Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 326/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 211
journal: Dz.U. 2005 nr 249 poz 2104
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych
article: art. 207 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2017 poz 2077
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant specjalista - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J.O. (dalej: Strona, Skarżący, Beneficjent) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Rozwoju i Finansów (dalej: Minister, organ odwoławczy, organ II instancji) z [...] grudnia 2017 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (dalej: PARP) z [...] marca 2017 r., znak: [...], wydaną w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich w wysokości 290.473,27 zł wraz z odsetkami.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] sierpnia 2009 r. została zawarta umowa o dofinansowanie nr [...] pomiędzy PARP, w której imieniu działała Regionalna Instytucja Finansujące - [...] Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Sp. z o. o (dalej: "WARP", "RIF"). Przedmiotem niniejszej umowy o dofinansowanie było dofinansowanie Projektu pn.: "[...]". Umowa ta była trzykrotnie zmieniana aneksami z 31 września 2009 r., 11 maja 2010 r. oraz 3 sierpnia 2010 r.

Na podstawie § 6 ust. 6 Umowy Beneficjent zobowiązał się zakończyć realizację zakresu rzeczowego i finansowego Projektu, w okresie kwalifikowalności wydatków tj. od dnia 1 czerwca 2009 r. do dnia 31 marca 2011 r. W ramach realizowanego Projektu, Beneficjent otrzymał dofinansowanie ze środków unijnych oraz budżetu państwa w łącznej wysokości 290 473,27 zł.

Beneficjent pismem z 24 września 2010 r. złożył do WARP wniosek o wprowadzenie zmian do umowy o dofinansowanie dotyczących wydłużenia terminu realizacji Projektu do 30 września 2011 r. (poprzez dodanie dodatkowego 5 etapu realizacji Projektu) oraz zmiany terminu realizacji poszczególnych zadań przewidzianych w harmonogramie rzeczowo-finansowym. Jednocześnie poinformował WARP, iż wskutek siły wyższej - śmierci ojca (W.O.) przejął, jako wspólnik spółki cywilnej P. s.c., realizowany w ramach umowy o dofinansowanie projekt.

W związku z tym, iż uzupełnienia Strony do wniosku o zmianę umowy o dofinansowanie – pomimo kilkakrotnych wezwań organu - nie zostały przedłożone w wymaganym terminie, WARP pismem z [...] lipca 2013 r. poinformowała, iż wniosek Beneficjenta został rozpatrzony negatywnie.

RIF wskazała, iż zmiana w zakresie wydłużenia okresu realizacji Projektu była niezgodna z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z 13 sierpnia 2008 r. w sprawie udzielania przez PARP pomocy finansowej na wspieranie tworzenia i rozwój gospodarki elektronicznej w ramach PROW 2007-2013, gdyż proponowany okres realizacji Projektu, tj. od dnia 1 września 2009 r. do dnia 30 września 2011 r. przekraczał dopuszczalny 2 letni okres realizacji Projektu. Natomiast w odniesieniu do uznania opisanych przez Beneficjenta okoliczności za siłę wyższą WARP podniosła, iż w świetle definicji w § 1 pkt 13 umowy o dofinansowanie, konieczność zaangażowania Beneficjenta w inny Projekt realizowany przez bliskiego krewnego Beneficjenta, nie mógł być uznany za okoliczność uzasadniającą zwolnienie Beneficjenta z odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków wynikających z umowy o dofinansowanie, gdyż nie stanowić to w świetle definicji ukształtowanej w orzecznictwie sądowym siły wyższej. Jednocześnie WARP pismami z 1 lipca i 9 lipca 2013 r. wezwała Beneficjenta do złożenia wniosku o płatność pośrednią oraz płatność końcową wraz z niezbędną dokumentacją.

Wobec niedostarczenia przez Stronę niezbędnych dokumentów, WARP pismem z 24 marca 2014 r. przekazała Beneficjentowi informację pokontrolną z kontroli przeprowadzonej w dniu [...] marca 2014 r.

PARP pismem z [...] marca 2014 r. wypowiedziała umowę o dofinansowanie w trybie natychmiastowym na podstawie § 13 ust. 3 pkt 6 lit. c - tj. w związku z zaprzestaniem realizacji Projektu bądź realizacji Projektu w sposób sprzeczny z postanowieniami umowy o dofinansowanie lub naruszeniem prawa oraz § 13 ust. 3 pkt 6 lit. i - tj. w związku z nieosiągnięciem celów Projektu. Jednocześnie PARP wezwała Beneficjenta do zwrotu nieprawidłowo wydatkowanych środków w wysokości kwoty przekazanego dofinansowania, tj. 290 473,27 zł, powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonych od dnia przekazania środków do dnia zwrotu.

W związku z nieuregulowaniem przez Beneficjenta wskazanych należności, PARP zawiadomieniem z [...] sierpnia 2016 r. wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu środków pochodzących z umowy o dofinansowanie. W dniu [...] marca 2017 r. PARP wydała decyzję nr [...], którą określiła Beneficjentowi zobowiązanie do zwrotu środków w wysokości 290 473,27 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków do dnia dokonania zwrotu na rachunek PARP, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji.

Strona skarżąca, składając odwołanie, wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania administracyjnego, z uwagi na upływ terminu przedawnienia.

Minister Rozwoju i Finansów decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z [...] marca 2017 r., stwierdzając tym samym, iż odwołanie Strony nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wskazano, iż w niniejszej sprawie w części odnoszącej się do środków wypłaconych Beneficjentowi w 2009 r. zastosowanie znajdują przepisy ustawy o finansach publicznych z 2005 r., natomiast do środków wypłaconych Beneficjentowi w 2010 r. stosuje się przepisy ustawy o finansach publicznych z 2009 r. Przesłanki żądania zwrotu udzielonego dofinansowania w oparciu o przepisy art. 211 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o finansach publicznych z 2005 r. oraz art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o finansach publicznych z 2009 r., są tożsame.

Organ odwoławczy stwierdził, że Beneficjent nie zrealizował Projektu w pełnym zakresie oraz nie zakończył realizacji Projektu, nie złożył w terminie 30 dni od dnia zakończenia lll etapu Projektu tj. do 30 października 2010 r., wniosku o płatność pośrednią oraz wniosku o płatność końcową nie później niż w dniu zakończenia okresu kwalifikowalności Projektu. Powyższe ustalenia, w ocenie Ministra, a także oświadczenie Beneficjenta, iż Projekt został zrealizowany jedynie częściowo (zgodnie z pismem z 17 kwietnia 2014 r.) pozwalają stwierdzić, iż Beneficjent nie zrealizował pełnego zakresu rzeczowego Projektu oraz nie podejmie dalszej jego realizacji. Tym samym, co podkreślono niemożliwym stało się osiągnięcie celu wskazanego w umowie o dofinansowanie, jakim jest realizacja Projektu oraz osiągniecie i utrzymanie wskaźników produktu i rezultatu oraz kontynuacja działalności będącej przedmiotem umowy o dofinansowanie w okresie trwałości. Minister stwierdził, że przekazane dofinansowanie zostało przez Beneficjenta wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, co oznacza zaistnienie przesłanki do zwrotu przedmiotowego dofinansowania na podstawie art. 211 ust. 1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych z 2005 r. oraz art. 207 ust. 1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych z 2009 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Minister wskazał, że zwrot środków dofinansowania jest zobowiązaniem powstającym z mocy prawa z chwilą zaistnienia przesłanek przewidzianych w ustawie o finansach publicznych, tj. z momentem zaistnienia tych przesłanek - nieprawidłowości indywidualnej, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek czynności dodatkowych przez Strony umowy o doawansowanie. Obowiązek zwrotu środków powstaje z mocy samej ustawy, bez względu na wolę i zamiar Beneficjenta. Nadto organ II instancji wyjaśnił – wskazując na zarzut przedawnienia - że na dzień wydania niniejszej decyzji nie nastąpiło zamknięcie Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka na lata 2007-2013, jak również nie nastąpiła płatność salda końcowego, przesłanie noty debetowej na kwoty nienależnie wypłacone państwu członkowskiemu przez Komisję w odniesieniu do POIG oraz anulowanie salda końcowego zobowiązania budżetowego. Tym samym nie zaszło żadne z wydarzeń wskazywanych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, powodujące rozpoczęcie biegu przedawnienia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J.O., wnosząc o uchylenie decyzji Ministra Rozwoju i Finansów w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Organowi, który wydał zaskarżoną decyzję, zarzucono naruszenie:

1.) art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 78 § 1 k.p.a. lub poprzez nieprzeprowadzenie zawnioskowanego przez Skarżącego dowodu z informacji Komisji Europejskiej, o której mowa w piśmie Skarżącego z 4 grudnia 2017 r. pomimo, że wniosek dowodowy w tym zakresie dotyczył okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, która nie została potwierdzona żadnymi innymi dowodami, a wniosek Skarżącego w tym zakresie został zgłoszony w terminie i był dopuszczalny w świetle art. 79 a § 2 k.p.a.,

2.) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt. 9 Ordynacji podatkowej, w zw. z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 60 pkt 6 ustawy z 27 sierpnia 2009 r, o finansach publicznych oraz art. 211 ust. 5 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, w zw. z art. 3 ust. 1 zd. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz.UE.L nr 312, str. 1), w zw. z art. 89 ust. 5 zd. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenia (WE) nr 1260/1999, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do zobowiązania, które uległo wygaśnięciu z uwagi na upływ terminu przedawnienia i nieumorzenie postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie pomimo upływu wskazanego w rozporządzeniu nr 2988/95 terminu przedawnienia,

3.) art. 3 ust. 1 zd 2 i art. 3 ust. 2 zd. 2 rozporządzenia nr 2988/95 w zw. z art. 211 ust. 5 ustawy o finansach publicznych z 2005 r. oraz art. 67 w zw. z art. 60 pkt 6 ustawy o finansach publicznych z 2009 r., w taki sposób, iż PARP błędnie uznał, że przepisy Rozporządzenia nr 2988/95 stanowią lex specialis wobec stosownych przepisów sektorowych, którymi w tym przypadku są przepisy ustawy o finansach publicznych z 2005 r. (w odniesieniu do środków wypłaconych w 2009 r.) oraz przepisy ustawy o finansach publicznych z 2009 r. (w odniesieniu do środków wypłaconych w 2010 r.), które z kolei nakazują w tym zakresie (to znaczy w odniesieniu do zwrotu dofinansowania pochodzącego ze środków europejskich) stosować przepisy Ordynacji podatkowej,

4.) w przypadku uwzględnienia zarzutu nr 3) oraz gdyby uznać, że zaskarżona decyzja miała charakter konstytutywny, zarzucił naruszenie art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 211 ust. 5 ustawy o finansach publicznych z 2005 r. (w odniesieniu do środków wypłaconych w 2009 r.) oraz art. 67 w zw. z art. 60 pkt 6 ustawy o finansach publicznych z 2009 r. (w odniesieniu do środków wypłaconych w 2010 r.), poprzez wydanie zaskarżonej decyzji sprzecznie ze wskazanymi przepisami, po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek zwrotu,

5.) w przypadku uwzględnienia zarzutu nr 3) oraz gdyby uznać, że zaskarżona decyzja miała charakter deklaratoryjny, zarzucił naruszenie 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 211 ust. 5 ustawy o finansach publicznych z 2005 r. (w odniesieniu do środków wypłaconych w 2009 r.) oraz art. 67 w zw. z art. 60 pkt 6 ustawy o finansach publicznych z 2009 r. (w odniesieniu do środków wypłaconych w 2010 r.), poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do zobowiązania, które uległo wygaśnięciu z uwagi na upływ terminu przedawnienia i nieumorzenie postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie pomimo upływu terminu przedawnienia,

6.) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy, a zwłaszcza pominięcie okoliczności wskazujących na niezawinioną przez Skarżącego niemożność zrealizowania w terminie programu,

7.) art. 207 ust. 1 ustawy o finansach publicznych z 2009 r. oraz art. 211 ust. 1 ustawy o finansach publicznych z 2005 r. poprzez błędne uznanie, że w sprawie zachodzą przesłanki do zwrotu środków uzyskanych przez Skarżącego ze środków europejskich.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Stan faktyczny sprawy został wyżej szczegółowo przedstawiony i nie będzie powtarzany w całości. W dalszej części uzasadnienia jego elementy będą przywoływane wyłącznie w zakresie niezbędnym do oceny prawidłowości dokonanej przez organ subsumcji.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest zarówno co do prawidłowości stosowania przepisów postępowania, jak i zgodności z przepisami prawa materialnego. Tylko na podstawie prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych istnieje bowiem możliwość prawidłowej subsumcji stanu faktycznego do przepisów materialnoprawnych i oceny decyzji co do zastosowania i wykładni prawa materialnego. Przy czym zauważyć należy, że zadaniem sądu nie jest dokonywanie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zastosowania prawa materialnego, gdyż rolą sądu jest kontrola prawidłowości działania organu administracji w zaskarżonej decyzji.

W związku z zarzutami skargi należało w pierwszej kolejności poddać ocenie Sądu jej najdalej idący zarzut, dotyczący wydania zaskarżonej decyzji już po upływie terminu przedawnienia obowiązku zwrotu dofinansowania. Zdaniem strony skarżącej, decyzja określająca kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki ma charakter deklaratoryjny, skoro obowiązek zwrotu dofinansowania powstaje z chwilą zaistnienia przesłanek przewidzianych przepisami prawa. W sytuacji zatem przekazania beneficjentowi środków na realizację projektu w roku 2009 i 2010, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie mogło być wydane, w myśl art. 70 § 1 O.p., w związku z art. 67 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U.2016.1870 ze zm. – dalej w skrócie jako "u.f.p."), przed upływem pięciu lat od końca tego roku, a więc najpóźniej do dnia 31 grudnia 2014 r. co do środków przekazanych w roku 2009 i do 31.12.2010r. co do środków przekazanych w roku następnym. W ocenie strony skarżącej przepisy krajowe , regulujące terminy przedawnienia mają charakter lex specialis w stosunku do zapisów Rozporządzenia nr 2988/95. Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołał się na treść art. 211 ust. 5 ustawy o finansach publicznych z 2005 r. oraz art. 67 ustawy o finansach publicznych z 2009 r.

Na tle tej kwestii spornej zauważenia na wstępie wymaga, że materialnoprawną podstawę zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich stanowią przepisy art. 211 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30.06.2005 r. o finansach publicznych ( Dz.U. 2005.249.2104 z późn.zm. ) oraz art. 207 ust. 1 pkt 1-3 ustawy dnia 27.08.2009 r. o finansach publicznych ( t.j. Dz.U.2017.2077 ze zm. ). Ustawy te nie zawierają regulacji związanych z przedawnieniem prawa zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Zgodnie z art. 211 ust. 5 ustawy z 2005 r. w zakresie nieuregulowanym w ust. 1 i 4 stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z wyjątkiem art. 57 tej ustawy. Zgodnie z art. 67 ustawy z 2009 r. , do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa.

W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie zwraca się uwagę (p. wyrok WSA w Kielcach z dnia 21 września 2017r. o sygn. akt I SA/Ke 433/17, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 grudnia 2017r. o sygn. I SA/Sz 749/17, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że pomimo odesłania, przepisów Ordynacji w zakresie regulującym terminy przedawnienia nie stosuje się, z uwagi na przepis szczególny, tj. Rozporządzenie Rady (WE, EUROATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1). Przepis art. 3 ust.1 tego Rozporządzenia przewiduje zaś jako zasadę czteroletni okres przedawnienia liczony od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1, z tym, że w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia w którym nieprawidłowość ustała. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Jednocześnie przepis art. 3 ust.1 ww. Rozporządzenia wyznacza ostateczny okres przedawnienia, stanowiąc, że "w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu".

Odnosząc się do pojęcia "ostatecznego zakończenia programu", Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 15 czerwca 2017 r. o sygn. akt C-436/15 zauważył, że rozporządzenie Rady (WE) nr 2988/95 nie przewiduje konkretnego wiążącego momentu w odniesieniu do "ostatecznego zakończenia programu", ponieważ [...] moment ten różni się nieuchronnie w zależności od poszczególnych etapów i procesów przewidzianych w celu zakończenia każdego wdrożonego programu wieloletniego (punkt 60). Ustalenie momentu "ostatecznego zakończenie programu" w celu stosowania zasady przedawnienia właściwej dla "programów wieloletnich", przewidzianej w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, zależy zatem od przepisów, które normują każdy program wieloletni (punkt 61). W celu ustalenia momentu "ostatecznego zakończenie programu" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, należy uwzględnić cel terminu przedawnienia, o którym mowa w owym przepisie. Przedawnienie przewidziane bowiem w owym przepisie pozwala po pierwsze zagwarantować, że dopóki program nie jest ostatecznie zakończony, dopóty właściwy organ może nadal podejmować czynności w sprawie nieprawidłowości, których dopuszczono się w ramach wykonywania tego programu, w celu ułatwienia ochrony interesów finansowych Unii. Po drugie celem tego przepisu jest zapewnienie pewności prawa dla podmiotów gospodarczych. Podmioty te powinny być bowiem w stanie określić, które z dokonywanych przez nie czynności można uznać za ostateczne, a które mogą być jeszcze przedmiotem dochodzenia (punkt 62). Ze względu na ten podwójny cel, aby określić datę "ostatecznego zakończenia programu", do której biegnie okres przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, należy uwzględnić dzień zakończenia danego "programu wieloletniego" (punkt 63). Po upływie nieprzekraczalnego terminu określonego przez Komisję dla zakończenia prac i dokonania płatności z tytułu związanych z tymi pracami wydatków kwalifikowalnych, projekt taki należy uznać za ostatecznie zakończony w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, bez uszczerbku dla ewentualnego przedłużenia na mocy nowej decyzji Komisji w tym zakresie (punkt 66).

Na tle tego uregulowania, słusznie zauważa się również w orzecznictwie sądów administracyjnych (p. cyt. wyżej wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 grudnia 2017r.), że przyjęcie jako początkowej daty biegu przedawnienia - daty poszczególnych płatności w projekcie oraz stosowanie terminu przedawnienia z art. 70 § 1 O.p., wyłączyłoby skuteczność szeregu kompetencji oraz instrumentów prawnych, którymi dysponuje IZ w zakresie kontroli realizacji projektów (także w okresie ich trwałości), odzyskiwania kwot podlegających zwrotowi i nakładania korekt finansowych (art. 25 ust. 1 pkt 14-15a ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U. 2006 Nr 227 poz. 1658). Trudno zatem przyjąć, aby po upływie 5 lat od daty płatności w projekcie kontrole takie miały wyłącznie charakter stwierdzający bez możliwości wywołania określonych skutków oraz zastosowania określonych środków prawnych.

Należy również wskazać, że zgodnie z treścią art. 89 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r., zamknięcie programu operacyjnego następuje w dacie wcześniejszego spośród następujących trzech wydarzeń: płatności salda końcowego określonego przez Komisję na podstawie dokumentów, o których mowa w ust. 1, przesłania noty debetowej na kwoty nienależnie wypłacone państwu członkowskiemu przez Komisję w odniesieniu do danego programu operacyjnego, anulowania salda końcowego zobowiązania budżetowego. Komisja informuje państwo członkowskie o dacie zamknięcia programu operacyjnego w nieprzekraczalnym terminie dwóch miesięcy.

Organ - będący Instytucją Zarządzającą dla PO Innowacyjna Gospodarka - w zaskarżonej decyzji jednoznacznie wyjaśnił, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji program ten nie został ostatecznie zakończony, co jest faktem znanym organowi jako Instytucji Zarządzającej z urzędu , wobec czego nie wymaga dowodu ( art. 77 § 4 k.p.a.) . Organ powiadomił o tym fakcie stronę, stosownie do wymagań zawartych w art. 77 § 4 k.p.a., co oznacza że zarzuty naruszenia przez organ art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 78 § 1 k.p.a. są niezasadne.

I tak należy przyjąć, iż w niniejszej sprawie nieprawidłowością było przede wszystkim niezrealizowanie projektu w terminie określonym w umowie tj. do dnia 31 marca 2011r. Należy wskazać, iż PARP i skarżący prowadzili bogatą korespondencję dot. złożenia końcowego wniosku o płatność, rozliczenia projektu oraz umożliwienia kontroli w siedzibie firmy. Sąd przyjmuje , iż wynikające z art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 przerwanie biegu przedawnienia na pewno nastąpiło w wyniku wysłania do Strony pisma z dnia 31 marca 2014 r. o wypowiedzeniu umowy w trybie natychmiastowym na podstawie § 13 ust. 3 pkt 6 lit. c – zaprzestania realizacji projektu bądź jego realizacja w sposób sprzeczny z postanowieniami umowy lub naruszeniem prawa oraz § 13 ust. 3 pkt 6 lit. i – brak osiągnięcia celów projektu. Jednocześnie PARP wezwała Beneficjenta do zwrotu nieprawidłowo wydatkowanych środków w wysokości kwoty przekazanego dofinasowania tj. 290.473,27 zł ( k 399-405 akt adm.)

Przed odniesieniem się do pozostałych zarzutów skargi, wskazać należy, że unormowania regulujące zasady zwrotu środków przekazywanych z programów operacyjnych na dofinansowanie projektów zawarte są zarówno w prawie krajowym, jak i wspólnotowym. Aktem prawa wspólnotowego, mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, jest w szczególności rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (opub. w Dz.U.UE L z dnia 31 lipca 2006r.; dalej jako rozporządzenie 1083). Z treści uregulowań tego rozporządzenia wynika , że za zarządzanie programami operacyjnymi i ich kontrolę odpowiedzialne są państwa członkowskie. Do tych państw należy zapobieganie, wykrywanie i korygowanie nieprawidłowości oraz odzyskiwanie kwot nienależnie wypłaconych wraz z odsetkami z tytułu zaległych płatności (art. 70 ust. 1 ww. rozporządzenia). Skuteczność realizacji przez państwa procedur odzyskiwania środków finansowych, które zostały wypłacone beneficjentom ma znaczenie dla konsekwencji, które obciążają to państwo. Zgodnie z art. 70 ust. 2 cyt . rozporządzenia, w przypadku braku możliwości odzyskania kwot nienależnie wypłaconych beneficjentom przez państwo członkowskie, państwo to odpowiada za zwrot tych kwot do budżetu Unii, jeżeli zostanie stwierdzone, że straty te powstały z jego winy lub niedbalstwa z jego strony. Natomiast w sytuacji, gdy państwo członkowskie uchyla się od odzyskania środków finansowych wydatkowanych nieprawidłowo, Komisja może wnieść do Trybunału Sprawiedliwości UE skargę na naruszenie przez to państwo zobowiązań traktatowych (art. 258 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej) lub zawiesić termin płatności okresowych (art. 92 ust. 1 lit. c rozporządzenia sektorowego). Szczegółowe zadania Instytucji Zarządzającej określa art. 60 cyt. rozporządzenia, który stanowi, że instytucja ta m.in. "odpowiada za zarządzanie programami operacyjnymi i ich realizację zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami, a w szczególności za: a/ zapewnienie, że operacje są wybierane do finansowania zgodnie z kryteriami mającymi zastosowanie do programu operacyjnego oraz, że spełniają one mające zastosowanie zasady wspólnotowe i krajowe przez cały okres ich realizacji; b/ weryfikację, że współfinansowane towary i usługi są dostarczone oraz, że wydatki zadeklarowane przez beneficjentów na operacje zostały rzeczywiście poniesione i są zgodne z zasadami wspólnotowymi i krajowymi" .

W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 211 ust. 1 ustawy o finansach publicznych z 2005 r. i art. 207 ust. 1 u.f.p. , który stanowi, że w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowych z udziałem środków europejskich są:

1) wykorzystywane niezgodnie z przeznaczeniem ,

2) wykorzystywane z naruszeniem procedur , o których mowa w art. 184,

3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości

podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji , o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy, z zastrzeżeniem ust. 8 i 10. Zacytowany przepis stanowi materialnoprawną podstawę decyzji. W ramach sprawowanej przez sąd kontroli badaniu podlega więc, czy prawidłowo ustalone zostały wymienione w przepisie przesłanki zwrotu dofinansowania i czy ustalone przez organ okoliczności dawały podstawę do wydania zaskarżonej decyzji.

Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie zachowane zostały proceduralne wymogi wynikające z art. 207 ust. 8 i 10 u.f.p. Po złożeniu oświadczenia o rozwiązaniu umowy, Instytucja Wdrażająca wezwała stronę skarżącą do zwrotu wypłaconych kwot. Beneficjent nie dokonał zwrotu , w tej sytuacji Instytucja Wdrażająca wszczęła postępowanie administracyjne celem wydania decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki (art. 207 ust. 9 u.f.p.).

Trafnie organ zauważa, że obowiązek zwrotu środków w oparciu o wyżej powołane przepisy ma charakter obiektywny i nie opiera się na zasadzie zawinienia. Szczególny charakter umowy dotyczącej pomocy finansowej ze środków funduszy europejskich powoduje, że odpowiedzialność za wystąpienie okoliczności skutkujących obowiązkiem zwrotu środków, opiera się na obiektywnych kryteriach niewypełnienia wszystkich warunków umowy. Nie ma znaczenia to, czy można beneficjentowi przypisać bezpośrednio winę z tytułu zaistniałych zdarzeń, czy przyczyny skutkujące obowiązkiem zwrotu były zależne od beneficjenta. W razie stwierdzenia wystąpienia przesłanek z art. 207 ust. 1 ustawy o finansach publicznych , organ nie bada winy czy też zamiaru beneficjenta, jego dobrej bądź złej wiary. W ustawie o finansach publicznych nie przewidziano żadnych okoliczności - wystąpienia winy lub jej rodzaju, czy też zakresu udziału podmiotów trzecich w powstaniu sytuacji prowadzących do zwrotu środków. Beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie projektu otrzymuje bezzwrotną pomoc pod warunkiem zrealizowania określonych w niej warunków. W sytuacji natomiast, gdy rezultat projektu nie zostanie osiągnięty, nie można przyznać beneficjentowi środków tylko dlatego, że podejmował działania zmierzające do zrealizowania założonego celu. W takim przypadku środki wypłacone na jego realizację uznać należy za nieuzasadniony wydatek z budżetu UE, tj. wydatek, który nie doprowadził do uzyskania założonego celu funduszu.

Należy zgodzić się także z organem, że okoliczności powołane przez stronę nie mogą być uznane za siłę wyższą. Jako siłę wyższą mogą być kwalifikowane wyłącznie wydarzenia niemożliwe do przewidzenia i niezależne od woli strony. Nie jest więc nią świadome zaangażowanie beneficjenta w inny projekt, wynik kalkulacji racji ekonomicznych, o czym szeroko jest mowa w skardze.

W tej sytuacji należy uznać, że organ w sposób prawidłowy wykazał, że zaistniały przesłanki do żądania zwrotu wypłaconego dofinansowania , określone zarówno w art.211 ust. 1 ustawy z 2005 r. jak też w art. 207 ust. 1 obecnie obowiązującej u.f.p. Beneficjent nie osiągnął celu projektu, nie zrealizował projektu w całości zgodnie z postanowieniami umowy, a tym samym nie zrealizował zakładanych w umowie wskaźników rezultatu i produktu.

Należy także zgodzić się z organem, że powoływane art.211 ust. 1 ustawy o finansach publicznych z 2005 r. jak i 207 ust. 1 ustawy obecnie obowiązującej nie dają możliwości odstąpienia od dochodzenia zwrotu środków. Wystąpienie przesłanek w nich określonych obliguje organy do podjęcia działań zmierzających do dochodzenia zwrotu . Nie może tu być mowy o żadnej uznaniowości i rozważaniu przesłanek celowości, jak to uzasadnia strona w skardze.

W konsekwencji Sąd uznał, że sprawie nie doszło do naruszenia ani przepisów prawa procesowego w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy, w tym zarzucanych przez skarżącego z art. 7 , art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art.78 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1257), ani omówionych wyżej przepisów prawa materialnego w sposób wpływający na wynik sprawy.

Z tych wszystkich względów uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.