Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 929/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1; art. 76 par. 1; art. 16
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Gabriela Nowak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...]marca 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2001 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1952 r., nr [...] w części.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1952 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzekło o wywłaszczeniu, m.in. nieruchomości położonych w P., przy ul. [...], oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...], zapisanych w Księdze Wieczystej [...], karta nr [...] Sądu Powiatowego w [...] (pkt. 3 orzeczenia) oraz nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], zapisanych w Księdze Wieczystej [...] karta [...] Sądu Powiatowego w [...] (pkt 4 orzeczenia) - stanowiących własność tabularną M. P.

Pismem z dnia 20 września 1991 r. T. J. - następczyni prawna byłego właściciela nieruchomości - wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w części dotyczącej pkt 3 i 4.

Decyzją z dnia [...] grudnia 1994 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1952 r., nr [...] w części dotyczącej pkt 3 i pkt 4 tego orzeczenia.

Została ona następnie uchylona decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 1998 r., nr [...] w całości, a postępowanie przed organem wojewódzkim umorzone, z uwagi na to, iż organem właściwym, w ozumieniu art. 157 § 1 kpa, w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wydawanego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. jest Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lipca 2001 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1952 r., nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonych w P., przy ul. [...], oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...], zapisanych w Księdze Wieczystej [...], karta nr [...] Sądu Powiatowego w [...] (l.p. 3 orzeczenia) oraz nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] zapisane w Księdze Wieczystej [...] karta 440 Sądu Powiatowego w [...] (l.p. 4 orzeczenia) - stanowiących własność tabularną M. P.

W uzasadnieniu zapadłego orzeczenia podniósł, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wyjątek od zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, określonej w art. 16 kpa, a przesłanki stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej określone zostały w art. 156 § 1 kpa. Natomiast z treści wniosku skarżącej oraz akt sprawy nie wynika wystąpienie którejkolwiek z tych przesłanek, bowiem jak wynika z jedynego odnalezionego dokumentu w sprawie - nieruchomości zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w P., zgodnie z art. 1 dekretu z dnia 29 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, jako niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Wobec braku akt archiwalnych organ nie znalazł podstaw do uznania, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1952 r. obarczone jest jedną z wad, określonych w art. 156 § 1 kpa.

T. J. wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r., zarzucając organowi nadzoru, iż nie zbadał wszystkich okoliczności sprawy - w szczególności czy zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego było poprzedzone uzyskaniem właściwej opinii Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] oraz wystąpienia z wnioskiem o dobrowolne odstąpienie nieruchomości.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2001 r., nr [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Minister stwierdził, że T. J. zmarła, zaś w jej miejsce, na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] października 2010 r., repertorium A nr [...], wstąpiły: J. J., M. S., K. M. R. i I. E. oraz powołał dokumenty, na podstawie których ustalił następstwo prawne po byłym właścicielu wywłaszczonej nieruchomości – M. P.

Minister stwierdził, że objętą postępowaniem nieruchomość wywłaszczono w oparciu przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie duże znaczenie mają reguły intertemporalne, gdyż badane w trybie nadzorczym postępowanie zostało wszczęte pod rządami dekretu wywłaszczeniowego w brzmieniu obowiązującym od dnia 29 listopada 1950 r. Natomiast orzeczenie z dnia [...] lipca 1952 r. zostało wydane po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 25) zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie z art. 4 tej ustawy postępowania wywłaszczeniowe, będące w toku, wszczęte na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., były nadal prowadzone zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r.

Organ centralny wskazał, że wykonawca narodowych planów gospodarczych, zgodnie z art. 5 ww. dekretu, był zobowiązany wystąpić do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z wnioskiem udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości dołączając, zgodnie z treścią art. 6 dekretu, zezwolenie właściwego ministra na zgłoszenie wniosku odnośnie nieruchomości - zawierające dodatkowo stwierdzenie, że starania na nabycie odpowiedniej nieruchomości, podjęte zgodnie z art. 3 dekretu, nie dały wyniku, bądź też, iż dla realizacji narodowych planów gospodarczych zamierzona inwestycja może być zlokalizowana jedynie na nieruchomości określonej we wniosku oraz dołączając jednocześnie zaświadczenie wojewódzkiej władzy planowania gospodarczego, wydane w porozumieniu z właściwą władzą planowania zabudowy miast i osiedli, co do przeznaczenia nieruchomości na cele wskazane we wniosku.

W przedmiotowej sprawie Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w P., w oparciu o wniosek Ministerstwa Budownictwa Miast i Osiedli - Centralny Zarząd Budowy Miast i Osiedli z dnia [...] września 1951 r., nr [...] uzyskała zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] września 1951 r., nr [...] na nabycie nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], w granicach określonych w załączonym planie sytuacyjnym, załączonym do ww. wniosku, w tym m.in. do przedmiotowych nieruchomości - stanowiących własność tabularną M. P. Jednocześnie Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w przedmiotowym zezwoleniu z dnia [...] września 1951 r., nr [...] wskazał, iż szczegółowe oznaczenie wielkości przejmowanej nieruchomości z ewentualnym ograniczeniem powierzchni określonej zezwoleniem nastąpi przy wydawaniu ostatecznej decyzji przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...].

Organ podkreślił, iż do wniosku z dnia 14 września 1951 r. dołączono zgodnie z treścią art. 6 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. zezwolenie Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z dnia [...] września 1951 r., nr [...], uprawniające Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w P. do wystąpienia z wnioskiem do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na zgłoszenie wniosku o nabycie nieruchomości położonych w P. przy ul. [...] - w tym m.in. objętych postępowaniem o stwierdzenie nieważności decyzji nieruchomości. We wniosku tym wskazano, iż inwestycja może być zrealizowana jedynie na nieruchomościach określonych we wniosku. Dołączono do niego również zaświadczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Wydział Budownictwa Oddział Planowania Zabudowy Osiedli Miejskich z dnia [...] sierpnia 1951 r., nr [...], wydane w porozumieniu z Wojewódzką Komisją Planowania Gospodarczego - wyrażające zgodę na wstępną lokalizację szczegółową budownictwa mieszkaniowego w P. na terenie przy narożniku ul. [...] i [...] oraz plan sytuacyjny nieruchomości w skali 1:1000. Organ uznał, że z powyższego wynika, iż wydanie zezwolenia z dnia [...] września 1951 r. zostało poprzedzone uzyskaniem wszystkich niezbędnych dokumentów.

W obszernym fragmencie uzasadnienia organ opisał poszukiwania akt archiwalnych, dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia i stwierdził, że skoro nie dały one rezultatu, to był zobowiązany orzekać w oparciu o uzyskany materiał dowodowy. W związku z czym część postępowania wywłaszczeniowego w zakresie, m.in. wystąpienia z wnioskiem o dobrowolne odstąpienie nieruchomości (art. 7 dekretu wywłaszczeniowego), prawidłowości (w oparciu o art. 13 dekretu) złożenia wniosku wywłaszczeniowego oraz obwieszczenia informującego strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego (art. 17 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.), nie mogła podlegać ocenie w postępowaniu nadzorczym.

Podkreślił, że jeżeli postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzi się po upływie ponad 50 lat od jej wydania, to nie można przyjąć założenia, iż dokument, którego nie udało się odnaleźć nie istniał. Konieczna jest wówczas kompleksowa ocena materiału dowodowego i wnioskowanie pośrednie w oparciu o te dowody w sprawie, które udało się zgromadzić (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt I SA 3087/2001, opubl. LexPolonica nr 396973).

W orzeczeniu z dnia [...] lipca 1952 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] organ pouczył o możliwości wniesienia odwołania do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w terminie 14 dni, od dnia następnego od doręczenia orzeczenia za pośrednictwem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] oraz stwierdził, iż postępowanie wywłaszczeniowe spełniało wymagania formalne stawiane art. 17 i następnych dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Ponadto wskazał, iż w trakcie postępowania wywłaszczeniowego nie wpłynęły wnioski ani sprzeciwy, a przeniesienie prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z dniem [...] listopada 1951 r. Zatem, mając na uwadze art. 40 dekretu wywłaszczeniowego, organ odwoławczy domniemywał, iż w ww. dacie złożono do organu wywłaszczającego wniosek wywłaszczeniowy.

Dodał, że z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby od przedmiotowego orzeczenia z dnia [...] lipca 1952 r., nr [...] wniesiono odwołanie.

Organ skonstatował, że z akt sprawy nie wynika, aby orzeczenie z dnia [...] lipca 1952 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa lub wystąpiły inne przesłanki wskazane w art. 156 § 1 kpa.

Skargę na powyższą decyzję wniosła J. J. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 3 pkt 3 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 Nr 4, poz. 31), poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1952 r., w sytuacji gdy zaniechano - przed wystąpieniem z wnioskiem do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości - uzyskania opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej z którego wynikałoby, że nieruchomość jest niezbędna do realizacji planu narodowego, co warunkowało wystąpienie z wnioskiem o udzielenie zezwolenia i podjęcie dalszych czynności zmierzających do wywłaszczenia nieruchomości określonych dekretem;

b) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 8 ust. 1, 3 i 4 dekretu, poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, w sytuacji zaniechania skierowania wezwania do odstąpienia nieruchomości do właściciela nieruchomości, gdy tymczasem był to warunek wystąpienia z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości;

c) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. art. 18 ust. 2 ww. dekretu, poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji w sytuacji gdy nie zawiadomiono właścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, a bez takiego zawiadomienia niemożliwe było prowadzenie postępowania wywłaszczeniowego.

Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) naruszenie art. 2 Konstytucji RP (zasady demokratycznego państwa prawnego) i art, Konstytucji RP (zasady ochrony praw i wolności obywatelskich) oraz art. 6 kpa (zasady praworządności), art. 7 kpa (zasady uwzględnienia z urzędu słusznego interesu obywatela), art. 8 kpa (zasady pogłębiania zaufania obywatela do organu) i art. 16 kpa (zasady trwałości decyzji administracyjnych), poprzez przyjęcie domniemania, iż brak akt wywłaszczeniowych stwarza domniemanie prawidłowości orzeczenia wywłaszczeniowego, do momentu przeprowadzenia dowodu przeciwnego przez stronę żądającą stwierdzenia nieważności;

b) naruszenie art. 7 kpa, art. 75 kpa, art. 77 kpa i art. 80 kpa, poprzez przyjęcie wbrew rzeczywistemu stanowi rzeczy, że decyzja wywłaszczeniowa nie była zaskarżona przez właściciela nieruchomości oraz nie była obarczona takimi wadami, które powinny skutkować stwierdzeniem jej nieważności.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.

W uzasadnieniu stwierdziła, że w niniejszej sprawie procedura wywłaszczenia nieruchomości nie została zachowana. Z samych ustaleń Ministra wynika, że brak jest opinii opisanej w art. 5 ust. 2 dekretu, a tym samym dokonane wywłaszczenie było dokonane z naruszeniem przepisów dekretu, tj. z rażącym naruszeniem prawa.

Dodała, że od decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości zostało złożone odwołanie przez M. P., które nie zostało uwzględnione decyzją z dnia [...] listopada 1952 r. Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Nr [...]. Przy czym z treści tej decyzji wynika wprost, że wezwanie do zawarcia umowy, niezgodnie z wymaganiami zawartymi w dekrecie (art. 8 dekretu), było dokonywane w 1949 r., a więc przed złożeniem wniosku do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Tym samym w rozumieniu dekretu nigdy nie doszło do realizacji obligatoryjnej części procedury wywłaszczeniowej, warunkującej wystąpienie z wnioskiem o dokonanie wywłaszczenia, polegającej na wystąpieniu w oparciu o zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania z wezwaniem do właściciela nieruchomości by odstąpił on nieruchomość. W 1949 r. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w P. nie podjęła jeszcze żadnych działań zmierzających do dokonania wywłaszczenia. Skutkiem zaniechania pisemnego wezwania właściciela nieruchomości do jej odstąpienia za oznaczoną cenę jest to, że nie mogło dojść do nabycia nieruchomości w drodze wywłaszczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1081/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 402/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 63/08, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2000 r., sygn. akt I SA 1184/99.). Brak ten stanowi rażące naruszenie prawa.

Ponadto Minister nie ustalił by kiedykolwiek doszło do zatwierdzenia ceny przez wojewódzką radę narodową, zaś M. P., nigdy nie został zawiadomiony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, co uniemożliwiło mu wzięcie czynnego udziału w postępowaniu i stanowi rażące naruszenie prawa.

Skarżąca dodała, że wszelkie występujące w sprawie wątpliwości i braki, których organ nie może wyjaśnić za pomocą środków dowodowych, powinien rozstrzygnąć na jej korzyść. Powyższe bowiem wynika z konstytucyjnie gwarantowanych zasad wyrażonych w art. 2 i 5 Konstytucji RP oraz zapisanych w kodeksie postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie udało się zgromadzić całości akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia i wskazał, że pomimo, iż skarżąca posiadła wiedzę w przedmiocie złożenia przez byłego właściciela nieruchomości odwołania od orzeczenia z dnia [...] lipca 1952 r., nr [...], wydania decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1952 r., nr [...], nie poinformowała organu o ww. okoliczności wiedząc, że organ nie posiadał wiedzy w przedmiocie wydania decyzji z dnia [...] listopada 1952 r., nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Skarga nie jest zasadna, a zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa.

W niniejszej sprawie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] marca 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2001 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1952 r., nr [...] w części dotyczącej pkt 3 i 4.

Na wstępie zaznaczyć należy, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ma charakter nadzwyczajny, a jego celem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego aktu administracyjnego dotkniętego kwalifikowaną wadą nieważności. Organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie w trybie nieważnościowym, posiada jedynie uprawnienia kasacyjne. Oznacza to, że rozstrzyga on tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź nieistnienia - w dacie wydania kontrolowanego orzeczenia - przesłanek z art. 156 § 1 kpa.

W rozpoznawanej sprawie organy nadzoru uznały, że kontrolowane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1952 r. nie jest dotknięte wadą nieważności wymienioną w art. 156 § 1 kpa.

W dotychczasowym orzecznictwie oraz w doktrynie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Jak z powyższego wynika stwierdzenie nieważności decyzji musi być poprzedzone niewątpliwym ustaleniem, że kwestionowana decyzja narusza rażąco prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Przy czym zebrany materiał dowodowy musi tę okoliczność w sposób bezsprzeczny potwierdzać.

Badając zatem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy - w związku z zaginięciem akt administracyjnych sprawy wywłaszczeniowej, zakończonej kwestionowaną w trybie nadzorczym decyzją - organ administracji zobowiązany był w sposób niezwykle rzetelny i dokładny go zebrać oraz rozpatrzyć w jego całokształcie, biorąc pod uwagę, m.in. art. 76 § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Z tego powodu taki dokument korzysta z domniemania wiarygodności zawartych w nim ustaleń.

Przy czym oczywiście nie stoi to na przeszkodzie możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentu. Stanowisko takie zostało potwierdzone w orzecznictwie sądów np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 1998 r. w sprawie sygn. akt II SA 517/98 (LEX nr 41834): "Art. 76 § 3 kpa. nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentu, o którym mowa w art. 76 § 1 kpa."

Przenosząc zatem powyższe rozważania na grunt niniejsze sprawy, uznać należy że dokumentem urzędowym jest właśnie orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1952 r., nr [...], którym wywłaszczono za odszkodowaniem nieruchomości stanowiące własność M. P. Podkreślić także należy, że korzysta on z domniemania prawdziwości, a w przypadku obalenia tego domniemania konieczne jest przeprowadzenie przeciwdowodu.

Prowadząc niniejsze postępowanie organy administracji podjęły szereg działań, w celu odnalezienia kompletnych akt administracyjnych sprawy wywłaszczeniowej. Nie przyniosły one jednak rezultatu, a akta wywłaszczenia zakończonego kontrolowanym orzeczeniem z 1952 r. zachowały się jedynie szczątkowo.

W tym stanie rzeczy organ zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji słusznie uznały, że ocena kontrolowanej decyzji przez pryzmat wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 kpa, musi zostać dokonana w oparciu o całokształt zachowanego materiału dowodowego.

Sąd stanął na stanowisku, że w treści uzasadnienia orzeczenia wywłaszczeniowego z 1952 r. stwierdzono, iż procedura wywłaszczeniowa została przeprowadzona zgodnie z przepisami zawartymi w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr. 4, poz. 25).

Takie stanowisko nie oznacza oczywiście jak uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 stycznia 2009 r. w sprawie sygn. akt I OSK193/08, iż w postępowaniu nadzorczym należy przyjąć pierwszeństwo dokumentu nad zeznaniami świadków, bowiem każdy dowód podlega swobodnej ocenie pod kątem jego przydatności do poczynienia ustaleń faktycznych. Jednak wskazać należy, że w niniejszej sprawie brak tego typu dowodów, z których wynikałoby, że kontrolowane orzeczenie dotknięte jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Jednocześnie nie można uznać zasadności twierdzeń podniesionych w skardze, że wszelkie wątpliwości dotyczące wywłaszczenia należy ocenić na korzyść strony skarżącej, tj. w tym przypadku uznać, że nieodnalezione dokumenty nie istniały, a postępowanie w tym zakresie zostało przeprowadzone w sposób nieprawidłowy.

Skarżąca zdaje się w tym przypadku pomijać fakt, że postępowanie wywłaszczeniowe było prowadzone ponad 60 lat temu, zatem rzeczą prawdopodobną jest, że niektóre z dokumentów mogły ulec zagubieniu lub nawet zniszczeniu. Warto także zauważyć, że w dacie wydawania decyzji wywłaszczeniowej kraj i instytucje państwowe, po zakończeniu drugiej wojny światowej, nadal się tworzyły w nowej powojennej rzeczywistości. W konsekwencji mogło to powodować brak należytej kontroli nad archiwizowanymi aktami.

Sąd zauważa, że powyższe stanowisko skarżącej prowadzi do kuriozalnego stwierdzenia, że brak dokumentów w aktach sprawy prowadzonej kilkadziesiąt lat temu, powodowałby konieczność uznania, że one nigdy nie istniały. Taka interpretacja powodowałaby z kolei podważenie zasady trwałości decyzji ostatecznych i stała w sprzeczności ze stanowiskiem doktryny i judykatury, że art. 156 kpa stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych.

Skoro zatem stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, to zgodnie z zasadami logiki należy wykazać, że zachodzi on w sprawie. Przy czym stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko w przypadku wykazanego bez żadnych wątpliwości, oczywistego naruszenia prawa, które nie może być zaakceptowane z punktu widzenia praworządności.

Organ prawidłowo zatem dokonał oceny, że zasada określona w art. 16 kpa nakazuje, aby stwierdzenie nieważności decyzji następowało tylko w przypadku jednoznacznego stwierdzenia w materiale dowodowym, że rażące naruszenie prawa nastąpiło – co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Odnosząc się natomiast do okoliczności, że strona wskazała dopiero w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że od powyższej decyzji zostało wniesione odwołanie, na skutek którego została wydana decyzja przez Odwoławczą Komisję Wywłaszczeniową przy Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1952 r. Sąd stanął na stanowisku, że trudno uznać, iż z okoliczności podniesionych w odwołaniu wynikają samoistnie jakieś fakty, bez potwierdzenia ich w całokształcie materiału dowodowego. Ponadto także organ rozpatrujący ww. odwołanie nie podzielił sformułowanych w nim zarzutów, uznając je za bezzasadne.

Skoro zatem badanie materiału dowodowego nie ujawniło żadnych wad kwalifikowanych postępowania wywłaszczeniowego, to nadal kontrolowane w trybie nadzorczym decyzje korzystają z wskazanego powyżej domniemania prawdziwości twierdzeń w nich zawartych.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej, że właściciel wywłaszczanej nieruchomości M. P. został pozbawiony udziału w postępowaniu z uwagi na to, iż nie został poinformowany o wywłaszczeniu, Sąd stwierdził, że zarzut ten nie znajduje uzasadnienia. M. P. wniósł odwołanie od decyzji z 1952 r., które zostało następnie rozpoznane, przez co uznać należało, że nie był pozbawiony prawa udziału w postępowaniu.

Na marginesie należy jedynie podnieść, że strona skarżąca wiedząc o braku dokumentów archiwalnych sprawy wywłaszczeniowej np. z decyzji organu pierwszej instancji, powinna najpóźniej w odpowiedzi na pismo Ministra z dnia 29 lutego 2012 r. - informujące o zebraniu materiału dowodowego w sprawie - ujawnić swoją wiedzę o ww. odwołaniu oraz o jego rozpatrzeniu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.