Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 295/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2, art. 245 § 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 2 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "D.E.M.P." Sp. z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 948/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "D. E. M. P." Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 948/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił "D. E. M. P." Sp. z o.o. w P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], w przedmiocie zwrotu należności celnych.

W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie strona zobowiązana byłaby do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 953 zł. Zdaniem Sądu I instancji, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia analiza podanych przez skarżącą okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości ciążących na niej kosztów postępowania sądowego. Sąd wskazał, że skarżąca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność gospodarczą dużych rozmiarów, posiada majątek znacznej wartości. Sam fakt zgromadzenia na rachunkach bankowych znacznych środków finansowych oznacza, że uiszczenie brakującej kwoty wpisu nie doprowadzi do sytuacji, w której strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ze sprawozdania finansowego skarżącej spółki za 2008 r. w punkcie dotyczącym kontynuacji działalności gospodarczej wynika, iż D. w Seulu podjęła decyzję o likwidacji wyłącznie produkcji przynoszącej straty, co było podstawą do likwidacji produkcji telewizorów w P. Spółka natomiast będzie kontynuowała działalność handlową, dla której to działalności nie są znane okoliczności wskazujące na jakiekolwiek zagrożenia. Wskazano również, iż w I półroczu 2009 r. produkcja jeszcze trwała. Ponadto, ze znajdującego się w aktach sądowych odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, iż skarżąca spółka nie znajduje się w stanie upadłości ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe, posiada środki trwałe o łącznej wartości 49.527.520,60 zł, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Zdaniem Sądu I instancji, okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie stanowi wykazana strata w 2009 r. w wysokości 90.125.058,10 zł, gdyż strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania – brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych.

Sąd I instancji stwierdził, że wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony, a zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami. Zdaniem Sądu, spółka powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel.

Zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie uzasadniała również argumentacja powołująca się na światowy kryzys, gdyż odwoływanie się przez skarżącą spółkę do "panującego kryzysu finansowego" jest zbyt ogólnikowe.

Zdaniem Sądu, za możliwością uiszczenia wpisu sądowego przemawia ponadto okoliczność, że spółka korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika "z wyboru", a zatem posiada środki na pokrycie jego wynagrodzenia.

W zażaleniu na powyższe postanowienie "D. E. M. P." Sp. z o.o. w P. wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a co najmniej o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła rażącą obrazę:

I. Przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. polegającą na jednostronnym uznaniu, że w świetle okoliczności wskazanych we wniosku, skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest twierdzeniem świadczącym o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej, jej faktycznych, a nawet nie hipotetycznych możliwości zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, zwłaszcza w świetle okoliczności drastycznego zamknięcia sfery produkcji i zwolnienia 95% stanu załogi, a w szczególności braku posiadania przez Sąd wiadomości specjalnych w dziedzinie rozrachunku ekonomicznego przedsiębiorstw, stojącym na przeszkodzie racjonalnego, a nie formalnego rozstrzygania, czy odmowa przyznania częściowego prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie będzie stanowiła przeszkody utrudniającej dostęp do wymiaru sprawiedliwości;

II. Przepisów prawa materialnego:

1) tj. art. 257 pkt 4 Traktatu Konstytucyjnego Unii Europejskiej, polegającą na jego niezastosowaniu, pomimo istniejących w tym zakresie przesłanek, przez de facto uniemożliwienie skarżącej realizacji rudymentarnego prawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości, poprzez stawianie nierealnych progów finansowych w postaci bezwzględnego egzekwowania przez Sąd konieczności uiszczenia opłaty sądowej, w sytuacji kiedy położenie finansowo-ekonomiczne skarżącej jest na tyle złe, że wymaga zastosowania zasady przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, a wynika z niezawinionych przez nią przyczyn - z ogólnego kryzysu, a nie z udziału jej w grze ekonomicznej, a w szczególności podejmowania ryzykownych operacji finansowych natury spekulacyjnej (giełda), co czyni ww. zapis nie tylko iluzorycznym, ale stanowiącym trwałą przeszkodę na drodze dochodzenia zwrotu bezprawnie pobranych należności celnych, w następstwie nierespektowania zakwestionowanych zresztą w skardze przepisów prawa unijnego i co najgorsze, usiłowania zdestabilizowania prawomocnego orzeczenia ETS z 11 grudnia 2007 r., Nr C-161/07.

2) art. 78 Konstytucji RP, polegającą na fikcyjnym jego stosowaniu oraz przyjęciu, iż skarżąca ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, podczas gdy to z mocy zaskarżonego postanowienia – faktycznie odmawia się skarżącej prawa do poddania sprawy kognicji Sądu, wedle dowolnych i nader pozornych twierdzeń, niemających nic wspólnego z podstawową wiedzą w szeregu dziedzinach, tj. ekonomii, bankowości, rynku zagranicznego i wewnętrznego itd., a w szczególności bez wiedzy specjalnej z zakresu zarządzania i ekonomiki przedsiębiorstw, której żaden Sąd w RP ex lege nie posiada, stąd też o ile się w takiej materii wypowiada – narusza prawo, podczas gdy posiada jurydyczną możliwość sprawdzenia wskazanej przez skarżącą okoliczności w drodze opinii biegłego, czego w żadnej ze spraw nie uczynił.

W uzasadnieniu zażalenia strona podniosła, że Sąd I instancji nie ocenił skutków wpływu globalnego kryzysu na aktualny status majątkowy skarżącej. Sugerowanie, że skarżącą stać jest na zapłatę kwoty 100 zł z tytułu opłaty od skargi, w sytuacji gdy dochodzony zwrot należności celnej wynosi np. 1,70 zł czy 2,40 zł jest zdumiewające. Mało poważnym argumentem jest oczekiwanie na upadłość, aby wtedy udzielić tzw. pomocy, gdyż w interesie wszystkich jest produkcja, a nie stan upadłości. Nie sposób także podzielić poglądu Sądu I instancji o możliwości zabezpieczenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, co jest tożsame z twierdzeniem o konieczności przewidzenia kryzysu i jego następstw. Przynależność do UE stawia polski wymiar sprawiedliwości na najwyższym poziomie oczekiwań, zwłaszcza w dziedzinie ułatwiania dostępu do wymiaru sprawiedliwości, co dotyczy nie tylko osób fizycznych, ale i osób prawnych.

Zdaniem skarżącej, sprawozdanie księgowe za 2009 r. wymaga analizy przez biegłego z zakresu znajomości ekonomiki przedsiębiorstw. Strona skarżąca wskazała, powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r. i 30 czerwca 2010 r. (sygn. akt I GZ 193/10, I GZ 191/10, I GZ 195/10, I GZ 197/10, I GZ 198/10), na zasadność potraktowania wszystkich 118 postępowań wszczętych ze skarg tej spółki całościowo, tj. połączenia wszystkich tych spraw, które łączy tożsamość przedmiotu i stron, a w konsekwencji jednorodnego potraktowania wszystkich tych spraw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Świadczy o tym użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże".

Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem, to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.

Odnosząc się do zarzutów strony stwierdzić należy, że wniesionego zażalenia nie uzasadnia powołany przez skarżącą wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2008 r. - Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Austrii - Sprawa C-161/07, ponieważ wyrok ten nie dotyczy prawa pomocy, lecz warunków rejestracji spółek na wniosek obywateli nowych państw członkowskich - Procedury w zakresie zaświadczenia o niezależności (Dz.U.UE.C.2009.44.9/1).

Bezpodstawnie skarżąca powołuje się również w zażaleniu na regulację dotyczącą dostępu do wymiaru sprawiedliwości zawartą w art. 257 pkt 4 Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy, ponieważ umowa ta nie obowiązuje, bowiem nie została ratyfikowana przez wszystkie Państwa Członkowskie UE.

Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Zasada ta stanowi również element systemu tzw. praw podstawowych wiążących i akceptowanych w dokumentach międzynarodowych. Prawo do rzetelnego procesu wyraża art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie w swoim orzecznictwie podkreśla, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. NSA wskazuje przy tym, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide postanowienia NSA: z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OZ 559/07; z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt II OZ 243/09; z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 i inne oraz powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gonez de la Torre przeciwko Hiszpanii).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd przeanalizował sytuację materialną strony, uznał istnienie perspektywy dalszego uzyskiwania przychodów i wskazał na istnienie majątku w postaci m.in. środków trwałych o wartości 49.527.520,60 zł oraz środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych i to zarówno w walucie krajowej (1.047.508,13 zł), jak i w walutach obcych w EUR w wysokości 7.872,27 EUR (tj. przy kursie 4,10 PLN/EUR – 32.276,31 zł) oraz USD w wysokości 4.064,34 USD (tj. przy kursie 3,34 PLN/USD – 13.574,90 zł).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie Sąd I instancji wskazał, że strata za rok 2009 w wysokości 90.125.058,10 zł powstała wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Sugestie zawarte z zażaleniu, iż ocena tego dokumentu wymaga opinii biegłego sądowego z zakresu ekonomiki przedsiębiorstw i zarządzania, w świetle treści art. 106 § 3 p.p.s.a. należy uznać za chybione. Z ostatnio powołanego przepisu wyraźnie wynika, że przed sądem administracyjnym możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu, zarówno urzędowego, jak i prywatnego, co oznacza, iż Sąd ten nie jest uprawniony do przeprowadzenia dowodu z innych środków dowodowych np. dowodu z opinii biegłego sądowego. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, by utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Bezpodstawne są sugestie zawarte w zażaleniu, jakoby Sąd I instancji uzależniał przyznanie skarżącej prawa pomocy od postawienia jej w stan upadłości. Okoliczność, czy strona znajduje się w stanie upadłości ma znaczenie dla oceny jej sytuacji finansowej, zaś upadłość – wbrew sugestiom autora zażalenia – nie jest warunkiem koniecznym przyznania prawa pomocy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie daje podstaw do uwzględnienia zażalenia w niniejszej sprawie odwoływanie się do argumentacji zawartej w motywach postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanych w sprawach o sygnaturach akt: I GZ 192/10, I GZ 193/10, I GZ 194/10, I GZ 195/10, I GZ 197/10, I GZ 198/10.

Przede wszystkim należy podkreślić, iż w orzecznictwie wskazuje się, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w kolejnej sprawie tej samej strony. Podkreśla się przy tym, że nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. post. NSA z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 59/08, zbiór LEX nr 575346; post. NSA z dnia 29 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 231/08, zbiór LEX nr 478981; post. NSA z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. I FZ 516/08, zbiór LEX nr 551930). Powyższe oznacza, że dokonując oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez stronę w konkretnej sprawie, a także o fakty znane temu sądowi z urzędu.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji w swej ocenie uwzględnił okoliczności przedstawione przez stronę i dokonał ich oceny. Trafnie zarzuca strona skarżąca, że w tej ocenie należało też uwzględnić okoliczność, iż z jej skarg aktualnie w sądzie administracyjnym zawisło łącznie 118 spraw. Zatem ocena możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych w niniejszej sprawie winna być dokonana przez pryzmat obciążeń finansowych wynikających z konieczności uiszczenia wpisów w pozostałych sprawach. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd co prawda wskazał, iż analizy podanych przez skarżącą okoliczności dokonał przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości ciążących na niej kosztów postępowania sądowego, aczkolwiek nie wyartykułował, iż chodzi tutaj o koszty sądowe w pozostałych sprawach. Uchybienie to jednak nie daje podstaw do uwzględnienia zażalenia. Okoliczność tę Naczelny Sąd Administracyjny jest zobowiązany uwzględnić jako fakt znany Sądowi z urzędu. Także w zażaleniu wskazano, iż ze skarg skarżącej zawisło przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. 118 spraw. Faktem znanym Sądowi z urzędu jest okoliczność, że łączna wysokość wpisów we wszystkich tych sprawach wynosi 43.022 zł.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uwzględnienie powyższej okoliczności wskazującej na zakres obciążeń finansowych strony w postępowaniach zawisłych przed sądem administracyjnym, przy uwzględnieniu szeroko rozumianych możliwości finansowych Spółki, nie daje podstaw do uwzględnienia zażalenia. Analiza aktualnej sytuacji finansowej Spółki, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w sytuacji gdy na rachunkach bankowych ma zgromadzone środki finansowe w wysokości ponad 1.090.000 zł. Skarżąca natomiast ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego ze środków finansowych, którymi aktualnie dysponuje.

Wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu fakt, iż przed Sądem I instancji ze skarg Spółki zawisło 118 spraw nie może oznaczać, że we wszystkich tych sprawach wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być w sposób tożsamy oceniony. Taka sugestia nie wynika też, wbrew zarzutom zażalenia, z ocen formułowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanych w zażaleniu orzeczeniach, w których Sąd ten uchylił postanowienia Sądu I instancji i wnioski o przyznanie prawa pomocy przekazał do ponownego rozpoznania. Zauważyć bowiem należy, że w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny dokonywał oceny pod względem zgodności z prawem zaskarżonych postanowień Sądu I instancji, które zostały wydane w odmiennych okolicznościach faktycznych. Z motywów postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie wynika, że Sąd ten nie tylko uwzględnił fakt ilości spraw zawisłych ze skarg strony skarżącej, ale przede wszystkim miał na uwadze okoliczności wskazane przez stronę we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a. Te zaś są odmienne od okoliczności, które strona skarżąca podała we wniosku złożonym w niniejszej sprawie. Inaczej bowiem została określona wysokość środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych skarżącej, w innej wysokości wskazano stratę za rok 2008 oraz rok 2009, a także odmiennie określono łączną wartość posiadanych środków trwałych. W tychże sprawach została też ujawniona okoliczność niewskazywana w niniejszej sprawie, a dotycząca kredytu bankowego. To wszystko oznacza, że w powoływanych w zażaleniu sprawach Naczelny Sąd Administracyjny odnosił się do odmiennych ocen Sądu I instancji dotyczących kondycji finansowej Spółki, które zostały dokonane w innej sytuacji finansowej strony w stosunku do sytuacji przedstawionej w niniejszej sprawie. Podkreślić przy tym należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę pod kątem zarzutów zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy i ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie.

W konsekwencji na gruncie okoliczności niniejszej sprawy dotyczących sytuacji finansowej Spółki, wynikających z oświadczeń strony i przedłożonych dowodów oraz przy uwzględnieniu aktualnych obciążeń finansowych wynikających z konieczności uiszczenia wpisów w zawisłych sprawach sądowoadministracyjnych, nie można przyjąć, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a tym samym, że nieprzyznanie zwolnienia od kosztów uniemożliwi stronie skorzystanie z prawa do sądu.

Zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie uzasadnia również podniesiona w zażaleniu argumentacja, powołująca się na światowy kryzys, gdyż odwoływanie się przez wnioskodawcę do "panującego kryzysu finansowego" jest nazbyt ogólnikowe. Stanowisko to było już prezentowane w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. post. NSA z dnia 15 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 448/09; post. NSA z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GZ 63/10; post. NSA z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 155/10, niepubl.), zaś podzielenie go przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie świadczy – co zdaje się sugerować autor zażalenia – że doszło do zastosowania instytucji precedensu.

Trafny, aczkolwiek niemający wpływu na zmianę powyższej oceny, jest natomiast zarzut kwestionujący stanowisko Sądu I instancji co do konieczności gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych. Ocena sytuacji majątkowej strony w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy powinna opierać się wyłącznie na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej kondycji finansowej strony. Nie można wymagać, aby w normalnych warunkach obrotu gospodarczego przedsiębiorca a priori zakładał, że jednym ze skutków prowadzenia przez niego działalności gospodarczej będzie konieczność prowadzenia spraw przed sądem administracyjnym lub powszechnym celem dochodzenia jego praw naruszonych przez inne podmioty. Także korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika "z wyboru" nie może stanowić przesłanki wpływającej na ocenę zdolności płatniczych i kondycji finansowej wnioskodawcy, bowiem strony stosunku prawnego obejmującego udzielenie pomocy prawnej, mogły dowolnie ukształtować formę i sposób wynagradzania za tę pomoc.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.