Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 494/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 272 par. 1 i 2, art. 282 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Teza: Z treści art. 282 § 2 p.p.s.a. nie wynika, aby sąd właściwy do rozpoznania skargi o wznowienie był zobligowany do uchylenia własnego orzeczenia (poza przypadkami zaistnienia podstaw do odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania) lub jego zmiany. Zwrot normatywny „po ponownym rozpoznaniu sprawy” oznacza, że jeżeli wznowienie jest dopuszczalne, dochodzi do rozpoznania przez sąd istoty tego samego sporu, co spór wcześniej prawomocnie zakończony.

TEZY

Z treści art. 282 § 2 p.p.s.a. nie wynika, aby sąd właściwy do rozpoznania skargi o wznowienie był zobligowany do uchylenia własnego orzeczenia (poza przypadkami zaistnienia podstaw do odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania) lub jego zmiany. Zwrot normatywny „po ponownym rozpoznaniu sprawy” oznacza, że jeżeli wznowienie jest dopuszczalne, dochodzi do rozpoznania przez sąd istoty tego samego sporu, co spór wcześniej prawomocnie zakończony.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia WSA (del.) Dariusz Skupień, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi P. S.A. z siedzibą w G. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt II FSK 1309/08 oddalającym skargę kasacyjną P. S.A. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 1028/07 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 r. 1) uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 1028/07 w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku na rzecz P. S.A. z siedzibą w G. kwotę 8409 (słownie: osiem tysięcy czterysta dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 25 marca 2009 r., II FSK 1309/08 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną P[...] z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 6 marca 2008 r., I SA/Gd 1028/07 w sprawie ze skargi P[...] S.A. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 28 sierpnia 2007 r., [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 r.

2. Pismem z 10 lutego 2014 r. pełnomocnik spółki wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę o wznowienie postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA z 25 marca 2009 r. Skarga ta została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika.

3. Na podstawie art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: “p.p.s.a."), art. 272 § 1 i § 2 p.p.s.a., art. 275 zd. 2 p.p.s.a., art. 276 p.p.s.a. i art. 279 p.p.s.a., pełnomocnick spółki wniósł o:

1) wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2009 r., II FSK 1309/08 (dalej: "zaskarżone orzeczenie"), oddalającym skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 6 marca 2008 r., I SA/Gd 1028/07, oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 28 sierpnia 2007 r., [...] w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r., wskazując jako podstawę wznowienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., SK 40/12, opublikowany w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z 13 listopada 2013 r. pod poz. 1313;

2) zmianę zaskarżonego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2009 r., II FSK 1309/08, polegającą na uchyleniu w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 6 marca 2008 r., I SA/Gd 1028/07, w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r. i przekazaniu sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia;

3) zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania (w tym także kosztów zastępstwa procesowego), dotyczących zarówno postępowania sądowego zakończonego zaskarżonym orzeczeniem, jak i postępowania wszczętego skargą o wznowienie.

W razie, gdyby przed wydaniem orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie, decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 28 sierpnia 2007 r., [...], w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r. i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały prawomocnie wyeliminowane z obrotu prawnego, wobec czego przestałby istnieć przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej, wnoszę o:

wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2009 r., II FSK 1309/08 (dalej: "zaskarżone orzeczenie"), oddalającym skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 6 marca 2008 r., I SA/Gd 1028/07, oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 28 sierpnia 2007 r., [....], w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r., wskazując jako podstawę wznowienia wyrok Trybunału. Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., SK 40/12, opublikowany w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z 13 listopada 2013 r. pod poz. 1313;

2) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i umorzenie postępowania w sprawie z uwagi na jego bezprzedmiotowość na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.;

3) zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania (w tym także kosztów zastępstwa procesowego), dotyczących zarówno postępowania sądowego pierwszej i drugiej instancji, jak i postępowania wszczętego skargą o wznowienie.

5. W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania pełnomocnik organu, wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Pismem z 6 marca 2016 r. pełnomocnik spółki odniósł się do argumentacji zaprezentowanej przez pełnomocnika ogranu w odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

6. Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego jest zasadna z uwagi na treść art. 272 § 1 p.p.s.a. oraz treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., SK 40/12 mocą którego Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przypomnieć tylko należy, że art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu z tego okresu stanowił, iż nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki.

Zgodnie z art. 272 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W zakresie tej podstawy wznowienia Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 28 czerwca 2010 r., II GPS 1/10 (ONSAiWSA 2010, nr 5, poz. 81) uznał, że przepis art. 272 § 1 stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w każdym przypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny lub organ administracji publicznej w danej sprawie.

Jednocześnie nie budzi w sprawie wątpliwości, że pomiędzy podstawą wznowienia, a treścią wyroku NSA z 25 marca 2009 r., II FSK 1309/08 oddalającego skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gdańsku z 6 marca 2008 r., I SA/Gd 1028/07, oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 28 sierpnia 2007 r., [...], w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r., istnieje bezpośredni związek. Przepis art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym w dacie powstania zobowiązania podatkowego stanowił bowiem podstawę materialnoprawną wskazanych wcześniej rozstrzygnięć. Jego treść zadecydowała o oddaleniu skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Gdańsku, który przywołanym wyżej wyrokiem z 6 marca 2008 r. orzekł o legalności działania Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku i Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G., które to organy określiły skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r., wydając stosowne decyzje w latach 2006 – 2007, a więc już po upływie określonego w art. 70 § 1 o.p. terminu przedawnienia tegoż zobowiązania. W ten sposób obowiązywanie uznanej za niezgodną z Konstytucją normy wynikającej z art. 70 § 6 o.p. i będące wykonaniem jej hipotezy zabezpieczenie zobowiązania podatkowego przez ustanowienie hipoteki przymusowej przed upływem pięcioletniego terminu przedawnienia określonego w art. 70 § 1 o.p. udaremniło wygaśnięcie przedmiotowego zobowiązania podatkowego, do czego powinno dojść na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 o.p.

Wbrew odmiennym wywodom zawartym w odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania, obalenie domniemania zgodności art. 70 § 6 o.p. z Konstytucją oznacza, że przepis ten od samego początku obowiązywania był niekonstytucyjny, a zatem nie mógł być podstawą wydawania rozstrzygnięć administracyjnych i sądowych.

Za oddaleniem skargi o wznowienie nie przemawia także fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego zawarty na jego ostatniej stronie, a odnoszący się do skutków jakie wyrok wywiera w sprawach, w których zabezpieczenie ustanowione na podstawie art. 70 § 6 o.p. wygasło. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł w sprawie dotyczącej decyzji o zabezpieczeniu i oczywistym jest, że z uwagi na charakter tej decyzji, która z mocy prawa wygasa z chwilą wydania decyzji wymiarowej, nie mógł skutkować możliwością wznowienia postępowania w sprawie zabezpieczenia. Nie oznacza to jednak, że wyrok Trybunału nie wywiera skutków w odniesieniu do postępowania wymiarowego, jeżeli wydane w nim rozstrzygnięcia zapadły po upływie terminu przedawnienia. Wprost przeciwnie, skoro decyzja wymiarowa została wydana po upływie terminu przedawnienia z uwagi na treść art. 70 § 6 o.p., to wyrok Trybunału ma wprost do takiej sytuacji zastosowanie.

Zgodnie z art. 282 § 2 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym nowelą z 9 kwietnia 2015 r., po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd oddala skargę o wznowienie albo ją uwzględnia, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie lub uchyla zaskarżone orzeczenie i skargę odrzuca lub postępowanie umarza. Z uzasadnienia noweli wynika, że zmiana miała na celu sprecyzowanie, na podstawie jakich przepisów następuje uwzględnienie skargi o wznowienie postępowania, poprzez wskazanie, że uwzględnia się skargę, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie, tj. wojewódzkim sądem administracyjnym albo Naczelnym Sądem Administracyjnym. Ponadto przepis ten wskazuje rodzaje rozstrzygnięć, jakie mogą być podjęte po rozpoznaniu sprawy w następstwie wznowienia postępowania. Odnosząc się do tego właśnie zdania oraz treści art. 282 § 2 p.p.s.a. należy wskazać na następujące możliwości orzekania w sprawie wznowienia, co należy podkreślić, "po ponownym rozpoznaniu sprawy".

Po pierwsze, sąd oddala skargę o wznowienie. Ma to miejsce w razie negatywnej oceny zasadności zgłoszonej podstawy wznowienia postępowania lub braku jej wpływu na treść wydanego uprzednio orzeczenia.

Po drugie, sąd uwzględniając skargę o wznowienie orzeka na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie. Przykładowo, jeżeli wznowienie postępowania ma miejsce przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten stosuje odpowiednio przepisy art. 184 – art. 188, art. 202 – art. 207 p.p.s.a.

Po trzecie, jeżeli zachodzą podstawy do odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania, sąd uchyla zaskarżone orzeczenie i skargę odrzuca lub postępowanie umarza. W takim przypadku przepis art. 189 p.p.s.a. nie ma zastosowania.

Z treści art. 282 § 2 p.p.s.a. nie wynika, aby sąd właściwy do rozpoznania skargi o wznowienie był zobligowany do uchylenia własnego orzeczenia (poza przypadkami zaistnienia podstaw do odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania) lub jego zmiany. Zwrot normatywny "po ponownym rozpoznaniu sprawy" oznacza, że jeżeli wznowienie jest dopuszczalne, dochodzi do rozpoznania przez sąd istoty tego samego sporu, co spór wcześniej prawomocnie zakończony. Nie ma więc potrzeby, a nawet podstawy prawnej do zmiany lub uchylania orzeczenia sądu (poza wskazanymi wyżej przypadkami), bowiem rozpoznanie skargi o wznowienie co do istoty i uznanie, że zachodzi konieczność wydania orzeczenia innej treści niż pierwotnie, skutkuje zastąpieniem orzeczenia zaskarżonego skargą o wznowienie, nowym orzeczeniem wydanym we wznowionym postępowaniu (tak jak w sprawie niniejszej). W przeciwnym razie, jeżeli po wznowieniu miałoby być wydane orzeczenie tej samej treści jak poprzednio sąd oddali skargę o wznowienie (brak wpływu na treść wydanego uprzednio orzeczenia).

Tylko w przypadku wznowienia postępowania z przyczyn nieważności, nawet gdyby przyczyny wznowienia nie dawały podstaw do wydania odmiennej treści orzeczenia niż prawomocnie wydanego, sąd powinien wydać nowe orzeczenie, w postępowaniu już prawidłowo przeprowadzonym. Przy zaistnieniu innych niż nieważnościowych przyczyn wznowienia, rozpoznanie sprawy w ich granicach oznacza, że sąd może oceniać, czy wskazana w skardze podstawa wznowienia jest uzasadniona i jaki wpływ na treść zaskarżonego wyroku ma jej ewentualna zasadność. W tak określonym zakresie rozpoznania mieści się również możliwość uznania (o czym była mowa wcześniej), że pomimo zasadności podstawy wznowienia, orzeczenie odpowiada prawu, a skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu.

Sąd, wydając wyrok po ponownym rozpoznaniu sprawy w wyniku wznowienia postępowania, bierze za podstawę rozstrzygnięcia stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy wyznaczonej w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania. W sprawie niniejszej oznacza to, że sąd pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę i uznając niekonstytucyjność art. 70 § 6 o.p., rozważy, czy w sprawie nie zaszły inne przyczyny, które pomimo zasadności podstawy wznowienia, skutkowałyby stwierdzeniem, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 282 § 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 282 § 2 w zw. z art. z art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 6 pkt 7 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).