Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 374/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 142
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. K., A. K. i B. O. na decyzję Wojewody z dnia 22 lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

B. O., A. K. i A. K., następcy prawni F. K. i F. K., reprezentowane przez adw. R. O. wystąpiły o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej dawną działkę nr [...] lub alternatywnie o wypłatę odszkodowania za w/w nieruchomość z uwagi na fakt, że w ocenie wnioskodawczyń cena, za jaką nieruchomość została zbyta przez dawnych właścicieli, nie odpowiadała jej wartości rynkowej.

Decyzją z dnia 8 października 2010 r., nr [...], Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 104 Kpa i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami odmówił zwrotu nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...], a obecnie stanowiącej część działki nr [...], a na podstawie art. 105 K.p.a. umorzył postępowanie w części dotyczącej wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że na podstawie aktu notarialnego z dnia 1 października 1973 r. (Rep. A nr [...] na rok 1973) F. K. i F. K. sprzedali Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej nieruchomość położoną w G., oznaczoną jako działka nr [...], o pow. 681 m , wraz z częściami składowymi, za cenę łączną 399.236 zł. Sprzedaż nieruchomości została dokonana w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego G. I.

W wyniku zmian geodezyjnych dawna działka nr [...] stanowi część obecnej działki nr [...], będącej współwłasnością "A" i kilkudziesięciu osób fizycznych - właścicieli lokali mieszkalnych znajdujących się w blokach zlokalizowanych na w/w działce. Na działce nr [...] posadowione są 3 wielokondygnacyjne budynki mieszkalne, wokół których znajdują się urządzone ulice, parkingi, trawniki i pozostała infrastruktura osiedlowa.

Organ ustalił, że z dokumentów postępowania wywłaszczeniowego wynika, że propozycja dobrowolnego odstąpienia nieruchomości (pismo z dnia 28 czerwca 1973 r.) została skierowana do F. i F. K. oraz do J. K., jako współwłaścicieli działki nr [...]. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w G., Wydział II Cywilny z dnia 15 marca 1973 r., sygn. akt [...] F. i F. K. nabyli przez zasiedzenie połowę nieruchomości złożonej z działek nr [...]i [...], należącą uprzednio do J. K., wobec czego przy zbyciu działki nr [...] na rzecz Skarbu Państwa stroną sprzedającą byli tylko F. i F. K.

Bezsporną w sprawie okolicznością było, że działka nr [...], w granicach której znajduje się dawna działka nr [...], stanowi własność "A" i kilkudziesięciu osób fizycznych (jak wynika z odpisu z księgi wieczystej nr [...] oraz z wypisu z rejestru gruntów). Wspierając się na bogatym i ugruntowanym dorobku orzecznictwa administracyjnego organ administracji pierwszej instancji stanął na gruntowanym stanowisku, że jest to okoliczność uniemożliwiająca zwrot nieruchomości, a nawet uniemożliwiająca badanie przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podkreślono jednak, że w przedmiotowej sprawie na wywłaszczonej nieruchomości cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego bezsprzecznie został zrealizowany. Wniosek ten organ potwierdził również analizą art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który reguluje kwestię rozliczeń finansowych związanych ze zwrotem nieruchomości. Przepis ten nie przewiduje rozliczeń z innym podmiotem niż Skarb Państwa czy jednostka samorządu terytorialnego, co prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie przewidział możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości niebędącej w chwili rozpatrywania wniosku o zwrot własnością Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego.

W odniesieniu do drugiej części wniosku o odszkodowanie organ uznał go za bezprzedmiotowy, albowiem nie oparty na żadnej podstawie prawnej. Brak jest bowiem normy prawnej, która udzielałaby organowi administracji publicznej, w tym wypadku Prezydentowi Miasta wykonującemu zadania starosty z zakresu administracji rządowej, kompetencji do wydania merytorycznej decyzji administracyjnej, która rozstrzygałaby sprawę co do jej istoty. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. II OSK 2042/06 (LEX nr 394025). Wydanie zaś decyzji o odszkodowaniu bez podstawy prawnej stanowiłoby przesłankę stwierdzenia jej nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Przywołano także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. I SA/Wa 1174/05 (LEX nr 208953), gdzie stwierdzono, że brak podstawy prawnej do ustalenia w postępowaniu administracyjnym odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w związku z utratą własności nieruchomości w wyniku umowy cywilnoprawnej oraz że utrata własności nieruchomości w wyniku zawarcia umowy cywilnoprawnej nie daje podstaw do ubiegania się o ustalenie w postępowaniu administracyjnym odszkodowania z tytułu utraty prawa własności, na podstawie przepisów dotyczących wywłaszczenia nieruchomości.

W przedmiotowej sprawie, w zakresie wniosku o odszkodowanie, organ administracji publicznej nie jest kompetentny do wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty, tj. do ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...]. Wnioskodawczynie wystąpiły do Prezydenta Miasta o wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, przy czym przeniesienie własności nieruchomości nastąpiło na mocy umowy sprzedaży - aktu notarialnego rep. A nr [...] r. Państwowego Biura Notarialnego w G., z zaznaczeniem w treści aktu, że sprzedaż następuje w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a właściciele - co wymaga podkreślenia - wyrazili zgodę na dobrowolne odstąpienie nieruchomości, w tym na zaproponowaną cenę ustaloną w oparciu o opinię szacunkową sporządzoną przez biegłego. Bezpodstawne są twierdzenia pełnomocnika wnioskodawczyń o zawarciu umowy sprzedaży nieruchomości pod wpływem błędu czy groźby. Zagrożenie wywłaszczeniem w przypadku braku zgody na dobrowolne odstąpienie nieruchomości nie mieści się w zakresie znaczeniowym pojęć "błąd", "groźba" czy "przymus".

Odwołanie od powyższej decyzji wnioskodawczynie twierdząc, że nie powinna zostać utrzymana w mocy, albowiem akceptuje bezpodstawne pozbawienie własności przez gdyńskie władze minionego ustroju. Odwołujące się podtrzymują argumentację dotyczącą zawarcia umowy przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości przez ich poprzedników prawnych pod wpływem błędu lub groźby. Wyjaśniły, że byli oni nękani przez ówczesne władze miejskie i w konsekwencji zmuszeni do wyzbycia się własności. Grożono im wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego. W tych okolicznościach nie można uznać, że sprzedaż nieruchomości nastąpiła w warunkach zgodnych z zasadą swobody umów. W ocenie odwołujących cena uzyskana ze sprzedaży nieruchomości jest dalece nieadekwatna do jej rzeczywistej wartości. Wobec tego w tym przypadku mamy do czynienia z nadużyciem władczej pozycji Państwa w stosunku do obywatela, co jest niezgodne z prawem. Skarb Państwa ma prawo wywłaszczyć lub odkupić nieruchomość od obywatela, ale musi się to odbyć za słusznym odszkodowaniem.

Rozpatrujący odwołanie Wojewoda decyzją z dnia 22 lutego 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta.

Organ odwoławczy potrzymał stanowisko wyrażone przez organ pierwszej instancji, że przedmiotem roszczenia o zwrot wywłaszczonych nieruchomości może być jedynie nieruchomość pozostająca we władaniu podmiotu publicznoprawnego, tj. taka, która nie jest obciążona prawami rzeczowymi uniemożliwiającymi jej zwrócenie. Jeżeli zatem nieruchomość objęta roszczeniem stanowi własność osoby trzeciej, nie podlega zwrotowi.

Właścicielem przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działka nr [...], w granicach której znajduje się dawna działka o nr [...], jest "A" i kilkadziesiąt osób fizycznych (odpis księgi wieczystej nr [...]), które, jak każdy inny nabywca nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej, korzystają z domniemania wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Wobec bezoporności okoliczności, że ani Skarb Państwa, ani jednostka samorządu terytorialnego nie są właścicielami przedmiotowej działki, gdyż stanowi ona własność osób trzecich, żądanie jej zwrotu na rzecz wnioskodawców nie może zostać uwzględnione w drodze postępowania administracyjnego. Nieposiadanie tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego jest przyczyną odmowy zwrotu, bez względu na to czy wystąpiły, czy nie przesłanki z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W odniesieniu do umorzenia postępowania z wniosku o odszkodowanie organ odwoławczy podzielił stanowisko o bezprzedmiotowości postępowania w tej części wyrażone w zaskarżonej decyzji. W przedmiotowej sprawie pozbawienie praw do nieruchomości nastąpiło bez ustalenia odszkodowania w decyzji administracyjnej, gdyż wskazaną nieruchomość przejęto na podstawie aktu notarialnego - umowy sprzedaży z dnia 1 października 1973 r. zawartego w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w którym to akcie określono wysokość odszkodowania oraz warunki jego wypłaty. Utrata własności nieruchomości w wyniku zawarcia umowy cywilnoprawnej nie stanowi przesłanki do występowania o ustalenie odszkodowania w postępowaniu administracyjnym. W odniesieniu do zarzutów dotyczących zawarcia umowy sprzedaży z dnia 1973 r. pod wpływem błędu lub groźby organ odwoławczy stwierdził, że uchylenie się od skutków prawnych umowy zawartej pod wpływem błędu lub groźby wymaga odrębnego oświadczenia woli (art. 88 K.c.) lub wytoczenia stosownego powództwa w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym (wyrok WSA w Lublinie z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Lu 312/07). Organ podkreślił, że do badania wad oświadczeń woli uprawniony jest sąd powszechny a nie organy administracji publicznej.

Skargę na powyższą decyzję wywiodły A. K., A. K. i B. O. reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucając naruszenie prawa materialnego w postaci art. 136 ust. 3 ustawy i gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię oraz stwierdzenie, że niezabudowana część nieruchomości nie jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, naruszenie art. 137 wskazanej ustawy poprzez jego błędną wykładnię oraz uznanie, że mimo wystąpienia przewidzianych tam przesłanek uzasadniona jest odmowa zwrotu nieruchomości oraz naruszenie art. 129 ust. 5 ustawy poprzez jego błędną wykładnię oraz stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy i odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. Zarzucono nadto naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 105 § 1 Kpa. poprzez uznanie, że postępowanie o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości stało się bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu oraz art. 7 i art. 8 Kpa poprzez naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego i nieuwzględnienie słusznego interesu obywateli, w tym przypadku skarżących. Zarzucając powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu ustalenia wysokości odszkodowania.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że poprzednicy prawni skarżących do podpisania umowy przekazującej przedmiotową nieruchomość zostali zmuszeni (art. 84 § 1 i § 2 Kc). Okoliczność tą potwierdza korespondencja z Okręgową Dyrekcją Inwestycji Miejskich w G. Skarżący podkreślili, że ich poprzednicy prawni nie zdawali sobie sprawy z innych możliwości przekazania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa niż dobrowolna umowa cywilna. Z obawy przed utratą części majątku podpisali umowę sprzedaży wskazanej nieruchomości. Warunki tej umowy odbiegały od dalece od warunków rynkowych, a cena uzyskana ze sprzedaży nie stanowiła odzwierciedlenia rzeczywistej wartości nieruchomości. Skarżący nadto konsekwentnie stoją na stanowisku, że podmiotem, któremu na podstawie umowy nieruchomość została przekazana jest Skarb Państwa i on też winien być adresatem żądań dotyczących jej zwrotu, bez względu na to w czyją własnością nieruchomość jest w tej chwili. Skarżący podkreślili, że przedmiotem roszczeń o zwrot bądź o odszkodowanie jest część nieruchomości przekazanej wcześniej na rzecz Skarbu Państwa, która nie został wykorzystana pod budownictwo spółdzielcze. Pomiędzy posesją B. O. a blokiem mieszkalnym "A" znajduje się pas zieleni niezaadoptowany na potrzeby budownictwa spółdzielczego. W ocenie skarżących powyższe świadczy o tym, że część wywłaszczonej nieruchomości nie została wykorzystana na określony cel wywłaszczenia. Skarżący twierdząc, że ich poprzednikom prawnym nie zostało wypłacone "słuszne odszkodowanie" domagając się wypłaty odszkodowania wspierając się argumentacją konstytucyjną.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd na rozprawie w dniu 21 września 2011 r. oddalił wniosek dowodowy złożony przez uczestnika postępowania "A" – o przeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości, z uwagi na to, iż nie jest on dopuszczalny w świetle treści art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.)

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji według kryteriów wynikających z art. 1 § 1 oraz 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) oraz art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uznał, że nie narusza ona prawa, w tym przepisów postępowania w sposób, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651), dalej u.g.n. Zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja Wojewody utrzymuje w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 8 października 2008 r. nr [...], którą odmówiono zwrotu nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...], a obecnie stanowiąca część działki nr [...], na podstawie art. 142 u.g.n. oraz umorzono postępowanie w części dotyczącej wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, na podstawie art. 105 Kpa.

Jak wynika z niespornych okoliczności sprawy i prawidłowych ustaleń organu, przedmiotem roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest część działki o numerze [...], w dacie wywłaszczenia oznaczona numerem [...]. Z żądaniem zwrotu wystąpili następcy prawni osób, które dokonały zbycia przedmiotowej działki umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 1 października 1973 r. Repertorium A nr [...] (vide: fotokopia umowy w aktach administracyjnych I instancji), w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70, z późn. zm.). Wniosek złożony został do organu pierwszej instancji przez B. O., A. K. i A. K., w imieniu których działa profesjonalny pełnomocnik, w dniu 14 kwietnia 2010 r. Pismo zawiera dwa żądania, obok roszczenia o zwrot części nieruchomości działki nr [...] o powierzchni 682 m2, zgłoszono (jako alternatywne) żądanie wypłaty odszkodowania, uzasadniane tym, że otrzymana cena za nieruchomość nie odpowiadała jej wartości rynkowej, a umowa zawarta była pod wpływem przymusu (vide: wniosek w aktach administracyjnych I instancji). Aktualnym zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i na dzień skarżonego rozstrzygnięcia właścicielem nieruchomości oznaczonej nr [...] jest "A" oraz szereg osób fizycznych - właścicieli poszczególnych lokali mieszkalnych znajdujących się w trzech budynkach wielokondygnacyjnych usytuowanych na tej działce. Bezsporny stan własności ujawnia księga wieczysta Nr [...] (vide: odpis księgi w aktach administracyjnych).

Wychodząc od ogólnych rozważań dotyczących przedmiotowej sprawy, trzeba wskazać, że w art. 136 u.g.n. ustawodawca odniósł zasadę zwrotu nieruchomości do wszystkich przypadków wywłaszczenia nieruchomości na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej, a w art. 216 u.g.n. dodatkowo przewidział odpowiednie stosowanie tej zasady do niektórych innych przypadków odjęcia własności, regulując między innymi w ust. 1 że przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79). Niewątpliwie zatem skarżące posiadają legitymację do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wywodząc ją z opisanego wyżej nabycia spornej działki od poprzedników prawnych przez Skarb Państwa aktem notarialnym sprzedaży zawartym na podstawie wspomnianego art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Jednakże, jak wskazuje się w doktrynie oraz judykaturze, a Sąd orzekający w niniejszym składzie stanowisko to podziela, nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot, nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli więc podmioty te zbyły wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej lub fizycznej, nieruchomość taka nie będzie mogła zostać zwrócona (vide: Tadeusz Woś Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, LexisNexis Warszawa 2010, str. 399-400). Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1357/06 (Baza orzeczeń LEX nr 281307) wskazując, że nieposiadanie tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jest przyczyną odmowy jej zwrotu, bez względu na to, czy wystąpiły czy też nie przesłanki z art. 137 u.g.n. oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 9 maja 2008r., sygn. akt II SA/Lu 144/08 (Baza orzeczeń LEX nr). Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 15 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1243/08 (Baza orzeczeń LEX nr 569628) uznał, iż nie można orzec o zwrocie nieruchomości, nawet zbędnej na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, jeżeli jej właścicielem, w czasie rozpatrywania wniosku o zwrot nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, przy czym w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Sąd ten kwestię oceny legalności decyzji o odmowie zwrotu uzależnił od stanu prawnego nieruchomości w chwili wystąpienia z wnioskiem o jej zwrot.

W tym kontekście badanie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jak o tym stanowi art. 136 ust. 3 oraz art. 137 u.g.n., może nastąpić tylko wówczas, gdy nieruchomość ta nadal pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, który ją przejął lub określonej jednostki samorządu terytorialnego. Na marginesie przy tym Sąd zauważa, iż jak wynika z akt właścicielem działki nr [...] w okresie od 1973 do 1992 r. był Skarb Państwa, a następnie w związku z komunalizacją mienia Gmina G. (vide: wykazy zmian gruntowych w aktach administracyjnych I instancji).

W związku z powyższym zarzuty skargi odnoszące się do braku wykorzystania spornej działki na cel określony w umowie (przeznaczenie pod budownictwo spółdzielcze) nie mają znaczenia prawnego, nie można bowiem mówić o zbędności warunkującej zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy jej nabywca nieruchomością tą już nie włada. Wobec tego zbędna była ocena tej przesłanki zwrotu dokonana przez organ pierwszej instancji, uchybienie to nie miało jednak istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Organ drugiej instancji, akceptując odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zasadnie nie przeanalizował przesłanek z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n., słusznie stojąc na stanowisku, że robić tego nie może w sytuacji, gdy przedmiotowa działka nie jest własnością Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego. Trzeba także zauważyć, iż wprawdzie nie było przedmiotem ustaleń organów, w jakiej dacie nastąpiło przejście prawa własności spornej działki na rzecz "A" (nabycie własności poprzez osoby fizyczne było bowiem wtórne i związane ze spółdzielczym prawem do lokali mieszkalnych), poprzedzonego prawem użytkowania wieczystego, również jednak to uchybienie pozostawało bez istotnego wpływu na zaskarżone rozstrzygnięcia, gdyż w dacie złożenia wniosku przez skarżące stan prawny nieruchomości był niewątpliwy, co wynikało z treści księgi wieczystej przywołanej przez organy jako dowód w sprawie. Natomiast w odpowiedzi na skargę Wojewoda powołuje się na okoliczność, która uniemożliwia zwrot przedmiotowej nieruchomości ze względu na treść art. 229 u.g.n, gdyż prawo użytkowania wieczystego na rzecz "A" ustanowione zostało przed dniem wejścia w życie tej ustawy i ujawnione w księdze wieczystej (umowa wieczystego użytkowania z dnia 27 października 1972 r. Nr [...]). Niemniej, wskazany wyżej przepis nie był podstawą prawną skarżonego rozstrzygnięcia, aczkolwiek zgodzić się trzeba z Wojewodą, że negatywna przesłanka zwrotu spornej nieruchomości wynikająca z art. 229 u.g.n. musiałaby w rezultacie doprowadzić do wydania również negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu.

Sąd aprobuje w niniejszej sprawie treść rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na brak przesłanki warunkującej zwrot, jaką jest pozostawanie tej nieruchomości w trakcie trwania postępowania we własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (Gminy G.). Wypada jednak zauważyć, że stanowisko orzecznictwa, ukształtowane również na tle zbliżonej w skutkach regulacji z art. 229 u.g.n., co do tego, czy powinno się w taki sytuacjach odmawiać zwrotu, czy umarzać postępowanie, nie jest jednolite. Przywołany wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1375/06, wydany w podobnych do niniejszej sprawy okolicznościach, nie zakwestionował rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu. Z kolei w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 128/10 (Baza orzeczeń LEX nr 674264) mówi się, że w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub jednostka samorządu gminnego nie dysponuje wywłaszczoną nieruchomością, postępowanie o zwrot takiej nieruchomości jest bezprzedmiotowe, co uzasadnia umorzenie postępowania w sprawie. Mimo jednak rozbieżności w orzecznictwie co do właściwej w takich przypadkach treści rozstrzygnięcia (decyzja o odmowie zwrotu czy decyzja o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego), dopuszcza się obie formy jako prowadzące do tego samego skutku, a uchybienie w tym względzie przyjmuje jako nieistotne (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1673/09, Baza orzeczeń LEX nr 745124, gdzie rozważa się wprawdzie sytuację objętą dyspozycją art. 229 u.g.n., lecz stanowisko pozostaje aktualne również w sytuacji braku tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego). W rezultacie zatem, nawet gdyby opowiedzieć się za koncepcją umorzenia postępowania co do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wobec niepozostawania tej nieruchomości w trakcie trwania postępowania administracyjnego we własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, to w ślad za stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 1991 r., sygn. akt SA/Ka 60/91, mimo takiego wadliwego rozstrzygnięcia obie decyzje odpowiadałyby prawu, skoro żądanie od chwili złożenia wniosku nie mogło już być uwzględnione.

Oceniając następnie rozstrzygnięcie umarzające postępowanie w części dotyczącej żądania wypłaty odszkodowania, ze wskazaniem na art. 105 kpa, Sąd uznaje, iż pozostaje ono w zgodzie z prawem. Wskazany przepis określa przypadki umorzenia postępowania, przy czym w okolicznościach rozpoznawanej sprawy właściwą podstawę określa paragraf pierwszy, dotyczący umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości. Bezprzedmiotowość postępowania jest powiązana z treścią art. 1 pkt 1 kpa, a więc z przedmiotem postępowania administracyjnego, jakim jest sprawa administracyjna, oznaczająca kompetencję organu administracji publicznej do wydania w indywidualnej sprawie decyzji administracyjnej. Postępowanie administracyjne może być w szczególności bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych, gdy brak jest normy prawnej, udzielającej organowi administracji kompetencji do wydania decyzji administracyjnej. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jak trafnie uznał organ, brak jest bowiem podstawy prawnej do wydania decyzji o odszkodowaniu w przedstawionych wyżej i prawidłowo ustalonych okolicznościach. Wymaga podkreślenia, że stosownie do treści art. 129 ust. 1 w związku z art. 119 ust. 1 u.g.n. w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości ustala się wysokość odszkodowania. Wydanie odrębnej decyzji o odszkodowaniu możliwe jest w sytuacjach określonych w art. 129 ust. 5 u.g.n. Przepis ten przewiduje, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Żaden ze wskazanych przypadków nie odnosi się do sytuacji skarżących. W szczególności zaś, jak wynika z treści opisanego wyżej aktu notarialnego stanowiącego podstawę nabycia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa, ustalona została w umowie wysokość odszkodowanie i termin jego zapłaty, niezależnie zatem, że w tej sytuacji nie można mówić o wywłaszczeniu, nie może być także mowy o braku odszkodowania. Podkreślić przy tym trzeba, że skarżące kwestionują jedynie wysokość przyznanego odszkodowania, uznając, że jest niewystarczające i nieodpowiadające wartości rynkowej działki, a nie jego brak.

Sąd podziela w związku z tym pogląd organów co do cywilnoprawnego charakteru roszczenia odszkodowawczego, z jakim wystąpiły skarżące w niniejszej sprawie administracyjnej. Taki charakter roszczenia odszkodowawczego przesądza o możliwości dochodzenia go w drodze powództwa cywilnego przed sądem powszechnym, co z kolei wyklucza drogę administracyjną. Również w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że utrata własności nieruchomości w drodze cywilnoprawnej nie daje podstaw do ubiegania się o ustalenie w postępowaniu administracyjnym odszkodowania z tego tytułu na podstawie przepisów dotyczących wywłaszczania nieruchomości (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 71/08, Baza orzeczeń LEX nr 563063; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1174/05, Baza orzeczeń LEX nr 208953). Należy też zauważyć, że żądanie skarżących opiera się na podnoszeniu okoliczności objętych hipotezą przepisu art. 84 Kc, regulującego kwestię uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, a także okoliczności świadczących o złożeniu oświadczenia woli pod wpływem groźby (art. 87 kc), zarzuty zatem dotyczą kwestii powstałych w związku z zawartą między poprzednikami prawnymi skarżących a Skarbem Państwa umową sprzedaży nieruchomości, aktem notarialnym z dnia 1 października 1973 r., Rep. A Nr [...]. Tymczasem wady oświadczenia woli, skutkujące nieważnością czynności prawnej, nie podlegają badaniu przez organ administracji publicznej w toku postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Kwestia oceny ważności i zgodności z prawem czynności cywilnoprawnych nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia administracyjnego, wobec generalnej zasady orzekania w takich sprawach przez sądy powszechne. Z tych przyczyn zarzuty skargi, przywołane wcześniej w odwołaniu, nie mogą zostać uwzględnione.

Nie są także zasadne zarzuty skargi naruszenia przepisów postępowania - art. 7 i 8 kpa, bowiem przywołane wyżej przepisy materialnoprawne oraz prawidłowo ustalony przez organy stan faktyczny wyklucza zarówno żądanie zwrotu spornej nieruchomości jak i ustalenie odszkodowania.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.