Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 453/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-04-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie-art. 260§1 ustawy p.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 246 par.1 pkt 1, art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. Ś. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 23 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi E. Ś., S. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

W postępowaniu wszczętym ze skargi E. Ś. (dalej jako: skarżąca, strona, wnioskodawczyni) i S. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 marca 2016 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia, skarżąca na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego.

Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.

W uzasadnieniu wskazał, że w przedłożonym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej powoływana jako: [P.p.s.a.] strona oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem S. Ś., łącznie miesięczne dochody strony i jej małżonka (pochodzące ze świadczenia przedemerytalnego oraz emerytury) wynoszą 1.594,12 zł netto, natomiast ponoszone stałe koszty utrzymania, związane z zakupem usług telekomunikacyjnych, energii elektrycznej, gazu i węgla, a także leczeniem, podatkiem od nieruchomości, opłatą za wodę i odprowadzeniem ścieków, kształtują się na poziomie 1.006,35 zł. Pozostałe po opłaceniu ww. kosztów utrzymania środki pieniężne w kwocie 587,77 zł przeznaczane zostają na zakup żywności, środków czystości, higieny oraz obuwia i ubrania. Wskazała również, że z powodu złego stanu zdrowia małżonek S. Ś. nie może podjąć jakiejkolwiek dodatkowej pracy.

Strona oświadczyła, że posiada dom mieszkalny o powierzchni [...] m² (wartość szacunkowa około 250.000 zł) oraz nieruchomość o powierzchni [...] ha. Do wniosku załączono kserokopię zaświadczenia o wysokości emerytury pobieranej przez wnioskodawczynię oraz kserokopię przekazu potwierdzającego pobranie przez męża wnioskodawczyni świadczenia wypłacanego przez ZUS w kwocie 620,71 zł.

Analizując sytuację majątkową strony referendarz uznał, że nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a, pozwalające na uwzględnienie wniosku, bowiem zapłata kosztów postępowania wymaganych zarówno w niniejszej sprawie jak i w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem nie przekracza możliwości finansowych skarżącej. Powołując się na dane ujawnione w zainicjowanej poprzednio przez stronę sprawie zawisłej przed tut. Sądem (sygn. akt I SA/Op 379/16) wskazał, że wnioskodawczyni i jej mąż są posiadaczami szeregu nieruchomości usytuowanych w [...] przy ul. [...] (tj. nieruchomości położonych na działce nr a obszaru [...] ha, zabudowanej budynkiem biurowo-socjalnym, dwukondygnacyjnym, niepodpiwniczonym o powierzchni użytkowej [...] m², działce nr b obszaru [...] ha, niezabudowanej, przeznaczonej pod budownictwo przemysłowe oraz działce nr c obszaru [...] ha, zabudowanej budynkiem barakowym, parterowym, niepodpiwniczonym o konstrukcji drewnianej, o powierzchni użytkowej [...] m²). Ponadto wskazano, że S. Ś. - mąż wnioskodawczyni w złożonym na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. oświadczeniu zeznał, iż nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr c zostały zbyte w 2015.

W związku z powyższym referendarz uznał, że uzyskanie przez wnioskodawczynię i jej męża zasobów finansowych pochodzących ze zbycia opisanych wyżej nieruchomości, a także posiadanie w dalszym ciągu majątku w postaci nieruchomości przeznaczonej pod zabudowę przemysłową świadczy o znacznym potencjale finansowym ich gospodarstwa domowego, dającym możliwości uregulowania wymaganych kosztów sądowych.

We wniesionym sprzeciwie z dnia 8.02.2017r. strona podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko wskazując, że sytuacja materialna jej gospodarstwa domowego nie pozwala na opłacenie skarg we wszystkich sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Wyjaśniła, że uzyskane ze zbycia nieruchomości środki finansowe zostały niezwłocznie przekazane istniejącym wierzycielom, z uwagi na konieczność spłaty zadłużenia przekraczającego kwoty uzyskane ze sprzedaży nieruchomości. W odniesieniu do posiadanej nieruchomości wskazała natomiast na obciążenie hipoteczne, które uniemożliwia stronie uzyskanie kredytu.

Zarządzeniem z dnia 9 lutego 2017 r. skarżąca została zobowiązana do przekazania w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania aktów notarialnych, na mocy których zbyła nieruchomości położone w [...], a oznaczone numerami geodezyjnymi a i c, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Jednocześnie, zarządzeniem z dnia 21 kwietnia 2017 r . włączono do akt sprawy zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 8 marca 2017 r., dotyczące innej sprawy skarżących toczącej się przed WSA w Opolu pod sygn.akt I SA/Op 458/16 , w której wezwano stronę, w trybie art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem rozpatrzenia wniosku w oparciu o dotychczasowe informacje. Strona nie złożyła w obu wypadkach żądanych przez Sąd informacji i dokumentów

W piśmie procesowym z dnia 9 marca 2017r.strona zakwestionowała prawo Sądu do żądania powyższych informacji i dokumentów

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy.

Na podstawie art. 259 § 1 P.p.s.a. od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy, przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W myśl art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 tej ustawy w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym (a o takie wnosi skarżąca) może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Zaakceptować należy zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, odwołujące się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe).

Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdza wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stosowanej tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r., II SA/Wr 432/14).

Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje zawarte w sprzeciwie Sąd stwierdza, że referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania (w tym wymagalnych na obecnym etapie postępowania wpisów od skargi w sprawie niniejszej, jak i w pozostałych dwunastu sprawach, zainicjowanych przez skarżącą i jej męża przed tut. Sądem, których łączna kwota wynosi około 1428 zł).

Z informacji podanych we wniosku wynika, że skarżąca wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny są dochody ze świadczenia przedemerytalnego małżonka wnioskodawczyni w wysokości 620,71 zł oraz świadczenia emerytalnego strony w wysokości 973,41 zł. Zarówno skarżąca, jak i jej mąż z powodu licznych schorzeń nie są w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Natomiast pozostające w dyspozycji małżonków środki finansowe, które po opłaceniu stałych kosztów utrzymania stanowią w przybliżeniu kwotę 587,77 zł przeznaczane są na pozostałe wydatki. Z oświadczenia złożonego przez stronę wynika również, że majątek wspólny stanowi dom mieszkalny o szacunkowej wartości około 250.000 zł oraz niezabudowana nieruchomość o powierzchni [...] ha, przeznaczona pod budownictwo przemysłowe.

Z kolei na podstawie akt sprawy o sygn. I SA/Op 379/16 referendarz ustalił, że skarżąca i jej mąż poza ww. nieruchomościami domu mieszkalnego oraz działki o powierzchni [...] ha (działka nr b obszaru [...] ha, niezabudowana, przeznaczona pod budownictwo przemysłowe) posiadali jeszcze nieruchomości usytuowane w [...] przy ul. [...] (tj. działka nr a obszaru [...] ha, zabudowana budynkiem biurowo-socjalnym, dwukondygnacyjnym, niepodpiwniczonym o powierzchni użytkowej [...] m², oraz działka nr c obszaru [...] ha, zabudowana budynkiem barakowym, parterowym, niepodpiwniczonym o konstrukcji drewnianej, o powierzchni użytkowej [...] m²).

Przy czym na rozprawie przeprowadzonej w sprawie ze skargi skarżącej i jej męża o sygn. I SA/Op 421/16 w dniu 8 lutego 2017 r. mąż wnioskodawczyni oświadczył, iż nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr c zostały zbyte w grudniu i listopadzie 2015 r. za kwotę odpowiednio 80.000 zł i 115.000 zł.

Trafnie referendarz sądowy przyjął, że uzyskanie przez wnioskodawczynię i jej męża zasobów finansowych pochodzących ze zbycia opisanych wyżej nieruchomości a także posiadanie w dalszym ciągu majątku w postaci nieruchomości przeznaczonej pod zabudowę przemysłową świadczy o znacznym potencjale finansowym ich gospodarstwa domowego, dającym możliwości uregulowania wymaganych kosztów sądowych we własnym zakresie.

Powyższej oceny nie podważyły wskazane w sprzeciwie okoliczności związane z rozdysponowaniem środków finansowych, uzyskanych ze sprzedaży dwóch nieruchomości na pokrycie istniejących wierzytelności, a także obciążeniem hipotecznym na pozostającej w dyspozycji strony nieruchomości. Przede wszystkim skarżąca, pomimo wezwania, nie przedłożyła dokumentów potwierdzających jej twierdzenia. Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że to na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień. Sądowi wiadomym jest z urzędu, że skarżąca w toczących się równolegle przed tut. Sądem sprawach uchyliła się również od przekazania innych dokumentów źródłowych, uniemożliwiając tym samym ich weryfikację. Nie uprawdopodobniła też, podniesionego dopiero w sprzeciwie, hipotecznego obciążenia posiadanej nieruchomości, jak i nie wykazała, że faktycznie nie jest możliwe gospodarcze wykorzystanie posiadanej nieruchomości (chociażby uzyskiwanie dodatkowych dochodów w postaci pożytków cywilnych) w celu wsparcia domowego budżetu. Skarżąca nie podważyła zatem w żaden sposób, również na etapie obecnie toczącego się postępowania przyczyn, które zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie.

Opisana wyżej sytuacja, przy ustalonej okoliczności uzyskania znacznych środków ze sprzedaży nieruchomości – łącznie 195.000 zł (wielokrotnie przekraczających wysokość wpisów we wszystkich zainicjowanych przez skarżącą i jej męża sprawach) przemawia za odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Strona skarżąca ma możliwość nie tylko ponieść koszty postępowania ograniczające się na razie do wpisu sądowego, ale także koszty pełnomocnika z wyboru. Udział pełnomocnika przed sądem I instancji jest prawem, a nie obowiązkiem strony. Skarżąca w pismach procesowych wypowiada się swobodnie, podnosi prawne argumenty i szeroko je uzasadnia. Jej prawo do sądu nie dozna żadnych ograniczeń przez to, że wystąpi w sprawie osobiście , zwłaszcza że sąd na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi

Reasumując, stwierdzić należy, że w świetle przedłożonych dokumentów skarżąca nie wykazała zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.