Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 395/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 8
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.) Protokolant asystent sędziego Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 września 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 557/17 w sprawie ze skargi B. R. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 557/17 oddalił skargę B. R. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...]

z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak: [...] utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] nr [...][...] z dnia 16 listopada 2016 r. o braku podstaw do stwierdzenia u B. R. choroby zawodowej, choroby skóry - alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, wymienionego w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367).

Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego i prawnego.

Decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.)

w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r.

o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1412 z późn. zm.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Organ administracji wskazał, że B. R. zatrudniona była w okresie:

- od 25 kwietnia 1981 r. do 31 grudnia 1992 r. w [...] [...] S.A. Oddział w [...], ul. [...] na następujących stanowiskach pracy: wykwalifikowana pomoc kuchenna, starsza bufetowa. Do jej obowiązków należało przygotowywanie surowców, wydawanie gotowych posiłków, mycie naczyń, prace porządkowe w stołówce;

- od 1 stycznia 1993 r. do 7 lipca 2016 r. w [...] w [...], ul. [...] na stanowisku starszej bufetowej. Do jej obowiązków należało wydawanie gotowych posiłków, wstępne mycie naczyń i załadunek do zmywarki, prace porządkowe w stołówce.

Ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] wykazała, że podczas wykonywania pracy na wymienionych wyżej stanowiskach pracy B. R. miała kontakt z czynnikami alergizującymi, tj. środkami czyszczącymi i detergentami.

B. R. była badana w [...] Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu 31 maja 2016 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u niej choroby zawodowej pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, wymienionej w pozycji [...] obowiązującego wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że w wyniku przeprowadzonego badania dermatologicznego oraz analizy dostarczonej dokumentacji medycznej (karta informacyjna leczenia szpitalnego z Oddziału Dermatologii Szpitala Specjalistycznego im. [...] w [...] od 1 lutego 2016 r. do 5 lutego 2016 r.) rozpoznano u badanej świerzbiączkę guzkową, z powodu której badana jest leczona od 2003 r. Wymienione schorzenie nie jest jednak chorobą indukowaną przez warunki pracy oraz nie figuruje w aktualnym wykazie chorób zawodowych. Nie stwierdzono natomiast u badanej alergicznego kontaktowego zapalenia skóry.

B. R. złożyła wniosek o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego w jednostce orzeczniczej II stopnia.

Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] po przeprowadzeniu badania wydał orzeczenie lekarskie z dnia 30 września 2016 r., nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u badanej alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego - poz. [...]. W jego uzasadnieniu podano, że zgodnie z wywiadem u B. R. od 2003 r. występują zmiany skórne o charakterze wysypki i rumienia na odkrytych częściach ciała (twarz, dekolt, ramiona), z towarzyszącym świądem i uczuciem pieczenia

w godzinach nocnych. Pomimo zaprzestania pracy zawodowej (ostatni raz w pracy była w styczniu 2016 r.) zmiany nawracają. Z dostępnej dokumentacji wynika, że

w wykonanych u badanej w 2003 r. w Gabinecie Medycyny Alternatywnej

i Biorezonansowej punktowych testach skórnych uzyskano dodatnie odczyny na niektóre powszechnie występujące alergeny wziewne (mieszanka grzybów Candida, Cladosporium, kurz domowy, kurz przemysłowy). Badana, w grudniu 2003 r. hospitalizowana była na Oddziale Dermatologii Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w [...], gdzie wysunięto podejrzenie świerzbiączki, rozpoznano także zaburzenia somatyzacyjne (zalecono leczenie w Poradni Zdrowia Psychicznego). Przejściowo uzyskano remisję trwającą kilka lat. Kolejna hospitalizacja w wymienionym wyżej Oddziale miała miejsce w 2006 r. - rozpoznano świerzbiączkę (stosowano w leczeniu m.in. selektywną fototerapię SUP); ostatnia hospitalizacja odbyła się w styczniu 2016 r. - rozpoznano świerzbiączkę guzkową.

W wyniku zastosowanego wówczas leczenia uzyskano ustąpienie zmian skórnych. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że B. R. pozostaje pod kontrolą poradni dermatologicznej przyszpitalnej. Leczona jest także z powodu nadczynności tarczycy (pobiera Metizol), istnieje u niej podejrzenie choroby Hashimoto. W trakcie hospitalizacji w Instytucie w przedmiotowym badaniu dermatologicznym stwierdzono na tułowiu i kończynach obecność pojedynczych zmian guzkowych, przebarwień

i blizenek pozapalnych, a wykwitom towarzyszył świąd. Przeprowadzono szeroką diagnostykę alergologiczną: punktowe testy skórne z alergenami środowiska komunalnego i z alergenami pokarmowymi, a także testy naskórkowe (Polska Seria Podstawowa, detergenty), które wypadły ujemnie. Stwierdzono prawidłowe stężenie całkowitej IgE w surowicy. Biorąc pod uwagę wywiad, dane z dostępnej dokumentacji medycznej odnośnie przebiegu choroby i jej leczenia, utrzymywanie się zmian skórnych pomimo braku aktywności zawodowej, ocenę narażenia zawodowego pacjentki na czynniki alergizujące, a także uwzględniając aktualne badanie dermatologiczne oraz wyniki przeprowadzonej diagnostyki alergologicznej.

W orzeczeniu stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u badanej alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego. Instytut Medycyny Pracy

i Zdrowia Środowiskowego w [...] stwierdził, że rozpoznana świerzbiączka guzkowa nie pozostaje w związku przyczynowo - skutkowym z warunkami pracy zawodowej na stanowisku bufetowej, nie jest też wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a zatem brak jest podstaw do rozpoznania u badanej choroby zawodowej skóry.

Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich oraz oceny narażenia zawodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] w dniu [...] listopada 2016 r., wydał decyzję Nr [...], o braku podstaw do stwierdzenia

u B. R. choroby zawodowej, choroby skóry - alergicznego kontaktowego zapalenia skóry wymienionego w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu pierwszej instancji B. R. wniosła o jej zmianę i ponowne przeprowadzenie badania lekarskiego.

[...] i Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w związku

z przedłożeniem przez B. R. w trakcie postępowania odwoławczego dokumentacji medycznej, w piśmie z dnia 31 stycznia 2017 r. zwrócił się o jej analizę do [...] Ośrodka Medycyny Pracy oraz do Instytutu Medycyny Pracy

i Zdrowia Środowiskowego w [...].

Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] po zapoznaniu się z przesłaną dokumentacją w opinii z dnia 14 lutego 2017 r. stwierdził, że była ona

w przeważającej większości znana i została uwzględniona w procesie diagnostyczno-orzeczniczym. Dotyczy to m.in. dokumentacji z Centrum Medycznego [...] Spółka z o.o. w [...], prowadzonej od 2001 r. początkowo przez lekarza medycyny przemysłowej M. Pa., a następnie od 2005 r. przez lekarza specjalistę medycyny pracy Al. F., a także kart wypisowych z pobytów w oddziale dermatologicznym. Dokumentacja ta wskazuje jednoznacznie na istnienie u B. R. świerzbiączki guzkowej; schorzenie to ma charakter przewlekły i jest oporne w leczeniu. Nie figuruje w obowiązującym wykazie chorób zawodowych, a zatem zgodnie z definicją choroby zawodowej zawartą w Kodeksie pracy, świerzbiączka guzkowa nie może być uznana za chorobę zawodową. Część przedstawionych aktualnie wyników badań i konsultacji, jak np. karta wypisowa z pobytu w oddziale ginekologiczno-położniczym, wynik wymazu bakteriologicznego z gardła z lipca 2016 r. czy zaświadczenie od okulisty z października 2016 r., nie mają żadnego związku

ze sprawą. Reasumując, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego

w [...] stwierdził, że nadesłana dokumentacja medyczna nie ma wpływu na treść wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania

u B. R. choroby zawodowej pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry.

Również [...] Ośrodek Medycyny Pracy w opinii z dnia 6 marca 2017 r. po analizie nadesłanej dokumentacji nie znalazł podstaw do zmiany treści wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego. Jednostka orzecznicza wyjaśniła, iż dosłana dokumentacja dermatologiczna jednoznacznie wskazuje na rozpoznanie u B. R. świerzbiączki guzkowej, która to choroba nie figuruje w wykazie chorób zawodowych ani nie jest tożsama z żadnym schorzeniem tam wymienionym, a zatem nie ma podstaw do uznania jej zawodowej etiologii.

[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r. podał, że do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione następujące przesłanki: choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych; choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy oraz wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym

w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Organ drugiej instancji stwierdził, że brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u B. R. wynika z braku rozpoznania przez jednostki orzecznicze schorzenia, wymienionego pod poz. [...] wykazu chorób zawodowych tj. alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Rozpoznana natomiast przez obie jednostki orzecznicze u odwołującej się choroba dermatologiczna - świerzbiączka guzkowa - nie figuruje w aktualnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych. W ocenie organu drugiej instancji, orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej są jasno i wyczerpująco uzasadnione

i merytorycznie tożsame. Zdaniem organu drugiej instancji, również dokumentacja medyczna, którą B. R. przesłała w trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego potwierdza rozpoznanie u niej choroby skóry - świerzbiączki guzkowej, która nie figuruje w obowiązującym wykazie chorób zawodowych.

Z powyższą decyzją [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego nie zgodziła się B. R. i wniosła skargę, domagając się jej uchylenia i uznania, że występującą u niej dolegliwość to choroba zawodowa – alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, poprzez uznanie, że na podstawie przedłożonego materiału dowodowego brak jest podstaw do stwierdzenia u niej choroby zawodowej;

2. błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść decyzji, a polegający na błędnym przyjęciu, że występujące u niej schorzenia nie są alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry;

3. niezebranie i nierozpatrzenie przez organ rentowy w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem.

Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja stoi w sprzeczności ze stanem faktycznym, gdyż zgromadzona w sprawie dokumentacja lekarska nie pozostawia wątpliwości co do jej stanu zdrowia i wyraźnie potwierdza, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo spowodowania choroby skóry przez działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy. Skarżąca podniosła, że alergiczne kontaktowe zapalenie skóry stwierdzono u niej już w 2003 r. i od tego czasu choroba przybierała na sile lub okresowo ustępowała.

W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł

o oddalenie skargi. Podniósł, że załączona do skargi dokumentacja medyczna

w części składa się z dokumentów znanych organowi oraz nowych, z których część nie ma znaczenia bo nie dotyczy schorzenia dermatologicznego pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Organ wskazał, że: w dokumencie

z dnia 23 listopada 2016 r. - zalecenia z wizyty w Poradni Alergologicznej - dr B. J.-H. stwierdziła brak podstaw do rozpoznania alergicznego tła dolegliwości dermatologicznych u skarżącej; zaświadczenie o stanie zdrowia dla celów ubezpieczenia społecznego z dnia 4 maja 2016 r. potwierdza rozpoznanie schorzenia dermatologicznego pod postacią świerzbiączki guzkowej, co jest tożsame z rozpoznaniem poczynionym przez [...] Ośrodek Medycyny Pracy, a które to schorzenie nie figuruje w aktualnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych;

z opinii sądowo-lekarskiej biegłego sądowego specjalisty dermatologa z dnia

3 stycznia 2017 r. wynika, że u skarżącej rozpoznano świerzbiączkę guzkową

w okresie pełnej remisji oraz podano etiologię schorzenia, tj. związek z układem nerwowym i stresami psychicznymi, co jest tożsame z rozpoznaniem poczynionym przez [...] Ośrodek Medycyny Pracy i nie jest schorzeniem o etiologii alergicznej.

W dniu 23 sierpnia 2017 r. skarżąca przedłożyła pismo wraz z załącznikami

(k. 223), w tym odpis wyroku wraz z uzasadnieniem Sądu Okręgowego w [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...] oddalający jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] lipca 2016 r., znak [...].

W piśmie z dnia 19 września 2017 r. skarżąca podtrzymała swój wniosek

o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej dodatkowo naruszenie art. 2351 Kodeksu pracy, § 8 ust. 1 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

w sprawie chorób zawodowych oraz art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że biorąc pod uwagę wywiad, dane z dostępnej dokumentacji medycznej odnośnie występowania u niej szeregu objawów i jej leczenia, utrzymywanie się zmian skórnych pomimo podjętego leczenia oraz fakt, że od 2003 r. była leczona w trzech szpitalach, natomiast lekarze nie mogli postawić konkretnej diagnozy pomimo stałego przebywania pod opieką medyczną oraz fakt, iż lekarze wysunęli u niej po pewnym czasie, w obliczu braku poprawy jej stanu zdrowia pomimo prowadzonego dotychczas leczenia, podejrzenie występowania alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, należy uznać, że w niniejszym postępowaniu doszło do szeregu naruszeń. Pomimo starań skarżącej o poddanie jej szerszej diagnostyce i podnoszonych przez nią twierdzeń, iż lekarze podejrzewali

u niej podjęcie niewłaściwego leczenia, w sposób arbitralny stwierdzono brak podstaw dla stwierdzenia choroby zawodowej. Ponadto skarżąca wskazała, że

w 2003 r. występowanie u niej alergicznego kontaktowego zapalenia skóry zostało potwierdzone przez lekarza, jednakże dokumenty, w szczególności pismo skierowane do [...] S.A., z których wprost wynikało zdiagnozowanie

u skarżącej alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, nie są w jej posiadaniu. Zdaniem skarżącej, nie można jednak wykluczyć, w świetle przytoczonych okoliczności faktycznych, że cierpi na chorobę zawodową jaką jest alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Skarżąca uważa, że skoro w przeprowadzonym postępowaniu nie wykluczono u niej z prawdopodobieństwem graniczącym

z pewnością istnienia alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, to nieuzasadnionym było wydanie decyzji o braku podstaw do stwierdzenia występowania choroby zawodowej. Skarżąca stwierdziła, że orzeczenia lekarskie, które stanowią podstawę wydania decyzji o braku podstaw do stwierdzenia u niej choroby zawodowej w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry nie zawierają w szczególności opisu, jakie symptomy powinny u niej wystąpić, żeby można było stwierdzić występowanie alergicznego kontaktowego zapalenia skóry oraz nie zawierają uzasadnienia, dlaczego akurat występujące u skarżącej objawy nie stanowią owej jednostki chorobowej. Zdaniem skarżącej, w prowadzonym postępowaniu zachodzi konieczność dokonania dodatkowych ustaleń faktycznych

z uwagi na niewyjaśnienie w pełni okoliczności sprawy. W toku postępowania doszło do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., z uwagi na zaniechanie obowiązkowi zebrania

i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także art. 80 k.p.a., z uwagi na fakt, że wszelkie niejasności występujące w sprawie nie mogą być interpretowane na niekorzyść strony, a ustanowiona w tym przepisie zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. - i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Uzasadniając zarzut naruszenia § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych skarżąca wskazała, że organ zobowiązany był dokonać wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie oraz danych zawartych w orzeczeniu lekarskim a także zestawić dane

z wynikami oceny narażenia zawodowego, a także wziąć pod uwagę twierdzenia skarżącej. W niniejszej sprawie organ zaniechał jednak obowiązków, a w związku

z tym nie można uznać, iż decyzja została podjęta w sposób prawidłowy. Skarżąca podniosła również, że organ drugiej instancji nie wskazał w uzasadnieniu decyzji przyczyn, z powodu, których przyjął za podstawę rozstrzygnięcia wydane

w prowadzonym postępowaniu orzeczenia lekarskie, natomiast odmówił wiarygodności i mocy dowodowej licznym twierdzeniom skarżącej i podnoszonym przez nią faktom odnośnie niewłaściwego leczenia i nieprawidłowo dokonanej diagnozie, a jedynie powtórzył twierdzenia przyjęte przez organ pierwszej instancji

w decyzji. Skarżąca stwierdziła, że pomimo istnienia wątpliwości co do tego jak zakwalifikować występujące u niej objawy organ przyjął występowanie u niej choroby innej niż umieszona w wykazie chorób zawodowych, pomimo, iż występowały podstawy do uznania, iż może to być choroba odmienna, która na liście chorób zawodowych się znajduje. W związku z powyższym skarżąca uważa, że wysoce prawdopodobnym jest, że w rzeczywistości jest chora na alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, które zostało umieszczone w wykazie chorób zawodowych - pozycja 18 pkt 1. Ponadto przeprowadzone postępowanie dowodzi, że wykonując pracę zawodową była bezpośrednio narażona na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a w szczególności szeregu detergentów.

Sąd stwierdził z urzędu, że z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego

w [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...] wynika, iż u B. R. rozpoznano - w oparciu o opinię sądowo-lekarską specjalisty dermatologa - świerzbiączkę guzkową w okresie pełnej remisji, która to choroba nie dała podstaw do stwierdzenia niezdolności do pracy, przy czym jako świerzbiączkę guzkowatą uznaje się "rozsiane zmiany skórne, będące wynikiem bardzo nasilonego świądu i uporczywego drapania, mające związek z układem nerwowym i stresami psychicznymi".

Powołanym we wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502) - Kodeks pracy (k.p.) oraz wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367) wraz z załącznikiem do tego rozporządzenia stanowiącym wykaz chorób zawodowych, określające - oprócz wykazu chorób zawodowych - okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym; sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych; podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych, a także wskazujące instytut medycyny pracy, do którego pracodawca przesyła stosowne zawiadomienie oraz termin, w którym ma ono być przesłane.

Sąd wskazał, że wymienione wyżej przepisy k.p. i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych są aktami prawnymi bezwzględnie obowiązującymi i brak jest podstaw do stosowania jakichkolwiek odstępstw od zasad w nich wyrażanych. Art. 235¹ k.p. stanowi: "Za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Z treści przytoczonego wyżej przepisu oraz z art. 2352 k.p. i § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wynika więc, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie trzy warunki:

1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się

w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,

3) wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić

w okresie ustalonym w załączniku do wymienionego wyżej rozporządzenia.

Sąd wskazał, że niespornym w sprawie jest to, że skarżąca wykonując pracę zawodową była narażona na działanie czynników alergizujących, gdyż miała kontakt z środkami czyszczącymi, detergentami, jednak brak w aktach jakiegokolwiek dokumentu wskazującego, aby rozpoznano u niej chorobę skóry wywołaną tymi czynnikami, a w szczególności brak rozpoznania u skarżącej choroby skóry wymienionej w wykazie chorób zawodowych, w szczególności alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Istotą niniejszej sprawy nie jest więc istnienie (lub nieistnienie) w środowisku pracy skarżącej narażenia zawodowego, ale brak wystąpienia u niej choroby określonej w wykazie chorób zawodowych, która mogłaby powstać w wyniku narażenia zawodowego.

Sąd zwrócił uwagę na to, że omawiane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w pozycji 18 załącznika do omawianego rozporządzenia ustala wszystkie choroby skóry jako choroby zawodowe: alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, trądzik olejowy, smarowy lub chlorowy o rozległym charakterze, drożdżakowe zapalenie skóry rąk u osób pracujących w warunkach sprzyjających rozwojowi drożdżaków chorobotwórczych, grzybice skóry u osób stykających się z materiałem biologicznym pochodzącym od zwierząt, pokrzywka kontaktowa oraz fotodermatozy zawodowe. Pomimo występowania u skarżącej choroby skóry, to choroba ta została rozpoznana przez lekarzy jako świerzbiączka grudkowa, która nie jest chorobą pochodzenia zawodowego i z tego względu nie została ujęta w przytoczonym wyżej wykazie chorób zawodowych. Sąd zwrócił uwagę nadto na to, że istotnym jest, aby choroba ujęta w wykazie chorób zawodowych została rozpoznana przez lekarzy - orzeczników, wskazanych obowiązującymi przepisami jako właściwych do orzekania w zakresie chorób zawodowych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, albowiem § 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 2 wymienionego wyżej rozporządzenia stanowią: "§ 5. 1. Właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z późn. zm.) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych,

o których mowa w ust. 2 i 3.

2. Jednostkami orzeczniczymi I stopnia są:

1) poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy;

2) kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych);"

Sąd zwrócił uwagę na to, że [...] Ośrodek Medycyny Pracy w [...] zarówno w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], jak

i w późniejszych pisemnych wyjaśnieniach nie stwierdził u skarżącej wystąpienia choroby zawodowej "alergicznego kontaktowego zapalenia skóry", wymienionej

w poz. 18 wykazu chorób zawodowych. Również orzeczenie lekarskie z dnia [...] września 2016 r., nr [...] wydane w trybie odwoławczym przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] wykluczyło wystąpienie

u skarżącej choroby zawodowej "alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, wymienionej w poz. 18 wykazu chorób zawodowych". Sąd stwierdził, że powyższe orzeczenia są zupełne, logiczne i wszechstronnie uzasadnione i z tego względu nie budzą wątpliwości Sądu. Orzeczenia te stanowią dowód nie podlegający dokonaniu oceny odmiennej od tej, która z nich wynika.

Sąd wskazał, że stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, a w szczególności w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 2860/13 (LEX nr 2091957): "Organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej i ma obowiązek zasięgnąć opinii uprawnionej jednostki orzeczniczej wskazanej

w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U.

z 2013 r. poz. 1367). Orzeczenie takiej jednostki stanowi dowód w sprawie, podlegający ocenie zgodnie z przepisami k.p.a." Podobne stanowisko zawarte jest m.in. w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 554/15 (opubl. LEX nr 1936501) i z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 131/16 (opubl. LEX nr 2098393): "Orzeczenie jednostki orzeczniczej ma walor opinii biegłego, a zatem jeśli jest wewnętrznie spójne, opiera się na całokształcie zebranego materiału dowodowego i zawiera uzasadnienie nie budzące wątpliwości, to wiąże organ Inspekcji Sanitarnej właściwy do wydania decyzji w tym sensie, że organ ten nie ma podstaw do dokonania oceny odmiennej od tej, która wynika z orzeczenia jednostki orzeczniczej."

Sąd wskazał, że w tej sytuacji nie można więc uznać za uzasadniony zarzut skarżącej jakoby istniały wątpliwości w zakresie braku rozpoznania u niej choroby zawodowej. Takie wątpliwości bowiem nie istnieją, gdyż lekarze orzecznicy jednoznacznie rozpoznali u skarżącej świerzbiączkę guzkową wykluczając wystąpienie u niej jednostki chorobowej pod nazwą "alergiczne kontaktowe zapalenie skóry". Ponadto Sąd wskazał, że nie można także uznać za uzasadniony zarzut skarżącej, że lekarze orzecznicy nie wskazali, jakie objawy towarzyszą chorobie zawodowej, której nie rozpoznali. Zdaniem Sądu, do zadań lekarskich jednostek orzeczniczych nie należy edukacja badanych w zakresie rodzaju objawów, które uzasadniałyby stwierdzenie jednostki chorobowej występującej w wykazie chorób zawodowych, ale właściwe rozpoznanie choroby na podstawie występujących

u badanego objawów. Do zadań lekarskich jednostek orzeczniczych nie należy także prowadzenie dalszych badań mających na celu ustalenie, jakie są pozazawodowe przyczyny danego zachorowania, które rozpoznali, czyli jaka jest jego etiologia. Stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak np.

w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 451/13 (LEX nr 1359588): "Do zadań lekarskich jednostek orzeczniczych nie należy prowadzenie dalszych badań mających na celu ustalenie jakie są przyczyny danego schorzenia, czyli jaka jest jego etiologia".

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który zaskarżył wyrok w części, w pkt I oddalającym skargę.

Opierając skargę na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organy przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a zwłaszcza dokonanie dowolnych ustaleń, co do jednostki chorobowej zdiagnozowanej u skarżącej;

2/ art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a zwłaszcza dokonanie dowolnych ustaleń, co do jednostki chorobowej zdiagnozowanej u skarżącej;

3/ art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez brak wszechstronnego i wnikliwego odniesienia się do zarzutów podniesionych przez stronę w skardze w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, co utrudnia dokonanie kontroli instancyjnej - w szczególności zarzut ten dotyczy nie odniesienia w sposób wyczerpujący w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do podnoszonych zarzutów naruszenia postępowania,

a jedynie lakonicznego i ogólnikowego odniesienia się do istotnych zarzutów podniesionych przez stronę, podczas gdy uzasadnienie odnosić się powinno konkretnie do okoliczności sprawy i podniesionych zarzutów oraz winno w sposób pełny i wszechstronny zarzuty te rozważać.

Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wskazał, że istotą sprawy nie jest brak rozpoznania przez lekarzy orzeczników alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, a okoliczność postawienia błędnej diagnozy w tym zakresie, niewyjaśnienie wszelkich okoliczności faktycznych i co za idzie błędne przyjęcie, że skarżąca nie cierpi na chorobę zawodową, pomimo twierdzeń skarżącej, że lekarze nie mogli postawić konkretnej diagnozy pomimo stałego przebywania pod opieką medyczną oraz okoliczności, że po pewnym czasie pomimo braku poprawy jej stanu zdrowia w obliczu prowadzonego dotychczas leczenia wysunięto wobec niej podejrzenie podjęcia niewłaściwego leczenia. Co więcej, jak podaje skarżąca, w 2003 r. występowanie u niej alergicznego kontaktowego zapalenia skóry zostało potwierdzone, jednakże dokumenty z których wprost wynikało zdiagnozowanie u niej alergicznego kontaktowego zapalenia skóry zaginęły w niewyjaśnionych okolicznościach. Kontrola postępowania administracyjnego została przez Sąd I instancji, w szczególności w zakresie ustaleń faktycznych organu przeprowadzona niezwykle powierzchownie.

Specyfika niniejszej sprawy oraz okoliczność, że niniejsze postępowanie jest postępowaniem w przedmiocie stwierdzenia występowania choroby zawodowej determinuje fakt, że ustalenie przyczyn powstania określonych schorzeń jest nieodzownym elementem, który musi wystąpić z uwagi na fakt, iż choroba zawodowa musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonania pracy. Nie jest dopuszczalna sytuacja, w której istnieje uzasadnione podejrzenie, iż doszło do postawienia niewłaściwej diagnozy, gdyż wydanie decyzji, która jest oparta na niewłaściwym orzeczeniu lekarskim stanowi poważne uchybienie. W niniejszej sprawie, prawidłowo prowadzone postępowanie mogłoby doprowadzić do zupełnie innych ustaleń faktycznych, a to wskazania istnienia u skarżącej choroby zawodowej, by w następstwie których to ustaleń dojść do innego rozstrzygnięcia sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.

Nadto należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 194, zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przechodząc do oceny zarzutów wyjaśnić należy, że Sąd I instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia "Decyzję

o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego,

a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika". W skardze kasacyjnej zarzucając naruszenie § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia pominięto regulację § 8 ust. 2 rozporządzenia, wedle której "Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkowe konsultacje lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału". Przepisy § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia precyzują obowiązki organu właściwego w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej

w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Stanowią więc dopełnienie ogólnych norm proceduralnych, zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W orzecznictwie sądowym poza sporem jest to, że obowiązkiem organu państwowej inspekcji sanitarnej jest pełna ocena orzeczenia lekarskiego, materiału dowodowego w sprawie, przy zastosowaniu zasady ogólnej prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), pełnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i jego oceny wszechstronnej (art. 77 § 1 k.p.a.), zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) i pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.).

W świetle przepisów ww. rozporządzenia niewątpliwym jest, że bez opinii lekarskiej bądź sprzecznie z tą opinią, organ administracji publicznej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby zawodowej i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby

i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia.

Stosując się do wskazanych powyżej regulacji prawnych organy administracji publicznej podjęły wszelkie niezbędne działania zmierzające do ustalenia czy są podstawy do rozpoznania u badanej alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego wymienionego w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych. Ostatecznie organy sanitarne po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dowodowym wskazały, że rozpoznano u badanej świerzbiączkę guzkową, z powodu której była leczona od 2003 r. Wymienione schorzenie nie figuruje w aktualnym wykazie chorób zawodowych. Nie stwierdzono natomiast u skarżącej alergicznego kontaktowego zapalenia skóry.

Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z powyższym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Obowiązek przedstawienia zarzutów zawartych w skardze oraz podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia obejmuje odniesienie się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów skarżącego. Wbrew zarzutowi, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przedstawił przebieg czynności procesowych, zajmując stanowisko w zakresie stanu faktycznego ustalonego przez organy oraz wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika

o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej

w ramach prawa pomocy, wskazać należy, iż takie wynagrodzenie dla pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.