Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 321/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 września 2022 r., nr SKO.40.1672.2022.śr w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 12 maja 2022 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez K. K. (zwanego dalej również skarżącym lub wnioskodawcą) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej w skrócie: SKO lub Kolegium) z dnia 30 września 2022 r., nr SKO.40.1672.2022.śr, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 12 maja 2022 r., nr [...], odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 28 stycznia 2022 r. skarżący złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] (dalej w skrócie: OPS) wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – M. K.. Do wniosku załączył kserokopie: 1) orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 25 lutego 2016 r., nr [...], na podstawie którego K. K. został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe (w orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 40-go roku życia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 lutego 2016 r., tj. od daty wystąpienia z wnioskiem o wydanie tego orzeczenia); 2) orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 listopada 2021 r., z którego wynika, że K. K. jest trwale częściowo niezdolny do pracy; 3) odpowiedzi ZUS z dnia 29 marca 2022 r. na wniosek OPS, z którego wynika, że K. K. ma ustaloną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy; 4) decyzji ZUS z dnia 1 marca 2021 r. o waloryzacji renty K. K.; 5) decyzji ZUS z dnia 9 marca 2022 r. o ustaleniu K. K. renty na dalszy okres - od 1 marca 2022 r.; 6) odpisu skróconego aktu zgonu żony wnioskodawcy; 7) orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 27 lutego 2013 r., na podstawie którego M. K. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe i z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2007 r. Do wniosku dołączono także zaświadczenie ZUS z dnia 28 stycznia 2022 r. o wysokości pobieranej renty przez K. K., zaświadczenie KRUS z dnia 18 stycznia 2022 r. o niepobieraniu przez K. K. świadczeń emerytalno-rentowych w KRUS oraz oświadczenie K. K. z dnia 28 stycznia 2022 r., z którego wynika, że nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem M. K., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest jedynym opiekunem syna, ponieważ jego małżonka nie żyje, zaś niepełnosprawność skarżącego nie koliduje ze sprawowaniem osobistej opieki nad synem.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w OPS, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta [...], decyzją z dnia 12 maja 2022 r. odmówił przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie art. 17, art. 20 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615; na dzień orzekania przez SKO - Dz. U. z 2022 r. poz. 615, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.; na dzień orzekania przez SKO - Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a ustawy).

W odwołaniu od powyższej decyzji K. K. wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i wydanie przez SKO decyzji co do istoty sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Podniósł, że po śmierci żony, która pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, przejął jej obowiązki, stąd nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej, nawet na część etatu. Zarzucił, że decyzja odmowna nie jest dla niego zrozumiała, gdyż nie posiada uprawnień do wszystkich wymienionych przez organ świadczeń. Ma jedynie ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, z którego wynika, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten, w zakresie wskazanym przez Trybunał, przestał obowiązywać 9 stycznia 2020 r., dlatego - w ocenie skarżącego - decyzja wydana przez organ została wydana z naruszeniem prawa poprzez naruszenie art. 190 Konstytucji RP polegające na pominięciu ww. orzeczenia TK, a także bez podstawy prawnej, ponieważ oprócz art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy, który zastał wyeliminowany w stosunku do osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, brak jest w ustawie innego przepisu regulującego prawo tych osób do świadczenia pielęgnacyjnego, a takie stanowisko znajduje wsparcie w orzecznictwie sądowym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 159/22).

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 30 września 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy (art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5) stwierdziło, że bezspornie K. K. jest osobą, która zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na syna, jednak przeszkodą (jedyną) do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Kolegium przypomniało, że wnioskodawca oświadczył, iż nie zamierza zawiesić prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ponieważ na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przestał obowiązywać w stosunku do osób pobierających wskazaną rentę. Stanowiska tego SKO nie podzieliło, podnosząc, że TK zakwestionował z przyczyn ustrojowych wykluczenie możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego zamiast renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wywodziło dalej, odwołując się do argumentacji zawartej w przywołanym wyroku oraz poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądowym, że prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może z góry eliminować możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby pobierające rentę i to w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, przede wszystkim ze względu na art. 32 Konstytucji RP, także powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego. Wprawdzie renta jest prawem, które uznaje się za niezbywalne, jednak nie oznacza to, że prawa do tego świadczenia nie można zawiesić na wniosek uprawnionego. Możliwość taką przewiduje art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, z późn. zm.). Tłumaczyło SKO, że zwieszenie prawa do renty, skutkujące wstrzymaniem jej wypłaty, uznaje się jako eliminację negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Z tej przyczyny w toku postępowania odwoławczego dano wnioskodawcy możliwość dokonania wyboru polegającego na zawieszeniu prawa do pobieranej renty w celu uzyskania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem, lecz z tego prawa odwołujący się nie chciał skorzystać. Natomiast podtrzymany wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bez zawieszania prawa do renty, oznacza według Kolegium, że nadal występuje w sprawie negatywna przesłanka stypizowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

W dalszej części uzasadnienia SKO wyjaśniło, że derogacyjny skutek wyroku TK z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, nie oznacza zupełnego usunięcia normy wykluczającej możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu ze świadczeniem przyznanym w związku z niezdolnością do wykonywania pracy (art. 27 ust. 5 ustawy, art. 95 ust. 1 i art. 96 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Istnienia takiej normy dowodzi treść uzasadnienia ww. wyroku Trybunału, gdzie zaznacza się, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może pracować i nie istnieją legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Trybunał uznał zatem, że wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia rentowego, jeżeli decyduje się ona na wykonywanie czynności zarobkowych. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazało Kolegium, że w świetle komentowanego orzeczenia TK różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Opierając się na tym poglądzie, zauważyło SKO, że otwarcie rencistom częściowo niezdolnym do pracy możliwości zachowania prawa do renty, przy przyznaniu im świadczenia pielęgnacyjnego, przeczyłoby założeniom płynącym z wyroku Trybunału oraz zasadzie sprawiedliwości społecznej, gdyż oznaczałoby uprzywilejowanie tych rencistów wobec osób w pełni zdolnych do pracy i niepodejmujących zatrudnienia lub z niego rezygnujących w celu sprawowania opieki, jak również wobec osób, które w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesiły prawo do emerytury. Podkreśliło także, w ślad za orzeczeniem WSA w Rzeszowie, że art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP nie pozwalał odczytywać wyroku TK w sposób preferowany przez skarżącego, czyli dopuszczający możliwość kumulacji świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego (wyrok z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 219/22). Nadmieniło jeszcze, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania polegającego na obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Natomiast wydając przedmiotowy wyrok, Trybunał Konstytucyjny uznał za celowe, aby prawo osób uprawnionych zarówno do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jak i do świadczenia pielęgnacyjnego, ograniczyć kwotowo, tj. do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym wykluczył łączne pobieranie tych świadczeń w pełnej wysokości, co skutkuje koniecznością umożliwienia stronie wyboru jednego z tych świadczeń.

Podsumowało Kolegium, że skoro w okolicznościach sprawy skarżący wyraźnie oświadczył, iż nie złoży wniosku do ZUS o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji ze względu na występowanie przeszkody określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy znajduje oparcie w przepisach prawa.

W skardze na powyższą decyzję K. K. zarzucił:

1) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy poprzez jego błędną interpretację,

2) naruszenie art. 190 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17.

W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji, zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości, zwrot kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi K. K. przypomniał, że nie pracuje zawodowo, pobiera rentę z ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy, sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, a niepełnosprawność syna powstała w dzieciństwie. Stąd orzekające w sprawie organy zgodnie uznały, że skarżący spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 oraz z art. 17 ust. 1b ustawy, jednak odmówiły przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z tym stanowiskiem skarżący nie zgodził się i podkreślił, odnosząc się do argumentacji Kolegium o równym traktowaniu wszystkich osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, że ustawodawca nie wprowadził takiej konieczności, zwłaszcza nie przewidział, by sytuacja majątkowa strony mogła mieć wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie powołał się na pogląd WSA w Poznaniu wyrażony w wyroku z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Po 402/21, wedle którego forsowanie potrzeby "wyrównania" sytuacji opiekuna-rencisty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy), a zwłaszcza zmuszanie go do rezygnacji z renty, w istocie niweczy skutki wyroku SK 2/17. W dalszej kolejności powtórzył argumentację odwołania dotyczącą naruszenia art. 190 Konstytucji RP i zaznaczył, że przywołane w zaskarżonej decyzji orzeczenia sądów administracyjnych dotyczące osób pobierających emeryturę i wskazujących na możliwość wyboru jednego ze świadczeń nie odnoszą się do jego sytuacji, gdy wskutek orzeczenia TK norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy nie dotyczy przypadku posiadania ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dla uzasadnienia swych twierdzeń skarżący powołał się na stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki wskazane w skardze).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto SKO przychyliło się do wniosku skarżącego o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zarządzeniem z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II SPP/Op 93/22, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Dodać jeszcze trzeba, że zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko skarżącego w zakresie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym i organu, który przychylił się do tego wniosku skarżącego, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te wydano z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej ustawą. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Po myśli art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z kolei w przepisie art. 17 ust. 5 ustawy określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. a, wedle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem – M. K., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe i z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2007 r. W orzeczeniu tym stwierdzono ponadto, że M. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto za bezsporne organy uznały to, że z powodu opieki nad synem skarżący nie podejmuje zatrudnienia. Pobiera natomiast rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i pomimo informacji przekazanej przez Kolegium, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie prawa do renty, skarżący oświadczył, iż nie zawiesi tego prawa, co - zdaniem SKO - stanowi jedyną przeszkodę do ustalenia wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Istotą rozpoznawanej sprawy jest zatem ocena dokonanej przez organ odwoławczy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w świetle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty. W związku z tym wskazać trzeba, że wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Stosownie do treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny w przywołanym powyżej wyroku orzekł, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten (o sygn. akt SK 2/17) opublikowany został dnia 8 lipca 2019 r. w Dzienniku Ustaw pod poz. 1257. Stąd art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy utracił moc w zakresie ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z dniem 9 stycznia 2020 r. Od tego momentu norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zestawienie treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy i sentencji wyroku TK o sygn. akt SK 2/17 nie pozostawia w tym zakresie żadnych wątpliwości.

Rozpoznając zatem niniejszą sprawę, skład orzekający Sądu odstąpił od wcześniej prezentowanego stanowiska (por. przykładowo wyrok z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Op 113/22; wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl)) i podzielił tę linię orzeczniczą sądów administracyjnych dotyczącą wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wedle której osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na skutek opisanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego wśród przesłanek negatywnych przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma bowiem już renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Sąd w pełni akceptuje pogląd i wywody prawne zawarte w uzasadnieniu orzeczenia NSA o sygn. akt I OSK 2052/21 (wyrok z dnia 11 sierpnia 2022 r.), w którym stwierdzono, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt SK 2/17 odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o sześć miesięcy, uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją RP będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W ocenie bowiem Trybunału Konstytucyjnego w związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy potencjalnie nieodzowna stać się miała wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji jak strona skarżąca. Jednak pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w ustawie o świadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę, a mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie dodał także świadczenia pielęgnacyjnego do katalogu świadczeń, które powodują automatyczne zmniejszenie (zawieszenie) emerytur i rent - zob. art. 104 (zwłaszcza art. 104 ust. 6) ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego w swej sentencji wyraźnie wskazuje, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wydaniu ww. wyroku nie wprowadzono bowiem ustawowych rozwiązań regulujących specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że obecnie uprawnienia takich osób wynikają wprost z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z sentencją wyroku o sygn. akt SK 2/17 (podobne stanowisko wyraził np. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 159/22 oraz WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 727/20).

Stosownie do powiedzianego wyżej stwierdzić przyjdzie, że oceniane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia zostały wydane po 9 stycznia 2020 r., a zatem organy obu instancji obowiązane były do rozpoznania wniosku skarżącego przy uwzględnieniu brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, nadanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, tj. z pominięciem negatywnej przesłanki w postaci ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tym samym w przypadku ustalenia przez organ spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek pozytywnych wynikających z treści art. 17 ust. 1 ustawy oraz jednoczesnego nieujawnienia przesłanek negatywnych, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pełnej wysokości, bez konieczności wyboru jednego ze świadczeń czy zawieszenia jednego z nich. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy błędnie natomiast przyjął, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność zawieszenia prawa do renty, co wobec oświadczenia skarżącego, iż prawa tego nie zawiesi, skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd zgodził się więc ze skarżącym, że w okolicznościach faktycznych sprawy organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zestawieniu z sentencją wyroku TK o sygn. akt SK 2/17.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na opisane wyżej naruszenie przez organy przepisów prawa materialnego, mające niewątpliwie wpływ na rozstrzygnięcie, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej przez Sąd wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.