Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1287/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2007 r. sprawy ze skargi W. D. i E. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) kwietnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących W. D. i E. W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 11 grudnia 2001r. W. D. i E. W. spadkobiercy H. B. - wystąpili do Wojewody Wielkopolskiego

z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, iż zespół dworsko - parkowy położony w G. stanowiący obecnie działki ewidencyjne nr [...] o łącznej powierzchni 3,10 ha -będący własnością H. B. nie podpadał pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.( Dz. U. z 1945r. Nr 3 poz.13 ze zm.) o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na to, iż przedmiotowa nieruchomość nie była użytkowana rolniczo.

Wojewoda Wielkopolski po rozpoznaniu wniosku decyzją z dnia [...] listopada 2002r. stwierdził, iż wskazana nieruchomość podpadał pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzja ta na skutek złożonego przez wnioskodawców odwołania została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003r. Na powyższą decyzję - skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skierowali wnioskodawcy wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2002r.

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2004r. sygn. akt IV SA 2951-2952/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003r. oraz utrzymana nią w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2002r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził przede wszystkim, iż przepisy powołanego dekretu z 6 września 1944r. nie dawały podstaw do przejęcia na cele reformy rolnej całego majątku właścicieli ziemskich. Przepis art. 2 ust. 1 dekretu stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie, a więc takie które mają charakter rolniczy odwołując się tym samym do interpretacji tego pojęcia dokonanego w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.09.1990 r. sygn. T KW 3/89. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podzielił powyższą wykładnię pojęcia nieruchomości ziemskiej i uznał, za szczególnie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest stwierdzenie, że na cele reformy rolnej dekret przeznaczał nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. W dotychczasowym postępowaniu organy nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania dowodowego i w zasadzie nie ustaliły czy wskazana przez skarżących nieruchomość stanowiła odrębną od Dóbr Rycerskich G. nieruchomość nie stanowiącą nieruchomości ziemskiej zgodnie z wyżej przytoczoną wykładnią i wobec tego nie podlegała działaniu dekretu czy też wraz z gruntami tych dobór stanowiła ich część składową. Przyjęcie przez organy, że zespół dworsko-parkowy stanowił jedną gospodarczą całość z pozostałymi gruntami rolnymi nie zostało niczym poparte. Jednocześnie Sad wskazał, iż zebrane dotychczas dowody nie pozwalają na ustalenie jaki istotnie obszar stanowił zespół dworsko-parkowy i czy był zlokalizowany na wyodrębnionych geodezyjnie parcelach jak twierdzą skarżący.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] września 2005 r., znak: [...] rozpoznając po raz kolejny wniosek W. D. i E.W. spadkobierców H. B. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego - stwierdził, iż zespół dworsko - parkowy położony w G. stanowiący obecnie działki ewidencyjne nr [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] o łącznej powierzchni około 3,10 ha - nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U.z 1945r. Nr 3 poz.13 ze zm.). Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego Wojewoda uznał, iż powyższa nieruchomość obejmująca dwór wraz z parkiem nie mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej przewidziane w dekrecie PKWN. Nie posiadała charakteru nieruchomości ziemskiej i nie pozostawała w związku funkcjonalnym

z pozostałą częścią majątku ziemskiego G. przejętego na cele reformy rolnej. Przejęcie zatem wskazanego zespołu dworsko - pałacowego na podstawie dekretu

z dnia 6 września 1944r. było niezgodne z prawem.

Odwołanie od powyższej decyzji do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli A. S. - F., Z. S. - F. oraz A. F. podnosząc, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r., znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji, powołując się w uzasadnieniu swojej decyzji na liczne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, orzekające

w podobnych sprawach, iż do badania przejęcia na własność państwa części ieruchomości właściwy jest sąd cywilny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 417/06 po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. D. i E. W. uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006 r., podnosząc przede wszystkim naruszenie przez Ministra art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Albowiem obowiązkiem zarówno Wojewody, jak i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi było zastosowanie się do wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 i § 6 rozporządzenia wykonawczego z dnia 1 marca 1945 r. zaprezentowanej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2004 r. (sygn. akt IV SA 2951-2952/03). Skoro w powyższym wyroku sąd administracyjny nie zakwestionował drogi postępowania administracyjnego dla rozstrzygania spraw dotyczących przejęcia zespołów dworsko - parkowych, brak było podstaw do umorzenia postępowania w sprawie z uwagi na niedopuszczalność drogi administracyjnej. Obowiązkiem organu był wiec merytoryczne rozpoznanie odwołania.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007r. po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania A. S. - F., Z. S.-F oraz A. F. od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2005 r., stwierdzającej, iż zespół dworsko - parkowy położony w G. stanowiący obecnie działki ewidencyjne nr [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] o łącznej powierzchni około 3,10 ha - nie podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł, iż w/w nieruchomości podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 w rzewnia 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Ministra kluczowym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ocena materiału dowodowego pod kątem istnienia

w przedmiotowej sprawie możliwości wykorzystania wymienionej we wniosku W. D. i E. W. nieruchomości tj. zespołu dworsko -parkowego na cele reformy rolnej, wskazane w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak wynika z treści art. 1 dekretu z dnia 6 września 1944r., przejmowana na cele reformy rolnej nieruchomość ziemska nie oznaczała tylko i wyłącznie nieruchomości rolnej, przeznaczonej na powiększenie istniejących gospodarstw rolnych lub tworzenie nowych gospodarstw indywidualnych w drodze nadania ziemi. W art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wyliczone zostały różne cele reformy rolnej, których realizacji służyć miały przejmowane majątki ziemskie. Wymienione w tym przepisie cele reformy rolnej wskazują, że pojęcie nieruchomości ziemskiej "znacjonalizowanej" jest znacznie szersze od nieruchomości "parcelowanej" na rzecz rolników. Ustawodawca za nieruchomość ziemską uznawał więc nie tylko użytki rolne, ale jak wynika z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu również inne użytki, a więc również tereny z zabudowaniami i to nie tylko gospodarczymi, wchodzącymi w skład majątku o charakterze rolniczym. Dla tworzenia wymienionych w art. 1 dekretu ośrodków przejmowane były także zabudowania, w tym pałace, dwory czy wille, z reguły położone w parku, stanowiące przed przejęciem na własność państwa tzw. ośrodek majątku, będący siedzibą jego właściciela. W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi za taką definicją nieruchomości ziemskiej przemawia również treść art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmował niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi, wymienionymi w art. 2 dekretu, wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. W artykule tym mowa jest o zabudowaniach ogólnie, a więc także o zabudowaniach mieszkaniowych, do których niewątpliwie zalicza się również pałace czy dwory. Ponadto, zgodnie z § 44 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., podziałowi między beneficjentów reformy rolnej nie podlegały parki (§ 44 pkt 2) zabudowania dworskie lub przemysłowe (§ 44 pkt 3) oraz zabytki architektoniczne (§ 44 pkt 4). Oznacza to więc, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały także powyższe składniki przejmowanego mienia, choć nie mogły podlegać podziałowi. Na poparcie swoich twierdzeń Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem organu z powołanych przepisów nie wynika jakoby dom (willa) z otaczającym go parkiem podlegał wyłączeniu spod działania przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a wręcz przeciwnie, zarówno z art. 2 ust. 1 dekretu jak i rozporządzeń wykonawczych wynika że przejęciu podlegały całe nieruchomości, bez wyłączeń powierzchniowych, w tym wszystkie budynki posadowione na znacjonalizowanej nieruchomości. Minister stwierdził, iż dokonując oceny, czy określona część nieruchomości podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej, istotnym stało się ustalenie, czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy tą częścią, a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym. Zdaniem organu związek funkcjonalny to z pewnością związek finansowy, terytorialny, podatkowy, organizacyjny, jak również powiązania z siłą roboczą pomiędzy zespołem willowo-parkowym a majątkiem. W oparciu o wskazane kryteria Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi doszedł do przekonania, iż związek, terytorialny pomiędzy przedmiotowym zespołem dworsko -parkowym a majątkiem ziemskim w G. bezspornie istniał, gdyż wnioskodawcy nie wykazali, aby zespół dworsko -parkowy był odrębną częścią nieruchomości ziemskiej, wyodrębnioną w wyniku dokonanego podziału prawnego. W myśl wyroku NSA z dnia 5 października 1998 r. (sygn. akt IV SA 1658/96) takie wyodrębnienie było konieczne, by domagać się wyłączenia tej części nieruchomości spod przejęcia na cele reformy rolnej. Z materiału dowodowego przedmiotowej sprawy nie wynika, aby opisana część nieruchomości

w dacie przejęcia na własność Skarbu Państwa była w jakikolwiek sposób wyodrębniona prawnie od reszty majątku, a zwłaszcza aby posiadała oddzielnie urządzoną księgę wieczystą, czy też aby w inny sposób była wydzielona prawnie. Zasadność twierdzenia o braku wyodrębnienia zespołu dworsko -parkowego od reszty przejętej nieruchomości nie może podważać tak akcentowany przez organ I instancji, jak i wnioskodawcę fakt istnienia ogrodzenia czy bram wjazdowych. Te okoliczności mieściły się w ówcześnie obowiązujących normach społecznych oraz obyczajowych, w istocie służąc zapewnieniu niezbędnej prywatności i intymności właścicielowi majątku ziemskiego, jego rodzinie, domownikom i gościom, a nie rozerwaniu więzi funkcjonalnych z majątkiem ziemskim. Majątek ziemski H. B. , położony w G. wpisany był do księgi wieczystej Dobra Rycerskie G. jako jedna, zorganizowana jednostka gospodarcza o ogólnej pow. [...] ha. O funkcjonalnym powiązaniu majątku ziemskiego w G.

z zespołem dworsko - parkowym, świadczy również istniejący w tym majątku związek organizacyjny. Okoliczność, iż w majątku zatrudniony był zarządca majątku - nie pozwala na przyjęcie, iż w ten sposób właściciel trwale wyzbył się wszystkich władczych kompetencji w stosunku do swojego majątku ziemskiego. Ówczesne posługiwanie się przez właściciela majątku zarządcą jak również innymi pracownikami było powszechnie stosowaną normą, a nie czymś szczególnym

i nadzwyczajnym. Nadmienić należy, że to właśnie właściciel decydował o osobie zarządcy i mógł go odwołać w każdym czasie, podobnie jak władczo decydował o sposobie wykonywania obowiązków przez zarządcę, czy też o miejscu wykonywania tych obowiązków. Zatrudnienie zarządcy nie zmienia zatem faktu, że to nadal przy właścicielu majątku pozostawały władcze kompetencje i głos decydujący w sprawach związanych z bieżącym jego funkcjonowaniem, gdyż oczywistym jest, że działania zarządcy nie mogły się sprzeciwiać woli właściciela, jako głównego decydenta, tym bardziej, że to właściciel decydował o osobie zarządcy i jego kompetencjach, które mógł dowolnie zwiększać lub ograniczać. W przedmiotowej sprawie istniały również powiązania funkcjonalne pałacu z resztą majątku poprzez więzi finansowe. Majątek w którym zdecydowaną większość stanowiły grunty orne, na których prowadzona była uprawa zbóż i roślin dostarczał bowiem środków finansowych na utrzymanie zespołu dworsko - parkowego, dostarczał również żywność dla mieszkańców pałacu. Wnioskodawcy nie przedstawili żadnych dowodów z których by wynikało, że właścicielka majątku ziemskiego w G. miała dodatkowe źródła dochodów,

z których utrzymywała zespół dworsko - parkowy. Stąd też wynika, że willa, jak

i mieszkające w nim osoby utrzymywane były z dochodów uzyskiwanych z majątku. W ocenie organu naczelnego, sama okoliczność, iż majątek ziemski służył utrzymaniu zespołu willowo-parkowego choćby w części, przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko - parkowym, a pozostałą częścią majątku ziemskiego G.. Okoliczność, iż mąż H. B. - J. B. w latach 1935-1938 był posłem na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IV kadencji zdaniem Ministra nie może świadczyć o braku związku funkcjonalnego między dworem, a resztą majątku. Dekret o reformie rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944r. i na tę datę organ obowiązany był badać stan prawny, a nie na 1938r. Zdaniem Ministra powyższe okoliczności jednoznacznie i niepodważalnie świadczą, iż pomiędzy dworem i majątkiem położonym w G. zachodził związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tej willi i parku wraz z całym majątkiem ziemskim, stanowiącym własność H. B. pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Pismem z dnia 18 maja 2007r. W. D. i E. W. reprezentowani przez [...] P. B. skierowali skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

- art. 153 p.p.s.a. poprzez zignorowanie oceny prawnej wyrażonej przez WSA w dwóch wyrokach, w których Sąd stanął na stanowisku, iż na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone te nieruchomości lub ich części które mogły być wykorzystane na prowadzenie działalności rolniczej;

- art. 2 ust. 1 lit. e i art. 6 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej polegające na niewłaściwym przyjęciu, że nieruchomość zabudowana domem rodzinnym o funkcji wyłącznie mieszkalnej, a nie rolnej położona na wydzielonych geodezyjnie parcelach nie posiadających charakteru rolnego mogła być przejęta na cele reformy rolnej;

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.art.7, art. 10 § 1, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia

i rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego.

W bardzo obszernym uzasadnieniu do skargi strona rozwinęła powyższe zarzuty podkreślając, iż dekret z 1944r. przewidywał zarezerwowanie odpowiednich terenów - nie obiektów - dla realizacji celów przeprowadzanej reformy rolnej. Chodziło o przejmowanie nieruchomości, które mogły być wykorzystywane rolniczo, a więc nieruchomości pozostających w funkcjonalnej i gospodarczej łączności

z gospodarstwem rolnym. Natomiast przedmiotowy zespół dworsko - parkowy stanowił odrębną i niezależną od gospodarstwa rolnego nieruchomość służącą wyłącznie celom mieszkaniowym.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując stanowisko zawarte

w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o wskazane kryteria Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzająca, iż zespół dworsko - parkowy położony w G stanowiący obecnie działki ewidencyjne nr [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] o łącznej powierzchni 3,10 ha podpadał pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz.13). Uzasadniając swoje stanowisko Minister Rolnictwa z jednej strony powołał się na obowiązujące wówczas przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, z których zdaniem Ministra jednoznacznie wynika, iż przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie wraz

z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. W przepisach mowa jest o zabudowaniach ogólnie, a więc także o zabudowaniach mieszkaniowych, do których niewątpliwie zalicza się również pałace czy dwory. Niezależnie od powyższego Minister uznał, iż między przedmiotowym zespołem pałacowo - willowym a pozostałą częścią gospodarstwa rolnego zachodził związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tej willi i parku wraz z całym majątkiem ziemskim, stanowiącym własność A. S. pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Przede wszystkim skarżący trafnie podnieśli naruszenie przez zaskarżoną decyzję art. 153 p.p.s.a. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Pomimo wydanych

w sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny dwóch wyroków w dniu

16 czerwca 2004r. oraz w dniu 20 czerwca 2006r. - organ zaprezentował zupełnie odmienną ocenę prawną przyjmując, iż przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie wraz z budynkami ( także dworami, pałacami) i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Mając na uwadze powyższe wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ale również orzecznictwo zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Trybunału Konstytucyjnego z zakresu reformy rolnej - Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podzielił stanowiska zaprezentowanego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji.

Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy położony

w G., odpowiadający obecnie działkom ewidencyjnym nr [...] oraz części działki ewidencyjnej nr [...] , wchodził w skład majątku ziemskiego G. i łącznie z nim został przejęty na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zwanym dalej dekretem.

W art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zostały sformułowane cele, jakim ma służyć przeprowadzenie reformy rolnej na podstawie w/w dekretu. I tak cele te zostały określone jako:

a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych

i średniorolnych;

b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców;

c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej;

d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego;

e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji.

Dla realizacji powyższych celów reformy rolnej miały być przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie sklasyfikowane według kryteriów podmiotowych

i przedmiotowych i wyszczególnione w art. 2 ust. l lit. a, b, c, d, e. W szczególności art. 2 ust. 1 lit. e dekretu określił, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostają nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź l00 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego

i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret nie zdefiniował pojęcia nieruchomości ziemskiej na potrzeby przeprowadzenia reformy rolnej.

W orzecznictwie przyjmuje się rozumienie tego pojęcia dla ustalenia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu według definicji przyjętej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990r. W. 3/89 ( OTK 1990, poz. 26, s. 174) zgodnie z którą pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomości ziemskie, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej,

a więc nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Za takim rozumieniem nieruchomości ziemskiej sklasyfikowanej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu opowiada się również uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006r. wydana w sprawie sygn. akt I OPS 2/06. Spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwala dopiero uznać, iż nieruchomość podpada pod zapis art. 2 ust. l lit. e dekretu. Za nieruchomość ziemską należy więc uznać nieruchomość wykorzystywaną i przeznaczoną na cele rolnicze.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na poparcie tezy, że na cele reformy rolnej określone w punktach d) i e) w art. 1 ust. 2 dekretu mogły być również przejmowane pałace, dwory oraz budynki mieszkalne, powołał się na przepisy § 44 pkt 3 i 4 rozporządzenia. We wskazanej uchwale jednak Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż "postanowienia rozporządzenia, jako aktu wykonawczego do dekretu, nie mogły rozszerzać zakresu działania dekretu. Jeżeli występuje rozbieżność pomiędzy postanowieniami art. 2 ust. 1 dekretu a § 44 rozporządzenia, to w tym zakresie postanowienia rozporządzenia są sprzeczne z dekretem.

Z postanowień rozporządzenia - aktu niższej rangi nie można wyprowadzać wniosków co do rozumienia postanowień dekretu - aktu wyższej rangi w sposób odbiegający od treści dekretu lub ją modyfikujący, a tym bardziej rozszerzać na tej drodze jego zakresu działania (przedmiotowego, podmiotowego). Jest to podstawowa reguła wykładni prawa i jeśli nawet nie przestrzegał jej ówczesny prawodawca, nie upoważnia to obecnie stosujących to prawo do takiego samego postępowania, zwłaszcza jeżeli miałoby to prowadzić do bardziej rygorystycznego

w konsekwencjach rozumienia przepisów dekretu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1992 r. sygn. akt III ARN 23/92, OSP 1993, nr 3, poz. 47)".

Mając na uwadze powyższe okoliczności zdaniem Sądu należało, więc ustalić dokonując oceny zebranego sprawie materiału dowodowego czy przedmiotowy zespół dworsko - pałacowy położony w G. stanowił nieruchomość ziemską, która mogła być wykorzystywana na cele rolnicze, ewentualnie czy istniały powiązania funkcjonalne z wchodzącym w skład nieruchomości ziemskiej gospodarstwem rolnym. Zdaniem Sądu właściwe w tym zakresie ustalenia poczynił organ pierwszej instancji tj. Wojewoda Wielkopolski uznając, iż między przedmiotowym zespołem dworsko - parkowym, a majątkiem ziemskim położonym

w G. nie istniał związek funkcjonalny uzasadniający twierdzenie, iż willa mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej. Z ustaleń Wojewody Wielkopolskiego wynika, iż zespół ten stanowił terytorialnie wydzieloną część majątku ziemskiego stanowiącego przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własność H. B. i składał się z wydzielonych geodezyjnie parceli. Nieruchomość ta położona była po przeciwnej stronie drogi w stosunku do pozostałego majątku ziemskiego, na jej terenie nie było posadowionego żadnego obiektu gospodarczego, który mógłby przesądzać o innym niż mieszkalno - reprezentacyjnym charakterze tego majątku. Powyższe potwierdza dokumentacja Miejskiego Konserwatora Zabytków, z której jednoznacznie wynika, iż zespół folwarczny G. zawierał dwie odrębne części o różnym przeznaczeniu. Do akt sprawy dołączono również dokumentację fotograficzną. Budynki zamieszkiwane przez pracowników, budynki gospodarcze, stajnie i obory umiejscowione był poza zespołem dworsko - parkowym i te niewątpliwie związane były funkcjonalnie

z przejętym na cele reformy rolnej gospodarstwem rolnym. Dodatkowo funkcje związane z zarządzeniem gospodarstwem rolnym pełnił zarządca. Z powyższego wynika zatem, iż przedmiotowy zespół willowo - parkowy położony w G. pełnił funkcję mieszkalną, stanowił dom rodzinny zamieszkujących tam osób

i w żaden sposób nie był organizacyjnie czy też funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią nieruchomości stanowiącą gospodarstwo rolne.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, stwierdził w zaskarżonej decyzji, iż

o istnieniu związku funkcjonalnego między zespołem willowo- pałacowym a resztą gospodarstwa decydowała osoba właściciela. Zdaniem organu nawet w przypadku zatrudniania pracowników czy też zarządcy- właściciel nie wyzbywał się wszystkich władczych kompetencji w stosunku do swojego majątku ziemskiego, bowiem nadal przy właścicielu majątku pozostawały władcze kompetencje i głos decydujący w sprawach związanych z bieżącym jego funkcjonowaniem. Ponadto w ocenie Ministra organu przedmiotowy dwór, jak i mieszkające w nim osoby utrzymywane były

z dochodów uzyskiwanych z majątku. W ocenie organu naczelnego, sama okoliczność, iż majątek ziemski służył utrzymaniu zespołu willowo-parkowego choćby w części, przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko - parkowym, a pozostałą częścią majątku ziemskiego G..

W ocenie Sądu nie sposób zgodzić się z przytoczoną argumentacją Ministra. Gdyby bowiem przy badaniu związku funkcjonalnego pomiędzy pałacem,

a majątkiem ziemskim za decydujące przyjąć kryterium podmiotowe - bezprzedmiotowe wydaje się prowadzenie dalszego postępowania administracyjnego, gdyż w przeważającej większości przypadków ( również w niniejszej sprawie ) właścicielem zespołu willowo (pałacowo) parkowego oraz gospodarstwa rolnego była ta sama osoba. Oczywistym jest, że właściciel musiał mieć decydujący głos w sprawach związanych z funkcjonowaniem prowadzonego gospodarstwa rolnego. Jako właściciel miał również prawo czerpać pożytki

z uprawianej przez niego ziemi. Nie zmienia to jednak faktu, iż funkcjonowanie gospodarstwa rolnego nie było uzależnione od funkcjonowania przedmiotowego zespołu dworskiego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd podzielił stanowisko zaprezentowane w decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2005 r., stwierdzającej, iż zespół dworsko-parkowy położony w G. nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tym samym działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji orzeczenia. Jednocześnie w oparciu art. 200 powołanej ustawy Sąd orzekł o kosztach postępowania zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem uiszczonego w sprawie wpisu sądowego a także postanowił o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego na podstawie przepisu art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02.163.1348 z późn. zm.).