Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 11/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6164 Wspólnoty gruntowe
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 133 par. 1, art. 106 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1963 nr 28 poz 169
law: Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.
article: art. 75,a rt. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy uznania nieruchomości za wspólnotę gruntową i uznania nieruchomości za mienie gromadzkie. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania A. Z. od decyzji Starosty z dnia [...] odmawiającej ustalenia, że nieruchomości wpisane w ewidencji gruntów obręb B. , jako działki nr [...] (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha stanowią wspólnotę gruntową wsi B. oraz ustalającej, że nieruchomości wpisane w ewidencji gruntów obręb B. , jako działki nr [...] (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha stanowią mienie gromadzkie – utrzymało w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] Starosta działając na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych ( Dz. U. z 1963r., Nr 28, poz. 169, ze zm.), zwanej dalej ustawą, odmówił ustalenia, że nieruchomości wpisane w ewidencji gruntów obręb B. , jako działki nr 47, 48, 49, 534, 553, 568, 573, 748, 809, 846, 913, 1051, 1226, 2348, 2567, 2743, 2961, 2962, 2963 oraz nr 3669, 3692, 3693, 3880, 3923, 3972, 3973, 3974 (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha stanowią wspólnotę gruntową wsi B. i jednocześnie ustalił, że nieruchomości wpisane w ewidencji gruntów obręb B. , jako działki nr 47, 48, 49, 534, 553, 568, 573, 748, 809, 846, 913, 1051, 1226, 2348, 2567, 2743, 2961, 2962, 2963 oraz nr 3669, 3692, 3693, 3880,3923, 3972, 3973, 3974 (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha stanowią mienie gromadzkie.

W motywach tej decyzji organ I instancji podniósł, że rozpatrując ponownie sprawę po uchyleniu przez Kolegium decyzji Starosty z dnia 20.05.2013r., w ponownym rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy, zlecił osobie uprawnionej - tłumaczowi przysięgłemu języka rosyjskiego przetłumaczenie na język polski dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, tj. kart od nr 98 do 98P i karty nr 109. Organ wyznaczył i przeprowadził w dniu 2 grudnia 2013 r. rozprawę administracyjną na której przesłuchano świadków celem ustalenia na jakiej podstawie (w oparciu o jaki tytuł prawny) powstała masa majątkowa stanowiąca mienie w skład, którego wchodzi sporna nieruchomość oraz w jaki sposób nią gospodarowano, w szczególności na datę 5 lipca 1963 r. Zlecono również geodecie uprawnionemu wykonanie synchronizacji nieruchomości położonej we wsi B. zapisanej w ewidencji gruntów jako Wspólnota wsi z nieruchomościami uwidocznionymi na mapie z 1889 r. poprzez określenie czy kompleksy – działki zaznaczone na mapie innym kolorem (odcieniem) odpowiadają obecnym działkom wpisanym na wspólnotę gruntową oraz synchronizację nieruchomości objętych postanowieniem nr 204/1892 i opisaną mapą (poprzez podanie ich nr ewid. z daty ich przekazania i na chwilę wydania decyzji), które zostały przekazane na indywidualną własność mieszkańców wsi B. Na podstawie uzupełnionych materiałów dowodowych, odnoszących się do dokonanego tłumaczenia z języka rosyjskiego na język polski przez tłumacza przysięgłego dokumentów znajdujących się na kartach od nr 98 do nr 98P akt sprawy, organ I instancji ustalił, że dotyczą one Granicznego Rejestru – Kolonii B. utworzonej z ziem byłego majątku B. Guberni [...]. Zawierają one skorowidz planu, położenie i uroczyska ziemi albo nazwiska właścicieli, ilość ziemi w każdej folwarcznej działce. Dokumenty te nie zawierają jakiejkolwiek informacji związanej z przedmiotem prowadzonego postępowania. Dalej organ podniósł, że w odniesieniu do tłumaczenia na język polski dokumentu znajdującego się w aktach sprawy, tj. karty nr 109, to zgodnie z przesłaną informacją z dnia 29.07.2013 r. przez Biuro Tłumaczeń Przysięgłych tłumaczenie uwierzytelnione mapy B. ze względu na zły stan dokumentu nie jest możliwe do wykonania z uwagi na jego sporządzenie w pisowni przedrewolucyjnej, archaicznej i nie stosowanej w czasach obecnych, dodatkowo część tekstu jest całkowicie niewidoczna.

Następnie organ wyjaśnił, że w Operacie technicznym - opracowanie dokumentacji geodezyjnej dla celów prawnych gruntów tzw. "Wspólnoty Wiejskiej" we wsi B. , sporządzonym przez geodetę uprawnionego dla potrzeb prowadzonego postępowania dokonano synchronizacji nieruchomości położonej we wsi B. gm. [...] zapisanej w ewidencji gruntów jako "Wspólnota" oraz nieruchomości stanowiących indywidualną własność mieszkańców tej wsi z nieruchomościami objętymi postanowieniem nr 204/1892 Komisarza do spraw chłopskich powiatu guberni Radomskiej z dnia 17/29 maja 1890 r. i mapą z 1889 r.

Jak wynika z zapisów zawartych w tabeli Nr 4, str. od 24 do 27 operatu, wykazane zostały powierzchnie działek ewidencyjnych tzw. wspólnoty gruntowej w nawiązaniu do kompleksów z mapy z 1889 r. Pozostałe grunty poza ww. kompleksami stanowią grunty przydzielone chłopom według rejestru mierniczego. Tak przeprowadzona analiza porównawcza powierzchni jednoznacznie wskazuje, które grunty zostały przydzielone do poszczególnych gospodarstw (poz. od 1 do 37) oraz które grunty zostały przydzielone na cele społeczne i socjalne (wg rejestru mierniczego). Jak podniesiono w dalszej części opisowej operatu w dodatkowych wyjaśnieniach na str. 11, z uwagi na brak dokładnego tłumaczenia mapy (informacja tłumacza przysięgłego o niemożliwości dokonania wszystkich odczytów na mapie) oraz brak możliwości odczytania wszystkich numerów działek z podziałem na numer gospodarstwa, numer parceli oraz powierzchni w poszczególnych działkach bezpośrednio z mapy z 1889 r. nie było możliwym dokonanie lokalizacji poszczególnych parceli chłopskich na mapie i dokonanie pełnej indywidualnej synchronizacji położenia poszczególnych działek przydzielonych do danego gospodarstwa. Fakt ten uniemożliwiał przeprowadzenie dodatkowej synchronizacji parceli objętych postanowieniem nr 204/1892 przydzielonych do poszczególnych gospodarstw w nawiązaniu do ewidencji gruntów. Natomiast istotną informacją, którą można odczytać z mapy z 1889 r. jest możliwość określenia z wystarcA. Z.ą dokładnością przebiegu granic poszczególnych kompleksów działek przydzielonych dla poszczególnych rolników. Inne pozostałe działki - kompleksy zaznaczone na mapie innym kolorem (odcieniem), stanowią tzw. grunty nieuprawne: piaski, wody zakrzaczenia, drogi i nie mają na mapie podanej numeracji i odpowiedniego oznaczenia, co pozwoliło na wysnucie wniosku i stwierdzenie, że grunty zapisane w ewidencji gruntów wsi B. jako działki nr [...] (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha zostały wyodrębnione w tabeli mierniczej oraz na mapie z 1889 r. jako grunty społeczne (socjalne), tzw. niewygody, pod zaroślami, zakrzaczeniami, wodami i piaskami, przeznaczone do wspólnego użytkowania rolników. Działki te nie zostały przydzielone dla poszczególnych gospodarstw (poz. od 1 do 37) zgodnie z tabelą mierniczą z mapy z 1889 r.

W oparciu o powyższe opracowanie Starosta uznał, że nie jest możliwym podanie numerów ewidencyjnych nieruchomości z daty ich przekazania na indywidualną własność mieszkańców wsi B. zgodnie z zaleceniem organu II instancji. Nadziały chłopskie ujęte w opisanych dokumentach od poz. 1 do 37 tabeli obejmują obecne działki wykazane w tabeli Nr 4 operatu i stanowią indywidualną własność mieszkańców wsi B. Natomiast z opracowania tego wynika jednoznacznie, iż działki - kompleksy zaznaczone na mapie innym kolorem (odcieniem), stanowią tzw. grunty nieuprawne: piaski, wody zakrzaczenia, drogi i nie mające na mapie podanej numeracji i odpowiedniego oznaczenia, przeznaczono do wspólnego użytkowania rolników i nie stanowiły na dzień 5 lipca 1963 r. indywidualnej własności mieszkańców tej wsi.

Zdaniem organu, najbardziej istotnym materiałem dowodowym w prowadzonym postępowaniu są zeznania powołanych świadków na okoliczność stanu prawnego nieruchomości i sposobu gospodarowania nimi na dzień 5 lipca 1963 r., tj. wejścia w życie przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Powołani w sprawie świadkowie na rozprawach przeprowadzonych w dniu 12 października 2011 r. a następnie 2 grudnia 2013 r. zeznawali, że na podstawie przekazów ustnych ich rodziców, dziadków i pradziadków grunty te były nadane przez cara dla mieszkańców wsi B. do wspólnego korzystania i czerpania z nich pożytków.

Z zeznań świadków wynika, że na dzień wejścia w życie przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych tj. na 5 lipca 1963r., grunty te stanowiły własność mieszkańców wsi. W zakresie sposobu korzystania z opisanych gruntów w tej dacie i w latach poprzednich świadkowie zeznawali, że z gruntów tych korzystali wszyscy mieszkańcy wsi, wypasali na nich inwentarz, kosili trawy, trzciny, łowili ryby w jeziorze "Przeria" i korzystali z jego wód, zbierali drewno na opał w sposób ogólnodostępny i według swoich indywidualnych potrzeb. Nie było natomiast grupy osób, która zarządzałaby opisanymi działkami (karty od 70 do 91 i 136 do 143).

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy oraz powyższe ustalenia organ I instancji na podstawie art. 1 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 ustawy wydał opisana na wstępie decyzję.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył A. Z..

Utrzymując w mocy ww. decyzję organu I instancji Kolegium wskazało, że ostatecznie sprecyzowanym wnioskiem z dnia 18.11.2012r. A. Z. wniósł o uznanie gruntów położonych we wsi B. o pow. 87,55 ha określonych jako grunty Wspólnoty Wsi B. , za wspólnotę gruntową bądź mienie gromadzkie (stan przed scaleniem). Z kolei A. R. pismem z dnia 16.06.2013r. wniósł o uznanie działek nr [...] - stan sprzed scaleniem - za wspólnotę gruntową bądź mienie gromadzkie. Oświadczył również, iż w tym zakresie popiera wniosek A. Z.

Dalej Kolegium podniosło, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169 ze zm.). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy, wspólnotami gruntowymi podlegającymi zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych w ustawie są nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne:

1) nadane w wyniku uwłaszczenia włościan i mieszczan-rolników na wspólną własność, we wspólne posiadanie lub do wspólnego użytkowania ogółowi, pewnej grupie lub niektórym mieszkańcom jednej albo kilku wsi,

2) wydzielone tytułem wynagrodzenia za zniesione służebności, wynikające z urządzenia ziemskiego włościan i mieszczan-rolników, na wspólną własność, we wspólne posiadanie lub do wspólnego użytkowania gminie, miejscowości albo ogółowi uprawnionych do wykonywania służebności,

3) powstałe w wyniku podziału pomiędzy zespoły mieszkańców poszczególnych wsi gruntów, które nadane zostały przy uwłaszczeniu włościan i mieszczan-rolników mieszkańcom kilku wsi na wspólną własność, we wspólne posiadanie lub do wspólnego użytkowania,

4) użytkowane wspólnie przez mieszkańców dawnych okolic i zaścianków oraz należące do wspólnot urbarialnych i spółek szałaśniczych,

5) otrzymane przez grupę mieszkańców jednej lub kilku wsi na wspólną własność i do wspólnego użytkowania w drodze przywilejów i darowizn bądź nabyte w takim celu,

6) zapisane w księgach wieczystych (gruntowych) jako własność gminy (gromady), jeżeli w księgach tych istnieje wpis o uprawnieniu określonych grup mieszkańców gminy (gromady) do wieczystego użytkowania i pobierania pożytków z tych nieruchomości,

7) stanowiące dobro gromadzkie (gminne) będące we wspólnym użytkowaniu na terenach województw rzeszowskiego, krakowskiego oraz powiatu cieszyńskiego województwa katowickiego.

Nadto ust. 2 art. 1 ustawy określa, że oprócz wyżej wymienionych wspólnot gruntowych podlegają zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych w niniejszej ustawie także nieruchomości rolne, leśne i obszary wodne, stanowiące mienie gromadzkie w rozumieniu przepisów o zarządzie takim mieniem, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy były faktycznie użytkowane wspólnie przez mieszkańców wsi. Natomiast art. 3 ustawy stanowi, że nie zalicza się do wspólnot gruntowych nieruchomości lub ich części określonych w art. 1 ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zostały prawnie lub faktycznie przekazane na cele publiczne lub społeczne albo też do końca 1962r., a gdy chodzi o lasy i grunty leśne - do dnia 30 września 1960r., zostały podzielone na działki indywidualne pomiędzy współuprawnionych bądź uległy zasiedzeniu.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, starosta ustala, stosownie do przepisów art. 1 i 3, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową bądź mienie gromadzkie. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, decyzję wydaje się biorąc pod uwagę stan nieruchomości istniejący w dacie wejścia w życie ustawy tj. w dniu 5 lipca 1963r. Z tego względu decyzja ma charakter deklaratoryjny, co oznacza że rozstrzygnięcie wydane w trybie art. 8 ust. 1 poświadcza jedynie stan prawny nieruchomości istniejący w dniu wejścia w życie ustawy (por. wyroki NSA z dnia 22.09.1995r. SA/Kr 2717/94, ONSA 4/96 poz. 157, NSA z dnia 20.09.1995r. II SA/Łd 1281/95 nie publ.).

Przez wspólnoty gruntowe należy rozumieć według ww. ustawy z 1963 r. cały szereg tworów prawnych, szczegółowo określonych w art. 1 ust. 1 ustawy.

Z kolei przez mienie gromadzkie w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy należy rozumieć nieruchomości rolne, leśne i obszary wodne, inne niż wspólnoty gruntowe wymienione w ust. 1, stanowiące mienie gromadzkie w rozumieniu przepisów o zarządzie takim mieniem, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy były faktycznie użytkowane wspólnie przez mieszkańców wsi.

Według definicji zawartej w § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1962 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim oraz trybu jego zbywania (Dz. U. nr 64, póz. 303 ze zm.) za mienie gromadzkie rozumie się mienie, które do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych stanowiło majątek dawnych gromad jako majątek gromadzki, dobro gromady oraz inne prawa majątkowe. Przez dawne gromady należy zaś rozumieć gromady istniejące w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 25 września 1954 r. (§ 1 pkt 3).

Dla ustalenia czy przedmiotowe nieruchomości stanowiły mienie gromadzkie na dzień 5 lipca 1963r. niezbędne jest wykazanie, że do 1954r. były one mieniem gromad mających osobowość prawną i będących podmiotami praw i obowiązków, a nie będących jednostkami samorządu terytorialnego oraz przed 5 lipca 1963r. były faktycznie użytkowane wspólnie przez mieszkańców wsi. Brak dowodów poświadczających stan prawny nieruchomości w okresie poprzedzającym datę 5.07.1963r. nie uniemożliwia uznanie tych nieruchomości za mienie gromadzkie.

Wobec braku tytułu nabycia przez gromadę spornych nieruchomości organ I instancji celem ustalenia stanu faktycznego zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania dowodowego, wykorzystując zgodnie z art. 75 K.p.a. dowody, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie są sprzeczne z prawem. Do takich środków dowodowych powołany wyżej przepis zalicza m.in. dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

W toku niniejszego postępowania organ I instancji zlecił geodecie uprawnionemu wykonanie synchronizacji nieruchomości położonej we wsi B. zapisanej w ewidencji gruntów jako Wspólnota wsi z nieruchomościami uwidocznionymi na mapie z 1889 roku, poprzez określenie czy kompleksy działki zaznaczone na mapie innym kolorem (odcieniem) odpowiadają obecnym działkom wpisanym na wspólnotę gruntową oraz synchronizację nieruchomości objętych postanowieniem nr 204/1892 i opisaną mapą (poprzez podanie ich nr ewid. z daty ich przekazania i na chwilę wydania decyzji), które zostały przekazane na indywidualną własność mieszkańców wsi B. .

Do wykonania zleconej opinii biegły wykorzystał:

- wypis z rejestru gruntów i budynków tzw. Wspólnoty wiejskiej we wsi B. - stan przed scaleniem gruntów z 2013 r.,

- wypis z rejestru gruntów i budynków tzw. Wspólnoty wiejskiej we wsi B. - stan po scaleniu gruntów z 2013 r.,

- mapę ewidencyjną wsi B. z 2013 roku,

- wypis z rejestru gruntów i budynków we wsi - grunty leśne,

- mapę ewidencji gruntów wsi [...] gm. [...],

- Postanowienie Komisarza do spraw chłopskich Powiatu Guberni nr 204/1892 z dnia 17/29 maja 1890 r. (kopia),

- mapę z 1889 roku (kopia) wykonaną przez Geodetę Gminy w wersji analogowej i cyfrowej,

- Plan Kolonii B. utworzony z ziem byłego majątku B. sporządzony w 1890 r. przez Przysięgłego Geodetę,

- poświadczone tłumaczenie Planu Kolonii B. utworzony z ziem byłego majątku B. sporządzony w 1890 r. przez Przysięgłego Geodetę,

- decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego: SKO.GN-70/3242/304/2010 z dnia 21.10.2010r. oraz SKO.GN-70/3399/440/2012 z dnia 07.11.2012r.,

- Opracowanie książkowe "Wzory i skróty w zakresie geodezji" Zygmunt Zapaśnik, wydanie III poprawione i uzupełnione, Warszawa 1965 r. (Miary Polskie)

- Operat Techniczny I fazy - pomiarów geodezyjnych we wsi B. wykonany w celu założenia ewidencji gruntów z 1964 r.,

- protokół ustalenia stanu władania z dnia 15-30 października 1966r.- protokół zebrania władających gruntami we wsi B. z dnia od 30.08.1969r. do 20.09.1969r.

W Operacie technicznym - opracowanie dokumentacji geodezyjny dla celów prawnych gruntów tzw. "Wspólnoty Wiejskiej" we wsi B. gm. [...] sporządzonym przez geodetę uprawnionego dla potrzeb prowadzonego postępowania, dokonano synchronizacji nieruchomości położonej we wsi B. gm. [...] zapisanej w ewidencji gruntów jako "Wspólnota" oraz nieruchomości stanowiących indywidualną własność mieszkańców tej wsi z nieruchomościami objętymi postanowieniem nr 204/1892 Komisarza do spraw chłopskich powiatu guberni Radomskiej z dnia 17/29 maja 1890 r. i mapą z 1889 r.

Na podstawie analizy powołanych wyżej dokumentów biegły w tabeli Nr 4, str. od 24 do 27 operatu, wykazał powierzchnie działek ewidencyjnych tzw. wspólnoty gruntowej w nawiązaniu do kompleksów z mapy z 1889 r. Pozostałe grunty poza ww. kompleksami stanowią grunty przydzielone chłopom wg rejestru mierniczego. Tak przeprowadzona analiza porównawcza powierzchni jednoznacznie wskazuje, które grunty zostały przydzielone do poszczególnych gospodarstw (poz. od 1 do 37) oraz które grunty zostały przydzielone na cele społeczne i socjalne (wg rejestru mierniczego). Jak podniesiono w dalszej części opisowej operatu w dodatkowych wyjaśnieniach na str. 11, z uwagi na brak dokładnego tłumaczenia mapy (tłumacz przysięgły stwierdził, że tłumaczenie uwierzytelnione mapy B. , ze względu na stan dokumentu nie jest możliwe do wykonania. Dokument ten jest sporządzony w pisowni przedrewolucyjnej, archaicznej i nie stosowanej w czasach obecnych, dodatkowo część tekstu jest całkowicie niewidoczna) oraz brak możliwości odczytania wszystkich numerów działek z podziałem na numer gospodarstwa, numer parceli oraz powierzchni w poszczególnych działkach bezpośrednio z mapy z 1889 r. nie było możliwym dokonanie lokalizacji poszczególnych parceli chłopskich na mapie i dokonanie pełnej indywidualnej synchronizacji położenia poszczególnych działek przydzielonych do danego gospodarstwa. Według biegłego fakt ten uniemożliwiał przeprowadzenie dodatkowej synchronizacji parceli objętych postanowieniem nr 204/1892 przydzielonych do poszczególnych gospodarstw w nawiązaniu do ewidencji gruntów.

Natomiast, zdaniem biegłego, istotną informacją, którą można odczytać z mapy z 1889 r. jest możliwość określenia z wystarcA. Z.ą dokładnością przebiegu granic poszczególnych kompleksów działek przydzielonych dla poszczególnych rolników. Inne pozostałe działki kompleksy zaznaczone na mapie innym kolorem (odcieniem), stanowią tzw. grunty nieuprawne: piaski, wody zakrzaczenia, drogi i nie mają na mapie podanej numeracji i odpowiedniego oznaczenia co pozwoliło na wysnucie wniosku i stwierdzenie, że grunty zapisane w ewidencji gruntów wsi B. jako działki nr [...] (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha zostały wyodrębnione w tabeli mierniczej oraz na mapie z 1889 r. jako grunty społeczne (socjalne), tzw. niewygody, pod zaroślami, zakrzaczeniami, wodami i piaskami, przeznaczone do wspólnego użytkowania rolników. Działki te nie zostały przydzielone dla poszczególnych gospodarstw (poz. od 1 do 37) zgodnie z tabelą mierniczą z mapy z 1889 r. W oparciu o powyższe opracowanie biegły uznał, że nie jest możliwym podanie numerów ewidencyjnych nieruchomości z daty ich przekazania na indywidualną własność mieszkańców wsi B. zgodnie z zaleceniem organu II instancji. Nadziały chłopskie ujęte w opisanych dokumentach od poz. 1 do 37 tabeli obejmują obecne działki wykazane w tabeli Nr 4 operatu i stanowią indywidualną własność mieszkańców wsi B. . Natomiast z opracowania tego wynika jednoznacznie, iż działki - kompleksy zaznaczone na mapie innym kolorem (odcieniem), stanowią tzw. grunty nieuprawne: piaski, wody zakrzaczenia, drogi i nie mające na mapie podanej numeracji i odpowiedniego oznaczenia, przeznaczono do wspólnego użytkowania rolników i nie stanowiły na dzień 5 lipca 1963 r. indywidualnej własności mieszkańców tej wsi.

Kolegium podkreśliło, że przedmiotowa opinia - stanowiąca dowód w rozumieniu art. 75 § 1 w związku z art. 84 § 1 K.p.a. - bazuje na ustaleniach poczynionych w oparciu o szczegółową kwerendę wszelkich dokumentów dotyczących spornych nieruchomości, jakie zostały zebrane przez organ I instancji z należytą starannością. Mając na uwadze wyniki przeprowadzonych poszukiwań geodeta jednoznacznie stwierdził, że działki nr [...] (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha zostały wyodrębnione w tabeli mierniczej oraz na mapie z 1889 r. jako grunty społeczne (socjalne), tzw. niewygody, pod zaroślami, zakrzaczeniami, wodami i piaskami, przeznaczone do wspólnego użytkowania rolników. Nie budziło przy tym wątpliwości Kolegium, że przedmiotowa opinia została sporządzona w sposób rzetelny i profesjonalny, a geodeta dotarł do wszelkich materiałów źródłowych - zwłaszcza jeśli zważyć na upływ pół wieku od czasu, gdy przeznaczenie spornych nieruchomości miało decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Dalej Kolegium wskazało, że w Archiwum Państwowym zbadane zostały zasoby archiwalne związane z rozpoznawaną sprawą. Organ I instancji ustalił, że do zasobów archiwalnych Sąd Rejonowy przekazał księgę wieczystą Nr 17 obejmującą wieś B. . Po uzyskaniu tych dokumentów oraz ich przetłumaczeniu z języka rosyjskiego na język polski wynikało, że dokumentacja ta obejmuje grunty nadane na własność poszczególnym gospodarstwom. W trakcie rozpatrywania opisanej sprawy wykonano synchronizację stanu obecnego działek ewidencyjnych objętych wnioskiem ze stanem ujętym na mapie przedłożonej przez wnioskodawcę jako dowód w sprawie wsi B. z 1892 r. W oparciu o naniesienia na mapie z 1892 r. ustalono, że na terenie tej wsi znajdowały się wyodrębnione enklawy gruntów, które pokrywają się z działkami wpisanymi obecnie w ewidencji gruntów wsi B. na Wspólnotę tej wsi. Ponadto na mapie tej naniesione zostały zapisy i tabele ujęte w postanowieniu komisarza do spraw chłopskich powiatu guberni radomskiej z dnia 17/29 maja 1890r., załączonego do wniosku przez stronę. Na podstawie dokumentacji archiwalnej z lat 1889 - 1892 ustalono, że dokumenty te odnoszą się do nadziałów na własność gruntów na rzecz chłopów i tak postanowieniem komisarza do spraw chłopskich powiatu guberni radomskiej z dnia 17/29.05.1890 r. dokonano w wyniku rozparcelowywania pastwiskowych serwitutów, nadziałów na własność chłopów 667 mórg 15 prętów z podzieleniem całej powierzchni według zagród w taki sposób jak zostało oznaczone na planie i w rejestrze mierniczym. W rejestrze granicznym Kolonii B. utworzonej z ziem byłego majątku B. guberni radomskiej powiatu sporządzonym w 1890 r. dokonano umownych, ugodowych nadziałów na rzecz właścicieli.

W dokumentach tych brak jest zapisów odnoszących się do nadania gruntów na wspólną własność, we wspólne posiadanie, lub do wspólnego użytkowania ogółowi pewnej grupie lub niektórym mieszkańcom wsi, do których mogą mieć zastosowanie zapisy art. 1 ust. 1 ustawy. Brak jest innych dokumentów na podstawie, których nieruchomości te można zaliczyć do którejkolwiek z kategorii określonej w powołanym przepisie.

Analiza map archiwalnych ze stanem obecnym gruntów wpisanych w ewidencji gruntów jako należących do Wspólnoty Gruntowej potwierdza, że grunty te jako grunty o słabej jakości rolniczej, w większości stanowiące nieużytki, trudno dostępne z dostępne z uwagi na ich położenie na terenach podmokłych, zalewowych w rejonie rzeki Wisły, czy położenie części z nich na wzniesieniach o znacznych spadkach terenu, nie posiadały uregulowanego stanu prawnego także i w latach wcześniejszych 1889 - 1892 i następnych, a wynikających z podniesionych trudności w ich wykorzystaniu. Protokół z ustalenia stanu władania gruntami na obszarze wsi B. sporządzony od 15 do 30.10.1966 r., nie stanowi przesłanki do uznania gruntów za Wspólnotę wsi B. . Dokumentacja ta sporządzona w 1966 r. zawiera tylko zapis informacyjny, nie znajdujący jednak potwierdzenia w zeznaniach świadków.

W toku prowadzonego postępowania organ I instancji przeprowadził również dowód z zeznań świadków na okoliczność stanu prawnego nieruchomości i sposobu gospodarowania nimi na dzień 5 lipca 1963 r., tj. wejścia w życie przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Powołani w sprawie świadkowie na rozprawach przeprowadzonych w dniu 12 października 2011 r. a następnie 2 grudnia 2013 r., zeznawali, że na podstawie przekazów ustnych ich rodziców, dziadków i pradziadków grunty te były nadane przez cara dla mieszkańców wsi B. do wspólnego korzystania i czerpania z nich pożytków. Według zeznań świadków na rozprawie administracyjnej w dniu 12.10.2011 r. grunty te na dzień 5 lipca 1963 r., były własnością wspólną, były nieużytkami i były użytkowane wspólnie przez wszystkich mieszkańców wsi B. (zeznania świadka [...] (str. 70 - do 91 oraz od 136 do 143 akt sprawy). Na gruntach tych wszyscy wypasali bydło, kosili trawę i trzcinę, łowili ryby na własne potrzeby. Świadkowie wskazali, że grunty te stanowiły własność gromady (zeznania S. R.). Świadkowie nie przedstawili dokumentów związanych z pochodzeniem tych gruntów jako wspólnych, a podnosili, że poprzedni sołtys wsi B. W. R. posiadał mapę, z której wynikały uprawnienia dla poszczególnych osób. Jak wynikało z zeznań świadka K. R. kopię mapy, którą posiadał przekazał do Starostwa Powiatowego, a z gruntów tych korzystali wszyscy. W zakresie sposobu korzystania z opisanych gruntów w tej dacie i w latach poprzednich świadkowie zeznawali, że z gruntów tych korzystali wszyscy mieszkańcy wsi, wypasali na nich inwentarz, kosili trawy, trzciny, łowili ryby w jeziorze i korzystali z jego wód, zbierali drewno na opał - w sposób ogólnodostępny. Na dzień 5 lipca 1963 r. tj. wejścia w życie przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych świadkowie zeznawali, że na tę datę, grunty te stanowiły własność mieszkańców wsi.

W ocenie Kolegium zebrany bogaty materiał dowodowy oraz jego wnikliwa analiza, pozwoliła na konstatację wyrażającą się w stanowisku, iż mieszkańcy korzystali ze spornych gruntów w sposób ogólnodostępny, według swych indywidualnych potrzeb, natomiast nie powołano grupy ludzi, która zarządzałaby spornymi działkami. Zdaniem Kolegium, materiał dowodowy zebrany w sprawie został wyczerpująco i całościowo rozważony przy zapewnieniu udziału mieszkańcom, zaś uzasadnienie rozstrzygnięcia organu I instancji jest wyczerpujące i spójne. W tych okolicznościach brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania odnoszących się do obrazy zasad postępowania administracyjnego. Kolegium podkreśliło, że przedłożony zapis elektroniczny mapy nie odbiega od czytelności mapy złożonej do akt w formie papierowej (str. 109 akt).

Wskazując na powyższe, Kolegium stwierdziło, że działki nr [...] (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha wyodrębnione w tabeli mierniczej oraz na mapie z 1889 r. jako grunty społeczne (socjalne), tzw. niewygody, pod zaroślami, zakrzaczeniami, wodami i piaskami, przeznaczone do wspólnego użytkowania rolników, stanowiły na dzień 5 lipca 1963 r. mienie gromadzkie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł A. Z. zarzucając temu rozstrzygnięciu:

- rażące naruszenie art. 139 K.p.a.;

- naruszenie prawa, polegające na braku uwzględnienia wadliwości decyzji Starosty , która zdaniem skarżącego została wydana w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną - co obligowało organ do stwierdzenia jej nieważności z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.);

- naruszenie prawa, polegające na braku uwzględnienia wadliwości decyzji Starosty , polegającej na niezgodnym z ustawą o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych ustaleniu, że grunty o pow. 88,0203 ha stanowią mienie gromadzkie, opierając te ustalenia na sposobie użytkowania tych gruntów w latach 1958 - 63 zamiast, na dokumentach nadawczych - pochodzeniu gruntów. Zdaniem skarżącego, stanowi to rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a.) obligujące do stwierdzenia nieważności decyzji Starosty.

W ocenie skarżącego, z ówczesnej (z 1989r.) mapy geodezyjnej, sporządzonej przez uprawnionego geodetę Fryderyka Stojaka, dołączonej jako dowód przez świadków [...], grunty w B. mają pochodzenie ukazowe tj. nadane z majątku ziemskiego dla osady włościańskiej B. , co oznacza, że skoro w B. nie było żadnej gromady, to nie może również być mienia gromadzkiego. Na istnienie gromady brak jest dowodu w postaci dokumentu. Skarżący zakwestionował przy tym ustalenia organu odnoszące się do zeznań świadka S. R.;

- naruszenie prawa, polegające na uniemożliwieniu wypowiedzenia się co do kluczowych dowodów w postaci tzw. "synchronizacji" oraz rozprawy administracyjnej (art. 81 K.p.a.), które to naruszenie obligowało Kolegium do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji (art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.);

- naruszenie prawa, polegające na ustaleniu spornych gruntów jako mienia gromadzkiego, podczas, gdy dla jednej z działek wchodzących w skład gruntów o pow. 88,0203ha (po scaleniu) o nr [...] - nr sprzed scalenia 1614, nr z 1890r. - 39, jest w Carskiej Księdze Wieczystej B. 17 - ujawnione prawo własności ułamkowej dla 37 włościan wymienionych z imienia i nazwiska;

- naruszenie prawa, polegające na wydaniu decyzji w oparciu o niepełny i niekompletny materiał dowodowy, bez przetłumaczenia kluczowych dowodów, tj. Mapy Carskiej (K109) z 1889 r., II tomów Carskiej Księgi Wieczystej B. 17 oraz zbioru dokumentów dotyczący uwłaszczenia włościan - znajdujący się w Archiwum Państwowym. Zdaniem skarżącego stanowi to naruszenie art. 80 K.p.a.;

- naruszenie prawa, polegające na oparciu się przez organ na tzw. "synchronizacji" – która, zdaniem skarżącego, nie może być brana pod uwagę w związku z niespełnieniem warunku określonego w art. 81 K.p.a. Skarżący podkreślił, że "synchronizację" przygotował E. K. - który nie jest biegłym geodetą sądowym, a nadto w ocenie skarżącego, została ona sporządzona nierzetelnie;

- rażące naruszenie prawa, polegające na "wybiórczym doborze dowodów", pomijającym kluczowe zeznania innych świadków.

Skarżący podkreślił, że organ nie uwzględnił dowodów w postaci dokumentów, np. map czy zestawienia wspólnot gruntowych z terenu gminy [...] - przygotowanych przez Burmistrza dla NIK-u, zawierającego Wspólnotę Gruntową Wsi B. .

Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o:

- powołanie niezależnego biegłego z dziedziny geodezji celem fachowego przeanalizowania całości dokumentacji sprawy i wydania obiektywnej opinii - przed wydaniem wyroku w sprawie;

- uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie stawianych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego

i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji objętej skargą (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).

Na wstępie należy wskazać, że strona skarżąca wnioskowała o powołanie przez Sąd biegłego z dziedziny geodezji celem "fachowego przeanalizowania całości dokumentacji sprawy i wydania obiektywnej opinii".

Wniosek ten został przez Sąd oddalony na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art.133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Podstawą zatem orzekania przez sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez właściwe organy w danej sprawie. Sąd bierze ponadto pod uwagę fakty powszechnie znane, a także dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie dokonuje zatem własnych ustaleń faktycznych w danej sprawie administracyjnej, a temu służyłoby powoływanie biegłych i ustalanie określonych faktów. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone odpowiadają prawu (por. wyrok NSA z dnia 23.01.2007r.,sygn. akt II FSK 72/06, ONSA WSA 2008, Nr 2, poz.31, Uchwła NSA wydana w pełnym składzie z dnia 26.10.2009r.,sygn. akt I OPS 10/09, ONSA WSA 2010, Nr 1, poz.1, s.29 uzasadnienia). Sąd administracyjny jest więc sądem kasacyjnym, orzekającym o zgodności albo niezgodności z prawem aktu lub czynności organu administracji.

Zatem przepisy ustawy p.p.s.a. nie pozwalają sądowi administracyjnemu na przeprowadzanie dowodu z opinii biegłego, a tym bardziej na powoływanie biegłego celem sporządzenia opinii w sprawie, o co wnioskował skarżący. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącego podlegał oddaleniu.

W sytuacji przytoczenia w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności Sąd rozpoznaje zasadniczo ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby wpłynąć na wynik sprawy, można przejść do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W rozpoznawanej sprawie zakres niezbędnych ustaleń koniecznych do wydania rozstrzygnięcia i oceny czy ustalenia poczynione przez organ administracji publicznej były prawidłowe - determinuje treść przepisów art. 1 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. z 1963r., Nr 128, poz. 169 ze zm.), zwanej dalej ustawą, i pojęć w nich zawartych, co w konsekwencji umożliwi ocenę zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Z uwagi na wydanie decyzji na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy kluczowym dla oceny legalności zaskarżonej decyzji było wyjaśnienie, czy przedmiotowe nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów obręb B. , jako działki nr [...] (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha były w dacie wejścia w życie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, tj. w dniu 5 lipca 1963 r. mieniem gromadzkim w rozumieniu przepisów tej ustawy.

Należy podkreślić, że przewidziana w art. 8 ust. 1 powołanej ustawy decyzja ma charakter deklaratoryjny i poświadcza stan prawny ustalony w dniu wejścia w życie tej ustawy tj. 5 lipca 1963 r., przez co dla rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej ustalenia, że dana nieruchomość stanowi mienie gromadzkie nie mają znaczenia jej losy po wskazanej wyżej dacie (por. wyroki NSA z dnia 22 września 1995 r. SA/Kr 2717/94, ONSA 4/96 poz. 157 i z dnia 20 września 1995 r. II SA/Łd 1281/95 nie publ.). Istotny natomiast dla ustalenia, czy dana nieruchomość była w dniu 5 lipca 1963 r. mieniem gromadzkim, był jej stan prawny w okresie poprzedzającym tę datę (a w szczególności to, czy nieruchomość taka należała do dawnych, czyli istniejących w okresie od 1933 do 1954 r. gromad jako jednostek samorządu terytorialnego, mających osobowość prawną i będących podmiotami praw i obowiązków) oraz to, czy przed dniem wejścia w życie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot była faktycznie użytkowana wspólnie przez mieszkańców wsi. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 ust. 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, zagospodarowaniu w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie podlegają nieruchomości rolne stanowiące mienie gromadzkie w rozumieniu przepisów o zarządzie takim mieniem, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych były faktycznie użytkowane wspólnie przez mieszkańców wsi. Z przepisu tego wynika, że definicji mienia gromadzkiego, którego dotyczy ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, należy poszukiwać w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1962 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim oraz trybu jego zbywania (Dz. U. Nr 64/62 poz. 303 ze zm.). Według definicji zawartej w § 1 tego rozporządzenia przez użyte w tym rozporządzeniu określenie mienie gromadzkie - rozumieć należy mienie, które do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych (Dz. U. Nr 43, poz. 191) stanowiło majątek dawnych gromad jako majątek gromadzki, dobro gromady oraz inne prawa majątkowe, a przez dawne gromady - rozumieć należy gromady istniejące do dnia wejścia w życie wskazanej ustawy z 25 września 1954 r.

W okresie obowiązywania ustawy z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 35/33 poz. 294 ze zm.) gromady, nie będąc jednostkami samorządu terytorialnego, miały osobowość prawną oraz były podmiotami majątku i dobra gromadzkiego (art. 15 tej ustawy). Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej wprowadziła system jednolitej władzy państwowej, powołała rady narodowe jako terenowe organy jednolitej władzy państwowej (art. 1) i zniosła związki samorządu terytorialnego (art. 32 ust. 1). Majątek dotychczasowych związków samorządu terytorialnego z mocy prawa stał się majątkiem państwa (art. 32 ust. 2). Skutki te dotyczyły jednak majątku gmin, a nie gromad. Dotychczasowe przepisy o gromadach i organach gromadzkich zachowały bowiem moc do czasu odrębnego uregulowania ustawowego (art. 44 ust. 1).

Na mocy ustawy z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych w miejsce dotychczasowych gmin i gromad utworzono nowe gromady jako jednostki podziału administracyjnego wsi (art. 1), a gromadzkie rady narodowe stały się organami władzy państwowej w gromadach (art. 4). Mieszkańcom dotychczasowych gromad zagwarantowano nienaruszalność indywidualnie im przysługujących praw (art. 38), a ponadto udzielono delegacji do wydania przepisów wykonawczych regulujących m.in. tryb przekazania majątku gminnych rad narodowych i sprawy zarządu mieniem gromadzkim (art. 41). W wydanym na podstawie tej delegacji rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 czerwca 1957 r. w sprawie zbywania nieruchomości wchodzących w skład majątku i dobra dawnych gromad (Dz. U. Nr 49, poz. 237) majątek i dobro gromadzkie traktowano jak własność państwa. Dyspozycje o charakterze właścicielskim następowały co prawda na wniosek zebrania wiejskiego, ale w formie i na podstawie uchwał gromadzkich rad narodowych, będących organami władzy państwowej. Konsekwentnie, w późniejszych aktach wykonawczych, utrzymywano tak określone zasady dysponowania mieniem.

Na tle ustawy z 1954 r. podkreślano w doktrynie, że utworzenie gromad jako jednostek podziału administracyjnego wsi spowodowało, iż przestał w sensie prawnym istnieć dotychczasowy podmiot własności mienia gromadzkiego. Odpowiednikiem dawnej gromady stała się wieś, która nie miała osobowości prawnej ani zakresu zadań publicznych, a zatem nie mogła stać się następczynią gromady w zakresie praw majątkowych. Właścicielami mienia nie stali się również mieszkańcy wsi, którzy nigdy przedtem nimi nie byli. Przy odrzuceniu koncepcji, że mienie gromadzkie stało się własnością niczyją, w zasadzie jednolicie przyjmowano, że po reformie z 1954 r., pomimo braku wyraźnej deklaracji ustawowej, mienie gromadzkie stało się własnością państwa. Deklaracja analogicznej treści i o analogicznym znaczeniu została powtórzona w ustawie z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (art. 98 ust. 1). Dotychczasowe przepisy szczególne dotyczące gromad i gromadzkich rad narodowych miały znaleźć zastosowanie do gmin i gminnych rad narodowych (art. 95). W art. 98 ust. 2 ustalono, że "dotychczasowe mienie gromadzkie staje się mieniem gminnym". Pomimo, że ustawa nie zawierała wyraźnego postanowienia, że mienie gromadzkie stało się mieniem państwowym, to mienie to traktowała jako własność państwa, pozostającą w dyspozycji organów władzy państwowej - gromadzkich rad narodowych. Podobnie ujmowało to wydane na podstawie ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1962 r.

W doktrynie prawniczej dominował pogląd, że mienie gromadzkie zarządzane przez gromadzkie (później gminne) rady narodowe, stanowiło własność ogólnonarodową.

W orzeczeniu z dnia 26 marca 1960r., I CR 535/59 (OSNC 1961, nr 3, poz. 73) Sąd Najwyższy stwierdzając, że majątek byłych gromad stał się majątkiem państwa wskazał między innymi na to, że całkowita zmiana poprzedniego charakteru gromad pociągnęła za sobą przejście majątku (mienia) gromadzkiego na własność państwa, które reguluje sprawę zarządu tego mienia tak, jak zarządu innego mienia ogólnonarodowego. Nienaruszone pozostały tylko prawa przysługujące mieszkańcom gromad.

Stanowisko dotyczące charakteru byłego mienia gromadzkiego, które stało się przedmiotem własności państwowej było konsekwentnie podtrzymywane w późniejszych orzeczeniach i Sąd Najwyższy nigdy od niego nie odstąpił (por. postanowienie z dnia z dnia 18 listopada 1966 r., I CR 629/66, PUG 1967, nr 11, s. 371-372, wyrok z dnia 30 czerwca 1983 r., IV CR 202/83, OSNCP 1984, nr 1, poz. 15, uchwała z dnia 30 października 1986 r., III CZP 67/86, OSNC 1987, nr 11, poz. 171). Taki sam pogląd wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 9 września 1987 r., II SA 113/87, ONSA 1987, nr 2, poz. 63).

W konsekwencji na podstawie analizy przepisów wymienionych ustaw z 1954 r. i 1958r. oraz wydanych na ich podstawie aktów wykonawczych, w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że mienie dawnych gromad stało się własnością państwową (ogólnonarodową) – postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2001 r. III CKN 430/00, OSNC 9/2002 poz. 111.

W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej, stanowisko Kolegium tak w zakresie ustaleń faktycznych odzwierciedlonych w bogatym materiale dowodowym zawartym w aktach sprawy jak również zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego oraz ich wykładnia pozwalają uznać, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W tym zakresie Sąd akceptuje stanowisko wyrażone przez Kolegium w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia, przyjmując przy tym ustalenia faktyczne poczynione przez organ za własne.

Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej Kolegium prawidłowo przyjęło, że dla ustalenia czy przedmiotowe nieruchomości stanowiły mienie gromadzkie na dzień 5 lipca 1963r. niezbędne jest wykazanie, że do 1954r. były one mieniem gromad mających osobowość prawną i będących podmiotami praw i obowiązków, a nie będących jednostkami samorządu terytorialnego oraz, że przed 5 lipca 1963r. były faktycznie użytkowane wspólnie przez mieszkańców wsi. Brak dowodów poświadczających stan prawny nieruchomości w okresie poprzedzającyym datę 5 lipca 1963r. nie uniemożliwia uznanie tych nieruchomości za mienie gromadzkie.

Wobec braku tytułu nabycia przez gromadę spornych nieruchomości organ celem ustalenia stanu faktycznego zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania dowodowego, wykorzystując z mocy art. 75 K.p.a. dowody, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie są sprzeczne z prawem. Do takich środków dowodowych powołany wyżej przepis zalicza m.in. dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny ( por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 29.03.2013r., sygn. akt II SA/Ke 77/13 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Lektura materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy daje Sądowi podstawę do stwierdzenia, że organ wbrew zarzutom skargi, w toku prowadzonego postępowania wszechstronnie i należycie zebrał materiał dowodowy, a następnie dokonał jego oceny w zgodzie w wymogami określonymi w art. 80 K.p.a.

Z obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie wynika, że w toku postępowania organ przeprowadził dowody m.in. z dostępnych dokumentów, w szczególności z dokumentacji geodezyjno-kartograficznej w tym dostępnych map archiwalnych, kwerendy zasobów archiwalnych znajdujących się w Archiwum Państwowym w Kielcach, zeznań świadków, opinii biegłego geodety.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w toku postępowania organ I instancji dokonał badania zasobów archiwalnych związanych z rozpoznawaną sprawą w Archiwum Państwowym, w oparciu o które ustalił, że do zasobów archiwalnych Sąd Rejonowy przekazał księgę wieczystą Nr 17 obejmującą wieś B. Z dokumentów tych po ich przetłumaczeniu z języka rosyjskiego na język polski wynikało, że dokumentacja ta obejmuje grunty nadane na własność poszczególnym gospodarstwom. Wykonano również synchronizację stanu obecnego działek ewidencyjnych objętych wnioskiem ze stanem ujętym na mapie wsi B. z 1892r. W oparciu o naniesienia na mapie z 1892r. ustalono, że na terenie tej wsi znajdowały się wyodrębnione enklawy gruntów, które pokrywają się z działkami wpisanymi obecnie w ewidencji gruntów wsi B. na Wspólnotę tej wsi. Na ww. mapie naniesione zostały zapisy i tabele ujęte w postanowieniu komisarza do spraw chłopskich powiatu guberni radomskiej z dnia 17/29 maja 1890r., załączonego przez stronę do wniosku. W oparciu o dokumentację archiwalną z lat 1889 - 1892 ustalono, że dokumenty te odnoszą się do nadziałów na własność gruntów na rzecz chłopów. Postanowieniem komisarza do spraw chłopskich powiatu guberni radomskiej z dnia 17/29.05.1890r. dokonano w wyniku rozparcelowywania pastwiskowych serwitutów, nadziałów na własność chłopów 667 mórg 15 prętów z podzieleniem całej powierzchni według zagród w taki sposób jak zostało oznaczone na planie i w rejestrze mierniczym. W rejestrze granicznym B. utworzonej z ziem byłego majątku B. guberni radomskiej powiatu sporządzonym w 1890r. dokonano umownych, ugodowych nadziałów na rzecz właścicieli. Co istotne, w dokumentach tych brak jest zapisów odnoszących się do nadania gruntów na wspólną własność, we wspólne posiadanie, lub do wspólnego użytkowania ogółowi, pewnej grupie lub niektórym mieszkańcom wsi, pozwalających zastosować do nich art. 1 ust. 1 ustawy. Zgodzić się należy z organem, że materiał dowody zebrany w toku postępowania nie zawiera dokumentów w oparciu o które przedmiotowe nieruchomości można byłoby zaliczyć do kategorii wskazanej w powołanym wyżej przepisie.

Z kolei przeprowadzona przez organ analiza map archiwalnych ze stanem obecnym gruntów wpisanych w ewidencji gruntów jako należących do Wspólnoty Gruntowej, potwierdza, że grunty te jako grunty o słabej jakości rolniczej, w większości stanowiące nieużytki, trudno dostępne z uwagi na ich położenie na terenach podmokłych, zalewowych w rejonie rzeki Wisły, czy położenie części z nich na wzniesieniach o znacznych spadkach terenu, nie posiadały uregulowanego stanu prawnego w latach 1889 - 1892 i następnych. Wynikało to przede wszystkim z trudności w ich wykorzystaniu.

W ocenie Sądu, treść zeznań przesłuchanych w sprawie świadków (na rozprawach w dniach 12 października 2011r. oraz 2 grudnia 2013r.) pozwalała organom na stwierdzenie, że przedmiotowe nieruchomości na dzień 5 lipca 1963r., były własnością wspólną, nieużytkami i były użytkowane wspólnie przez wszystkich mieszkańców wsi B. (zeznania świadków K.-I-70-91 oraz K-I-136-143 akt administracyjnych). Jak wynika z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków (omówionych w uzasadnieniu decyzji) wiedzę w tym zakresie czerpali z ustnych przekazów ich rodziców, dziadków i pradziadków wskazując, że grunty te były nadane przez cara dla mieszkańców wsi B. do wspólnego korzystania i czerpania z nich pożytków. Na gruntach tych mieszkańcy wypasali bydło, kosili trawę i trzcinę, łowili ryby na własne potrzeby. Świadkowie wskazali również, że grunty te stanowiły własność gromady. Podnosili, że w dacie wejścia w życie ustawy przedmiotowe grunty stanowiły własność mieszkańców wsi, gdyż z gruntów tych korzystali wszyscy mieszkańcy wsi, wypasali na nich inwentarz, kosili trawy, trzciny, łowili ryby w jeziorze "Przeria" i korzystali z jego wód, zbierali drewno na opał.

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że - wbrew zarzutom skargi - Kolegium dysponowało wystarczającym materiałem dowodowym pozwalającym na ustalenie, że przedmiotowe nieruchomości stanowią mienie gromadzkie. Organ wykorzystał bowiem wszystkie dostępne środki dowodowe celem ustalenia stanu faktycznego sprawy koniecznego do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Stanowisko Kolegium wzmacnia również treść opinii biegłego geodety E. K.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że wykonanie synchronizacji nieruchomości położonej we wsi B. zapisanej w ewidencji gruntów jako Wspólnota wsi z nieruchomościami uwidocznionymi na mapie z 1889 r., poprzez określenie czy kompleksy działek zaznaczone na mapie innym kolorem odpowiadają obecnym działkom wpisanym na wspólnotę gruntową oraz synchronizacji nieruchomości objętych postanowieniem nr 204/1892 i ww. mapą (poprzez podanie ich nr ewid. z daty ich przekazania i na datę wydania decyzji), które zostały przekazane na indywidualną własność mieszkańców wsi B. - wymagało wiadomości specjalnych, co uzasadniało zlecenie sporządzenia opinii biegłemu geodecie. W świetle bowiem art. 84 K.p.a., potrzebę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego uzasadnia konieczność skorzystania z "wiadomości specjalnych" z różnych dziedzin w tym m.in. geodezji. Należy wyraźnie podkreślić, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje żadnych formalnych kryteriów kwalifikowania danej osoby jako biegłego. Zatem biegłym może być osoba posiadająca wykształcenie w danej dziedzinie i legitymująca się określonymi kwalifikacjami zdobytymi i potwierdzonymi w sposób przewidziany przez prawo. Mające zastosowanie w sprawie niniejszej przepisy prawa materialnego jak również prawa procesowego nie stawiają przy tym wymogu by opinię sporządzał biegły sądowy.

W związku z powyższym nie mógł odnieść zamierzonego skutku podnoszony przez skarżącego zarzut sporządzenia opinii przez biegłego, który nie jest biegłym geodetą sądowym.

Jak wynika z ww. opinii (K-I-145-146, tom II akt administracyjnych) do jej wykonania biegły wykorzystał:

- wypis z rejestru gruntów i budynków tzw. Wspólnoty wiejskiej we wsi B. - stan przed scaleniem gruntów z 2013 r.,

- wypis z rejestru gruntów i budynków tzw. Wspólnoty wiejskiej we wsi B. - stan po scaleniu gruntów z 2013 r.,

- mapę ewidencyjną wsi B. z 2013 roku,

- wypis z rejestru gruntów i budynków we wsi [...] - grunty leśne,

- mapę ewidencji gruntów wsi [...] gm. [...],

- Postanowienie Komisarza do spraw chłopskich Powiatu Guberni nr 204/1892 z dnia 17/29 maja 1890 r. (kopia),

- mapę z 1889 roku ( kopia) wykonaną przez Geodetę Gminy w wersji analogowej i cyfrowe,

- Plan Kolonii B. utworzony z ziem byłego majątku B. sporządzony w 1890 r. przez Przysięgłego Geodetę,

- poświadczone tłumaczenie Planu Kolonii B. utworzony z ziem byłego majątku B. sporządzony w 1890 r. przez Przysięgłego Geodetę,

- decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego: SKO.GN-70/3242/304/2010 z dnia 21.10.2010r. oraz SKO.GN-70/3399/440/2012 z dnia 07.11.2012r.,

- Opracowanie książkowe "Wzory i skróty w zakresie geodezji" Zygmunt Zapaśnik, wydanie III poprawione i uzupełnione. Warszawa 1965 r. (Miary Polskie)

- Operat Techniczny I fazy - pomiarów geodezyjnych we wsi B. wykonany w celu założenia ewidencji gruntów z 1964 r.,

- protokół ustalenia stanu władania z dnia 15-30 października 1966r.-protokół zebrania władających gruntami we wsi B. z dnia od 30.08.1969r. do 20.09.1969r.

Na podstawie analizy ww. dokumentów biegły w tabeli Nr 4 ( str.24 - 27 operatu, K- II-146 akt administracyjnych), podał powierzchnie działek ewidencyjnych tzw. wspólnoty gruntowej w nawiązaniu do kompleksów z mapy z 1889 r. i wskazał, że pozostałe grunty poza ww. kompleksami stanowią grunty przydzielone chłopom według rejestru mierniczego.

Przeprowadzona przez biegłego analiza porównawcza powierzchni jednoznacznie wskazuje, które grunty zostały przydzielone do poszczególnych gospodarstw (poz. od 1 do 37) oraz które grunty zostały przydzielone na cele społeczne i socjalne (wg rejestru mierniczego).

W części opisowej operatu - w dodatkowych wyjaśnieniach (str.11 opinii) - biegły wskazał, że z uwagi na brak dokładnego tłumaczenia mapy (tłumacz przysięgły stwierdził, że tłumaczenie uwierzytelnione mapy B. , ze względu na stan dokumentu nie jest możliwe do wykonania. Dokument ten jest sporządzony w pisowni przedrewolucyjnej, archaicznej i nie stosowanej w czasach obecnych, dodatkowo część tekstu jest całkowicie niewidoczna) oraz brak możliwości odczytania wszystkich numerów działek z podziałem na numer gospodarstwa, numer parceli oraz powierzchni w poszczególnych działkach bezpośrednio z mapy z 1889 r. nie było możliwym dokonanie lokalizacji poszczególnych parceli chłopskich na mapie i dokonanie pełnej indywidualnej synchronizacji położenia poszczególnych działek przydzielonych do danego gospodarstwa. Zdaniem biegłego fakt ten uniemożliwiał przeprowadzenie dodatkowej synchronizacji parceli objętych postanowieniem nr 204/1892 przydzielonych do poszczególnych gospodarstw w nawiązaniu do ewidencji gruntów.

W dalszej części opinii biegły podkreślił, że istotną informacją, którą można odczytać z mapy z 1889 r. jest możliwość określenia, z wystarcA. Z.ą dokładnością, przebiegu granic poszczególnych kompleksów działek przydzielonych dla poszczególnych rolników. Inne pozostałe kompleksy zaznaczone na mapie innym kolorem (odcieniem), stanowią tzw. grunty nieuprawne: piaski, wody zakrzaczenia, drogi i nie mają na mapie podanej numeracji i odpowiedniego oznaczenia co pozwoliło na stwierdzenie, że grunty zapisane w ewidencji gruntów wsi B. jako działki nr [...] (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha zostały wyodrębnione w tabeli mierniczej oraz na mapie z 1889 r. jako grunty społeczne (socjalne), tzw. niewygody, pod zaroślami, zakrzaczeniami, wodami i piaskami, przeznaczone do wspólnego użytkowania rolników. Działki te nie zostały przydzielone dla poszczególnych gospodarstw (poz. od 1 do 37) zgodnie z tabelą mierniczą z mapy z 1889 r. W konsekwencji biegły uznał, że nie jest możliwym podanie numerów ewidencyjnych nieruchomości z daty ich przekazania na indywidualną własność mieszkańców wsi B. - zgodnie z zaleceniem organu II instancji. Nadziały chłopskie ujęte w opisanych dokumentach od poz. 1 do 37 tabeli obejmują obecne działki wykazane w tabeli Nr 4 operatu i stanowią indywidualną własność mieszkańców wsi B. .

Z opinii tej wynika również, że pozostałe działki - kompleksy zaznaczone na mapie innym kolorem (odcieniem), stanowią tzw. grunty nieuprawne: piaski, wody zakrzaczenia, drogi i nie mają na mapie podanej numeracji i odpowiedniego oznaczenia.

W konkluzji opinii biegły jednoznacznie stwierdził, że działki nr [...] (działki po scaleniu) o łącznej pow. 88,0203 ha zostały wyodrębnione w tabeli mierniczej oraz na mapie z 1889 r. jako grunty społeczne (socjalne), tzw. niewygody, pod zaroślami, zakrzaczeniami, wodami i piaskami, przeznaczone do wspólnego użytkowania rolników.

W ocenie Sądu treść, zakres oraz bogaty materiał źródłowy wykorzystany przez biegłego do sporządzenia opinii pozwala podzielić stanowisko Kolegium, że wbrew zarzutom skargi, opinia została sporządzona w sposób rzetelny i profesjonalny.

W świetle powyższego, obszerny materiał dowodowy oraz jego analiza pozwalał organom na stwierdzenie, że przedmiotowe nieruchomości stanowiły na dzień 5 lipca 1963r. mienie gromadzkie.

W tym stanie rzeczy zarzuty skargi sprowadzające się do polemiki ze stanowiskiem organu w zakresie odmiennej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie nie mogą stanowić podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Końcowo wskazać należy, że lektura akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy pozwala również stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi, skarżący miał zapewniony czynny udział w prowadzonym postępowania, czego dowodem są w szczególności liczne pisma procesowe składne przez stronę skarżącą w toku postępowania zarówno przed organem I jak i II instancji.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.

-----------------------

\