Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 984/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Hanna Knysiak - Sudyka WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez G. K. (zwanego dalej skarżącym) decyzją z dnia 13 lipca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – matką M. K.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ pierwszej instancji - Wójt Gminy - decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], na podstawie art. 6, 104 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1 b, ust. 5, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – matką M. K.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji podał, że w dniu 17 kwietnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. K. Do przedmiotowego wniosku dołączył: 1) orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 8 stycznia 2018 r. nr [...] dotyczące M. K., 2) orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 1 kwietnia 2020 r. nr 191410 dotyczące S. K., 3) oświadczenie o zakresie i formie sprawowanej opieki nad M. K.

W toku postępowania organ ustalił, że M. K. została uznana na podstawie Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 8 stycznia 2018 r. za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji i niezdolność ta istnieje od 1 grudnia 2017 r., czyli powstała w wieku 74 lat. Momentu powstania niepełnosprawności nie można ustalić. Z oświadczenia skarżącego wynika, że od dnia 1 kwietnia 2020 r. zaprzestał on pracy w gospodarstwie rolnym, by opiekować się wymagającą opieki matką – M. K. Opieka ta polega na pomocy w codziennych czynnościach, wykupowaniu i podawaniu leków, umawianiu wizyt lekarskich, pomocy w przemieszczaniu się, ubieraniu, w codziennej toalecie, przygotowywaniu i podawaniu posiłków. M. K. zamieszkuje wraz ze swoim mężem S. K., skarżącym (synem), jego żoną U. K. oraz ich dziećmi, tj. A. K. lat 17, K. K. lat 13, K. K. lat 9 i A. K. lat 2,5. S. K., mąż M. K. również jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. U. K., żona wnioskodawcy przebywa obecnie na urlopie wychowawczym w związku z opieką nad synem A. K. Ustalił nadto organ, że M. K. posiada jeszcze sześcioro pełnoletnich dzieci, które nie mają możliwości sprawowania opieki nad M. K., ponieważ pracują zawodowo i posiadają własne rodziny, poza miejscem zamieszkania M. K.

Mając powyższe na uwadze organ pierwszej instancji wyjaśnił, że stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Tymczasem niepełnosprawność M. K. powstała po 25 roku życia.

Wskazał organ, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Tymczasem zgodnie z zaświadczeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 28 kwietnia 2020 r. skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: 1) 1 października 1999 r. do 8 grudnia 2004 r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako domownik, 2) 9 grudnia 2004 r. do 11 listopada 2012 r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, 3) 23 listopada 2012 r. do 20 października 2013 r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, 4) 1 stycznia 2014 r. do nadal z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

Organ wyjaśnił, że aby możliwym było przyznanie zasiłku opiekuńczego musi istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia lub pracy w gospodarstwie rolnym przez opiekuna, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zdaniem organu pierwszej instancji taki związek przyczynowy nie zachodzi, ponieważ przy pomocy innych osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej M. K., a także żony skarżącego U. K. i ich dzieci, wnioskodawca może kontynuować pracę w gospodarstwie rolnym i nie musi z niej rezygnować. Nadto w ocenie organu, z racji wspólnego zamieszkiwania U. K. - żona skarżącego, jest w stanie wykonywać podstawowe funkcje opiekuńcze, tj. gotowanie, sprzątanie, pranie, doraźną pomoc w podstawowych czynnościach z zakresu higieny osobistej, czy podawaniu leków wcześniej przygotowanych w dozowniku. Czynności takie są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo przed rozpoczęciem pracy lub po jej wykonaniu. Tak więc zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącego.

W ocenie organu pierwszej instancji brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. K.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia. Nadto, zdaniem skarżącego, organ błędnie ustalił, że zakres opieki jaką sprawuje nad niepełnosprawną matką nie pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że podstawę odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką legitymującą się orzeczeniem o uznaniu za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, stanowił m. in. przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organu pierwszej instancji stwierdził, że skoro niepełnosprawność M. K. powstała w wieku 74 lat, czyli w okresie późniejszym niż wymaga tego przepis art. 17 ust, 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to zaistniała negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia. Powyższe stanowisko jest, zdaniem Kolegium, nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 17 ust. 1b tej ustawy. Przepis ten stanowił bowiem przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej.

Kolegium wskazało, że w trakcie postępowania organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe oraz wywiad środowiskowy w dniu 29 kwietnia 2020 r. Nadto, odebrał prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenia. Z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad swoją matką M. K., która wraz z mężem mieszka z rodziną syna - skarżącego. M. K. jest osobą schorowaną, nie porusza się samodzielnie tylko przy pomocy balkonika i pomocy syna, ma zaniki pamięci. Wymaga pomocy we wszystkich sprawach i czynnościach dnia codziennego. Skarżący pomaga M. K. w ubieraniu się, myciu, zmienia pampersy, przygotowuje posiłki, karmi, podaje leki. Ponadto, skarżący kontaktuje się z lekarzem, zamawia wizyty lekarskie, wykupuje lekarstwa. Skarżący zrezygnował z podjęcia jakiejkolwiek pracy, gdyż opieka nad M. K. to mu uniemożliwia. Opiekuje się matką całodobowo, również w nocy. Skarżący ma cztery siostry i dwóch braci, którzy założyli swoje rodziny i mieszkają poza domem. Osoby te jednak nie mają możliwości odciążyć skarżącego w opiece nad matką, albowiem pracują zawodowo i mają własne rodziny. Ponadto jak wynika z ustaleń organu pierwszej instancji M. K. pozostaje w związku małżeńskim, jednak jej mąż jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji i sam wymaga opieki. Skarżący oświadczył w formularzu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, że jest rolnikiem, ale z dniem 1 kwietnia 2020 r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu odwoławczego w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy na gospodarstwie rolnym przez skarżącego, a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki, albowiem opieka która sprawuje skarżący nie ma charakteru tego rodzaju ażeby zmuszała go do definitywnej rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, czy też aktywności zawodowej. Organ podał, że M. K. ze względu na liczne schorzenia, podeszły wiek i niepełnosprawność wymaga stałej opieki i pomocy osób drugich. Jednak do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez skarżącego można zaliczyć pomoc w toalecie, przy zmianie pampersów i wykonywaniu masaży ciała. Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, wykupywanie lekarstw, zapewnienie transportu do lekarzy, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Nie bez znaczenia jest również fakt, że żona skarżącego, na której co prawda nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem teściowej M. K., przebywa na urlopie wychowawczym i może wspomóc niepełnosprawną M. K. choćby w niewielkim zakresie np. podać przygotowany wcześniej posiłek, lekarstwa. Z powyższego według organu odwoławczego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można więc przyjąć, że skarżący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała.

Nadto, Kolegium zwróciło uwagę, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub mógł podejmować pracę w ograniczonym jej zakresie czasowym. Ponadto obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej M. K. ciąży w takim samym stopniu na wszystkich jej dzieciach. Obowiązek ten nie musi polegać tylko na osobistych staraniach osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej matki, ale może przybrać także inną formę pomocy takiej osobie np. opłacenie usług opiekuńczych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący zarzucił SKO naruszenie przepisów:

- art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie na skutek błędnego uznania, że zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, że rodzaj i zakres opieki, jaką sprawuje nad niepełnosprawną matką, nie pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością rezygnacji, czy też niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w sytuacji gdy taki związek zachodzi;

- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie później niż do 25 roku życia.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że SKO i organ pierwszej instancji błędnie ustalili, że rodzaj i zakres opieki, jaką skarżący sprawuje nad niepełnosprawną matką nie pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, czy też niepodejmowania zatrudnienia. Podniósł, że wbrew stanowisku organów obu instancji nie może pracować w gospodarstwie rolnym i jednocześnie opiekować się matką. Jednocześnie nie może uzyskać pomocy ze strony żony i dzieci oraz rodzeństwa; jest bowiem jedyną osobą, która może sprawować i sprawuje stałą opiekę nad M. K.

Wyjaśnił, że zrezygnował z pracy w gospodarstwie ponieważ czynności opiekuńcze wymagają stałego zaangażowania i są uzależnione od samopoczucia oraz stanu zdrowia M. K. Nie jest możliwe zaplanowanie tych czynności. M. K. jest osobą schorowaną, stale pozostaje w leczeniu, zażywa leki o różnej porze dnia, których sama nie jest w stanie sobie dozować, ma zaniki pamięci co skutkuje irracjonalnym nieprzewidywalnym zachowaniem, porusza się przy pomocy balkonika, a jej stan zdrowia ciągle się pogarsza. Obecnie również poruszanie się z balkonikiem staje się niemożliwe; wymagająca opieki nie jest w stanie się sama umyć, nie jest możliwe aby sama się wykąpała, nie ubiera się też sama, trzeba zmieniać i zakładać jej pampersy. M. K. trzeba karmić, gdyż ma trudności w spożywaniu posiłków. Pozostawienie chorej na kilka godzin w ciągu dnia i zajęcie się pracą na gospodarstwie jest niemożliwe. Co więcej, opieka nad osobą starszą niedołężną jest inna niż opieka nad dzieckiem, w związku z tym nie może żądać od żony by opiekowała się matką skarżącego, czy pomagała skarżącemu w tej opiece. Ponadto, żona przebywa na urlopie wychowawczym nad najmłodszym dzieckiem i zajmuje się pozostałą trójką dzieci. Opieka nad dziećmi i ich wychowywanie wymaga czasu i zaangażowania, a w okresie nauczania zdalnego, zwiększonego zaangażowania.

Skarżący wyjaśnił, że praca na gospodarstwie rolnym jest ciężka ma charakter stały, ponieważ dzieli się na prace polowe (uprawa i produkcja roślinna, przetworzenie płodów rolnych, zmagazynowanie tych płodów) oraz prace przy hodowli zwierząt (karmienie zwierząt, dbanie o czystość zwierząt i pomieszczeń w których przebywają, tj. stajni, obory). Pora wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w ciągu dnia pokrywa się z porą sprawowania opieki nad mamą i niemożliwe jest ich pogodzenie. Dodał, że pozostałe dzieci wymagającej opieki M. K. mają własne rodziny i obowiązki z tego wynikające; ponadto obecna sytuacja pandemii koronawirusa nie pozwala na swobodne przemieszczanie się i odwiedzanie. Nielogicznym jest, by rodzeństwo też rezygnowało z pracy czy innych obowiązków wobec własnej rodziny skoro skarżący to uczynił. Dodał, że sugerowana przez organ pomoc w formie usług opiekuńczych przyznawana jest na wniosek, odpłatnie w dni robocze od poniedziałku do piątku i nie ma charakteru opieki całodobowej. Tymczasem M. K. nie wyraża zgody na to, by opiekowała się nią osoba obca, a pomoc w formie usług opiekuńczych nie rozwiązałaby problemu opieki nad chorą w stopniu, który umożliwiałby skarżącemu pracę w gospodarstwie z takim zaangażowaniem i w sposób, który zapewniałby dochody rodzinie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zdaniem Sądu zasadnie podniosło orzekające w drugiej instancji SKO, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo, że trafnie zauważyło Kolegium powyższe kwestie, to błędem było utrzymanie w takim stanie rzeczy w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Orzekające w niniejszej sprawie organy uznały, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Zdaniem bowiem organów zakres sprawowanej opieki nie stoi na przeszkodzie w pracy w gospodarstwie rolnym, a nadto skarżący nie wykazał związku przyczynowego między rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowanej opieki.

W związku z powyższym wskazać należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Zdaniem Sądu, z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącego opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności spełnia wymogi opieki o jakiej mowa we wskazanym powyżej przepisie. Z ustalonego stanu faktycznego wynika bowiem, że M. K. jest osobą schorowaną, wymaga zmiany i zakładania pampersów, nie porusza się samodzielnie tylko przy pomocy balkonika i w asyście syna oraz ma zaniki pamięci. Co więcej, ustalono, że wymaga pomocy we wszystkich sprawach i czynnościach dnia codziennego, a skarżący opiekuje się matką całodobowo. W ocenie Sądu zawarty w wywiadzie środowiskowym opis stanu zdrowia matki skarżącego i wskazany w nim zakres opieki nad nią wykonywanej pozostaje w oczywistej sprzeczności ze stanowiskiem SKO i organu pierwszej instancji, wedle których czynności te są do pogodzenia z równoczesnym prowadzeniem gospodarstwa rolnego przez skarżącego. Jednocześnie organy obu instancji nie miały wątpliwości, że opieka jest faktycznie wykonywana przez skarżącego. Z akt sprawy nie wynika, aby ktoś jeszcze oprócz skarżącej zajmował się jego matką lub był w stanie się nią opiekować. Z ustaleń poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego wynika bezsprzecznie, że mąż wymagającej opieki z przyczyn obiektywnych - z uwagi na orzeczoną niepełnosprawność - nie jest w stanie wykonywać funkcji opiekuńczych wobec swojej żony. Również rodzeństwo skarżącego nie sprawuje i jak ustaliły organy, nie jest w stanie sprawować opieki nad matką z uwagi na zobowiązania zawodowe, założenie własnych rodzin i zamieszkanie w innym niż skarżący i matka miejscu. Z kolei oceny niemożności sprawowania opieki przez żonę skarżącego można dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Tym bardziej, że organowi wiadomo było, że żona skarżącego zajmuje się czwórką dzieci.

Wobec powyższego stwierdzenie przez Kolegium, że skarżący może sprawować opiekę nad matką i prowadzić jednocześnie gospodarstwo rolne nie znajdującą odzwierciedlenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a ponadto jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Wbrew stanowisku Kolegium ilość czynności z zakresu opieki wykonywanych przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, która wymaga całkowitej pomocy osoby drugiej, uniemożliwia skarżącemu podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Stan zdrowia matki, jej schorzenia z powodu których ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji i samodzielnego poruszania się i czynności wykonywane przez skarżącego w ramach opieki, przeczą takiemu stanowisku Kolegium.

Świadczenie pielęgnacyjne, to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. W niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką skarżący wystąpił w dniu 17 kwietnia 2020 r., podczas gdy od dnia 1 kwietnia 2020 r. zrezygnował pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą matką.

Wskazać również należy, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych podlega ubezpieczeniu na podstawie: ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2020 r., poz. 266, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Dz. U. z 2020 r., poz. 174). W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Fakt podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu w KRUS nie ma jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym skarżącemu przysługuje prawo doświadczenia pielęgnacyjnego.

Nadto, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, organy naruszyły przepis art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie kontrolowanych decyzji nie jest spójne z ustalonym stanem faktycznym w zakresie sprawowanej przez skarżącego opieki.

Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną, zgodnie z postanowieniami art. 153 P.p.s.a. Organy powinny ustalić w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i należycie oceniony, czy skarżący spełnił ustawowe przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.