Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2983/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 7, 77, 80, 107
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 5 ust 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Protokolant ref. staż. Natalia Berkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2019 r. sprawy ze skargi S.W na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego S.W kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.), w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690), określanej dalej jako "ustawa" odmówił potwierdzenia, że S. W. s. S. ur. [...] września 1961 r. w K. (określany dalej jako skarżący), spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy.

Organ przedstawił następujący stan sprawy.

Wnioskiem z dnia 7 marca 2018 r. S. W. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty dotyczące S. W.

Pismem z dnia 14 czerwca 2018 r. z-ca Dyrektora Biura Prawnego Instytutu Pamięci Narodowej poinformowała wnioskodawcę o przysługujących uprawnieniach z art. 10 K.p.a. Pismem z dnia 22 czerwca 2018 r. Pan S. W. zgłosił chęć zapoznania z aktami.

W odpowiedzi na prośbę wnioskodawcy dotyczącą udostępnienia dokumentacji zebranej w toku postępowania administracyjnego pismem z dnia 29 czerwca 2018 r. przekazano akta sprawy do Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] celem udostępnienia jej stronie na podstawie art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, z późn. zm., dalej: "K.p.a."). W dniu [...] lipca 2018 r. S. W. zapoznał się w Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej w [...] z dokumentacją sprawy. Do protokołu udostępnienia ww. załączył dodatkowe wyjaśnienia.

Pismem z dnia 7 sierpnia 2018 r. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia dowodów, że w okresie służby w organach bezpieczeństwa państwa przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje, działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W odpowiedzi S. W. nadesłał pismo z dnia 22 sierpnia 2018 r., w którym wniósł o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej (prześladowanej), na podstawie art. 3 pkt. 2, 3-e ustawy o działaczach opozycji. W piśmie ww. oświadczył tm.in., że jako student drugiego roku Wyższej [...] w W. w okresie listopad - grudzień 1981 r. podjął strajk okupacyjny, który zakończył się siłową pacyfikacją uczelni. Jak wskazał uczestnicy strajku zostali wywiezieni z uczelni z nakazem udania się do domów. Jednakże wnioskodawca, wraz z kolegami, poszedł na teren [...] , gdzie kontynuował strajk i gdzie studentom [...] obiecano utworzenia wydziału pożarniczego. Wnioskodawca podał, że otrzymał wówczas legitymację studencką [...]. Oświadczył, że po ogłoszeniu stanu wojennego dowiedział się o fakcie odebrania mu praw studenckich i zakazie podjęcia jakichkolwiek studiów na terenie Polski (jak podał po raz drugi został wyrzucony z uczelni). Zdaniem wnioskodawcy powyższe działanie "wyczerpuje wymogi prawne" art. 3 ust. 2 pkt 3 e ustawy o działaczach opozycji. Wnioskodawca zaznaczył, że dla osób, które nie podpisały "lojalki" (a był to warunek konieczny umożliwiający powrót na uczelnię [...]) wymyślono dodatkowy egzamin wznawiający z matematyki i była to dodatkowa represja, bowiem w całej Polsce były tylko trzy uczelnie, na których można było przystąpić do egzaminu z matematyki. Wnioskodawca trafił do [...] w Z. , a następnie do [...] w O.. Dalej ww. podał, że pod koniec studiów został wezwany do SB i zmuszony do służby wojskowej obowiązkowej (zasadniczej służby wojskowej) w wymiarze jednego roku w szeregach MSW, tj. formacji, w której już wcześniej służył jako [...] , będąc studentem [...] w W. Wskazał, że służba odbyła się pod groźbą uniemożliwienia mu zakończenia studiów pedagogicznych na uczelni o., co zdaniem wnioskodawcy także wypełnia art. 3 ustawy. Wnioskodawca uważa, że odnoszenie się do art. 4 jest niezasadne, gdyż nie był pracownikiem ani współpracownikiem żadnych służb, a uczestnictwo w wojsku było wymuszone i związane z zasadnicza służbą obowiązkową. Dodał, że w późniejszym czasie, kiedy próbowano zmusić go do odbycia ćwiczeń wojskowych nie stawiał się na nie, nawet pod groźbą więzienia (jak podał nękanie poprzez nachodzenie w domu i w pracy służb żandarmerii wojskowej też nie przyniosło skutku), co także - jego zdaniem - wypełnia znamiona art. 3 ustawy o opozycji. Do wniosku ww. załączył pismo skierowane do WKU w K..

Prezes IPN po rozpatrzeniu wniosku ustalił, co następuje:

W myśl art 4 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono kartę [...] z kartoteki Ministerstwa Obrony Narodowej, z której wynika, że S. W. s. S. ur. [...] września 1961 r. w K. był [...]. Na karcie widnieje data [...] lipca 1987 r.

Podczas służby bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości.

W opisanym stanie faktycznym i prawnym w ocenie organu nie można potwierdzić że S. W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W skardze wywiedzionej dnia 4 października 2018 r. S. W. wyjaśnił, że - jego zdaniem – IPN, wydając zaskarżoną decyzję nr [...] nie uwzględnił okoliczności oraz faktów mających istotny wpływ na przebieg jego życia. Jak wskazał ww. będąc w "tamtych" czasach studentem Wyższej [...] w W. podległej [...] odmawiając podpisania "lojalki" został relegowany z uczelni oraz podlegał szeregu represjom opisanych po części w wyjaśnieniach przedstawionych w piśmie z dnia 22 sierpnia 2018 r. Zdaniem wnioskodawcy powyższe działanie jest potwierdzeniem przeciwstawienia się resortowi przez co spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Ww. podał, że doznawał wielu represji, ciągnących się przez wiele lat zarówno podczas nauki jak i późniejszej pracy. Wnioskodawca stwierdził, że działania różnych służb skierowane na jego osobę i rodzinę miały na celu zmuszenie go do powrotu do resortu. Jak podał ww. został powołany do odbycia obowiązkowej służby wojskowej pod przymusem. Podkreślił, że podczas odbywania służby jak i później wielokrotnie przeciwstawiał się "tej formie" służby. Wnioskodawca stwierdził, że nie był pracownikiem ani współpracownikiem żadnych służb specjalnych.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), dalej P.p.s.a., polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie, w myśl art. 135 P.p.s.a. następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność.

Przedmiotem sprawy jest decyzja Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Pierwszorzędną kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki z art. 4 powoływanej wyżej ustawy o działaczach opozycji, który stanowi, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Zgodnie z przywołanym art. 2 ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do wskazanego okresu 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Zgodnie z art. 3 ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Za osobę represjonowaną może być więc uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w tym przepisie i nastąpiło to z powodów politycznych. Wynika z tego, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość.

Mając na uwadze powyższy przepis, uznać należy, że z pośród wskazywanych przez skarżącego okoliczności i zdarzeń, na szczególną uwagę zasługuje powołanie skarżącego do wojska. Organ nie przeanalizował tej sytuacji, w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy to jest Rozdziału 5 i 6 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. z 1967 r. Nr 44, poz. 220), co pozwoliłoby ocenić czy powołanie do wojska było zgodne z prawem czy jak utrzymuje skarżący formą represji, np. w kontekście udziału w strajku studenckim, odpowiadającą np. przepisowi z art. 3 pkt. 1 lit. 2) ustawy.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ winien w pierwszej kolejności ustalić czy twierdzenia skarżącego co do jego działalności i doznanych represji, w zakresie omówionym w uzasadnieniu, mogą być uznane za udowodnione. Analiza i ocena w tym zakresie musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji czego nie zawiera zaskarżona decyzja, co narusza art. 7, 77 i 107 K.p.a.

Należy nadmienić, że w świetle art. 75 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny zasady przeprowadzania dowodu z zeznań świadków reguluje przepis art. 83, ze szczególnym uwzględnieniem § 3 tego przepisu.

Dostrzegając braki w wyjaśnieniu stanu faktycznego Sąd nie przesądza kwestii merytorycznej tj. prawidłowości odmowy potwierdzenia, że S. W., spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Niedostateczne ustalanie przez organ stanu faktycznego sprawy w oparciu o prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe mogło mieć w tym wypadku wpływ na wynik sprawy, wobec czego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach (zwrot skarżącemu wpisu, uiszczonego w wysokości 100 zł), Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.