Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1300/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74 par 4; art. 74d par 1, 3, 4 i 6; art. 74f par 1; art. 74e par 1-4;  art. 1 par  1; art. 2 par 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Dariusz Zalewski Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 4-6 września 2012 r. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z [...] lutego 2013 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 4-6 września 2012 r. (dalej Komisja II stopnia) utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego (dalej Komisja Egzaminacyjna) z [...] września 2012 r., którą ustalono negatywny wynik egzaminu notarialnego M. S. (dalej skarżąca). Jako podstawę zaskarżonej uchwały wskazano art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. nr 189, poz. 1158 ze zm.), dalej p.n. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Do wydania tej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Skarżąca we wrześniu 2012 r. przystąpiła do egzaminu notarialnego, z którego otrzymała następujące oceny cząstkowe; z części pierwszej (zestaw pytań testowych) otrzymała ocenę dostateczną; z części drugiej (dwa projekty aktów notarialnych) otrzymała łączną ocenę niedostateczną - przy czym za projekt pierwszego aktu notarialnego ( przeniesienie własności nieruchomości) ocenę dostateczną, a za projekt drugiego aktu notarialnego (umowa zamiany) ocenę niedostateczną oraz z części trzeciej egzaminu (opinia prawna) ocenę dostateczną. Co do ocen cząstkowych to z projektu pierwszego aktu notarialnego skarżąca otrzymała od poszczególnych egzaminatorów ocenę dostateczną i dobrą, a z projektu drugiego aktu notarialnego ocenę dostateczną i niedostateczną.

Komisja Egzaminacyjna mając na uwadze oceny jakie skarżąca otrzymała z poszczególnych części egzaminu notarialnego stwierdziła, że uzyskała ona negatywny wynik z tego egzaminu.

Skarżąca w złożonym odwołaniu podniosła, że jej zdaniem drugi akt notarialny zasługuje na ocenę dostateczną, tym bardziej, że z takim stanowiskiem zgadza się jeden z członków Komisji Egzaminacyjnej, który ocenił ten akt na ocenę dostateczną. Skarżąca wskazała, że stan faktyczny określony w casusie był bardzo rozbudowany i w danym czasie egzaminacyjnym ( 6 godzin) nie miała fizycznej możliwości zrealizować go w sposób bezbłędny, co Komisja II stopnia powinna wziąć pod uwagę. Brak czasu spowodował, że drugi akt notarialny zawierał elementy niedokończone: wniosek do sądu, opłaty, omówienie, brak formułki umieszczanej na końcu aktu w związku z umieszczaniem odcisku palcu przez osobę nie mogącą pisać.

W ocenie skarżącej powyższy akt zawiera więcej pozytywnych elementów niż negatywnych, w szczególności jest formalnie poprawny , co wskazał egzaminator, który wystawił jej ocenę niedostateczną. Nadto wszystkie niezbędne dokumenty zostały przywołane, zrealizowany został stan faktyczny określony w casusie i wszystkie czynności, jakie zawiera przedmiotowy akt, są ważne. Wbrew jednak twierdzeniom ww. egzaminatora skarżąca podniosła, że;

1. w drugim akcie prawidłowo określiła pełnomocnictwo poprzez apostille wydane przez właściwy organ Państwa, z którego dokument pochodzi (art. 3 Konwencji Haskiej z 5 października 1961 r.) i poprzez tłumaczenie na język polski pełnomocnictwa i apostille przez tłumacza przysięgłego;

2. w § 4 drugiego aktu ustanowiła kary umowne;

3. w § 3 ust 3 pkt 4 drugiego aktu ustanowiła zastaw;

4. akt ów zawiera omówienie wszystkich niezbędnych dokumentów, a w szczególności: mapę sytuacyjną z projektem podziału sporządzoną przez uprawnionego geodetę, decyzję burmistrza zatwierdzającą podział, wypisy z rejestru gruntów, wypis z rejestru budynków i inne - opisane w § 1 i 2 drugiego aktu;

5. w § 3 tego aktu prawidłowo sformułowała czynność zamiany, uwzględniając nie tylko nabycie praw, ale także przeniesienie własności, użytkowania wieczystego;

6. akt - zgodne z casusem, zawiera oświadczenia o poddaniu się egzekucji (§ 3 ust. 3 pkt 3 oraz § 4 tego aktu);

7. przy powołaniu dokumentów określono organy, osoby, które je wydały oraz w większości przypadków także daty tych dokumentów

Zdaniem skarżącej powyższe uwagi znajdują potwierdzenie w ocenie dostatecznej wystawionej przez pierwszego egzaminatora.

Nadto skarżąca uznała, że z ww. aktu wynika kto udzielił pełnomocnictwa prokurentowi. Wyjaśniła przy tym, że jeżeli nie jest określony inny organ, to jest to zawsze organ uprawniony do reprezentowania spółki, czyli zarząd. Gdyby była to rada nadzorcza lub zgromadzenie wspólników to należałoby powołać do aktu uchwałę tych organów, zaprotokołowaną przez notariusza, z której treści wynikałoby pełnomocnictwo. Poza tym podniosła, że art. 109 3 k.c. nie mówi jaki organ udziela pełnomocnictwa, czyli musi to być zarząd uprawniony do reprezentowania. Gdyby był to innych organ ustawodawca wyraźnie by to określił. Nie zgodziła się więc z twierdzeniem egzaminatora, że art. 146 § 2 k.s.h. określa obowiązek wyrażenia zgody wszystkich komplementariuszy spółki komandytowo-akcyjnej na podjęcie uchwały przez walne zgromadzenie tej spółki, zezwalającej na zawarcie umowy zamiany. Uznała bowiem, że artykuł ten w pkt 4 stanowi obowiązek podjęcia uchwały przez komplementariuszy w przypadku zbycia nieruchomości spółki. Ponadto podniosła, że w casusie egzaminacyjnym określono iż statut spółki komandytowo-akcyjnej stanowi, że zbycie nieruchomości przez spółkę wymaga uchwały walnego zgromadzenia. Zatem jej zdaniem zarówno uchwała walnego, jak i uchwała wszystkich komplementariuszy konieczna jest tylko w przypadku zbycia nieruchomości. Zgodnie natomiast z casusem spółka komandytowo-akcyjna zbywa prawo użytkowania wieczystego, a nie nieruchomość. Nie jest więc zdaniem skarżącej także konieczna uchwała zgromadzenia wspólników sp. z o.o. (komplementariusza), zezwalającej na głosowanie przez zarząd na podstawie art. 146 § 2 k.s.h. Nie ma też przepisu, który określałby obowiązek uchwały przez zgromadzenie wspólników komplementariusza zezwalającej na głosowanie przez zarząd na walnym zgromadzeniu spółki komandytowo-akcyjnej za zezwoleniem na dokonanie czynności nabycia i zbycia nieruchomości/użytkowania wieczystego. Artykuł 228 pkt 4 k.s.h. dotyczy sytuacji zbycia/nabycia majątku własnego przez spółkę z o.o., a nie sytuacji dokonania czynności przez spółkę z o.o. jako komplementariusza.

Skarżąca zakwestionowała też sposób wyliczenia oceny z całej drugiej części egzaminu notarialnego. Jej zdaniem oceniając tę część powinno się brać pod uwagę wszystkie oceny członków Komisji Egzaminacyjnej z obu aktu notarialnych. Zarzuciła, że nie jest sprawiedliwe, że o wyniku całego egzaminu decyduje zdanie jednego członka Komisji Egzaminacyjnej. Nadto wskazała, że w przeszłości - przy takich jak powyżej ocenach z aktów, ww. Komisja Egzaminacyjna wystawiała ocenę dostateczną z drugiej części egzaminu notarialnego. Na potwierdzenie tego skarżąca załączyła m.in. uchwałę Komisji II stopnia ze stycznia 2012 r. oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 czerwca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 613/12 oraz przedstawiła szczegółowy sposób wyliczenia średniej oceny z uwzględnieniem ocen cząstkowych. Podsumowując zasady obliczeń ocen zastosowane przez Komisję Egzaminacyjną stwierdziła, że powinna otrzymać ocenę dostateczną (średnia z ocen poszczególnych części 4+3+3+2=12 dzielone przez 4 daje 3,00).

Komisja II stopnia w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały oceniając projekt pierwszego aktu notarialnego stwierdziła, że zawiera on bardzo poważne uchybienia bezwzględnie obowiązującym przepisom prawa, dotyczącym nabywania nieruchomości przez cudzoziemców. Wskazała, że zgodnie z art. 7 ust. 3 p.n. na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wskutek dziedziczenia testamentowego jest wymagane zezwolenie MSW. Wobec braku takiego zezwolenia rozporządzenie w akcie udziałem w nieruchomości jest bezskuteczne, co nie stanowiło wykonania zadania egzaminacyjnego. Organ wskazał nadto, że skarżąca nie ustosunkowała się do ewentualnego obciążenia nieruchomości służebnością mieszkania, co było jednym z zadań i nie doprowadziła do skutecznego wygaśnięcia hipoteki na nieruchomości, gdyż kwotę do depozytu sądowego złożyła dłużniczka osobista. Natomiast Komisja II stopnia uznała za niesłuszny zarzut egzaminatora o zbędnej uchwale zgromadzenia wspólników na zawarcie umowy hipoteki, zabezpieczającej pożyczkę, gdyż umowa hipoteki jest także "inną podobną umową" w rozumieniu przepisu art. 15 k.s.h., w szczególności w kontekście możliwości wystąpienia tzw. nadzabezpieczenia. Nadto skarżąca prawidłowo w akcie tym pouczyła strony o art. 5 ustawy Prawo budowlane, a zatem uczyniła zadość wymogom ustawowym, tym bardziej, że z kazusu nie wynikało, iż budynek wybudowany był po 1 stycznia 2009 r.

Odnośnie projektu drugiego aktu notarialnego ( umowa zamiany) Komisja II stopnia stwierdziła, że zawiera wiele poważnych uchybień bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, w szczególności z zakresu Kodeksu spółek handlowych i Kodeksu cywilnego, a mianowicie;

- zarzut niedokończenia aktu z powodu braku czasu i zbytniego rozbudowania kazusu jest chybiony, gdyż w takich samych warunkach prace egzaminacyjne pisali także zdający, którzy swoje projekty dokończyli i zawarli w nich niezbędne elementy formalne aktu notarialnego. Organ wskazał, że brak w projekcie klauzuli, co do sposobu podpisania się przez niemogącego pisać jest poważnym uchybieniem dotyczącym wymogów formalnych aktu notarialnego (art. 87 p.n.),

- Organ wyjaśnił, że egzamin notarialny nie polega na ocenie, czy zdający wie, jak wygląda aktu notarialny. Cel egzaminu notarialnego ustalony jest bowiem w art. 74 § 3 p.n, dlatego słusznie egzaminator podniósł brak formalny w akcie - brak klauzuli dotyczącej złożenia na akcie podpisu przez osobę trzecią wskutek niemożności złożenia na akcie podpisu przez stronę,

- Organ nie podzielił stanowiska skarżącej o przywołaniu wszystkich niezbędnych dokumentów i wskazał, że nie powołała ona zgody zgromadzenia wspólników sp. z o.o. na zbycie/nabycie nieruchomości, ani też zgody komplementariuszy na podjęcie uchwały przez Walne Zgromadzenie spółki komandytowo-akcyjnej w przedmiocie wyrażenia zgody na zawarcie umowy zamiany,

- za nieuprawnione organ uznał także stanowisko skarżącej jakoby prawidłowo opisała ona legalizację pełnomocnictwa. Co prawda sam opis klauzuli apostille uznano za prawidłowy - zgodny z Konwencją Haską, z tym, że organ wskazał, że do dnia dzisiejszego Kanada nie jest stroną tej Konwencji, a zatem pełnomocnictwo notarialne z tego kraju winno być legalizowane przez polskiego konsula, zgodnie z art. 1138 k.p.c. - z klauzulą stwierdzającą zgodność tego dokumentu z prawem miejsca jego wystawienia. Powołane więc przez skarżącą pełnomocnictwo do przeniesienia własności nieruchomości w Polsce, jako nieuwierzytelnione w sposób prawidłowy, spowodowało, że Kinga Loska działała w akcie bez należytego umocowania, z konsekwencjami z art. 103 k.c.,

- Komisja II stopnia nie przyjęła także argumentu, że skarżąca prawidłowo udokumentowała umowę zamiany, gdyż nie została ona udokumentowana w sposób kodeksowy, a nawet więcej - umowa zamiany nie została dokończona. Organ wyjaśnił, że umowa zamiany jest umową o podwójnym skutku zobowiązująco-rozporządzającym, co powoduje, że przeniesienie przedmiotu zamiany przez jedną ze stron, powoduje nabycie tego przedmiotu przez stronę drugą i odwrotnie - przeniesienie drugiego przedmiotu zamiany przez drugą stronę czynności na stronę pierwszą, powoduje nabycie tegoż przedmiotu przez stronę pierwszą. Dokumentowanie więc przez skarżącą obok oświadczenia strony umowy o przeniesieniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w udziałach po 1/2 części, dodatkowych oświadczeń nabywających podmiotów o zgodzie na takie przeniesienie było zbędne. Organ wskazał, że skarżąca wpisała owe oświadczenia, ale zapomniała przy tym udokumentować "zamiennego" przeniesienia przez współwłaścicieli własności nieruchomości na spółkę komandytowo-akcyjną. W projekcie aktu jest bowiem tylko - nie wiadomo od kogo pochodzące, oświadczenie, że "reprezentowana przez niego spółka na powyższe przeniesienie własności działki nr 4 wyraża zgodę", a "powyżej" w omawianym akcie wcale nie było udokumentowane przeniesienie własności działki nr 4. W tym zakresie organ podniósł, że z zapisu umowy zamiany, jaki zastosowała skarżąca nie wynika cauza zawartych (w osobnych zdaniach) oświadczeń spółki komandytowo-akcyjnej o przeniesieniu udziałów w prawie użytkowania wieczystego i we własności budynków, gdyż brak w ogóle zapisu oświadczenia strony drugiej o przeniesieniu na powyższą spółkę własności działki, nie wspominając o tym, że nie ma w akcie oświadczenia "w zamian". Organ zauważył, że w przywołanym przez skarżącą w odwołaniu wyroku wyjaśniono istotę umowy zamiany, ale ona tych wyjaśnień w przedmiotowym projekcie aktu całkowicie nie uwzględniła,

- za niezasługujący na uwzględnienie organ uznał także argument, że projekt drugiego akt zawierał zgodne z kazusem oświadczenia o poddaniu się egzekucji. Udokumentowany rygor egzekucji nie jest prawidłowy, gdyż nie oznaczono osoby wierzyciela, a kwota do zapłaty podana została łącznie ("110.000 zł zwaloryzowana za pomocą powyższej klauzuli waloryzacyjnej"). Nadto zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku zapłaty nazwane zostało wadliwie, wg poprzednio obowiązującego brzmienia art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c tj. "warunkiem upoważniającym wierzyciela do prowadzenia egzekucji,.

- odnośnie dokumentów przywołanych w akcie Komisja II stopnia uznała, że w przeważającej części nie zawierają one dat, bądź numerów (sygnatur), co nie stanowi prawidłowego wykonania poleceń egzaminacyjnych. Zdająca sama dostarcza argument co do słuszności uwagi egzaminatora o braku podania, kto udzielił pełnomocnictwa prokurentowi, wymieniając przypadki, gdy pełnomocnictwo to pochodzić może także od zgromadzenia wspólników bądź rady nadzorczej,

- za niesłuszny uznano również argument skarżącej, że zrealizowała ona w akcie wszystkie niezbędne elementy stanu faktycznego, gdyż nie przywołała zgody zgromadzenia wspólników sp. z o.o. na zbycie/nabycie nieruchomości, co skutkuje bezskutecznością zawieszoną czynności prawnej (art. 17 k.s.h.), zaś w przypadku nie potwierdzenia takiej czynności - jest ona nieważna. Organ przypomniał, że zgodnie z kazusem spółka ta miała dokonać skutecznej zamiany i uzyskać skuteczne i bezwarunkowe zabezpieczenie swojej wierzytelności na nieruchomości, którą wskutek skutecznej zamiany nabywa strona druga. Argument skarżącej, że skoro w art. 146 § 2 pkt 4 k.s.h. mowa jest o zgodzie komplementariusza na uchwałę walnego zgromadzenia o zbyciu nieruchomości, a w kazusie spółka komandytowo-akcyjna zbywała prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, to zgoda powyższa nie jest wymagana. Zdaniem organu podnoszone przez skarżącą uwagi egzaminatorów w tym zakresie mogły wyniknąć z innego poglądu, reprezentowanego w piśmiennictwie, w którym podkreśla się, że prawo użytkowania wieczystego pełni zbliżone funkcje gospodarcze do własności nieruchomości, a nadto, że brak wymienienia tego prawa w art. 228 i art. 393 k.s.h. - w brzmieniu sprzed nowelizacji Kodeksu spółek handlowych z 2003 r., stanowił wyraz niekonsekwencji systemowej,

- nie podzielono stanowiska skarżącej, że nie było wymogu przedłożenia uchwały walnego zgromadzenia, gdyż wymóg taki wynika wprost z art. 126 § 1 pkt 2 k.s.h. w zw. z art. 393 pkt 4 k.s.h., o ile statut nie stanowi inaczej. Organ stwierdził, że skoro zdaniem skarżącej zgodnie z kazusem, w statucie spółki wymóg uchwały walnego zgromadzenia zastrzeżony został wyłącznie co do zbycia nieruchomości, a nie prawa wieczystego użytkowania, to jednak z projektu omawianego aktu nie wynika, że taki statut z powyższym zapisem przywołała.

Odnośnie sposobu wyliczenia średniej z ocen organ podniósł, że zgodnie z art. 74e § 4 p.n. ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną. Jest więc oczywiste, że ocena z każdego z zadań części drugiej egzaminu została przez Komisję Egzaminacyjną wystawiona prawidłowo. Zdaniem Komisji II stopnia ustawa - Prawo o notariacie nakazuje obliczanie oceny z drugiej części egzaminu w dwóch etapach. W pierwszym ustala się ocenę średnią z pierwszego zadania oraz ocenę średnią z drugiego zadania. Dopiero w dalszej kolejności ustala się ocenę średnią z całej części egzaminu. Wynika to z art. 74e § 4 p.n., w którym użyto frazy "z każdego z zadań" oraz z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej, w którym mowa o ocenie konkretnej "pracy pisemnej". Odnosząc te zasady do niniejszej sprawy zważono, iż przywołana przez skarżącą uchwała Komisji II stopnia ze stycznia 2012 r. istotnie zawiera zapis, iż średnia ocen cząstkowych z obu zadań drugiej części egzaminu wyniosła 2,75. Ta wartość nie odzwierciedla jednak zasad prawidłowego ustalania wyniku egzaminu notarialnego.

Komisja II stopnia przychyliła się natomiast do zarzutów skarżącej, że:

- nie jest prawidłowa uwaga egzaminatora, iż nie powołała ona uchwały zgromadzenia wspólników sp. z o.o. (komplementariusza), podjętej w trybie art. 228 pkt 4 k.s.h., o zgodzie na głosowanie przez zarząd tej spółki na walnym zgromadzeniu spółki komandytowo-akcyjnej za zezwoleniem na czynność zbycia/nabycia nieruchomości/prawa użytkowania wieczystego;

- w akcie ustanowione zostały kary umowne (co prawda enigmatycznie oraz bez terminów ich zapłaty i bez rygoru egzekucji co do ich zapłaty);

- zastaw został rzeczywiście w akcie ustanowiony, z tym, że ustanowiono go wyłącznie dla zabezpieczenia wierzytelności jednego wierzyciela, a nadto wadliwie wpisano, że "zastaw ustanowiony jest w wysokości 20.000 zł";

- w akcie przywołała niezbędne dokumenty geodezyjne dotyczące podziału nieruchomości, z tym, że dokumenty przywołano bez dat wystawienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zakwestionowała stanowisko organu, a mianowicie:

- odnośnie sposobu obliczania podniosła, że zarówno w 2011 r., jak i wcześniej obowiązywał ten sam art. 74e § 4 p.n. W 2012 r. zmieniono wykładnię tego przepisu na mniej korzystną dla zdających i o zmianie tej wykładni zdający powinni być powiadomieni przed przeprowadzeniem egzaminu,

- podtrzymała stanowisko co do zbyt krótkiego czasu (6 godzin) na napisanie bezbłędnie drugiego aktu notarialnego. Podniosła, że w tej sprawie zdający pod koniec ubiegłego roku skierowali list otwarty do Ministra Sprawiedliwości, na co Minister odpowiedział, że Komisja jest niezależna. Zdaniem skarżącej sąd powinien zbadać czy postępowanie egzaminacyjne zostało należycie przeprowadzone, ponadto przywołała procent osób, które zdały egzamin w każdym okręgu,

- zarzuciła egzaminatorowi, który wystawił jej ocenę niedostateczną kłamstwo i działanie w celu ograniczenia dostępu do zawodu pomimo , że w większości uwagi tego egzaminatora nie zostały potwierdzone przez Komisję II stopnia ( kary umowne znajdują się w § 4 aktu, ważny jest zastaw ustanowiony w 3 ust.3 pkt 4, w akcie określono niezbędną dokumentację geodezyjną, prawidłowo zarząd udzielił pełnomocnictwa). Jednak uchwała Komisji Egzaminacyjnej została utrzymana w mocy, przez co naruszono zasadę swobody oceny,

- odnośnie kwestii zamiany to skarżąca zarzuciła organowi kłamstwo oraz brak szczegółowego zapoznania sie ze sporządzonym projektem, gdyż akt notarialny zawiera oświadczenie "w zamian", jak też zapis oświadczenia drugiej strony o przeniesieniu na spółkę własności działki nr 4,

- w sprawie doszło do rażącego zaniżenia oceny z pierwszego aktu notarialnego (jawne wyjście poza granice luzu decyzyjnego). Podniosła, że przywołanie przez Komisję II stopnia trzech negatywnych uwag pozwalało na wystawienie jej oceny dobrej.

Reasumując, zdaniem skarżącej zarówno Komisja Egzaminacyjna, jak i Komisja II stopnia przekroczyły granice uznania i ich rozstrzygnięcia były dowolne. Ocena pracy skarżącej nie została dokonana w oparciu o ustawowe kryteria. Uchwały organów naruszają prawo bowiem Komisje dopuściły się rażących uchybień i mimo dysponowania niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy, nie dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. Wobec tego zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji wniosła o uchylenie obydwu uchwał zaskarżając je w zakresie oceny niedostatecznej z drugiej części egzaminu.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi,, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, w grę wchodzi tutaj kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej jako: p.p.s.a.).

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała i uchwała utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa.

Na wstępie należy podkreślić, że egzamin notarialny ,jak wynika z art. 74 § 4 i art. 74d ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawa o notariacie ( Dz.U. z 2008 r., Nr 189, poz. 1158) składa się z trzech części pisemnych (art. 74 § 4 p.n.). Pierwsza polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt (art. 74d § 1 p.n.). Druga składa się z 2 zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku (casusu) – art. 74d § 3 p.n. Natomiast trzecia część polega na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego (art. 74d § 4 p.n.).

Stosownie do art. 74f § 1 p.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Zgodnie z art. 74d § 6 p.n. członkowie komisji dokonują oceny za część drugą i trzecią egzaminu notarialnego przy zastosowaniu następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Z kolei art. 74e p.n. stanowi:

§ 1. Test z pierwszej części egzaminu notarialnego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji wyznaczeni przez przewodniczącego komisji.

§ 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.

§ 3. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

§ 4. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Podkreślić należy, iż skala ocen nie przewiduje ocen ułamkowych.

Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonych uchwał z punktu widzenia obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa Sąd nie dopatrzył się uchybień prowadzących do uwzględnienia skargi.

W niniejszej sprawie Komisja II stopnia odniosła się w sposób szczegółowy do zarzutów podnoszonych w odwołaniu wykazując ich nietrafność w stopniu uniemożliwiającym wystawienie oceny pozytywnej. Komisja II stopnia opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie dyskwalifikowały drugi akt notarialny - umowę zamiany.

Przechodząc do poszczególnych uchybień organ wyjaśnił, że umowa zamiany jest umową o podwójnym skutku zobowiązująco-rozporządzającym, co powoduje, że przeniesienie przedmiotu zamiany przez jedną ze stron, powoduje nabycie tego przedmiotu przez stronę drugą i odwrotnie - przeniesienie drugiego przedmiotu zamiany przez drugą stronę czynności na stronę pierwszą, powoduje nabycie tegoż przedmiotu przez stronę pierwszą. Natomiast dokumentowanie dodatkowych oświadczeń stron o zgodzie na przeniesienie było zbędne. Co prawda skarżąca wpisała owe oświadczenia, ale zapomniała przy tym udokumentować "zamiennego" przeniesienia przez współwłaścicieli własności nieruchomości na spółkę komandytowo-akcyjną (pod nazwą Zamek). W projekcie aktu jest bowiem tylko - nie wiadomo od kogo pochodzące, oświadczenie, że "reprezentowana przez niego spółka na powyższe przeniesienie własności działki nr 4 wyraża zgodę", a "powyżej" w omawianym akcie wcale nie było udokumentowane przeniesienie własności działki nr 4. W tym zakresie organ podniósł, że z zapisu umowy zamiany, jaki zastosowała skarżąca nie wynika causa zawartych (w osobnych zdaniach) oświadczeń spółki komandytowo-akcyjnej o przeniesieniu udziałów w prawie użytkowania wieczystego i we własności budynków, gdyż brak w ogóle zapisu oświadczenia strony drugiej o przeniesieniu na powyższą spółkę własności działki nr 4, nie wspominając o tym, że nie ma w akcie oświadczenia "w zamian". Innymi słowy wywody te należy rozumieć w ten sposób, że co prawda w akcie notarialnym jest słowo "w zamian" , na co zwraca uwagę skarżąca lecz odnosi się ono jedynie do spółki Geoterma natomiast brak jest takiego oświadczenia "w zamian" pochodzącego od spółki Zamek komandytowo-akcyjnej. Zdaniem organu oświadczenie o zamianie musi pochodzić od obu stron aktu, czego w zabrakło w ocenianym projekcie aktu. Podniósł to pełnomocnik organu na rozprawie przed Sądem (vide protokół rozprawy z dnia 17 września 2013 r.). Potwierdza to także treść art. 603 k.c., który stanowi , że przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy. W konsekwencji zatem, brak oświadczenia o zamianie złożonego przez spółkę Zamek sprawia, że sporządzona przez skarżącą umowa zamiany byłaby bezskuteczna. Wnioski Komisji II stopnia w tym zakresie pokrywają się z wnioskami egzaminatora, który wystawił ocenę niedostateczną wskazując na nieprawidłowo zredagowany paragraf o zamianie.

Oprócz tego uchybienia w pracy skarżącej wystąpiły także błędy dotyczące rygoru egzekucji, braku zgody zgromadzenia wspólników Geoterma sp. z o.o. na zbycie /nabycie nieruchomości. Ustosunkowując się do zarzutów skarżącej, że zgoda taka nie była wymagana gdyż obejmowała prawo użytkowania wieczystego, Komisja II stopnia, cytując stanowisko doktryny oraz obowiązujące przepisy k.s.h. wyjaśniła, iż w takiej sytuacji skarżąca powinna była odwołać się do treści statutu spółki w sporządzonym projekcie aktu, czego nie uczyniła.

Zdaniem Sądu zarzuty skargi kwestionujące stanowisko Komisji II stopnia co do merytorycznej prawidłowości sporządzenia aktu notarialnego umowy zamiany nie zasługują na uwzględnienie bowiem, jak wskazano powyżej, prawidłowość dokonanej oceny nie nasuwa żadnych wątpliwości. Sąd zauważa, że skarżąca minimalizuje wagę poczynionych uchybień merytorycznych, zaś eksponuje inne zarzuty dotyczące m.in. czasu trwania egzaminu oraz zastosowania przez organy metody obliczania oceny z egzaminu. Jednak i w tym zakresie części Sąd podziela w całości stanowisko Komisji II stopnia, że inne niedokładności wymienione w zaskarżonej uchwale dotyczące braku formułki o złożeniu odcisku palca, braku dat, bądź numerów (sygnatur) w dokumentach nie stanowiły prawidłowego wykonania poleceń egzaminacyjnych, jak również nie mogą być usprawiedliwiane brakiem czasu skoro inni zdający znajdowali sie w takiej samej sytuacji jak skarżąca, jednak otrzymali oceny pozytywne.

Ustosunkowując się do zarzutu zmienionego sposobu obliczania ocen z egzaminu notarialnego Sąd stwierdza, że obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa nie dawały podstaw do wystawienia skarżącej oceny pozytywnej. Przepis art. 74e § 4 p.n. zacytowany powyżej wyraźnie określa, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym ocena jest negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Skoro zatem skarżąca otrzymała z drugiego aktu notarialnego dwie oceny, a mianowicie - ocenę dostateczną i ocenę niedostateczną, to w rezultacie jej łączna ocena za sporządzenie danego aktu jest oceną negatywną (niedostateczną) czyli średnia arytmetyczna wyniosła poniżej 3,00.

W tych warunkach Sąd uznał, że ocena rozwiązania zadania z części drugiej egzaminu notarialnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji i jest prawidłowa zarówno pod względem formalnym , jak i materialnym

Na zakończenie powyższych wywodów należy podkreślić, że ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 Prawa o notariacie). Z tymi wymogami, zwłaszcza etycznymi, nie koresponduje zarzucanie kłamstwa jednemu z egzaminatorów oraz pod adresem Komisji II stopnia.

W niniejszej sprawie wnioski Komisji II stopnia w części zasadniczej i decydującej o końcowej ocenie z egzaminu pokrywają się z wnioskami egzaminatorów. Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia , że sporządzony projekt drugiego aktu notarialnego zawiera mankamenty, których ilość i waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania pod względem materialnoprawnym.

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności. W rozpatrywanej sprawie ocena projektu sporządzonego przez skarżącą została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów, a następnie skorygowana przez Komisję II stopnia i mimo surowości, nie narusza zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować. Organ podał, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako przesadzające ocenę negatywną.

Reasumując, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się także zarzucanego naruszenia przepisów prawa procesowego.

Wobec powyższego Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.