Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 976/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2022 r. sprawy ze skargi V. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] 2020 r. V. K. i S. K. wystąpiły do P. B. o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] stanowiącej działkę nr [...] o pow. [...] m˛, której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą numer [...]. Uzasadniając to żądanie wnioskodawczynie wskazały, że nieruchomość objęta wnioskiem została wywłaszczona na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] 1957 r. (znak: [...]) dla realizacji narodowych planów gospodarczych- rozbudowa bazy sprzętu.

Uzasadniając żądanie wnioskodawczynie wskazały, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a ponadto przedmiotowa nieruchomość została przekazana w użytkowanie wieczyste spółce kapitałowej pod firmą [...] z siedzibą w [...] ul. [...], co oznacza, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nie wiązało się z realizacją celów społecznych na tym terenie.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i na podstawie akt sprawy organ I instancji ustalił, że na podstawie art. 7 ust.1 dekretu z dnia 26.04.1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. nr 4, poz. 31) [...] Przemysłowe Zjednoczenie Budowlane w [...], wnioskiem z dnia [...].1957r. wezwało J. Z. do sprzedaży działki o obszarze [...] m2 (tom. [...], wykaz [...], nr [...]) wg wyceny zaprzysiężonego rzeczoznawcy w kwocie [...]zł. W związku z brakiem zgody w tym zakresie, wnioskiem z dnia [...].1957 r. [...] Przemysłowe Zjednoczenie Budowlane w [...] wystąpiło do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do czterech nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] i [...] z przeznaczeniem na rozbudowę istniejącej własnej bazy sprzętu. Niniejszy wniosek dotyczył także części nieruchomości J. Z. o pow. [...] m˛ (tom. [...], wykaz [...], nr [...]). Zawiadomieniem z dnia [...].1957 r. ([...]) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wszczęło postępowanie wywłaszczeniowe w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o pow. [...] m˛ parceli nr [...] zapisanej w księdze wieczystej tom [...], karta [...] stanowiącej własność J. Z.. Wywłaszczenie polegało na odjęciu prawa własności powyższych części nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem dla [...] Przemysłowego Zjednoczenia Budowlanego na cele realizacji narodowych planów gospodarczych.

Orzeczeniem z dnia [...] 1957 r. (znak: [...]) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzekło o wywłaszczeniu części nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o pow. [...] m ˛ parcela nr [...] zapisanej w księdze wieczystej - [...] tom [...], karta [...] Sądu Powiatowego w [...] na nazwisko J. Z..

Dnia [...] 1958 r. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] ([...]) utrzymała w mocy ww. orzeczenie. W uzasadnieniu wskazano, że nie znajduje się możliwości zmiany lokalizacji względem jej ograniczenia, ponieważ części wywłaszczonych nieruchomości stanowią zwartą całość z nieruchomościami Skarbu Państwa i tym samym nie jest możliwa zamiana planu zagospodarowania realizacji zamierzonej inwestycji.

Decyzją z dnia [...] 1963 r. Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] zmienił decyzję z dnia [...] 1957 r. ([...]) w sprawie wywłaszczenia części nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...]. Stosownie do prośby właścicielki J. Z. o zmniejszeniu wywłaszczonej powierzchni części nieruchomości o pas ziemi ok. [...] m położony wzdłuż budynku mieszkalnego oficyny ustalono, że wywłaszczeniu podlegać będzie część gruntu o powierzchni [...] m ˛ nowooznaczonej działki nr [...] zamiast parceli Nr [...] powierzchni [...] m˛ .

Decyzją z dnia [...] 1964 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urząd Spraw Wewnętrznych tytułem odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości o pow. [...] m2 jako nowooznaczoną działkę nr [...], przyznało J. Z. w wieczyste użytkowanie na 99 lat (z możliwością przedłużenia na dalszy okres) działkę gruntu nr [...] o pow. [...] m wyodrębnioną z nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...] Kw nr [...] jako własność Skarbu Państwa. Ponadto przyznano J. Z. odszkodowanie w kwocie [...]zł jako wyrównanie różnicy wartości nieruchomości wywłaszczonej i nieruchomości przyznanej w wieczyste użytkowanie. Wartość wywłaszczonej nieruchomości ustalono na kwotę [...]zł natomiast wartość nieruchomości przyznanej w użytkowanie wieczyste ustalono na kwotę [...]zł.

Decyzją z dnia [...] 1964r. Komisja Odwoławcza do spraw wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych ([...]) nie uwzględniła odwołania J. Z. dotyczącego wysokości odszkodowania.

Zgromadzone w sprawie akta pozwoliły organowi I instancji ustalić również, że w dnia [...] 1994 r. decyzją nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w [...] odmówił zwrotu na rzecz S. K. i V. K. (spadkobierczyniom J. Z.) nieruchomości wchodzącej w skład działki nr [...], obręb [...] położonej w [...] przy ul. [...]. W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia [...] 1994r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji ze względu na to, że w dacie jej wydania cel wywłaszczenia został zrealizowany. Decyzja uprawomocniła się dnia [...] 1994 r.

Wobec tak ustalonego stanu faktycznego sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] 2020 r. Prezydent Miasta [...] umorzył postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], wywłaszczonej na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia [...] 1957 r. (znak: [...]).

W ocenie organu I instancji, w sprawie występuje tożsamość podmiotowa, przedmiotowa oraz tożsamość stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym, co oznacza wystąpienie przesłanki powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), która stanowi przeszkodę do wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w trybie zwykłym.

Pismem z dnia [...] 2020 r. V. K. i S. K. wniosły odwołanie od ww. decyzji Prezydenta Miasta [...], zarzucając jej brak dostatecznego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego, nadto zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Skarżące wskazały, że wydając decyzję organ bierze pod uwagę określony stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania. Następcza zmiana stanu faktycznego determinuje obowiązywanie decyzji ostatecznej w sytuacji, gdy zmiana ta uniemożliwia wykonanie decyzji. Biorąc pod uwagę zmianę okoliczności faktycznych na dzień wszczęcia postępowania przez organ I instancji w stosunku do stanu faktycznego ujawnionego w dacie wydania decyzji ostatecznej przez Wojewodę [...], w zaistniałej sytuacji nie zachodzi okoliczność wyłączająca postępowanie w postaci powagi rzeczy osądzonej. Powaga rzeczy osądzonej ma miejsce wówczas, gdy w obu postępowaniach występują te same podmioty, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy.

Zdaniem skarżących, cel określony w orzeczeniu z dnia [...].1957 r. sformułowany był w sposób skrajnie ogólny, utrudniający w sposób istotny udowodnienie braku jego realizacji. W kontekście interesu społecznego należy zatem rozumieć realizację tego celu w taki sposób, że wywłaszczona nieruchomość zostaje zagospodarowana poprzez zorganizowanie na jej terenie bazy czy składu mającego służyć przechowywaniu sprzętu wykorzystywanego w interesie społecznym, zaś przez pojęcie interesu społecznego rozumieć należy ogólny cel dążeń i działań, uwzględniających zobiektywizowane potrzeby ogółu społeczeństwa lub lokalnych społeczności, związanych z zagospodarowaniem przestrzennym.

W ocenie wnioskodawczyń cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a ponadto przedmiotowa nieruchomość została przekazana w użytkowanie wieczyste spółce kapitałowej pod firmą Z. z siedzibą w [...] ul. [...]. Działalność tej spółki nie ma nic wspólnego z celem wywłaszczenia ujawnionym w orzeczeniu z 1957 r. Dodatkowo skarżące wskazały, że obecnie wywłaszczona nieruchomość ma przeznaczenie skrajnie oderwane od celów społecznych, stanowiących podstawę przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Jednocześnie nie można wykluczyć, że nieruchomość stanowi obecnie przedmiot obrotu prawnego poprzez jej wydzierżawienie, czy wynajem zlokalizowanych na jej terenie budynków.

Poza tym strony zarzuciły uniemożliwienie im brania czynnego udziału w postępowaniu przed organem I instancji poprzez nie zawiadomienie ich o terminie zaznajomienia się z aktami postępowania i pouczenia o możliwości złożenia końcowego oświadczenia dotyczącego zgromadzonego materiału dowodowego.

Przed merytorycznym rozpatrzeniem odwołania Wojewoda [...] stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a. pismem z dnia [...] 2021 r. zawiadomił strony, że przed wydaniem decyzji przysługuje im prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. Pismem z dnia [...] 2021 r. V. K. wskazała, że nową okolicznością uzasadniającą zwrot wywłaszczonych nieruchomości jest ich przeznaczenie na cele zabudowy wielorodzinnej, o czym świadczy zawarta umowa przedwstępna z dnia [...] 2020 r. zawarta pomiędzy Spółką A. a obecnie zajmującą ten teren Spółką M.

Decyzją z dnia [...] 2021 r. (znak: [...]), Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] 2020 r. w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] wywłaszczonej na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia [...] 1957 r. (znak: [...]).

Organ odwoławczy uznał prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy dokonanego na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów przez organ I instancji. Przede wszystkim niekwestionowaną przez strony okolicznością jest, że na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], Wydziału Społeczno-Administracyjnego z dnia [...] 1957 r. doszło do wywłaszczenia z dniem [...] 1957r. części nieruchomości o powierzchni [...] m˛,t.j. parceli nr [...] położonej w [...] przy ul. [...] zapisanej w księdze wieczystej -[...] tom [...], wykaz [...] Sądu Powiatowego w [...] na nazwisko J. Z., na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem dla [...] Przemysłowego Zjednoczenia Budowlanego w [...]. W uzasadnieniu wskazano, że wywłaszczenie nieruchomości było konieczne dla rozbudowy bazy sprzętu tego przedsiębiorstwa. Prawidłowo również Prezydent ustalił, że decyzją z dnia [...].1958 r. na skutek odwołania złożonego przez J. Z. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie.

Organ odwoławczy ocenił jako prawidłowe ustalenie organu I instancji, że decyzją z dnia [...] 1964 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urząd Spraw Wewnętrznych tytułem odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości o pow. [...] m˛ jako nowooznaczoną działkę nr [...], przyznało J. Z. w wieczyste użytkowanie na 99 lat z możliwością przedłużenia na dalszy okres działkę gruntu nr [...] o pow. [...] m z nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...] Kw nr [...] jako własność Skarbu Państwa oraz odszkodowanie w kwocie [...]zł jako wyrównanie różnicy wartości nieruchomości wywłaszczonej i nieruchomości przyznanej w wieczyste użytkowanie.

Wojewoda [...] jako okoliczność istotną z punktu widzenia oceny zasadności żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uznał fakt, że w sprawie prowadzone było już postępowanie z wniosku S. K. i W. K. o zwrot części nieruchomości o pow. [...] m2 wchodzącej w skład działki nr [...], obręb [...] położonej w [...], przy ul. [...] zapisanej w księdze wieczystej [...]. Decyzją z dnia [...] 1994 r. nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w [...] odmówił zwrotu na rzecz S. K. i W. K. nieruchomości wchodzącej w skład działki nr [...], obręb [...] położonej w [...] przy ul. [...]. Tym samym żądanie wnioskodawczyń sprowadzające się do ponownego ustalenia możliwości zwrotu części nieruchomości o pow. [...] m˛ wchodzącej w skład działki nr [...], obręb [...] położonej w [...] przy ul. [...] nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Wojewody [...] nietrafny jest także zarzut braku zaistnienia w niniejszej sprawie powagi rzeczy osądzonej i uprawnienia skarżących do ponownego wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Posługując się orzecznictwem sądowym organ odwoławczy podniósł, że ostateczna decyzja w przedmiocie zwrotu nieruchomości (zarówno orzekająca o zwrocie, jak i odmawiająca zwrotu, czy też umarzająca postępowanie w sprawie zwrotu), wydana pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, czy też wcześniej podczas obowiązywania ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wiąże erga omnes również po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie może być mowy o powstaniu nowej sprawy administracyjnej w sytuacji, gdy zmiana elementów prawnych sprawy już rozstrzygniętej decyzją ostateczną nie została przez ustawodawcę powiązana ani ze zniesieniem autorytatywnie skonkretyzowanych uprawnień i obowiązków (pozbawieniem decyzji ostatecznej mocy wiążącej), ani z upoważnieniem dla organu administracji do ich weryfikacji w ramach czynności jurysdykcyjnych. Powstaniu nowej sprawy administracyjnej i tym samym możliwości wydania nowej decyzji z uwzględnieniem aktualnego stanu prawnego sprzeciwia się wówczas zakaz ne bis in idem. Dodatkowo, wszystkie istotne elementy konstrukcyjne roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 69 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) i w art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543), są identyczne. W szczególności identyczna jest w obu tych przepisach podstawa materialnoprawna roszczenia, a mianowicie "zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". W tym kontekście art. 137 ust. 1 o gospodarce nieruchomościami niczego nie zmienia. W przepisie tym ustawodawca jedynie po raz pierwszy w polskim prawie wywłaszczeniowym pokusił się o sformułowanie legalnej definicji stanu zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, a więc zdefiniował pojęcie nieostre, w odniesieniu do którego dotąd trud ustalenia treści spoczywał na orzecznictwie NSA i doktrynie.

Wojewoda podniósł, że stwierdzenie w toku postępowania administracyjnego, iż sprawa administracyjna została już poprzednio rozstrzygnięta inną decyzją administracyjną powoduje konieczność umorzenia tego postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., przy czym pod pojęciem "bezprzedmiotowości" należy rozumieć m.in. sytuację funkcjonowania w obrocie prawnym orzeczenia rozstrzygającego w sposób ostateczny daną sprawę. Niedopuszczalne jest bowiem ponowne rozstrzyganie sprawy już rozstrzygniętej innym orzeczeniem ostatecznym, bowiem prowadziłoby to do naruszenia obowiązującej również w postępowaniu administracyjnym zasady res iudicata, która oznacza zakaz ponownego rozpoznawania i rozstrzygania spraw administracyjnych rozstrzygniętych decyzją ostateczną tak merytoryczną jak i procesową. Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Wojewoda [...] wskazał, że jednoznaczne żądanie skarżących sformułowane w piśmie z dnia [...] 2020 r. było już rozpoznane ostateczną decyzją, co oznacza, że zachodzi tożsamość sprawy (ten sam podmiot zgłaszający zarzuty, tożsamy stan faktyczny, tożsame podstawy prawne zgłoszonych roszczeń).

Pismem z dnia [...] 2021 r. V. K. i S. K. wniosły skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] 2021 r. (znak: [...]). Zaskarżonej decyzji zarzuciły brak dostatecznego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego, zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego, co skutkowało naruszeniem interesu skarżących. Nadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało przyjęciem, że postępowanie zainicjowane wnioskiem o zwrot nieruchomości podlega umorzeniu pomimo, ze organ w przypadku uczynienia zadość wszystkim obowiązkom związanym z prowadzeniem sprawy administracyjnej, miał podstawy do wydania decyzji merytoryczne, zgodnej z żądaniem skarżących.

Mając na uwadze powyższe skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o uchylenia decyzji organu I instancji w całości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 9 września 2021r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę S. K. z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia(art. 58 §1 pkt 2 p.p.s.a.)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli to naruszenie miało bądź mogło mieć - istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie ocena zgodności z prawem poddanych kontroli Sądu decyzji administracyjnych wg wyżej wskazanych kryteriów wykazała, że nie doszło do naruszenia prawa w takim stopniu, które by skutkowało ich uchyleniem.

Decyzja ta została wydana w toku procedury związanej ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie bowiem z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021r. poz.1899 ze zm.-dalej jako u.g.n), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Przedmiotowe roszczenie zostało zgłoszone w dniu [...] 2020r. przez spadkobierczynie byłej właścicielki działki nr [...], o pow. [...] m˛, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą numer [...]. Organy obu instancji ustaliły, że w obrocie prawnym pozostaje wydana wcześniej decyzja z dnia [...] 1994 r. nr [...] Kierownika Urzędu Rejonowego w [...], który odmówił zwrotu na rzecz S. K. i V. K. (spadkobierczyń J. Z.) nieruchomości wchodzącej w skład działki nr [...], obręb [...] położonej w [...] przy ul. [...]. W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia [...] 1994 r. [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji ze względu na to, że- w ocenie organ-u w dacie jej wydania cel, na który wywłaszczenie zostało dokonane, został zrealizowany. Ponowny wniosek [...] 2020 r. został oparty na identycznych podstawach prawnych, co wniosek inicjujący pierwotne postępowania (brak realizacji celu wywłaszczenia). W ocenie organu odwoławczego ta okoliczność oznacza, że aktualnie brak jest podstaw do orzekania o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, albowiem kwestia ta została już rozstrzygnięta, a zatem wszczęte w niniejszej sprawie postępowanie było bezprzedmiotowe. Zdaniem sądu stanowisko to jest prawidłowe.

Należy bowiem zauważyć, że w sytuacji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny staje się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części (art. 105 § 1 k.p.a.). Taką przesłanką może być istnienie ostatecznej decyzji wydanej w sprawie, gdy strona wnosi o wydanie decyzji tożsamej z decyzją uprzednią. Niedopuszczalne jest bowiem ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji merytorycznej, jeżeli wcześniej już tożsama sprawa została rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Tożsamość taka zachodzi zaś, gdy w dwóch sprawach występują te same podmioty, dotyczą one tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Zainicjowanie postępowania administracyjnego przy zaistnieniu tożsamości stosunków administracyjnoprawnych oznacza jednoczesne potencjalne naruszenie stanu powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) powstającego w momencie "ostateczności decyzji". Zarówno doktryna jak i orzecznictwo wypracowały jednolite stanowisko uznając, iż jeżeli w obrocie prawnym istnieje już ostateczna decyzja administracyjna dotycząca podmiotowo i przedmiotowo tego samego zdarzenia prawnego, kolejne postępowanie w tej samej sprawie należy uznać za bezprzedmiotowe i w konsekwencji należy je umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Sprawa administracyjna, która staje się przedmiotem postępowania, musi mieć charakter otwarty w tym znaczeniu, że nie może być rozstrzygnięta orzeczeniem ostatecznym (res iudicata). Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe, (por. M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2019). Ewentualne procedowanie przez organ w takiej sprawie i wydanie decyzji administracyjnej merytorycznie kończącej postępowanie stanowiłoby naruszenie tej zasady. Wydanie decyzji, w sprawie w której wydano już decyzje ostateczną oznaczałoby wydanie orzeczenia dotkniętego kwalifikowaną wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt. 3 k.p.a., naruszającego zasadę res iudicata (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 25 czerwca 2020 r., II SA/Rz 100/20, LEX nr 3051997 jak i wyrok NSA z 1 grudnia 2020 r., II OSK 1503/20, LEX nr 3149896.).

W rozważanym wypadku wątpliwości nie budzi tożsamość podmiotów występujących w sprawie zakończonej decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] 1994 r. (spadkobiercy byłej właścicielki działki), jak również zachowana została tożsamość organu posiadającego kompetencję orzeczniczą w sprawie. Wprawdzie bowiem decyzja z dnia [...] 1994 r. została wydana przez Kierownika Urzędu Rejonowego w [...], jednakże aktualnie, na skutek reorganizacji organów administracji, kompetencje w zakresie orzekania o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości posiada m.in. Prezydent Miasta [...]. Także przedmiot obu spraw jest tożsamy, albowiem dotyczą one żądania zwrotu wywłaszczonej działki nr [...].

Wyjaśnienia wymaga natomiast tożsamość stanu prawnego stanowiącego podstawę zgłoszenia roszczenia zwrotowego. Mianowicie, uprzednie żądanie zostało zgłoszone na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (dalej jako u.g.g.), natomiast aktualnie rozpoznawany wniosek został oparty o art. 136 ust. 3 u.g.n. Zdaniem jednak sądu, trafnie wywiódł Wojewoda, że mimo oparcia porównywanych żądań na podstawie innych regulacji, zmiana ta nie wpływa na zmianę przedmiotu spraw i nie świadczy o braku ich tożsamości.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 u.g.g., nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlegała zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak natomiast wskazano, w myśl zaś art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z tego wynika, że w obu wypadkach przesłanką zwrotu jest zbędność nieruchomości na cel, dla którego została wywłaszczona. Jedyną różnicą jest odwołanie się w art. 136 ust. 3 u.g.n. do art. 137 tej ustawy, jednakże zdaniem sądu, odmienność ta nie wpływa istotnie na tożsamość omawianych podstaw roszczenia odszkodowawczego. Przepis art. 137 u.g.n. wprowadza bowiem -jak słusznie podniósł to Wojewoda- jedynie legalną definicję stanu zbędności nieruchomości, które to pojęcie dotychczas było nieostre i wywoływało szereg wątpliwości interpretacyjnych.

Nie ulega zatem wątpliwości, że art. 69 ust. 1 u.g.g. i art. 136 ust. 3 u.g.n. są tożsame, a więc również stan prawny kształtujący tożsamość sprawy administracyjnej zakończonej decyzją z dnia 14 czerwca 1994r. i sprawy zainicjowanej wnioskiem o zwrot z dnia [...] 2020r. nie uległ zmianie. Skarżąca nie kwestionowała zresztą powyższych okoliczności. Podnosiła natomiast, że doszło do istotnej w jej ocenie zmiany stanu faktycznego, która nie pozwala na uznanie, że zachodzi tożsamość sprawy rozpoznawanej obecnie z rozpoznaną uprzednio, a to po pierwsze z tego powodu, że cel wywłaszczenia sformułowany w treści orzeczenia wywłaszczeniowego t.j. realizacja narodowych planów gospodarczych-rozbudowa bazy sprzętu, w przypadku przedmiotowej nieruchomości nie jest już realizowany, a po drugie nieruchomość stanowiąca przedmiot jej wniosku stanowi obecnie przedmiot obrotu gospodarczego. Nie kwestionując tych okoliczności Sąd uznaje, że nie mają one znaczenia dla przyjęcia, że sprawa objęta wnioskiem została już uprzednio rozstrzygnięta ostateczną decyzją. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. Późniejsze bowiem wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości (por. m.in. wyroki: NSA z dnia 5 marca 2015r., sygn. I OSK 1584/13, NSA z dnia 5 lipca 2016r., sygn. I OSK 610/15, WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2018r., sygn. II SA/Kr 1350/17, WSA w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2018r., sygn. II SA/Po 251/18, WSA w Rzeszowie z dnia 12 września 2017r., sygn. II SA/Rz 575/17).

W ostatecznej i prawomocnej, pozostającej w obrocie prawnym, decyzji odmownej Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] 1994r., przesądzono, że cel, na który wywłaszczono nieruchomość, o której zwrot obecnie ubiega się skarżąca, został zrealizowany. Kwestia ta została zatem ostatecznie rozstrzygnięta, a późniejsze rozporządzenie nieruchomością (po zrealizowaniu celu wywłaszczenia) pozostaje prawnie irrelewantne dla kwestii zwrotu nieruchomości. Przyjęcie argumentacji zaprezentowanej przez skarżącą implikowałoby nałożenie na organ obowiązku ponownego badania, czy cel wywłaszczenia został (pierwotnie) zrealizowany, a co przecież już raz zostało rozstrzygnięte przez organy. Taki sposób procedowania naruszałby zasadę trwałości decyzji ostatecznej, wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. Jak to już powyżej stwierdzono, decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Elementy prawnie obojętne, niewpływające w niczym na załatwienie sprawy, powinny być pominięte w ocenie tożsamości sprawy (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 6 września 2012r., sygn. II SA/Ke 463/12). Stwierdzenie zaś w toku postępowania administracyjnego, iż sprawa administracyjna została już poprzednio rozstrzygnięta inną decyzją administracyjną, powoduje konieczność umorzenia tego postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 kpa, co prawidłowo uczynił organ odwoławczy.

W tej sytuacji, wobec zaistnienia wszystkich elementów świadczących o tożsamości spraw, należało uznać, że kwestia zwrotu nieruchomości na rzecz spadkobierców byłej właścicielki działki nr [...] została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją z dnia [...] 1994 r. i aktualnie brak jest podstaw do orzekania o takim zwrocie na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Przysługujące uprawnionym podmiotom roszczenie zostało już bowiem skonsumowane. Trafnie zatem uznał Wojewoda, że postępowanie to, jako bezprzedmiotowe, należało umorzyć.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.