Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 100/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 190 w zw. z art. 197 § 2, art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Rz 622/11 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 21 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

I FZ 100/12

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 622/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek B. P. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 21 lipca 2011 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący podniósł, iż zaskarżył 26 postanowień Dyrektora Izby Skarbowej, "na łączną kwotę 550 000 zł", od których, w jego ocenie, będą bardzo wysokie opłaty sądowe. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i pełnoletnim bratem, który jest osobą niepełnosprawną. Źródło utrzymania tych osób stanowi: wynagrodzenie skarżącego ze stosunku pracy (1 620,73 zł brutto miesięcznie), emerytura jego matki (1 217,22 zł brutto miesięcznie) oraz renta brata (728,18 zł miesięcznie brutto). W zakresie ponoszonych wydatków w oświadczeniu wskazano na koszty: ogrzewania domu (2 000 zł rocznie), zakupu leków dla matki i dla brata (odpowiednio 300 zł i 200 zł miesięcznie), zakupu żywności (1 500 zł miesięcznie), zakupu odzieży i środków czystości (200 zł miesięcznie), opłaty za energię elektryczną (100 zł miesięcznie), gaz (100 zł miesięcznie), telefon (100 zł miesięcznie). Skarżący zaznaczył także, że z własnych środków pomaga matce i niepełnosprawnemu bratu, gdyż uzyskują oni niskie dochody, a nie posiadają żadnego innego majątku, z którego możliwe byłoby sfinansowanie ich potrzeb.

Składając oświadczenie co do swojego stanu majątkowego skarżący, w pozycji 6 urzędowego formularza PPF, wymienił dom o pow. 180 m2, do wniosku załączył zaś, między innymi, kserokopię zaświadczenia o wysokości swoich zarobków oraz potwierdzenia wysokości świadczeń pobieranych przez matkę i brata.

Postanowieniem z 16 listopada 2011 r. Sąd oddalił wniosek skarżącego.

Rozpatrując zażalenie od tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 11 stycznia 2012 r. uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Rzeszowie. W ocenie NSA dokonana przez WSA analiza sytuacji majątkowej skarżącego nie była dostatecznie wnikliwa, albowiem nie wyjaśniono kwestii związanej z ewentualnym pobieraniem przez niego diet z tytułu podróży służbowych w charakterze kierowcy.

Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu ponownie rozpoznającego wniosek przedłożył wystawione przez jego pracodawcę zaświadczenia, zgodnie z którymi w okresie od października do grudnia 2011 r. pobrał tytułem wynagrodzenia za pracę: za październik 1 670,99 zł brutto, za listopad 1 507,74 zł brutto i za grudzień 1 860,46 zł brutto. Dodatkowo w tym okresie skarżący uzyskał tytułem diet, w związku z odbytymi podróżami służbowymi, następujące kwoty: za październik 2011 r. 2 964,33 zł, za listopad 2011 r. 3 225,03 zł i za grudzień 3 240 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, po ponownym rozpoznaniu sprawy, obecnie zaskarżonym postanowieniem oddalił wniosek skarżącego uznając, w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy, że uzyskiwane przez niego dochody, łącznie z pobranymi przez niego dietami, pozwalają mu pokryć koszty wpisów od skarg w 26 sprawach bez pozbawienia go niezbędnego utrzymania.

Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie podnosząc, że wątpliwości Sądu pierwszej instancji co do jego zarobków są nieuzasadnione, tak samo jak nieprzyjęcie przez Sąd faktu, iż skarżący pomaga finansowo matce i bratu. Skarżący nie zgodził się także z przyjęciem przez Sąd, przy dokonywaniu oceny jego możliwości finansowych, kwoty jego wynagrodzenia w wartościach brutto, jak również z zaliczeniem otrzymywanych przez niego diet do wynagrodzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Jak wynika z powyższego uregulowania o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Zatem kluczową kwestią jest przeprowadzenie właściwej analizy sytuacji materialnej wnioskującego o udzielenie prawa pomocy i pełne wyjaśnienie, czy przedstawione przez niego okoliczności mogą stanowić przeszkodę w poniesieniu przez niego kosztów postępowania.

Zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który uchylając zaskarżone przez skarżącego postanowienie odmawiające mu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznał, że nie została wyjaśniona kwestia związana z otrzymywaniem przez skarżącego diet. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął tym samym, że dla oceny sytuacji materialnej skarżącego, pod kątem istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a mają znaczenie otrzymywane przez niego diety. Oceną tą, ze względu na treść art. 190 P.p.s.a w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., związany był Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznający wniosek skarżącego, jest nią również związany Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejsze zażalenie. W myśl bowiem art. 190 P.p.s.a., który ze względu na treść art. 197 § 2 P.p.s.a ma także zastosowanie do postanowień, sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej (zażalenia) od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powoływanie się przez skarżącego w zażaleniu na to, że nieprawidłowo przy ocenie jego sytuacji materialnej uwzględniono diety, nie może więc zostać uznane za skuteczne. Diety nie są wprawdzie składnikiem wynagrodzenia, jednakże mają znaczenie dla oceny rzeczywistych możliwości finansowych osoby je otrzymującej. Otrzymywanie przez pracownika diet oznacza, że nie musi on pokrywać w czasie podróży z własnych dochodów wydatków na jedzenie, zaoszczędzając tym samym własne środki finansowe. W związku z powyższym nie można przy ocenie sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy całkowicie pominąć przyznawanych jej diet.

Odnosząc się do wskazywanych przez skarżącego wydatków związanych z kosztami utrzymania członków rodziny trzeba też uwzględnić fakt uzyskiwania dochodów przez matkę i brata skarżącego, i tym samym możliwość partycypowania przez nich w kosztach prowadzenia gospodarstwa domowego. Wyszczególnione przez skarżącego wydatki nie przekraczają, w ocenie Sądu, przeciętnej wysokości wydatków trzyosobowej rodziny, nie uniemożliwiając tym samym pokrycia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przeprowadzona w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy przez Sąd pierwszej instancji ocena sytuacji majątkowej skarżącego jest prawidłowa i prowadzi do wniosku, że jest on w stanie ponieść koszty wpisów sądowych. Z porównania uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, które łącznie z uzyskiwanymi dietami wynoszą ponad 4 000 zł miesięcznie, z wysokością kosztów wpisów w wysokości 100 zł od każdej sprawy (łącznie 2 600 zł) wynika, że ponosząc je skarżący nie dozna uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie zachodzi zatem szczególna sytuacja uzasadniająca pokrycie tychże kosztów ze środków publicznych.

Zarzut skarżącego, iż Sąd pierwszej instancji obliczając jego dochody przyjął wartości brutto jest niezasadny. Zsumowanie wynagrodzenia skarżącego w wartości netto (1 037,34 zł) z otrzymywanymi przez niego dietami (około 3 000 zł) daje kwoty ponad 4 000 zł miesięcznie. Przyjęte przez Sąd pierwszej instancji kwoty są więc wartościami netto i na ich podstawie Sąd ten właściwie ocenił możliwości finansowe wnioskującego.

Mając na uwadze powyższe prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zażalenie jako niezasadne należało zatem na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalić.

-----------------------

1