Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 681/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 ust. 3, art. 41 ust. 4 pkt 2 i ust. 6
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 11a, art. 17, art. 19 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2012 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] 2010 r. sygn. akt II SA/Po 551/10, po rozpoznaniu skargi J. D. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] 2010 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. Oddział w K. z dnia [...] 2010 r. nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego z wniosku skarżącego o umieszczenie go w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja posiada uzasadnienie sprowadzające się do przytoczenia i to nie w pełnym zakresie motywów rozstrzygnięcia I-instancyjnego, bez odniesienia się do zarzutów odwołania, co wyklucza przyjęcie, że sprawa została rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Organ odwoławczy pominął również, że zgromadzone w sprawie dowody, to jest protokół kontroli z dnia 09.05.2010r. nie obejmował stanowiska pracy skarżącego, lecz innych pracowników. Brak również w aktach administracyjnych wskazanych w decyzji pierwszej instancji dokumentów w postaci dokumentów "zakres obowiązków, odpowiedzialności i uprawnień głównego specjalisty ds. logistyki" oraz "Taryfikatora kwalifikacyjnego pracowników A. S.A." Tym samym naruszone zostały przepisy art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Sąd zaznaczył, że inspektor pracy uprawniony był w niniejszej sprawie do władczego rozstrzygania o umieszczeniu danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, płatnik składek jest obowiązany prowadzić m. in. ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. W przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy (art. 41 ust. 6 w/w ustawy). Kompetencje właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia takiej skargi określa art. 11a i 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Według tych przepisów właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Natomiast do zakresu działania okręgowego inspektora pracy należy między innymi rozpatrywanie odwołań od nakazów i innych decyzji inspektorów pracy. Z przepisów tych wynika, że organy orzekające były uprawnione do rozstrzygania sprawy wpisu stanowiska pracy skarżącego do prowadzonej przez jego pracodawcę tj. A. S.A. ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy zależało od wykładni przepisów art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych definiującego prace o szczególnym charakterze oraz przepisów załącznika nr 2 do tej ustawy określającego wykaz prac o szczególnym charakterze. Stosownie do treści art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. W jego punkcie 6 wskazano prace bezpośrednio przy ustawianiu drogi, przebiegu pociągów i pojazdów metra (dyżurny ruchu, nastawniczy, manewrowy, ustawiacz, zwrotniczy, rewident taboru pośrednio potwierdzający bezpieczeństwo pociągu, dyspozytor ruchu metra, dyżurny ruchu i stacji metra). Redakcja pkt 6 jest tego rodzaju, że w pierwszej części opisuje stanowisko pracy przez określenie sposobu wykonywania pracy, jako praca bezpośrednio przy ustawianiu drogi, przebiegu pociągów. W drugiej natomiast części objętej nawiasem wymienia określone stanowiska. Taka redakcja przepisu oznacza, że zapis objęty nawiasem obejmuje przykładowe wyliczenie stanowisk i nie jest wyliczeniem pełnym. Skoro zajmowane przez skarżącego stanowisko nie jest tożsame z przykładowo wymienionymi, to obowiązkiem organu było dokonanie oceny czy praca wykonywana przez skarżącego była pracą bezpośrednio przy ustawianiu drogi przebiegu pociągów. Skarżący wskazywał na podobieństwo swojej pracy do pracy dyżurnego ruchu. Brak pełnej analizy zakresu czynności obowiązujących skarżącego wyklucza definitywne rozstrzygnięcie tej kwestii na obecnym etapie postępowania.

Dalej Sąd wskazał, że po odtworzeniu zakresu pracy skarżącego w zakresie wyżej opisanym, organ winien ustalić czy stanowisko zajmowane przez skarżącego może być zakwalifikowane jako praca o szczególnym charakterze. Legalna definicja pracy o szczególnym charakterze zawiera dwie cechy takich prac, których utrata lub zmniejszenie związane z procesem starzenia się powoduje zmniejszenie się możliwości należytego wykonywania takich prac przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Jest to szczególna odpowiedzialność i szczególna sprawność psychofizyczna wymagane od pracownika zatrudnionego na stanowisku pracy zdefiniowanym w art. 3 ust. 3 ustawy. Przy ocenie więc, czy praca na stanowisku pracy skarżącego nosi cechy pracy o szczególnym charakterze należało wyjaśnić, czy od skarżącego należy wymagać szczególnej odpowiedzialności i szczególnej sprawności psychofizycznej, oraz czy cechy te pozostaną na niezmienionym poziomie aż do wieku emerytalnego, czy też z wiekiem mogą ulegać ograniczeniu. Poszukując odpowiedzi na tak postawione pytania organ winien wziąć pod uwagę, że celem analizowanej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa publicznego, w tym zdrowia lub życia innych osób, przy wykonywaniu prac, które z racji ich charakteru wymagają szczególnej odpowiedzialności i sprawności psychofizycznej, poprzez uniemożliwienie pracownikom, którzy z powodu pogorszenia się sprawności psychofizycznej związanej z procesem starzenia, nie powinni takich prac wykonywać – wykonywania prac o szczególnym charakterze.

Sąd stwierdził też, że organ odwoławczy dopuścił się jeszcze jednego naruszenia przepisów postępowania, które jednak nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy, przez co – samo w sobie – nie było przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji, ale powinno zostać skorygowane przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z uwagi na treść art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, który określa kompetencje właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie można uznać, że właściwym rozstrzygnięciem w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem bowiem, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe. O bezprzedmiotowości postępowania w niniejszej sprawie nie może być jednak mowy, skoro rozstrzygnięcie sprawy wpisu do tej ewidencji wymagało merytorycznej oceny, czy praca konkretnego pracownika zatrudnionego u pracodawcy prowadzącego taką ewidencję, ma charakter pracy o szczególnym charakterze. Właściwym rozstrzygnięciem inspektora pracy w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji, jest odmowa nakazania pracodawcy umieszczenia konkretnego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co wynika a contrario z treści art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.

Sąd nakazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji skompletowały materiał dowodowy dotyczący badanego stanowiska i oceniły, w oparciu o wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku, czy praca na stanowisku głównego specjalisty do spraw logistyki ma charakter pracy o szczególnym charakterze.

Ponownie rozpoznając sprawę, Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy Oddział w K. decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...], na podstawie art. 33 ust/ 1 pkt 1 i art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w zw. z art. 104 § 1 kpa, odmówił nakazania umieszczenia pracownika J. D. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że J. D. powołał się na okoliczność wykonywania czynności dyżurnego ruchu transportu kolejowego tj. prace spełniające kryteria wskazane w pkt 6 zał. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Ustalono, że wnioskodawca pozostaje zatrudniony na stanowisku głównego specjalisty ds. logistyki w dziale logistyki. Obowiązki realizowane na tym stanowisku określone zostały w dokumentach "zakres obowiązków, odpowiedzialności i uprawnień głównego specjalisty ds. logistyki" oraz w charakterystyce stanowiska pracy zawartej w "taryfikatorze kwalifikacyjnym pracowników A. S.A." Z dokumentów tych wynika, że główny specjalista ds. logistyki organizuje i nadzoruje prace w zakresie:

- tworzenia i stosowania procedur i systemów powiązań zaopatrzenia, zbytu, magazynowania i transportu,

- prowadzenie ruchu kolejowego normalnotorowego i wąskotorowego zgodnie z przepisami i regulacjami wewnątrzzakładowymi,

- nawiązywanie kontaktów logistycznych z PKP, spedytorami kolejowymi oraz dostawcami,

- nadzór nad gospodarką magazynową, analizowanie wielkości zapasów magazynowych.

Ponadto organ wskazał, że co do kwalifikacji na to stanowisko wymagane było posiadanie wykształcenia wyższego z dziedziny transportu lub logistyki oraz zatwierdzenie kwalifikacji na osobę dozoru wyższego w rozumieniu przepisów prawa górniczego. Nie nałożono zaś na głównego specjalistę ds. logistyki obowiązku posiadania specjalnych kwalifikacji kolejowych, w tym przewidzianych dla dyżurnego ruchu i stacji w rozumieniu § 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu stanowisk bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego i warunków, jakie powinny spełniać osoby zatrudnione na tych stanowiskach oraz prowadzący pojazdy kolejowe (Dz. U. Nr 212, poz. 2152 ze zm. oraz z 2007 r. Dz. U. Nr 170 poz. 1204).

Organ I instancji wyjaśnił, że potwierdził faktycznie wykonywanie przez J. D. na zajmowanym stanowisku czynności w ww. zakresie. Organ stwierdził też, że wewnętrzny transport kolejowy związany jest z funkcjonowaniem w A. bocznicy kolejowej, obejmującej niewielką sieć kolei wąskotorowej (technologicznej) oraz sieć normalnotorową stanowiącą odgałęzienie torowe od stacji PKP K. S.A. Z opisu bocznicy oraz z dokonanych oględzin wynika, iż tory kolejowe bocznicy są bardzo prostymi układami rozjazdowymi o małej częstotliwości manewrów. W charakterystyce technicznej bocznicy kolejowej, zamieszczonej w regulaminie wskazano, że układy rozjazdowe ciągów torowych nie są wyposażone w żadne urządzenia srk (systemy regulacji kolejowej) – semafory, tarcze manewrowe, a samo sterowanie zwrotnicami odbywa się w sposób ręczny. Dalej organ wskazał, że jazdy manewrowe składów odbywają się bezpośrednio na podstawie sygnałów manewrowych podawanych przez drużynę manewrową przy pomocy sygnalizacji kolejowej (dźwiękowej i podawanej ręcznie) lub za pomocą łączności radiowej. Pracą manewrową na bocznicy kieruje bezpośrednio ustawiacz bocznicy, wchodzący w skład drużyny manewrowej. Zasadnicza szybkość jazd manewrowych nie przekracza 15 km/h, a przy dojazdach do ramp i magazynów praz przejazdów niestrzeżonych ograniczona została do 5 km/h. Do wykonywania czynności transportowych oraz manewrowych na bocznicy kolejowej normalnotorowej używane są znajdujące się na jej wyposażeniu lokomotywy spalinowe typu TEM-2 o mocy 1200 KM – szt. 1 oraz 2 lokomotywy spalinowe SM 42 o mocy 800 KM. Przejazd składu manewrowego z wydzielonej i zamkniętej bocznicy A. do stacji PKP K. odbywa się wyłącznie po uzgodnieniu oraz zezwoleniu wydanym przez dyżurnego ruchu stacji PKP K. Organ wskazał też, że z prowadzonego zestawienia ruch wagonów na bocznicy A. wynika, że faktycznie natężenie transportowe ruchu kolejowego jest stosunkowo niewielkie, bowiem w okresie 1-10 marca 2010 r. nadano łącznie 88 wagonów, co daje odpowiednio wartość średnią ok. 4 wagonów na dniówkę roboczą (praca bocznicy prowadzona jest na 2 zmiany). W poszczególnych miesiącach analizowanego okresu ilość odprawianych wagonów wynosiła odpowiednio: XI 2009 r. – 33 szt., XII 2009 r. – 185 szt., I 2010 r. – 342 szt., II 2010 r. – 157 szt. Ilość odprawianych wagonów na bocznicy KSK w Kłodawie w kolejnych miesiącach 2011 r. wynosiła odpowiednio: I – 35 szt., II – 97 szt., III – 83 szt., IV – 6 szt. Organ stwierdził, że mając na względzie powołane kryteria pracy o szczególnym charakterze rozumianej jako wykonywanej bezpośrednio przy ustawianiu drogi przebiegu pociągów i pojazdów kolejowych na stanowisku dyżurnego ruchu nie sposób przyjąć, że praca głównego specjalisty ds. logistyki realizowana w warunkach przedstawionych wyżej spełnia takie przesłanki. Dalej stwierdził, że stanowisko głównego specjalisty ds. logistyki jest funkcją kierowniczą dla całego działu logistyki, w którego skład wchodzą jeszcze inne mniejsze struktury organizacyjne, magazyn oraz bocznica kolejowa. Wyodrębnione wewnętrzne struktury organizacyjne A., w tym w szczególności bocznica kolejowa oraz transport kolejowy nadzorowane są dodatkowo przez istniejące stanowiska sztygara zmianowego transportu kolejowego, co wskazuje, że nadzór głównego specjalisty ds. logistyki nie jest sprawowany bezpośrednio. Okoliczność ta stanowi dodatkową przeszkodę uniemożliwiającą uznanie pracy głównego specjalisty ds. logistyki jako wykonywanej szczególnym charakterze. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 16 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu stanowisk bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego i warunków, jakie powinny spełniać osoby zatrudnione na tych stanowiskach oraz prowadzący pojazdy kolejowe (Dz. U. Nr 212, poz. 2152 ze zm. oraz z 2007 r. Nr 170, poz. 1204), tab. 1 poz. 1, za osobę pełniącą funkcję dyżurnego ruchu można uznać pracownika zajmującego się kierowaniem ruchu pociągów na stacji i sąsiednich szlakach, zarządzaniem, nadzorowaniem i wykonywaniem innych czynności związanych z ruchem pociągów i pracą manewrową stacji. Bocznica kolejowa A. nie jest stacją kolejową, jest obszarem zamkniętym o bardzo ograniczonym ruchu kolejowym i ewentualne pełnienie funkcji nadzorczej nad wykonywanymi pracami transportu kolejowego nie jest tożsame z tam rozumianym stanowiskiem dyżurnego ruchu.

Zgodnie z przesłanką ogólną wskazaną w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656) za prace o szczególnym charakterze należy zaś uznać prace zawarte w załączniku nr 2, które wymagają szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej spowodowanej procesem starzenia się pracownika. Zakres obowiązków, odpowiedzialności i wykonywanych czynności na stanowisku głównego specjalisty ds. logistyki nie spełnia wskazanych wyżej kryteriów i brak jest w związku z tym podstaw do nakazania umieszczenia J. D. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

J. D. wniósł odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji. Podniósł, iż praca na jego stanowisku nosi cechy pracy o szczególnym charakterze, bowiem jej warunki wiążą się z bezpośrednio z bezpieczeństwem publicznym. Praca ta jest identyczna z pracą dyżurnego ruchu. Zaznaczył, że inspektor potwierdził wykonywanie przez odwołującego na zajmowanym przez niego stanowisku czynności w zakresie prowadzenia ruchu kolejowego normalnotorowego i wąskotorowego zgodnie z przepisami i regulaminami zakładowymi. Jednakże brak dogłębnej analizy ze strony inspektora obowiązujących regulaminów, instrukcji i ustaw dotyczących prowadzenia ruchu kolejowego na bocznicy kolejowej spowodował wydanie decyzji negatywnej. Odwołujący podkreślił, że obowiązujące regulaminy szczegółowo określają kto jest odpowiedzialny za wykonywanie wszystkich czynności związanych z ruchem kolejowym i że tak rozumiane obowiązki są identyczne jak obowiązki dyżurnego ruchu określone w przepisach kolejowych w instrukcji R1. Na potwierdzenie tego odwołujący wskazał na protokół kontroli Państwowej Inspekcji Pracy tego samego oddziału, w którym powołano się na ten sam regulamin Pracy Transportu Kolejowego na bocznicy kolejowej A. S.A. oraz zakres obowiązków, odpowiedzialności i uprawnień Głównego Specjalisty ds. Logistyki. W tamtym protokole nie wskazywano na innych uczestników odpowiedzialnych za bezpieczeństwo związane z ruchem kolejowym, lecz za całokształt odpowiedzialny był kierownik działu logistyki. Bocznicę A. można w pełni porównać ze stacją kolejową ze względu na wielkość: 9 km torów, 16 rozjazdów i 3,2 km torów dzierżawionych od PKL i 3 rozjazdy, 2 przejazdy kolejowe z drogami publicznymi. Bocznica posiada 3 okręgi manewrowe, w których niezależnie mogą być wykonywane manewry. Odwołujący wskazał, że jego prace związane z nadzorowaniem i kierowaniem są jak najbardziej tożsame z zakresem i odpowiedzialnością dyżurnego ruchu, które wymagają szczególnej odpowiedzialności i sprawności psychofizycznej, które to zmniejszają się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek starzenia się.

Okręgowy Inspektor Pracy w P., po rozpoznaniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...]wca 2012 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił przebieg postępowania oraz przytoczył ustalenia organu I instancji. Następnie stwierdził, iż nie znalazł podstaw do ich zakwestionowania. W jego ocenie z dokonanych ustaleń wynika, że stanowisko głównego specjalisty ds. logistyki jest funkcją kierowniczą dla całego zespołu logistyki, w którego skład wchodzą jeszcze inne mniejsze struktury organizacyjne, magazyn oraz bocznica kolejowa. Wyodrębnione wewnętrzne struktury A., w tym w szczególności bocznica kolejowa oraz transport kolejowy nadzorowane są dodatkowo przez istniejące stanowiska sztygara zmianowego transportu kolejowego, co wskazuje, że (praca) nadzór) głównego specjalisty ds. logistyki nie jest sprawowany bezpośrednio. Okoliczność ta stanowi przeszkodę uniemożliwiającą uznanie pracy głównego specjalisty ds. logistyki jako wykonywanej w szczególnym charakterze. Powołując zapis z pozycji 1. tabeli 1. zawartej w rozporządzeniu z dnia 16 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu stanowisk (...), który definiuje stanowisko dyżurnego ruchu organ II instancji wskazał, że bocznica kolejowa A. nie jest stacją kolejową, jest obszarem zamkniętym o bardzo ograniczonym ruchu kolejowym i ewentualne pełnienie funkcji nadzorczej nad wykonywanymi pracami transportu kolejowego nie jest tożsame ze stanowiskiem dyżurnego ruchu. Dodał, że praca, którą wykonuje skarżący, a które sposób wykonywania został szczegółowo opisany w protokole kontroli inspektora pracy oraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie wskazuje, by praca ta spełniała kryteria określone powyżej dla pracy w szczególnych warunkach, bowiem brak jest w zadaniach wykonywanych przez pracownika takich obowiązków, które bezpośrednio wiązałyby się z ustawianiem drogi pociągów . Z ustaleń w protokole z kontroli wynika, że pracami manewrowymi na bocznicy w A. w kieruje bezpośrednio ustawiacz bocznicy, wchodzący w skład drużyny manewrowej. Skarżący wykonywał zadania związane z nadzorem nad wykonywanymi pracami, nie można zatem uznać, że bezpośrednio wykonywał prace związane z ruchem składów pociągów.

J. D. wniósł skargę na powyższą decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w P., zarzucając organowi naruszenie przy jej wydaniu:

- art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych poprzez uznanie, że praca wykonywana przez skarżącego na stanowisku głównego specjalisty ds. logistyki nie jest pracą o szczególnych charakterze,

- art. 41 ust. 6 tejże ustawy poprzez błędną jego interpretację i niewłaściwe zastosowanie, w wyniku czego wniosek skarżącego nie został potraktowany jako skarga zgodnie z treścią tego przepisu, co miało wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji,

- art. 105 k.p.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i uznanie, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi Okręgowy Inspektor Pracy w P. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie przed Sądem skarżący wskazał, że jego obowiązki służbowe są tożsame z obowiązkami dyżurnego ruchu, które są określone w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Wskazał, iż uważa, że organy ewentualnie powinny przeprowadzić dowód z opinii Głównego Specjalisty Urzędu Transportu Kolejowego w celu rozstrzygnięcia obowiązków skarżącego.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się bezzasadna.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że stosownie do przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe postępowanie było przedmiotem zaskarżenia. W niniejszej sprawie tutejszy Sąd wydał dwukrotnie orzeczenia. W pierwszym z wyroków z dnia 3 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Po 551/10 Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, płatnik składek jest obowiązany prowadzić m. in. ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. W przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy (art. 41 ust. 6 w/w ustawy). Kompetencje właściwych organów Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia takiej skargi określa art. 11a i 19 ust. 1 pkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Według tych przepisów właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy (tj. Główny Inspektor Pracy, okręgowi inspektorzy pracy i inspektorzy pracy działający w ramach właściwości terytorialnej okręgowych inspektoratów pracy – art. 17 cytowanej ustawy), są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Natomiast do zakresu działania okręgowego inspektora pracy należy między innymi rozpatrywanie odwołań od nakazów i innych decyzji inspektorów pracy. Z przytoczonych przepisów wynika, że Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w I instancji oraz Okręgowy Inspektor Pracy w II instancji, byli uprawnieni do rozstrzygania sprawy wpisu stanowiska pracy skarżącego do prowadzonej przez jego pracodawcę tj. A. S.A. ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Następnie Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy zależało od wykładni przepisów art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych definiującego prace o szczególnym charakterze oraz przepisów załącznika nr 2 do tej ustawy określającego wykaz prac o szczególnym charakterze. Stosownie do treści art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. W jego punkcie 6 wskazano prace bezpośrednio przy ustawianiu drogi, przebiegu pociągów i pojazdów metra (dyżurny ruchu, nastawniczy, manewrowy, ustawiacz, zwrotniczy, rewident taboru pośrednio potwierdzający bezpieczeństwo pociągu, dyspozytor ruchu metra, dyżurny ruchu i stacji metra). Redakcja pkt 6 jest tego rodzaju, że w pierwszej części opisuje stanowisko pracy przez określenie sposobu wykonywania pracy, jako praca bezpośrednio przy ustawianiu drogi, przebiegu pociągów. W drugiej natomiast części objętej nawiasem wymienia określone stanowiska. W ocenie Sądu taka redakcja przepisu oznacza, że zapis objęty nawiasem obejmuje przykładowe wyliczenie stanowisk i nie jest wyliczeniem pełnym. Skoro zajmowane przez skarżącego stanowisko nie jest tożsame z przykładowo wymienionymi, to obowiązkiem organu było dokonanie oceny, czy praca wykonywana przez skarżącego była pracą bezpośrednio przy ustawianiu drogi przebiegu pociągów. Skarżący wskazywał na podobieństwo swojej pracy do pracy dyżurnego ruchu. Brak pełnej analizy zakresu czynności obowiązujących skarżącego wyklucza definitywne rozstrzygnięcie tej kwestii na obecnym etapie postępowania.

Dalej Sąd wskazał, że w drugiej kolejności, po odtworzeniu zakresu pracy skarżącego w zakresie wyżej opisanym, organ winien ustalić czy stanowisko zajmowane przez skarżącego może być zakwalifikowane jako praca o szczególnym charakterze. Legalna definicja pracy o szczególnym charakterze zawiera dwie cechy takich prac, których utrata lub zmniejszenie związane z procesem starzenia się powoduje zmniejszenie się możliwości należytego wykonywania takich prac przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Jest to szczególna odpowiedzialność i szczególna sprawność psychofizyczna wymagane od pracownika zatrudnionego na stanowisku pracy zdefiniowanym w art. 3 ust. 3 ustawy. Przy ocenie więc czy praca na stanowisku pracy skarżącego nosi cechy pracy o szczególnym charakterze należało wyjaśnić, czy od skarżącego należy wymagać szczególnej odpowiedzialności i szczególnej sprawności psychofizycznej, oraz czy cechy te pozostaną na niezmienionym poziomie aż do wieku emerytalnego, czy też z wiekiem mogą ulegać ograniczeniu. Poszukując odpowiedzi na tak postawione pytania organ winien wziąć pod uwagę, że celem analizowanej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa publicznego, w tym zdrowia lub życia innych osób, przy wykonywaniu prac, które z racji ich charakteru wymagają szczególnej odpowiedzialności i sprawności psychofizycznej, poprzez uniemożliwienie pracownikom, którzy z powodu pogorszenia się sprawności psychofizycznej związanej z procesem starzenia, nie powinni takich prac wykonywać – wykonywania prac o szczególnym charakterze. Celem omawianej regulacji jest również umożliwienie pracownikom, którzy wykonywali prace o szczególnym charakterze, wcześniejszego skorzystania z uprawnień emerytalnych.

Sąd uznał też, że z uwagi na treść art. 11a ustawy o PIP, który określa kompetencje właściwych organów PIP w sprawach ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie można uznać, że właściwym rozstrzygnięciem w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem bowiem, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe. O bezprzedmiotowości postępowania w niniejszej sprawie nie może być jednak mowy, skoro rozstrzygnięcie sprawy wpisu do tej ewidencji wymagało merytorycznej oceny, czy praca konkretnego pracownika zatrudnionego u pracodawcy prowadzącego taką ewidencję, ma charakter pracy o szczególnym charakterze. Właściwym rozstrzygnięciem inspektora pracy w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji, jest - zdaniem Sądu - odmowa nakazania pracodawcy umieszczenia konkretnego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co wynika a contrario z treści art. 11a ustawy o PIP. Sąd nakazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji skompletowały materiał dowodowy dotyczący badanego stanowiska i dokonać oceny, w oparciu o wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku, czy praca na stanowisku głównego specjalisty do spraw logistyki ma charakter pracy o szczególnym charakterze.

Kolejnym zaś wyrokiem z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Po 1219/11, po rozpoznaniu skargi J. D. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] 2011 r. o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania od decyzji z dnia [...] 2011 r. Inspektora Pracy odmawiającej nakazania umieszczenia pracownika J. D. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, tutejszy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, iż odwołanie J. D. od decyzji Inspektora Pracy z dnia [...] 2011 r. było niedopuszczalne z uwagi na nieposiadanie przymiotu strony przez wnoszącego odwołanie. Wskazał, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, wniesienie odwołania przez osobę, która nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., niemniej jednak została uznana stroną w toczącym się postępowaniu administracyjnym i jako do strony została skierowana do niej decyzja organu I instancji, nie daje możliwości zastosowania instytucji wskazanej w art. 134 k.p.a., tj. stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W takim bowiem przypadku odwołanie podmiotu uznanego przez organy administracji za stronę winno być rozpoznane merytorycznie i organ II instancji, po rozpoznaniu odwołania, winien wydać jedną z decyzji określonych w art. 138 k.p.a. W przypadku gdy uzna, wbrew temu co przyjął organ I instancji, iż podmiot wnoszący odwołanie nie ma przymiotu strony, to winien uchylić decyzję tego organu i postępowanie umorzyć na podstawie art. 138 § 1 ust. 2 k.p.a. Niewątpliwie bowiem, skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w znaczeniu materialnym, daje tej osobie legitymację do wniesienia odwołania, gdyż ma ona interes prawny w obaleniu takiej decyzji. Ponadto, powołując przepis art. 153 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że w wyroku z dnia 3 listopada 2010 r. o sygn. II SA/Po 551/10 jednoznacznie uznano J. D. za podmiot posiadający uprawnienia strony w prowadzonym postępowaniu w sprawie wpisu zajmowanego przez niego stanowiska do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze. Kompetencje do rozstrzygania wniosku pracownika w sprawie wpisu stanowiska pracy do ewidencji, w świetle art.11a i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy o PIP posiadają właściwe organy PIP. W wyroku tym Sąd stwierdził również, że rozstrzygnięcie sprawy wpisu do ewidencji wymaga merytorycznej oceny, czy praca wykonywana przez konkretnego pracownika zatrudnionego u pracodawcy zobowiązanego do prowadzenia ewidencji ma charakter pracy w szczególnym charakterze. Ponadto postępowanie takie, w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji, nie może zostać zakończone umorzeniem na podstawie art. 105 §1 k.p.a., lecz wydaniem decyzji o odmowie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.

Reasumując, mając na względzie, że Sąd orzekający w niniejszym składzie oraz organy administracyjne związane są oceną prawną i wytycznymi co do dalszego postępowania stwierdzić należy – co zostało przesądzone w uprzednich wyrokach, że J. D. jest stroną w postępowaniu w sprawie wpisu zajmowanego przez niego stanowiska do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze, a zadaniem organów orzekających było dokonanie oceny, czy praca wykonywana przez skarżącego była pracą wykonywaną bezpośrednio przy ustawianiu drogi przebiegu pociągów, a następnie, czy stanowisko zajmowane przez skarżącego może być zakwalifikowane jako praca o szczególnym charakterze, a zatem, czy od skarżącego należy wymagać szczególnej odpowiedzialności i szczególnej sprawności psychofizycznej, oraz czy cechy te pozostaną na niezmienionym poziomie aż do wieku emerytalnego, czy też z wiekiem mogą ulegać ograniczeniu.

W ocenie Sądu organy orzekający w sposób rzetelny dokonały powyższej oceny. Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach osobowych skarżącego ustaliły, że skarżący jako główny specjalista ds. logistyki, w zakresie jego obowiązków i uprawnień, wykonuje zadania związane z zakresem logistycznym, z eksploatacją obiektów ogólnego przeznaczenia, z pełnieniem funkcji kierowniczej - kierowania oddziałem transportu, tj. nadzorowania transportu kolejowego i samochodowego w celu zabezpieczenia terminowych dostaw, planowanie i organizowanie pracy oddziału, planowanie remontu środków trwałych. Ponadto z przeprowadzonego przez organ I instancji protokołu kontroli (s. 4) wynika, że główny specjalista ds. logistyki sprawuje ogólny nadzór nad prowadzeniem ruchu kolejowego wewnątrz zakładowego oraz ogólny nadzór nad transportem samochodowym funkcjonującym w zakładzie. Ustalono też, że z taryfikatora kwalifikacyjnego dla A. wynika, że główny specjalista ds. logistyki powinien posiadać wyższe wykształcenie o specjalności mechanicznej lub transportowej oraz posiadać kwalifikacje na osobę dozoru wyższego w rozumieniu prawa górniczego, nie jest zaś zobowiązany posiadać kwalifikacji specjalnych w zakresie transportu kolejowego, w szczególności dyżurnego ruchu i stacji. Ponadto organ I instancji na podstawie dokonanych oględzin i opisu bocznicy ustalił, że pracę manewrową na bocznicy kieruje bezpośrednio ustawiacz bocznicy, wchodzący w skład drużyny manewrowej. Ponadto przejazd składu manewrowego z wydzielonej i zamkniętej bocznicy A. do stacji PKP K. odbywa się wyłącznie po uzgodnieniu oraz zezwoleniu wydanym przez dyżurnego ruchu stacji PKP K.. Z zestawienia ruchu wagonów na bocznicy A. wynika, ze natężenie transportowe ruchu kolejowego jest stosunkowo niewielkie – ok. 4 wagonów na dniówkę roboczą.

Ponadto w oparciu o następujące dokumenty "zakres obowiązków, odpowiedzialności i uprawnień głównego specjalisty ds. logistyki" oraz "Taryfikator kwalifikacyjny pracowników A. S.A." stwierdzono, że na tym stanowisku organizuje się i nadzoruje prace w zakresie:

- tworzenia i stosowania procedur i systemów powiązań zaopatrzenia, zbytu, magazynowania i transportu,

- prowadzenie ruchu kolejowego normalnotorowego i wąskotorowego zgodnie z przepisami i regulacjami wewnątrzzakładowymi,

- nawiązywanie kontaktów logistycznych z PKP, spedytorami kolejowymi oraz dostawcami,

- nadzór nad gospodarką magazynową, analizowanie wielkości zapasów magazynowych.

Z powyższego wynika, jak przyjęły organy orzekające, że stanowisko głównego specjalisty ds. logistyki jest stanowiskiem kierowniczym dla całego działu logistyki, w którego skład wchodzą mniejsze struktury organizacyjne, magazyn oraz bocznica kolejowa. Wyodrębnione wewnętrzne struktury organizacyjne A., w szczególności zaś bocznica kolejowa oraz transport kolejowy nadzorowane są dodatkowo przez sztygara zmianowego transportu kolejowego (k. 43 akt adm. I instancji), ona zaś, jak wynika z protokołu kontroli z dnia 12 maja 2011 r. (s. 4) jako zatrudniony w dziale logistyki DL podlegają bezpośrednio pod głównego specjalistę ds. logistyki. Oznacza to tym samym, że nadzór głównego specjalisty ds. logistyki nad pracami podstawiania wagonów na bocznicy pod punkty załadunkowe i wyładunkowe, terminowego obrotu wagonami między A. a stacją PKP, odpowiedniej eksploatacji taboru szynowego trakcyjnego, jego konserwacji i napraw zapobiegawczych, bieżącej konserwacji torów i rozjazdów, terminowego załadunku i wyładunku wagonu przez brygadę ładunkową oraz utrzymanie w sprawności technicznej taboru kolejowego na bocznicy kolejowej A. nie jest sprawowany bezpośrednio. Dlatego też nie można było przyjąć, że praca skarżącego miała szczególny charakter i wymagała szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej i tym samym, by konieczne było umieszczenie pracownika J. D. w ewidencji pracowników wykonujących taką pracę (art. 41 us. 6 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych).

Wobec powyższego nie można przyznać racji skarżącemu jakoby obowiązki na stanowisku głównego specjalisty ds. logistyki odpowiadały obowiązkom na stanowisku dyżurnego ruchu. Zważyć należy, wedle charakterystyki stanowiska dyżurnego ruchu określonej załączniku nr 9 w tabeli 1 lp. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie pracowników zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego, prowadzeniem określonych rodzajów pojazdów kolejowych oraz pojazdów kolejowych metra (Dz. U. Nr 59, poz. 301 ze zm.), że: 1) że prowadzi on ruch pociągów na stacji i przyległych szlakach, 2) zarządza, nadzoruje i wykonuje inne czynności, związane z ruchem pociągów i pracą manewrową stacji, 3) wykonuje pracę ciągłą w systemie zmianowym, w narażeniu na warunki atmosferyczne, w dużym napięciu uwagi oraz 4) odpowiada za bezpieczeństwo ruchu pociągów i życie pasażerów i 5) prowadzi dokumentację ruchową. Przedstawione obowiązki dyżurnego ruchu nijak się mają do obowiązków J. D. na stanowisku głównego specjalisty ds. logistyki.

W związku z powyższym nie można uznać, by organy orzekające dopuściły się naruszenia przepisów art. 3 ust. 3 i art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych.

Zarzut postawiony przez skarżącego naruszenia przez organy orzekające przepisu art. 105 k.p.a. należy uznać za bezzasadny z tego powodu, że przepis ten nie znalazł zastosowania zarówno przy wydaniu decyzji I, jak i II instancji. Kwestia zaś bezprzedmiotowości postępowania została wyjaśniona uprzednio w wyroku Sądu z dnia 3 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Po 551/10.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.