Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 369/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.138 par.1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.9a, art. 129 ust.5 pkt.3,art.132 ust.6 , art.124 ust.1 , art.128 ust.4
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: art.139
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art.151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za poniesione szkody oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Z. decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. – zwanej dalej k.p.a.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 121 ze zm. – zwanej dalej u.g.n.) po rozpatrzeniu odwołania z [...] r. wniesionego przez A. K., od decyzji Prezydenta Miasta K. z [...] r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z 21 sierpnia 2017 r. A. K., reprezentowana przez radcę prawnego Ł. P., wniosła do Starosty [...] o ustalenie i wypłatę na jej rzecz, na podstawie art. 61 ust. 1 k.p.a. oraz art. 128 ust. 4 w zw. z art. 129 ust. 5 ugn, odszkodowania za poniesione szkody powstałe z powodu budowy urządzeń przesyłowych:

e) dwóch podziemnych linii elektroenergetycznych średniego napięcia 15 kV nr [...],

f) naziemnej linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110 kV wraz ze słupem podtrzymującym kratowym relacji GPZ Morska do GPZ Północ,

na nieruchomości stanowiącej jej własność, położonej w K. przy ul. [...], obrębie ewidencyjnym nr [...] w K., oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], dla której w Sądzie Rejonowym w K. prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz za zmniejszenie wartości tej nieruchomości z tego samego powodu.

Wniosek A. K. został przekazany do Prezydenta Miasta K. wg właściwości przez Starostę K. przy piśmie z [...] r. nr [...]

Decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K. odmówił ustalenia na rzecz A. K. odszkodowania.

Organ wskazał, że A. K. swoje roszczenie wywodzi z art. 129 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy. Przepis ten zawiera dwie przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje powstanie prawa do otrzymania odszkodowania:

a) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania,

b) a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

W ocenie organu przepis ten ma charakter jedynie procesowy, a nie materialnoprawny - nie może więc stanowić samoistnej podstawy do ustalenia odszkodowania. Oznacza to, że konieczne jest wskazanie, iż nastąpiło pozbawienie prawa własności nieruchomości. Ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli obowiązujące przepisy prawa przewidują przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości.

Prezydent Miasta K. ustalił, że decyzją nr [...] z dnia [...] (znak [...]) orzeczono o wywłaszczeniu, polegającym na całkowitym odjęciu prawa własności przysługującego S. W. na rzecz Skarbu Państwa, części nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne tj. działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w obrębie ewidencyjnym nr [...] oraz działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w obrębie ewidencyjnym nr [...] i ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł, z przeznaczeniem na cele spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego - jednorodzinnego. Decyzja ta stała się prawomocna w dniu [...] r.

W związku z wnioskiem S. W. z dnia [...] r., decyzją Starosty [...] nr [...] z dnia [...] r. orzeczono o zwrocie części ww. wywłaszczonej nieruchomości, w tym m.in. działki nr [...] obręb nr [...] o pow. [...] ha - oznaczenie wg stanu na dzień wywłaszczenia nr [...], z uwagi na jej zbędność na cel uzasadniający wywłaszczenie. W podstawie prawnej wydania tej decyzji organ wskazał m.in. art. 139 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (wówczas - Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 z późn. zm.). Zgodnie z jego treścią nieruchomość podlega zwrotowi wstanie w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. Stan nieruchomości, w tym posadowienie na działce nr [...] słupa i linii energetycznych był znany S. W.. W wyniku kolejnych podziałów działki nr [...] powstała m.in. działka nr [...], którą od spadkobiercy S. W., B. W. na podstawie umowy sprzedaży w dniu [...] r. nabyła A. K..

Zdaniem organu I instancji wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości celem realizacji celów publicznych art. 112 ust. 2 i 3 obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10 poz. 64). W ustawie o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości cele te wskazano w art. 3 (nieruchomość podlegała wywłaszczeniu jeżeli była niezbędna m.in. na cele użyteczności publicznej, dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, dla realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego). Analiza treści obu ww. ustaw wskazuje, iż ograniczenie prawa własności nieruchomości aktualnie reguluje przepis art. 124, zaś w okresie od dnia 5 kwietnia 1958 r. do dnia 31 lipca 1985 r. tj. w czasie budowy ww. urządzeń ( rok 1976, 1978, 1979) instytucję tę regulował przepis art. 35 zamieszczony w rozdziale piątym ustawy z dnia 22 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - "S. tryb wywłaszczenia". Stanowił on, że organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem prezydenta miasta zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Właścicielom nieruchomości, którzy doznali strat wynikłych z przeprowadzenia inwestycji przysługiwało odszkodowanie (art. 36). Pomimo uchylenia ustawy z dnia 22 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości decyzja taka nie utraciła mocy, a trwałość jej skutków dotyczy każdoczesnego właściciela nieruchomości oraz każdego przedsiębiorcy, który posiada tytułu prawny do urządzeń znajdujących się nieruchomości ( uchwała Sądu Najwyższego sygn. akt III CZP 107/13 z dnia 6.06.2014 r.).

Dalej z ustaleń organu wynika, że postanowieniem sygn. akt I Ns 986/12 z dnia 19.04.2016 r. Sąd Rejonowy w K. Wydział I. C. stwierdził, że E.-O. SA w G. nabyła przez zasiedzenie służebność gruntową polegającą na prawie korzystania z działki nr [...] m.in. poprzez utrzymywanie urządzeń linii elektroenergetycznej napowietrznej 110kV wraz ze słupem i urządzeniami elektroenergetycznymi podziemna linia energetyczną średniego napięcia SN 15kV nr [...] Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez ten Sąd linia wysokiego napięcia 110 kV została oddana do użytkowania w dniu [...] r., zaś linie podziemne [...] r. i [...] r. Postanowieniem sygn. akt VII Ca [...] z dnia [...] r. Sąd Okręgowy w K. VII Wydział Cywilny Odwoławczy zmienił ww. postanowienie Sądu Rejonowego w ten sposób, iż "służebność gruntową" zastąpił określeniem "służebność przesyłu", zmienił datę zasiedzenia z [...] r." na "[...] r." oraz oddalił wniosek Spółki o stwierdzenie zasiedzenia służebności w części dotyczącej podziemnych linii średniego napięcia, z uwagi na fakt, iż jedną z koniecznych przesłanek zasiedzenia służebności jest korzystanie z widocznego urządzenia, a linie te - z uwagi na ich posadowienie pod ziemią - warunku tego nie spełniały. Orzeczenia w tej sprawie są prawomocne.

W ocenie organu rozpatrującego wniosek A. K. z dnia [...] r. w przedmiotowej sprawie nie została spełniona pierwsza i podstawowa przesłanka określona w art. 129 ust. 5 pkt. 3 ww. ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż nie miały miejsca zdarzenia, których skutkiem byłoby pozbawienie prawa własności nieruchomości - odjęcie lub jego ograniczenie w związku z budowa ww. urządzeń:

1. Naziemna linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia 110 kV wraz ze słupem została oddana do użytkowania [...] r. Posadowienie jej przez przedsiębiorstwo przesyłowe miało więc miejsce w czasie, kiedy właścicielem działki nr [...] ( poprzednie oznaczenie [...] ) był już Skarb Państwa a nie S. W.. Tym samym wykluczone jest, aby w wyniku posadowienia tego urządzenia nastąpiło pozbawienie właściciela nieruchomości prawa do nieruchomości.

2. Dwie podziemne linie elektroenergetyczne średniego napięcia 15kV zostały oddane do użytkowania w dniu [...] r. oraz w dniu [...] r. tj. w czasie, kiedy właścicielem ww. działki była jeszcze S. W.. W tym przypadku, gdyby S. W. nie wyraziła zgody na umieszczenie urządzeń na nieruchomości, przedsiębiorca przesyłowy miałby podstawę do uzyskania, na podstawie art. 35 ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, decyzji zezwalającej na założenie i na nieruchomości przewodów służących do przesyłania elektryczności a także innych podziemnych lub nadziemnych urządzeń technicznych niezbędnych do korzystania z tych przewodów, której skutkiem byłoby pozbawienie prawa do nieruchomości polegające na ograniczeniu prawa własności nieruchomości. Poprzednik prawny E.-O. SA w G. takiej decyzji nie uzyskał. Tym samym także w przypadku tych urządzeń, nie nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości należącej do S. W. polegające na ograniczeniu prawa własności nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła A. K. reprezentowana przez pełnomocnika, który zarzucił organowi naruszenie:

- art. 128 ust. 4 w zw. z art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U 2016 r. poz. 2147 z późn. zm.) poprzez błędną ich wykładnię i niezastosowanie;

- art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3, w zw. z art. 45 Konstytucji RP; art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

W związku z powyższymi zarzutami wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i w orzeczenie co do istoty sprawy.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Z. opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

W ocenie organu odwoławczego w pierwszej kolejności należała wskazać, że sentencja zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta K. stoi w sprzeczności z jej uzasadnieniem i złożonymi wyjaśnieniami w piśmie Prezydenta z [...] r. nr [...] przekazującym odwołanie A. K..

Prezydent Miasta K. ustalił, że w przedmiotowej sprawie me została spełniona pierwsza i podstawowa przesłanka określona w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., gdyż nie miały miejsca zdarzenia, których skutkiem byłoby pozbawienie prawa własności i nieruchomości - odjęcie lub jego ograniczenie w związku z budową ww. urządzeń. Prezydent wykazał, że w sprawie nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu w formie decyzji - a jednak rozstrzygnął sprawę merytorycznie co do istoty, powołując się m.in. na ww. przepis, odmawiając uwzględnienia wniosku o ustalenie odszkodowania.

Zdaniem Wojewody takie rozstrzygnięcie jest niedopuszczalne i skutkuje naruszeniem prawa formalnego i materialnego. Brak podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy powoduje bowiem bezprzedmiotowość postępowania - art. 105 § 1 k.p.a.

W myśl art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Organ II instancji powołał się na wyrok NSA z 2 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 280/15, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, zgodnie z którym do konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., należą elementy podmiotowe: - adresat sprawy i organ ją rozstrzygający oraz elementy przedmiotowe,

- norma prawa materialnego podlegająca indywidualizacji i konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej oraz stan faktyczny, do którego ta norma ma zastosowanie. O bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. można mówić wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a.

Organ II instancji podzielił stanowisko Prezydenta Miasta K., że ustalenie odwołania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., za szkody powstałe na nieruchomości w wyniku budowy urządzeń przesyłowych oraz za zmniejszenie wartości tej nieruchomości z tego samego powodu może być wyłącznie skutkiem wywłaszczenia – ograniczenia prawa własności nieruchomości.

Organ wyjaśnił, że w czasie, kiedy wybudowano ww. urządzenia przesyłowe na przedmiotowej nieruchomości - rok [...], wywłaszczenie nieruchomości polegające na ograniczeniu prawa własności w związku z zajęciem nieruchomości pod budowę urządzeń przesyłowych oraz sprawy odszkodowań z tego tytułu, regulowały przepisy art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 5 kwietnia 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przepis art. 36 ust. 1 powołanej ustawy stanowił zaś, że na żądanie właścicieli nieruchomości organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzeka o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2. Przy czym odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie; roszczenie o takie odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody (art. 36 ust. 2 powołanej ustawy). Z art. 36 ust. 3 wynikało natomiast, że właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody.

Z omawianych art. 35 i art. 36 powołanej ustawy wynika, że udzielenie zezwolenia następowało na wniosek organów administracji państwowej, instytucji i przedsiębiorstw państwowych, natomiast odszkodowanie było ustalane na wniosek właściciela nieruchomości. Udzielenie zezwolenia oraz ustalenie odszkodowania następowało w dwóch odrębnie wszczynanych i prowadzonych postępowaniach.

Po uchyleniu ustawy z dnia 5 kwietnia 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, kwestię tę analogicznie regulował art. 70 (przed zmianą art. 75). Po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która uchyliła ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. problematyka tego szczególnego wywłaszczenia został objęta art. 124 i art. 128 ust. 4.

Aktualnie obowiązujące przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami mogą znaleźć zastosowanie również do stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie tejże ustawy. Art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, gdzie przewidziane przez akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia odszkodowanie nie zostało ustalone przed wejściem w życie obowiązującej od 1 stycznia 1998 r. ustawy o gospodarce nieruchomościami, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

W każdym więc przypadku należy ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości (mieści się w niej). Źródłem powstania roszczenia o ustalenie odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 ust. 3 u.g.n. musi więc być zdarzenie publicznoprawne wynikające z wydanej decyzji administracyjnej.

W przedmiotowej sprawie zdaniem organu II instancji nie istnieje natomiast decyzja wydana na podstawie art. 35 ustawy z dnia 5 kwietnia 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, potwierdzająca administracyjną ingerencję w prawo własności przedmiotowej nieruchomości, której skutkiem byłoby posadowienie urządzeń przesyłowych, stanowiąca odzwierciedlenie aktualnie obowiązującej normy prawnej określonej w art. 124 u.g.n..

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy brak pierwotny polegający na braku decyzji ograniczającej prawo własności przedmiotowej sprawy, do którego miałaby zastosowanie określona norma prawna materialnego podlegająca indywidualizacji i konkretyzacji oznacza, że nie istnieje lub przestaje istnieć indywidulana sprawa administracyjna w rozumieniu w art. 1 pkt 1 k.p.a.

Mimo, że już sam brak decyzji wywłaszczeniowej (ograniczającej) przesądza o niemożności, prowadzania przedmiotowego postępowania administracyjnego, to organ odwoławczy zauważył, że w sprawię, brak jest również, wbrew twierdzeniom odwołującej się, elementu podmiotowego sprawy. Aktualnie regulacje dotyczące administracyjnoprawnego trybu ustalania odszkodowania za skutki decyzji powodującej ograniczenie prawa przysługującego do nieruchomości poprzez założenie na niej określonych urządzeń infrastruktury technicznej (art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n.) stosuje się wtedy, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty doznał takiego ograniczenia z decyzji wydanej wobec tego podmiotu. Osobą uprawnioną do żądania odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 4 u.g.n. jest osoba wywłaszczona oraz jej spadkobiercy. Takiego uprawnienia nie ma natomiast nabywca nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej (nabywca syngulamy). To nie on bowiem poniósł ewentualną szkodę wywołaną budową urządzeń przesyłowych.

W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni nabyła prawo własności nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej. Tym samym nie wstąpiła w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela.

Brak następstwa prawnego odwołującej się na zasadzie sukcesji generalnej wobec osoby, która była właścicielem nieruchomości w czasie, kiedy wybudowano urządzenia przesyłowe wyklucza dopuszczalność ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym na podstawie współczesnych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy.

W ocenie organu w świetle powyższego postępowanie administracyjne w zakresie ustalenia odszkodowania na rzecz A. K. należało umorzyć stosownie do treści art. 105 § 1 k.p.a. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe z uwagi na stan faktyczny przedmiotowej sprawy, do którego nie może mieć zastosowania obecnie obowiązująca norma prawna do orzekania o odszkodowaniu za szkody powstałe w wyniku budowy urządzeń przesyłowych oraz zmniejszenie wartości nieruchomości z tego samego powodu.

Pismem z dnia 27 marca 2018 r. pełnomocnik A. K. wniósł skargę na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. znak [...].

Zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji Prezydenta Miasta K. zarzucił naruszenie:

- art. 105 § 1 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 10. art. 11, art. 13, art. 77 i art. 80 k.p.a. - art. 128 ust. 4 w zw. z art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U 2016 r. poz. 2147 z późn. zm.) poprzez błędną ich wykładnię i niezastosowanie,

- art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3, w zw. z art. 45 Konstytucji RP; art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Wskazując na powyższe wniósł o :

1. uchylenie zaskarżanych decyzji organu I i II instancji w całości

2. o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania w sprawie, a w tym kosztów zastępstwa prawnego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych na podstawie art. 200 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, że okresie wywłaszczenia S. W. nie miała żadnego wpływu na dysponowanie przedmiotową nieruchomością, bądź jej obciążanie. Z pewnością natomiast nie wyrażała zgody na posadowienie na przedmiotowej nieruchomości żadnych urządzeń elektroenergetycznych i przesyłowych. Posadowienie takie dokonano wbrew jej woli, skutkującej wywłaszczeniem nieruchomości. Dla posadowienia elektroenergetycznej instalacji przesyłowej nie stanowiła też podstawy decyzja wywłaszczeniowa Prezydenta Miasta K. nr [...] znak [...] z dnia [...] roku.

Dalej pełnomocnik wskazał, że skarżąca nabyła przedmiotową działkę od B. W. spadkobiercy zmarłej S. W., zatem jest ona także uprawniona do realizacja roszczenia podnoszonego w niniejszej sprawie, bowiem roszczenie o odszkodowanie w związku z posadowieniem urządzeń przesyłowych nie było wcześniej podnoszone przez jakiegokolwiek właściciela przedmiotowej nieruchomości i nie zostało skonsumowane.

Zdaniem pełnomocnika strony nie można się zgodzić ze stanowiskiem organu, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona pierwsza przesłanka określona w art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. - bowiem przeczy temu brak skonsumowania roszczenia o wyrównanie szkody w związku z brakiem możliwości pełnego i swobodnego korzystania z własności, na skutek obciążenia jej urządzeniami przez osobę trzecią.

Wnioskodawczym zatem, kontynuując uprawnienia swojej poprzedniczki, słusznie dochodzi tego co się jej należy. Z perspektywy czasu wygląda bowiem, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona tylko po to, by posadowić na niej urządzenia przesyłowe i następnie zwrócona bez należnego odszkodowania. Co jest niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Z. wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd administracyjny w S. zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny. Bezsporne jest również to, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Zgodnie zaś z treścią art. 132 ust. 6 u.g.n. obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych m.in. w art. 124 u.g.n. (obejmujących swą dyspozycją zdarzenia regulowane w przepisie art. 35 ustawy z 1958 roku) oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu, obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. (m.in. przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej).

Istota sporu sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy uprawnioną do odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 128 ust. 4 u.g.n., może być osoba, która jako aktualny (każdoczesny) właściciel nieruchomości, legitymuje się formalnoprawnym tytułem uprawniającym do żądania ustalenia odszkodowania?

Z ustaleń organów wynika, że decyzją Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia [...] r. ( znak [...]) orzeczono o wywłaszczeniu, polegającym na całkowitym odjęciu prawa własności przysługującego S. W. na rzecz Skarbu Państwa, części nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne tj. działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w obrębie ewidencyjnym nr [...] oraz działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w obrębie ewidencyjnym nr [...] i ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł, z przeznaczeniem na cele spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego - jednorodzinnego. Decyzja ta stała się prawomocna w dniu [...]

W związku z wnioskiem S. W. z dnia [...] r., decyzją Starosty [...] nr [...] z dnia [...] r. orzeczono o zwrocie części ww. wywłaszczonej nieruchomości, w tym m.in. działki nr [...] obręb nr [...] o pow[...] - oznaczenie wg stanu na dzień wywłaszczenia nr [...], z uwagi na jej zbędność na cel uzasadniający wywłaszczenie. W podstawie prawnej wydania tej decyzji organ wskazał m.in. art. 139 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (wówczas - Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 z późn. zm.). Zgodnie z jego treścią nieruchomość podlega zwrotowi wstanie w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. Stan nieruchomości, w tym posadowienie na działce nr [...] słupa i linii energetycznych był znany ówczesnej właścicielce S. W.. W wyniku kolejnych podziałów działki nr [...] powstała m.in. działka nr [...].

W czasie, kiedy wybudowano ww. urządzenia przesyłowe na przedmiotowej nieruchomości - rok [...], wywłaszczenie nieruchomości polegające na ograniczeniu prawa własności w związku z zajęciem nieruchomości pod budowę urządzeń przesyłowych oraz sprawy odszkodowań z tego tytułu, regulowały przepisy art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 5 kwietnia 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przepis art. 36 ust. 1 powołanej ustawy stanowił zaś, że na żądanie właścicieli nieruchomości organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzeka o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2. Przy czym odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie; roszczenie o takie odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody (art. 36 ust. 2 powołanej ustawy). Z art. 36 ust. 3 wynikało natomiast, że właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody.

Z omawianych art. 35 i art. 36 powołanej ustawy wynika, że udzielenie zezwolenia następowało na wniosek organów administracji państwowej, instytucji i przedsiębiorstw państwowych, natomiast odszkodowanie było ustalane na wniosek właściciela nieruchomości. Udzielenie zezwolenia oraz ustalenie odszkodowania następowało w dwóch odrębnie wszczynanych i prowadzonych postępowaniach.

Po uchyleniu ustawy z dnia 5 kwietnia 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, kwestię tę analogicznie regulował art. 70 (przed zmianą art. 75). Po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która uchyliła ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. problematyka tego szczególnego wywłaszczenia został objęta art. 124 i art. 128 ust. 4 ustawy.

Aktualnie obowiązujące przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami mogą znaleźć zastosowanie również do stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie tejże ustawy. Art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, gdzie przewidziane przez akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia odszkodowanie nie zostało ustalone przed wejściem w życie obowiązującej od 1 stycznia 1998 r. ustawy o gospodarce nieruchomościami, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Z aktu notarialnego z dnia [...] r. wynika, że S. W. zmarła [...] r. natomiast B. W. W. w wyniku dziedziczenia nabył prawo do spadku w tym udział w przedmiotowej nieruchomości .

Skarżąca A. K. w dniu [...] r. na podstawie notarialnej umowy sprzedaży nabyła przedmiotową działkę nr [...] położoną przy ul. [...], obręb [...] miasto K. od spadkobiercy W. W..

W niniejszej sprawie nie budzi też wątpliwości, że skarżąca nie jest następcą prawnym wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Ustalenie, że skarżąca nie jest następcą prawnym pod tytułem ogólnym podmiotu wywłaszczonego, czyni jej żądanie bezzasadnym. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23.08.2017 r. w sprawie I OSK 2781/15 (dostępny w internecie na stronie CBOIS).

Dokonana wyżej ocena prawna powoduje, że dalsze zarzuty skargi w szczególności dotyczące naruszenia przepisów postępowania, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.