Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2007/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie asesor WSA Anna Szymańska, asesor WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2006 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej. - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nr [...], Minister Finansów utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2005 r., wydaną w trybie art. 154 kpa, o uchyleniu poprzedniej ostatecznej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] marca 2000 r. umarzającej postępowanie o wydanie decyzji w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału 3/5 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] (dawniej ul. [...]), objętej KW[...] K., na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65), w związku z Układem zawartym 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych.

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu, w ramach którego Minister Finansów ustalił, że nieruchomość położona w K. przy ul. [...] (dawna ul. [...]), objęta KW [...] K., stanowiła przed 1968 r. współwłasność w udziałach - łącznie w 4/5 - A. P., J. P., F. T., E. P. i H. P.. Wymienionym osobom, decyzją Komisji Stanów Zjednoczonych Ameryki do Spraw Regulowania Roszczeń Zagranicznych z dnia [...] stycznia 1966 r. Nr [...] przyznano odszkodowanie m.in. za nieruchomość położoną w K. przy ul. [...], w związku z Układem zawartym 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. W związku z otrzymaniem odszkodowania, A. P., J. P., E. P. i H. P. złożyli akty zrzeczenia się swoich praw do nieruchomości na Rząd Polski.

Następnie, H. P., wpisana do księgi wieczystej jako jedyna spadkobierczyni dawnej właścicielki nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] (dawniej ul. [...]), aktem notarialnym z dnia [...] maja 1997 r. Rp [...] sporządzonym w Kancelarii Notarialnej Notariusza M. C. w K., sprzedała nieruchomość W.G. na współwłasność małżeńską z L. G.

W wyniku dokonanych ustaleń, decyzją z dnia [...] września 1999 r. Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] (dawna ul. [...]) objętej [...] K. w 3/5 jej częściach, wskazując w uzasadnieniu na spełnienie się przesłanek z ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Orzeczono przy tym w odniesieniu do 3/5 części nieruchomości, ponieważ do tej wielkości udziału odnoszą się akty zrzeczenia nieruchomości przez byłych współwłaścicieli na Rząd Polski.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek pełnomocnika W. i L. G., Minister Finansów decyzją z dnia [...] marca 2000 r. uchylił swoją decyzję z dnia [...] września 1999 r. i umorzył postępowanie w sprawie, w uzasadnieniu wskazując m.in., iż spełnione zostały przesłanki do przejścia własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Na przeszkodzie wydaniu decyzji stoi jednak umowa sprzedaży nieruchomości z dnia [...] maja 1997 r., która skutkuje trwałą niewykonalnością takiej decyzji o przejściu własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Minister przyjął, że decyzja ta ma charakter konstytutywny, tj. stwierdzający przejście prawa na rzecz Skarbu Państwa dopiero z chwilą, gdy decyzja ta stanie się ostateczna.

Wnioskiem z dnia 3 stycznia 2003 r., Prezydent K. - działając w imieniu Skarbu Państwa, jako wykonujący funkcję starosty w mieście K. na prawach powiatu - wystąpił do Ministra Finansów o wydanie deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], na podstawie ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z Układem zawartym 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych.

W zawiadomieniu z dnia 24 stycznia 2003 r., Minister Finansów powiadomił strony o wszczęciu postępowania z wniosku Prezydenta K., w trybie art. 154 kpa, w sprawie ewentualnego uchylenia lub zmiany decyzji Ministra Finansów z dnia [...] marca 2000 r.

Następnie, decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Minister Finansów, działając na podstawie art. 154 kpa, uchylił swoją decyzję z dnia [...] marca 2000 r. i stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 4/5 należącego niegdyś do R. P., odziedziczonego przez H. P., w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], objętej KW [...] K., w uzasadnieniu wskazując m.in., że decyzja stanowi jedynie potwierdzenie stanu prawnego nieruchomości zaistniałego w związku z ustawą z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, dlatego też umowa sprzedaży tej nieruchomości, zawarta w dniu [...] maja 1997 r. nie stanowi przeszkody do wydania decyzji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku pełnomocnika H. P., Minister Finansów, decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2005 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że osoby uprawnione w przeszłości do przedmiotowej nieruchomości uzyskały odszkodowanie od Rządu Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej i następnie zrzekły się swoich praw do nieruchomości. Organ podtrzymał uzasadnienie o deklaratoryjnym charakterze decyzji wskazując, że decyzja ta, stanowiąc potwierdzenie zaistniałego stanu prawnego z mocy prawa, nie narusza art. 154 kpa.

W skardze na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, pełnomocnik H. P. i zarzucił naruszenie art. 6, art. 7 i art. 156 §1 pkt 5 kpa oraz art. 2 Konstytucji RP, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. W uzasadnieniu skargi zarzucono naruszenie także art. 154 kpa wobec decyzji Ministra Finansów z dnia [...] marca 2000 r., która to decyzja rozstrzygnęła sprzeczne interesy W. G. i H. P. wobec Prezydenta K., jako reprezentanta Skarbu Państwa. W związku z decyzją z dnia [...] marca 2000 r. W. G., jako nabywca nieruchomości od H. P., miał prawo czuć się bezpiecznie i w sposób spokojny korzystać ze swej własności. Zarzucono również nie szanowanie stabilności poprzednio wydanej decyzji administracyjnej, jako naruszenie art. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, wskazując na zaistnienie podstaw do jej wydania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 154 §1 kpa, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Powołany przepis znajduje zastosowanie wobec decyzji, z której żadna ze stron nie nabyła prawa, a za jej zmianą lub uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

Zaskarżona decyzja dotyczy uprzedniej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] marca 2000 r., o umorzeniu postępowania w sprawie przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w związku z ustawą z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

Postępowanie prowadzone przez Ministra Finansów, zakończone decyzją z dnia [...] marca 2000 r., zostało wszczęte z urzędu. Jednakże, stwierdzenie przez organ orzekający istnienia przeszkody w wydaniu decyzji potwierdzającej przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, skutkowało umorzeniem postępowania. Minister Finansów nie mógł bowiem wydać decyzji o odmowie stwierdzenia przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, gdy postępowanie zostało wszczęte z urzędu, a nie z wniosku podmiotu uprawnionego do ubiegania się o wydanie decyzji, w przypadku gdy organ ustalił, że nie jest możliwe wydanie pozytywnej decyzji.

W tej sytuacji, w rozpatrywanej sprawie decyzja o umorzeniu postępowania wszczętego z urzędu, jest tożsama w skutkach prawnych z decyzją odmowną wydawaną w postępowaniach wszczętych na wniosek uprawnionego podmiotu. Z takich zaś decyzji, ich strony nie nabywają jakichkolwiek praw.

Również więc z decyzji Ministra Finansów z dnia [...] marca 2000 r., żadna z jej stron nie nabyła prawa. W szczególności, W. G. wywodzi swoje prawa do nieruchomości z umowy sprzedaży z dnia [...] maja 1997 r., dlatego powołana decyzja o umorzeniu postępowania nie tworzy dla niego jakichkolwiek praw, pozostając obojętną w skutkach prawnych wobec umowy sprzedaży nieruchomości. Decyzja ta nie przyznaje również jakichkolwiek praw pozostałym jej stronom.

Zastosowanie art. 154 kpa może natomiast skutkować wydaniem nowej decyzji, kształtującej prawa stron. Taką też decyzją jest zaskarżona decyzja z dnia [...] sierpnia 2005 r., potwierdzająca przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Za jej wydaniem, w trybie art. 154 kpa, przemawia interes społeczny i słuszny interes strony, w tym przypadku Skarbu Państwa. Skarb Państwa jest bowiem jedną ze stron postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] marca 2000 r.

H. P. oraz pozostałym osobom zgłaszającym w przeszłości roszczenia do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] (dawna ul. [...]), przyznane zostało odszkodowanie przez Rząd Stanów Zjednoczonych decyzją z dnia [...] stycznia 1966 r. Osoby te złożyły również akty zrzeczenia się i przeniesienia praw do nieruchomości na Rząd Polski, sporządzone z datą 28, 29 i 31 stycznia 1966 r., oraz z datą 1 lutego 1966 r.

Okoliczności te, uwzględniając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarty w wyroku z dnia 17 maja 1999 r. sygn. akt OSA 2/98 (OSA 3/98, OSA 4/98, OSA 5/98, OSA 6/98) - opublik. w ONSA z 1999 z. 4, poz. 110, oraz pogląd Trybunału Konstytucyjnego zawarty w postanowieniu z dnia 24 października 2000 r. sygn. akt SK 31/99 - opublik. w OTK z 2000 r. z. 7, poz. 262, dowodzą zastosowania w rozpatrywanej sprawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, w związku z Układem zawartym 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych.

Zarówno bowiem przyznanie odszkodowania, jak i zrzeczenie się nieruchomości, które udokumentowano w aktach administracyjnych sprawy, pozostaje w związku z powołanym Układem z dnia 16 lipca 1960 r. Układ ten jest natomiast umową międzynarodową, w rozumieniu art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Tak samo przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 maja 1999 r. sygn. akt OSA 2/98 (OSA 3/98, OSA 4/98, OSA 5/98, OSA 6/98) podkreślając, że rozstrzygające znaczenie posiada fakt przyznania odszkodowania przez Rząd Stanów Zjednoczonych z powołaniem się na Układ z dnia 16 lipca 1960 r. i ustalenia jego wysokości za mienie przejęte przez Państwo Polskie.

Oznacza to, że wobec prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] (dawna ul. [...]) w udziale 4/5, objętym decyzją Komisji Stanów Zjednoczonych Ameryki do Spraw Regulowania Roszczeń Zagranicznych z dnia [...] stycznia 1966 r. o przyznaniu odszkodowania, zaistniała podstawa prawna z ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, do wydania decyzji przez Ministra Finansów o przejściu nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Decyzja Ministra Finansów ma charakter deklaratoryjny i odnosi się do stanu istniejącego w dniu wejścia w życie ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, tj. w dniu 17 kwietnia 1968 r.

W sprawie nie jest sporne faktyczne przejęcie nieruchomości przez Państwo przed zawarciem Układu z dnia 16 lipca 1960 r., przez co w dniu 17 kwietnia 1968 r. nieruchomość ta spełniała warunki do wydania zaskarżonej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2005 r.

W interesie Skarbu Państwa leży natomiast udokumentowanie swojego prawa własności nabytego z mocy prawa, aby korzystać z ochrony prawnej w przypadku jego naruszania przez osoby trzecie. Konieczne było zatem wydanie zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. ze względu na ochronę interesu prawnego Skarbu Państwa, jako właściciela nieruchomości. Skoro zaś poprzednia ostateczna decyzja Ministra Finansów z dnia [...] marca 2000 r. nie dokumentowała uzyskanego przez Skarb Państwa prawa własności, spełnione zostały przesłanki z art. 154 kpa do zmiany tej decyzji w celu udokumentowania własności Skarbu Państwa w sposób ustawowo określony.

Zawarcie umowy sprzedaży nieruchomości w dniu [...] maja 1997 r. przez H. P. nie stanowi o niewykonalności zaskarżonej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2005 r., ponieważ decyzja ta potwierdza jedynie stan prawny, jaki zaistniał z mocy samego prawa przed zawarciem tej umowy. Przy wydawaniu decyzji, ocenia się stan rzeczy na dzień wejścia w życie ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, dlatego czynność cywilnoprawna w postaci umowy sprzedaży, dokonana po dniu wejścia w życie powołanej ustawy, ma znaczenie jedynie dla ustaleniu kręgu stron postępowania o wydanie decyzji, jako uprawnionych ze względu na ochronę swojego interesu prawnego. Nie ulega zaś wątpliwości, że zaskarżona decyzja Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2005 r., stanowiąc dowód przysługiwania własności nieruchomości Skarbowi Państwa, oddziaływuje na uprawnienia W. G. wywodzącego swoje prawo z umowy sprzedaży z dnia [...]maja 1997 r.

W związku z powyższym, nie można przypisać zaskarżonej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2005 r. naruszenia prawa skutkującego jej uchyleniem, dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.