Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2918/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 5 ust. 2, art. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, Protokolant st. ref. Karolina Jóźwik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2020 r. sprawy ze skargi L. H. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 2918/19

UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją z [...] września 2019 r. po rozpatrzeniu wniosku L.H. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów z [...] września 2018 r. stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału [...] części w prawie własności nieruchomości położonej w [...]., przy ul. [...], dla której jest urządzona księga wieczysta nr [...], za którego utratę I. M. przyznano odszkodowanie, jako spadkobierczyni po zmarłych rodzicach; J. T. i C. F. T. oraz braciach: J. T. i M. T.

Decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej:

Minister Finansów 18 listopada 2016 r., wszczął na wniosek Prezydenta Miasta [...]. postępowanie administracyjne w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności nieruchomości położonej w [...]., przy ul. [...], dla której aktualnie jest urządzona księga wieczysta nr [...], w związku z wykonaniem Układu zawartego między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, podpisanego w dniu 16 lipca 1960 r., wejście w życie w dniu podpisania (dalej: Układ).

Minister Finansów, na podstawie zgromadzonych dowodów ustalił, że I.M. wystąpiła do władz Stanów Zjednoczonych Ameryki, tj. Komisji, z roszczeniem o odszkodowanie, m. in. za utratę prawa własności ww. nieruchomości (wniosek złożony 25 września 1961 r., nr [...]).

Komisja rozpatrzyła wniosek pozytywnie i proponowanym orzeczeniem "Proposed Decision" z [...] grudnia 1965 r. nr [...] przyznała I. M. odszkodowanie, m.in. za utratę udziału 11/24 części w prawie własności przedmiotowej nieruchomości.

Następnie, Komisja dokonała korekty przytoczonego powyżej rozstrzygnięcia i orzeczeniem prawomocnym "Finał Decision’' z [...]stycznia 1966 r., nr .[...], przyznała ww. wnioskodawczyni odszkodowanie za utratę udziału 22/24 części w prawie własności przedmiotowej nieruchomości.

Przyznane odszkodowanie zostało uznane przez Komisję, jako należne wnioskodawczyni w związku z utratą przez nią możliwość użytkowania i korzystania z rzeczonego majątku (w rozumieniu art. 2 (b) Układu) z uwagi na wejście w życie (w dniu 12 lutego 1959 r.) ustawy Prawo lokalowe z 30 stycznia 1959 r. (Dz.U. Nr 10, poz. 59 - dalej: Prawo lokalowe).

Szacując wartość nieruchomości Komisja wzięła pod uwagę opis przedstawiony przez wnioskodawczynię, w tym szczegółowy opis nieruchomości uzyskany w drodze niezależnego dochodzenia oraz dowody odnoszące się do wartości podobnych nieruchomości w Polsce. Fakt przyjęcia odszkodowania w zamian za utratę prawa własności, m.in. omawianej nieruchomości został potwierdzony w zrzeczeniu I. M., złożonym i zaprzysiężonym przed notariuszem w dniu 21 stycznia 1966 r.

Minister Finansów wydał [...] września 2018 r. decyzję stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 22/24 części w prawie własności nieruchomości położonej w [...]., ul. [...], za którego utratę I. M. przyznano odszkodowanie.

L. H. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie przedmiotowego postępowania, ewentualnie o nieuwzględnianie przez Ministra Finansów wniosku Prezydenta Miasta [...]. o wszczęcie postępowania w przedmiocie zastosowania ustawy z 1968 r. w stosunku do nieruchomości.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] zgłosił swój udział w postępowaniu administracyjnym.

Minister Finansów, po ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy stwierdził, że objęcie nieruchomości skutkami którejkolwiek z zawartych przez Rząd Polski umów indemnizacyjnych umożliwia wydanie decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r. Do Ministra Finansów należy sprawdzenie, czy zachodzą przesłanki przewidziane ustawą z 1968 r. w związku z układami, a ich wystąpienie implikuje wydanie decyzji. Podstawą wydania decyzji są art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r.

Zdaniem Ministra Finansów organ obowiązany jest do oceny zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 1, art. 2 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r., tj. zbadania:

• czy dana nieruchomość lub prawo podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartej również przed dniem wejścia w życie ustawy,

• czy prawo własności do danej nieruchomości, lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych były ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego lub zagranicznych osób prawnych.

Minister Finansów wyjaśnił, że udział 22/24 części w prawie własności przedmiotowej nieruchomości podlegał przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartej przed ogłoszeniem ustawy z 1968 r., tj. na podstawie niniejszego układu z Rządem Stanów Zjednoczonych, a konkretnie jego art. II lit. b. Z roszczeniem o odszkodowanie za utratę prawa własności przedmiotowej nieruchomości wystąpiła do władz Stanów Zjednoczonych Ameryki, tj. Komisji, działającej na podstawie art. 4 pkt a ustawy amerykańskiej, I. M. (I. M.) we własnym imieniu. Zainteresowana spełniła warunki formalne dotyczące składania wniosków. Wykazała tytuł prawny, m.in. do 22/24 udziału w zabudowanej nieruchomości, położonej przy ul. [...] w [...]., dla której aktualnie prowadzona jest księga wieczysta, pod nr [...] Powyższe zostało potwierdzone w wydanym przez Komisję orzeczeniu prawomocnym "Final Decision" z [...] stycznia 1966 r., nr [...].

Przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie postanowień układu i jest wykonaniem tej umowy. W treści orzeczenia wskazano, iż w momencie przejęcia omawianej nieruchomości przez Rząd PRL - u, tj. dnia 12 lutego 1959 r., I. M. była właścicielem 22/24 udziału w prawie jej własności i za ten utracony udział, oraz za utracony udział w innej nieruchomości, jak również za pozostałe utracone składniki mienia (tj.: maszyny i wyposażenie fabryczne oraz utracone papiery wartościowe w postaci akcji Spółki Akcyjnej) objęte tym samym wnioskiem/claim nr [...] - Komisja przyznała jej odszkodowanie w łącznej kwocie 221 531,14 USD, wraz z odsetkami w wysokości 56 775,82 USD.

Składniki majątku, który został objęty odszkodowaniem zostały szczegółowo określone w treści decyzji Komisji. Występująca z roszczeniem nie podważała zebranych dowodów, ustaleń ani kwoty odszkodowania wskazanej przez Komisję. W dniu 21 stycznia 1966 r. I. M. podpisała oświadczenie o zaspokojeniu roszczenia, w którym zrzeka się i odstępuje od uprawnień oraz przekazuje na rzecz rządu Polski wszelkie prawa, tytuły i udziały w tych składnikach majątku, z tytułu których, przyznano jej odszkodowanie.

W ocenie Komisji utrata udziału 22/24 części w prawie własności przedmiotowej nieruchomość nastąpiła w dniu 12 lutego 1959 r., tj. wraz z chwilą wejścia w życie ustawy Prawo lokalowe.

Uwzględniając powyższe ustalenia Minister Finansów stwierdził, że utrata przez wnioskodawczynię prawa własności do omawianej nieruchomości, stanowiła tytuł objęty treścią art. II lit. b układu. Implikacją tego jest, że prawo własności nieruchomości podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartej przed ogłoszeniem ustawy z 1968 r., tj. na podstawie układu.

Minister podkreślił, że spełnienie warunków wskazanych w układzie oznaczało stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie tej umowy (art. 1 ustawy z 1968 r.), tj. zaistnienie jednej z przesłanek, wskazanych w tym przepisie.

Minister Finansów, odnosząc się do drugiej przesłanki, wynikającej wprost z treści art. 1 ustawy z 1968 r. stwierdził, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości, było ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego, tj. I. M..

Fakt posiadania obywatelstwa Stanów Zjednoczonych Ameryki przez tę osobę, w następstwie naturalizacji w dniu 24 lipca 1945 r., został potwierdzony w trakcie postępowania Komisji o przyznanie odszkodowania prowadzonego na podstawie układu i wyrażony chociażby w treści proponowanego orzeczenia ,,Proposed Decision" z [...] grudnia 1965 r., nr [...], który to aspekt powyższego rozstrzygnięcia został konfirmowany decyzją kończącą to postępowanie (tj. "Finał Decision" z [...] stycznia 1966 r., nr [...]). Oznacza to stwierdzenie przez organy władzy Stanów Zjednoczonych Ameryki zgodności zgłoszonego przez I. M. roszczenia z postanowieniami układu, w tym posiadanie przez nią obywatelstwa USA, zarówno w dniu wejścia w życie układu, jak również w dniu utraty przez nią przedmiotowego mienia.

Minister Finansów ocenił, że zostały spełnione w całości przesłanki wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa, na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r.

Ponadto, Minister Finansów podkreślił, że nie orzeka konstytutywnie o utracie praw, ani ich zakresie.

Odnosząc się do zakresu podmiotowego postępowania Minister Finansów wskazał, że został on ustalony na podstawie art, 28 Kpa, który jest przepisem ogólnym, określającym kto posiada legitymację strony w postępowaniu administracyjnym.

Zdaniem Ministra stanowisko - wyrażone w uzasadnieniu decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia, że I. M. oraz jej potencjalni spadkobiercy nie posiadają interesu prawnego uprawniającego ich do udziału w charakterze strony w przedmiotowym postępowaniu - należy uznać w pełni za zasadne w przedstawionym powyżej stanie faktycznym i prawnym.

Organ wyjaśnił, że pojęcie strony w rozumieniu art. 28 Kpa powiązane jest nierozerwalnie z istnieniem interesu prawnego. Taki interes w przedmiotowej sprawie posiada podmiot będący statio fisci Skarbu Państwa - Prezydent Miasta [...].. Przejęcie przez Skarb Państwa mienia obywateli Stanów Zjednoczonych (tu: Ireny M.) następowało bowiem ex lege z dniem wejścia w życie aktów prawnych wymienionych w art. II układu (tu: w dniu 12 lutego 1959 r., tj. wraz z chwilą wejścia w życie ustawy Prawo lokalowe) - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1132/08. Zdaniem Ministra również L. H. posiada interes prawny w niniejszym postępowaniu, gdyż jest ujawniona w księdze wieczystej urządzonej dla omawianej nieruchomości, jako jej współwłaścicielka, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...], [...] Wydziału Cywilnego z [...] sierpnia 1997 r., sygn. akt [...], wydanego w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku.

Minister Finansów, ustalając stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, analizował interes prawny osób przywołanych do postępowania, jako strony w szczególności pod względem jego aktualności i bezpośredniości na dzień wydania niniejszej decyzji.

W związku z powyższym Minister Finansów oceniał, czy wynika on bezpośrednio dla danego podmiotu z prawa materialnego, tj. z przepisów art. 1, art, 2 i art, 5 ust, 2 ustawy z 1968 r. (których treść została już w całości przytoczona powyżej) oraz postanowień ww. układu.

W odpowiedzi na zarzut skarżącej dot. "niespełnienia przesłanki wypłaty odszkodowania" organ podkreślił, że w świetle dyspozycji art. IV Układu (tzw. klauzula zamykająca), należy stwierdzić, iż jego wejście w życie oznaczało dla Państwa Polskiego zaspokojenie roszczeń obywateli amerykańskich (zarówno osób fizycznych jak prawnych) i tym samym zupełne zwolnienie Polski od odpowiedzialności odszkodowawczej wobec USA (oraz względem wszystkich jego obywateli) - w zakresie roszczeń objętych omawianym Układem.

Suma globalnego ryczałtowego odszkodowania zapłacona w ramach Układu została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu USA - art. III omawianego Układu. Rozliczenia finansowe odbywały się na dwóch płaszczyznach. Mianowicie między Rządem PRL a Rządem Stanów Zjednoczonych oraz Rządem Stanów Zjednoczonych i obywatelami Stanów Zjednoczonych. Zgodnie z postanowieniami Układu - w kręgu zainteresowania strony polskiej jest wyłącznie sprawa rozliczeń między rządami, które jak wiadomo zostały wypełnione. Dlatego strona polska nie miała prawa ingerować w faktyczny rozdział środków. Sfera ta była zastrzeżona wyłącznie do relacji pomiędzy rządem będącym sygnatariuszem Układu a obywatelami, których reprezentuje.

To nie Rząd PRL zapłacił Irenie M. odszkodowanie, ale Rząd Stanów Zjednoczonych, który był płatnikiem odszkodowania. Rząd Polski uiścił w ratach globalną kwotę zapisaną w Układzie, pozostawiając swobodę co do jej rozdysponowania pomiędzy obywateli amerykańskich. (...)

Organ podkreślił, że w aktach sprawy figuruje dokument oznaczony jako; Komisja ds. Roszczeń Zagranicznych Wykaz Roszczeń Przekazanych do Wypłaty na Mocy Umowy z Polską w Sprawie Roszczeń z 16 lipca 1960 r., Pismo Kierujące Nr 163 strona 14 z 14 stron, datowany na dzień 27 stycznia 1966 r., który potwierdza skierowanie do wypłaty środków pieniężnych na rzecz Ireny M..

Minister Finansów wskazał, że okoliczności sprawy w szczególności przyznanie wnioskodawczyni przez Komisję odszkodowania, m.in. za utratę prawa własności do przedmiotowej nieruchomości, jak również treść zrzeczenia złożonego przez I. M., dodatkowo podkreślają brak posiadania przez tą osobę - tytułu prawnego do przedmiotowej realności. Nieruchomość ta z uwagi na opisany powyżej stan prawny, nie mogła wejść w skład spadku po I. M.. Czynności prawne podjęte na podstawie Ustawy amerykańskiej z 1949 r., w związku z Układem - dotyczyły bowiem tylko jej majątku. Nie dotyczyły one natomiast w żaden sposób majątku jej następców prawnych.

Zrzeczenie jest dowodem, m.in. potwierdzającym brak interesu prawnego spadkobierców I. M. w rozstrzygnięciu sprawy stwierdzenia w decyzji deklaratoryjnej przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości. Skoro I. M. utraciła tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości, to realność ta nie mogła wchodzić w skład pozostawionej przez nią masy spadkowej.

Zdaniem Ministra Finansów, w niniejszej sprawie, nie znajduje także oparcia zarzut, iż nie doszło do faktycznego przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, a zatem nieruchomość nie mogła podlegać regulacji układu.

W ocenie Komisji utrata udziału 22/24 części w prawie własności przedmiotowej nieruchomość przez I. M. nastąpiła w dniu 12 lutego 1959 r., tj. wraz z chwilą wejścia w życie Prawa lokalowego, co stanowiło tytuł objęty treścią art. II lit. b Układu.

Minister Finansów podkreślił, że prowadząc postępowanie w trybie ustawy z 1968 r. nie jest uprawniony do oceny i ewentualnego podważania ustaleń dokonanych przez Komisję, w tym zgromadzonej przez nią dokumentacji, a także do kwestionowania prawidłowości jej umocowania, powołania i funkcjonowania, jak również podważania wydanych przez nią orzeczeń, czy też ustalenia ich ostateczności i prawomocności.

Tym bardziej, nie jest on uprawniony do dokonywania samodzielnych ustaleń – sprzecznych z ustaleniami Komisji.

Ponadto, w opinii Ministra Finansów nie można interpretować przepisów prawa materialnego (w tym przypadku Prawa lokalowego) - tak jak czyni to pełnomocnik strony, w zupełnym oderwaniu od kontekstu systemowo - ustrojowego, który przyświecał ich wprowadzeniu oraz realiów historycznych okresu w którym obowiązywały.

Ustawa Prawo lokalowe, choć formalnie (de iure) nie wiązała się z przejściem własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (ograniczała uprawnienia właścicielskie nie powodując utraty prawa własności) to jednak faktycznie (de facto) pozbawienie własności było całkowite.

W świetle powyższej ustawy, właściciel nieruchomości (w tym przypadku obywatel USA) nie mógł swobodnie dysponować nieruchomością, czerpać z niej pożytków (np.: w postaci pobierania czynszów), zawierać umów najmu z potencjalnymi lokatorami, jak również ustanowić pełnomocnika do zarządu realnością. Tracił on więc de facto wszelkie atrybuty, związane z prawem własności w jej klasycznym, wywodzącym się z prawa rzymskiego rozumieniu, które definiuje własności również obecnie (art. 140 Kodeksu cywilnego), a mianowicie: - prawo do (swobodnego) posiadania rzeczy (ius possidendi), - prawo do (swobodnego) używania rzeczy/korzystania z rzeczy (ius utendi), - prawo do (swobodnego) pobierania pożytków i innych przychodów z rzeczy (ius fruendi), - prawo do (swobodnego) rozporządzania rzeczą - w tym obciążania jej prawami i zawierania umów o korzystanie z rzeczy przez osoby trzecie (ius dispondendi).

Nawet gdyby osoba będąca formalnie właścicielem nieruchomości (tzn. zgodnie z treścią urządzonej dla niej Księgi Wieczystej) dokonała wówczas (tzn. w chwili obowiązywania omawianego aktu prawnego) powyższych czynności to w praktyce pozostałyby one i tak bezskuteczne, chociażby tylko wobec zjawiska tzw. kwaterunku (administracyjnoprawnego trybu najmu itd.).

Mało tego, właściciel realności, realizujący swoje uprawnienia związane z władztwem nad nią narażał się również na sankcje karne (z pozbawieniem wolności włącznie) wymienione w "Rozdziale XIII Przepisy karne" Prawa lokalowego.

Właściciel realności objętej przepisami Prawa lokalowego, a zwłaszcza będący obywatelem USA, tj. państwa uznawanego w omawianym okresie historycznym przez władze PRL - u, jako największego wroga ustroju komunistycznego i ideologii tzw. "sprawiedliwości społecznej"' (fakt notoryjny) - był faktycznie (sensu stricto) pozbawiony (w pełnym tego słowa znaczeniu) nieruchomości położonej na terytorium ówczesnego Państwa Polskiego i tym samym mógł się również za takiego uważać.

Zdaniem Ministra nie znajduje również uzasadnienia, podniesiony w złożonym wniosku zarzut, iż "(...) Komisja USA do Spraw Roszczeń Zagranicznych wadliwie ustaliła, że spadkobiercą właścicieli nieruchomości jest I. M. w 22/24 częściach. Kwestie związane z poprzednikami prawnymi beneficjentki Układu oraz następstwem prawnym po nich, a także określeniem jakie mienie wchodziło w skład masy spadkowej nie leżą w kognicji organu, ale sądów powszechnych. Wszelkie ustalenia w tym zakresie mogą być tylko i wyłącznie podnoszone w postępowaniu wieczystoksięgowym wszczętym z wniosku organu właściwego w zakresie gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa celem ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa do danej nieruchomości, wynikającego z decyzji Ministra Finansów wydanej na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. (...)

Minister Finansów nie zgodził się z zarzutem, że doszło przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia do naruszenia art. 10 Kpa "poprzez niezapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia się do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Organ zauważył, że pełnomocnicy skarżącej na etapie postępowania I-o instancyjnego mieli okazję dwukrotnie zapoznać się z aktami sprawy.

Faktem jest (co zauważył organ II instancji), że po dniu 16-tym marca 2018 r., akta sprawy zostały uzupełnione o pozyskaną z USA, za pośrednictwem Ambasady RP w Waszyngtonie dokumentację Komisji. Jednakże, kopia powyższej dokumentacji została wysłana pełnomocnikowi wraz z zawiadomieniem z dnia 15 maja 2018 r., wskazującym nowy termin zakończenia postępowania na dzień 16 lipca 2018 r. (vide: notatka z 17 maja 2018 r.).

Powyższe zawiadomienie (wraz z załączoną dokumentacją) zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 4 czerwca 2018 r., tym samym, organ zapewnił pełnomocnikowi możliwość zapoznania się z całością zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego.

Minister Finansów podkreślił, że wydając zaskarżone orzeczenie, nie pozostał bierny, lecz w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

L. H. wniosła skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając w całości decyzję i wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 k.p.a. oraz zasądzenie o na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła decyzji:

1.Naruszenie art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z art. II i V Układu zawartego w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej poprzez przyjęcie iż nastąpiło skuteczne przejście udziału 22/24 części w prawie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, przyjęcie, iż art. 2 daje legitymację Ministrowi Finansów do wydania decyzji jedynie w oparciu o ustalenie stanu faktycznego dokonanego przez komisję amerykańską i nie podlega weryfikacji przez organ,

2.Naruszenie (art. 10 § 1 KPA w związku z art. 33 kpa), polegającego na pominięciu okoliczności, że przejęcie na rzecz Skarbu Państwa obejmowało udziały należące do I. M., czego konsekwencją było, że I. M. lub jej następcy prawni w ogóle nie brali udziału w prowadzonym postępowaniu.

3. naruszenie art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych przez błędną wykładnię i przyjęcie, że:

a) dopuszczalne jest wydanie decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości w związku z otrzymaniem przez obywatela amerykańskiego odszkodowania w przypadku, gdy obywatel, który otrzymał odszkodowanie, nigdy nie był właścicielem nieruchomości, co do której stwierdza się przejście jej własności na rzecz Skarbu Państwa;

b) organ polski jest związany decyzją organu amerykańskiego w zakresie ustalenia tytułu własności nieruchomości w Polsce; organ polski jest związany nie tylko treścią rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu amerykańskiego (sentencja), lecz także treścią uzasadnienia tej decyzji;

4. naruszenie prawa materialnego - art. II pkt b) układu indemnizacyjnego poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, iż ograniczenie użytkowania jest równoznaczne z pozbawieniem własności w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Skarżąca sformułowała inny wniosek niż w początkowej części skargi i wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i o umorzenie postępowania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie do sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że zarzuca decyzji nieważność postępowania na podstawie art. 156 k.p.a. gdyż decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Skarżąca zarzuciła, że organ dopuścił się naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym (art. 10 § 1 KPA), polegającego na pominięciu okoliczności, że przejęcie na rzecz Skarbu Państwa obejmowało udziały należące do I. M., czego konsekwencją było, że I. M. lub jej następcy prawni w ogóle nie brali udziału w prowadzonym postępowaniu.

Dalej wskazała, że w rozpoznawanej sprawie występuje przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 Post.Adm.U. Zgodnie bowiem z art. 183 S 2 pkt 5 Post.Adm.U nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

Skarżąca wyjaśniła, że nie podziela poglądu Ministra Finansów, że I. M. i jej ewentualni spadkobiercy nie mają przymiotu strony przedmiotowego postępowania. Wskazała, że dopiero wydanie decyzji o przejściu prawa współwłasności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa pozbawi prawa współwłasności I. M. lub jej ewentualnych spadkobierców. Postępowanie które toczyło się przed Komisją może być dotknięte wadami (oświadczenia woli, proceduralnymi), które mogą wykazać jedynie osoba w nim uczestnicząca lub jej spadkobiercy. Zarówno I. M. ewentualnie jest spadkobiercy mają prawo wykazywać, że nie doszło do skutecznego zrzeczenia się prawa własności. Pozbawienie przymiotu strony pozbawia te osoby wykazania, że prawo własności nadal im przysługuje.

Skarżąca podniosła, że toczy się postępowanie o zmianę postanowienia spadkowego.

Jej zdaniem rozstrzygnięcie zawarte w decyzji dotyczące prawa współwłasności Skarbu Państwa zostało ukształtowane sprzecznie z przesłankami wprost określonymi w art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy.

Stwierdzenie przejścia nieruchomości oznacza stwierdzenie spełnienia przesłanek - w postaci faktycznego przejęcia nieruchomości, przyznania dotychczasowemu właścicielowi odszkodowania i wypłacenia odszkodowania - do uznania, że nastąpiło nabycie jej własności na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Organ orzekając o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o przepisy ustawy, winien mieć na uwadze, iż warunkiem koniecznym do jej przejścia jest dokładne ustalenie za co i w jakiej wysokości odszkodowanie zostało przyznane w decyzji Komisji osobom legitymującym się prawem własności do danej nieruchomości oraz zrzeczenie się przez te osoby w związku z otrzymanym odszkodowaniem wszelkich roszczeń do nieruchomości. Dopiero ustalenie łącznego zaistnienia powyższych przesłanek może stanowić podstawę do wydania decyzji przez Ministra Finansów.

Organ błędnie przyjął, że układ jest umową międzynarodową w rozumieniu przepisu art. 2 ustawy. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, reguluje kwestie wpisów w księgach wieczystych. Treść art. 1 ust. 1 tej ustawy jednoznacznie wskazuje zaś, że jest ona aktem proceduralnym regulującym jedynie kwestię co może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej. Nie reguluje ona kwestii merytorycznych. Twierdzenie to w ocenie pełnomocnika potwierdza wykładania § 2 ust. 2 wydanego z upoważnienia tej ustawy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 7 czerwca 1968 r. (Dz.U. Nr 17 poz. 109). Źródłem pozbawienia prawa własności nie może zatem być, i nie jest decyzja Ministra Finansów stwierdzająca przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości należącej do poprzedników prawnych mojej mocodawczyni.

Układ między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z dnia 29 listopada 1960 r., na który powołuje się organ, nie jest w ocenie skarżącej umową międzynarodową. Nie był ani ratyfikowany, ani też ogłoszony w Dzienniku Ustaw.

Oznacza to że prawo współwłasności udziałów w nieruchomości nie mogło przejść na własność Skarbu Państwa wyłącznie na podstawie omawianego układu. Organ błędnie przyjął że została spełniona przesłanka wypłaty odszkodowania obywatelowi amerykańskiemu.

W dokumentach zgromadzonych w sprawie brak jest dowodu otrzymania przez I. M. odszkodowania. W przypadku gdyby I. M. nie otrzymała faktycznie odszkodowania nie można mówić o skutecznym zrzeczeniu się.

Organ błędnie przyjął, że została spełniona przesłanka złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania przez współwłaściciela nieruchomości W ramach postępowania administracyjnego obowiązkiem organu jest ustalenie czy Komisja w oparciu o zebrany materiał prawidłowo ustaliła osobę legitymującą się prawem własności. Minister wadliwie przyjął, że I. M. jest osobą legitymującą się prawem własności do przedmiotowej nieruchomości, a zatem że mogła skutecznie zrzec się udziału we własności nieruchomości. Spadkobiercą J. T. i C. vel T jest skarżąca na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Cywilny z [...] sierpnia 1997 r. sygn. akt [...]

Minister całkowicie pominął, że postanowienie spadkowe nie potwierdza prawa własności I. M. do przedmiotowej nieruchomości.

W sprawach spadkowych w myśl art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych międzynarodowych oraz art. 34 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. - Prawo prywatne międzynarodowe właściwe jest prawo ojczyste spadkodawcy z chwili jego śmierci. Ponadto, jak stanowi art. 1102 § 1 KPC, do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o prawa rzeczowe i o posiadanie nieruchomości. Dodać należy, iż prawomocne postanowienie, stwierdzające nabycie spadku, stwarza domniemanie prawne, że osoba wymieniona w postanowieniu jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 KC).

Organ administracji jest związany orzeczeniem sądu polskiego i w związku z powyższym nie może uznać, że I. M. przysługiwało prawo współwłasności nieruchomości i skutecznie zrzekła się swoich praw do nieruchomości. W prawie polskim obowiązuje bowiem zasada, że nikt nie może przenieść więcej praw niż posiada.

Komisja USA do Spraw Roszczeń Zagranicznych wadliwie ustaliła, że spadkobiercą właścicieli nieruchomości jest I. M. w 22/24 częściach. Z żadnego dokumentu zgromadzonego przez Komisję nie wynika, że I. M. była córką J. i C. vel H. małżonków T.: brak kopii metryki urodzenia lub innego uwierzytelnionego dokumentu potwierdzającego pokrewieństwo. Z dokumentu załączonego do akt Komisji wynika, ze I. M. jest jedynie zarządcą masy spadkowej J. T..

Komisja przy ustalaniu pokrewieństwa i zgonu krewnych oparła się na zeznaniach świadków, a nie na aktach stanu cywilnego. Niezrozumiałe jest zatem, na jakiej podstawie Komisja ustaliła, że dawni właściciele nieruchomości mieli trzech synów i dwie córki, a spadkobiercą wszystkich jest I. M..

Zachodzą istotne rozbieżności w pisowni zarówno imion jak i nazwisk, co uniemożliwiało ustalenie pokrewieństwa.

Organ pominął wiążący charakter treści przepisu art. 157 § 1 KC wskazującego na brak możliwości przeniesienia własności pod warunkiem, ani z zastrzeżeniem terminu, podczas gdy wszystkie "zrzeczenia" osób, które odszkodowania otrzymały - chociaż właścicielami nie były – zawierały zastrzeżenie warunku ("...wypełnienie do końca przez Rząd Polski swoich zobowiązań..."), oraz zastrzeżenie terminu ("... do dnia, w którym wypełnienie tych zobowiązań nastąpi...") i ustalenie, ze zrzeczenie jest ważne.

Ponadto, nawet gdyby przyjąć, że I. M. otrzymała odszkodowanie, to wypłata odszkodowania nie powoduje automatycznie utraty własności. Złożone przez I. M. oświadczenie o zrzeczeniu się własności w świetle art. 157 KC (z uwagi na treść art. 6 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prawnych międzynarodowych i art. 24 uchylającego ją prawa prywatnego międzynarodowego) jest nieważne i nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

Fakt, że organ nie może kwestionować ustaleń komisji nie oznacza, że jest zwolniony z obowiązku stosowania przepisów prawa, w szczególności przepisów o ochronie prawa własności. To strona polska i amerykańska powinny ponosić skutki wadliwych ustaleń, a nie właściciel nieruchomości.

Kwota zapłacona przez Polskę stanowiła jedynie część wartości roszczeń przysługujących obywatelom amerykańskim, dlatego prawa Polski nie zostały naruszone i nie można mówić o świadczeniu jednostronnym. Nie do pogodzenia z poczuciem sprawiedliwości rozumianej zgodnie ze standardami obowiązującymi w demokratycznym państwie prawa byłaby sytuacja, w której właściciel utracił prawa własności do majątku, w przypadku przyznania odszkodowania za majątek pozostawiony w Polsce osobie nieuprawnionej.

Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest wydanie decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości w związku z otrzymaniem przez obywatela amerykańskiego odszkodowania w przypadku, gdy obywatel, który otrzymał odszkodowanie, nigdy nie był właścicielem nieruchomości, co do której stwierdza się przejście jej własności na rzecz Skarbu Państwa; b) organ polski oraz sąd polski jest związany decyzją organu amerykańskiego w zakresie ustalenia tytułu własności nieruchomości w Polsce; organ polski oraz sąd polski jest związany nie tylko treścią rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu amerykańskiego (sentencja), lecz także treścią uzasadnienia tej decyzji. Dodatkowo zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego - art. II pkt b) układu indemnizacyjnego poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, iż ograniczenie użytkowania jest równoznaczne z pozbawieniem własności w związku z art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r.

Nie można zgodzić się z Ministrem Finansów że jest związany ustaleniami Komisji w zakresie oceny skutków zastosowania prawa lokalowego wobec przedmiotowej nieruchomości.

Treść układu nie dotyczy nieruchomości, które nie pozostawały faktycznie we władaniu Skarbu Państwa. Nieruchomość znajdowała się w zarządzie kuratorów powoływanych przez Sąd. Zakład Gospodarki Mieszkaniowej [...]. – [...] administrował przedmiotową nieruchomością dopiero od 1.09.1987 r. na podstawie decyzji administracyjnej Urzędu Dzielnicowego [...]. - [...] z dnia [...].07.1987 r. nr [...]. W dniu [...].05.1991 r. wydana została decyzja Nr [...] [...] orzekająca przywrócenie kuratorowi Pani J. Z. zarządu nad nieruchomością. Postanowieniem Sądu sygn. akt [...]01.1992 r. kuratorem sądowym ww. nieruchomości została ustanowiona p. K. S..

Zatem Komisja wadliwie potraktowała objęcie ustawą nieruchomości jako de facto utratę, a nie ograniczenie użytkowania tej nieruchomości. W przedmiotowej sprawie nie doszło do faktycznego przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, a zatem nieruchomość nie mogła podlegać regulacjom układu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja Ministra Finansów nie narusza przepisów prawa.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 roku o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) – zwanej dalej ustawą.

Według art. 1 ust. 1 ustawy jej przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski.

Stosownie do treści art. 2 wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawę stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawa weszła w życie z dniem jej ogłoszenia tj. 17 kwietnia 1968 r.

Skarżąca zarzuca w skardze naruszenie przepisów prawa materialnego z uwagi na błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie przepisów ustawy. W rzeczywistości skarżąca zarzuca także organowi naruszenie przepisów prawa procesowego, choć nie formułuje wprost tego zarzutu, jednak twierdzi, że organ nie dokonał wystarczających ustaleń w sprawie i oparł się wyłącznie na ustaleniach dokonanych przez Komisję rządu amerykańskiego.

Skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Podniosła również, że naruszenie dotyczy zasady czynnego udziału w postępowaniu strony tego postępowania, ponieważ organ pominął w postępowaniu I. M. lub jej następców prawnych. Wskazała także, że tym samym w sprawie występuje przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut rażącego naruszenia prawa w związku z ewentualnym pozbawieniem udziału w sprawie strony postępowania tj. I. M. lub jej spadkobierców. Pozbawienie prawa do udziału w postępowaniu administracyjnym nie stanowi kwalifikowanej wady decyzji, a przesłankę do wznowienia postępowania. Postępowanie o wznowienie postępowania ze względu na przyczynę określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje wyłącznie na żądanie strony pozbawionej udziału w postępowaniu. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę m.in. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Aby możliwe było z tej przyczyny uznanie, że doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania i tym samym uwzględnienia skargi, zarzut ten musiałaby zgłosić osoba pozbawiona udziału w postępowaniu. Skarżąca nie mogła skutecznie tego zarzutu podnieść, ponieważ brała udział w postępowaniu.

W skardze kierowanej do sądu skarżąca może podnosić zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa przez organ wydający decyzję, nie zaś przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. jest przedwczesny.

Wbrew zarzutom skargi organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego i prawidłowo ocenił, że spełnione zostały przesłanki do wydania na podstawie art. 2 ustawy decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości w związku z Układem między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, podpisanym 16 lipca 1960 r., a więc na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Słusznie również organ uznał, że w zakresie jego kompetencji leży wyłącznie ustalenie czy spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji określonej w art. 2 ustawy, nie zaś ponowna ocena czy spełnione zostały przesłanki do objęcia roszczeń z tytułu utraconego prawa własności do nieruchomości ww. umową międzynarodową, a tym samym zgłoszenia roszczenia, przyznania i wypłaty odszkodowania za nieruchomość. Ten zakres kompetencji należał zgodnie z zawartą umową międzynarodową do Komisji Stanów Zjednoczonych do Spraw Roszczeń Zagranicznych. Organ prowadzący postępowanie związany był ustaleniami dokonanymi przez Komisję, których wyrazem było wydane prawomocne orzeczenie "Finał Decision’' z [...] stycznia 1966 r. nr [...] o przyznaniu wnioskodawczyni odszkodowania za utratę udziału 22/24 części w prawie własności przedmiotowej nieruchomości.

Nie może być wątpliwości, że układ zawarty w Waszyngtonie w 1960 r. pomiędzy rządami obu państw jest umową międzynarodową. Układ został wykonany przez stronę polską, a tym samym uznany przez władze polskie, ponieważ przekazano stronie amerykańskiej ustaloną kwotę w celu wypłaty odszkodowań. Umowa ta nie została jednak ratyfikowana oraz ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Z tych względów ta umowa międzynarodowa nie mogła stanowić źródła obowiązującego prawa i samoistnej podstawy do uregulowania skutków prawnych dotyczących stosunków własnościowych, choć układ niewątpliwie przewidywał, że Rząd PRL zapłaci sumę 40.000.000 USD za "całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, zarówno osób fizycznych jak i prawnych, do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu " (art. I układu).

Podstawę prawną do orzeczenia o przejściu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa stanowią w związku z brakiem ratyfikacji umowy międzynarodowej i jej ogłoszenia przepisy ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku składu siedmiu sędziów NSA w Warszawie z 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98 z którego wynika, że " Nie może budzić wątpliwości, iż celem wymienionej ustawy było nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, o czym mógłby świadczyć tytuł ustawy, lecz w istocie miała ona na celu uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte przez Państwo, a z tytułu tego przejęcia na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych właścicielom nieruchomości wypłacono odszkodowania".

Ustawa niewątpliwie w art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 odnosi się do umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przez Rząd Polski z rządami innych państw. Wskazuje na te umowy, które dotyczyły przejścia na rzecz Skarbu Państwa określonych praw obywateli państw obcych, ale również regulowały roszczenia obywateli państw obcych z tym przejściem praw związane. W związku z tym nie może być wątpliwości, że układ z Rządem Stanów Zjednoczonych jest umową międzynarodową w rozumieniu przepisów tej ustawy.

Jak wskazano wcześniej układ dotyczy roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Polski z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu. Jednocześnie z postanowień tej umowy wynika, że Rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązał się z zapłaconej przez Rząd Polski kwoty wypłacić obywatelom Stanów Zjednoczonych odpowiednie odszkodowanie w celu całkowitego uregulowania i zaspokojenia ich wszystkich roszczeń do Polski z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia.

Co istotne z art. II układu wynika, że tą regulacją prowadzącą do zaspokojenia roszczeń objęte są roszczenia z tytułu różnego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia obywateli Stanów Zjednoczonych, nie tylko te dokonane na podstawie obowiązujących wówczas ustaw i dekretów. Na podstawie układu zostały uregulowane i zaspokojone także roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych, których mienie zostało przejęte przez Polskę bez podstawy prawnej.

Z punktu widzenia istnienia przesłanek do wydania decyzji o której mowa w art. 2 ustawy, który odnosi się do ściśle określonego rodzaju umowy międzynarodowej, w tym przypadku układu z Rządem Stanów Zjednoczonych kluczowe znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych, powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy takie odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez państwo polskie.

Taka właśnie sytuacja na podstawie przepisów ustawy traktowana jest równoznaczna z przejściem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. W tym właśnie znaczeniu układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw, w rozumieniu art. 2 ustawy. Takie stanowisko wyraził NSA w Warszawie w przywołanym już wyroku składu siedmiu sędziów NSA w Warszawie z 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98 " Ustawa ta przewiduje wprawdzie, iż przesłanką wydania decyzji przez Ministra Finansów jest stwierdzenie, że nieruchomość >>przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy<<, jednakże sformułowania tego nie należy rozumieć dosłownie /przy zastosowaniu wykładni językowej/. Przejście nieruchomości jak to wykazano wyżej mogło mieć bowiem charakter faktyczny, a nie prawny".

Decyzja Ministra Finansów została wydana na podstawie przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r. po ustaleniu, że zostały spełnione przesłanki ustawowe upoważniające do jej wydania, a więc przedmiotowa nieruchomość została faktycznie przejęta na rzecz Państwa, w związku z czym uprawniona do udziału 22/24 części w prawie własności nieruchomości obywatelka Stanów Zjednoczonych wystąpiła do Komisji o przyznanie odszkodowania, które zostało przez Komisję przyznane i wypłacone z tytułu utraty praw do nieruchomości, a wysokość odszkodowania była odnoszona do wartości praw przejętych przez państwo polskie. Komisja stwierdziła przejęcie w dniu 12 lutego 1959 r. na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie Prawa lokalowego i z tego tytułu przyznała Irenie M. odszkodowanie.

I. M., złożonym i zaprzysiężonym przed notariuszem w dniu 21 stycznia 1966 r. oświadczeniu potwierdziła zaspokojenie jej roszczeń za utratę m.in. prawa własności do przedmiotowej nieruchomości.

Nie ma racji skarżąca twierdząc, że nie doszło do faktycznego przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z treścią art. II ww. układu, roszczeniami, o których mowa w artykule I i które są uregulowane i zaspokojone niniejszym układem są roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu:

a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia;

b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym rozumie się, że dla celów niniejszego ustępu datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia;

c) długów przedsiębiorstw, które zostały znacjonalizowane lub przejęte przez Polskę i długów, które obciążały mienie znacjonalizowane, przejęte na własność lub inaczej przejęte przez Polskę.

Ustawa Prawo lokalowe, choć formalnie nie wiązała się z przejściem własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa to jednak w związku z wejściem w życie tej ustawy właściciel nieruchomości faktycznie tracił wszelkie atrybuty związane z prawem własności (prawo do swobodnego posiadania rzeczy, prawo do swobodnego używania rzeczy/korzystania z rzeczy, prawo do swobodnego pobierania pożytków i innych przychodów z rzeczy, prawo do swobodnego rozporządzania rzeczą, w tym obciążania jej prawami i zawierania umów o korzystanie z rzeczy przez osoby trzecie). Roszczenie z tytułu utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw podlegało regulacji i zaspokojeniu zgodnie z art. II b układu z Rządem Stanów Zjednoczonych.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że nie została spełniona przesłanka wypłaty odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość wskazać należy, że decydujące znaczenie miała okoliczność przyznania odszkodowania przez Komisję. Jak słusznie podniósł organ, wejście w życie układu oznaczało dla Państwa Polskiego zaspokojenie roszczeń obywateli amerykańskich (zarówno osób fizycznych jak prawnych) i tym samym zupełne zwolnienie Polski od odpowiedzialności odszkodowawczej wobec USA (oraz względem wszystkich jego obywateli) - w zakresie roszczeń objętych omawianym układem. Suma globalnego ryczałtowego odszkodowania zapłacona przez stronę polską w ramach układu została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu USA. Na marginesie tylko należy zauważyć, że w materiale dowodowym znajduje się dokument zatytułowany jako Wykaz Roszczeń Przekazanych do Wypłaty na Mocy Umowy z Polską w Sprawie Roszczeń z 16 lipca 1960 r. (Pismo Kierujące Nr 163 strona 14 z 14 stron), datowany na dzień 27 stycznia 1966 r., który potwierdza skierowanie do wypłaty środków pieniężnych na rzecz I. M..

Organ zgromadził obszerny materiał dowodowy i dokonał jego wszechstronnej oceny. Materiał ten był wystarczający do ustalenia stanu faktycznego i wydania rozstrzygnięcia. Organ nie był uprawniony do dokonywania ustaleń w zakresie powierzonym Komisji Stanów Zjednoczonych do Spraw Roszczeń Zagranicznych, ani do podważania dokonanych przez Komisję ustaleń.

Tożsame stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uzasadnieniu wyroku z 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1132/08 " ... układ z 16 lipca 1960 r. wraz z załącznikiem oraz protokół z 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone obowiązki ( art. V układu). W świetle powyższych dokumentów to strona amerykańska była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Minister Finansów, wbrew twierdzeniom skarg kasacyjnych, związany jest decyzją Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych, zaś rozróżnienie, jak czyni to autor skarg kasacyjnych, związania organu samą sentencją decyzji a nie jej uzasadnieniem nie zasługuje na aprobatę.".

Co więcej Naczelny Sąd Administracyjny wyraził ocenę, że " ... skoro ustalenia Komisji co do kręgu spadkobierców nie zostały obalone na gruncie prawa amerykańskiego, to zarówno decyzja Komisji, jak i oświadczenie J. H. należy uznać za spełniające wymogi przepisów prawa amerykańskiego. Podniesione przez skarżących zarzuty wywodzone są z prawa polskiego i orzeczenia sądu polskiego o nabyciu praw do spadku po L. H. a to prawo nie miało zastosowania przy wydawaniu decyzji przez Komisję. Analogiczne stanowisko w kwestii związania Ministra Finansów decyzją Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Odszkodowań Zagranicznych zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 września 2008 r. (sygn. akt I OSK 1408/07, publ. na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl) a także w wyroku z dnia 30 listopada 2004 r. (sygn. akt OSK 338/04, niepubl.).".

W konsekwencji powyższego nieuzasadnione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art.1 ust.1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r., jak też art. II b układu indemnizacyjnego.

Z tych względów sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.