Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 337/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem [...] stycznia 1999 r. prawa własności mienia Skarbu Państwa oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania Marszałka Województwa [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Wojewódzkiego Zakładu Konserwacji Urządzeń Wodnych i Melioracyjnych w [...] zlokalizowanego na działce nr [...] położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obrębie [...],[...], a obejmującego: kanalizację wód popłucznych, sieć wodociągowa, 3 studnie głębinowe, zasiek na opał + śmietnik, ogrodzenie, drogi i place, stanowiące własność Gminy [...].

Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Pismem z [...] stycznia 2017 r. Marszałek Województwa [...], powołując się na art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Województwo mienia będącego we władaniu Zakładu Konserwacji Urządzeń Wodnych i Melioracyjnych Województwa [...] w [...] , znajdującego się na stanowiącej własność gminy [...] nieruchomości, ozn. jako działa nr [...] o pow. [...] ha, z obrębu [...] , [...] , uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] . Mienie to miało obejmować: kanalizację wód popłucznych, sieć wodociągowa, 3 studnie głębinowe, zasiek na opał + śmietnik, ogrodzenie, drogi i place. Do podania dołączono kopię protokołu z [...] lutego 1989 r. nr [...] , przekazania-przejęcia środka trwałego wystawionego przez Zarząd Melioracji i Gospodarki Wodnej w [...] na podstawie protokołu z tej samej daty o odbiorze i przejęcia przez Wojewódzki Zakład Usług Wodnych (funkcjonujący od 1991 r. pod nazwą Wojewódzki Zakład Konserwacji Urządzeń Melioracyjnych) do eksploatacji inwestycji [...] - [...] gm. [...] [...] -wodociąg zadanie [...] . Powołując się na te dokumenty wnioskodawca wskazywał, że na ich podstawie mienie zostało przekazane i weszło w skład ww. przedsiębiorstwa.

W toku postępowania ustalono, że własność przedmiotowej nieruchomości i znajdujących się na niej zabudowań, Gmina [...] nabyła nieodpłatnie od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa , aktem notarialnym z [...] grudnia 1996 r. (rep. A nr [...] ). Nieruchomość tę wraz ze znajdującymi się na niej urządzeniami wodociągowymi Gmina wydzierżawiła następnie umową z [...] grudnia 2012 r. nr [...] na 10 lat spółce [...] sp. z o.o. w [...] , której poprzednikiem prawnym był Wojewódzki Zakład Konserwacji Urządzeń Melioracyjnych w [...] .

Wobec takich ustaleń Wojewoda [...] , decyzją z [...] października 2019 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2019 r., odmówił stwierdzenia nabycia z dniem [...] stycznia 1990 r. przez województwo [...] własności wskazanego mienia. Przywołując treść art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r., organy wywodziły, że aby określone mienie mogło w tym trybie stać się własnością jednostki samorządu terytorialnego musiało być – według stanu z 31 grudnia 1998 r. - mieniem Skarbu Państwa oraz pozostawać w tej dacie we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego.

W niniejszej sprawie natomiast już pierwsza z tych przesłanek nie została spełniona. Nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...] , jak i znajdujące się na niej urządzenia, według stanu na dzień 1 stycznia 1999 r. nie stanowiły bowiem mienia Skarbu Państwa, lecz własność Gminy [...] , która nabyła je aktem notarialnym z 1996 r. Minister zauważał jednocześnie, że w świetle art. art. 49 k.c. urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary. gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych gruntu lub budynku jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu. Jednakże żadne z dołączonych przez województwo dokumentów nie potwierdzają aby po 30 grudnia 1996 r., a przed 31 grudnia 1998r. pomiędzy właścicielem mienia - Gminą [...] i Zakładem Konserwacji Urządzeń Wodnych i Melioracyjnych Województwa [...] w [...] , zostały podpisane jakiekolwiek umowy potwierdzające przekazanie urządzeń wodociągowych we władanie owego zakładu. Stało się tak dopiero na mocy umowy dzierżawy z [...] grudnia 2012 r.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Województwo [...] wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie:

1) przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegającą na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego w sprawie oraz jego dowolną ocenę, przejawiającą się w pominięciu przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy okoliczności wskazanych w protokole przekazania-przejęcia nr [...] z dnia [...] .02.1989 r. a w konsekwencji uznanie, że mienie Skarbu Państwa nie znajdowało się w dniu 1 stycznia 1999 r. we władaniu jednostki organizacyjnej przejmowanej przez Województwo [...] ;

2. prawa materialnego, tj.

• art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r., przez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że przedmiotowa nieruchomość wraz z urządzeniami przesyłowymi na dzień 1 stycznia 1999 r. nie znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, ale stanowiła własność Gminy [...] ;

• art. 49 §1 k.c., poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że urządzenia przesyłowe znajdujące się na działce nr [...] o pow. [...] ha, położonej w jednostce ewidencyjnej [...] ([...] ), w obrębie ewidencyjnym [...] , [...] , nie znajdowały się we władaniu Skarbu Państwa, a stanowiły własność Gminy [...] .

W rozwinięciu tych zarzutów zwrcano uwagę, że urządzenia przesyłowe weszły w skład przedsiębiorstwa wraz z ich przekazaniem w 1989 r. Tym samym, stosownie do art. 49 § 1 k.c., z chwilą ich połączenia z siecią należącą do przedsiębiorstwa, przestają być częścią składową nieruchomości i staja się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu. Niezastosowanie tego przepisu, skutkowało zatem błędnym ustaleniem, że urządzenia przesyłowe objęte wnioskiem, nie były na dzień 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa, lecz gminy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Województwo [...] wniosło o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] października 2019 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, wedle którego mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy kompetencyjnej oraz przepisów niniejszej ustawy z tym dniem staje się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle treści tego przepisu warunkiem koniecznym przejścia ex lege własności określonego mienia na rzecz jednostki samorządu terytorialnego jest by po pierwsze: owo mienie stanowiło na dzień 31 grudnia 1998 r. własność Skarbu Państwa, a po wtóre: by pozostawało w tej dacie we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej -przejmowanej z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostkę samorządu terytorialnego. Przy czym "władanie", o którym mowa w tym przepisie – jak wskazuje się w orzecznictwie - dotyczy takiego rodzaju władztwa nad mieniem państwowym, które dawało władającemu możliwość samodzielnego korzystania z państwowej nieruchomości zgodnie z wymogami prawidłowej gospodarki czyli takich form władztwa nad mieniem Skarbu Państwa, które zawierało w sobie wiele cech właściwych dla wykonywania władztwa przez właściciela (por. wyroki: SN z 4 grudnia 2002 r. akt III RN 206/01, NSA z 7 października 2014 r. I OSK 640/13). Ten sposób władania odnieść należy także do innych rodzajów mienie państwowego niż nieruchomość.

W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy zasadniczą przyczyną z powodu, której odmówiono potwierdzenia nabycia własności mienia w postaci kanalizacji wód popłucznych, sieci wodociągowej, 3 studni głębinowych, zasieku na opał + śmietnika, ogrodzenia, drogi i placy, zlokalizowanych w obszarze nieruchomości położonej we wsi [...] , oznaczonej jako działka nr [...] , było uznanie, że nie stanowiło ono własności Skarbu Państwa w kluczowej dla zastosowania ww. regulacji dacie. Kwestionowano także władnie nim przez Wojewódzki Zakład Usług Wodnych w [...] , tj. jednostkę organizacyjną, która z mocy art. 25 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy przejęta została z dniem 1 stycznia 1999. przez województwo [...].

Skarżący, kwestionuje w tym aspekcie poczynione ustalenia stanu faktycznego wywodząc, poprzez odwołanie się do art. 49 § 1 k.c., że ww. składniki mienie, po przyłączeniu do przedsiębiorstwa wodociągowego – co miało mieć miejsce w 1989 r - . stały się samoistnymi rzeczami ruchomymi. W konsekwencji czego nabycie w roku 1996 przez Gminę własności nieruchomości, na której są one zlokalizowane, nie prowadziło do przeniesienie na nią ich własności. Władanie zaś nimi przez jednostkę przejmowaną (Wojewódzki Zakład Konserwacji Urządzeń Melioracyjnych w [...] ) wynikało, z protokolarnego ich przekazania tejże jednostce [...] lutego 1989 r.

Odnosząc się do zasadniczej kwestii spornej, mającej kluczowe znaczenie dla oceny podjętego rozstrzygnięcia, przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że art. 49 k.c., zarówno w swoim pierwotnym brzmieniu, jak i po jego nowelizacji w roku 2008 r. nie przesądzał, o statucie własnościowym urządzeń przesyłowych w nim wymienionych. Stanowi o jedynie, że nie należą one do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. W związku z czym, w okolicznościach wskazanych w hipotezie normy prawnej ujętej w tym przepisie przestają one być wyłącznie częścią składową nieruchomości, a staja się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu. Przy czym z uwagi na to, że w art. 49 § 1 k.c. mowa jest o urządzeniach "służących do doprowadzania lub doprowadzania płynów [...]" oraz "innych podobnych urządzeniach będą nimi jedynie te, które tego rodzaju funkcję pełnią w ramach należącej do przedsiębiorstwa sieci przesyłowej. Nie sposób zatem do nich zaliczyć takich obiektów infrastruktury jak zlokalizowane na działce [...] place, drogi, zasiek na opał czy śmietnik. Także status studni głębinowych, z racji zamknięcia ich w obrębie określonego gruntu, a także ich przeznaczenia (do wydobywania wody, a nie jej odprowadzania lub doprowadzania) wyklucza możliwość sklasyfikowania ich jako urządzeń, o których mowa w ww. przepisie, na co uwagę zwrócił Sąd Najwyższy już w wyroku z 1 lutego 1973 r. II CR 673/72, Biul. SN 7/73). Wprawdzie zapadł on na tle pierwotnego brzmienia art. 49 k.c., jednak w ocenie składu orzekającego w sprawie pogląd w nim wyrażony zachowuje swoją aktualność także po nowelizacji ww. przepisu. Już tylko te okoliczności wykluczały możliwość uznanie wskazanych obiektów za samoistne rzeczy ruchome, co z kolei oznacza, że dzieliły one los prawny nieruchomości, zgodnie wyrażoną w art. 48 oraz art. 191 k.c. zasadą superficies solo cedit. Skoro więc nieruchomość, na której były one zlokalizowane od 1996 r. do chwili obecnej pozostaje własnością gminy, nie mogły one podlegać także działaniu art. 60 ustawy Przepisy wprowadzające (...). Ten wszak dotyczy mienia Skarbu Państwa.

Jeśli zaś chodzi o istniejącą w obszarze przedmiotowej nieruchomości "kanalizację wód popłucznych" oraz "sieć wodociągową", brak jest wystarczających dowodów uzasadniających twierdzenie skarżącego, że te konkretne urządzenia objęte były protokołem odbioru i przejęcia do eksploatacji inwestycji z [...] lutego 1989 r. oraz wystawionym w tej samej dacie protokołem nr [...] przekazania –przejęcia środka trwałego, które to dokumenty miały stanowić dowód na przyłączenie ww. urządzeń do sieci przesyłowej należącej do Wojewódzkiego Zakładu Usług Wodnych w [...] . Protokoły te nie dość, że nie nawiązują w swojej treści do żadnych oznaczeń geodezyjnych pozwalających na identyfikację lokalizacji poszczególnych urządzeń. To pierwszy z nich zawiera wręcz informacje, których treść przeczy poglądowi formułowanemu przez skarżącego, że urządzenia w nim wymienione są tożsame z tymi, które zlokalizowane są na terenie nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr [...] . Do takich wniosków prowadzić musi ujęte w punkcie IV przywołanego protokołu zastrzeżenie, że "sieć wodoc. Sektora PGR [...] nie jest przedmiotem odbioru i pozostaje w użytkowaniu K PGR [...] ". Teren działki nr [...] - jak wynika to z treści aktu notarialnego z [...] grudnia 1996 r., protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] sierpnia 1992 r. i rejestru pomiarowo-klasyfikacyjnego gruntów KPGR - pochodzi bowiem właśnie z nieruchomości użytkowanej przez zlikwidowany w 1992 r. Kombinat PGR w [...] .

Skoro zatem brak jest dowodów potwierdzających, że urządzenia zlokalizowane w obszarze ww. działki przyłączone zostały do sieci przedsiębiorstwa przesyłowego przed jej nabyciem przez Gminę (przed 30 grudnia 1996 r.), brak jest również podstaw do twierdzenia, że w odniesieniu do nich zaistniał skutek, o którym mowa w art. 49 § 1 k.c. Z akt sprawy nie wynika także by po tym zdarzeniu prawnym doszło do przeniesienia ich własności na rzecz Skarbu Państwa (względnie innego podmiotu). W tym stanie rzeczy prawidłowe jest wnioskowanie organów, że ich własność Gmina [...] zachowała także w dniu 31 grudnia 1998 r. Potwierdza to skądinąd treść umowy dzierżawy mającej za przedmiot ww. nieruchomość i znajdujące się tam urządzenia wodociągowe, w której wprost wskazuje się na przynależny do nich tytuł prawny Gminy (vide § 1 umowy z [...] grudnia 2012 r. nr [...] ). W takich zaś uwarunkowaniach brak było możliwości potwierdzenia przejścia ich własności z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. na rzecz właściwej jednostki samorządowej (w tym przypadku Województwa [...] ).

Podejmując zatem tej treści rozstrzygnięcie Wojewoda [...], jak też utrzymujący jego decyzję w mocy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie naruszyli prawa, a zarzut dotyczący naruszenia art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r., jak też art. 49 § 1 k.c. pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw.

Wbrew zarzutom skargi stan faktyczny sprawy, w kluczowych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia, zostały ustalony w sposób prawidłowy. Dowody, w oparciu o które był on rekonstruowany, znajdują się w aktach sprawy i zostały przez organy ocenione w sposób niewykraczający poza granice wyznaczone treścią art. 80 k.p.a. Stąd także zarzut naruszenia tego przepisu oraz zasad ogólnych postępowania, w tym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), jest zdaniem Sądu niezasadny. Skarżący zresztą, poza sugestią nieuwzględnienia przez organy protokołu przekazania-przyjęcia środka trwałego z [...] lutego 1989 r. – który jak już wyjaśniono nie jest dowodem w oparciu o które może wywieźć przynależny Skarbowi Państwa tytułu do urządzeń przesyłowych zlokalizowanych na działce nr [...] – nie wskazuje, żadnych innych dowodów, których ewentualne przeprowadzanie prowadziłoby lub mogło prowadzić do odmiennych konkluzji niż poczynione przez organ.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).