Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 43/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr) Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2006 r. sprawy ze skargi M.P., A.P., R. P., J.P. i S.G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE.

Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].10.1969r., znak [...], na podstawie art. 4, 5, 7, 8, 14, 20, 21, 23, 27, 30, 31 i 32 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, po rozpatrzeniu wniosku Dyrekcji Inwestycji Miejskich l w K. – N. dnia 17.10.1968r. wywłaszczono na rzecz Państwa parcele gruntowe l. kat "1" o pow. 522 m kw. i 1. kat. "2" o pow. 10810 m kw., położone w M., objęte księgą wieczystą Kw Nr [...], stanowiące własność J.P. - jako niezbędne na cele budownictwa zgodnie z decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...].08.1965r.

Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...].05.1993r., znak [...], na podstawie art. 69 ust. l ustawy z dnia 29.04.1985r o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 104 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku M.P. z dnia 28.01.1991r. orzeczono o odmowie zwrotu wyżej wskazanych nieruchomości, które weszły w skład działki nr "3" o pow. 167 ha, objętej Kw Nr [...], będącej własnością Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej podając, że przedmiotowe nieruchomości wywłaszczone na cele budownictwa specjalnego są nadal niezbędne Ministerstwu Obrony Narodowej, gdyż łącznie z innymi nieruchomościami stanowią plac ćwiczeń "P." jako jedyny obiekt szkoleniowy w K., służący Wojskom Garnizonu K.

Decyzją Wojewody K. z dnia [...].08.1993r., Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M.P. od decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...].05.1993r., znak [...], na podstawie art. 69 ust. l ustawy z dnia 29.04.1985r o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 138 § l pkt l k.p.a. - utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji z analogicznym uzasadnieniem.

Wyrokiem z dnia 7.07.1998r. sygn. akt II SA/Kr 1081/98, sprostowanym postanowieniem z dnia 15.12.1998r., Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie po rozpoznaniu skargi M.P., A.P., R.P., J.P. i S.G. na decyzję Wojewody K. z dnia [...].08.1993r., Nr [...] - uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji oraz orzekł o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu wyroku, nawiązano do treści wyżej wskazanych decyzji, zarzutów odwołania i odpowiedzi na skargę, zaś w rozważaniach zawarto niżej podana ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego toku postępowania:

"Zarówno art. 69 ust. l jak też art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29.04.1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zawierające określenie celu wywłaszczenia utożsamiają go z decyzją o wywłaszczeniu. Ma to istotne, gdyż cel wywłaszczenia wymieniony w decyzji jest wiążący przy ocenie zbędności nieruchomości na ten cel, przy czym ustalenie celu wywłaszczenia może być utrudnione, jeżeli w decyzji określony on został w sposób nieprecyzyjny lub ogólny. W orzecznictwie wypowiedziano pogląd, iż w takim przypadku konieczna jest ocena celu wywłaszczenia na podstawie treści decyzji lokalizacyjnej oraz planu realizacyjnego wydanych przed podjęciem decyzji orzekającej o wywłaszczeniu (czy dopuszczalne są modyfikacje celu wywłaszczenia, a wreszcie jak oceniać treść decyzji wywłaszczeniowej w zestawieniu ze zmianą zagospodarowania przestrzennego i realizowaniem celu zgodnie z tym planem).

Każda z tych kwestii wymaga odrębnego przedstawienia, co zostało pominięte w rozstrzygnięciu odmawiającym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na bliżej nieokreślony cel budownictwa i urządzania na wywłaszczonym terenie poligonu przeznaczonego dla szkolenia wojska. "

Decyzją Starosty K. z dnia [...].10.2002r., znak [...], na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543) oraz art. 104 k.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku M.P. występującej w imieniu własnym oraz pozostałych spadkobierców J.P. - orzeczono o odmowie zwrotu części działek nr "4" i nr "5" położonych w M. gm. W.W., w granicach wywłaszczonych parcel gruntowych l. kat. "2" o pow. 10810 m kw. i l. kat. "1" o pow. 532 m kw., położonych w b. gm. kat. M., na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela, a to: M.P., A.P., R.P., J.P., S.G..

W jej uzasadnieniu wskazano na dotychczas wydane w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w z dnia 7.07.1998r. sygn. akt II SA/Kr 1081/98 oraz wyjaśniono, że na podstawie art. 96 ustawy z dnia 13.10.1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133 poz. 872) w zw. z art. 137 ust. 37 ustawy z dnia 24.07.1998r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106 poz. 668), sprawy z zakresu wywłaszczeń nieruchomości prowadzone do końca 1998r. przez wojewodę, od dnia 1.01.1999r. zostały przekazane do kompetencji starosty, orzekającego na podstawie przepisu art. 142 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543), co dotyczy także spraw o zwrot nieruchomości.

Cytując treści art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. l i 2 tej ustawy wyjaśniono dalej, że wskazane wyżej przepisy nakazują organowi prowadzącemu postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dokonanie oceny zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia podanego w decyzji o wywłaszczeniu, który w niniejszej sprawie określony został w sposób ogólny i nieprecyzyjny. W takich przypadkach, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczna jest ocena celu wywłaszczenia na podstawie treści decyzji lokalizacyjnej oraz planu zagospodarowania terenu sporządzonego przed podjęciem decyzji orzekającej o wywłaszczeniu.

W tym kontekście podano, że parcele l. kat, "2" i l. kat. "1", położone w b.gm. kat. M., zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa jako niezbędne na cele budownictwa, zgodnie z decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...].08.1965r., znak [...], ustalającą lokalizację szczegółową magazynów na terenie położonym w M., powiat K., którego granice oznaczono na mapie katastralnej, stanowiącej do niej załącznik graficzny. Pomimo podejmowanych czynności nie odnaleziono w zbiorach archiwalnych tego załącznika graficznego bądź planu realizacyjnego inwestycji, dla której wywłaszczono przedmiotowe parcele. Dokumentów tych poszukiwano w zbiorach archiwalnych: Archiwum Zakładowego Urzędu Wojewódzkiego w K., Archiwum Instytucji Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Kancelarii Tajnej Urzędu Wojewódzkiego w K. przechowującej dokumenty Kancelarii Tajnej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie zgromadzono obszerny materiał dowodowy pochodzący z okresu poprzedzającego wywłaszczenie i po zakończeniu wywłaszczenia. Z materiałów tych wynika, że teren tzw. "P." przeznaczono pod urządzenie obiektu wojskowego - placu ćwiczeń, odtworzonego przez władze miasta K. w zamian za zlikwidowany obiekt i plac ćwiczeń "B. – M.", w związku z realizacją na jego terenie wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego. Obszar przeznaczony dla celów wojskowych położony na terenie "P." graniczył: od południa z drogą państwową K. – K.; od zachodu z drogą odgałęziającą się z drogi K. – K., wiodącą do wsi M.; od północy z drogą prowadzącą z M. do trasy K. — O.; od północnego wschodu z drogą K.— O.; od wschodu z linią, łączącą drogę K. – O. z drogą K. – K.. Część opisanego obszaru wojskowego położonego w granicach miasta K. przeznaczono pod budownictwo kubaturowe, którego realizacja zakończona została w 1970 roku, natomiast tereny zlokalizowane w powiecie k. przeznaczono na plac ćwiczeń wojskowych i według zatwierdzonych założeń projektowych miały być użytkowane w stanie dotychczas istniejącym. W aktach sprawy znajduje się kserokopia mapy katastralnej obejmującej obszar wojskowy w granicach wyżej opisanych, na której zaznaczono granice projektowanego placu ćwiczeń wraz z jego elementami. Powyższe opracowanie zostało pozytywnie zaopiniowane jako materiał do lokalizacji szczegółowej. Zgodnie z jego treścią wywłaszczone parcele l. kat. "2" i l. kat. "1", położone w b. gm. kat. M., znalazły się na terenie placu ćwiczeń taktycznych, który zgodnie z wyjaśnieniami zawartym w pismach: Agencji Mienia Wojskowego z dnia 19.02.2001r. oraz dowódcy [...] Brygady Desantowo - Szturmowej płk. M.K. z dnia 2.04.200lr., przeznaczony był dla szkolenia Dywizji Powietrzno - Desantowej i innych jednostek stacjonujących w garnizonie K. Dla przedmiotowego terenu przeznaczonego do zagospodarowania jako plac ćwiczeń wojskowych, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wydało dwie decyzje o lokalizacji szczegółowej, a mianowicie - Nr: [...] z dnia 21.04.1965r., znak [...], ustalająca lokalizację szczegółową terenów wojskowych na terenie tzw. "P." oraz - Nr [...] z dnia [...].08.1965r., znak [...], ustalająca lokalizację szczegółową magazynów na terenie położonym w M. powiat K. Analiza załącznika graficznego do decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr [...] wykazała, że opracowaniem tym objęty był także teren opisanych wyżej parcel l. kat. "2" i l. kat. "1" b. gm. kat. M. Ponadto ustalono, iż decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. nr [...] z dnia 24.04.1969 roku zmieniono za zgodą stron powołane wyżej decyzje o lokalizacji szczegółowej Nr [...] i Nr [...] orzekając, iż całość terenu objętego tymi decyzjami będzie użytkowana przez Wojsko Polskie. W trakcie rozpraw administracyjnych połączonych z oględzinami nieruchomości przeprowadzonych w dniach: 17.05.1999r. i 25.06.2002r. stwierdzono, iż teren parcel l. kat. "2" i l. kat. "1" porośnięty jest wysoką trawą, chwastami, pojedynczymi drzewami samosiejkami oraz kępami dzikich krzewów. Na tym terenie znajdują się rowy strzelnicze tzw."transzeje", które są częściowo zdewastowane i zaśmiecone. Teren przedmiotowych parcel znajduje się w odległości około 150 m od kompleksu leśnego położonego w części wschodniej placu ćwiczeń wojskowych. Na terenie sąsiadującym z opisywanymi parcelami stwierdzono istnienie obiektów związanych ze szkoleniem wojskowym, są to: konstrukcje stalowe, staw z przeszkodą wodną, 3 budowle ćwiczebne betonowe częściowo zagłębione w terenie, o wymiarach 4m x 7m i wysokości około 2,5 m, makiety wozów pancernych, pozostałości po zasiekach z drutu kolczastego oraz nieczynną linię elektryczną (słupy betonowe). Obiekty te są w znacznym stopniu zniszczone i prawdopodobnie nie użytkowane przez wojsko. W trakcie dokonywanych oględzin nie były prowadzone żadne ćwiczenia wojskowe natomiast, jak oświadczył wnioskodawca, ćwiczenia takie na przedmiotowym terenie odbywają się, ale tylko okazjonalnie. Taki sposób zagospodarowania terenu oraz dokumentacja pochodząca z lat 1971-1972, rozliczająca wykonanie zadania inwestycyjnego pod nazwą obiekty zamienne M. – P., związanego z potrzebami wojskowego placu ćwiczeń wskazują, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany a teren był i nadal jest użytkowany przez Wojsko Polskie, zgodnie z treścią decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. nr [...] z dnia 24.04.1969r., zmieniającą za zgodą stron powołaną wyżej decyzję o lokalizacji szczegółowej Nr [...] i świadcząc realizacji inwestycji.

Jak wyjaśniono dalej, parcela l. kat. "1" i część parceli l. kat. "2" poł. W b. gm. kat. M. stanowią w aktualnym operacie ewidencji gruntów część działki nr "5", natomiast pozostała część parceli l. kat. "2" jest częścią działki ewidencyjnej nr "4". Wymienione działki położone są w M. gm. W.W. i stanowią własność Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej. Zgodnie z ustaleniami miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego Gminy W.W. przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenach oznaczonych symbolem planu -1S (tereny specjalne MON).

Konkludując, w uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy w wypadku, gdy spełnione są równocześnie dwie przesłanki prawne: po pierwsze -nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi.

Odnosząc powyższe do ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie stwierdzono, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 cytowanej ustawy stało się bezskuteczne. Wnioskowane do zwrotu parcele l. kat. "1" i l. kat. "2" odpowiadające częściom działek nr "4" i nr "5", stanowiącym własność Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej, nie mogą być zwrócone, nie zachodzą, bowiem przesłanki z art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wnosząc w terminie odwołanie od decyzji Starosty Powiatu R. z dnia [...].10.2002r. , znak [...] M.P., A.P., R.P., J.P. i S. domagali się jej uchylenia i orzeczenia o zwrocie części działek nr "4" i nr "5", położonych w M. gm. W.W. w granicach wywłaszczonych parcel gruntowych l. kat. "2" o pow. 10810 m kw. i l. kat. "1" o pow. 532 m kw., położonych w b. gm. kat. M., na rzecz wyżej wymienionych jako spadkobierców poprzedniego właściciela.

Zarzucając iż powyższa decyzja narusza art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami skarżący w pierwszym rzędzie wskazywali na problem określenia celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, który w decyzjach wywłaszczeniowych dotyczących całego terenu tzw. "P." oznaczony był jako wywłaszczenie na cele budownictwa lub budownictwa specjalnego. Definicje powyższych pojęć opracowane przez Polski Komitet Normalizacyjny zawarte w Polskiej Normie PN - ISO 6707-1 "Budownictwo. Terminologia. Terminy ogólne." wskazują, iż pojęcie budownictwa jest najszerszym i najbardziej ogólnym terminem z zakresu prawa budowlanego, a oznacza ono działalność związana z wykonywaniem obiektów budowlanych. W decyzji wywłaszczeniowej nie było dopuszczalne tak szerokie określenie celu wywłaszczenia, ponieważ zezwalało organom administracyjnym na dowolność w przeznaczeniu wywłaszczonych gruntów. Decyzja o wywłaszczeniu musi zawierać ustalenie, na jakie cele nieruchomość jest wywłaszczana ( art. 119 ust. l u.g.n), ustalenie tego celu musi być konkretne, gdyż z jednej strony art. 136 ust. 1 wyraża podstawową regułę, iż nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z drugiej zaś art. 137 ust. l precyzuje kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z tezą wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29.03.1994 r. III ARN 7/97 "nie jest dopuszczalne określenie celu wywłaszczenia przy użyciu takich zwrotów o charakterze ogólnym, że możliwe byłoby dowolne jego rozumienie". Nieruchomość wywłaszczona nie podlega zwrotowi tylko wówczas, gdy jest w dalszym ciągu niezbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co oznacza, że możliwość manewrowania przez administrację określeniem tego celu, jego ogólnikowość lub zmienność nie jest zgodna z wyraźnymi intencjami ustawodawcy. W świetle przepisów prawa i zasad ustalonych w orzecznictwie, obowiązkiem administracji jest pozytywne i przekonywujące udowodnienie, iż wywłaszczona nieruchomość jest w dalszym ciągu niewątpliwie niezbędna dla realizacji określonych w decyzji wywłaszczeniowej celów publicznych. Skoro w niniejszej sprawie cel ten jest określony nieprecyzyjnie, to nie jest też możliwe jednoznaczne wykazanie przez administrację, że nieruchomość wywłaszczona jest w dalszym ciągu jest wykorzystywana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, a to pociąga to za sobą skutek niemożności udowodnienia, że nieruchomość wywłaszczona jest wykorzystywana na określony w decyzji wywłaszczeniowej cel - co z kolei jest jednoznaczne z tym, iż winna ona zostać zwrócona jej byłym właścicielom.

Cel wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie niejako dopiero następczo był precyzowany i co jeszcze gorsze był zmieniany. Pierwsze decyzje lokalizacyjne, które precyzowały ten szeroko określony cel zezwalały na zajęcie wywłaszczonych gruntów przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich I w K. - a więc na cele cywilne, czego dowód stanowi zawarta w aktach decyzja PWRN w K. z 27.12.1968 r. [...]. Cel ten został następnie zasadniczo zmieniony z cywilnego na wojskowy, bowiem jak wynika z decyzji PWRN Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury w K. z dnia [...].04.1969r. przedmiotowe tereny zabrano Dyrekcji Inwestycji Miejskich I w K. i przekazano Wojskowemu Rejonowemu Zarządowi Kwaterunkowo-Budowlanemu w K. Z kolei 9.04.2001 r. agencja Mienia Wojskowego przekazała przedmiotowe tereny Spółce "M." pod budowę M. Giełdy Rolno-Ogrodniczej "M." - tj. na cele komercyjne. Taka zmiana celu wywłaszczenia - w myśl art. 136 ust. l u.g.n., byłaby dopuszczalna tylko za zgoda wywłaszczonego właściciela. Powołując dalej treść art. 136 ust. 3 u.g.n. skarżący podnosili, że z ugruntowanych poglądów orzecznictwa i doktryny, jednoznacznie wynika, że jeżeli nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej nieruchomość taka podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela. Jednoznacznym jest również to, że jeżeli wywłaszczona nieruchomość ma być wykorzystywana na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, dysponent nieruchomości powinien zwrócić się do byłego właściciela o oświadczenie czy żąda on zwrotu nieruchomości. Dopiero jeżeli były właściciel nie zażąda zwrotu nieruchomości będzie ona mogła być użyta na inny cel i później były właściciel nie będzie mógł żądać jej zwrotu. (por. J. Owulski, J. Kwaśniewski "Zwrot wywłaszczonej nieruchomości" Rejent, nr 12 - grudzień 1995 r. s. 9 i nast.; por. także wyrok NSA z 19.07.1997r. S.A./Ka 2214/93 Prok. i Pr. 1995/6/56). Również orzecznictwo SN jednoznacznie wskazuje na fakt, iż zmiana celu przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości, bez uprzedniej zgody byłych właścicieli jest niedopuszczalna (por. np.: uchwałę SN z 27.01.1988 r. III AZP 11/87; wyrok SN z 29.03.1994 r. III ARN 7/94 OSNAP 1994/1/3; wyrok SN z 7.02.1995 r. III ARN 82/94; wyrok NSA S.A. /Bk 108/94 Pr. Gosp. 1995/8/24; wyrok SN z 07.02.1995 r. III ARN 82/94 OSNAP 1995/15/183). Przeznaczenie przedmiotowych wywłaszczonych nieruchomości było co najmniej dwukrotnie zmieniane bez zgody byłych właścicieli, mają oni zatem prawo żądać zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Z ostrożności procesowej, przy założeniu, że przedmiotowa nieruchomość była jednak wykorzystywana na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej skarżący podnosili, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd dalej idący, zgodnie z którym nawet w sytuacji gdy wywłaszczona nieruchomość przez pewien czas była wykorzystywana na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, ale w czasie orzekania jest już zbędna na ten cel, nieruchomość ta winna zostać zwrócona (por. wyrok NSA z 11.02.111992 r. SA/Ka 1093/91). Jak podawali, w niniejszej sprawie wykorzystywana na cele wojskowe nieruchomość została podzielona i zajęta częściowo pod autostradę, częściowo pod planowaną budowę małopolskiej Giełdy Rolno-Ogrodniczej "M.". Nastąpiła więc istotna i zasadnicza zmiana przeznaczenia, wywłaszczonych gruntów, a skoro tak to żądanie ich zwrotu przez byłych właścicieli jest uzasadnione.

Uznając za nietrafne stanowisko organu pierwszej instancji, w myśl którego skoro nieruchomość choć przez pewien czas była wykorzystywana zgodnie z celami wywłaszczenia, a potem zmienił się sposób i cel użytkowania nieruchomości, to nie podlega ona zwrotowi poprzednim właścicielom, skarżący wskazywali iż nie znajduje ono oparcia w wykładni historycznej i językowej art. 136 ust. l i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z wykładni językowej słów "nieruchomość stała się zbędna" wynika, iż nie stanowi przeszkody dla stwierdzenia zbędności fakt wykorzystywania w przeszłości wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji wywłaszczeniowej. Odpadnięcie tego celu kwalifikuje nieruchomość wywłaszczoną jako zbędną i uzasadnia zwrot tej nieruchomości byłym właścicielom. Tak NSA w wyroku z dnia 11.02.1992 r. Sa/Ka 1093/91 (niepublikowany), tak też M. Szewczyk "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości" - Rejent 1992 r., nr 7-8, s. 58. Stanowisko takie uzasadnia również wykładnia historyczna. W brzmieniu przepisów ustawy wywłaszczeniowej z 1958r. wystarczyło, że wywłaszczona nieruchomość była użyta ta zgodnie z celem wywłaszczenia, ażeby definitywnie wykluczyć możliwość zwrotu tej nieruchomości. W pierwotnym brzmieniu przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (u.g.g.) z 1985r. przesłanką zwrotu było jeżeli stała się zbędna na cel uzasadniający wywłaszczenie. Po nowelizacji tej ustawy w 1990 r. zastrzeżono, w art. 47 ust. 4 i u.g.g., że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inne cele niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, oraz w art. 69 ust. l u.g.g. - że podlega zwrotowi jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tego samego zwrotu używa obecnie obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami w art. 136 ust. 3. Zmiana jest wyraźna, a polega na radykalnym ograniczeniu praw wywłaszczyciela, który może obecnie używać wywłaszczonej nieruchomości tylko na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Jeżeli nieruchomość przestaje być potrzebna dla tego określonego celu publicznego - co w przedmiotowej sprawie jest okolicznością bezsporną - to musi być ona zwrócona poprzednim właścicielom. Prawo własności powstałe w drodze wywłaszczenia jest specyficznym rodzajem prawa własności, powstało bowiem na skutek przymuszenia przez władzę i tylko dlatego, że nie można było w inny sposób zrealizować określonego celu publicznego może ona służyć do realizacji wyłącznie tego konkretnie sprecyzowanego celu. To powoduje, że obecny właściciel - Skarb Państwa, czy gmina nie może z wywłaszczonej nieruchomości korzystać tak jak z nieruchomości nabytych w inny sposób i nie może nią rozporządzać, albowiem naruszałoby to zagwarantowane w art. 21 Konstytucji RP jedno z podstawowych i nienaruszalnych praw jakim jest prawo własności. Odmowa zwrotu przedmiotowej nieruchomości i ciągłe zmienianie jej przeznaczenia jest jawnym łamaniem art. 21 Konstytucji RP i to ze strony organów władz, które winny czuwać nad należytym przestrzeganiem zagwarantowanych w Konstytucji praw.

Wydaną z upoważnienia Wojewody przez Kierownika Oddziału w Wydziale Rozwoju Regionalnego Urzędu Wojewódzkiego w K. decyzją z dnia [...].12.2002r., znak [...], na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. Nr 46, póz. 543 z 2000r. ze zm.) i art. 138 § l pkt l k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M.P., A.P., R.P., J.P. i S.G. od decyzji Starosty K. z dnia [...].10.2002r., znak [...] - utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia powołano szczegółowo ustalenia i motywy wydanego przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia oraz zarzuty odwołania, zaś rozpatrując je wskazano, że stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami podstawową materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawodawca po raz pierwszy w polskim prawie wywłaszczeniowym sformułował legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten zawiera dwie odrębne normy prawne, zgodnie z którymi nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia (pkt 1) albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (pkt 2). Norma zawarta w przepisie art. 137 ust. l pkt l i 2 wprowadza poprzez alternatywę rozłączną dwie ustawowe przesłanki zbędności, w kontekście których należy oceniać zasadność zwrotu. W odniesieniu do normy zawartej w pkt l ust. l art. 137 są to dwa elementy faktyczne: upływ czasu od dnia wydania ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i stan, w jakim się ona znajduje w czasie podejmowania decyzji w przedmiocie jej zwrotu, zaś na gruncie normy z pkt 2 tego przepisu określony jest stan prawny - utrata mocy obowiązującej wskazanych w nim decyzji administracyjnych związanych z realizacją celu wywłaszczenia (decyzja o lokalizacji inwestycji lub o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu). Podstawą oceny, czy mamy do czynienia ze stanem zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jest w obu wypadkach precyzyjne ustalenie tego celu przez organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości. Dopiero wtedy możliwe stanie się badanie przez organ prowadzący postępowanie, czy "cel ten nie został zrealizowany" (art. 137 ust. l pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami) lub nawet "nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu" (art. 137 ust. l pkt l u.g.n.). W sytuacji gdy cel wywłaszczenia został w decyzji określony w sposób ogólnikowy, prawidłowa ocena celu wywłaszczenia powinna być dokonywana na podstawie tych samych kryteriów co jej niezbędność w postępowaniu wywłaszczeniowym, z uwzględnieniem dokumentacji wywłaszczeniowej. W przypadku wywłaszczenia dokonanego w drodze decyzji administracyjnej, będzie to analiza dokumentacji załączonej do wniosku o wywłaszczenie, treść samego wniosku lub w razie ich braku - inne dokumenty pochodzące z okresu wywłaszczenia i dotyczące tego wywłaszczenia. Posiłkowe, określenia celu wywłaszczenia poszukiwać też można poprzez analizę przeznaczenia gruntu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, obowiązującym w czasie wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy stwierdzono, iż wnioskowane do zwrotu parcele zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na cel ogólnie określony jako "budownictwo", zgodnie z decyzją Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].08.1965r. znak [...] o lokalizacji szczegółowej. Z uwagi na fakt, iż organowi pierwszej instancji nie udało się odnaleźć załącznika graficznego tej decyzji bądź planu realizacyjnego inwestycji, dla której wywłaszczone zostały przedmiotowe parcele, słusznie dokonał on oceny celu wywłaszczenia nieruchomości na podstawie analizy dokumentacji pochodzącej z okresu wywłaszczenia, w szczególności na podstawie decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...].04.1965r. znak [...]. Powołana decyzja o lokalizacji szczegółowej nr [...] ustalała lokalizację terenów wojskowych, położonych na "P.", których granice określono na mapie katastralnej, stanowiącej do niej załącznik graficzny. Zgodnie z powołanym załącznikiem, teren parcel gruntowych l. kat. "2" i l. kat. "1" b.gm. kat. M. objęty był wymienioną lokalizacją terenów wojskowych. Również z innych dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że zawnioskowane do zwrotu parcele przeznaczono pod urządzenie placu ćwiczeń w celu zabezpieczenia procesu szkolenia wojsk garnizonu K. Fakt ten potwierdzają zgromadzone w sprawie materiały, w szczególności: "Program inwestycji zamiennych w garnizonie K." z dnia 28.09.1964r., pismo Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia 20.04.1964r., z których wynika, że teren tzw. "P." przeznaczono pod urządzenie obiektu wojskowego placu ćwiczeń, odtworzonego przez władze miasta K. w zamian za zlikwidowany obiekt i plac ćwiczeń "B. – M.", w związku z realizacją na jego terenie wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego. Decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1965r., stanowiąca podstawę wywłaszczenia powołanej parceli została zmieniona za zgodą stron, mocą decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1969r., a więc przed dokonaniem przedmiotowego wywłaszczenia. Zmiana polegała na stwierdzeniu, że całość terenu położonego w granicach objętych decyzjami lokalizacyjnymi Nr [...] i [...] będzie użytkowana przez Wojsko Polskie, zamiast przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich I w K. Cel określony w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...].10.1969r. nr [...] jako "budownictwo" należy zatem odczytywać, mając na uwadze treść decyzji lokalizacyjnej Nr [...], po jej zmianie dokonanej decyzją Nr [...] z dnia [...].04.1969r. Biorąc pod uwagę powołane wyżej, zgromadzone w niniejszej sprawie materiały słusznie organ pierwszej instancji ustalił jako cel wywłaszczenia przedmiotowych parcel, urządzenie obiektu wojskowego - placu ćwiczeń dla potrzeb Wojska Polskiego. Dokonane w trakcie rozpraw administracyjnych oględziny terenu przedmiotowych parcel wskazują, iż na ich terenie znajdują się rowy strzelnicze tzn. "transzeje" - częściowo zdewastowane i zaśmiecone. W sąsiedztwie stwierdzono istnienie obiektów związanych ze szkoleniem wojskowym: konstrukcje stalowe o wymiarach 4m x 7m i wysokości ok. 2,5m, makiety wozów pancernych, pozostałości po zasiekach z drutu kolczastego oraz nieczynna linia elektryczna (słupy betonowe). Obiekty te są w : znacznym stopniu zniszczone i prawdopodobnie nie użytkowane przez wojsko.

W trakcie dokonywanych oględzin nie były prowadzone żadne ćwiczenia wojskowe, natomiast, jak oświadczył wnioskodawca, ćwiczenia takie na przedmiotowym terenie odbywają się, ale tylko okazjonalnie. Wskazany sposób zagospodarowania i wykorzystywania przedmiotowej nieruchomości oraz nieruchomości sąsiedniej świadczy jednoznacznie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, a aktualny stan techniczny ujawnionych w terenie urządzeń nie może przesądzać o zbędności terenu na cel wywłaszczenia. Stosownie do informacji zawartej w piśmie Agencji Mienia Wojskowego Oddział Terenowy w K. z dnia 19.02.2001r. nr [...] oraz w piśmie dowódcy Brygady Desantowo-Szturmowej płk. M.K. z dnia 2.04.2001r., byłe parcele l.kat. "2" i l.kat. "1" położone są na obszarze przeznaczonym i wykorzystywanym przez Dywizję Powietrzno-Desantową i inne jednostki stacjonujące w garnizonie K. Zgodnie natomiast z informacją zawartą w piśmie Ministerstwa Obrony Narodowej kierowanym do Szefa Rejonowego Zarządu Infrastruktury w K., kompleks "P." został sklasyfikowany jako perspektywiczny dla potrzeb obrony narodowej. Obiekt ten nadal jest niezbędny na cele obronności i bezpieczeństwa państwa, a przyjęte rozwiązania w zakresie dyslokacji jednostek i instytucji wojskowych w K., przewidują jego utrzymanie jako garnizonowego placu ćwiczeń.

Opisany wyżej sposób zagospodarowania i wykorzystywania terenu oraz dokumentacja pochodząca z lat 1971-1972, rozliczająca wykonanie zadania inwestycyjnego pod nazwą obiekty zamienne M. – P., związanego z potrzebami wojskowego placu ćwiczeń wskazują także, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

W tym stanie rzeczy za słuszne uznano rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji Starosty Krakowskiego z dnia 3.10.2002r.

Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu kwestii, iż nawet przy założeniu, że przedmiotowa nieruchomość była w przeszłości wykorzystywana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, a w czasie orzekania jest już zbędna na ten cel, to winna zostać zwrócona, podkreślono iż z postanowień przepisu art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że jeśli cel wywłaszczenia nieruchomości został definitywnie osiągnięty (art. 137 ust. l pkt 2 in fine ustawy o gospodarce nieruchomościami), to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości, mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia (T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" Wyd. Prawnicze PWN 1998 r.). Z artykułu tego wynika ponadto, że nie można uznać nieruchomości za zbędną dla realizacji celu wywłaszczenia już w sytuacji gdy rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia, natomiast w przedmiotowej sprawie nie tylko takie prace rozpoczęto, ale też teren ten był wykorzystywany na cel wywłaszczenia i nadal pozostaje niezbędny dla obronności i bezpieczeństwa państwa. Co do zarzutu dotyczącego naruszenia w niniejszej sprawie zasady, zgodnie z którą, jeżeli wywłaszczona nieruchomość ma być wykorzystana na inny cel, niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, to dysponent nieruchomości winien zawiadomić poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o możliwości zwrotu tej nieruchomości wyjaśniono, że ustalenia dokonane na podstawie materiału dowodowego sprawy nie potwierdzają stanowiska odwołujących, iż przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, a w szczególności nie znajduje uzasadnienia twierdzenie, iż nieruchomość stanowi obecnie własność spółki "M.".

Wnosząc w terminie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie -Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie skargę na decyzję Wojewody z dnia [...].12.2002r. nr [...] M.P., A.P., R.P., J.P. i S.G. domagali się o uchylenia zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie o zwrocie wywłaszczonych parcel gruntowych będących przedmiotem niniejszego postępowania, ewentualnie ich i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu - zarzucając rażące naruszenie art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Skarżący podnosili, że uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda podał, iż zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy, gdy spełnione zostaną dwie przesłanki: nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Organ powołuje się tu na orzeczenie NSA z 1984 r. oraz podaje, iż przedmiotowa działka została przez Skarb Państwa przekazana Giełdzie Rolno-Ogrodniczej "M." S.A. i stanowi obecnie jej własność, wobec czego roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nawet jeśli byłoby zasadne jest bezskuteczne. Tymczasem przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) właściwe w sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości wyraźnie i jednoznacznie konstytuują tylko jedną przesłankę uzasadniającą zasadność roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Art. 136 ust.3 u.g.n. stanowi, że poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu tej nieruchomości jeśli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z ugruntowanych poglądów orzecznictwa i poglądów prezentowanych w doktrynie, jednoznacznie wynika, że jeżeli nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej nieruchomość taka podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela. Jednoznacznym jest również to, że jeżeli wywłaszczona nieruchomość ma być wykorzystywana na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, dysponent nieruchomości powinien zwrócić się do byłego właściciela o oświadczenie czy żąda on zwrotu nieruchomości. Dopiero jeżeli były właściciel nie zażąda zwrotu nieruchomości będzie ona mogła być użyta na inny cel i później były właściciel nie będzie mógł żądać jej zwrotu. (por. J. Owulski, J. Kwaśniewski "Zwrot wywłaszczonej nieruchomości" Rejent, nr 12 – grudzień 1995 r. s. 9 i nast.; wyrok NSA z 19.07.1994r. S.A./Ka 2214/93 Prok. i Pr. 1995/6/56). Przeznaczenie przedmiotowych wywłaszczonych nieruchomości było co najmniej dwukrotnie zmieniane, przy czym podkreślić należy – bez zgody byłych właścicieli. A skoro tak, to zgodnie z tym co wyżej powiedziano - mają oni prawo żądać zwrotu tych wywłaszczonych nieruchomości. Również orzecznictwo SN jednoznacznie wskazuje na fakt, iż zmiana celu przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości, bez uprzedniej zgody byłych właścicieli, jest niedopuszczalna (por. np.: uchwałę SN z 27.01.1988 r. III AZP 11/87; wyrok SN z 29.03,1994 r. III ARN 7/94 OSNAP 19994/1/3; wyrok SN z 7.02.1995 r. III ARN 82/94; wyrok NSA S.A./Bk 108/94 Pr. Gosp. 1995/8/24; wyrok SN z 07.02.1995 r. III ARN 82/94 OSNAP 1995/15/183).

W takim stanie rzeczy bezskuteczne jest zbycie i przeznaczenie przedmiotowych nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej bez uprzedniej zgody wywłaszczonego właściciela, Skarb Państwa (Agencja Własności Mienia Wojskowego) nie jest zwolniony z obowiązku zwrotu niewykorzystanej na cele wywłaszczeniowe nieruchomości. Nieruchomość taka podlega zwrotowi, a rozporządzenie nią jest bezskuteczne w stosunku do byłego właściciela, któremu przysługują uzasadnione roszczenia o zwrot nieruchomości. Oznacza to, że należy traktować Skarb Państwa tak jakby nieruchomością nie rozporządził i jest on w dalszym ciągu zobowiązany do zwrotu nieruchomości. Brak możliwości spełnienia tego obowiązku w naturze powoduje, że na Skarbie Państwa ciąży obowiązek wypłaty odszkodowania byłym współwłaścicielom równego wartości wywłaszczonego gruntu w dacie orzekania o zwrocie. Inne rozwiązanie problemu prowadziłoby do absurdalnych sytuacji kiedy, wywłaszczano by obywateli z nieruchomości za słusznym - tylko z nazwy - odszkodowaniem, po to by móc po wywłaszczeniu sprzedać grunt komu innemu nie bacząc na cele wywłaszczenia. Wywłaszczony obywatel nie mógłby skutecznie żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, bo w chwili żądania zwrotu Skarb Państwa nie byłby jej właścicielem. Tak więc rozumowanie, że bezskutecznym jest żądanie zwrotu nieruchomości, która winna zostać zwrócona, ale nie jest to możliwe, bo została zbyta - jest niedopuszczalnym z punktu widzenia zasad poszanowania prawa własności jakie obecnie tworzy ustawodawstwo z Konstytucją RP na czele.

Skarżący podnosili, że organ w swojej decyzji nie kwestionuje spełnienia się w niniejszej sprawie ustawowego warunku uzasadniającego zwrot nieruchomości wynikającego z art. 136 ust. 3 u.g.n. Przyjąć więc należy, iż w kwestii tej organ zajmuje stanowisko przedstawione przez stronę w treści uzasadnienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, a więc uznaje że nieruchomość nie była wykorzystywana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Inne rozumienie milczenia organu w tej kwestii, byłoby rozstrzyganiem wątpliwości na niekorzyść strony, co w świetle powszechnie przyjętych zasad postępowania nie jest dopuszczalne i stanowiłoby oczywiste i rażące naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy.

Konkludując skarżący wskazali, że w przedmiotowej sprawie spełnione są przesłanki zwrotu nieruchomości dokonywanego w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n., zatem odmowa jego zwrotu stanowi oczywiste naruszenie powołanych wyżej przepisów.

Skarżący wskazali ponadto, że organ powołuje się w swojej decyzji na orzeczenie NSA z 12.05.1994r., w którym to orzeczeniu stwierdzono, iż organ orzekający o zwrocie powinien zbadać nie tylko przesłanki zwrotu nieruchomości określone w ustawie, ale również aktualny w chwili orzekania stan prawny. W kwestii powyższego stwierdzali, że: po pierwsze - orzeczenia Sądu wydane w innej sprawie nie wiążą organów orzekających w innych, nawet rodzajowo podobnych sprawach; po drugie - cytowane orzeczenie odnosi się do zgoła odmiennego niż w niniejszej sprawie stanu prawnego; po trzecie wydane ono zostało na gruncie nieobowiązującej już ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z 1985r., którą zastąpiła ustawa o gospodarce nieruchomościami, która w nieco odmienny sposób reguluje kwestię wywłaszczenia i zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zmieniła się również Konstytucja RP, która w obecnym brzmieniu kładzie szczególny nacisk na ochronę prawa własności, a w nawiązaniu do powyższego zmianie uległy również poglądy doktryny i orzecznictwa zapatrujące się na kwestię zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W brzmieniu przepisów ustawy wywłaszczeniowej z 1958r. wystarczyło, że wywłaszczona nieruchomość była użyta zgodnie z celem wywłaszczenia, ażeby definitywnie wykluczyć możliwość zwrotu tej nieruchomości. W pierwotnym brzmieniu przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (u.g.g.) z 1985 r. przesłanką zwrotu było , jeżeli stała się zbędna na cel uzasadniający wywłaszczenie". Po nowelizacji tej ustawy w 1990 r. zastrzeżono, w art. 47 ust. 4 u.g.g., że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inne cele niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, oraz w art. 69 ust. l u.g.g. - że podlega zwrotowi jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tego samego zwrotu używa obecnie obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami w art. 136 ust. 3. Zmiana jest wyraźna, a polega na radykalnym ograniczeniu praw wywłaszczyciela, który może obecnie używać wywłaszczonej nieruchomości tylko na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Jeżeli nieruchomość przestaje być potrzebna dla tego określonego celu publicznego - co w przedmiotowej sprawie jest okolicznością bezsporną - to musi być ona zwrócona poprzednim właścicielom. Mając na względzie aktualnie obowiązujące przepisy, a także kierunek zmian w modelu ochrony własności i modelu wywłaszczenia nie może budzić wątpliwości, to że obecnie nie wystarczy - tak jak było pod rządami starej ustawy i Konstytucji z 1952r. — tylko czasowe użycie nieruchomości na cele wywłaszczeniowe określone w decyzji wywłaszczeniowej.

Skarżący podnosili, że prawo własności powstałe w drodze wywłaszczenia jest specyficznym rodzajem prawa własności, powstało bowiem na skutek przymuszenia przez władzę i tylko dlatego, że nie można było w inny sposób zrealizować określonego celu publicznego. Może ona służyć do realizacji wyłącznie tego konkretnie sprecyzowanego celu, co powoduje, że obecny właściciel - Skarb Państwa czy gmina nie może z wywłaszczonej nieruchomości korzystać tak jak z nieruchomości nabytych w inny sposób i nie może nią rozporządzać, albowiem naruszałoby to zagwarantowane w art. 21 Konstytucji RP jedno z podstawowych i nienaruszalnych praw jakim jest prawo własności. Odmowa zwrotu przedmiotowej nieruchomości i ciągłe zmienianie jej przeznaczenia jest jawnym łamaniem w/w art. 21 Konstytucji RP i to ze strony organów władzy, które winny czuwać nad należytym przestrzeganiem zagwarantowanych w Konstytucji praw.

Skarżący podtrzymali też wszystkie argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosząc o jej oddalenie, wskazywał iż argumenty przedstawione w skardze nie mają wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji, podtrzymując zajmowane w niej stanowisko.

Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę skarżący ponowili wniosek o uchylenie zaskarżonej i orzeczenie co do meritum sprawy oraz uzupełniając uprzedni zgłoszone zarzuty podnieśli niżej podane okoliczności.

Wydając decyzję o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości za podstawę oceny czy nastąpił stan zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej przyjęto, że cel ten został zrealizowany zgodnie z decyzją Nr [...] z dnia [...].08.1965r., wydaną przez PWRN w K. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury, obejmujące szczegółową lokalizację obiektów wojskowych na terenie P. – M., powiat K., a takie stwierdzenie nie wytrzymują krytyki na tle dokumentów i ustaleń organów. Uzasadnienie decyzji wywłaszczeniowej wskazuje, iż zostaje ono dokonane na rzecz budownictwa, z czym pozostaje w sprzeczności cytowany przez skarżących w piśmie uzupełniającym opis terenu zawarty w protokole oględzin. Nieprzekonywującym są też twierdzenia iż cel określony w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...].10.1969r. nr [...] jako "budownictwo" należy odczytywać, mając na uwadze treść decyzji lokalizacyjnej Nr [...], po jej zmianie dokonanej decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1969r., bowiem decyzja wywłaszczeniowa nie odwołuję się do tego aktu.

Organy administracyjne prowadzące postępowanie w sprawie nie dokonały w sposób prawidłowy ustalenia celu, na jaki nieruchomość objęta wnioskiem została wywłaszczona, stąd nie mogły również ustalić czy nieruchomość ta stała się na ten cel zbędna w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przy czym organ drugiej instancji całkowicie bezkrytycznie przyjął wyjaśnienia wojska w przedmiocie użytkowania poligonu. Stan faktyczny jaki został opisany w wizji lokalnej nie potwierdza stanowiska wojska, a Urząd Gminy W.W. nie posiada materiałów dotyczących zagospodarowania terenu, którego dotyczy wniosek o zwrot nieruchomości.

Sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie sygnatura akt II SA/Kr 1081/98, który uchylając w dniu 7.07.1998r. zaskarżone decyzje wskazał między innymi na uchybienie przepisom art. 7 i 77 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych przesłanek, na których oparły organy administracyjne swoje rozstrzygnięcia. Uwzględniając powyższe skarżący stwierdzali, że po przeprowadzonym ponownie postępowaniu niewiele się zmieniło w tej materii ponieważ nadal w sposób dostateczny i przekonywujący organ nie uzasadnił swojego rozstrzygnięcia przyjmując wyłącznie fakty korzystne dla niego. Organ nie ustalił gdzie dokładnie znajdują się urządzenia, czy są one zlokalizowane na działce strony czy też w sąsiedztwie.

Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że podstawą dla oceny zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest precyzyjne ustalenie tego celu przez organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, prawidłowa ocena celu wywłaszczenia powinna być bowiem dokonywana na podstawie tych samych kryteriów, co jej niezbędność w postępowaniu wywłaszczeniowym, będzie to w szczególności analiza przeznaczenia gruntu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, obowiązującym w czasie wydania decyzji wywłaszczeniowej oraz dla okresu kiedy została wydana decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości - analiza wniosku i dokumentacji dołączonej obowiązkowo do wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego (wyrok NSA w Krakowie z dnia 22.04.2002r., sygn. II SA/Kr 2655/01).

W procedurze wywłaszczenia PWRN w K. Wydział Spraw Wewnętrznych popełnił istotne uchybienia, nie zachowując trybu określonego przez obowiązującą wówczas ustawę z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jednolity Dz. U. z 1961r. Nr 18, póz. 94). Organ dokonujący wywłaszczenia w sposób władczy wydał decyzję o wywłaszczeniu opisanej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a następnie, dopiero po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu została wyznaczona rozprawa administracyjna i wydane zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowe - odszkodowawczego. Historię postępowania wywłaszczeniowego i zmian zachodzących na gruncie kompleksu P., stworzoną w oparciu o właściwe dokumenty, przedstawia syntetyczna "Inwentaryzacja". Z przywołanej powyżej "Inwentaryzacji" dokumentów wynika, że formalne przekazanie i przejęcie wywłaszczonych parcel katastralnych, wchodzących w skład działki ewidencyjnej nr "4" i "5" o powierzchni 167,8 ha, w zarząd Ministerstwa Obrony Narodowej nastąpiło dopiero szesnaście lat po wydaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydział Spraw Wewnętrznych decyzji o wywłaszczeniu.

Analiza działań podejmowanych przez organy administracji różnego szczebla, wskazuje iż byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości usilnie dowodzi się faktu zrealizowania celu wywłaszczenia, natomiast w tym samym czasie, na mocy ustaleń w terenie stan faktyczny jawi się zgoła odmiennie. Na skutek działań dotyczących terenu w skład, którego wchodzą działki, przedmiotem których jest zgłoszone żądanie zwrotu, następuje systematyczne zmniejszanie obszaru objętego poligonem. Za zgodą Ministra Obrony Narodowej Protokołem z dnia 15.09.1992r. Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo Budowlany w K. przekazał na rzecz Miasta K. działki nr "6" i "7", co jednoznacznie wskazuje na zbędność nieruchomości na cel wywłaszczeniowy. W tym samym czasie na rzecz Gminy W.W. została przekazana działka nr "8" o powierzchni 20 ha wchodzącą w skład działki "3" z przeznaczeniem do zwrotu byłym właścicielom. Nadto w roku 1992 r. został przekazany teren o powierzchni 10 ha pod budowę północnego obejścia autostrady A4 a następnie zostało wypłacone odszkodowanie według cen rynkowych. Podobna sytuacja miała miejsce przy przekazaniu terenu na budowę węzła R. W roku 2001 r. za pośrednictwem Agencji Mienia Wojskowego przekazano na rzecz "M." S.A. w K. tereny, na których obecnie zlokalizowane jest centrum handlowe L.M. spółka z o.o. a na dalszej części prowadzi działalność S.Z. W roku 2002r. dalsze tereny obejmujące działki "9" i "4" zostały przekazane do zagospodarowania przez Agencję Mienia Wojskowego na inne cele. Z przedstawionej, krótkiej historii wynika bezsprzecznie, iż wywłaszczone nieruchomości nie są wykorzystywane na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, lecz przekazywane na inne cele, do prowadzenia działalności komercyjnej, a winny zostać zwrócone na rzecz poprzednich właścicieli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważy, co następuje .

Zgodnie z treścią art. 97 § l ustawy z dnia 30.08.2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Właściwym do rozpoznania skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.) uprawniony jest do badania legalności działania jej organów. Polega ona na sprawdzeniu, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, bez możliwości oczekiwanego w niniejszej sprawie przez skarżących merytorycznego orzekania o zwrocie wywłaszczonych parcel gruntowych, co wynika także z art. 145 - 152 p.p.s.a. i art. 154 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę sąd nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego (art. 135 p.p.s.a.), przy czym fakt uprzedniego wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyroku z dnia 7.07.1998r. sygn. akt II SA/Kr 1081/98 ma między innymi ten skutek, że dokonywana obecnie ponowna kontrola dotyczy w istocie czynności oraz decyzji podjętych po tej dacie. Co do zasady winna ona nastąpić z uwzględnieniem wiążącego charakteru oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu tego orzeczenia ( art. 153 p.p.s.a. oraz art. 30 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 11.05.1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. Nr 74, póz. 368 z późn. zm., uchylonej z dniem 1.01.2004r.), z tym zastrzeżeniem iż ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (por. wyr. NSA z dnia 22 września 1999 r., I SA 2019/98, ONSA 2000, nr 3, póz. 129), Podobny skutek mogą wywołać istotne zmiany stanu faktycznego.

Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawa materialnego i procedury oraz sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, a pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność) zostało uznane za błędne. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu eliminację błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia dostrzeżonych wadliwości, przy czym wskazania te nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy.

Mając na uwadze powyższe ogólne uwagi należy stwierdzić, że mimo zmiany stanu prawnego zaszłej po wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyroku z dnia 7.07.1998r. sygn. akt II SA/Kr 1081/98, wyrażona w nim fragmentaryczna jedynie ocena prawna dotycząca zasad stosowania art. 69 ust. l ustawy z dnia 29.04.1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zachowuje aktualność także na gruncie nowej regulacji z art. 136 w związku z art. 137 ust. l i 2 (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 46, póz. 543 - oznaczana dalej jako u.g.n.), podobnie jak będące jej konsekwencją wskazania co do dalszego toku postępowania, bowiem została ona wyrażona w kontekście proceduralnych kwestii dotyczących zasad badania celu wywłaszczenie, co do których w ustawie o gospodarce nieruchomościami brak odmiennych rozwiązań.

Zmiana stanu prawnego - w tym co do przepisów kompetencyjnych, została omówiona w decyzji Starosty K. z dnia [...].10.2002r., znak [...], gdzie przytoczono także pełne brzmienie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. l i 2 u.g.n. Również decyzja organu odwoławczego została wydana przy zastosowaniu przepisów obowiązujących po zmianie stanu prawnego, a nie na gruncie uprzednio obowiązującej regulacji, prawidłowość powyższego nie budzi zastrzeżeń, nie jest też przedmiotem zarzutów skargi, co w tym zakresie czyni zbędnymi dalej idące rozważania.

Uwzględniając stan faktyczny niniejszej sprawy wynikający z powołanych na wstępie orzeczeń oraz przedstawionych akt administracyjnych odnośnie zgromadzonego w nich materiału i przebiegu postępowania zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne, przy braku innych, nie podnoszonych w niej uchybień, o których mowa w art. 145 § l p.p.s.a.

Zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy przed rozstrzygnięciem przedmiotowej sprawy zadośćuczyniły obowiązkom wynikającym z art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., wydane decyzje odpowiadają wymogom z art. 107 § l i 3 k.p.a. i nie naruszaj ą prawa materialnego.

Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności i wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § l k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji, a także przewidziany w art. 107 § l i 3 k.p.a. obowiązek zawarcia w decyzji uzasadnienie faktycznego - które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz uzasadnienie prawnego, zwierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji.

Orzekając w niniejszej sprawie z uwzględnieniem materialnoprawnej podstawy żądania wniosku, oceny prawnej i zaleceń zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyroku z dnia 7.07.1998r. sygn. akt II SA/Kr 1081/98 organ pierwszej instancji podjął wszelkie możliwe środki w kierunku poszukiwania dowodów istotnych dla orzeczenia o zasadności ich roszczenia, zaś jedyny dostępny po wielu latach materiał, który został zgromadzony stanowi dostateczną podstawę do wydania rozstrzygnięcia. Ujawniony w decyzji proces poszukiwania dowodów i jego wyniki znajduje potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy, poczynione na podstawie dostępnych dowodów ustalenia są zgodne z ich wymową, zaś podnoszony w piśmie uzupełniającym zarzut skarżących co do zakończenia realizacji celu, na który została wywłaszczona przedmiotowa nieruchomość dopiero po szesnastu latach jest dowolny, jako niepoparty wskazaniem na konkretne mające świadczyć o powyższym fakty.

Nie budzi zastrzeżeń dokonana ocena prawna stanu faktycznego, która nastąpiła przy prawidłowej wykładni przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości i właściwym ich zastosowaniu w kontekście poczynionych ustaleń, zaś organ pierwszej instancji w sposób dostateczny odniósł się do zgłoszonych w sprawie zarzutów.

Analogiczna pozytywna ocena dotyczy decyzji organu drugiej instancji, który rozstrzygając ponownie sprawę i utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, nie naruszył art. 138 § l pkt l k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów podanych w skardze należy zauważyć, iż w znacznym zakresie powołano w niej okoliczności, które nie wystąpiły w niniejszej sprawie.

I tak, w skardze podnoszono, że uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda, iż zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy, gdy spełnione zostaną dwie przesłanki: nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Takie zdanie znalazło się nie w treści decyzji Wojewody, lecz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i winno być czytane w kontekście całej tam zawartej wypowiedzi, która nie stanowi w żadnym fragmencie potwierdzenia stanowiska prezentowanego przez skarżących.

Skarżący wskazują dalej, że organ powołuje się na orzeczenie NSA z 1984 r. oraz podaje, iż przedmiotowa działka została przez Skarb Państwa przekazana Giełdzie Rolno-Ogrodniczej "M." S.A. i stanowi obecnie jej własność, wobec czego roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nawet jeśli byłoby zasadne jest bezskuteczne. Takiego stwierdzenia brak jednakże w obu kontrolowanych decyzjach, podobnie jak kolejnego o bezskuteczności żądania zwrotu nieruchomości, która winna zostać zwrócona, ale nie jest to możliwe, bo została zbyta.

Znaczna część wywodów skargi poświęcone jest rozważaniom prawnym stanowiącym polemikę z przytoczonymi uprzednio, niewystępującymi, stwierdzeniami, co czyni bezprzedmiotowym odnoszenie się do zasadności prezentowanego w nich obszernie stanowiska w kwestiach wykładni i stosowania obowiązujących przepisów prawa , w sytuacji gdy nieruchomość, która można uznać za zbędną na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu rozumieniu art. 137 ust. l i 2 u.g.n. została zbyta na rzecz osób trzecich. Powyższe zasadne jest tym bardziej, że w sprawie niniejszej ustalono iż nie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 137 usy. l i 2 u.g.n.

Podobnie rzecz ma się z dalszą częścią skargi, gdzie podnosi się, że organ w swojej decyzji nie kwestionuje spełnienia w niniejszej sprawie ustawowego warunku uzasadniającego zwrot nieruchomości wynikającego z art. 136 ust. 3 u.g.n., przyjąć więc należy, iż w kwestii tej organ zajmuje stanowisko przedstawione przez stronę w treści uzasadnienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, a więc uznaje że nieruchomość nie była wykorzystywana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej - co jest oczywiście sprzeczne z uzasadnieniem obu decyzji.

Związek z wydanymi rozstrzygnięciami mają natomiast zarzutu podnoszone przez skarżących w piśmie uzupełniającym z dnia 10.07.2006r. oraz w odwołaniu, na które również wskazują w skardze. Zarzuty te jednak nie są trafne z niżej podanych przyczyn.

Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n. - poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak trafnie podano w zaskarżonej decyzji, w art. 137 ust. l u.g.n. ustawodawca sformułował legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W uzupełnieniu do tam zawartych wywodów można jedynie wskazać na dezaktualizację szeregu poglądów wypowiadanych przez doktrynę i orzecznictwo na gruncie poprzednio obowiązującego stanu prawnego, który posługując się ogólnym pojęciem " zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu " wymagał sprecyzowania tego pojęcia w drodze wykładni. Nie przystają do obowiązującego organy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy stanu prawnego wywody skarżących w kwestii wykładni pojęcia "zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", które czynione są w oderwaniu od definicji legalnej z art. 137 ust. l u.g.n. Wprowadzenie ustawowej definicji pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nakłada na organy administracji publicznej obowiązek ścisłej wykładni, bez możliwości dokonywania jakichkolwiek odstępstw od treści zawartej w art. 137 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (tak NSA w Warszawie, w wyroku z dnia 22.08.2003r. I SA 2622/01, zam zb. LEX nr 149521, por. także wyrok NSA w Warszawie z dnia 22.06.2001r. I SA 241/00, zam zb. LEX nr 54436 ).

Słusznie w skazuje się w obu decyzjach , że art. 137 ust. l u.g.n. zawiera dwie odrębne normy prawne, zgodnie z którymi nieruchomość uznaje się za zbędną jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia (pkt 1) albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (pkt 2). Trafna jest także dalsze analiza tej regulacji oraz wskazania dotyczące jej stosowania, w tym przyjęcie iż podstawą oceny, czy mamy do czynienia ze stanem zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jest w obu wypadkach precyzyjne ustalenie tego celu przez organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, a w sytuacji gdy cel wywłaszczenia został w decyzji określony w sposób ogólnikowy, prawidłowa ocena celu wywłaszczenia powinna być dokonana z uwzględnieniem analizy dokumentacji wywłaszczeniowej. Takie podejście pozostaje w zgodzie z poglądem wyrażonym w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyroku z dnia 7.07.1998r. sygn. akt II SA/Kr 1081/98, który zachował aktualność po z mianie stanu prawnego, podobnie jak prezentujące takie stanowisko poprzednio orzecznictwo. Niezależnie od wiążącego charakteru oceny prawnej zawartej w powyższym wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę poglądy te podziela.

Skarżący pomimo, iż na powyższy wyrok jako wiążący powołują się w piśmie uzupełniającym skargę, prezentują we wskazanym zakresie stanowisko odmienne mające pozostawać w zgodzie z tezą wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29.03.1994 r. III ARN 7/97, którego miejsca publikacji nie wskazali. Podobny pogląd został wypowiedziany przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w tezie pochodzącej z w wyroku z dnia 28.11.2000r. I SA 1650/99 ( zam. zb. LEX nr 54429 ), gdzie podano między innymi iż " l. Stosownie do art. 119 ust. l ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, decyzja o wywłaszczeniu musi zawierać ustalenie, na jakie cele nieruchomość jest wywłaszczona. Ustalenie tego celu musi być konkretne, gdyż z jednej strony art. 136 ust. l wyraża podstawową regułę, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu; z drugiej zaś art. 137 ust. l precyzuje, kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji (umowie) o wywłaszczeniu. Późniejsza zmiana tego celu lub określenie go przy użyciu zwrotów o charakterze ogólnym, np. usługę ogólnomiejską, przez co możliwe byłoby dowolne jego rozumienie, nie jest dopuszczalne. O tym, czy nieruchomość stała się zbędna, decyduje cel, na który została wywłaszczona i to cel rozumiany bardzo ściśle." Nie podzielając powyższych poglądów w tezowanej w pkt l części li tylko co do kwestii sposobu określenia celu wywłaszczenia, wskazać należy na brak regulacji zakazującej organom administracji publicznej określania go przy użyciu zwrotów o charakterze ogólnym lub nakazującej oznaczanie w sposób ścisły i konkretny, zaś zapobiega negatywnym skutkom związanym z możliwością dowolne jego rozumienie, właśnie dopuszczalność doprecyzowania wynikających z decyzji danych w oparciu o dokumentację wywłaszczeniową, z tym zastrzeżeniem, że ustalenia tak poczynione muszą pozostawać w związku ze wskazanym ogólnie w decyzji celem wywłaszczenia . W innym fragmencie uzasadnienia powyższego wyroku, w części nietezowanej, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził iż - "Należy podkreślić, że organ prawidłowo ustalił, że w akcie notarialnym umowy sprzedaży z dnia 16 sierpnia 1974 r. nie określono celu nabycia nieruchomości stanowiącej współwłasność T. i L. O., co obligowało ten organ do ustalenia celu nabycia na podstawie innych dokumentów zebranych w sprawie." Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym sprawę to ostatnie stanowisko należy uznać za trafne, zaś, brak podstaw prawnych do odmiennego traktowania spraw o zwrot nieruchomości przekazanych na zasadach regulacji wywłaszczeniowym umową i decyzją administracyjną, skoro także w sytuacji umów dotyczących przeniesienia własności winna zostać ujawniona podstawa nabycia, zgodnie z wynikającą z art. 155 k.c. zasadą kauzalności umów przenoszących własność.

W przedmiotowej sprawie organy obu instancji dysponując dokumentami pochodzącymi sprzed daty wydania decyzji wywłaszczeniowej, których walor dowodowy co do autentyczności i treści nie był kwestionowany, ustaliły w sposób nie budzący wątpliwości fakt przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości dla wojska, na rzecz którego działała Dyrekcja Inwestycji Miejskich w K. dla urządzenia obiektu wojskowego - placu ćwiczeń, odtworzonego przez władze miasta K. w zamian za zlikwidowany obiekt i plac ćwiczeń "B. – M.", w związku z realizacją na jego terenie wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego. Ponadto na podstawie niekwestionowanych dokumentów pochodzących z okresu po wydaniu przedmiotowej decyzji organy obu instancji ustalił także fakt realizacji celu wywłaszczenia w latach lat 1971-1972, kiedy to doszło do rozliczenia wykonanie zadania inwestycyjnego pod nazwą obiekty zamienne M. –P., związanego z potrzebami wojskowego placu ćwiczeń wskazują oraz okoliczność jego przekazania temu podmiotowi.

Wbrew temu, co zarzucają skarżąc trafne jest stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym z postanowień art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że jeżeli cel wywłaszczenia nieruchomości został definitywnie osiągnięty (art. 137 ust. l pkt 2 in fine ustawy o gospodarce nieruchomościami), to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości, mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia . Na gruncie stanu prawnego sprzed daty wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami w orzecznictwie prezentowany był pogląd, w myśl którego zmiana sposobu wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości już po zrealizowaniu celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu i rozporządzenie nią na rzecz innego podmiotu nie daje podstawy do uznania zbędności na cel wywłaszczenia. Inaczej mówiąc - nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia i dokonać zwrotu nieruchomości, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono ( vide wyrok NSA z dnia 6.09.1994 r., sygn. IV SA 1041/93, ONSA 1996/2/61 i wyrok NSA z dnia 23.12.1999 r. w sprawie IV SA 2140/97, LEX nr 48695 oparty na stanie prawnym sprzed dnia 1.01.1998 r.). Po zmianie stanu prawnego powołany wyżej art. 137 ust. l u.g.n. wskazuje jednoznacznie, że w sytuacji realizacji celu wywłaszczenia późniejsze inne rozporządzenie nieruchomością wywłaszczoną nie mieści się w ustawowym rozumieniu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o l wywłaszczeniu. Pogląd ten odpowiada prezentowanemu w doktrynie (T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" Wyd. Prawnicze PWN 1998r.) oraz orzecznictwie ( por. wyroki WSA w Białymstoku dnia 2.03.2004r. SA/Bk 1444/03 oraz SA/Bk 461/03 LEX nr 173693 i LEX nr 173689 ).

W tym kontekście nie mają znaczenia podnoszone przez skarżących okoliczności dotyczące dokonywanych po dwudziestu latach, od 1992r. kolejnych aktów dyspozycji pozostającymi we władaniu wojska terenami na P. dla innych celów, a czynienie w tym zakresie ustaleń było zbędne.

Przedmiotowa decyzja wywłaszczeniowa nie została dotąd wzruszona w trybach nadzwyczajnych stąd powoływanie się przez skarżących w piśmie z dnia na popełnienie w procedurze wywłaszczenia przez PWRN w K. Wydział Spraw Wewnętrznych istotnych uchybienia i niezachowanie trybu określonego przez obowiązującą wówczas ustawę z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jednolity Dz. U. z 1961r. Nr 18, poz. 94) pozostaje bez wpływu dla oceny prawidłowości obu Kwestionowanych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, uznając skargę za bezzasadną Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a.