Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 708/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 145 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Joanna Ukalska, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. C. i J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 1080/11 w sprawie ze skargi R. C. i J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1080/11, po rozpatrzeniu skargi R. C. i J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

M. P. i R. C. wnieśli o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] grudnia 1950 r. nr [...] o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pod nazwą [...], położonego w L., stanowiącego byłą własność R. W. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. odmówił stwierdzenia nieważności tego orzeczenia. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2005 r. Następnie decyzje te stały się przedmiotem skargi M. P., R. C., Z. C., J. C., J. C., J. B., R. W. oraz P. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który po jej rozpatrzeniu wyrokiem z dnia 14 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2417/05 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2005 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd I instancji stwierdził brak ustalenia przez organ istotnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy kwestii dotyczącej daty wszczęcia postępowania zakończonego orzeczeniem Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego nr [...] (przed czy po dniu 31 marca 1947 r.) oraz niezapewnienie czynnego udziału w postępowaniu wszystkim podmiotom, którym przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości pochodzących ze znacjonalizowanego majątku przedsiębiorstwa.

Ponownie rozpatrując wniosek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2007 r. ponownie odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego nr [...] , a następnie decyzją z dnia [...] września 2007 r. utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2309/07 ponownie uchylił obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z uwagi na naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym sprawa po raz drugi została przekazana Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z dnia [...] października 2009 r. ponownie odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia nacjonalizacyjnego uznając, że brak jest obecnie możliwości stwierdzenia, że kwestionowane postępowanie nacjonalizacyjne w sposób oczywisty zostało wszczęte po dniu 31 marca 1947 r. ani też że w sposób oczywisty nie wszczęto go przed tą datą. Decyzję tę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 799/10 po raz kolejny uchylił obie te decyzje. W uzasadnieniu Sąd stanął na stanowisku, że Minister w dalszym ciągu nie zastosował się w sposób ścisły a zarazem rzetelny do wytycznych precyzyjnie wskazanych w wyroku z dnia 14 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2309/07, przez co naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Rozpatrując ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] grudnia 1950 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w przepisach ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) nie określono sposobu wszczęcia postępowania o wydanie orzeczenia przejmującego przedsiębiorstwo na własność Państwa. Ani ustawa nacjonalizacyjna, ani też rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 17, poz. 114) nie precyzują tego, jakie zdarzenie uważa się za dzień wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego. Przyjmując natomiast, że za datę wszczęcia postępowania administracyjnego "z urzędu" należy uważać dzień, w którym strona została poinformowana przez organ o wszczęciu postępowania administracyjnego, to w przedmiotowej sprawie jest to dzień 18 września 1946 r., czyli data publikacji dziennika urzędowego (M. P. z dnia 18 września 1946 r. Nr 91, poz. 170), w którym opublikowano wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a wśród nich także przedsiębiorstwa [...] . Zdaniem organu nie budzi jakichkolwiek wątpliwości fakt, że warunek wszczęcia postępowania o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa przed dniem 31 marca 1947 r. został w niniejszej sprawie spełniony. Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji omawianego przedsiębiorstwa zostało wszczęte zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Ponadto Minister wskazał, że zgodnie z § 65 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62), zmienionego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 maja 1949 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 212) właściwy minister, tj. Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego, na podstawie zarządzeń Ministra Aprowizacji i Handlu oraz Przewodniczącego Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw, orzekł o przejęciu na własność Państwa, z dniem ogłoszenia orzeczenia z dnia [...] grudnia 1950 r., przedsiębiorstw w nim wyszczególnionych, m.in. [...] , znajdującego się pod poz. 3. Wskazano przy tym, że Przedsiębiorstwo [...] w L. zostało wymienione w wykazie opublikowanym w Monitorze Polskim z 1946 r. Nr 91, poz. 170. Orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] grudnia 1950 r. zostało opublikowane w Monitorze Polskim z 1951 r. Nr 4, poz. 54. Treść tego orzeczenia spełniała wymogi określone w powołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów (§ 66, § 71, § 28 rozporządzenia).

Zdaniem Ministra, postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z trybem określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. Jak wskazuje protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa z dnia 15 czerwca 1951 r., przedsiębiorstwo było "wytwórnią drożdży piekarnianych i spirytusu surowego jako produktu ubocznego". Wielkość składników majątkowych przedsiębiorstwa, zawartych w powołanych dokumentach, wskazuje, że przejmowane przedsiębiorstwo miało charakter co najmniej fabryki drożdży i spełniało kryteria nacjonalizacji wskazane w art. 3 ust. 1 lit. a pkt 10 i 12 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Z uwagi na powyższe, w tym okoliczność, że postępowanie o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., brak było podstaw do stwierdzenia, że orzeczenie z dnia [...] grudnia 1950 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Po rozpatrzeniu wniosku M. P. i R. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2011 r.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli R. C. i J. B. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 1080/11 uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji wyjaśnił, że rozpoznając przedmiotową sprawę związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym orzeczeniu tego Sądu z dnia 19 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 799/10. Natomiast oceniając zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, z akt sprawy wynika bowiem, że na podstawie § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. Minister Aprowizacji i Handlu zarządzeniem z dnia 20 sierpnia 1946 r., opublikowanym w Monitorze Polskim z dnia 18 września 1946 r. (Nr 91, poz. 170), ogłosił czwarty wykaz przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. W wykazie, stanowiącym załącznik do zarządzenia z dnia 20 sierpnia 1946 r. pod pozycją - Lp. 3 umieszczono przedsiębiorstwo [...] . W ocenie Sądu I instancji Minister zasadnie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest dzień 18 września 1946 r., czyli data publikacji dziennika urzędowego (M. P. z dnia 18 września 1946 r. Nr 19, poz. 170), w którym opublikowano wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a wśród nich także przedsiębiorstwo [...] . Sąd podzielił stanowisko organu, że przesłanka wszczęcia postępowania o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa przed dniem 31 marca 1947 r. została w przedmiotowej sprawie spełniona. Sąd I instancji podkreślił również, że orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] grudnia 1950 r. zostało opublikowane w Monitorze Polskim Nr A-4, poz. 54, zaś treść tego orzeczenia spełniała wymogi określone w § 66, § 71 oraz § 28 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, zmienionego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 maja 1949 r. Równocześnie Sąd wyjaśnił, że kwestia przedmiotu działalności przedsiębiorstwa została już rozstrzygnięta wyrokiem tegoż Sądu z dnia 14 marca 2006 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał m.in., że z protokołu zdawczo-odbiorczego przejmowanego przedsiębiorstwa z dnia 15 czerwca 1951 r. wynika, że przedsiębiorstwo to było wytwórnią drożdży piekarnianych oraz spirytusu surowego jako produktu ubocznego. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd stwierdził, że przedsiębiorstwo to miało charakter co najmniej fabryki drożdży w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 12 ustawy nacjonalizacyjnej. Skoro zatem podstawowym przedmiotem działalności przedsiębiorstwa była produkcja drożdży (a nie spirytusu), właściwym do wydania zarządzenia z dnia 20 sierpnia 1946 r. był , w ocenie Sądu, Minister Aprowizacji i Handlu zgodnie z § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. Z kolei orzeczenie z dnia [...] grudnia 1950 r. zostało prawidłowo wydane przez Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego jako rzeczowo właściwego w stosunku do tego przedsiębiorstwa na podstawie § 65 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi, że decyzję skierowano do osoby nieżyjącej, Sąd I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie adresatami decyzji byli: J. B. i R. C. - spadkobiercy wnioskodawcy w postępowaniu nieważnościowym (H. W.) i do nich prawidłowo została skierowana decyzja. Natomiast zmarły w dniu 9 grudnia 2007 r. Z. C. nie był osobą, na rzecz której została wydana zaskarżona decyzja. Nie można zatem mówić o skierowaniu decyzji do osoby nie będącej stroną, a jedynie o niebraniu udziału w postępowaniu przez wszystkie strony (spadkobierców zmarłej strony), co jest przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 kpa podstawą wznowienia postępowania administracyjnego uwzględnianą jednak nie z urzędu, a tylko na żądanie strony, zgodnie z treścią art. 147 zd. 2 kpa (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 51/08, Lex nr 509705). Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby z takim żądaniem wystąpili ewentualni spadkobiercy zmarłego Z. C.

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli R. C. i J. B. W złożonej skardze skarżący zarzucili kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

1 - prawa materialnego, czyli art. 3 ust. 1 lit. A pkt 10 i 12 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) w związku z § 25 ust. 1 z § 30 ust. 1, 2, i 3 oraz § 65 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62, ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sprawie przejęcia [...] wystarczało działanie jednego właściwego Ministra, bowiem była to co najmniej fabryka drożdży, podczas gdy zarządzenie Ministra Aprowizacji i Handlu z dnia 20 sierpnia 1946 r. o ogłoszeniu czwartego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa w pkt 3 jako przedmiot przedsiębiorstwa [...] wskazywało "Drożdżownia i Gorzelnia", a co za tym idzie, w sprawie przejęcia tego przedsiębiorstwa powinno działać dwóch właściwych Ministrów,

2 - przepisów procesowych, czyli:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 7, art. 77 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

- art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez skierowanie zaskarżonych decyzji do osoby nieżyjącej.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarżący oparli skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie przede wszystkim z uwagi na trafność podniesionego w niej zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Autor skargi kasacyjnej zasadnie bowiem zauważył, że Z. C., jeden ze spadkobierców byłego właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, zmarł w dniu 9 grudnia 2007 r. Fakt ten był znany Sądowi I instancji. Dysponując taką informacją, Sąd I instancji zobowiązany zaś był z urzędu zastosować instytucję przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a nie skargę oddalić. Zarówno bowiem zaskarżona do Sądu I instancji decyzja nadzorcza Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r., jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lutego 2011 r. zostały skierowane do nieżyjącej od kilku lat osoby. Takie natomiast naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 829/11 (takie samo stanowisko zawarte jest również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 532/07). Taka sytuacja wielokrotnie była już rozważana w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym jednolicie przyjmowano, że skierowanie decyzji w stosunku do zmarłej osoby musi być zawsze kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 kpa (wyroki NSA z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 1959/06 czy z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1429/08).

Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 kpa organ doręcza stronom na piśmie zapadłą w sprawie decyzję administracyjną. Przepis art. 109 § 1 kpa daje organowi prawo doręczenia decyzji administracyjnej na piśmie jedynie stronom postępowania zakończonego tą decyzją. Z doręczeniem decyzji administracyjnej wiążą się bowiem przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma w świetle art. 156 § 1 kpa szczególne znaczenie, także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczanie wyłącznie takim osobom decyzji. Jeżeli zaś organ administracji wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i 5 kpa, art. 97 § 1 pkt 1 kpa bądź art. 105 kpa, czy też skierował decyzję do osoby zmarłej, to wadliwość takiej decyzji pozwala na ewentualne jej uchylenie, jeżeli jest ona badana w trybie odwoławczym, zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności pozwala na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji. Skoro doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego, aby nie wywoływała skutków prawnych (np. wyroki NSA z 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 261/83, LEX 10693; z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX 82653; z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 140/11, wyrok WSA w Warszawie z 20 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1973/05, LEX 258282). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy na każdym etapie postępowania ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu nadzorczym. Dlatego też brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do przyjęcia prawidłowości i zasadności koncepcji przedstawionej przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Także powołanie przez Sąd I instancji na poparcie tej koncepcji wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 51/08 uznać należy za całkowicie chybione. Dotyczy on bowiem zupełnie innego stanu faktycznego i prawnego. Nie występuje w nim zagadnienie prawne dotyczące skierowania decyzji do osoby zmarłej.

Podkreślić należy raz jeszcze, że sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji powinna przebiegać w określonej kolejności. W pierwszej kolejności należy ocenić zaskarżoną decyzję i postępowanie, które ją poprzedziło, z punktu widzenia wad powodujących nieważność decyzji. Przyjęcie takiej kolejności badania zgodności z prawem uzasadnione jest tym, że ustalenie którejkolwiek z wad decyzji powodujących stwierdzenie jej nieważności czyni dalszą kontrolę zbędną. W przypadku bowiem nieważności decyzji powinno nastąpić stwierdzenie tej nieważności przez wojewódzki sąd administracyjny niezależnie od jakichkolwiek innych okoliczności (T.Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, LexisNexis 2004, s. 307-308).

Z powyższych względów zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa należało uznać za zasadny. W tej sytuacji ustosunkowanie się obecnie przez Naczelny Sąd Administracyjny do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej uznać należy za przedwczesne. Postępowanie nadzorcze w rozpatrywanej sprawie musi bowiem być przeprowadzone ponownie z udziałem wszystkich stron postępowania. Przypomnieć wobec tego jeszcze należy, że już w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2417/05 Sąd I instancji zalecił m.in. prawidłowe ustalenie wszystkich stron postępowania nadzorczego (wszystkich podmiotów, którym przysługiwały lub przysługują obecnie prawa rzeczowe do nieruchomości pochodzących ze znacjonalizowanego majątku przedsiębiorstwa) i zapewnienie im czynnego udziału w tym postępowaniu m.in. poprzez umożliwienie im zajęcia stanowiska oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, czyli we wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestiach ustalanych przez organ nadzoru (art. 10 kpa). Z tego zaś obowiązku niewątpliwie organ nadzoru się nie wywiązał.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270), Sąd orzekł jak w sentencji.