Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 138/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 57 ust. 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 1975 nr 26 poz 139
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1975 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych.
article: art. 151 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 i art. 2 ust. 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Andrzej Jurkiewicz Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Jolanta Sikorska Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. z dnia 27 listopada 2007r. nr [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Agencją Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. a Gminą J. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie rozpoznania podania K. Z. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Naczelnika Gminy J. z dnia [...] września 1980r. [...] w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa, opuszczonego gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami, stanowiącego własność R. Z. postanawia: wskazać Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. wystąpiła z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem a Gminą J. o wskazanie organu właściwego w sprawie rozpatrzenia podania K. Z. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Naczelnika Gminy J. z dnia [...] września 1980 r., nr [...] w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa, opuszczonego gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami, położonego we wsi Ż., obejmującego działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, stanowiącego własność R. Z..

W uzasadnieniu wniosku Agencja wskazała, że decyzja z dnia [...] września 1980 r. podjęta została na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 198) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198). Decyzją z dnia [...], nr [...] Zastępca Wójta Gminy J. odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] września 1980 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. po rozpoznaniu odwołania K. Z. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] października 2007 r. przekazało wniosek o wznowienie postępowania według właściwości Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O..

Agencja Nieruchomości Rolnych kwestionując zasadność powołanego wyżej postanowienia wskazała, że nigdy nie była dysponentem przedmiotowej działki. Działka ta nigdy nie została również przekazana do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 ze zm.) Agencja wykonuje w imieniu własnym prawa i obowiązki związane z mieniem Skarbu Państwa powierzonym Agencji po zlikwidowanym państwowym przedsiębiorstwie gospodarki rolnej, w tym również prawa i obowiązki wynikające z decyzji administracyjnych. Stosownie do ust. 2 tego artykułu Agencja, obejmując we władanie powierzone składniki mienia Skarbu Państwa, wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki z nimi związane w stosunku do osób trzecich, jak również we własnym imieniu wykonuje związane z tymi składnikami obowiązki publicznoprawne. W związku z tym, że Agencja nigdy nie przejęła do zasobu przedmiotowej działki nie uważa się za właściwą do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Za powyższym przemawia regulacja prawna zawarta w art. 13 ww. ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, zgodnie z którym przejęcie przez Agencję praw i obowiązków wynikających z wykonania prawa własności w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2, nastąpi nie później niż do dnia 30 czerwca 2000 r. Nieruchomości rolne nieprzekazane do zasobu ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 16 ust. 3, lub nieprzekazane Agencji ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 17 ust. 1, w terminie określonym w ust. 1, stają się z mocy prawa własnością gmin, na terenie których są położone. Gminy zatem przejmują te nieruchomości, wraz z związanymi z nimi zobowiązaniami wobec osób trzecich. Agencja wskazała, że stosownie do art. 58 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności za nieruchomość następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych) na wniosek właściciela gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia albo którego małżonek ma ustalone takie prawo, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 28 ust. 7 pkt 1.

Skoro decyzja z dnia [...] września 1980 r. została podjęta na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych to żądanie K. Z. nie wypełnia dyspozycji art. 58 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W związku z tym Agencja nie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania.

W odpowiedzi na wniosek Gmina J. uznała się za organ właściwy do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania. Gmina podzieliła argumenty Agencji przedstawione we wniosku i wskazała, że zasadne jest przyjęcie na podstawie art. 6 ustawy o samorządzie gminnym, iż sprawy o wznowienie postępowania w sprawach decyzji o przejęcie na własność Skarbu Państwa opuszczonych nieruchomości rolnych wydanych przez Naczelników Gmin na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) winny być rozpatrywane przez Gminy, na terenie których znajduje się dana nieruchomość. Tym bardziej, że podobne stanowisko zajmował już Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt I OW 151/05, wyrok WSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 58/04, wyrok WSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 6/04).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Spór kompetencyjny w rozpoznawanej sprawie dotyczy organu właściwego do rozpoznania wniosku K. Z. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Naczelnika Gminy J. z dnia [...] września 1980 r. w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego pozostałego po R. Z.. Decyzja ta została podjęta na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198).

Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o przejęciu opuszczonego gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa orzekał właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej (rady narodowej miasta stanowiącego powiat miejski, dzielnicowej rady narodowej miasta wyłączonego z województwa).

Zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz.U. z 1975 r. Nr 26, poz. 136) decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji państwowej wydawał w I instancji na terenie gminy – jej naczelnik. Naczelnik gminy w świetle przepisów ww. ustawy stanowił terenowy organ administracji państwowej, będący odpowiednikiem obecnych organów administracji rządowej.

Ustawa z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych została uchylona z dniem 27 maja 1958 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym oraz ustawy o pracownikach samorządowych – art. 1 i art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).

Powyższa ustawa nie przekazała do właściwości organów gmin spraw związanych z przejęciem nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Dopiero w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25) w art. 58 ust. 2 wskazano, że przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych). Treść przepisu została zmieniona przez art. 1 pkt 5 lit. a/ ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. (Dz.U. Nr 58, poz. 280) od dnia 21 sierpnia 1992 r. Poprzednio przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następowało w drodze decyzji organu właściwego do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi.

Stosownie do art. 150 § 1 K.p.a. organem administracji publicznej właściwym w sprawie wznowienia postępowania jest organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji. Skoro organ właściwy w sprawie ustala się na dzień orzekania, to do rozpoznania wniosku K. Z. o wznowienie postępowania jest Agencja Nieruchomości Rolnych.

Odnosząc się do odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego złożonej przez Wójta Gminy J., który uznaje swoją właściwość w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sytuacji gdy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. przesądziło, iż organ ten nie jest właściwy w sprawie (decyzja z dnia 1 października 2007 r.), uznanie swej właściwości przez Wójta nie może wywołać jakichkolwiek skutków prawnych.

Z tych względów na podstawie art. 156 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowiono jak w sentencji.