Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1502/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 128 ust. 1 i ust. 4,  art. 129 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Piotr Godlewski /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1502/21

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi L.S. jest decyzja Wojewody z [...] lipca 2021 r. nr [...] o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości.

Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy, pismem z [...] lutego 2008 r. L.S. wystąpił o ustalenie odszkodowania za szkody, w szczególności za zmniejszenie wartości nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (dawny nr [...]) położonej w [...] obr. [...] - wyrządzone przez A S.A. w [....], jako następcę prawnego [...] Fabryki [...] - na skutek przeprowadzenia linii energetycznej 110 kV S. – Z. Na przestrzeni czasu w sprawie zapadło 8 decyzji Starosty Powiatu [....], czterokrotnie orzekał też WSA w Rzeszowie (wyrok z 28 października 2009 r. II SA/Rz 385/09, z 21 listopada 2011 r. II SA/Rz 675/11, z 8 stycznia 2015 r. II SA/Rz 1041/14 i z 17 listopada 2020 r. II SA/Rz 835/20).

Starosta, po raz kolejny rozpatrując wniosek, decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] ustalił odszkodowanie pieniężne w wysokości 44 700 zł z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] (dawny nr [....]) położonej w [...] obręb [...] - wskutek wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1971 r. nr [...] zezwalającej na wybudowanie napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia 110 kV S. – [.....]. Równocześnie zobowiązał B S.A. z/s w [....] do jednorazowej zapłaty ustalonego odszkodowania na rzecz D.i L.S. w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stanie się ostateczna.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, iż decyzja z [...] grudnia 1971 r. wydana została w oparciu o art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94, dalej: u.z.t.w.n.), zgodnie z którym Prezydium PRN mogło zezwolić na przeprowadzenie m.in. przewodów służących do przesyłania energii elektrycznej - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową. Lokalizację szczegółową trasy linii wysokiego napięcia 110 kV S. – [...] zatwierdziła decyzja Prezydium PRN w [...] z [...] czerwca 1971 r. Za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., w przypadku poniesienia szkody, należało się właścicielowi odszkodowanie, przy czym odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone i wypłacone w terminie 30 dni od powstania strat. Podstawą określenia wysokości odszkodowania był operat szacunkowy z [...] listopada 2019 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A S.A. zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 233 w zw. z art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej: u.g.n.) poprzez błędne przyjęcie, że znajdują one zastosowanie do ostatecznych decyzji wydanych w trybie art. 35 u.z.t.w.n.; art. 132 ust. 6 u.g.n. poprzez błędne ustalenie, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest PGE, podczas gdy wywłaszczenie nastąpiło na rzecz przedsiębiorstwa państwowego Fabryka [...] w [....], której B S.A. nie jest następcą prawnym; art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż przepis ten znajduje zastosowanie także do ograniczenia praw, w sytuacji, gdy literalne brzmienie przepisu wskazuje jedynie odszkodowanie za pozbawienie praw, w kontekście wyraźnego normatywnego rozróżnienia pojęć pozbawienie i ograniczenie; art. 129 ust. 5 pkt 3 oraz art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłacenia odszkodowania jest także właściciel nieruchomości który nieruchomość nabył w drodze darowizny od osoby wywłaszczonej (podmiotu będącego stroną decyzji wywłaszczeniowej).

Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 28 w zw. z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez niezawiadomienie wszystkich osób będących stronami w sprawie; art. 28 w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Wojewoda decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty z [...] grudnia 2019 r. WSA w Rzeszowie - po rozpatrzeniu skargi B S.A. - prawomocnym wyrokiem z 17 listopada 2020 r. II SA/Rz 835/20 uchylił ww. decyzję Wojewody.

Po ponownym rozpatrzeniu odwołania Wojewoda - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 9a w zw. z art. 128 ust. 4 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. – opisaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2021 r. uchylił decyzję Starosty z [...] grudnia 2019 r. w całości i orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] (dawny nr [...]) położonej w [...] obręb [....] wskutek wydania decyzji Prezydium PRN w [...] z [...] grudnia 1971 r. nr [...] zezwalającej na wybudowanie napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia 110 kV [....]- [...].

Wyjaśnił, że zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n., wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń o których mowa w art. 120 i 124 - 126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu (art. 128 ust. 4 u.g.n.). Zgodnie natomiast z art. 129 ust. 5 u.g.n., starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124 - 126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Fabryka [...] w [...] posiada decyzję nr [...] zatwierdzającą plan realizacyjny linii wysokiego napięcia 110 kV [...]- [...], wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium PRN w [....] [...] czerwca 1970 r. (a nie [...] czerwca 1971 r. jak wskazano w decyzji organu I instancji). L.S. nabył prawo własności działki nr [...] aktem własności ziemi z [...] września 1972 r. nr [...], wydanym przez Prezydium PRN w [....]. Obecnie działka nr [...] stanowi własność G.S., który nabył ją na postawie umowy darowizny od rodziców – L. i D.S. (akt notarialny z [...] grudnia 2014 r.). Zgodnie z odpisem skróconym aktu zgonu z [...] września 2020 r. znak: [...], D.S. zmarła [...] września 2020 r., a spadek po zmarłej nabyli: L.S. i G.S. (akt poświadczenia dziedziczenia z [...] czerwca 2021 r.).

WSA w Rzeszowie uchylając wyrokiem z 17 listopada 2020 r. II SA/Rz 835/20 decyzję Wojewody z [...] maja 2020 r. wskazał, iż dla końcowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy istotna okazała się okoliczność zawarcia przez wnioskodawcę L.S. i jego żonę D.S. umowy darowizny z [...] grudnia 2014 r., na mocy której przenieśli własność spornej nieruchomości (działki nr [...]) na rzecz G.S. Z chwilą zawarcia powyższej umowy L.S. utracił legitymację do uzyskania odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości (art. 128 ust. 4 zd. 3 u.g.n.). Jak wskazano w tym wyroku, okoliczność tę powinny były uwzględnić organy orzekające ponownie w administracyjnym toku instancji, po wydaniu przez Sąd wyroku z 8 stycznia 2015 r. II SA/Rz 1041/14. W powyższej sprawie sądowej przedmiotem kontroli były bowiem decyzje organów wydane jeszcze przed zawarciem umowy darowizny z [...] grudnia 2014 r. WSA wskazał, iż nie było podstaw do ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości spornej nieruchomości na rzecz L.S. i D.S., jako byłych właścicieli. Uzasadnione jest stanowisko, zgodnie z którym odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 3 pkt 5 w zw. z art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n. oraz w zw. z art. 35 i art. 36 u.z.t.w.n. może zostać ustalone jedynie na rzecz podmiotu wywłaszczonego na podstawie tej ostatniej ustawy (art. 36 ust. 3 u.z.t.w.n.) albo następcy prawnego tego podmiotu pod tytułem ogólnym (np. spadkobiercy). Nie jest natomiast dopuszczalne ustalenie powyższego odszkodowania na rzecz syngularnego następcy prawnego podmiotu wywłaszczonego (np. obdarowanego lub kupującego). Stanowisko to, jak wskazano w wyroku, jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zatem, jak wskazał Sąd, niezależnie od przyjęcia bardziej albo mniej restryktywnego stanowiska, nie ulega wątpliwości, że po dniu [...] grudnia 2014 r. odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 3 pkt 5 w zw. z art. 128 ust. 4 i w zw. z art. 124 u.g.n. oraz w zw. z art. 35 i art. 36 u.z.t.w.n. nie mogło zostać ustalone na rzecz szczególnego następcy prawnego wywłaszczonego wnioskodawcy (L.S.), tj. na rzecz obdarowanego G.S. W świetle powyższych wskazań Sądu i związania wyrokiem WSA w Rzeszowie koniecznym było uchylenie decyzji Starosty i orzeczenie jak w sentencji niniejszej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Wojewoda zauważył, że zostały one zawarte w skardze wniesionej do Sądu, który w wyroku wskazał, że wszelkie zarzuty negujące ocenę prawną wyrażoną we wcześniejszych orzeczeniach podlegają oddaleniu jako niedopuszczalne.

We wniesionej do WSA w Rzeszowie skardze na decyzję Wojewody z [...] lipca 2021 r. L.S. zarzucił:

1) obrazę przepisów prawa materialnego:

a) art. 128 ust. 1 i 4 w zw. z art. 129 ust. 3 pkt 5 u.g.n. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że odszkodowanie o którym mowa w powyższych przepisach nie mogło być ustalone na rzecz następcy prawnego L.S., a to jego syna G.S., z uwagi na przekazanie nieruchomości w drodze darowizny, podczas gdy obdarowany jest w tym konkretnym przypadku jedynym ewentualnym spadkobiercą po wnioskodawcy, co pośrednio potwierdza akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłej D.S., a więc należało przyjąć, iż w takiej sytuacji G.S. wskutek zawarcia umowy darowizny jest również uprawniony do dochodzenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia,

b) art. 2 i art. 21 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 128 ust. 1 oraz art. 129 ust. 3 pkt 5 u.g.n. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w każdym przypadku nie jest możliwe ustalenie prawa do odszkodowania na rzecz osoby obdarowanej, podczas gdy kwestia ta powinna być dogłębnie i indywidualnie weryfikowana przez organ administracji w każdym tego typu postępowaniu, bowiem sprzeczne z celem powyższych przepisów jak i zasadami sprawiedliwości społecznej jest automatyczne pozbawienie prawa do odszkodowania osoby obdarowanej która jest jednocześnie jedynym ewentualnym spadkobiercą, a nadto w sytuacji, kiedy przekazanie nieruchomości przez wnioskodawcę w drodze darowizny nastąpiło z uwagi na wiek i możliwości finansowe wnioskodawcy oraz jego małżonki, które to okoliczności uniemożliwiały sprawowanie prawidłowej pieczy nad nieruchomością,

2. obrazę przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, która mogła mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia:

a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, polegającą na:

- zupełnym pominięciu, że w niniejszej sprawie organy działały w sposób opieszały (sprzecznie z treścią art. 12 § 1 k.p.a.), bowiem wniosek inicjujący postępowanie został złożony [...] lutego 2008 r. i pomimo upływu ponad 13 lat postępowanie nadal nie zostało definitywnie zakończone, zaś w takim przypadku wyprowadzanie na obecnym etapie konkluzji, że wnioskodawca bądź też jego syn mieliby zostać definitywnie pozbawieni stosownego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jawi się jako jaskrawo niesprawiedliwy,

- zupełnym pominięciu, że przekazanie nieruchomości w drodze darowizny G.S. nastąpiło w sytuacji przymusowej, bowiem wnioskodawca i jego żona nie byli w stanie - z uwagi na wiek, stan zdrowia i możliwości finansowe, w tym brak zdolności kredytowej - sprawować należytej pieczy nad nieruchomością, która wymagała m.in. przeprowadzenia znacznych remontów oraz poczynienia innych wymaganych nakładów, a więc nie mieli możliwości podjęcia w powyższym zakresie innej decyzji,

- zupełnym pominięciu, że umowa darowizny została zawarta w trakcie prowadzenia niniejszego postępowania (po 6 latach od momentu jego podjęcia), a więc w takim przypadku obdarowany jako jedyny syn wnioskodawcy i biorąc pod uwagę obecne stanowisko organu, powinien wstąpić do toczącego się postępowania w miejsce ojca L.S.,

b) art. 8 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przeprowadzenie przedmiotowego postępowania a następnie dokonanie oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób, który w rzeczywistości uniemożliwia tak wnioskodawcy jak i jego synowi dochodzenie jakiejkolwiek kwoty odszkodowania z tytułu dokonanego wywłaszczenia, co po kilkunastu latach prowadzenia postępowania administracyjnego jest konkluzją wręcz kuriozalną, która nie powinna mieć miejsca w demokratycznym państwie prawa.

Mając na uwadze podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ II instancji oraz zasądzenie od Wojewody na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu wg norm prawem przewidzianych.

W uzasadnieniu podniósł, że nie można zgodzić się z argumentacją decyzji, że w sytuacji kiedy właściciel nieruchomości wywłaszczonej przekazuje tę nieruchomość w drodze umowy darowizny na rzecz innego podmiotu, to tak pierwotny właściciel nieruchomości jak i osoba obdarowana automatycznie (bo bez badania jakichkolwiek okoliczności, które doprowadziły do zawarcia takiej umowy) tracą uprawnienie do dochodzenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, powstałego wskutek jej wcześniejszego wywłaszczenia. Każda sprawa powinna być przez organy administracji rozpatrywana indywidualnie, co oznacza m.in. konieczność brania pod rozwagę tego na czyją rzecz darowizna została uczyniona, jakie powody legły u podstaw dokonania takiej czynności prawnej oraz w którym momencie ta umowa została zawarta, a więc czy postępowanie w przedmiocie odszkodowania było już przez organ administracji prowadzone, czy też wniosek o podjęcie takiego postępowania w ogóle nie został złożony.

W zaistniałym stanie faktycznym darowizna została dokonana na jedynego syna skarżącego G.S., a więc osoby która będzie wyłącznym spadkobiercą po skarżącym i wejdzie w ogół jego praw i obowiązków. Ponadto umowa darowizny została zawarta w sytuacji przymusowej. Budynek posadowiony na działce nr [...] skarżący zamieszkuje od 1978 r. najpierw z żoną D. i synem G., a po zawarciu związku małżeńskiego przez syna do dnia dzisiejszego w budynku mieszka również syn G. z rodziną. Od 1978 r. budynek nie był remontowany i wymagał pilnej wymiany pokrycia dachowego z blachy ocynkowanej, która była skorodowana głównie na skutek wiszących nisko nad dachem drutów linii wysokiego napięcia 110 kV należącej do B S.A., wymiany więźby dachowej która uległa zniszczeniu na skutek nieszczelnego pokrycia dachowego, termomodemizacji i wymiany stolarki okiennej, wymiany elewacji i szeregu innych prac niezbędnych dla funkcjonowania budynku po 35 latach jego eksploatacji. Skarżący nie miał nawet fizycznych możliwości przez lata użytkowania budynku prowadzić bieżących konserwacji pokrycia dachowego. Wiszące w niewielkiej odległości od dachu druty linii wysokiego napięcia stwarzały niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia. Takie możliwości powstały dopiero po 2010 r., kiedy to uczestnik B S.A. w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie dokonało podwyższenia słupów i tym samym podniesienia linii. Po 2010 r. skarżący wraz z żoną nie był w stanie sprawować nad nieruchomością prawidłowej pieczy. Oboje byli emerytami, bez zasobów finansowych, bez zdolności kredytowej, a żona D. od 2007 r. zmagała się z chorobą nowotworową, która doprowadziła do jej śmierci w 2020 r. To właśnie powyższe okoliczności zadecydowały o konieczności przekazania nieruchomości w drodze darowizny synowi, który jako osoba zawodowo czynna był w stanie takie przedsięwzięcie zrealizować i zrealizował. Bezpośrednio po przejęciu nieruchomości syn G. rozpoczął starania o udzielenie kredytu i jak wynika z zapisu w dziale IV księgi wieczystej [...], [...] marca 2015 r. taki kredyt uzyskał. Bank [...] S.A. Oddział w [...] zabezpieczył go hipoteką umowną w kwocie 440 000 zł. Niezwłocznie po uzyskaniu kredytu G.S. przeprowadził remont budynku dokonując całkowitej wymiany więźby dachowej, położenia nowego pokrycia z blachodachówki z nowymi rynnami i rurami spustowymi odprowadzającymi wody opadowe do nowo wybudowanej kanalizacji burzowej, wymiany stolarki okiennej, drzwi balkonowych i drzwi zewnętrznych, ocieplenia wszystkich ścian zewnętrznych, całkowitego remontu balkonów, podestu i schodów zewnętrznych, położenia nowej elewacji oraz płytek ceramicznych na cokole.

Nie może ulegać najmniejszej wątpliwości, że organy administracji prowadziły przedmiotowe postępowanie w sposób opieszały i to pomimo wielu wytycznych, które były udzielane przez WSA w Rzeszowie w poprzednio zapadłych orzeczeniach. Wnioskodawca w związku z tą opieszałością nie może obecnie ponosić negatywnych konsekwencji, który to skutek byłby sprzeczny z podstawowymi regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym.

Istotnie organ II instancji był związany wytycznymi wyroku WSA w Rzeszowie z 17 listopada 2020 r. II SA/Rz 835/20, niemniej jednak w tym orzeczeniu sąd w żadnym zakresie nie uwzględniał argumentacji która jest obecnie podnoszona w skardze, co czyni powołane zarzuty jak najbardziej dopuszczalnymi, które w postępowaniu wywołanym niniejszą skargą powinny być dokładnie przeanalizowane. Nie można się zgodzić z poglądem, że sam tylko fakt zawarcia umowy darowizny przesądza o "unicestwieniu" żądania o odszkodowanie w myśl przepisów u.g.n. Oceniając tę kwestię organ powinien przeprowadzić drobiazgową ocenę poszczególnych okoliczności i na jej podstawie dopiero zadecydować, czy w realiach tego konkretnego przypadku obdarowany rzeczywiście pozbawiony jest możliwości dochodzenia powyższego roszczenia. Wniosek przeciwny jawi się jako skrajnie niezgodny z przepisami rządzącymi postępowaniem administracyjnym oraz obowiązującym ładem konstytucyjnym.

Takie zakończenie sprawy jak w zaskarżonej decyzji byłoby dowodem na to, że całkowita bezkarność i swawola organów administracji samorządowej i państwowej, które nieudolnie, nierzetelnie i skrajnie przewlekle prowadziły postępowanie przez 13 lat przeobraziła się w karę dla osoby domagającej się pokornie należnego i niekwestionowanego odszkodowania, czy karę dla jej następcy prawnego. Organ II instancji nie wyjaśnił, jakie to obiektywne przeszkody uniemożliwiły rozstrzygnięcie sprawy w ustawowym terminie. Oczywistym jest, że usprawiedliwić się takiego postępowania nie da, ponieważ prowadzone było wbrew podstawowym zasadom określonym w przepisach k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja Wojewody z [...] lipca 2021 r. którą organ ten orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości położonej w [...] obr. [...] nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (jednocześnie decyzją tą uchylono wydaną w I instancji [...] grudnia 2019 r. przez Starostę S. decyzję nr [...] o ustaleniu odszkodowania w kwocie 44 700 zł za zmniejszenie wartości tej nieruchomości - wskutek wydania przez Prezydium PRN w [...] decyzji z [...] grudnia 1971 r. nr [...] zezwalającej na wybudowanie przez teren tej działki napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia – oraz zobowiązującą do wypłaty tego odszkodowania na rzecz D. i L.S. B S.A.).

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że działania organów podejmowane w rozpoznawanej sprawie – znajdujące odzwierciedlenie w wydawanych decyzjach - były już przedmiotem sądowej oceny WSA w Rzeszowie, którego ostatni (prawomocny) wyrok o sygn. akt II SA/Rz 835/20 zapadł 17 listopada 2020 r. W wyroku tym, a także wcześniejszych (z 28 października 2009 r. II SA/Rz 385/09, z 21 listopada 2011 r. II SA/Rz 675/11 i z 8 stycznia 2015 r. II SA/Rz 1041/14) - wobec nie budzących wątpliwości ustaleń co do stanu faktycznego sprawy – potwierdzono dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia postępowania - zgodnie z art. 129 ust. 3 pkt 5 /powinno być art. 129 ust. 5 pkt 3, co należy traktować jako oczywistą omyłkę, nie mającą wpływu na rozstrzygnięcie sprawy/ w zw. z art. 128 ust. 4 i w zw. z art. 124 u.g.n. - w sprawie z wniosku L.S. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości pozostające w związku z ograniczeniem prawa własności, za które na podstawie art. 36 u.z.t.w.n. nie ustalono odszkodowania.

Do tej materii odnosi się aktualnie także uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2021 r. I OPS 1/20 (ONSAiWSA 2021/3/36), w której stwierdzono, iż "odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości." Uchwała ta potwierdziła prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, iż art. 129 ust. 5 u.g.n. znajduje zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy i to nie tylko w sytuacji całkowitego pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, lecz również w wypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. W jej uzasadnieniu wyraźnie zaznaczono, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n, tak samo jak zezwolenie, o którym mowa w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., stanowią jeden ze sposobów wywłaszczenia, a zatem art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisów tej ustawy regulujących wywłaszczenie, jako odjęcie prawa własności. Odmienna interpretacja wspomnianego przepisu stałaby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 64 Konstytucji RP), a przede wszystkim z zasadą wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, gwarantującą prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia.

Obecnie istota sprawy sprowadza się do ustalenia, czy z uwagi na przekazanie w drodze darowizny (aktem notarialnym z [...] grudnia 2014 r.) przez wnioskodawcę L.S. i jego żonę D.S. własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz syna G.S., wnioskodawca - jako były właściciel nieruchomości - może nadal skutecznie ubiegać się o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie jej wartości.

Stanowisko w tym przedmiocie WSA w Rzeszowie wyraził już w w/w wyroku z 17 listopada 2020 r. II SA/Rz 835/20 (uchylającym decyzję Wojewody z [...] maja 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję Starosty z [...] grudnia 2019 r. o ustaleniu odszkodowania i zobowiązaniu do jego zapłaty), wskazując na pominięcie przez orzekające w sprawie organy administracji po wydaniu przez Sąd 8 stycznia 2015 r. wyroku II SA/Rz 1041/14 (kontrolującym decyzje tych organów z [...] lutego i [...] czerwca 2014 r.) faktu zawarcia wspomnianej umowy darowizny. Wg Sądu, okoliczność ta – jako skutkująca utratą przez L.S. legitymacji do uzyskania odszkodowania - stanowiła o braku podstaw do jego ustalenia na rzecz byłych właścicieli. Za uzasadniony Sąd uznał pogląd, w myśl którego odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n. oraz w zw. z art. 35 i art. 36 u.z.t.w.n. może zostać ustalone jedynie na rzecz podmiotu wywłaszczonego na podstawie tej ostatniej ustawy albo następcy prawnego tego podmiotu pod tytułem ogólnym (np. spadkobiercy). Nie jest natomiast dopuszczalne ustalenia tego odszkodowania na rzecz syngularnego następcy prawnego podmiotu wywłaszczonego (np. obdarowanego lub kupującego). Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyroki NSA z 21 lipca 2020 r. I OSK 3326/19 i z 11 października 2018 r. I OSK 2899/16; wyrok WSA w Poznaniu z 2 lipca 2020 r. II SA/Po 978/19). WSA zwrócił przy tym uwagę na wyrażane w orzecznictwie NSA (wyrok z 11 grudnia 2018 r. I OSK 4191/18 i z 28 maja 2019 r. I OSK 993/19) jeszcze bardziej restryktywne podejście, zgodnie z którym przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odnosi się do osób wywłaszczonych, będących adresatami decyzji wydanych w okresie minionym (...); w przypadku praw o charakterze publicznoprawnym musi bowiem istnieć podstawa prawna wskazująca na przejście tego prawa na następców prawnych (np. z mocy przepisów szczególnych przysługuje spadkobiercom prawo dotyczące żądania zwrotu nieruchomości – art. 136 ust. 2 i 3 u.g.n. lub prawo do potwierdzenia rekompensaty – art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej), natomiast odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu. Niezależnie jednak od przyjęcia bardziej albo mniej restryktywnego stanowiska nie ulega wątpliwości, że po dniu [...] grudnia 2014 r. odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n. oraz w zw. z art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie mogło zostać ustalone na rzecz szczególnego następcy prawnego wywłaszczonego wnioskodawcy (L.S.), tj. na rzecz obdarowanego G.S.

Powyższe uwagi co do rodzaju podmiotów mogących skutecznie ubiegać się o odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości pozostające w związku z ograniczeniem prawa własności (za które na podstawie art. 36 u.z.t.w.n. nie ustalono odszkodowania) Sąd obecnie orzekający w sprawie w pełni podziela i to niezależnie od tego, że i tak w sprawie ma zastosowanie regulacja art. 153 P.p.s.a., w myśl której "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie".

Ponieważ ta ostatnia sytuacja o jakiej mowa w art. 153 P.p.s.a. nie zachodziła (regulujące przedmiotową materię przepisy prawa nie zmieniły się), przedstawiona przez Sąd w wyroku z 17 listopada 2020 r. II SA/Rz 835/20 i przytoczona powyżej wykładnia przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie była wiążącą.

Zwrócić uwagę należy, iż na temat kręgu osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia polegającego na ograniczeniu prawa własności odniósł się także NSA w powołanej wyżej uchwale z 22 lutego 2021 r. I OPS 1/20, wskazując, że przyjęcie stanowiska, iż osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba wywłaszczona, rozumiana jako osoba pozbawiona prawa do nieruchomości lub ograniczona w wykonywaniu tego prawa, nie była do zaakceptowania, ponieważ naruszała konstytucyjną zasadę ochrony własności i prawa dziedziczenia oraz dopuszczalność wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem. Z przepisów art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP wynika równorzędna ochrona własności i prawa dziedziczenia, gdzie ochrona prawa dziedziczenia stanowi uzupełnienie ochrony prawa własności i ochrony innych praw majątkowych. W konsekwencji, Konstytucja RP chroni więc prawa nabyte w drodze dziedziczenia, nie przesądzając jednak, kto w konkretnej sytuacji prawa te nabywa.

Na tym tle sformułowane zostały w tej uchwale tezy, że o ile "odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.", to "odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości".

W pełni koresponduje z tym najnowsze orzecznictwo sądowoadministracyjne, wg którego roszczenie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości. Na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uprawnionymi do odszkodowania są jedynie osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a nie singularnym. Następstwo prawne pod tytułem "uniwersalnym" oznacza - w odniesieniu do osoby fizycznej - w polskim systemie prawnym - wyłącznie dziedziczenie, zaś następstwo pod tytułem "singularnym" oznacza następstwo w zakresie praw związanych z przeniesieniem praw do określonych składników majątkowych (por. m.in. wyroki NSA: z 23 lipca 2021 r. I OSK 2922/18 - LEX nr 3204727 i I OSK 1749/18 - LEX nr 3206420, z 14 września 2021 r. I OSK 2253/18 - LEX nr 3226268, z 25 czerwca 2021 r. I OSK 1149/20 - LEX nr 3196702).

W okolicznościach sprawy prawidłowo więc Wojewoda zaskarżoną decyzją uchylił orzekającą o ustaleniu odszkodowania decyzję Starosty z [...] grudnia 2019 r. i odmówił jego ustalenia z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości spowodowanej wybudowaniem napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia, trafnie uznając, że nie mogło zostać ono przyznane na rzecz wnioskodawcy z uwagi na wynikającą z dokonanej przez niego darowizny utratę prawa własności, a tym samym wiążącej się z nim legitymacji do jego uzyskania z dniem [...] grudnia 2014 r.

Stosownie do powyższych wywodów Wojewoda trafnie także wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że podmiotem uprawnionym do dochodzenia przedmiotowego odszkodowania nie jest aktualny właściciel nieruchomości (syn wnioskodawcy), który mimo przynależności do ustawowego kręgu spadkobierców, jako osoba obdarowana nie mógł być jednak w tym zakresie uznany za spadkobiercę właściciela ograniczonego w korzystaniu ze swego prawa (nabycie w drodze darowizny ma charakter następstwa pod tytułem szczególnym, tj. sukcesji singularnej, wykluczającym "przejęcie" prawa do żądania ustalenia odszkodowania).

W związku z tym pozbawione znaczenia i wpływu na powyższe pozostają wywodzone na tym tle odmienne twierdzenia strony skarżącej, błędnie upatrujące ich zasadności w naruszeniu przez Wojewodę wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego. Dotyczy to również zarzutów o mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym nieuwzględnieniu, że darowizna nieruchomości była niejako wymuszona jej złym stanem technicznym któremu nie był w stanie przeciwdziałać skarżący wraz z żoną, a jedyną osobą która mogła temu skutecznie zaradzić był rzekomo ich obdarowany jedyny syn, który powinien wstąpić w miejsce ojca do toczącego się postępowania.

Sąd rozumie, iż dla skarżącego rozstrzygnięcie pozbawiające jego i syna stosownego odszkodowania może wydawać się krzywdzące, niemniej powyższa argumentacja (mająca charakter słusznościowy) w sensie prawnym pozbawiona jest znaczenia. Dokonanie darowizny nieruchomości na rzecz jedynego potencjalnego spadkobiercy darczyńców nie oznacza bowiem, że osoba ta staje się spadkobiercą pod tytułem "uniwersalnym", co jak już wskazano wyżej, w odniesieniu do osoby fizycznej oznacza w polskim systemie prawnym wyłącznie dziedziczenie. Tym samym z dokonaną aktem notarialnym z [...] grudnia 2014 r. darowizną nieruchomości nie wiązało się jednoczesne przejęcie przez obdarowanego roszczenia o ustalenia odszkodowania za zmniejszenie jej wartości spowodowane wybudowaniem linii energetycznej wysokiego napięcia.

W zarzutach dotyczących długoletniego (ponad 13 lat) prowadzenia postępowania w przedmiotowej sprawie (w tym wskazujących na zawarcie umowy darowizny po niemal 6 latach od jego wszczęcia) skarżący nie może też upatrywać własnych zaniechań związanych chociażby z brakiem rozeznania (np. w drodze porady prawnej osoby uprawnionej) wpływu zamiaru dokonania darowizny nieruchomości na toczące się z jego wniosku postępowanie odszkodowawcze.

Wobec braku stwierdzenia naruszeń uzasadniających wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, Sąd - na podstawie art. 151 P.p.s.a. – orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.