Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 617/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2011-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 października 2011r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego I oddala skargę, II przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata D. S. kwotę [...] złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z 2009 r., Nr 220, poz. 1734) - odmówił przyznania L. J. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ww. ustawie.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a ww. ustawy, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres

co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed

1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt

K 49/07 (Dz. U. z 2009 r. Nr 220, poz. 1734) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie organu, niezbędnym zatem warunkiem uzyskania prawa

do świadczenia pieniężnego określonego w ww. ustawie jest udowodnienie wykonywania pracy przymusowej połączonej z wysiedleniem.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że przeniesienie strony wraz z rodziną w okresie [...] r. do [...] r. było wymuszone przeznaczeniem rodzinnej miejscowości strony na poligon, a nie deportacją do pracy przymusowej. Świadczenie pracy było związane z koniecznością utrzymania się, a nie przymusem ze strony okupanta. W tej sytuacji organ stwierdził brak represji, o której mówi ustawa i Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku, dlatego też wniosek strony nie podlegał uwzględnieniu.

L. J. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

We wniosku strona podała, że w identycznej sprawie jej krewnej, Urząd wydał pozytywną decyzję, a dotyczyła tego samego terenu, zabranego przez okupanta na poligon wojskowy. Skarżąca podniosła, że wraz z opiekującą się nią babcią dostała nakaz opuszczenia domu, jedynie z tym co mogła zabrać w rękach, resztę dobytku zabrali [...]. Z [...] gm. [...] pow. [...] wywieziono ich ciężarowym samochodem około [...] km do m. [...] gm. [...] pow. [...].[...] wcześniej matka została wywieziona na roboty do [...], a następnie pozbawiono ich domu, środków utrzymania i elementarnego poczucia bezpieczeństwa. Przydzielono ich do mieszkania u obcych ludzi, w obcym środowisku. Skarżąca wskazała, że nie był to przymus bezpośredni zmuszania do pracy "batem przez okupanta", ale wyrugowanie z domu i środowiska, które znały, bez środków do życia. Skarżąca oświadczyła nadto, że pracowała w miejscu wysiedlenia przy czynnościach jakie mogło wykonać [...] dziecko, a później wykonywała prace cięższe w polu, w sadzie i przy inwentarzu.

W [...] r., w wieku [...] lat, wróciła do domu. Wczesna ciężka praca

i odmrożenia odbiły się na jej zdrowiu. Jest inwalidką [...] grupy wymagającą stałej opieki osoby drugiej od [...] r. Skarżąca zwróciła się o rozstrzygnięcie jej sprawy tak jak sprawy [...].

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych,

po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

Organ wskazał w uzasadnieniu, że art. 1 ustawy przewiduje prawo

do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują:

1 osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945

z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2 deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:

a III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Organ stwierdził, że z materiału dowodowego sprawy tj. ankiety kierowanej

w dniu [...] r. do Biura Dowodów Osobistych w [...], karty osobowej z dnia [...] r., zaświadczenia Archiwum Państwowego w [...] Oddział w [...] z dnia [...] r. i relacji strony wynika, iż L. J. wraz z rodziną po wysiedleniu zamieszkali w gospodarstwie rolnym państwa F. i W. R. i pracowali tam w zamian za wyżywienie i zamieszkanie. Strona nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt deportacji do pracy przymusowej. Z dokumentów wynika, iż wysiedlenie miało związek z budową poligonu.

Zdaniem organu, podnoszona przez stronę okoliczność utraty gospodarstwa

i domu była niewątpliwie formą represji; jednakże uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługuje z tytułu samego wysiedlenia, a co się z tym wiąże utratą domu i brakiem możliwości korzystania z rzeczy codziennego użytku, lecz z tytułu deportacji do pracy przymusowej, a w niniejszej sprawie ten warunek nie został spełniony.

L. J. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zdaniem skarżącej decyzja ta jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa również z tego względu, że w identycznej sprawie jej krewnej zapadło pozytywne rozstrzygnięcie. Skarżąca nie wiedziała jakie zamiary miał wobec nich okupant w momencie wysiedlenia, pozbawiając ich dobytku i wywożąc w nieznane okolice. Po wywiezieniu pracowała w dużym gospodarstwie rolnym i był to przymus pracy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje :

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

W aspekcie powyższych kryteriów skarga okazała się niezasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395), zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z treścią tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym od 20 kwietnia 2011 r., represją w rozumieniu ustawy, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945.

Zasadnie zatem uznał organ, że warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego, według ww. ustawy, jest ustalenie faktu deportacji (wywiezienia) w celu wykorzystania osoby deportowanej do pracy przymusowej.

Z dokumentów sprawy wynika, że w przypadku skarżącej przyczyną przymusowego opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania i pozostawienia dobytku przez skarżącą i jej rodzinę był fakt zamieszkiwania w strefie, w której zaplanowano utworzenie poligonu. Skarżąca po wysiedleniu zamieszkała

w gospodarstwie rolnym w miejscowości [...] gm. [...], gdzie co prawda podejmowała różnego rodzaju ciężkie prace w gospodarstwie, w którym została osiedlona, jednakże prace te (czynności) w gospodarstwie wykonywała w zamian za wyżywienie i zamieszkanie, konieczne dla zachowania egzystencji. Nie była to jednak praca przymusowa, o której mowa w powoływanej ustawie.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca potwierdziła fakt wysiedlenia jej w oderwaniu od celu, jakim byłoby wykonywanie pracy przymusowej,

a uprawnienie do świadczenia pieniężnego łączy z faktem utraty domu i wywiezienia

w obce środowisko, bez dobytku i środków do życia. Ponadto, skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o deportacji w celu wykonywania przez nią i jej rodzinę pracy przymusowej.

Podkreślić należy, że przedmiotowe świadczenie przysługuje osobom, które podlegały ściśle określonym w ustawie represjom, nie dotyczy więc wszystkich osób, które doznały represji w okresie wojennym i powojennym, jak też nie obejmuje wszystkich rodzajów i form represji, jakim poddawano obywateli polskich. Rodzaje represji wymieniono enumeratywnie w art. 2 ustawy. Prawo do świadczeń pieniężnych z ww. ustawy przysługuje osobom z tytułu wykonywania pracy przymusowej po dokonanej deportacji (wywiezieniu) i ta przesłanka ma decydujące znaczenie w niniejszej sprawie.

Stwierdzone w toku postępowania okoliczności deportacji skarżącej, której nie towarzyszył administracyjny lub fizyczny przymus pracy na rzecz deportującego okupanta, nie pozwalają na przyjęcie, że deportacja (wywiezienie) skarżącej związana była z celem skierowania do pracy przymusowej w rozumieniu w/w ustawy.

Jak słusznie uznał organ, wysiedlenie skarżącej, w świetle okoliczności sprawy, było niewątpliwie formą represji ze strony okupanta, jednakże - z uwagi na cel wysiedlenia - nie wypełniało przesłanki określonej w art. 2 art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Celem wysiedlenia skarżącej było usunięcie mieszkańców z miejsca przeznaczonego na budowę poligonu, co potwierdza dokument z Archiwum Państwowego w [...] Oddział w [...] z dnia [...] r.

Wskazać należy, że również w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt:

K 49/07, o którym mowa w uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji, Trybunał Konstytucyjny wskazał w uzasadnieniu, że nie ma zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska.

W ocenie Sądu, organ w sposób prawidłowy wyjaśnił, ustalił i ocenił okoliczności faktyczne sprawy , a rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Nawiązując do treści skargi wyjaśnić należy, że decyzja administracyjna jest aktem rozstrzygającym indywidualną sprawę administracyjną konkretnie oznaczonego podmiotu na podstawie stanu faktycznego ustalonego w oparciu o materiał dowodowy zebrany w tej konkretnej sprawie. Tak więc decyzja wydana w sprawie krewnej skarżącej, na którą się skarżąca powołuje, nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia tej sprawy.

Każda decyzja tego rodzaju wydawana jest w odrębnym postępowaniu,

w oparciu o zgromadzone w nim dowody i ustalony stan faktyczny.

Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.