Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 988/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 122, art. 187  par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 8 poz 60
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie opłat drogowych.
article: art. 23 b ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
article: par. 14 ust. 5
journal: Dz.U. 2003 nr 102 poz 946
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia poświadczenia rejestracji automatu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Decyzją Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 7 kwietnia 2011r. cofnięto poświadczenie rejestracji o nr "[...]" uprawniające firmę A Sp. z o.o. do wprowadzenia do eksploatacji i użytkowania automatu do gier "B" nr fabryczny "[...]". W uzasadnieniu wskazano, iż na mocy postanowienia z dnia 27 marca 2009r., nr "[...]".Prokuratury Apelacyjnej, policjanci Centralnego Biura Śledczego dokonali zatrzymania przedmiotowego automatu zlokalizowanego w "C" w O. w związku z zaistnieniem podejrzenia popełnienia czynu określonego w art. 107 Kodeksu karnego skarbowego, tj. urządzania gry na automacie o niskich wygranych wbrew warunkom zezwolenia zawartego w ustawie z dnia 29 lipca 1992r. o grach i zakładach wzajemnych. W toku postępowania uzyskano opinię biegłego sądowego, który po przeprowadzonym badaniu zatrzymanego automatu stwierdził, że automat umożliwia pobieranie przez grającego punktów z licznika Bank, tzw. licznika górnego, a stawka za udział w jednej grze jest ustalona według uznania przez operatora i może być wyższa niż 0,07 euro. Ponadto wartość maksymalnej stawki za udział w jednej grze prowadzonej z licznika Bank wynosi 100 punktów kredytowych, co odpowiada kwocie 10 zł, a wartość maksymalnej stawki za udział w jednej grze prowadzonej z licznika Kredyt wynosi 2 punkty, co odpowiada kwocie 0,20 zł. Biegły sądowy stwierdził również, iż w przypadku prowadzenia gry w oparciu o punkty pochodzące z licznika Bank wygrana składa się z dwóch części: bezpośredniej o wartości do 500 punktów kredytowych co odpowiada kwocie niższej od równowartości 15 euro oraz pośredniej w postaci prawa do gier premiowych prowadzonych za punkty z licznika dolnego Kredyt, zaś łączna jednorazowa wygrana stanowi sumę wygranej bezpośredniej oraz sumę wygranej pośredniej rozumianej jako suma wygranych premiowych rozegranych w wyniku nabycia praw do ich rozegrania może wielokrotnie przekroczyć równowartość 15 euro. Wskazano, iż stosownie do § 10 ust. 4 pkt 2 lit. b rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2003r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych poświadczenie rejestracji traci ważność w przypadku określonym w § 14 ust. 5 powołanego rozporządzenia, w myśl którego w razie stwierdzenia niezgodności stanu rzeczywistego automatów lub urządzeń do gier z warunkami rejestracji wyznaczony Naczelnik Urzędu Celnego cofa rejestrację takiego automatu lub urządzenia do gier. Organ stwierdził, iż uzyskana opinia biegłego wskazuje, iż badany automat realizuje ciąg informacyjno - skutkowy prowadzący do wygranej powyżej równowartości 15 euro i w związku z tym nie spełnia wymogów technicznych zgodnych z przepisami ustawy o grach i zakładach wzajemnych przewidzianych dla automatów o niskich wygranych. Ustalony stan faktyczny przez biegłego sądowego jednoznacznie potwierdza, iż w badanym automacie łączna jednorazowa wygrana może wielokrotnie przekroczyć równowartość 15 euro, a stawka za udział w jednej grze jest ustalona według uznania przez operatora i może być wyższa od 0,07 euro, niezgodnie z zapisami ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła "A" sp. z o.o., zarzucając jej:

1. naruszenie art. 129 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych oraz § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych poprzez bezpodstawne przyjęcie, że stan rzeczywisty przedmiotowego automatu jest niezgodny z warunkami rejestracji, chociaż przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie pozwoliło na takie stwierdzenie, gdyż wykazało okoliczność dokładnie odwrotną, tj. doprowadziło do nie budzącego wątpliwości potwierdzenia, że automat ten funkcjonuje dokładnie tak, jak opisano to w opinii poprzedzającej jego rejestrację, sporządzonej przez jednostkę badającą Ministra Finansów. Dokonano jednocześnie ustalenia, że plomby jednostki badającej są nienaruszone, co jednoznacznie wyklucza jakąkolwiek ingerencję w urządzenie, a potwierdza dodatkowo, że urządzenie było i nadal pozostaje zgodne z warunkami rejestracji;

2. naruszenie § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych poprzez jego bezzasadne niezastosowanie w sytuacji, gdy wątpliwości organu celnego wywołane okolicznościami sprawy nakazywały bezwzględne jego zastosowanie. Przeprowadzenie badania kontrolnego automatu w jednostce badającej jest obligatoryjne w procedurze cofnięcia rejestracji, gdyż tylko nowa, szczególnie kwalifikowana opinia techniczna jest wystarczająca do zanegowania dokumentu urzędowego posiadającej tą samą rangę, czyli opinii poprzedzającej rejestrację urządzenia;

Ponadto pełnomocnik strony odwołującej się zarzucił naruszenie podstawowych zasad prowadzenia postępowania podatkowego, tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organu i administracji publicznej oraz pogłębiania świadomości i kultury prawnej obywateli poprzez zupełnie dowolne, pozbawione jakiegokolwiek uzasadnienia materialnego, czyli całkowicie bezpodstawne zanegowanie wydanego wcześniej, prawomocnego orzeczenia - poświadczenia rejestracji, a także zasady trwałości prawomocnej decyzji administracyjnej poprzez dowolne zanegowanie wcześniej zapadłego, prawomocnego rozstrzygnięcia administracyjnego, mimo iż stan faktyczny i prawny od czasu wydania pierwszego, zanegowanego orzeczenia nie uległ zmianie, wobec czego zaskarżana decyzja jest niedopuszczalną próbą odmiennego rozstrzygnięcia sprawy już raz prawomocnie i ostatecznie załatwionej. Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. jednocześnie wniesiono o uzupełnienie postępowania dowodowego w postępowaniu odwoławczym poprzez zarządzenie wykonania badania kontrolnego przedmiotowego automatu w trybie § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych na okoliczność ustalenia, iż przedmiotowe urządzenie spełnia wszelkie prawem wprowadzone wymagania dla automatu do gier o niskich wygranych, w szczególności ograniczenia co do dopuszczalnej wysokości stawki za pojedynczą grę oraz co do wysokości maksymalnej wygranej.

Decyzją z dnia 10 października 2011r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania. Podniósł, iż opinia sporządzona przez biegłego sądowego ujawniła fakty wskazujące na działanie automatu w sposób naruszający ustawowe ograniczenia. Wskazano, iż zgodnie z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W ocenie organu odwoławczego opinia biegłego sądowego korzysta z tej samej mocy dowodowej co opinia jednostek badających upoważnionych przez Ministra Finansów. W świetle zasady równej mocy środków dowodowych brak jest bowiem uzasadnienia dla przyznania formalnego priorytetu opiniom, czy też uznania ich szczególnej wartości merytorycznej wynikającej z faktu upoważnienia jednostek je wydających przez Ministra Finansów i zasady tej nie zmienia powołany przez stronę odwołującą się § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003r. Przepis ten daje jedynie naczelnikowi urzędu celnego uprawnienie do wystąpienia do strony z żądaniem przeprowadzenia na jej koszt, przez jednostkę badającą, badań kontrolnych automatów i urządzeń do gier. Zaznaczono przy tym, iż nowelizacja przedmiotowego rozporządzenia nie wprowadziła żadnych zmian w ustawowej definicji gry na automatach o niskich wygranych. W ocenie organu odwoławczego przedmiotowy automat nie spełniał wymagań określonych w art. 2 ust. 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Włączone do akt sprawy materiały dowodowe uzyskane z Prokuratury Apelacyjnej, w tym przede wszystkim wyjaśnienia złożone przez osobę badającą automat przed wydaniem opinii technicznej oraz osobę wydającą uzupełnienie do opinii technicznej, którą otrzymał przedmiotowy automat, pozwalają na uznanie opinii technicznej jednostki badającej za niewiarygodną z uwagi na nierzetelne przeprowadzanie badań przed dopuszczeniem automatu do eksploatacji. W przedmiotowym automacie dokonano wymiany plomby rejestracyjnej, a biegły stwierdził brak zapisu danych plomb założonych w automacie. Ustalony stan faktyczny przez biegłego sądowego, udokumentowany opinią dostarczył dowodu potwierdzającego, iż przedmiotowy automat nie spełnia wymogów określonych w art. 2 ust. 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych w zakresie wartości maksymalnej stawki za udział w jednej grze oraz wartości jednorazowej wygranej. Organ odwoławczy nie dopatrzył się również naruszenia wskazanych przez stronę odwołującą się zasad postępowania podatkowego. Działania organu w niniejszej sprawie uznano za zgodne z obowiązującym prawem i realizujące zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów i administracji publicznej.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła "A" sp. z o.o., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 23a ust. 7 ustawy o grach hazardowych poprzez jego niezastosowanie, mimo iż to ten przepis jako wyższy rangą, a nie konkurencyjny względem niego § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych powinien być podstawą orzeczenia, szczególnie gdy oba te przepisy kształtują odmienne przesłanki cofnięcia rejestracji urządzenia do gier oraz art. 23b ustawy o grach hazardowych poprzez jego niezastosowanie, mimo iż w okolicznościach niniejszej sprawy jego zastosowanie było obligatoryjne i konieczne, zwłaszcza mając na uwadze wątpliwości organu celnego podnoszone w toku postępowania oraz zgłaszane w sprawie wnioski dowodowe strony. Przeprowadzenie badania sprawdzającego automat w jednostce badającej jest obligatoryjne w procedurze cofnięcia rejestracji, a organ nie ma w tym zakresie jakiejkolwiek swobody orzeczniczej. Strona skarżąca podniosła również zarzut naruszenia art. 129 ust. 3 ustawy o grach hazardowych oraz § 14 ust. 5 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2003r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych poprzez bezpodstawne przyjęcie, że stan rzeczywisty przedmiotowego automatu do gier o niskich wygranych jest niezgodny z warunkami rejestracji. Ponadto zarzucono rażącą wadliwość postępowania przeprowadzonego w drugiej instancji, mającą zasadniczy wpływ na treść zaskarżonej decyzji, polegającą na naruszeniu art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez zignorowanie słusznego i formalnie prawidłowego wniosku dowodowego strony, przy czym odmowę tę uzasadnia jedynie przekonanie organu o rzekomym udowodnieniu okoliczności przeciwnych tezie dowodowej sformułowanej przez stronę.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja organu drugiej instancji, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji nie mogą pozostać w obrocie prawnym z uwagi na istotne naruszenie obowiązujących przepisów prawa.

Jak wynika z akt sprawy postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte postanowieniem z dnia 31 grudnia 2010r., a zatem pod rządami ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.), która weszła w życie, co do zasady, z dniem 1 stycznia 2010 r. Stosownie do art. 8 tejże ustawy, do postępowań w sprawach w niej określonych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, bez należytego wyjaśnienia stanu sprawy i wyczerpującego zebrania dowodów. Do uchybienia przepisom postępowania doszło poprzez zaniechanie zobowiązania skarżącej spółki do poddania przedmiotowego automatu badaniu sprawdzającemu przez upoważnioną jednostkę badającą. Wymóg taki wynika z treści obowiązującego od 14 lipca 2011r. art. 23b ustawy o grach hazardowych, który został dodany do tej ustawy nowelą z dnia 26 maja 2011r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 134, poz. 779 ze zm.). Przepis art. 23 b ust. 1 ustawy o grach hazardowych stanowi, iż na pisemne żądanie naczelnika urzędu celnego, w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie, podmiot eksploatujący ten automat lub urządzenie jest obowiązany poddać automat lub urządzenie badaniu sprawdzającemu. Stosownie do ust. 3 tego unormowania badanie sprawdzające przeprowadza, na zlecenie naczelnika urzędu celnego, jednostka badająca upoważniona do badań technicznych automatów i urządzeń do gier, w terminie nie dłuższym niż 60 dni od dnia otrzymania zlecenia.

Zauważyć należy w tym miejscu, że do dnia 14 lipca 2011r. materialnoprawną podstawę orzekania w przedmiocie cofnięcia rejestracji stanowił § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003r. w sprawie warunków urządzenia gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. Nr 102 poz. 946 ze zm.) zgodnie z którym, w razie stwierdzenia niezgodności stanu rzeczywistego automatów lub urządzeń do gier z warunkami rejestracji, wyznaczony naczelnik urzędu celnego cofa rejestrację takiego automatu lub urządzenia do gier. Podstawę prawną do wydania tego rozporządzenia zawierał przepis art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (t.j. Dz. U. z 2004 r., nr 4, poz. 27 ze zm.) – udzielający ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych upoważnienia do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych warunków dopuszczenia do eksploatacji i użytkowania automatów i urządzeń do gier oraz warunków przyznania uprawnień określonym podmiotom do wprowadzenia do eksploatacji i użytkowania takich automatów lub urządzeń. Artykuł ten obowiązywał w dalszym ciągu pomimo uchylenia całej ustawy z 1992r. o grach i zakładach wzajemnych, o czym stanowił art. 144 aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. nr 201, poz. 1540 ze zm.).

Przedmiotowe rozporządzenie stanowiło w § 14 ust. 4, że wyznaczony naczelnik urzędu celnego może zażądać przeprowadzenia na koszt podmiotu prowadzącego gry na automatach o niskich wygranych badań kontrolnych automatów i urządzeń do gier przez jednostkę badającą. Użyty w tym przepisie zwrot "może" był rozbieżnie interpretowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Z jednej strony podnoszono, że wskazuje on jedynie na fakultatywność takich badan kontrolnych i wiąże się z uprawnieniem organu. Odmienne stanowisko w tej kwestii zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 29 listopada 2011 r., o sygn. II GSK 1031/11 i II GSK 1262/11 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl), uzasadniając, że § 14 ust. 4 i 5 rozporządzenia należy interpretować łącznie i w powiązaniu z § 7 i 8 rozporządzenia, co oznacza to, że stwierdzenie niezgodności stanu rzeczywistego automatów lub urządzeń do gier z warunkami rejestracji, w zakresie objętym badaniem jednostki badającej poprzedzającym rejestrację, jest dopuszczalne wyłącznie na podstawie badań kontrolnych jednostki badającej. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegł, że zarówno dopuszczenie automatu lub urządzenia do eksploatacji i użytkowania (zarejestrowanie), jak i cofnięcie rejestracji wymaga przeprowadzenia przez jednostkę badającą odpowiednio: badania poprzedzającego rejestrację i badania kontrolnego. W obu tych przypadkach podstawą rozstrzygnięcia organu o zarejestrowaniu lub cofnięciu rejestracji automatu lub urządzenia do gier może być wyłącznie dowód w postaci opinii jednostki badającej.

Skład orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że argumenty powołane przez Naczelny Sąd Administracyjny zasługują na podzielenie.

W szczególności zaznaczyć trzeba, że za słusznością przyjętego poglądu przemawia stanowcze brzmienie nowododanego przepisu art. 23b ust. 1 ustawy o grach hazardowych (obowiązującego w dacie orzekania przez organ II instancji na zasadzie art. 14 ustawy zmieniającej z dnia 26 maja 2011r.). Ustawodawca nie użył w tym unormowaniu zwrotu "może", wskazując, że na pisemne żądanie organu podmiot eksploatujący jest obowiązany poddać automat badaniu sprawdzającemu. Ponadto odmiennie do poprzednio obowiązującej regulacji § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów, ustawodawca wprowadził też warunek nałożenia tego obowiązku, którym jest uzasadnione podejrzenie, że zarejestrowany automat nie spełnia warunków określonych w ustawie. Zastrzeżenie przez ustawodawcę tego warunku powoduje, że naczelnik urzędu celnego nie może dowolnie nałożyć obowiązku poddania się badaniu sprawdzającemu. Organ musi wykazać, że istnieje uzasadnione podejrzenie niespełnienia przez kwestionowany automat warunków określonych w ustawie. Stąd logiczny wniosek, że to podejrzenie oparte na konkretnych dowodach musi zostać zweryfikowane przez upoważnioną jednostkę badającą. Organ II instancji niezasadnie zatem uznał , że przeprowadzenie tego dowodu jest zbędne.

Reasumując, stwierdzić należy, że zgromadzony do tej pory przez organy orzekające materiał dowodowy wskazuje jedynie na uzasadnione podejrzenie, że przedmiotowy automat nie spełnia warunków określonych w ustawie i wymaga uzupełnienia o badanie sprawdzające jednostki badającej. Dopiero po uzyskaniu opinii w tym zakresie możliwe będzie merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Z uwagi na wskazane uchybienie procesowe w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym przedwczesne byłoby odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi, gdyż badanie zasadności zastosowania prawa materialnego może mieć miejsce jedynie przy stwierdzeniu prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzją oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.