Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 487/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a), ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Asesor sądowy Marcin Małek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 19 maja 2022 r. nr SKO.2143/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi M. A. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 19 maja 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. T. (dalej jako: "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zamość z dnia 16 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M. T..

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 28 października 2021 r. skarżący wystąpił o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. T., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Zamościu z dnia 11 października 2018 r., zaliczającym ja do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalonym od dnia 12 lipca 2018 r. (niepełnosprawność istnieje od 7 kwietnia 2015 r.) oraz orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w Biłgoraju z dnia 25 czerwca 2021 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji, od nadal do 30 czerwca 2022 r.

Decyzją z dnia 19 maja 2022 r., organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki jego przyznania określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., (Dz.U. z 2022 r., poz. 615; dalej jako: "u.ś.r."), a mianowicie powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia.

Ponadto organ, powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wskazał, że M. T. pozostaje w związku z małżeńskim, a skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających stopień niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący wyjaśnił, że sprawuje opiekę nad matką, która jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. W załączeniu przedłożył zaświadczenie lekarskie z dnia 19 listopada 2021 r. wystawione przez lekarza poradni zdrowia psychicznego.

Po rozpatrzeniu odwołania, Kolegium decyzją z dnia 19 maja 2022 r. utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w kwestii stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazując, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności M. T. nie powinna być w ogóle oceniana przez organ I instancji skoro w wyroku z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na wiek powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium uznało jednak, że zachodzą inne negatywne przesłanki odmowy przyznania świadczenia. Po pierwsze, zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci ustalonego na rzecz skarżącego prawa do zasiłku stałego. Z ustaleń przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący pobiera zasiłek stały z Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie. Jednocześnie podczas wywiadu środowiskowego, skarżący złożył oświadczenie, że wraz z przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje z przyznanego zasiłku stałego.

Jako drugą przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium wskazało brak bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organ mając na uwadze orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Zamościu z dnia 10 listopada 2020 r. znak: [...], którym skarżący zaliczony został do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, od dnia 3 kwietnia 2015 r. do 30 listopada 2025 r., stwierdził, że przyczyną niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego jest przede wszystkim jego własny stan zdrowia, a nie wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad matką.

Organ powołując się na ustalenia przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2021 r. wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że skarżący mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, która wymaga stałej opieki i pomocy, jest osobą leżącą, ma problemy z chodzeniem, niewyraźną mowę, jest trudna w kontakcie oraz wymaga pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, w tym podnoszeniu się z łóżka, wskazał, że skarżący ma troje rodzeństwa: B. B., R. T., I. T.. Kolegium podniosło, że obowiązek opieki nad niepełnosprawną matką obciąża wszystkiej jej dzieci w równym stopniu, niezależnie od tego, że mają one własne rodziny, zobowiązania zawodowe, czy mieszkają w innych miejscowościach. Kolegium wyjaśniło, że obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych (w tym na opłacenie osoby trzeciej sprawującej opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. Skarżący ma zatem prawo oczekiwać współuczestnictwa rodzeństwa w opiece nad niepełnosprawną matką.

Kolejną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. tj. pozostawanie M. T. w związku małżeńskim, przy jednoczesnym braku dokumentu potwierdzającego znaczny stopień niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki, co umożliwiłoby rozpatrzenie uprawnienia do wnioskowanego świadczenia przez zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności.

W oświadczeniu z 5 listopada 2021 r. skarżący wyjaśnił, że jego ojciec odszedł w 1977 roku i od tamtego czasu nie kontaktuje się z rodziną oraz, że rodzice nie mają rozwodu. W ocenie organu nie stanowi to jednak zdarzenia skutkującego przejściem uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego na syna.

W skardze do sądu administracyjnego, skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz "art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w świadczeniu pomocy", a tym samym uniemożliwienie nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że od kwietnia 2015 r. przejął opiekę nad schorowaną mamą, która wymaga całodobowej opieki i pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego, karmienie, mycie, podawanie leków, dojazdy do lekarzy w czasie choroby. M. T. wymaga specjalistycznej opieki, ponieważ jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wskazał, że nie może podjąć pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, a nie legitymowania się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i pobieranie zasiłku stałego.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16,CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19; wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22; CBOSA).

Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo jednak powyższych wywodów, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna.

Kluczowym problem w sprawie są jednak te przesłanki, na których Kolegium oparło uzasadnienie decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium odniosło się do trzech zasadniczych kwestii: zbieg świadczeń wyrażony w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r., poprzez uprawnienie skarżącego do pobierania zasiłku stałego, art. 17 ust. 1 u.ś.r. tj. brak związku przyczyno-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a także art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., tj. pozostawanie podopiecznej skarżącego w związku małżeńskim przy jednoczesnym braku legitymowania się współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę, ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Bezsporny jest fakt, że skarżący ma ustalone prawo do zasiłku stałego i aktualnie pobiera to świadczenie, co w ocenie Kolegium wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Na tym tle opiera się istota sporu, bowiem skarżący zarzuca Kolegium, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca, podczas gdy złożył oświadczenie, iż wraz z przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z pobieranego zasiłku stałego.

Odnosząc się do tej ważkiej dla rozpoznawanej sprawy kwestii trzeba przypomnieć, że interpretacja art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. wywołała rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego. Rozbieżności te występują na różnych poziomach analizy. Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, wyraża oczywiście aprobatę dla dominującego stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, akcentującego konieczność uzupełnienia wyników wykładni językowej o elementy wykładni funkcjonalnej (celowościowej) i systemowej, ale jednocześnie zwraca również uwagę, że nie można tracić z pola widzenia podstawowych kwantyfikatorów po stronie skarżącego, których zaistnienie skutkowało przyznaniem uprawnienia do pobierania świadczenia (w tym wypadku zasiłku stałego), które wyklucza możliwość przyznania świadczenie pielęgnacyjnego.

Z przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2021 r., wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący ma przyznany zasiłek stały z Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie (k. 12v akt adm.).

Zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (ust. 2). Z analizy powyższego przepisu wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby możliwe było uzyskanie tego świadczenia: po pierwsze, całkowita niezdolność do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności po drugie, spełnienie warunków określonych w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (kryterium dochodowe).

W ocenie organu przyznającego zasiłek stały, skarżący spełnił powyższe przesłanki do przyznania mu zasiłku stałego, który aktualnie pobiera.

Składowi orzekającemu w niniejszej sprawie znana jest linia orzecznicza, zgodnie z którą z uwagi na zbieg świadczeń w postaci: zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego, organ administracji, na podstawie art. 37 ust. 4 u.p.s., powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 740/20, wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2021r., sygn. akt III SA/Kr 629/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 kwietnia 2021r., sygn. akt III SA/Gd 61/21, CBOSA).

Należy jednak mieć na uwadze, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Brak jest takiego związku przyczynowego w przypadku osób, które nie podejmują zatrudnienia z uwagi na stopień niepełnosprawności.

W ocenie Sądu powołany przez Kolegium argument przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. ma w istocie charakter wtórny. Na przeszkodzie w ustaleniu skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego staje jeszcze inna, pierwotna przesłanka. Skarżący nie spełnił podstawowej, wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący ma ustalony stopień niepełnosprawności od 3 kwietnia 2015 r., a jednocześnie od tego czasu nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. A zatem już od tego momentu skarżący nie podejmował zatrudnienia. Nie sposób zatem w tej sytuacji logicznie uznać, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia tylko w związku z koniecznością podjęcia i sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 listopada 2018 r., wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności M. T. datuje się od 12 lipca 2018 r., z kolei Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji zostało wydane w dniu 25 czerwca 2021 r.

Z analizy akt sprawy wynika, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dopiero od 2018 r., podczas, gdy skarżący już od kwietnia 2015 r., kiedy uzyskał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie podejmował zatrudnienia. Nie sposób nie zgodzić się zatem z oceną Kolegium, że powodem absencji zawodowej skarżącego nie była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a stan zdrowia skarżącego.

Sąd nie kwestionuje sprawowania opieki nad matką, jak również nie podważa czasu i czynności wykonywanych przez skarżącego podczas tej opieki, zwraca jednak uwagę, że nie sposób obiektywnie dopatrzeć się istnienia niezbędnego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Co więcej istnienie takiego związku, jest tym bardziej mało prawdopodobne, jeśli uwzględnić, że niepełnosprawność matki orzeczono dopiero w 2021 r.

Skarżący błędnie utożsamia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z zaistnieniem jedynie przesłanek w postaci stałej i ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Konieczne jest ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, że rezygnacja z zatrudnienia bądź niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawcę jest spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Nie jest to co prawda wykluczone w przypadku osób pobierających np. emeryturę, bowiem mają możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Co jednak istotne w przypadku takich osób, że obiektywnie powinny one być zdolne do podjęcia dodatkowego zatrudnienia, ale nie czynią tego wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bliskim.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zmienił się na przestrzeni lat sposób interpretacji przepisów dotyczących prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - na korzyść osób faktycznie sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny a pobierających świadczenia emerytalno-rentowe.

Powyższe nie dezaktualizuje jednak wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. podstawowej (pierwotnej) przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Innymi słowy, nadal pozostaje aktualna konieczność wyjaśnienia, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej, a więc że niepozostawanie w zatrudnieniu ma swoją przyczynę w sytuacji rodzinnej. Nadto zakres tej opieki musi być tego rodzaju, iż obiektywnie wyklucza zarobkowanie, nawet w ograniczonym zakresie. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego zamiast innego konkurencyjnego świadczenia nie może być bowiem okazją do zwiększenia dochodu w sytuacji, gdy rezygnacja z pracy nie była ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Konkludując, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyroki NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11; z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13; z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16; CBOSA).

Poza wyżej opisanymi negatywnymi przesłankami, które zachodzą w niniejszej sprawie, uniemożliwiając przyznanie wnioskowanego świadczenia pozostaje jeszcze jedna okoliczność, równie istotna.

W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zasady dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Potwierdzeniem powyższego jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. I OPS 2/22 z dnia 14 listopada 2022 r., w której Naczelny Sąd Administracyjny wprost stwierdził, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)."

A zatem uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Prezentowany pogląd, dotyczący wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2021 r., I OSK 229/21, z 24 lutego 2021 r., I OSK 2391/20, z 24 lutego 2021 r., I OSK 2422/20, z 23 stycznia 2020 r., I OSK 2462/19, z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 599/20, z 14 grudnia 2018 r., I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r., I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r., I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., I OSK 2623/12 (pub.www.orzeczenia.nsa.gov.pl), oraz cyt. wyżej uchwale NSA z dnia 14 listopad 2022 r., skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela.

Odnosząc powyższe regulacje prawne do stanu faktycznego sprawy, z których wynika, że mąż matki skarżącego, odszedł od rodziny w 1977 r. i nie utrzymuje z nią kontaktu, Sąd zauważa, że nie stanowi to okoliczności uzasadniającej odstąpienie od powołanych przepisów ustawy. Brak dokumentu potwierdzającego znaczny stopień niepełnosprawności męża M. T. uniemożliwia organowi rozpatrzenie uprawnienia do wnioskowanego świadczenia przez zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, w tym przypadku syna.

Sąd nadmienia jedynie, że egzekwowanie ciążącego na małżonku obowiązku alimentacyjnego może być przymusowo egzekwowana w drodze sądowej, a w sprawach cywilnych, w tym zarówno alimentacyjnych jak i rozwodowych, matka skarżącego może ubiegać się o zwolnienie z kosztów sądowych.

Końcowo, Sąd na marginesie jedynie zauważa, że niezasadna jest argumentacja Kolegium uznająca jako negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - posiadanie przez skarżącego rodzeństwa, na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki.

Uzasadniając powyższe stanowisko, Sąd wskazuje, że katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawiera art. 17 ust. 5 u.ś.r. Ani w tej regulacji, ani w innych przepisach u.ś.r., nie uzależniono pozytywnego rozpatrzenia wniosku pochodzącego od zstępnego osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od uprzedniego ustalenia, czy pozostali zstępni, spokrewnieni tak jak skarżąca w pierwszym stopniu, są w stanie sprawować opiekę – osobistą lub finansową – nad niepełnosprawną matką. Stąd też, zdaniem Sądu, nie ma podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że skarżący ma trójkę rodzeństwa na którym w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej.

Jak wyjaśnił to słusznie NSA w wyroku z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 925/21, w sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia.

W realiach niniejszej sprawy odpadnięcie tej negatywnej przesłanki, nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia. Mając bowiem na uwadze całokształt okoliczności zaistniałych w sprawie, Sąd nie miał podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o uchylenie zaskarżonej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z okoliczności sprawy wynika, że brak możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia przez skarżącego nie wynika wyłącznie ze sprawowania opieki nad matką ale z przyczyn obiektywnych. Pobieranie zasiłku stałego, brak związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką oraz pozostawanie w związku małżeńskim, przy jednoczesnym braku dokumentu potwierdzającego znaczny stopień niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki, w pełni uzasadniają prawidłowe stanowisko Kolegium o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując, Sąd stwierdził, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.