Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 29/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par 1, art. 15
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par 1 pkt  1 lit a, c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 30 ust. 2, art. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz T. P. kwotę [...]( [...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu w dniu 20 listopada 2019 r. odwołania T. P. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy L. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Ludwinie z dnia [...] kwietnia 2019 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności głównej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Rozstrzygnięcie organu nastąpiło w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu 16 marca 2017 r. T. P. złożył podanie o umorzenie zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych - A. P. i K. P.. Wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia 1 sierpnia 2007 r. na rzecz dzieci zostały zasądzone alimenty w wysokości po [...] zł na rzecz każdego z nich. Strona wywiązywała się z wyżej wymienionego obowiązku. Jednak choroba i utrata zatrudnienia spowodowały, że skarżący nie miał możliwości finansowych na uregulowanie zasądzonych alimentów. W związku z bezskutecznością egzekucji alimentów, na wniosek wierzycielki - M. P. (przedstawiciela ustawowego osób uprawnionych) zostało przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych - A. P. i K. P..

W dniu 15 maja 2017 r. wydano decyzję Nr [...] o odmowie umorzenia zadłużenia. Dłużnik korzystając ze środka odwoławczego złożył odwołanie od niniejszej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 września 2017 r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Po uzupełnieniu materiału dowodowego o pozostałe informacje w oparciu o przeprowadzony z dłużnikiem wywiad środowiskowy oraz złożone przez dłużnika oświadczenia organ w dniu 24 listopada 2017 r. wydał decyzję Nr [...] o odmowie umorzenia wyżej wymienionego zadłużenia. Skarżący nie zgadzając się co do orzeczenia decyzji ponownie korzystając ze środka odwoławczego w dniu 30 maja 2017 r. złożył odwołanie od wyżej wymienionej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 maja 2018 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak również decyzja dotycząca odmowy umorzenia zadłużenia z dnia 24 listopada 2017 r. Nr [...] została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 627/18. Powołując się na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, ponownie wszczęto postępowanie administracyjne, uwzględniając wytyczne zawarte w powyższym wyroku, w którym zarzucone zostało naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Organ wyjaśnił, że materiał dowodowy został uzupełniony o niezbędne informacje dotyczące stanu zdrowotnego dłużnika oraz sytuacji materialnej i rodzinnej. Do akt sprawy dołączono oświadczenia dłużnika alimentacyjnego z dnia 22 stycznia 2019 r. oraz informację z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego przekazaną przez Ośrodek Pomocy Społecznej w S. , jako organu właściwego dłużnika alimentacyjnego w celu uzupełnienia materiału dowodowego o brakujące informacje.

W złożonym podaniu o umorzenie powstałego zadłużenia skarżący wskazał na zły stan zdrowia oraz złą sytuację materialną. Strona cierpi na nieuleczalną chorobę tzw. pierwotne nadciśnienie płucne, co wiąże się z chorobą serca. Schorzenie to przyczyniło się do depresji napadowo lękowej, co potwierdza opinia lekarzy biegłych sądowych z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt VIII U 2084/13 oraz ekspertyza z zakresu medycyny sądowej w sprawie stanu zdrowia z dnia 20 stycznia 2010 roku. Chory ma zalecone stałe przyjmowanie leków, wybitnie oszczędzający tryb życia oraz kontrolę w poradni kardiologicznej. Stopień nasilenia choroby uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy zawodowej obecnie i w przyszłości, co potwierdza kserokopia dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy. Skarżący podniósł, że choroba oraz niezdolność do pracy spowodowały obniżenie "stopy życiowej". Pomimo młodego wieku strona otrzymała świadczenie rentowe, które jest jego jedynym źródłem utrzymania dłużnika alimentacyjnego. Dłużnik w oświadczeniu z dnia 17 stycznia 2019 r. wyjaśnił, że jego sytuacja dalej ulega pogorszeniu, jest pod kontrolą poradni otolaryngologicznej w Centrum Medycznym "[...] w L., po operacji usunięcia guza podniebienia, a rokowania co do polepszenia stanu zdrowia są coraz gorsze. Dłużnik nieustannie jeździ do [...], gdzie jest poddawany dalszym zabiegom. Zgłosił się do eksperymentalnego programu w [...], gdzie bierze udział w testach i w związku z tym nie ponosi on żadnych kosztów leczenia i pobytu za granicą

Organ dokonując analizy dokumentacji zebranej w ramach prowadzonego postępowania ustalił, że dłużnik pobiera świadczenie rentowe z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, a kwota wypłaconego świadczenia otrzymywana po potraceniu zadłużenia za marzec 2019 r. wyniosła [...] zł. Organ wskazał także, że co miesiąc komornik sądowy dokonuje potrącenia ze świadczenia rentowego, a w marcu 2019 r. kwota przekazana na rachunek bankowy organu tytułem spłaty zadłużenia wyniosła [...] zł. Kontakt z dłużnikiem jest utrudniony ze względu na częste wyjazdy za granicę. Jak podaje strona w oświadczeniu, wyjazdy są co 2 miesiące, a koszt takiego wyjazdu to 70-80 funtów. Ponadto skarżący korzysta z pomocy finansowej rodziców, mieszka w ich domu i stara się dokładać do opłat, kosztów na tyle, na ile wystarcza. Obecnie kwota pożyczonych środków wynosi [...] zł. Dłużnik po przyjeździe do kraju może liczyć na pomoc w zakresie dachu nad głową i czasem ciepłego posiłku. Jednak rodzice nie są w stanie dłużej pomagać, sami utrzymują się z emerytur, ponoszą koszty własnego leczenia, utrzymania domu i siebie.

Na dzień wydania decyzji kwota zadłużenia dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń wynosi [...] zł należności głównej oraz [...] zł naliczonych odsetek za opóźnienie. Analizując sytuację rodzinną skarżącego organ ustalił, że T. P. jest po rozwodzie.

Od decyzji organu I instancji T. P. wniósł odwołanie, w którym zarzucił naruszenie przepisów prawa: art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez brak wszechstronnego rozpoznania sprawy, niedostateczne rozważenie słusznego interesu obywatela i przyjęcie, że dłużnik nie jest całkowicie pozbawiony środków do życia, ponieważ otrzymuje rentę rolniczą, a zatem ma możliwość spłacania zadłużenia - bez rozważenia dramatycznej sytuacji materialnej dłużnika. Wobec powyższego, odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez umorzenie zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że dłużnik znajdując się w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej przez problemy zdrowotne nie starał się o zmniejszenie kwoty zasądzonych alimentów. Konsekwentnie, co miesiąc spłaca zadłużenie alimentacyjne w kwotach, przekazywanych przez komornika sądowego z podlegającej zajęciu renty rolniczej, a działanie takie prowadzi do systematycznego zmniejszania tego zadłużenia. Od 2011 r. na poczet zadłużenia komornik sądowy przekazał na rachunek bankowy organu kwotę [...]zł.

W skardze do Sądu na powyższe rozstrzygnięcie skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, co narusza słuszny interes skarżącego;

2) art. 77 § 1 k.p.a. przez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, przejawiające się w błędnym przyjęciu przez organ odwoławczy, że bardzo ciężka sytuacja zdrowotna skarżącego, jego nieuleczalna choroba i związane się z nią wydatki nie uzasadniają umorzenia wobec niego należności z uwagi na otrzymywanie stałych środków tytułem renty;

3) art. 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego przejawiające się w pominięciu, że na skutek wydania zaskarżonych decyzji, skarżący jest pozbawiony środków do życia, nie dysponuje środkami na utrzymanie swoich dzieci, a zatem nie ma możliwości wywiązywać się w jakimkolwiek zakresie z obowiązku alimentacyjnego względem nich i pozostaje na utrzymaniu swoich starszych i schorowanych rodziców;

4) art. 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie w istocie bardzo trudnej sytuacji materialnej i życiowej skarżącego.

Mając powyższe na względzie wniósł o uchylenie obu zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu złożonego pisma, skarżący wskazał ponadto, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji ogranicza się do rysu historycznego poprzednich odwołań skarżącego, natomiast do chwili obecnej nie wykonano wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z wyroku z dnia 9 października 2018 r. w sprawie II SA/Lu 627/18. Podniósł także, że obecnie dodatkową nową okolicznością jest fakt bardzo poważnej choroby jednego z dzieci skarżącego - J. P. lat 11, u której zdiagnozowano cukrzycę oraz autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Na dowód powyższego złożył tłumaczenie przysięgłe dokumentacji z leczenia w [...] z dnia 16 października 2019 r. oraz kartę ogólną leczenia dziecka w Centrum Medycznym we W. z dnia 22 lipca 2019 r.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Na wstępie zauważenia wymaga, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożyły obie strony postępowania.

Skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowej w przedmiotowej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 17 kwietnia 2019 r., którą odmówiono dłużnikowi alimentacyjnemu T. P. umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odsetek ustawowych.

Z uwagi na fakt, że zaskarżona decyzja została wydana na skutek uchylenia poprzednich rozstrzygnięć organu I i II instancji, istotnym elementem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była ocena zastosowania się organu do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku z dnia 9 października 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 627/18. W ocenie Sądu organy podjęły niewątpliwie działania zmierzające do wykonania tych wskazań, jednak nie zrealizowały istoty tych wytycznych, bowiem nie odniosły się do wytycznych Sądu nakazujących rozważenie przez organ możliwości umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu zadłużenia w części. Do zagadnienia tego nawiązywać będą wywody w dalszej części uzasadnienia.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm., dalej, jako "ustawa"). Zgodnie z powołanym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zwrot "może" oznacza, iż orzekanie na podstawie przywołanego przepisu odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ posiada swobodę wyboru rozstrzygnięcia – tzn. ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności. Nie ulega jednak wątpliwości, że wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i zdrowotnej, a uzasadnienie decyzji powinno zawierać wszechstronną ocenę tej sytuacji. Argumenty uzasadniające rozstrzygnięcie wydane w oparciu o uznanie administracyjne nie mogą być arbitralne i powinny znajdować oparcie w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy, z poszanowaniem zasad wyrażonych w kodeksie postępowania administracyjnego oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Oznacza to, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Tym samym uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (wyrok NSA z 17 listopada 2017 r. o sygn. akt I OSK 211/16 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia uwzględniając przy tym wytyczne zawarte w wyroku uchylającym uprzednio wydaną decyzje w tej sprawie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, iż dokonując wykładni art. 30 ust. 2 ww. ustawy, a tym samym oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie, należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodsze nie legitymującej się takim orzeczeniem, mające możliwości zarobkowania (wyrok NSA z 28 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2417/17 - dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, podkreślić należy, że pomimo faktu, że sprawa była już uchylana, nie tylko przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ale również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, organy orzekające w tej sprawie nie dokonały analizy sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania w kontekście możliwości umorzenia należności alimentacyjnych w części.

W wyroku z dnia 9 października 2018 r. Sąd opisując sytuację dochodową i zdrowotną skarżącego podkreślił, że nie można w świetle poczynionych rozważań uznać, aby dokonana przez organy ocena i analiza sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego była wystarczająca i pozwalała na prawidłowe rozpoznanie jego wniosku. Dlatego organy miały jeszcze raz rozważyć aktualną sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną skarżącego.

Należy bowiem zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajdują się opinie lekarzy - biegłych sądowych. Z opinii lek. med. K. W. wynika, że skarżący cierpi z powodu ciężkiej postaci pierwotnego nadciśnienia płucnego, co powoduje konieczność stałej terapii i kontroli lekarskiej. Według biegłego u skarżącego występuje wybitne ograniczenie aktywności życiowej do niezbędnych czynności życiowych. Jakakolwiek praca czy też czynności przekraczające zakres podstawowych czynności w ramach samoobsługi są przeciwskazane ze względu na bardzo prawdopodobną możliwość załamania się funkcji oddychania i krążenia do nieodwracalnego ustania tych funkcji włącznie. Stopień nasilenia choroby uniemożliwia jakąkolwiek pracę zawodową obecnie i w przyszłości. Również z opinii, która stanowiła dowód w sprawie VIII U 2084/13 wynika, że skarżący ze względu na postępującą ciężką chorobę układu sercowo – naczyniowego z objawami niewydolności serca i niewydolności oddechowej jest całkowicie niezdolny do pracy zawodowej na stałe. Uznać należy, że sytuacja dochodowa wynikająca przede wszystkim z choroby skarżącego obecnie nie pozwala mu na zwrot pełnej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jest to stan obiektywny, do którego skarżący nie przyczynił się. Przede wszystkim zauwazyć należy, że w rozpoznawanej sprawie nie istnieje perspektywa poprawy sytuacji skarżącego. Pogarsza się jego stan zdrowotny, a mimo młodego wieku, rokowania – wg biegłych – są niepewne.

Podkreślić należy, że z treści art. 30 ust. 2 powołanej ustawy wynika, że w pewnych wyjątkowych sytuacjach, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, można umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części. Aby jednak zastosować powołany przepis należy prawidłowo ustalić czy sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego jest na tyle wyjątkowa, aby organy mogły umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tymczasem organ odwoławczy pominął fakt, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy bez możliwość uzyskania dodatkowego dochodu poza przyznanym świadczeniem rentowym, co jednoznacznie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego.

Organy orzekające w sprawie nie uwzględniły tych okoliczności i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego pod kątem możliwości umorzenia zaległości alimentacyjnej w części. Organy administracji publicznej prowadzące postępowanie wyjaśniające, które z założenia, tj. z uwagi na art. 30 ust. 2 ustawy, powinno zmierzać do ustalenia sytuacji zdrowotnej i dochodowej skarżącego, nie zastosowały się zatem do dyspozycji powołanego art. 30 ust. 2 ustawy i nie wyjaśniły w należyty sposób sytuacji skarżącego, w świetle której miały oceniać zasadność umorzenia w części należności alimentacyjnych oraz nie rozpatrzyły pod tym kątem zgromadzonego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu wyroku II SA/Lu 627/18 Sąd wskazał, że nie można w świetle poczynionych rozważań uznać, aby dokonana przez organy ocena i analiza sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego była wystarczająca i pozwalała na prawidłowe rozpoznanie wniosku. Wobec braku dokonania przez organy pełnej oceny, trudno było przyjąć, że został uwzględniony interes strony. Organy tym samym nie rozważyły przed wydaniem rozstrzygnięcia wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w kontekście częściowego umorzenia zaległości alimentacyjnej. Zdaniem Sądu, poczynione dotychczas ustalenia faktyczne przekonują, że sytuacja rodzinna i dochodowa, a przede wszystkim zdrowotna skarżącego może przemawiać za uwzględnieniem jego wniosku, chociażby w części.

Organy ustaliły, że w sytuacji skarżącego nie zaistniała przesłanka interesu publicznego, podczas gdy niewątpliwie nie ma możliwości ściągnięcia zaległości podatkowej w pełnej wysokości, a sytuacja ekonomiczna skarżącego wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym się przewidzieć okresie.

Niewątpliwie wydając decyzje uznaniowe organy zmuszone są do ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego, a słusznym interesem jednostki. Nie wynika to z prostego odczytania treści art. 7 k.p.a. W przepisie tym nie określono hierarchii wartości, ani też zasad rozstrzygania kolizji pomiędzy interesem społecznym i słusznym interesem strony. Wyważenie tych interesów na gruncie spraw wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy ma polegać na ocenie, czy w konkretnej sytuacji faktycznej zachodzi szczególny przypadek uzasadniony sytuacją dochodową lub zdrowotną dłużnika alimentacyjnego, który powinien skutkować umorzeniem należności alimentacyjnych. Niewłaściwa ocena obydwu interesów i stanu faktycznego sprawy w świetle rozstrzygnięcia z art. 30 ust. 2 ustawy może zostać uznana za przejaw dowolności, a tym samym przekroczenie granic uznania administracyjnego.

Sąd administracyjny w ramach kontroli legalności działalności administracji publicznej opartej na uznaniu administracyjnym jest bowiem uprawniony do oceny, czy w konkretnej decyzji w tym przedmiocie prawidłowo uwzględniono obydwa powyższe interesy. W niniejszej sprawie organy administracji publicznej niejako automatycznie przyznały prymat interesowi publicznemu kosztem niewyjaśnienia w wystarczający sposób przesłanek interesu indywidualnego dłużnika, co wynikało z niewystarczającej oceny jego sytuacji dochodowej i zdrowotnej w kontekście możliwości umorzenia zadłużenia alimentacyjnego w części. Takie zaś działanie nie jest realizacją interesu publicznego, a decyzje administracyjne nie mogą zostać uznane za legalne. Reasumując, wskazać należy, że przy podejmowaniu decyzji przez organ odwoławczy doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Nadto zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie naruszono zasadę dwuinstancyjności, o której mowa w art. 15 k.p.a. w świetle stwierdzonych przez organ II instancji uchybień procesowych. Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego jednoznacznie wynika, że organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Nie może więc ograniczyć się do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, ale obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Istota tak rozumianego toku instancji polega więc na dwukrotnym rozpatrzeniu tej samej sprawy przez dwa organy. Przy tym za oczywiste uznać należy, że organ odwoławczy może ponownie rozpoznać sprawę administracyjną, tylko wówczas, gdy organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie rozpoznawcze. (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 695/19).

Wobec braku rozważań organu w zakresie analizy umorzenia zaległości alimentacyjnych w części stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające powinno zostać przeprowadzone również w tym zakresie. Szczegółowe i wnikliwe ustalenia stanu faktycznego sprawy powinny odnosić się do wspominanego ewentualnego częściowego zakresu umorzenia zaległości, a ich ocena prawna powinna znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu. Przypomnieć również należy, że każde negatywne rozstrzygnięcie oparte na uznaniu administracyjnym, a dotyczące, np. umorzenia należności alimentacyjnych, powinno być tym samym szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Z powyższych rozważań płynie konkluzja, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem uzasadniającym jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uchybienie organu stanowiło również naruszenie art. 153 p.p.s.a., poprzez niepełnie wykonanie wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku w sprawie II SA/Lu 627/18 z dnia 9 października 2018 r.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu.

W rozpoznawanej sprawie skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy, zwolnienie to wynika z art. 239 § 1 pkt 1 a) p.p.s.a., który stanowi, że skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej. Sąd natomiast orzekł o kosztach zastępstwa procesowego na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, z późn. zm.), które w niniejszej sprawie wynoszą [...] ([...]) złotych.