Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 133/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2005-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz, Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska, Asesor WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska (spr.), Protokolant Ewa Siudek, po rozpoznaniu w dniu3 sierpnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi K.S. na decyzję Dyrektor Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem ponadnormatywnym oddala skargę


UZASADNIENIE

II SA/Go 133/05

UZASADNIENIE

W dniu [...].01.2004r. Naczelnik Urzędu Celnego wydał decyzję nr [...] którą wymierzył skarżącemu- K.S. prowadzącemu Międzynarodowy Transport Drogowy- karę pieniężną w wysokości 720 zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że zgodnie z art. 64 ust.1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. –Prawo o ruchu drogowym przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem zezwolenia, którego strona nie okazała. Kara została wymierzona za stwierdzony w dniu [...].01.2004r. przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, co zostało wykazane w protokole nr [...]r. z kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium RP. W protokole stanowiącym załącznik do decyzji brak jest jakichkolwiek uwag wykonującego transport. Powyższa decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 15.01.2004r.

Od przedmiotowej decyzji złożone zostało odwołanie (data nadania 20.01.04r.). W odwołaniu wniesiono o uchylenie w całości decyzji. W uzasadnieniu odwołania podano, że na terenie całego kraju brak jest wag do dokonania pomiaru nacisku na osie zestawów drogowych. Wagi te posiadają Urzędy Celne na przejściach drogowych, co powoduje narażenie przewoźników drogowych na dolegliwe restrykcje karne a w żadnym przypadku nie ma wpływu zmianę ułożenia ładunku na skrzyni ładunkowej zestawu, która to zmiana mogłaby mieć wpływ na ewentualne uniknięcie tych restrykcji. Podano również, że przekroczenie nacisku na oś było prawie nieistniejące, a kary w stosunku do przewoźnika są bardzo restrykcyjne. Skarżący podał również, że "z posiadanych przez niego informacji wynika iż skala dokładności wag dynamicznych jest bardzo mała i jest zdecydowanie niższa niż stopień przekroczenia nacisku na oś".

W dniu [...] marca 2004r. Dyrektor Izby Celnej wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że w dniu [...] stycznia 2004r. na przejściu drogowym funkcjonariusze Urzędu Celnego dokonali pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu należącego do skarżącego. Otrzymany wynik dowiódł, że dopuszczalne normy nacisku ustalone rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 31.12.2002r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz ich niezbędnego wyposażenia, zostały przekroczone w przypadku drugiej osi pojazdu, a zatem przewóz dokonywany był pojazdem nienormatywnym, na co przewoźnik nie przedstawił wymaganego zezwolenia. Pomiaru nacisku na podłoże dokonano na wadze dynamicznej posiadającej ważne świadectwo legalizacyjne. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru stalowego tzw. Ruletki posiadającej świadectwo legalizacji.

Stosownie do treści art.40b ust. 1 ustawy o drogach publicznych, osoby upoważnione przez Naczelnika Urzędu Celnego są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym. Art. 40b ust.2 tej ustawy stanowi, że w razie przekroczenia dopuszczalnej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdu, urzędy celne pobierają opłaty drogowe ustalone zgodnie z art. 13 ust.4 i kary pieniężne ustalone zgodnie z art. 13 ust.2b ustawy o drogach publicznych. Wysokość kar pieniężnych określa załącznik do ustawy i jest ona automatycznie obliczana przez oprogramowanie, które jest integralnym elementem systemu ważenia i przetwarzania danych. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał szczegółowo przebieg czynności pomiarowych i zasady działania urządzeń stosowanych do dokonywania pomiarów. Podano, że dokonując pomiaru nacisku na osie oraz wymierzając opłaty z tytułu przekroczenia dopuszczalnych nacisków, organy celne wykonują czynności zlecone i nie mają podstaw do odstąpienia od poboru opłaty w przypadku braku winy przewoźnika. Organy celne nie mają również wpływu na wysokość wymierzonej kary. Podano również, że pobór tych opłat pośrednio przyczynia się do zwiększenia bezpieczeństwa użytkowników dróg publicznych, polepszenia stanu technicznego dróg, a więc organy celne działają w ten sposób w szeroko rozumianym interesie społecznym, niezależnie czy egzekwowane prawo wydaje się przewoźnikom zbyt represyjne. Decyzję skarżący otrzymał 22.03.2004r.

Od decyzji Dyrektora Izby Celnej została złożona skarga (data nadania 16.04.2004r.) w której wniesiono o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że w pojeździe należącym do skarżącego stwierdzono przekroczenie nacisku na jedną oś. Pozostałe osie zestawy ciągnikowego z naczepą wykazały naciski zdecydowanie niższe od dopuszczalnych. Skarżący podał, iż osie zespolone nie powinny wykazywać różnic w nacisku w przypadku gdy pojazd jest sprawny technicznie.

Zdaniem skarżącego postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ II instancji miało charakter szczątkowy i "sprowadzało się wyłącznie, tak jak postępowanie organu I instancji- do zapoznania się z zawierającymi nieprawdziwe dane protokołem ważenia. Protokół ten stanowi jedyną, a przy tym wątpliwą podstawę faktyczną dla ostatecznej decyzji organu II instancji." Podano nadto, że w uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że wynik ważenia dynamicznego zależy od całkowitej masy towaru i pojazdu, sposobu rozmieszczenia towaru oraz stanu technicznego pojazdu. Skoro nie nastąpiło przekroczenie masy całkowitej pojazdu, a badany pojazd był sprawny technicznie to tym samym nie mogło dojść do przekroczenia nacisku na osie. Zdaniem skarżącego bez związku pozostaje argument dokonania pomiaru wagą posiadającą ważną legalizację. Zdaniem skarżącego z ogólnie dostępnej wiedzy na temat dokładności wag stosowanych na przejściach granicznych wynika, iż stopień dokładności pomiarów dokonywanych tymi wagami jest bardzo mały. Mając również na uwadze fakt, iż kierowca pojazdu nie może na bieżąco kontrolować procesu ważenia, gdyż nie widzi monitora wyświetlającego przebieg procesu, zweryfikowanie dokonanego pomiaru staje się praktycznie niemożliwe. Tym samym w powyższych okolicznościach dochodzi do naruszenia podstawowych praw strony, w szczególności do obrony swoich praw i interesów oraz czynnego udziału w postępowaniu. Zdaniem skarżącego organ rażąco naruszył zasadę prawdy obiektywnej. Naruszenie to polega na tym, iż organ oparł się wyłącznie na wątpliwej podstawie dowodowej jaką stanowi nierzetelny protokół ważenia, którego ustaleń nie sposób zweryfikować. Ponadto organ II instancji podzielając bezkrytycznie błędne ustalenia poczynione przez organ I instancji, nie zebrał, ani tym bardziej nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie.

Zdaniem strony kara pieniężna nosi cechy przypadkowego i nielegalnego podatku. W żadnym razie skarżący nie zgadza się z twierdzeniem organu II instancji, iż stosując opisane praktyki, organy celne działają w szeroko rozumianym interesie społecznym. Skarżący podał ponad to, że organy celne same dostrzegły nieprawidłowości występujące przy dokonaniu opisywanych pomiarów. W wydanej przez Szefa Służby Celnej instrukcji stanowiącej załącznik do decyzji z dnia z [...].02.2004r. wyraźnie wskazano, iż w przypadku przekroczenia dopuszczalnych wartości nacisku osi dopuszcza się powtórny pomiar nacisku. Ponadto można dokonać weryfikacji powtórnego wyniku ważenia dynamicznego poprzez ważenia na wadze statystycznej. Zdaniem skarżącego w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym zastosowano zasadę automatyzmu. Przyjęto iż skoro przy ważeniu pojazdu skarżącego urządzenie pomiarowe nie sygnalizowało nieprawidłowości, to nie można w żaden sposób podważać wyniku ważenia. Ponadto zdaniem skarżącego organ II instancji, choć formalnie odniósł się do zarzutów odwołania, to w ogóle nie rozpoznał istoty sprawy. Tym samym doszło do oczywistego naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a konkretnie przepisów art.6, art. 7, art. 8, art.77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący wniósł o "szczegółowe zbadanie zwłaszcza w kontekście zarzutów skarżącego wyrażonych skardze oraz wniesionym odwołaniu, przez Sąd legalności praktyk stosowanych przez orzekające w przedmiotowej sprawie organy celne".

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu ponownie opisano zasady postępowania przy procesie ważenia. Organ podał, że twierdzenie o właściwym stanie technicznym pojazdu i powiązanie tego stanu z przeciążeniem osi jest niezrozumiałe- przeciążenie wystąpiło na drugiej osi zestawu, która nie stanowi osi zespolonej. Druga oś takiego zestawu transportowego jest najbardziej narażona na przeciążenie gdyż to na niej spoczywa znaczna masa naczepy, reszta zaś rozkłada się na trzy osie zespolone samej naczepy. Przekroczenie dopuszczalnego nacisku dochodzi również w sytuacji zachowania dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu ciężarowego. Powyższe ma potwierdzenie w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31.12.2002r. z którego wynika jasno, iż każde naruszenie parametrów technicznych kwalifikowane jest niezależnie i indywidualnie. Natomiast w przypadku przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej, organy celne są zobowiązane do obciążenia z tego tytułu dodatkową opłatą - niezależenie od kary za przekroczenie nacisku osi na podłoże. W zakresie zarzutu, że kara pieniężna nosi cechy przypadkowego i nielegalnego podatku, organ podał, że jest zobowiązany do wykonywania obowiązujących przepisów prawa i nie ma możliwości ich kwestionowania w polskim systemie prawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić kwestię właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. do rozpatrzenia niniejszej skargi. Na podstawie § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 13 sierpnia 2004r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wlkp. i Kielcach rozpoznawanie spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie (Dz.U. Nr 187, poz. 1926) w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 13 sierpnia 2004r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 187. poz.1927) sprawy w których skargi na działalność organów administracji publicznej mających siedzibę na terenie woj. lubuskiego zostały przekazane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu – zostały przekazane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp.

Na mocy cytowanych przepisów sąd ten, z dniem 01 lipca 2005r. stał się właściwy do rozpatrzenia przedmiotowej skargi.

Skarga okazała się bezzasadna.

Stosownie do przepisów art.1 § 1 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sądy sprawują kontrolę administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1), a wyrok wydaje się na podstawie akt sprawy (art.133§1).

W przedmiotowej sprawie głównym zarzutem skarżącego jest nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organ I i II instancji, skutkiem którego było błędne ustalenie stanu faktycznego. Zdaniem skarżącego nie mogło wystąpić przeciążenie drugiej osi pojazdu w sytuacji gdy pojazd jest sprawny i masa całkowita pojazdu nie została przekroczona.

Z analizy akt administracyjnych wynika, że w dniu 10 stycznia 2004r. dokonano kontroli pojazdu skarżącego. W wyniku ważenia określono, że na drugiej osi pojazdu wystąpiło przekroczenie dopuszczalnego nacisku osi. Z kontroli sporządzony został protokół, który podpisany został przez wykonującego transport. W protokole tym brak jest jakichkolwiek uwag wykonującego transport. Ze złożonego przez skarżącego odwołania wynika jedynie, iż nie zgodził się on z wymierzoną karą pieniężną gdyż jest ona restrykcyjna, jak również zakwestionował dokładność wag stosowanych przez organy celne.

Zgodnie z treścią art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to działanie w oparciu o obowiązującą normę prawną, prawidłowe ustalenie znaczenia tej normy, niewadliwe dokonanie subsumcji oraz prawidłowe ustalenie następstw prawnych. Dotyczy to zastosowania zarówno normy prawa materialnego, jak i normy prawa procesowego. Z art. 6 kpa wynika również, że organy administracji publicznej w ramach swojej działalności orzeczniczej mają spełniać funkcję gwaranta i strażnika praworządności, co w przypadku akceptacji poczynań stron stosunku prawno-administracyjnego ma oznaczać, że poczynania te są legalne i że w niczym nie naruszyły porządku prawnego. W przedmiotowej sprawie oznacza to tyle, że w wypadku gdy organ stwierdzi naruszenie prawa – przekroczenie określonych przepisami prawa o ruchu drogowym parametrów - ma obowiązek zgodnie z przepisami ustawy o drogach publicznych wymierzyć karę pieniężną.

Zgodnie z dyspozycją art. 7 i art. 77 k.p.a. organy orzekające zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz winien gromadzić w aktach sprawy także dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy.

Kodeks postępowania administracyjnego nie reguluje kwestii ciężaru dowodu w postępowaniu. Ogólna reguła dowodowa z art.6 kodeksu cywilnego, która znajduje w takim wypadku zastosowanie, stanowi że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na organie lub stronie zależnie od tego, który z tych podmiotów wywodzi z danego faktu skutki prawne. Zasada dochodzenia prawdy obiektywnej określona w art. 7 k.p.a. nie jest regulatorem ciężaru dowodu ( podobnie wyrok NSA z 11.07.2002r. sygn. akt I SA/Po 788/00)

Starannie działająca strona powinna zażądać przeprowadzenia dowodów. W przypadku gdyby organ odmówił ich przeprowadzenia – można by mówić o nieprawidłowości zachowania ze strony organu, a zachowanie takie potraktować jako naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy.

W trakcie prowadzonego postępowania organ I i II instancji strona nie złożyła żadnego wniosku dowodowego. Kwestionowanie poprawności wyniku ważenia bez określenia powodów dla których skarżący nie przyjmuje wyników ważenia nie można uznać za wystarczające. Samo twierdzenie strony o "powszechnej wiedzy o niedokładności wag"- zdaniem sądu- jest niewystarczające, szczególnie w przypadku posiadania przez organy celnej ważnego świadectwa legalizacji wydanego przez uprawniony organ. Strona natomiast w czasie gdy można było dokonać powtórnego ważenia wniosku takiego nie złożyła. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko organu II instancji, że druga oś zestawu transportowego jest najbardziej narażona na przeciążenia gdyż spoczywa na niej znaczna masa naczepy. Przeciążenie nacisku osi na powierzchnię wystąpić może również w przypadku gdy nie przekroczono całkowitej masy pojazdu, a pojazd był sprawny technicznie.

Organ jest zobowiązany do wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie w sposób nie budzący wątpliwości. Nie oznacza to jednak, że jest zobowiązany do zbierania nieokreślonej liczby dowodów. W przedmiotowej sprawie, organ dokonał ważenia, po stronie organu wątpliwości co do prawidłowości dokonanego ważenia nie było. Uczestnicząca w tej czynności osoba wykonująca transport nie zgłaszała żadnych uwag. Organ w tym stanie rzeczy nie miał obowiązku powtórnego ważenia. Ponadto w postępowaniu odwoławczym skarżący również nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność, że ustalony stan faktyczny przez organ I instancji jest nieprawidłowy. Nie żądał przeprowadzenia dowodów jak również ich nie wskazał.

Obowiązek organu do wyjaśnienia sprawy (ustalenia prawdy obiektywnej) nie można rozumieć jako obowiązku organu do "szukania" dowodów, które mogłyby być korzystne dla strony w sytuacji gdy stwierdzony przez organ stan faktyczny nie budzi wątpliwości pomimo, że jest dla strony niekorzystny.

Ustalając fakty mające znaczenie dla sprawy organ obowiązany jest rozważyć wnioski strony. W przedmiotowej sprawie jednak strona nie składała żadnych wniosków. Skarżący podał, że organy "celne same dostrzegły nieprawidłowości występujące przy dokonywaniu pomiaru gdyż zgodnie z instrukcją stanowiącą załącznik do decyzji szefa Służby Celnej dopuszcza się powtórny pomiar nacisku". Z przywołanej przez skarżącego treści nie wynika obowiązek każdorazowego powtórnego ważenia w przypadku wystąpienia przekroczenia dopuszczalnych parametrów. Z ogólnych zasad wynika, że w przypadku wystąpienia wątpliwości - po stronie organu czy też strony - należy wykonać powtórny pomiar. W protokole z ważenia pojazdu brak jest uwag co do samego procesu ważenia, jak i żądanie ponownego ważenia. Uwag tych nie wniósł organ ani strona. Zarzut strony, że stan faktyczny ustalony przez organ I jak i II instancji jest błędny z tego względu, że opiera się tylko na jednokrotnym ważeniu – jest niewystarczający do uznania, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło po stronie organu naruszenie zasad postępowania określonych w art. 7 i 77kpa. Brak również podstaw do uznania, że organ naruszył zasadę określoną w art. 6 i 8 kpa.

Zgodnie z treścią art. 107§ 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Zgodzić się można z zarzutem, iż decyzje organu I instancji naruszyła przywołany przepis. Należy jednak mieć na uwadze, że postępowanie administracyjne jest postępowaniem dwuinstancyjnym. Uzasadnienie skarżonej decyzji zawiera wszystkie wymagane przepisem art.107 § 3 k.p.a. elementy. Organ II instancji na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania organu I instancji uzasadnił w pełnym zakresie swoje stanowisko. Przytoczył, że dowodem na którym się oparł były wyniki ważenia oraz protokół z kontroli pojazdu. Przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności nie wskazywał, gdyż takich dowodów zarówno w postępowaniu organu I jak i II instancji nie było.

Ustawą z dnia 06.09.2001r. o transporcie drogowym zmieniono treść art. 13 ust.2a ustawy o drogach publicznych w taki sposób, że przewidziano możliwość pobierania kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Ustawą tą dodano w art. 13 ustawy o drogach publicznych ust.2b wskazujący, iż wspomniane kary pieniężne za przejazd pojazdem bez zezwolenia wynikać będą wprost z ustawy. Z dniem 01.01.2002r. wprowadzono przepis rangi ustawowej dając podstawę do wymierzania kar administracyjnych. Z uwagi na powyższe zarzut, kary pieniężne noszą cechy przypadkowego i nielegalnego podatku uznać należy za nietrafny.

Z tego względu w przedmiotowej sprawie Sąd przyjął, że organy administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu nie naruszyły prawa, a decyzja zarówno organu I jak i II instancji odpowiada prawu.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.