Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 243/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 16, art. 98, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 243/17 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 23 sierpnia 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska (spr.), , Sędziowie, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia NSA Henryk Ożóg, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2017 r., sprawy ze skargi J. Ż., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., z dnia [...] marca 2017 r. nr [...], w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranej pomocy finansowej, odmowy umorzenia pobranej kwoty oraz ustalenia terminu i sposobu, spłaty należności, , , , oddala skargę w całości., ,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. , działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., przyznał J. Ż. (dalej: strona skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem B. na okres od 19 listopada 2014 r. do odwołania oraz wskazał, że razem z ww. świadczeniem zostaną opłacone składki emerytalne i rentowe do osiągnięcia wymaganego okresu ubezpieczenia społecznego.

W dniu 29 grudnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L., że skarżąca ma od 20 października 2014 r. inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych. Wobec powyższego, zgodnie z art. 6 ust. 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121), Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za ww. osobę, pobierającą świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto ustalono, że skarżąca, w ramach umowy zlecenia, wykonywała w Firmie [...] Sp. z o.o. Sp.k. pracę od dnia 20 października 2014 r. do dnia 1 września 2015r.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...]. Następnie, decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 146, art. 147, art. 151 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016, poz. 23, ze zm.), uchylił decyzję ostateczną nr [...] z dnia [...] dotyczącą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na brata skarżącej i jednocześnie odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na brata skarżącej na podstawie nowych dowodów. Strona nie odwołała się od powyższej decyzji.

W dniu 10 czerwca 2016 r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zbadania, czy nienależnie pobrała świadczenie w postaci pomocy finansowej dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., w związku z tym, że w wyniku wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uchylono decyzję Nr [...] z dnia 5 grudnia 2014 r. przyznającą skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego i odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją dnia [...], nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Lubina - Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., ustalił wysokość świadczenia nienależnie pobranego z tytułu pomocy finansowej dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., w łącznej kwocie 400 zł (czterysta złotych); odmówił umorzenia kwoty 400,00 zł z tytułu udzielonej pomocy finansowej dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. oraz ustalił termin i sposób spłaty kwoty 400,00 zł z tytułu ww. należności poprzez wpłatę łącznej kwoty 400,00 zł do Kasy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w terminie do 28 lutego 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie decyzji z dnia [...], nr [...] przyznał stronie pomoc finansową dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. Decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...], w wyniku wznowionego postępowania, uchylono decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne i odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podjęcie przez skarżącą pracy na umowę zlecenie było przesłanką negatywną do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej organ wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego, który miał miejsce 11 października 2016 r., strona zwróciła się o umorzenie kwoty 400 zł z uwagi na duże wydatki rodziny. W tym zakresie organ I instancji ustalił , że strona jest mężatką, jednak w styczniu 2017 r. wniosła sprawę o rozwód i rozdzielność majątkową z mężem - W. Mąż strony, mimo wspólnego zamieszkiwania, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Strona podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i niepełnoprawnym bratem, utrzymując się z połączonych dochodów. Strona jest zatrudniona w Szkole Wyższej Handlowej w W. i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie (w grudniu 2016 r. - 3.500,00 zł). Matka strony otrzymuje emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 2.250,00 zł. Dochodem brata B., którego opiekunem prawnym jest strona, jest renta socjalna w wysokości 640,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny - 153,00 zł, alimenty w kwocie 200,00 zł oraz pomoc finansowa od brata W. w wysokości 300,00 zł. Razem dochód w grudniu 2016 r. wyniósł 7.043,00 zł, co w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę 2.347,67 zł. Dalej organ wskazał, że w związku z przewlekłą chorobą matki i brata, a także koniecznością dojazdu do pracy rodzina ponosi wydatki w postaci opłat (120,00 zł - woda, 100,00 zł - telefon, 60,00 zł TV, 60,00 zł - Internet, 100,00 zł - gaz, 100,00 zł - energia elektryczna), leki dla brata - 400,00 zł, leki i środki higieny dla matki - 300,00 zł. Koszty związane w dojazdem do pracy skarżącej i jej pobytem w hotelu, z uwagi na to, że miejsce pracy jest poza miejscem jej zamieszkania, wynoszą 1.000,00 zł oraz koszty opiekunki dla mamy i brata podczas jej nieobecności 500,00 zł. Organ ustalił, że skarżąca ponosi także koszty związane ze spłatą kredytów i pożyczek w kwocie 2.300,00 zł. Łączne wydatki rodziny wynoszą 5.040,00 zł. Do tego organ stwierdził , że strona ponosi koszty związane z zakupem żywności, która musi być odpowiednio dobrana do stanu zdrowia członków rodziny.

Analizując sytuację życiową strony , organ I instancji nie dopatrzył się zdarzeń nieprzewidzianych, nagłych, które powodują, że J. Ż. nie jest w stanie ich sama rozwiązać. Wprawdzie organ nie kwestionuje trudnej sytuacji spowodowanej długotrwałą chorobą matki i brata, kosztami związanymi z ich opieką i leczeniem, jednakże nie dopatrzył się przesłanek przychylających się do prośby strony. Zdaniem organu posiadane środki finansowe, które przekraczają ustawowe kryterium powinny w całości pokryć wydatki. Ponadto zdaniem organu, wydatki które skarżącej przedstawiła w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego, są wydatkami stałymi i przewidywalnymi w budżecie domowym.

Końcowo organ powołując się na art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stwierdził , że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej niezależnie od dochodu

Od decyzji pierwszo-instancyjnej strona złożyła odwołanie, wnosząc o umorzenie kwoty 400,00 zł tytułem udzielonej pomocy finansowej w 2014 r. Zdaniem odwołującej , jej sytuacja w 2014 r. uprawniała ją do otrzymania świadczenia. W tym zakresie wywodziła ,że nie pracowała na umowę o pracę , a opiekowała się niepełnosprawnym bratem, który otrzymywał wówczas rentę socjalną 640,00 zł oraz alimenty od swojego ojca 160,00 zł i dodatek pielęgnacyjny 153,00 zł. Wyjaśniła też , że opiekuje się także niepełnosprawną matką, która prowadziła oddzielne gospodarstwo domowe. Natomiast z bratem , którego jest opiekunem prawnym , tworzy jedno gospodarstwo domowe. Podała, że od września 2014 r. jej i brata dochody stanowiła renta socjalna brata 640,00 zł , jego alimenty - 160,00 zł oraz świadczenie rodzinne 153,00 zł. A więc łącznie 953,00 zł na dwie osoby. Wyjaśniła, że nie osiągała innego dochodu z wyjątkiem kilkudziesięciu złotych z umowy. Łączny miesięczny dochód na jedną osobę przed otrzymaniem świadczenia wynosił więc ok. 450,00 zł na miesiąc. Odwołująca przyznała ,że obecnie pracuje zawodowo, ale środki które posiada nie wystarczają na normalną egzystencję. Musi rehabilitować brata, wozić go do specjalistów , a sama dojeżdża do pracy 400 km i wynajmuje jeszcze opiekuna. Nie jest w stanie zwrócić powyższej kwoty a ponadto uważa, że było zasadne udzielenie jej pomocy w 2014 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji . W motywach decyzji ostatecznej organ odwoławczy podzielił ustalenia poczynione przez organ I instancji i dokonaną przez ten organ ocenę prawną tych ustaleń . W tym zakresie wskazał ,że okoliczność dotycząca uprawnień strony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, została ustalona w decyzji wydanej po wznowieniu postępowania, którą to uchylając decyzję o przyznaniu stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem B., organ I instancji orzekł o odmowie jego przyznania (decyzja z dnia [...] nr [...]). Decyzja w tej sprawie jest ostateczna. Z kolei wynik tego postępowania, stanowił podstawę do wydania zaskarżonej odwołaniem decyzji o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 400,00 zł z tytułu pobranej udzielonej pomocy finansowej dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., a następnie ustaleniem terminu zwrotu ww. należności.

Jak wskazał organ II instancji , strona podaniem z dnia 11 października 2016 r. wystąpiła o umorzenie kwoty 400,00 zł z uwagi na duże wydatki rodziny. Organ przytoczył brzmienie art. 104 ust. 4 u.p.s i stwierdził ,że rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obowiązany jest zbadać, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu ,a więc czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Organ odwoławczy zaaprobował stanowisko organu I instancji , wedle którego strona nie znajduje się w sytuacji szczególnej, uzasadniającej umorzenie w całości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej.

Kolegium - podobnie jak organ I instancji - nie kwestionuje faktu, że w rodzinie strony występuje niepełnosprawność i długotrwała ciężka choroba. W tym zakresie zgodziło się z organem I instancji, że niepełnosprawność i choroba członków rodziny, nie pociągają za sobą tak znacznego obciążenia budżetu domowego, aby zwrot nienależnie pobranej pomocy finansowej w kwocie 400,00 zł stanowił nadmierne obciążenie tego budżetu lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy . Rodzina ma bowiem stałe miesięczne dochody, które w grudniu 2016 r. wynosiły łącznie 7.043,00 zł. Źródłem dochodu rodziny jest wynagrodzenie za pracę strony (w grudniu 2016 r. - 3.500,00 zł), emerytura jej matki wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 2.250,00 zł, renta socjalna w wysokości 640,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny - 153,00 zł, alimenty w kwocie 200,00 zł – B. G. i pomoc od brata W. w wysokości 300,00 zł. Leki dla brata – B. kształtują się w kwocie 400,00 zł, leki i środki higieny dla matki - 300,00 zł. Strona nie zgłaszała w postępowaniu przed organem I instancji i nie podnosiła także w odwołaniu, aby ktokolwiek z członków rodziny przyjmujący systematycznie leki związane z niepełnosprawnością, miał niezrealizowane recepty albo inne potrzeby związanie z leczeniem. Sytuacja zdrowotna rodziny nie jest więc przesłanką uzasadniającą odstąpienie od żądania zwrotu lub umorzenie w całości nienależnie pobranej pomocy finansowej dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne.

Wprawdzie pozostałe wydatki strony związane z zakupem żywności , kosztami utrzymania domu , jej dojazdem do pracy i pobytem w hotelu, koszty opiekunki dla mamy i brata podczas jej nieobecności , koszty spłaty kredytów i pożyczek stanowią istotną pozycję kosztów , jednakże Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że posiadane środki finansowe (7.043,00 zł), które przekraczają ustawowe kryterium dochodowe na osobę (2.347,67 zł) winny w całości pokryć ustalone wydatki (łącznie 5.040,00 zł). Według Kolegium w przypadku rodziny strony nie zachodzą szczególnie uzasadnione przesłanki, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania ulgi w postaci umorzenia w całości nienależnie pobranej pomocy finansowej. Spłata należności stanowić będzie niewątpliwie dodatkowe obciążenie budżetu rodziny jednakże racjonalnie gospodarując posiadanymi środkami finansowymi jest ona w stanie uregulować swoje zobowiązanie, a spłata nie spowoduje nadmiernego obciążenia budżetu domowego i nie zniweczy skutków udzielonej pomocy.

Z kolei odnosząc się do argumentów odwołania Kolegium wyjaśniło, że nie mają one wpływu na zmianę stanowiska w przedmiotowej sprawie. Organy administracji rozpatrując sprawę są zobowiązane do oceny aktualnej sytuacji życiowej strony a nie tej, jaka miała miejsce w 2014 r. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego przeprowadzony został w dniu 11 października 2016 r. wywiad środowiskowy oraz dowód w postaci przesłuchania strony (protokół z dnia 10 stycznia 2017 r.) ,zaś wyciągnięte na tej podstawie przez organ I instancji wnioski nie można uznać za dowolne, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji za niewystarczające.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której domagała się ona umorzenia kwoty 400 zł . która służyła na zaspokojenie potrzeb niepełnosprawnego brata. Skarżąca podniosła, że obecnie ma trudną sytuację finansową, choruje na [...]. Musi pokryć koszty operacji endoskopowej – [...]. Ponadto pokrywa koszty noclegów i dojazdów do pracy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W związku ze sformułowanym w skardze wnioskiem strony o umorzenie kwoty 400 zł wyjaśnić na wstępie należy , że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz.1066 ) . Z przepisu tego wynika zasada, według której sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych należących do kompetencji organów administracji publicznej, a jedynie kontroluje legalność ich aktów i czynności. A zatem przepisy określające zasady sądowej kontroli decyzji administracyjnych nie pozwalają na bezpośrednie kreowanie przez sąd administracyjny praw i obowiązków stron. Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje to w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej jako: p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Oceniając więc wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że nie jest ona obarczoną wadą , skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego , wydano ją bowiem w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy prawa materialnego zgodne z przedmiotem sprawy.

Podstawę materialną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), zwanej dalej jako: u.o.p.s. , której art. 6 pkt 16 definiuje pojęcie świadczenia nienależnie pobranego jako świadczenia pieniężnego uzyskanego na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że każda sytuacja dotycząca udzielenia organowi pomocowemu nieprawdziwych informacji związanych z prawem do uzyskania danego świadczenia pieniężnego lub też niepowiadomienia tego organu o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej - niezależnie od intencji i świadomego działania osoby zainteresowanej - przesądza o tym, że świadczenie zostało nienależnie przyznane i pobrane.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem fakt, że decyzją z dnia [...] nr [...] uchylono decyzję o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem . Powyższy fakt prawotwórczy stanowił podstawę wydania decyzji z dnia [...] nr [...] o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 400 zł z tytułu pobranej udzielonej pomocy finansowej dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 19 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., a następnie ustalenie terminu zwrotu ww. należności. Dokonana przez organ ocena ujawnionej okoliczności podjęcia przez skarżącą pracy na umowę zlecenia stanowiła przesłanką negatywną do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i tym samym świadczenie pomocowe, nierozerwalnie z nim związane, przyznane na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U. z 2013 r. poz. 1741) w postaci pomocy finansowej dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne nabrało charakteru świadczenia nienależnego. Odpadła bowiem podstawa do jego przyznania.

Wskazane wyżej rozporządzenie wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w ustawie o pomocy społecznej i w swojej treści wprost odwoływało się do tej ustawy. W myśl art. 98 u.o.p.s. świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 u.o.p.s. stosuje się odpowiednio. Stosownie do treści art. 104 ust. 4 u.o.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Zgodnie z art. 104 ust. 1 u.o.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, natomiast wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 u.o.p.s.).

W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że z treści przywołanego przepisu art. 98 u.o.p.s. wynika, że art. 104 ust. 4 u.o. p.s. stosuje się odpowiednio. W takiej sytuacji, gdy w jednym przepisie istnieje odesłanie do odpowiedniego stosowania innego przepisu, to zgodnie z zasadami wykładni należy rozważyć, czy ze względu na przedmiot regulacji przepis prawa, do którego jest kierowane odesłanie należy stosować wprost, z pewnymi modyfikacjami czy też należy wyłączyć jego zastosowanie. Ogólne zasady pomocy społecznej, w tym zasada kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych, przemawiają za zastosowaniem wprost tej normy. Prawidłowa zatem wykładnia przepisu art. 98 u.o. p.s. nakłada na organ obowiązek ustalenia terminu i wysokości zwrotu należności (świadczenia nienależnie pobranego), co poprzedzone powinno zostać postępowaniem wyjaśniającym sytuację osoby lub rodziny, również pod kątem zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 104 ust. 4 u.o.p.s., które mogą uzasadniać odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia nienależnego (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1761/15; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 950/11; wyrok NSA z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1863/07 czy wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 517/07 – publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http:/cbois.nsa.gov.pl/).

Wymaga również podkreślenia ,że decyzje na podstawie art. 104 ust.4 u.o.p.s. wydawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji ma luz decyzyjny co do wyboru treści rozstrzygnięcia, zaś kontrola sądowo-administracyjna jest ograniczona w takim znaczeniu, że ocenie Sądu podlega jedyne badanie legalności prowadzonego postępowania wyjaśniającego , a w szczególności to , czy rozstrzygnięcie podjęte zostało zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego . Natomiast sądowej ocenie nie podlega rozstrzygnięcie jako wynik wyboru jednego z możliwych sposobów rozpatrzenia sprawy.

Jak wynika z materiału aktowego badanej sprawy, jak również uzasadnień decyzji organów obu instancji , kwestia zaistnienia przesłanek , o których mowa w art. 104 ust. 4 u.o.p.s. była przedmiotem postępowania dowodowego , a mianowicie w dniu 11 października 2016 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, który potwierdził wcześniejsze ustalenia, w tym fakt występowania niepełnosprawności w rodzinie, oraz długotrwałej choroby brata i mamy skarżącej oraz kosztów związanych z ich opieką i leczeniem. Jednocześnie przeprowadzony wywiad potwierdził też, że posiadane środki finansowe, przekraczające kryterium dochodowe, winny pokryć ustalone wydatki.

W ocenie Sądu w sprawie trafnie przyjęto, że okoliczności sprawy - oceniając zarówno sytuację materialną jak i rodzinną skarżącej - nie wskazują na , że w odniesieniu do sytuacji skarżącej zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", który uzasadniałby możliwość skorzystania z dobrodziejstwa regulacji określonej w art. 104 ust. 4 u.o. p.s. Zważywszy ,że organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżąca w dalszym postępowaniu będzie mogła ubiegać się o rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności. Organ szczegółowo i obszernie ocenił sytuację materialną skarżącej, przytaczając w decyzji wszystkie dochody i wydatki rodziny skarżącej i prawidłowo uznał, że brak jest podstaw do uznania, że istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności - będące w opisanej sytuacji nadmiernym obciążeniem dla skarżącej czy też okolicznościami niweczącymi skutki udzielonej mu pomocy , które mogłyby wyłączać żądanie zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącą należności z tytułu udzielo0nej pomocy w formie pomocy finansowej .

Trzeba też mieć na uwadze, że sytuacja umożliwiająca zastosowanie przez organ ulgi powinna mieć charakter nadzwyczajny, tj. stanowić "przypadek szczególnie uzasadniony", jak to zostało określone w art. 104 ust. 4 u.p.o.s. W doktrynie przyjmuje się, że wskazanie na przypadek szczególnie uzasadniony powoduje, że na podstawie tego przepisu katalog indywidualnych spraw, w których osoby zobowiązane do zwrotu świadczenia nienależnego domagają się ulgi, można podzielić na przypadki zwykłe oraz właśnie przypadki szczególne. Przypadek zwykły, nieczyniący zadość wymogom przypadku szczególnego, to przypadek przeciętny, zwyczajny. Zwykły przypadek w sprawie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego występuje nawet wtedy, gdy osoba zobowiązana z trudnością będzie musiała wygospodarować niezbędne środki pieniężne do wykonania zobowiązania, gdyż napotkanie znacznych trudności nie uchyla stanu zwykłego przypadku wykonania zobowiązania nałożonego decyzją uznającą świadczenie za nienależne i żądającą jego zwrotu. Jak z tego wynika, trudna sytuacja bytowa, wyznaczenie krótkiego czasu, w którym ma być wykonany obowiązek zwrotu świadczenia, stosunkowo znaczna wysokość kwoty objętej obowiązkiem zwrotu w stosunku do kwoty aktualnych dochodów osoby lub rodziny zobowiązanej - nie zwalniają z obowiązku zwrotu świadczenia nienależnego. Znaczny ciężar związany z wykonaniem obowiązku zwrotu świadczenia nie jest równoznaczny ze szczególnym przypadkiem, z jakim spotyka się adresat decyzji orzekającej zwrot świadczenia nienależnie pobranego. W naturze każdej sankcji i każdego ciężaru leży bowiem to, że ich wykonanie wywołuje dolegliwości" (zob. LEX/el – pkt 4 komentarza do art. 104 u.p.s. [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, Lexis Nexis 2013).

W ocenie Sądu - jak już wyżej wskazano - wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia zostało poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego organ dokonał analizy aktualnej sytuacji materialnej i życiowej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia, przyjmując, że okoliczności sprawy nie stanowią przypadku uzasadniającego odstąpienie przez organ od zwrotu świadczenia na podstawie art. 104 ust. 4 u.o.p.s. Stanowisko organu w tym zakresie nie jest nacechowane dowolnością lub przekroczeniem granic uznania administracyjnego , gdyż z poczynionych przez siebie ustaleń organ wyprowadził logiczne i merytorycznie uzasadnione wnioski .

Z tych względów skarga przedstawia się jako bezzasadna , co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a. .