Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 169/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 26 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 29 ust. 3 i 4
journal: Dz.U. 2017 poz 562
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - tekst jedn.
article: par 2, par 3
journal: Dz.U. 2015 poz 364
law: Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 2 pkt 2,
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 4
law: Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na 2019 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2019 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w S. wpłynął wniosek A. K. - [...] o przyznanie płatności rolnych na rok 2019: jednolitej płatności obszarowej (JPO), płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu

i środowiska (płatność za zazielenienie); za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. We wniosku do płatności JPO została zadeklarowana powierzchnia równa 78,07 ha.

W toku postępowania administracyjnego organ I instancji stwierdził nieprawidłowości polegające na tym, że działka ewidencyjna numer [...] położona w województwie [...], powiat [...], gmina O., obręb ewidencyjny [...] oraz działka ewidencyjna numer [...] położona

w województwie [...], powiat [...], gmina O., obręb ewidencyjny [...], na których rolniczka zadeklarowała działki rolne

o identyfikatorach A i B o łącznej powierzchni 78,07 ha zostały zadeklarowane również przez M. S. (dalej "M.S.").

Organ I instancji zebrał w poczet materiału dowodowego wyjaśnienia rolniczki

i M.S. oraz wyrok Sądu Rejonowego w K. V Wydział Gospodarczy z dnia [...] lutego 2019 r. o sygn. akt [...] wraz z apelacją M.S. od ww. wyroku. M.S. wyjaśnił, że w 2019 r. użytkował rolniczo sporne działki, gdyż: wykonał prace porządkowo-przygotowawcze wiosną; likwidował szkody spowodowanych przez dziką zwierzynę; zbierał kamienie; naprawiał ogrodzenia; kosił trawę na całej powierzchni obu działek; suszył i zbierał siano. Rolniczka wyjaśniła, że w 2019 r. użytkowała rolniczo sporne działki, gdyż: w maju 2019 r. dokonała wiosennego przeglądu ww. działek; zleciła pogłębianie i oczyszczanie rowów melioracyjnych (przedłożyła fakturę oraz zdjęcia przedstawiające pracę minikoparki na łące); na początku lipca złożyła wniosek o oszacowanie szkód spowodowanych suszą (przedłożyła wniosek o szacowanie szkód wraz z protokołem z szacowania). Rolniczka podała, że w dniu [...] lipca 2019 r. stwierdziła, że grunty łąki na spornych działkach były wykoszone i z części zebrano z nich siano, natomiast część snopków/wałków pozostających na działkach nie została związana w związku z czym nie miała możliwości zebrania pozostałego siana. Na okoliczność powyższego przedłożyła zdjęcia.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał w dniu [...] lipca 2020 r. decyzję nr [...] na podstawie art. 2 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r.

w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r, str. 549, z późn. zm.), dalej "rozporządzenia nr 1306/2013", art. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48, z późn. zm.), dalej "rozporządzenie nr 640/2014", art. 26 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 3 ust. 1 oraz art. 29 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2017 r. poz. 562 z późn. zm.), dalej "ustawa PROW 2014-2020", § 2 oraz § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r.

w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. poz. 364 z późn. zm.), dalej "rozporządzeniem ONW" oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020, poz. 256), dalej "K.p.a.", w której odmówił rolniczce przyznania za rok 2019 płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) – płatność ONW typ specyficzny strefa I i nałożył sankcję

w wysokości [...] zł, która będzie potrącana z płatności realizowanych przez ARiMR z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych.

Organ I instancji przytoczył treść § 2 ust. 1 rozporządzenia ONW i wskazał, że płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego w 2014 r. 5-letnie zobowiązanie, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach

o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 40, poz. 329) (w brzmieniu z dnia 15 marca 2010 r., Dz. U. Nr 39, poz. 219), zwane dalej "5-letnim zobowiązaniem", do powierzchni użytków rolnych objętej tym zobowiązaniem, wynoszącej nie więcej niż 300 ha. Organ I instancji podał, że pojęcie posiadania należy interpretować zgodnie przepisami Kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Organ I instancji wskazał, że wskazał, że istotą płatności obszarowych jest to, iż są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia te grunty, to znaczy decyduje, jakie rośliny uprawiać

i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje te grunty zgodnie z normami. Chodzi tu o wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą to być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste wykonywanie pracy fizycznej. Prowadzenie działalności rolniczej nie musi polegać na tylko na osobistym wykonywaniu prac polowych, ale obejmuje również swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych i w jakich terminach.

W ocenie organu I instancji, rolniczka nie wykazała, że w 2019 r. użytkowała rolniczo sporne działki. Organ I instancji wyjaśnił, że pogłębianie i oczyszczanie rowów, które zostało zlecone przez rolniczkę nie może zostać uznane za użytkowanie rolnicze, a jedynie za prace przygotowawczo – porządkowe. Zdaniem organu I instancji, właściwe zabiegi prowadzące do uzyskania plonów, czyli koszenie i zbieranie siana zostały wykonane przez M.S. Tym samym rolniczce odmówiono przyznania płatności ONW do spornych działek (tak jak pozostałych płatności, o które się ubiegała).

Rolniczka złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzuciła organowi błędną ocenę stanu faktycznego. Wskazała, że bezprawne działanie M.S. powinno być przez organ rozpoznane jako siła wyższa, która uniemożliwiła jej zebranie siana ze spornych działek. Ponadto według rolniczki, zlecone przez nią prace melioracyjne mieściły się w rozumieniu działalności rolniczej.

Dyrektor Z. Oddziału ARiMR wydał decyzję w dniu [...] grudnia 2020 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a,

§ 2 rozporządzenia ONW, art. 27 ust. 1 ustawy PROW 2014-2020, § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawne szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. 2015 poz. 351 ze zm.), dalej "rozporządzenie MRiRW z 2015 r.", art. 4 ust. 1 lit.a i c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008

i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U. L 347 z 20 grudnia 2013, s. 608), dalej "rozporządzenie nr 1307/2013", art. 19a ust. 1 i 4, art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014, w której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i przytoczył treść art. 27 ust. 1 ustawy PROW 2014-2020, § 2 rozporządzenia ONW, art. 336 K.c.

i wskazał, że jednym z warunków otrzymania płatności jest posiadanie działek rolnych o określonej powierzchni. Organ odwoławczy podał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne ich użytkowanie. Aby zostać beneficjentem pomocy nie wystarcza być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je również rolniczo użytkować.

Organ odwoławczy podał, że z akt sprawy wynikało, że właścicielem spornych gruntów jest M.S., zaś rolniczka jest ich dzierżawcą. Rolniczka powołała się na wyrok Sądu Rejonowego w K. V Wydział Gospodarczy o sygn. [...], zakazujący M.S. naruszania posiadania działek nr [...] oraz nr [...], przez wykonywanie przez M.S. okresowego wypasu zwierząt oraz wykaszania traw na

ww. działkach. Rolniczka powołała się na art. 345 K.c. i wskazała, że posiadanie przywrócone poczytuje się za nieprzerwane, dlatego też organy ARiMR, będąc związane z ww. wyrokiem winny uznać, iż jest ona beneficjentką domniemania wynikającego z tego przepisu. Organ odwoławczy wskazał, że cywilistyczne pojęcie "posiadania" nie w pełni pokrywa się zakresowo z pojęciem rolniczego użytkowania gruntu, niezbędnego dla uzyskania płatności obszarowych za dany rok.

Organ odwoławczy przytoczył treść z art. 4 ust. 1 lit.a, lit.c (i) (ii) rozporządzenia nr 1307/2013, § 2 rozporządzenia MRiRW z 2015 r., § 4 ust. 2 pkt rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 z późn. zm.) i wskazał, że rolniczka nie udowodniła, iż w 2019 r. użytkowała sporne działki. Organ odwoławczy podał, że podejmowane przez rolniczkę działania w zakresie pogłębiania rowów, doglądania działek, zgłoszenia suszy na działkach nie stanowiły podstawy do uznania, iż rolniczka użytkowała rolniczo ww. działki w 2019 r. w rozumieniu ww. przepisów.

Organ odwoławczy podał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego bezspornie wynikało, że to M.S. wykonał koszenie na ww. działkach. Rolniczka po stwierdzeniu wykoszenia w dniu [...] lipca 2019 r., mimo iż było to w dalszym ciągu jej obowiązkiem, wynikającym z podjętego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, nie podjęła próby zbioru skoszonej biomasy, co wynikało wprost z jej wyjaśnień oraz z rejestru działalności rolnośrodowiskowej (z którego też wynikało, że w 2018 r. takich zabiegów również nie wykonywała). Organ odwoławczy podał, że

z uzasadnienia wyroku o sygn. akt [...] nie wynikało, żeby w 2018 r. takie zabiegi były wykonywane przez rolniczkę. Organ odwoławczy wskazał, że nie było konieczności dokonania oceny, czy działania M.S. były sporadyczne lub pozorne,

w sytuacji gdy strona nie podejmowała czynności związanych z użytkowaniem działki, nawet w sytuacji dokonania koszenia i zbioru przez M.S. siana. Dodatkowo organ wskazał, że mimo podjętych przez rolniczkę zobowiązań, w tym (co wynika

z sekcji IX złożonego w dniu [...] maja 2019 r. wniosku o przyznanie płatności

w ramach systemów pomocowych na rok 2019) do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności oraz o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia niniejszego wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej, objętych wnioskiem

o przyznanie płatności, strona posiadając wiedzę o skoszenie jej gruntów "milczała" przed organami ARiMR. Nie zgłosiła również wystąpienia siły wyższej w postaci wykoszenia deklarowanych działek. Organ odwoławczy podał, że rolniczka złożyła wyjaśnienia dopiero po wezwaniu jej do złożenia wyjaśnień, które zostały wysłane przez nią do organu I instancji już po terminie, w którym winna przeprowadzić koszenie, tj. do dnia [...] września 2019 r. Powyższe według organu, świadczyło

o tym, że rolniczka liczyła na przyznanie jej płatności, niezależnie od tego czy była spornych działek i czy prowadziła na nich działalność rolniczą, czy też nie. Organ odwoławczy wskazał, że okoliczność wystąpienia suszy w gospodarstwie rolniczki nie miała wpływu na brak dokonania koszenia na działce, gdyż jak wynikało

z protokołu szacowania, susza wystąpiła w dniu [...] lipca 2019 r., natomiast w dniu [...] lipca 2019 r. grunt został skoszony (zdjęcia przedłożone przez stronę). Organ odwoławczy wyjaśnił, że wyrok WSA w Szczecinie z dnia 2 września 2020 r. o sygn. akt I SA/Sz 203/20, dotyczący płatności rolnych za rok 2016, nie przesądza

o wystąpieniu siły wyższej w roku 2019, gdy rolniczka nie dokonała w tym przedmiocie zgłoszenia wystąpienia ww. okoliczności, ani też o uznaniu, iż rolniczka była posiadaczem spornych gruntów i użytkowała je rolniczo w 2019 r.

Organ odwoławczy podał, że powierzchnia zadeklarowana we wniosku do przyznanie płatności ONW strefa nizinna I wynosiła 78,07 ha, natomiast powierzchnia stwierdzona w wyniku prowadzonego postępowania wyniosła 0,00 ha. Stawka płatności ONW do 1 ha w 2019 r. wynosiła [...] zł. Organ przytoczył treść art. 19a ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia nr 640/2014 i przedstawił wyliczenie stwierdzonej różnicy pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną oraz wyliczenie kary administracyjnej, co skutkowało odmową przyznania płatności ONW i nałożeniem sankcji.

Rolniczka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie na ww. decyzję i wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzuciła organowi naruszenie:

1. art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu (tytuł ustawy podany przez skarżącą - dopisek Sądu) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i § 2, art. 80 K.p.a., przez błędne ich zastosowanie polegające na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, wynikającego z braku wyczerpującego wyjaśnienia zgromadzonego materiału dowodowego w tym, że w sprawie wystąpiła siła wyższa uniemożliwiająca rolnikowi wykonywanie prac rolnych, do których wykonania był zobowiązany;

2. art. 107 § 3 K.p.a, w zw. z art. 6 K.p.a, art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., poprzez ogólnikowe a tym samym wadliwe sporządzenie uzasadnienia decyzji.

Skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

W dniu [...] maja 2021 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącej, który zarzucił organowi naruszenie:

1. art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 604/2014 w zw. z art. 2 ust. 2 rozporządzenia 1306/2013 (brak pełnej nazwy aktu oraz publikatora - dopisek Sądu), poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki siły wyższej zobowiązujące organ do ich zastosowania;

2. art. 138 § 2 K.p.a, przez nieuchylenie decyzji organu i instancji, gdy w sprawie wystąpiła konieczność wyjaśnienia zakresu spraw mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Treść pisma pełnomocnika jest zbieżna z treścią skargi złożoną przez skarżącą.

W dniu 19 maja 2021 r. Sąd wydał również wyroki w przedmiocie innych płatności, których domagała się skarżąca w sprawach o sygn. akt: I SA/Sz 167/21,

I SA/Sz 168/21 i I SA/Sz 170/21, w których oddalił jej skargi (akta administracyjne wspólne dla spraw I SA/Sz 168-179/21 dołączone do sprawy o sygn. akt I SA/Sz 168/21).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:

Spór w sprawie dotyczy nieprzyznania skarżącej płatności, objętych wnioskiem z uwagi na przyjęcie przez organ, że nie użytkowała ona rolniczo przedmiotowych działek.

W myśl art. 27 ust. 1 ustawy PROW 2014-2020, organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 K.p.a. nie stosuje się. Natomiast według art. 27 ust. 2 ustawy PROW 2014-2020, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z treści wskazanych przepisów wynika, że organ działa co do zasady na podstawie przepisów K.p.a., z zastrzeżeniem pewnych odmienności, do których należy m.in. brak związania treścią art. 7 i 77 § 1 K.p.a.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia ONW, rolnikowi przysługuje płatność ON W, jeżeli łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit.f rozporządzenia nr 1305/2013, położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit.c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych

w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha.

Na podstawie art. 4 ust. 1 lit.a rozporządzenia nr 1307/2013, pojęcie –"rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c (i) (ii) rozporządzenia nr 1307/2013, "działalność rolnicza" oznacza utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.

Na mocy § 2 rozporządzenia MRiRW z 2015 r., grunty uznaje się za pozostające w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy, jeżeli został na nich przeprowadzony przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności, w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, a przypadku gruntów, na których znajdują się cenne siedliska przyrodnicze oraz siedliska lęgowe ptaków, zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej w ramach "Działania rolno-środowiskowo- klimatycznego" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - w terminie i zakresie określonych w przepisach

o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

Z uwagi, że rolniczka deklarowała również do płatności, działki w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego - wariant 4.8 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki należy wskazać, że zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, (Dz. U. z 2015r., poz. 415 z późn. zm.) rolnik lub zarządca realizujący zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne przestrzega innych wymogów, które są określone dla poszczególnych pakietów lub ich wariantów w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Jak wynika

z informacji złożonej przez stronę, zawierającą wymogi określone przez eksperta przyrodniczego, termin wykonania jednego pokosu na łące kośnej winien być przeprowadzony w terminie 15 czerwca - 30 września. Dodatkowo powinno pozostawić się 15-20% powierzchni niekoszonej. Dodatkowo zgodnie z wymogami określonymi w załączniku nr 2 dla Pakietu 4 wskazano również jako wymóg obowiązkowy zebranie i usunięcie skoszonej biomasy (w tym zakaz pozostawiania rozdrobnionej biomasy); w terminie do 2 tygodni po pokosie siano powinno zostać usunięte z działki rolnej lub ułożone w pryzmy, w tym pryzmy balotowe, stogi lub brogi; w przypadku ułożenia biomasy w pryzmy, w tym pryzmy balotowe, stogi lub brogi, powinna ona zostać usunięta z działki rolnej nie później niż do dnia 1 marca kolejnego roku.

Stosownie do treści art. 336 K.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo

z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Posiadaniem samoistnym jest władanie rzeczą w sposób odpowiadający korzystaniu z niej przez właściciela, czyli inaczej mówiąc władanie we własnym imieniu i dla siebie, zaś posiadaniem zależnym - władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy w ramach innego prawa niż własność, czyli władanie podporządkowane posiadaniu samoistnemu innej osoby.

Wskazać należy, że jednym z warunków otrzymania płatności rolnych jest posiadanie działek rolnych o określonej powierzchni. Posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne ich użytkowanie. Aby zostać beneficjentem płatności rolnych nie wystarcza być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu K.c., ale należy je również rolniczo użytkować.

W niniejszej sprawie, istnieje konflikt między M.S., który jest właścicielem spornych gruntów, a skarżącą, która jest ich dzierżawcą.

Jak wynikało z akt, w dniu [...] maja 2011 r. strony zawarły umowę dzierżawy przedmiotowych gruntów na 15 lat, która jako umowa terminowa może być rozwiązana za porozumieniem stron. Mimo to, M.S. pismem z [...] lipca 2015 r. wypowiedział umowę skarżącej, podejmując również działania rolnicze na spornym gruncie. Wkraczanie przez M.S. na sporny grunt było przedmiotem oceny Sądu Rejonowego w K., który wydał wyrok o sygn. [...], zakazujący M.S. naruszania posiadania dzierżawionych przez skarżącą działek.

Podstawą prawną roszczenia skarżącej był przepis art. 344 § 1 K.c., który stanowi, że przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. W myśl art. 478 K.p.c., do zakresu kognicji sądu cywilnego w sprawach o naruszenie posiadania należy wyłącznie badanie ostatniego stanu posiadania i faktu jego naruszenia. Poza zakresem zainteresowania sądu cywilnego pozostawały kwestie zgodności posiadania ze stanem prawnym, czy charakteru posiadania, jako, że jego ochrona przysługuje bez względu na to, czy jest ono w dobrej bądź złej wierze, lub czy ma postać posiadania samoistnego, tak jak właściciel, czy zależnego, wynikającego z innego tytułu prawnego. Niedopuszczalne jest również, co do zasady, badanie prawa pozwanego do rzeczy, w tym nawet prawa własności oraz jego dobrej wiary. W doktrynie przyjmuje się, że skuteczność roszczenia o ochronę posiadania jest

w zasadzie niezależna od zgodności posiadania ze stanem prawnym,

a w postępowaniu posesoryjnym niedopuszczalne są zarzuty, wywodzące się

z prawa własności albo innego prawa.

Z powyższego wyroku wynikało, że M.S. naruszył posiadanie skarżącej co do spornych działek w latach 2015-2017. Okoliczności te miały wpływ na wydanie wyroków przez WSA w Szczecinie z dnia 26 sierpnia 2020 r. o sygn. akt: I SA/Sz 295/20 i I SA/Sz 296/20, dotyczących odmowy przyznania M.S. stosownych płatności za rok 2015 (oddalono skargi na zaskarżone decyzje) oraz z dnia 2 września

2020 r. o sygn. akt: I SA/Sz 203/20 i I SA/Sz 204/20, dotyczących odmowy przyznania skarżącej stosownych płatności za rok 2016 (uchylono decyzje obu instancji).

W ww. wyrokach WSA w Szczecinie uwzględnił treść art. 345 k.c., że posiadanie przywrócone poczytuje się za nieprzerwane, a dodatkowo w wyrokach

o sygn. akt I SA/Sz 203/20 i I SA/Sz 204/20 fakt, że skarżąca zgłosiła organowi istnienie siły wyższej - naruszenia posiadania działek rolnych przez M.S.

Podkreślić należy, że stan faktyczny w niniejszej sprawie był inny niż sprawach o sygn. akt I SA/Sz 203/20 i I SA/Sz 204/20. O tym, że w 2019 r. nadal między stronami trwał konflikt, zostało potwierdzono dopiero po złożeniu wniosków

o płatności przez obie strony, co do tych samych działek. W 2019 r. skarżąca nie informowała organu, że zaistniała siła wyższa w postaci naruszenia posiadania działek rolnych przez M.S., ani nie przedstawiła dowodu na złożenie powództwa przeciwko M.S. o ochronę posiadania. Także, mimo podjętych przez skarżącą zobowiązań, w tym (co wynikało z sekcji IX złożonego wniosku) do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności oraz o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia niniejszego wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności, tego nie uczyniła.

Wyjaśnić należy, że w sytuacji, gdy rolnik nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności nie jest wymagany częściowy lub całkowity zwrot wcześniej wypłaconych płatności ONW. W przypadku zobowiązań nie wymaga się zwrotu wsparcia otrzymanego w poprzednich latach, a zobowiązanie jest kontynuowane w kolejnych latach zgodnie z ich pierwotnym okresem trwania. Pojęcie siły wyższej należy rozumieć jako nadzwyczajne i nieprzewidywalne okoliczności niezależne od podmiotu, który się na nie powołuje, których następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności. Ustalenie czy dana sytuacja jest siłą wyższą czy nie zależy od tego w jakich konkretnych okolicznościach doszło do danego zdarzenia, a więc czy w tych okolicznościach to zdarzenie było nadzwyczajne i nieprzewidywalne, niezależne od podmiotu, który się na nie powołuje i którego następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności. Dowodem potwierdzającym wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, może być na podstawie art. 75 § 1 K.p.a. wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

W przypadku wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności lub siły wyższej, które mogą mieć wpływ na powierzchnię kwalifikującą się do płatności rolnik powinien złożyć do biura powiatowego ARiMR pisemne oświadczenie o zaistniałych okolicznościach, opatrzone czytelnym podpisem i datą złożenia, w terminie 15 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności oraz dostarczyć dowody potwierdzające wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności lub siły wyższej.

W przypadku, gdy rolnik ubiegający się o płatności ONW, nie może wykonać obowiązków wynikających z określonych norm i wymogów wzajemnej zgodności, nie będzie miał ustalonych obniżek płatności jeżeli w terminie 15 dni roboczych, od dnia, w którym rolnik uzyska taką możliwość poinformuje kierownika biura powiatowego,

o zaistnieniu takich okoliczności nadzwyczajnych i przedłoży dowody potwierdzające ich wystąpienie. Aby móc zastosować powyższe, siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności muszą mieć bezpośredni związek z niespełnieniem przez rolnika danego wymogu lub normy.

Jeżeli rolnik dokonał powiadomienia w ww. terminie i dostarczył do dnia wydania decyzji dowody potwierdzające działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych, kierownik biura powiatowego ARiMR w toku prowadzonego indywidualnego postępowania administracyjnego ustala czy przedstawione przez stronę (wnioskodawcę) dowody potwierdzają wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności lub siły wyższej oraz ustala czy grunt w dniu wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności spełniał warunki/wymogi przyznania płatności oraz czy dana kategoria siły wyższej stanowi przyczynę nie spełnienia warunku kwalifikowalności lub wymogu lub niezgodności w przypadku nie spełnienia wymogów lub norm wzajemnej zgodności.

Jeżeli w roku składania wniosku o przyznanie płatności ONW wystąpiła siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności i dowody zostały uznane przez Kierownika BP, płatność ONW w danym roku nie przysługuje i nie stosuje się kar administracyjnych z tytułu przedeklarowania powierzchni. Jeżeli płatność ONW została wypłacona i wystąpiła siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności za rok, za który przyznano płatność, nie ustala się kwot nienależnie pobranych (kwot do zwrotu).

W przypadku, gdy rolnik posiada aktywne 5-letnie zobowiązanie ONW, nie wymaga się zwrotu wsparcia otrzymanego w poprzednich latach, a zobowiązania lub płatności są kontynuowane w kolejnych latach zgodnie z ich pierwotnym okresem trwania.

Jeżeli wniosek zostanie złożony w terminie "sankcyjnym" tj. od 16 maja do 10 czerwca 2019 r. z powodu działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, nie stosuje się zmniejszenia płatności o 1 % za każdy dzień roboczy, do których beneficjent byłby uprawniony, gdyby wniosek został złożony w terminie.

Jeżeli zmiana do wniosku zostanie złożona w terminie "sankcyjnym" tj. od 1 czerwca do 10 czerwca 2019 r. z powodu działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności nie stosuje się zmniejszenia płatności o 1% za każdy dzień roboczy związanych z faktycznym wykorzystywaniem danych działek rolnych.

Powyższe informacje dotyczące wystąpienia siły wyższej przy płatności ONW

w roku 2019 są ogólnodostępne i zostały opublikowane na stronie ARiMR (https://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/prow-2014-2020/dzialanie-13-platnosci-dla-obszarow-z-ograniczeniami-naturalnymi-lub-innymi-szczegolnymi-ograniczeniami-tzw-platnosc-onw-podstawowe-informacje/platnosci-onw-2019/sila-wyzsza.html).

Skarżąca złożyła wyjaśnienia dopiero po jej wezwaniu przez organ do złożenia wyjaśnień, tj. w dniu [...] października 2019 r., czyli już po terminie w którym winna przeprowadzić koszenie (tj. do dnia 30 września 2019 r.). Skarżąca wyjaśniła, że już w dniu [...] lipca 2019 r. zorientowała się, że M.S. dokonał koszenia siana na przedmiotowych gruntach. O tym fakcie, skarżąca nie poinformowała organu ARiMR

i nie złożyła zmian do wniosku o płatność.

Podkreślić należy, że jednym z warunków otrzymania płatności rolnych jest posiadanie działek rolnych o określonej powierzchni. W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne ich użytkowanie. Aby zostać beneficjentem płatności rolnych nie wystarcza być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów K.c., ale należy je również rolniczo użytkować.

Sąd podzielił stanowisko organów, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdził, żeby w 2019 r. skarżąca użytkowała rolniczo sporne działki. Działania podejmowane przez skarżącą w zakresie pogłębiania rowów, doglądania działek, czy też zgłoszenia wystąpienia suszy na spornych działkach nie mogły stanowić podstawy do uznania, iż była posiadaczem działek w sensie rolniczego ich użytkowania, jak również do uznania, iż w roku 2019 prowadziła działalność rolniczą w rozumieniu ww. przepisów. W 2019 r. skarżąca nie dokonała koszenia na gruntach, ani zbioru biomasy, lecz zrobił to M.S.

Podjęte przez skarżącą działania należy ocenić jako prace przygotowawcze, lecz nie prace związane z działalnością rolniczą w rozumieniu przepisów rozporządzenia nr 1306/2013.

Jak wyżej wskazano, organy administracyjne nie są powołane do rozpoznawania sporów między stronami o posiadanie działek rolnych, lecz muszą ocenić wpływ konfliktu na użytkowanie rolnicze tych działek w ramach uprawnienia do płatności rolnych. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca w 2019 r. nie użytkowała rolniczo przedmiotowych działek. Podkreślić należy, że powyższe ustalenie nie ma wpływu na możliwość ubiegania się przez skarżąca odszkodowania od M.S. przed sądem cywilnym.

W ocenie Sądu, organy nie naruszyły przepisów postępowania, w sposób prawidłowy zebrały materiał dowodowy i dokonały jego oceny, a także wywiodły

z niego logiczne wnioski. Decyzje wydane przez organy obu instancji zawierały uzasadnienie faktyczne i prawne. Okoliczność, że skarżąca z zebranego materiału dowodowego wywodzi inne wnioski iż organy, nie świadczy o naruszeniu przepisów postępowania prze organy ARiMR.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał zarzuty zawarte w skardze

i w piśmie ją uzupełniającym za niezasadne. Sąd na podstawie art. 151 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), oddalił skargę.