Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1750/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1750/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lutego 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2010r., sprawy ze skargi G. K., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 14 października 2009r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 października 2009 r., Nr[...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 lipca 2009 r., Nr[...], którą odmówiono G. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 6.922,90 zł.

Decyzje te zostały wydane w następującym stanie faktycznym.

W dniu 23 stycznia 2009 r. wpłynął do ZUS wniosek G. K. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia. We wniosku tym wskazała ona, że w okresie kiedy powstały zaległości działalność gospodarcza była zawieszona. Wnioskodawczyni podała, że działalność została pod przymusem zarejestrowana na nią, faktycznie natomiast jej prowadzeniem zajmował się były mąż – S. K., obecnie przebywający w zakładzie karnym za znęcanie się nad rodziną. Twierdził on, że opłaca należne składki. Wnioskodawczyni wskazała, że jest od ponad ośmiu lat matką samotnie wychowującą trójkę dzieci, nie ma pracy i żadnego majątku, mieszka u znajomych w zamian za pilnowanie domu. Utrzymuje się z opieki społecznej i alimentów. Ze względu na zły stan zdrowia i brak kwalifikacji nie może znaleźć stałej pracy.

Odmawiając decyzją z dnia 8 lipca 2009 r. umorzenia należności ZUS uznał, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone z ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległych należności z tytułu składek zobowiązana podała, że powyższa decyzja jest krzywdząca dla niej oraz jej dzieci. Ponownie wskazała na bardzo trudną sytuację jej rodziny, która cały czas się pogarsza z uwagi na ciągle wzrastające zadłużenie. Podała ona również, że konieczność zapłaty należności z tytułu składek pozbawi ją i jej dzieci całkowicie środków do życia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała w sposób dostateczny, że jej wniosek zasługuje na uwzględnienie i utrzymał w mocy decyzję z dnia 8 lipca 2009 r.

W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawczyni figuruje w ZUS jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w okresie od 16 listopada 1994 r. do 10 maja 2000 r. (w okresie od 10 maja 2000 r. do 27 marca 2001 r. działalność gospodarcza była zawieszona). Ciążył więc na niej obowiązek opłacania składek. Nie wywiązanie się z tego obowiązku doprowadziło do powstania zadłużenia względem ZUS, który dodatkowo naliczył odsetki za zwłokę. Decyzją z dnia 8 stycznia 2009 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do zapłaty należnych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od grudnia 1999 r. do maja 2000 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Obecnie postępowanie egzekucyjne prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego..

Odnosząc się do stanu rodzinnego wnioskodawczyni wskazano, że wychowuje ona trójkę uczących się dzieci – M. K. (8 lat), B. K. (17 lat) i K.K. (18 lat). Mieszka u znajomych w zamian za jego pilnowanie. Mąż zobowiązanej odbywa karę pozbawienia wolności do 2012 roku. Organ ustalił także, że wnioskodawczyni jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy [...]od dnia 14 listopada 2001 r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych; nie posiada zaległości podatkowych; nie jest w stosunku do niej prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie jest ona właścicielem, współwłaścicielem bądź użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Nie figuruje także w centralnej ewidencji pojazdów. Z przedłożonych zaświadczeń lekarskich wynika, że dzieci wnioskodawczyni leczą się z powodu nawracających chorób dróg oddechowych. Decyzją Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia 14 października 2008 r. dzieciom zobowiązanej zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 300 zł miesięcznie dla każdego za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Natomiast decyzją Wójta Gminy Z. z dnia 8 września 2008 r. przyznano: zasiłek rodzinny dla dzieci w wysokości po 64 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r.; zasiłek rodzinny dla K. K. w wysokości 68 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r.; dodatek do zasiłku rodzinnego na dzieci w wysokości po 100 zł z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego; dodatek do zasiłku rodzinnego na K. i B. K. w wysokości po 50 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. z tytułu nauki w szkole poza miejscem zamieszkania; dodatek do zasiłku rodzinnego na M.K. w wysokości 80 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. z tytułu wychowywania się w rodzinie wielodzietnej. Z przedłożonych rachunków wynika, że zobowiązana ma nieopłacone należności, min. za gaz i energię elektryczną, na sumę 1.857,48 zł. Posiada ona także zadłużenie u osób prywatnych w wysokości 2.400 zł. Ze złożonego przez zobowiązaną oświadczenia wynika dodatkowo, że w 1999 r. żyrowała ona mężowi kredyt w B. na zakup samochodu dostawczego. Został on spłacony w części - do zapłaty pozostała kwota 27.000 zł.

Prezes ZUS powołał się na treść art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), na podstawie którego umorzenie składek jest możliwe po spełnieniu przesłanek tam zawartych. Warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ wskazał, powołując się na art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że jest możliwe umorzenie w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Delegacja ustawowa z art. 28 ust. 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). § 3 tego rozporządzenia stanowi, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek jeśli ubezpieczony wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ciężar udowodnienia w/w okoliczności spoczywa na zobowiązanym. Organ uznał, że w stosunku do zobowiązanej nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności. Postępowanie egzekucyjne jest bowiem prowadzone, a wystawione tytułu wykonawcze pozostają aktualne. Organ podkreślił także, że jest on zobowiązany do podejmowania wszelkich działań zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych przez cały okres kiedy istnieją takie możliwości. Jednocześnie Prezes ZUS przyznał, że sytuacja w jakiej znajduje się zobowiązana jest trudna. Decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności jest jednak podejmowana w trybie tzw. uznania administracyjnego, dlatego stwierdzenie zachodzenia w konkretnej sytuacji określonych przesłanek umorzenia, nie determinuje w sposób bezwzględny treści podejmowanych decyzji. Organ bowiem dokonuje oceny konkretnej sytuacji przy uwzględnieniu jej całokształtu oraz innych, istotnych dla sprawy, w tym także pozaprawnych przesłanek. Na organie ciąży zatem obowiązek oceny nie tylko sytuacji finansowej, majątkowej i bytowej w jakiej znajdował się płatnik w momencie powstania zadłużenia, w której się znajduje w momencie rozpatrywania wniosku, ale także uwzględnienia jego szans na powodzenie, perspektyw na przyszłość i prognozowanej sytuacji materialno – bytowej. Prezes ZUS przyznał, że spłata należności wiąże się z dodatkowym wysiłkiem, który zobowiązana musiałaby podjąć, a w sytuacji, gdy samotnie wychowuje ona dzieci może być to szczególnie trudne. Organ wskazał, że zobowiązana nie przedstawiła żadnej dokumentacji, z której wynikałoby, że nie jest ona w stanie podjąć pracy ze względu czy to na problemy zdrowotne jej samej czy dzieci. Podkreślono, że jest ona osobą stosunkowo młodą i przy odpowiednio wysokim poziomie zaangażowania jest w stanie znaleźć pracę, szczególnie że dwójka dzieci jest już praktycznie samodzielna. Brak pracy nie może zatem stanowić przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu należności. Organ podał również, że najstarsza córka będzie mogła po ukończeniu nauki w liceum (2010 r.) podjąć pracę i przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny. Sytuacja rodziny może więc w ciągu najbliższych lat zmienić się na lepsze.

Odnosząc się do twierdzeń zobowiązanej, że działalnością gospodarczą zajmował się jej mąż, a ona została zmuszona do figurowania w urzędzie jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, organ wskazał, że okoliczności te nie mogą stanowić podstawy do pozytywnego przychylenia się do wniosku o umorzenie zaległości. Działalność gospodarcza jest to aktywność profesjonalna i ryzyko związane z jej prowadzeniem ciąży właśnie na płatniku. Bez znaczenie jest więc okoliczność, czy osoba, która podjęła się prowadzenia działalności faktycznie ją wykonuje i w jakim zakresie. Organ podał, że opłacenie składek ma na celu zapewnienie uprawnionemu bieżącej ochrony ubezpieczeniowej, a w przyszłości wypłatę świadczeń emerytalno – rentowych. Umorzenie zaległych składek spowoduje dla zobowiązanej szkodę w postaci wyłączenia tego okresu przy ustalaniu okresów składkowych i prawa do emerytury bądź renty.

Organ podał również, że zobowiązana została poinformowana o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, jednak z przysługującego jej prawa nie skorzystała.

W skardze na decyzję z dnia 14 października 2009 r., G. K. podniosła, że nie zgadza się z twierdzeniem, że nie uczestniczyła w toczącym się postępowaniu, gdyż udzieliła organowi potrzebnych informacji. Odnosząc się do dokonanych przez ZUS ustaleń wskazała, że fakt, iż córka niedługo skończy szkołę nie ma związku ze sprawą. Ma ona bowiem prawo do dalszego kształcenia. Następnie skarżąca ponownie przedstawiła swoją sytuację, wskazując na problemy zdrowotne dzieci. Podała także, że jest osobą bardzo znerwicowaną i nie jest w stanie podjąć pełnoetatowej pracy. Poza tym musi zaprowadzać i przyprowadzać syna ze szkoły. Nikt z rodziny nie jest jej także w stanie pomóc w opiece nad dzieckiem. Matka jest ciężko chora, nie mieszka poza tym blisko córki. Ojciec także jest ciężko chory. Skarżąca podała, że czasami podejmuje dorywczą pracę u znajomej (w sadownictwie), ale jest to forma spłaty pożyczonych od niej pieniędzy na opłaty w zimie. Poza tym, nawet gdyby znalazła pracę, to nie byłaby w stanie spłacić zadłużenia, gdyż ma mnóstwo zaległych długów i zobowiązań, a poza tym musi zaspokajać potrzeby rodziny – żywność, leki, odzież, podręczniki i przybory szkolne. Podała ona także, że cała rodzina jest w złym stanie emocjonalnym i uczęszcza na terapię. Zapłata zaległości spowoduje tragiczną sytuację dla rodziny. Skarżąca wskazała na zagrożenie eksmisją, podała również, że niezaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny spowoduje chorobę dzieci, "a nawet śmierć".

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ pokreślił, że w toku postępowania precyzyjnie ustalono stan faktyczny i dokonano prawidłowej oceny sytuacji materialnej skarżącej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że trudności finansowe skarżącej mają charakter trwały. Jeszcze raz wskazano na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Dlatego też powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji umorzenia zastosowanie mają także do odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a. Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Oceniając zaskarżoną decyzję w powyższym świetle Sąd doszedł do przekonania, iż organ orzekający w sprawie nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej strony skarżącej. Ponadto dokonana przez organy ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nosi znamiona dowolności, arbitralności i przeczy zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację skarżącej, że zarzut Prezesa ZUS wyartykułowany w zaskarżonej decyzji, że G.K. nie wykazała w sposób dostateczny, że jej wniosek zasługuje na uwzględnienie jest bezzasadny. Skarżąca uczestniczyła czynnie w postępowaniu wyjaśniającym i składała wyczerpujące oświadczenia dotyczące jej aktualnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i bytowej, złożyła również do akt sprawy szereg istotnych dokumentów w postaci decyzji z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., decyzji Wójta Gminy Z. o przyznaniu zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, zaświadczenia z Urzędu Pracy w K., zaświadczeń lekarskich, zaświadczeń ze szkół dzieci, zaświadczenia z zakładu penitencjarnego, nieopłaconych rachunków za media. Analiza powyższych dowodów prowadzi do jednoznacznego wniosku, że sytuacja w jakiej znalazła się matka samotnie wychowująca trójkę chorujących dzieci, mająca obowiązek ich utrzymania, wykarmienia, ubrania, leczenia i wykształcenia, zdana wyłącznie na swoje siły, obciążona traumatycznymi doświadczeniami związanymi ze znęcaniem się jej byłego męża nad rodziną, odbywającego obecnie za swój czyn karę pozbawienia wolności, pozbawiona własnego mieszkania, czy domu, nie mająca żadnych oszczędności, ani innego majątku ruchomego, czy nieruchomości, bezrobotna bez prawa do zasiłku, której jedynym źródłem dochodu pozostają zasiłki rodzinne przyznane na dzieci oraz alimenty wypłacane z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 900 zł, zadłużona u osób prywatnych, żyjąca poniżej jakiejkolwiek granicy minimum socjalnego, co nie pozwala na opłacenie mediów i zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, wbrew stanowisku organu jest bardzo ciężka i nie pozwala na opłacenie należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny.

Ponadto nie należy zapominać, że z instytucji świadczeń alimentacyjnych oraz zasiłków rodzinnych wynika, iż mają służyć tylko i wyłącznie zabezpieczeniu i zaspokojeniu potrzeb małoletnich dzieci, a nie innym celom, w tym spłacie ewentualnych zaległości publicznoprawnych.

Nie zasługuje również na akceptację stanowisko organu, że najstarsza córka skarżącej kończąca szkołę średnią w 2010 r. może zacząć pracować w ten sposób przyczyniając się do poprawy kondycji finansowej rodziny. Przede wszystkim organy mają obowiązek ocenić obecną, bieżącą sytuację materialną podmiotu wnioskującego o umorzenie należności składkowych mającą wpływ na możliwość zapłaty. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036). Poza tym, jak słusznie zaznaczyła skarżąca dorastająca córka ma prawo kształcić się dalej i kontynuować naukę, zwłaszcza w sytuacji, gdy K.K. nie uczęszcza do szkoły zawodowej, ale do liceum ogólnokształcącego, po ukończeniu którego – w obecnych realiach obowiązujących na rynku pracy - bez dodatkowych kwalifikacji znalezienie pracy przez młodą, niedoświadczoną osobę jest niezwykle utrudnione, o ile nie całkowicie niemożliwe.

Również ocena organów dotycząca możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą nie może zostać zaaprobowana. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Zatem, wbrew twierdzeniom organów, podjęła wysiłek związany z pozyskaniem zatrudnienia. Skarżąca wyjaśniła także, że stan zdrowia jej i jej dzieci nie pozwala na pozyskanie dobrej, stałej pracy.

Jest zatem niewątpliwe, że zapłata składek może pociągnąć za sobą poważne skutki w postaci choćby eksmisji z zajmowanego grzecznościowo lokalu i konieczność skorzystania przez skarżącą z instytucjonalnej pomocy społecznej, z której już korzysta w pewnym zakresie. Tymczasem, jak zasadnie podnosi się w orzecznictwie "sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym." (tak: wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267).

Reasumując, w ocenie Sądu z akt sprawy i zgromadzonej w nich dokumentacji nie wynikają okoliczności, które uzasadniałyby odmowę umorzenia należności składkowych. Wprawdzie, jak to wspomniano na wstępie, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07, LEX nr 447314).

W sytuacji zatem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w wyżej przytoczonych przepisach, a w opinii orzekającego Sądu skarżąca G.K. wykazała, że obecnie, jak i w przyszłości nie ma możliwości zapłaty należności składkowych z uwagi na pogłębiającą się trudną sytuację bytową jej i rodziny, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku skarżącej. W przeciwnym razie w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia należności składkowych winien przekonać wnioskującą stronę, iż nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności i jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada.

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania wyżej wskazane, w szczególności art. 7, art. 11, art. 77 § 1 w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzec, jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżąca występowała w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniona była z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.