarżąca nie wywiązała się ze zobowiązania, które za nią wykonała właściwa gmina, istniały podstawy faktyczne i prawne do uzyskania przez gminę zwrotu uiszczonych świadczeń. Powołane w skardze przepisy prawa materialnego zostały poprawnie zastosowane i wyłożone. Oznacza to, że organy prawidłowo przyjęły, że w związku z niewywiązywaniem się przez skarżącą z obowiązku odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jej córki, uzasadnione było dochodzenie należności z tytułu zastępczej odpłatności poniesionej przez gminę.

Należy zgodzić się ze skarżącą, że decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej córki winien wydać organ w dniu kierowania danej osoby do domu pomocy społecznej. Nie oznacza to jednak, że w późniejszym czasie decyzja taka nie może zostać wydana. W kontrolowanej sprawie małoletnia została umieszczona w DPS na wniosek matki i organ ustalił opłaty ponoszone z jej dochodów, poinformował też opiekuna prawnego czyli skarżącą o ustawowym obowiązku ponoszenia pozostałych kosztów pobytu córki w zakładzie oraz ich wysokości. Skarżąca uznając że opłata ta przekracza jej możliwości finansowe odmówiła podpisania umowy. Odmowa podpisania umowy spowodowała konieczność określenia opłaty skarżącej decyzją co wymaga ustalenia jej sytuacji materialnej a w szczególności możliwości płatniczych. Stąd opłata może być ustalana za okres wsteczny w stosunku do daty wydania decyzji (por. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 493/13; WSA we Wrocławiu z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 270/13; WSA w Olsztynie z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1053/14).

Odnosząc się do argumentu niemożności ponoszenia odpłatności w pełnej wysokości z uwagi na konieczność wspomagania finansowego dwóch dorosłych, studiujących córek, to skarżąca jest niekonsekwentna w swoich działaniach. Cierpi na depresje w związku z koniecznością umieszczenia córki w DPS a jednocześnie nie partycypuje w żaden sposób w ponoszenia opłat z tego tytułu, ograniczając się jedynie do przekazywania opłaty z dochodów córki, chociaż sama korzysta także z renty rodzinnej, niezależnie od wynagrodzenia za pracę, która może wykonywać z racji przejęcia opieki na córką przez państwo. Kwestionuje tym samym obowiązek częściowego utrzymania córki O., a z drugiej powołuje się na konieczność zaspokojenia potrzeb dorosłych dzieci sama korzystając z pomocy rodziców, którzy udzielili jej nieodpłatnie połowę nieruchomości. Akceptuje tym samym stanowisko, że córka ma być utrzymywana w części przez państwo albo gminę - ze środków publicznych, podczas gdy ku temu brak podstaw, gdyż jej dochody nie uzasadniają takiego rozstrzygnięcia. Mogłoby to naruszać zasadę równości wobec prawa i dyskryminować obywateli polskich, którzy w takim wypadku ponosiliby odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Alternatywą dla pobytu córki w domu pomocy społecznej jest alimentowanie jej przez odwołującą się albo świadczenie osobistej opieki. Jeżeli czyni to dom pomocy społecznej, to skarżąca, jako matka, winna partycypować w odpowiednim zakresie w związanych z tym wydatkach, jako osoba zobowiązana prawnie do alimentowania córki.

W każdym przypadku, gdy kwoty partycypacji z umów bądź deklaracji nie będą pokrywały rzeczywistego kosztu utrzymania w placówce, organ ma obowiązek wydania decyzji o ustaleniu wysokości należnej od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Opowiedzenie się za wyłączeniem dopuszczalności wydania decyzji w sytuacji zawarcia umowy o wysokości partycypacji, gdy kwota tej partycypacji odbiega od rzeczywistych kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej czyniłoby iluzorycznym ustawowy obowiązek osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ups ponoszenia kosztów pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona a zaskarżonych decyzja, wbrew twierdzeniom skarżącej odpowiada prawu i skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 ppsa.