Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 93/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości i zwrotu świadczenia nienależnie pobranego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. K., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] r. Nr [...] [...] wydaną z up. Prezydenta Miasta L. przez Kierownika F. N. 4 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. w przedmiocie ustalenia wysokości świadczenia nienależnie pobranego w postaci zasiłku okresowego za okres od dnia [...] r. do [...] r. w łącznej wysokości [...] zł oraz ustalenia terminu zwrotu tego świadczenia.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest okoliczność, iż przedmiotowy zasiłek przyznany został A. K. decyzją z dnia [...] r. na okres od dnia [...] r. do [...] r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Decyzja wydana została na wniosek z dnia [...] r., po ustaleniu w oparciu o wywiad środowiskowy, że udokumentowany dochód rodziny w kwocie [...]zł (dochód [...] w wysokości [...] zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz świadczenia rodzinne w kwocie [...]zł) nie przekroczył kryterium normatywnego.

Kolejną decyzją z dnia [...] r. A. K. uprawniony został do zasiłku okresowego z powodu niepełnosprawności od [...] r. do [...] r. w kwocie [...]zł. W. dochodu rodziny w kwocie [...]zł ustalona została na podstawie przeprowadzonego w dniu [...] r. rodzinnego wywiadu środowiskowego.

W wyniku podjętych przez organ czynności kontrolnych mających na celu wyjaśnienie kwestii prowadzenia przez A. K. gospodarstwa domowego wspólnie z rodziną, ujawniony został fakt pobierania przez [...] świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W dniu [...] r. wpłynęła do organu pierwszej instancji dokumentacja z której wynikało, iż wyrokiem Sądu Rejonowego [...]-[...] w L. z dnia [...] r. sygn. akt [...] [...] zasądzone zostały od A. K. na rzecz trojga dzieci alimenty, a od [...] r. [...] jako przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci: P. K., W. K., W. K. pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnej w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie.

Zweryfikowany dochód rodziny w oparciu o który przyznano zasiłek okresowy od dnia [...] r. do [...] r. po uwzględnieniu kwoty [...]zł świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniósł zatem [...] zł (zasiłki rodzinne wraz z dodatkiem z tytułu wielodzietności [...] zł + [...] zasiłek pielęgnacyjny + [...] zł świadczenie z funduszu alimentacyjnego). Ustalona wysokość zasiłku okresowego winna wynosić [...] zł, a nie [...] zł. Różnica wynikająca z wypłaconej, a obecnie ustalonej wysokości zasiłku okresowego w wysokości [...]

zł ([...]) stanowi świadczenie nienależnie pobrane w miesiącu [...] r.

Opisując przebieg postępowania, organ wskazał, że decyzją z dnia [...] r. ustalono wysokość świadczenia nienależnie pobranego przez A. K. w okresie od [...] r. do [...] r. oraz termin jego zwrotu. Kolegium decyzją z dnia [...] r. uchyliło ww. decyzję przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia. Następnie decyzją z dnia [...] r. organ ponownie orzekł w niniejszej sprawie, a Kolegium decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną przez stronę decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt II SA/Lu 188/19 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując, że po pierwsze organ nie zawiadomił skarżącego o treści art. 104 ust.4 ustawy o pomocy społecznej, według którego w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, co w konsekwencji mogłoby uniemożliwić złożenie stosownego wniosku przez skarżącego.

Po drugie, w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym organ nie dokonał dostatecznych ustaleń odnoszących się do sytuacji skarżącego, a mianowicie, organ nie wskazał z jakiej daty pochodzi orzeczenie kwalifikujące skarżącego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z treści wywiadu sporządzonego [...]. sądzić należy, że toczy się postępowanie w sprawie "utrzymania w mocy decyzji Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności". Organ nie wyjaśnił o jakie postępowanie chodzi i jakiego orzeczenia dotyczy. Jak wyjaśnił Sąd może mieć to wpływ na ocenę sytuacji skarżącego pod powołanego art. 104 ust.4. Jest to o tyle istotne, że decyzjami z dnia [...] r., a więc jeszcze przed rozpoznaniem odwołania przez Kolegium, właśnie z uwagi na trudną sytuację życiową skarżącego organ pierwszej instancji z powołaniem się na ten przepis na wniosek pracownika socjalnego odstąpił od żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od [...] r. do [...]., zasiłku celowego i pomocy rzeczowej.

Następnie decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kolegium uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...]. Nr [...], a zaskarżona decyzja wydana została w wyniku ponownego rozpoznania sprawy.

W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji ustalił wysokość świadczenia nienależnie pobranego przez A. K. w okresie od dnia [...] r. do [...] r., wskazując jednocześnie 30 dniowy terminu zwrotu tego świadczenia biegnący od dnia uprawomocnienia się decyzji.

W celu ustalenia aktualnej sytuacji życiowej strony oraz możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 ww. ustawy pracownicy socjalni wizytowali miejsce zamieszkania A. K., jednakże nikogo nie zastano. Nieskuteczne również były próby skontaktowania się telefonicznie z żoną - [...], podjęte celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Ponadto skarżący nie zgłosił się na wezwanie organu w wyznaczonym terminie do dnia [...] r. oraz nie nawiązał kontaktu telefonicznego. Organ przedstawiając w sposób szczegółowy okoliczności w jakich doszło do wypłaty nienależnie pobranego zasiłku okresowego w okresie od [...] r. do [...] r. zaznaczył, że od [...] r. rodzina uzyskiwała nieujawniony dochód z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ podkreślił, że we wszystkich decyzjach przyznających świadczenia małżonkowie informowani byli o treści art. 109 ustawy o pomocy społecznej, a podczas wywiadów środowiskowych pracownik informował skarżącego o konieczności zgłoszenia zmiany sytuacji dochodowej. Organ podkreślił także, że pion świadczeń społecznych oraz Filia MOPR są odrębnymi komórkami organizacyjnymi realizującymi świadczenia z innych systemów zabezpieczenia społecznego, przy czym w każdej z wydanej przez Filię decyzji A. K. był pouczony o obowiązku poinformowania organu, który przyznał świadczenie o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, wiążącej się z podstawą przyznania świadczenia.

Organ zaznaczył także, że rozważył stosownie do art. 104 ust. 4 cyt. ustawy możliwość odstąpienia od żądania zwrotu całości lub części świadczenia nienależnie pobranego, lecz nie znalazł ku temu podstaw, przedstawiając okoliczności które zadecydowały o takim stanowisku. Zdaniem organu czerpanie korzyści finansowych było nieprzypadkowe, intencjonalne i świadome. Z uwagi na brak możliwości sporządzenia przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego organ samodzielnie zgromadził materiał dowodowy, który w uzasadnieniu decyzji omówił. Zaznaczył, że ostatni kontakt pracownika socjalnego ze stroną miał miejsce w dniu [...] r. i od tego czasu pomimo wielokrotnego wizytowania środowiska przez pracowników służb społecznych nikogo nie zastano w miejscu zamieszkania, a zebrana dokumentacja nie daje wiedzy o sytuacji życiowej rodziny. Ponieważ rodzina nie ubiega się o pomoc finansową ze środków pomocy społecznej należy domniemywać, że obecna sytuacja finansowa zabezpiecza wszystkie jej potrzeby.

Organ wskazał również, że decyzją z dnia [...] r. na wniosek skarżącego przyznał pomoc rzeczową w postaci kołdry, poduszki, kompletu bielizny pościelowej i prześcieradła o łącznej wartości [...] zł jednak artykuły te nie zostały przez stronę odebrane, co – w ocenie organu - potwierdza tezę o poprawie sytuacji finansowej rodziny. W ocenie organu zebrane w sprawie dowody nie dają podstaw do zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i odstąpienia od żądania zwrotu nienależnych świadczeń.

A. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, poprzez nie uwzględnienie wszystkich okoliczności w sprawie. Wniósł o jej uchylenie w całości ewentualnie zmianę poprzez odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń. Wyjaśnił, że nie jest w stanie ze względu na stan zdrowia uiścić kwoty ustalonej decyzją.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Organ wskazał, że nie budzi wątpliwości, że każda z ww. decyzji przyznająca świadczenie zawierała pouczenie o treści art. 109 ustawy o pomocy społecznej, zobowiązując do niezwłocznego informowania organu, który przyznał świadczenie o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, stanowiącej podstawę do przyznania świadczenia.

Organ II instancji podniósł, że analiza akt sprawy wskazuje w sposób niebudzący wątpliwości, że organ I instancji prawidłowo wyliczył łączną kwotę [...]zł świadczenia nienależnie pobranego w okresie od [...] r. do [...] r., a następnie w [...] r.

W ocenie Kolegium przeprowadzone postępowanie w sposób jednoznaczny wykazało, że wnosząc w dniach: [...] r. i [...] r. o ustalenie prawa do zasiłku okresowego A. K. nie poinformował pracownika socjalnego o rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny, zatajając fakt osiągania dochodu z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, stanowiącego dochód w rozumieniu art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji wypłacony w okresie od [...]. do [...] r. oraz od [...] r. zasiłek w części przekraczającej należne świadczenie stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 ww. ustawy.

Organ odwoławczy podkreślił, że rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, podjął działania celem rozważenia możliwości odstąpienia od żądania zwrotu, bądź umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części ze względu na szczególną sytuacje strony. Zauważyć należy, że odstąpienie lub umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń uzależnione jest od stwierdzenia zaistnieniem przesłanki "przypadku szczególnie uzasadnionego" i musi być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, co wymusza większą aktywność na stronie mającą na celu wykazanie przesłanek upoważniających organ do takiego rozwiązania.

Ostatni skutecznie przeprowadzony wywiad środowiskowy miał miejsce w dniu [...] r. i jak podkreśla organ pomimo wielokrotnych wizyt w miejscu zamieszkania nie doszło do jego aktualizacji. Z uwagi na całkowitą bierność A. K. oraz brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji z urzędu podjął działania ukierunkowane na poczynienie ustaleń w zakresie aktualnej sytuacji rodziny.

Organ wskazał także, że A. K. i jego rodzina nie korzystają z pomocy społecznej co świadczyć może o poprawie sytuacji dochodowej pozwalającej na samodzielne zaspokojenie potrzeb, za czym przemawia również fakt nie podjęcia przez ww. przyznanej decyzją z dnia [...] r. pomocy rzeczowej.

Dodatkowo Kolegium zauważa, że pomimo podjętych przez organ szerokich działań ukierunkowanych na wyjaśnienie sytuacji rodziny, to nie jest możliwe ustalenie sytuacji zdrowotnej zarówno strony jak i pozostałych członków rodziny, ponieważ informacje o stanie zdrowia stanowią dane wrażliwe podlegające szczególnej ochronie, niedostępne organom administracji.

W ocenie Kolegium zasadnie organ ocenił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, aby zachodził "przypadek szczególnie uzasadniony" uzasadniający odstąpienie lub zastosowanie inne formy ulgi przy dochodzeniu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie wymaga podkreślenia, całkowity brak współpracy z organem i nie podjęcie jakichkolwiek działań pozwalających na przedstawienie okoliczności świadczących szczególnej sytuacji i świadome uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wykluczyło możliwość dokonania szczegółowej analizy aktualnej sytuacji życiowej strony, a w związku z powyższym nieuzasadnione jest czynienie z tego tytułu zarzutu.

Na powyższe rozstrzygnięcie, A. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

W złożonym piśmie zarzucił, że do wydania decyzji doszło z naruszeniem art. 15 k.p.a. poprzez nie rozstrzygnięcie sprawy w toku postępowania. Podniósł zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie zasady wyrażonej w cytowanym przepisie, art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 7 oraz art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez nienależyte rozpoznanie i nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a także błędną ocenę tych okoliczności. Wskazał także zarzut naruszenia art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie, mimo że w świetle okoliczności faktycznych w sprawie, należało stwierdzić, iż wobec strony skarżącej należało zastosować uznanie przewidziane w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Dodatkowo skarżący podkreślił, że decyzje obydwu organów nie zawierały stosownego pouczenia w zakresie powyższego przepisu tj. art. 104 ust 4 a także brak było w decyzjach stosownego pouczenia w pozostałym zakresie dotyczącym praw i obowiązków dla strony skarżącej czym naruszono art. 112 k.p.a. poprzez błędne pouczenie w decyzji o prawie odwołania lub skutkach zrzeczenia się odwołania.

Ponadto wskazał, że organy administracyjne w uzasadnieniu swych decyzji szeroko opisały sytuację rodzinną skarżącego w "sposób domniemany", natomiast sytuacja dochodowa - dotycząca dochodów małżonki na które składa się zasiłek w wysokości [...] zł miesięcznie, została opisana w sposób nierzetelny, bowiem to nie skarżący, a jego małżonka pobiera wspomniany zasiłek. Ponadto, organy pominęły, że skarżący jest inwalidą I grupy, niezdolnym całkowicie do pracy i wymaga stałej opieki - obecnie jest on bez środków do życia gdyż organ wstrzymał mu zasiłek stały w wys. [...] zł/mies. Organ przemilczał także, że małżonka skarżącego nie pracuje, gdyż zawiesiła działalność z powodu konieczności opieki nad nim firmę, co wynika z konieczności leczenia psychiatrycznego skarżącego oraz zaliczenia do grupy osób niepełnosprawnych o znacznym stopniu niepełnosprawności z całkowitą niezdolnością do pracy, co potwierdza załączone do akt sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Miejski Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] r.

Nadto skarżący podniósł, że przedstawił organowi orzeczenie ZUS z [...] r., w którym wskazano jego całkowitą niezdolność do pracy do [...] r., oraz, że wymaga stałej opieki, a także orzeczenie ZUS z dnia [...] r. z którego wynika całkowita niezdolność do pracy do dnia [...] r. Skarżący powołał się na decyzję organu z dnia [...] r., dotyczącą zasiłku stałego, w której organ stwierdził, że mimo uzyskanego dochodu (skarżący [...] zł) przez rodzinę w kwocie [...]zł odstępuje od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co zostało uzasadnione ciężką sytuacją i długotrwałą niepełnosprawnością skarżącego. Organ stwierdził, że kwota [...]zł jest dla skarżącego nadmiernym obciążeniem finansowym, co odnosząc do okoliczności niniejszej sprawy budzi poważne zastrzeżenia.

Skarżący zaznaczył również, że przy rozstrzyganiu sprawy organ powinien uwzględnić stan zdrowia małżonki skarżącego, co w jego ocenie przemilczał i nie odniósł się do faktu, iż jest po wypadku [...] r. i to MOPR zgłaszał ją do ubezpieczenia.

Kończąc skarżący wskazał, że organ odwoławczy nie wykazał również, aby zgromadzony materiał dowodowy nie był kompletny jak również nie wykazał braku możliwości uzupełnienia go w trybie art. 136 k.p.a. Ma to tyle istotne znaczenie iż jak wynika z akt sprawy organ odwoławczy już dwukrotnie wydawał decyzję w niniejszej sprawie

Mając na uwadze powyższe, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje.

Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Ponieważ zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest następstwem uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie decyzji Kolegium z dnia [...] r., nr [...] kwestią o podstawowym znaczeniu dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest zastosowanie się organu do wiążącej oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku Sądu z 9 maja 2019 r. (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Jest to tym istotniejsze, że w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraził poglądy determinujące merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

W ocenie Sądu organ w pełni zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, natomiast argumenty skarżącego podniesione w skardze stanowią w istocie polemikę z wnioskami organu, będącymi wynikiem ponownie przeprowadzonego postępowania dowodowego.

Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryterium kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie ustalenia wysokości świadczenia nienależnie pobranego w postaci zasiłku okresowego za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej wysokości [...] zł oraz ustalenia terminu zwrotu świadczenia, nie narusza przepisów prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej jako u.p.s.). Zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej. Art. 104 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Przepis ten był przedmiotem pogłębionych rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 6/20 (CBOSA), Sąd ten wskazał, że celem art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób. Z treści art. 104 ust. 4 tej ustawy wynika również, że organ zobowiązany jest zatem do wszechstronnego rozważenia przesłanek w przepisie tym wymienionych. Wskazane przesłanki interpretować należy zgodnie z założeniami i celami ustawy o pomocy społecznej, w szczególności mając na względzie cele pomocy społecznej określone w jej art. 2 ust. 1. Należy również pamiętać, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia się (art. 3 ustawy). Powyższe oznacza ciążący na organie właściwym do rozpatrzenia wniosku obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy - aktualnej sytuacji zainteresowanego - także w kontekście powołanych zapisów ustawowych.

Zaznaczyć jednak w tym miejscu należy, że decyzje wydane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej mają charakter uznaniowy. Takie rozstrzygnięcia organów administracji charakteryzują się tym, że po dokonaniu ustalenia, iż strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania instytucji z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3533/18, CBOSA). Nawet zatem trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w tym przepisie. O ile więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy zgodzić się należy z organami, że bezspornym w sprawie jest, że wnosząc w dniu [...] r. oraz w dniu [...] r. o ustalenie prawa do zasiłku okresowego A. K. nie poinformował pracownika socjalnego o rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny, zatajając fakt osiągania dochodu z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, stanowiącego dochód w rozumieniu art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że zasiłek w części przekraczającej należne świadczenie stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 ww. ustawy.

W związku z ujawnieniem informacji świadczących o tym, iż rzeczywisty dochód rodziny był wyższy od deklarowanego organ ponownie ustalił wysokość dochodu decydującego o prawie do zasiłku okresowego pobieranego przez stronę od dnia [...] r. do [...] r.

Jak wynika z akt sprawy, podczas ponownie przeprowadzonego postępowania, w celu ustalenia aktualnej sytuacji strony, pismem z dnia [...] r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. poinformował skarżącego o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a w związku tym zwrócił się do A. K. o nawiązanie w zakreślonym terminie z pracownikiem socjalnym kontaktu osobistego w siedzibie MOPR lub telefonicznego. W dniach [...] r. podczas wizyty w miejscu zamieszkania pracownicy socjalni nie zastali nikogo. Bezskuteczne okazały się również próby nawiązania kontaktu telefonicznego z podanym do kontaktu numerem telefonu żony. Pismo zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] r. co potwierdził złożonym podpisem, jednak nie podjął w związku z tym żadnych działań.

Pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia rozumie się świadczenie pieniężne uzyskane na postawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, co wynika definicji ustawowej zawartej w art. 6 pkt 16 ustawy.

Wymaga podkreślenia, że decyzja wydana na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej należy do decyzji uznaniowej co oznacza, że organ jako podmiot wyłącznie uprawniony do wyboru jednego ze skutków prawnych rozstrzygnięcia, nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek do wydania decyzji pozytywnej dla wnioskodawcy nie jest zobowiązany do wydania takiej decyzji.

Odnosząc się do ustaleń dotyczących stanu zdrowia skarżącego, organ wyjaśnił, że pomimo podjętych przez organ szerokich działań ukierunkowanych na wyjaśnienie sytuacji rodziny, to nie jest możliwe ustalenie sytuacji zdrowotnej zarówno strony jak i pozostałych członków rodziny, ponieważ informacje o stanie zdrowia stanowią dane wrażliwe podlegające szczególnej ochronie, niedostępne organom administracji. W ocenie Sądu, argumentacja ta jest zasadna, bowiem, w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) - w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy - nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

Jak wynika z akt sprawy celem ustalenia sytuacji aktualnej sytuacji strony, podjęte zostały działania przez organ pierwszej instancji. W piśmie z dnia [...] r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. poinformował o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a w związku tym zwrócił się do A. K. o nawiązanie w zakreślonym terminie z pracownikiem socjalnym kontaktu osobistego w siedzibie MOPR lub telefonicznego. Dodatkowo poinformował, że w dniach [...] r. podczas wizyty w miejscu zamieszkania pracownicy socjalni nie zastali nikogo. Również bezskuteczne okazały się próby nawiązania kontaktu telefonicznego z podanym do kontaktu numerem telefonu żony. Pismo doręczone zostało odwołującemu w dniu [...] r. co potwierdził złożonym podpisem, jednak nie podjął w związku z tym żadnych działań.

Zauważyć bowiem należy, że ostatni wywiad środowiskowy przeprowadzony został w dniu [...] r. i pomimo wielokrotnych wizyt w miejscu zamieszkania nie doszło do jego aktualizacji. Z uwagi na całkowitą bierność skarżącego oraz brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ podjął działania ukierunkowane na poczynienie ustaleń w zakresie aktualnej sytuacji rodziny. Według znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] r. odwołujący się został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności z całkowitą niezdolnością do pracy, a orzeczeniem orzecznika ZUS z dnia [...] r. uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia [...] r. W wyniku podjętych czynności organ ustalił, że skarżący zarejestrowany był w Miejskim Urzędzie Pracy w okresie od [...] r. do [...] r., a obecnie nie figuruje w ewidencji Urzędu. Zgodnie z informacją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nie figuruje w ewidencji Zakładu, jak również nie został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego. Z informacji uzyskanych od Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. w [...] r. wynika, że skarżący nie składał zeznania podatkowego. Z dalszych ustaleń wynika, że od [...] r. do [...] r. otrzymywał dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł miesięcznie, przy czym nie zostało zakończone postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia na dalszy okres. Z kolei [...], żona odwołującego prowadziła działalność gospodarczą od [...] r. do dnia [...] r., jednak z treści złożonego w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w L. deklaracji PIT -36 za 2018 r. wynika, że uzyskany w 2018 r. przychód wyniósł [...] zł.

Jednocześnie organ ustalił, że na podstawie decyzji z dnia [...] r. Nr [...]- [...] [...] otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. na córki: W. i W. K. w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] syn P. K. uprawniony został do świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Ponadto [...] otrzymuje zasiłki rodzinne na dwoje dzieci w wysokości łącznej [...] zł przyznane do 31 października 2019 r. oraz otrzymała we wrześniu 2019 r. dodatek do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] w kwocie [...]zł. Na mocy decyzji z dnia 9 października 2018 r. Nr [...] pobiera świadczenie wychowawcze w córki W. i W. w kwocie [...]zł miesięcznie przyznane do 30 września 2019 r.

Zasadne jest także stanowisko organu, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż zachodził "przypadek szczególnie uzasadniony" przemawiający za odstąpieniem lub zastosowaniem innej formy ulgi przy dochodzeniu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Mając bowiem na uwadze całkowity brak współpracy z organem i nie podjęcie jakichkolwiek działań pozwalających na przedstawienie okoliczności świadczących szczególnej sytuacji i świadome uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia dokonania szczegółowej analizy aktualnej sytuacji życiowej skarżącego. Tym samym niezasadny jest zarzut skarżącego dotyczący nierzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego i jego żony.

Na marginesie jedynie należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowym niejednokrotnie wskazywano, na tle konkretnych przypadków, że ani powody zdrowotne, ani nawet bezrobocie nie mogą być uznane za wystarczające do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z 31 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 728/10, wyrok WSA w Lublinie z 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 559/10).

Niemniej jednak, niezasadna jest argumentacja organu odnosząca się do uznania, że skoro A. K. i jego rodzina nie korzystają z pomocy społecznej, to może to świadczyć o poprawie sytuacji dochodowej pozwalającej na samodzielne zaspokojenie potrzeb, za czym przemawia – w ocenie organu - również fakt nie podjęcia przez skarżącego przyznanej decyzją z dnia [...] r. Nr [...] pomocy rzeczowej (k. 844). Należy jednak zauważyć, że jest to jedynie przypuszczenie organu, które nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, w związku z czym nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia.

W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, a rozstrzygnięcie znajduje uzasadnienie w prawidłowo zebranym i ocenionym materiale sprawy.

W ocenie Sądu organy podjęły niezbędne działania celem rozważenia możliwości odstąpienia od żądania zwrotu, bądź umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części ze względu na szczególną sytuacje skarżącego.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej, rodzinnej i osobistej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.).

Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym, zaskarżona decyzja nie narusza zarówno przepisów prawa materialnego jak i procesowego, a podnoszone w skardze zarzuty nie znajdują uzasadnienia prawnego. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący został poinformowany o treści art. 104 ust.4 u.p.s. zarówno przy doręczeniu decyzji organu I jak i drugiej instancji.

Podobnie niezasadne są argumenty skarżącego odnoszące się do pominięcia sytuacji zdrowotnej i materialnej żony skarżącego. Organ poczynił ustalenia w zakresie pode

Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu organy należycie zbadały i oceniły sytuację rodziny skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały wydanie decyzji o ustaleniu wysokości świadczenia nienależnie pobranego oraz o jego zwrocie. Dlatego też na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną