Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 348/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz Protokolant Katarzyna Czabaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2021 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "A" Sp. z o.o. w S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z [...] r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "A" Sp. z o.o. (dalej: strona, skarżąca, Spółka) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W podstawie prawnej decyzji ZUS powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.).

Z akt administracyjnych wynika, że prezes Spółki wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie wszelkich zaległych należności składkowych. We wniosku wskazał, że rozpoczęto proces upadłości likwidacyjnej Spółki, która nie prowadzi już żadnej działalności gospodarczej, brak jest szans na odzyskanie przysługujących wierzytelności. Wskazał także na swoją sytuację zdrowotną.

ZUS decyzją z [...] nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, argumentując, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Następnie po rozpoznaniu odwołania Spółki decyzją z [...]. nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

Wyrokiem z 25 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/GI 1039/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, uchylił tę decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że przedwczesnym jest rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, z uwagi na niewyjaśnienie kwestii przedawnienia. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a.

Ponadto WSA stwierdził, że bardzo wnikliwie organ rentowy powinien ustalić, czy w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

W uzasadnieniu decyzji na str. 5-9 ZUS odniósł się do kwestii przedawnienia, wyjaśniając, że podane w sentencji decyzji z [...] nr [...] należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło w związku z wszczętym wobec Spółki postępowaniem egzekucyjnym (od dnia odbioru tytułu wykonawczego) i będzie trwało aż do dnia, w którym zakończone postępowanie egzekucyjne zostanie zakończone (umorzone), zgodnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Dodatkowo w przypadku tytułów wykonawczych doręczonych [...] za okres: 2-3/2014, 6-7/2014, 12/2014 bieg przedawnienia zawiesza już wszczęcie postępowania odnośnie określenia wysokości zadłużenia odebrane [...] (decyzja prawomocna [...]), zgodnie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.

W przypadku tytułów wykonawczych doręczonych [...] za okres 6/2013, bieg przedawnienia zawiesza już wszczęcie postępowania odnośnie określenia wysokości zadłużenia doręczone zastępczo [...] r. (decyzja prawomocna [...] r.). zgodnie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.

Natomiast dla pozostałych zaległości bieg terminu przedawnienia przerwało doręczenie tytułu wykonawczego.

Szczegółowy wykaz początku okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia dla poszczególnych funduszy i okresów zaległości oraz wykaz tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przedstawione zostało w tabelach na str. 7-9.

Następnie ZUS wyjaśnił, że dokonał rozpoznania sytuacji materialnej Spółki, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie z [...] r. Dodatkowo na wezwanie organu Prezes Zarządu Spółki w piśmie z [...] r. nie przedstawił żadnych nowych okoliczności mogących skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Nie jest też okolicznością taką postanowienie Sądu Rejonowego [...] w K. z [...], sygn. akt [...] o ogłoszeniu upadłości A. K. (Prezesa Spółki) - osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

Następnie organ wskazał, że na podstawie przedłożonej dokumentacji finansowej ustalono, że w 2017 r. strata z działalności Spółki wyniosła [...]zł. Dla porównania - w roku 2016 zysk Spółki wyniósł [...]zł, natomiast w roku 2015 strata wyniosła [...]zł. Zgodnie z Bilansem Spółki sporządzonym na dzień 31 grudnia 2017 r. oraz Rachunkiem Zysków i Strat w wersji porównawczej za rok 2017 sporządzonej dla jednostek mikro - w skład aktywów Spółki wchodziły aktywa trwałe oraz rozliczenia międzyokresowe (wartość netto [...]zł). Aktywa obrotowe to wartość zapasów (towary) w kwocie [...]zł oraz należności krótkoterminowe w wartości netto [...]zł. Pasywa Spółki za rok 2017 podzielono generalnie na stan kapitałów własnych, zobowiązania i rezerwy na zobowiązania. Kapitał własny Spółki był ujemny i wynosił -[...]zł, jego wysokość określały skumulowane straty za lata ubiegłe i dochody netto za rok 2007, 2008, 2009 oraz 2013, 2014, 2015 (pomniejszone o kapitał podstawowy). Wartość zobowiązań wynosiła [...]zł. Spółka za rok 2017 nie sporządziła sprawozdania z przepływu środków pieniężnych i zestawienia ze zmian w kapitale własnym, sprawozdanie nie podlegało badaniu przez biegłego rewidenta. Zgodnie z danymi z KRS wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...]zł. Ustalono również, że Spółka nie jest właścicielem nieruchomości i nie posiada składników mienia ruchomego, których wartość pozwalałaby na dokonanie zabezpieczenia hipotecznego lub zastawu skarbowego.

Analizując przesłanki umorzenia, ZUS wyjaśnił, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. - nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - nie nastąpiło wyrejestrowanie Spółki jako płatnika składek, a jedynie 1 listopada 2016 r. wyrejestrowano z ubezpieczeń społecznych ostatnią osobę, za którą Spółka miała obowiązek rozliczać i opłacać składki. W Krajowym Rejestrze Sądowym nadal widnieje ona jako aktywny podmiot. ZUS podkreślił, że brak majątku wnioskodawcy istotny jest jedynie wówczas, gdy w pierwszej kolejności stwierdzono zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie ZUS okoliczność, że przez ostatnie lata Spółka dokonała jedynie kilku transakcji polegających na wyprzedaży zamortyzowanego majątku nie pozwala w żaden sposób przyznać, że działalność Spółki została zakończona.

Zdaniem ZUS nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż w aktach sprawy znajdują się:

- postanowienia Komornika Sądowego SR w S.. z [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia, że w jego trakcie nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Postępowanie egzekucyjne było prowadzone w stosunku do Spółki na wniosek wierzyciela - A. K. Nie oznacza to jednak, że Spółka nie posiada majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić, egzekucję. W przypadku Spółki Komornik Sądowy nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego co do należności składkowych z uwagi na brak majątku, co wyklucza wystąpienie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.;

- postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] r., z którego wynika, że postępowanie prowadzone było z wniosku jednego wierzyciela na podstawie 8 tytułów wykonawczych. Łączna dochodzona kwota należności pieniężnych wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi na dzień [...] wynosiła [...]zł. Z protokołu o stanie majątkowym spisanym [...] r. przez Poborcę Skarbowego z Prezesem Zarządu Spółki, wynika, że: działalność Spółki rozpoczęła się w [...] r., brak jest kapitału, działalność zawieszona jest od [...] r., majątek trwały Spółki to 20 letni sprzęt biurowy, dwa dziesięcioletnie komputery, brak jest inwestycji długoterminowych, majątku obrotowego, środków pieniężnych, papierów wartościowych, majątku znajdującego się we władaniu osób trzecich, Spółka posiada otwarty rachunek bankowy w Banku [...], na którym brak jest środków, wierzytelności są bezskuteczne, majątek Spółki został rozkradziony.

Przeprowadzono analizę informacji zawartych w bazach danych urzędu i w wyniku nie ustalono informacji o składnikach majątku Spółki, do których można skierować skuteczną egzekucję.

Fakt umorzenia powyższego postępowania egzekucyjnego, w którym dochodzono zobowiązań podatkowych jest jednak niewystarczającą przesłanką do uznania, że w odniesieniu do zobowiązań z tytułu składek również zachodzą przesłanki do jego umorzenia;

ZUS stwierdził, że nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - postępowanie egzekucyjne prowadzone zarówno przez Dyrektora ZUS Oddział w C. jak i Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. dla wszystkich zaległości na koncie Spółki jest w toku, gdyż do dnia dzisiejszego organ egzekucyjny nie wydał wiążącego dla stron postanowienia o umorzeniu postępowania w zakresie egzekucji zobowiązań składkowych, którego powodem byłby całkowity brak majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jednocześnie o całkowitej ich nieściągalności. Zaległości zostały bowiem objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Tym samym nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS podkreślił, że nawet w przypadku stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec Spółki, istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na członków jej zarządu, tj. A. K., który dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego w kwocie [...]zł brutto, a wypłacanego po potrąceniach komorniczych w kwocie [...]zł netto.

Te okoliczności uniemożliwiają pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

ZUS wyjaśnił, że nie jest możliwe umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż przepis ten ma zastosowanie do osób opłacających składki na własne ubezpieczenia.

ZUS podkreślił, że Spółka w żaden sposób nie wykazała istnienia jakichkolwiek okoliczności przemawiających za umorzeniem jej zaległości składkowych.

Organ podniósł też, że na koncie płatnika figurują nieopłacone składki finansowane przez płatnika za zatrudnionych pracowników.

Następnie przypomniał, że Prezes Zarządu Spółki nie wskazał, w jaki sposób ewentualne umorzenie zaległości z tytułu składek wpłynie na poprawę jej sytuacji finansowej, zwłaszcza, że zadłużenie to stanowi tylko niewielką część wszystkich zobowiązań, które bez względu na decyzję organu nadal mogą być dochodzone przez innych wierzycieli.

Organ zaakcentował, że jeżeli właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęcie negatywnego dla Spółki rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne. Niezasadnym byłoby bowiem czynienie z instytucji umorzenia powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z zapłaty zaległości. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien zdawać sobie sprawę, że jest odpowiedzialny za prawidłowość składanych dokumentów rozliczeniowych, zapłatę swoich należnych i w pełnej wysokości składek. Spółka z obowiązku tego się nie wywiązała.

W skardze do sądu administracyjnego w Gliwicach, skarżąca reprezentowana przez prezesa zarządu, wniosła o umorzenia należności z tytułu składek, wskazując, że sytuacja finansowa Spółki jest bardzo zła. Spółka od 3 lat nie zatrudnia żadnego pracownika. Prezes zarządu pracuje "społecznie" nie osiągając z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, [...] r. odszedł ostatni jego współpracownik - asystent - bo nie miał szans na otrzymanie wynagrodzenia. Skarżąca nie osiąga żadnych przychodów, nie może odzyskać zobowiązań. Kontrahenci Spółki okazali się nieuczciwi, ale wszystkie sprawy prowadzone przez prokuraturę były umarzane, a procesy cywilne nic nie dadzą. Spółka jest całkowicie niewypłacalna, były umarzane postępowania egzekucyjne prowadzone wobec Spółki z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Skarżąca wskazała, że umorzenie należności ZUS przyspieszy ogłoszenie upadłości Spółki z jej całkowitą likwidacją. Nie zgadza się z wydaną decyzją i dokonanymi ustaleniami, wskazując, że Spółka faktycznie nie prowadzi działalności, pomimo, że widnieje w KRS. Prezes zarządu ma zasądzone wyrokami sądu pracy należności przekraczające 500.000 zł, jest na emeryturze, która także podlega zajęciu egzekucyjnemu, zrezygnował z wynagrodzenia za pracę, aby więcej środków pozostało w Spółce, ale i tak nic to nie dało, zaciągnął kredyty prywatne w bankach, których nie jest w stanie spłacić, wystąpił także do sądu o upadłość konsumencką. Dodatkowo prezesowi zarządu cały czas pogarsza się stan zdrowia, dotyczy to także jego żony. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Spółki z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W ocenie skarżącej, powołane okoliczności wskazują, że występuje stan całkowitej nieściągalności, który uzasadnia umorzenie należności.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a).

Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z mocy art. 153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy również sądów i oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009r., I OSK 426/08, Legalis). Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu nie jest wiążąca w razie zmiany stanu prawnego (jeżeli w konsekwencji pogląd sądu stanie się nieaktualny) lub zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że tut. Sąd rozpoznaje ją po raz drugi.

Sąd w składzie obecnie rozpoznającym sprawę był zobligowany przede wszystkim skontrolować, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w ww. prawomocnych wyrokach. Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się bowiem do kontroli, czy organy administracji właściwie uwzględniły wskazania zawarte w poprzednim wyroku oraz do oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

Bezspornym w sprawie jest, że wytyczne co do jej rozpoznania wskazane zostały w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z 25 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1039/19.

Po pierwsze Sąd stwierdził, że: "(...) decyzje w sprawach umorzenia zaległych składek ZUS mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. (..).

Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 K.p.a.) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 u.s.u.s."

Po drugie "(...) bardzo wnikliwie organ rentowy powinien ustalić, czy w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że wprawdzie nie nastąpiło formalne zaprzestanie prowadzenia działalności, ale faktycznie skarżąca nie prowadzi [...].229,11 zł, a wartość zobowiązań Spółki wynosi [...]zł. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z [...] r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Spółki z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Również w KRS znajdują się wpisy o bezskuteczności prowadzonych wcześniej postępowań egzekucyjnych.

W realiach rozpoznawanej sprawy organ rentowy powinien zatem prawidłowo ustalić, czy w spawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności w oparciu o treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (zwłaszcza pkt 5 i 6). W tym celu ZUS powinien także ocenić dokument przedstawiony przez Spółkę [...] r. - wykaz bezskutecznych egzekucji i roszczeń rzutujących na kondycję finansową firmy według stanu na [...], a w razie potrzeby zwrócić się do Spółki o uaktualnienie wykazu."

W tym miejscu należy stwierdzić, że organ wypełnił wytyczne Sądu co do wykazania, że objęte wnioskiem o umorzenie należności nie uległy przedawnieniu.

Na str. 5–9 uzasadnienia decyzji przytoczył treść zastosowanych przepisów prawa i odniósł je do stanu faktycznego sprawy.

Słusznie wskazał organ, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. W przypadku należności z tytułu składek, dla których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Z tym, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono 1 stycznia 2012 r. ustawą z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. poz. 1378). Jednak w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. (a więc jak w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Na gruncie ostatnio zacytowanej regulacji przyjmuje się, że według zasady wynikającej art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012 r. Z kolei artykuł 27 ust. 2 tej ustawy z 2011 r. oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

Słusznie ZUS podkreślił, że przy określaniu terminu przedawnienia brać należy pod uwagę ewentualne przerwy czy zawieszenie biegu przedawnienia. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5b u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony, m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie zgodnie z art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej.

Prawidłowe jest zatem stanowisko ZUS, że w przypadku tytułów wykonawczych doręczonych [...] za okres: 2-3/2014, 6-7/2014, 12/2014 bieg przedawnienia zawiesza już wszczęcie postępowania odnośnie określenia wysokości zadłużenia odebrane [...]. (decyzja prawomocna [...]), zgodnie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.

W przypadku tytułów wykonawczych doręczonych [...] r. za okres 6/2013, bieg przedawnienia zawiesza już wszczęcie postępowania odnośnie określenia wysokości zadłużenia doręczone zastępczo [...] r. (decyzja prawomocna [...] r.). zgodnie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.

Natomiast dla pozostałych zaległości bieg terminu przedawnienia przerwało doręczenie tytułu wykonawczego.

Szczegółowy wykaz początku okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia dla poszczególnych funduszy i okresów zaległości oraz wykaz tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przedstawione w tabelach na str. 7-9, wskazuje, że należności objęte wnioskiem o umorzenie nie uległy przedawnieniu.

Organ nie wypełnił jednak wytycznych Sądu w zakresie ustalenia, czy w spawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności w oparciu o treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (zwłaszcza pkt 5 i 6). ZUS nie ocenił, do czego był zobowiązany, że wprawdzie nie nastąpiło formalne zaprzestanie prowadzenia działalności, ale faktycznie skarżąca nie prowadzi już żadnej działalności [...].947,39 zł. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z [...] r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Spółki z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Również w KRS znajdują się wpisy o bezskuteczności prowadzonych wcześniej postępowań egzekucyjnych. Nie odniósł się także do dokumentu przedstawionego przez Spółkę [...] r. - wykazu bezskutecznych egzekucji i roszczeń rzutujących na kondycję finansową firmy według stanu na [...] r.

W świetle zacytowanego fragmentu wyroku, należy stwierdzić, że organ nie tylko nie zastosował się do zawartych w nim dyrektyw, ale zignorował ocenę prawną w nim zawartą.

Zauważyć też należy, że przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. organ nie rozważył zgodnie z zaleceniami Sądu. Nie ma racji organ twierdząc, że umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność nie można utożsamiać z brakiem majątku.

Bezskuteczność egzekucji, to przede wszystkim taka sytuacja, gdy komornik stwierdzi brak majątku u zobowiązanego, z którego możliwe byłoby zaspokojenie dochodzonej należności. Sam organ przywołuje tu protokół spisany przez komornika o stanie majątkowym Spółki, z którego wynika, że Spółka nie ma majątku. Organ nie ocenił tej przesłanki w odniesieniu do innych umorzeń postępowań egzekucyjnych wobec Spółki, wpisanych w KRS, ani też do wykazu bezskutecznych egzekucji i roszczeń rzutujących na kondycję finansową firmy według stanu na 17 maja 2018 r.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego (wyrok NSA z dnia 23 października 1998 r. I SA 1663/96), co w niniejszym przypadku nie miało miejsca.

Powołany przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa. Zasada ta obowiązuje także organ orzekający, który będąc związany wykładnią prawa w sprawie nie może odstąpić ani od oceny prawnej, ani też od wskazań co do dalszego postępowania.

Reasumując, podkreślić wypada, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciąży na organie administracyjnym i na sądzie ponownie rozpatrującym tę samą sprawę, gdyż zgodnie z art. 170 p.p.s.a., ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu wiąże sąd, który je wydał, a także strony i inne sądy oraz organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS przede wszystkim wykona wyrok tut. Sądu z 25 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1039/19. Stosownie do wskazań w uzasadnieniu tego wyroku organ ustali stan faktyczny sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, oceni istnienie przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., a następnie uzasadni decyzję, w sposób umożliwiający jej weryfikację.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.