Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1055/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 2  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
journal: Dz.U. 1946 nr 49 poz 279
law: Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi Muzeum Narodowego w P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania Muzeum [...] w P. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] stwierdzającą, że nieruchomość zespół [...] położony w Ś., gmina Ż., powiat [...], obejmująca działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, dla których Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] oraz działkę nr [...] o pow. [..] ha, dla której Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

M. C., S.. C. i L. C. (spadkobiercy właściciela majątku w Ś. A. C.) wystąpili do Wojewody [...] o stwierdzenie, że nieruchomość zespół [...] położony w Ś., gmina Ż., powiat [...], obejmująca działki nr [...] o łącznej pow. [...] ha, dla których Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] oraz działkę nr [...] o pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.) – dalej jako dekret o reformie rolnej. W uzasadnieniu wniosku strony podniosły, że przedmiotowy zespół [...] wbrew założeniom dekretu nie został wykorzystany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Pałac służył wyłącznie celom mieszkalnym i wypoczynkowym.

W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że majątek ziemski położony w Ś. w skład, którego wchodził zespół [...], w chwili przejęcia go przez Skarb Państwa stanowił własność A. C. Majątek ten, dla którego prowadzona była księga wieczysta KW [...]. został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 2 lit. e dekretu o reformie rolnej. Podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela majątku był wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia 11 października 1946 r. Na podstawie postanowień sądowych, dokumentów urzędowych i materiałów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym protokołów z zeznań świadków, majątek Ś. składał się z wyraźnie od siebie oddzielonych szosą - drogą prowadzącą do Ż. - dwóch części [...] i położonej na zachód od niej części gospodarczej. Do każdej z tych części prowadził osobny wjazd. Zabudowania gospodarcze były znacznie odsunięte od pałacu i umieszczone po przeciwległej stronie drogi [...]. W części pałacowej, do której po wschodniej i północnej stronie przylegał rozległy park krajobrazowy położony nad rzeką L., nie znajdowały się żadne budynki o przeznaczeniu gospodarczym. Wozownia, stajnia, spichlerz i obory zgrupowane zostały wokół prostokątnego podwórza w gospodarczej - zachodniej części majątku, w pewnej odległości od pałacu po drugiej stronie drogi. Część [...] nie miała charakteru nieruchomości rolnej. Pałac służył celom mieszkalnym, pełniąc jednocześnie istotne funkcje kulturalne, a od lat trzydziestych pełnił funkcję domu letniskowego, będąc jednocześnie źródłem utrzymania właścicieli. W pałacu nie było pomieszczeń związanych z zarządem częścią gospodarczą. Taki stan faktyczny odnosił się do momentu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, tj. do dnia 13 września 1944 r. Wojewoda [...] wskazał, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej, na własność Państwa przechodziły z mocy prawa nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Organ zauważył, że norma z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dotyczy nieruchomości ziemskich. Dekret o reformie rolnej nie definiuje jednak pojęcia "nieruchomość ziemska". Definicja legalna tego pojęcia zawarta została w przepisach wykonawczych o stosowaniu rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów, normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich z dnia 1-go września 1919 r., wydanych w dniu 12 września 1919 r. przez Ministra Sprawiedliwości i Prezesa Głównego Urzędu Ziemskiego (Monitor Nr 206). Z mocy jednak wyraźnego zastrzeżenia znajdowała ona zastosowanie tylko co do regulacji objętej przepisami rozporządzenia z dnia 1 września 1919 r., nie mogła być zatem stosowana bezpośrednio na gruncie przepisów o reformie rolnej. Organ pierwszej instancji zauważył, że na gruncie powołanego wyżej rozporządzenia za nieruchomości ziemskie uważano nieruchomości położone poza obrębem miast. Organ podkreślił, że ustawodawca w okresie przebudowy ustroju rolnego po 1944 r. konsekwentnie rozróżniał nieruchomości ziemskie od nieruchomości rolnych (gruntów rolnych). W dekrecie z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. nr 49, poz. 279) prawodawca użył obu wskazanych pojęć, nie czyniąc z nich synonimów. W tej sytuacji zdaniem organu o ziemskim charakterze nieruchomości decyduje miejsce jej położenia. Ustawodawca w art. 1 ust. 1 i 2 tego dekretu przyjął bowiem, że na tworzenie gospodarstw rolnych i działek osadniczych oraz uzupełnienie gospodarstw rolnych nieżywotnych przeznacza się na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska wszelkie nieruchomości ziemskie z wyjątkiem tych, które w dniu wejścia w życie dekretu stanowią własność osób fizycznych; nieruchomości wskazane wyżej stanowiły zapas ziemi. Z kolei w art. 2 ust 1 dekretu zapisano, że do zapasu ziemi w przypadkach gospodarczo uzasadnionych mogą zostać włączone nieruchomości lub ich części położone w granicach administracyjnych miast. Skoro, aby do zapasu ziemi włączyć grunty miejskie, niezbędne było wyraźne zastrzeżenie tego w przepisie, to uzasadnia to pogląd, że pojęcie "nieruchomość ziemska" nie obejmuje swym zakresem znaczeniowym terenów w miastach. Wojewoda [...] zauważył również, że w ustawie z dnia 18 listopada 1948 r. o przejściu na własność Państwa niektórych lasów oraz gruntów samorządowych (Dz. U. nr 57, poz. 456) ustawodawca opisując nieruchomości przydatne rolniczo konsekwentnie posłużył się pojęciem "grunty rolne". Pojęcie "nieruchomość ziemska" użyte zostało przez prawodawcę również w ustawie z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz. U. nr 17, poz. 95) w art. 25(2) - 25(4) (dodanych przez art. 1 dekretu z dnia 30 października 1945 r. zmieniającego niniejszą ustawę z dniem 15 grudnia 1945 r.). Przepisy te wskazują, że ustawodawca przyjął dla nieruchomości podział na nieruchomości miejskie i ziemskie, który można uznać za podział logiczny, czyli wyczerpujący i rozłączny. Świadczy o tym art. 25(2), na podstawie którego o przejęciu nieruchomości ziemskich decydował inny organ (Minister Rolnictwa i Reform Rolnych) niż w przypadku nieruchomości miejskich (Minister Skarbu Państwa w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej). Z przepisów tych wynika, że nieruchomość ziemska była nieruchomością o charakterze "niemiejskim" i przeciwnie - nieruchomość miejska nie mogła być nieruchomością ziemską, skoro o przejęciu i oszacowaniu tych nieruchomości orzekały dwa odrębne organy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego organ wskazał, że przez nieruchomości ziemskie należy rozumieć grunty przydatne do prowadzenia produkcji rolniczej i tylko te nieruchomości, jeśli spełniały inne warunki określone w dekrecie, przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r. Podzielając to stanowisko organ pierwszej instancji zaznaczył, że w sprawie należy rozstrzygnąć czy przedmiotowy zespół [...] stanowił część nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ podkreślił, że z zakresu pojęcia "nieruchomość ziemska" są automatycznie wyłączone grunty, na których posadowione były zabudowania mieszkalne, pomimo, że nie znajdowały się w nich urządzenia służące produkcji rolniczej. Na tle przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej dominująca linia orzecznicza prezentuje jednak wykładnię, iż termin "nieruchomość ziemska" dotyczy obiektów, które przeznaczone były na cele mieszkalne właściciela i jego rodziny, w sytuacji gdy w skład wyodrębnionej fizycznie części majątku wchodziły inne zabudowania, które pełniły lub mogły pełnić funkcje związane z produkcją rolną w tym w szczególności budynki przeznaczone dla osób zarządzających majątkiem ziemskim. Orzecznictwo wskazuje również, iż związek funkcjonalny, który musi występować między przejmowanymi obiektami a gospodarstwem rolnym - wzajemną zależność i współzależność. Związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu [...] i odwrotnie. Wojewoda [...] zauważył, że majątek ziemski Ś. spełniał normę obszarową określoną w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, gdyż łączna powierzchnia tego majątku wynosiła 999 ha, zatem majątek ten posiadał powyżej 100 ha powierzchni ogólnej. Analizując kwestie ewentualnego powiązania funkcjonalnego tej części nieruchomości z częścią gospodarczą majątku, Wojewoda [...] przeprowadził dowody m.in. z dokumentacji [...] Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. zawierającej szczegółowy opis majątku, a także zeznań świadków. Ustalenia na podstawie ww. materiału dowodowego wskazują na brak występowania związku funkcjonalnego pomiędzy częścią [...] a częścią gospodarczą majątku. Miejscem, z którego zarządzano majątkiem nie był pałac, lecz budynek należący do zabudowań gorzelni, usytuowany poza zespołem pałacowo-parkowym w części gospodarczej. Pałac pełnił funkcję wyłącznie mieszkalno-rekreacyjną. Służył właścicielom i gościom, pełniąc jednocześnie znaczącą funkcję kulturalną. Ponadto pałac przynosił dochody jako dom letniskowy. Osoby, które pracowały w części gospodarczej nie mieszkały w pałacu, ani na terenie zespołu pałacowo-parkowego. Jeden z budynków mieszkalnych przeznaczonych dla pracowników znajdował się w części gospodarczej, natomiast pozostałe poza terenem majątku. Organ pierwszej instancji uznał, że ww. okoliczności przemawiały za uznaniem, że brak było występowania związku funkcjonalnego pomiędzy częścią pałacowo – parkową a gospodarczą majątku. Organ zauważył również, że brak było swobodnego dostępu z części rezydencjonalnej do części gospodarczej. Pałac i park były oddzielone od części gospodarczej ogrodzeniem oraz drogą. Wjazdy na cześć gospodarczą majątku i na teren zespołu [...] były oddzielne, co oznacza, że pałac wraz z parkiem służyły wyłącznie do celów mieszkalno-wypoczynkowych i kulturalnych. Ich istnienie nie było konieczne dla prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Zdaniem organu okoliczności, że część [...] nie miała charakteru nieruchomości rolnej i pełniła funkcję mieszkalną i kulturalną, a bezpośrednie zarządzanie majątkiem odbywało się przez zarządcę z budynku znajdującego się poza terenem zespołu [...] są wystarczające do przyjęcia, że pomiędzy częścią gospodarczą a [...] majątku Ś. nie istniał związek funkcjonalny. Powyższe ustalenia Wojewody wskazują, że można wyodrębnić w majątku ziemskim w Ś. w sposób zdecydowany część [...] i gospodarczą, a tym samym należało stwierdzić, że zespół [...] w Ś. został przejęty niezgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż sposób wykorzystania oraz przeznaczenie gruntów, które ten zespół obejmował nie było rolnicze.

Mając na uwadze przedstawione wyżej argumenty, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. stwierdził, że nieruchomość: zespół [...] położony w Ś., powiat [...] obejmująca działki nr [...] o łącznej pow. [...] ha, dla których Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] oraz działkę nr [...] o pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyło do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Muzeum [...] w P., wnosząc o jej uchylenie i zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej oraz art. 7 i art. 8 k.p.a. Muzeum Narodowe w P. zakwestionowało brak związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem [...] a pozostałą częścią majątku oraz podniosło, iż ustalenia organu pierwszej instancji zgodnie, z którymi rządca zamieszkiwał poza pałacem są nieprawidłowe. Ponadto zdaniem odwołującego materiał dowodowy zebrany w sprawie nie jest wystarczający do przyjęcia przedstawionych przez organ pierwszej instancji ustaleń stanu faktycznego.

W toku postępowania odwoławczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że przedmiotem postępowania jest wyłącznie nieruchomość położona w S., gminie Ż., powiecie jarocińskim, oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Natomiast w odniesieniu do pozostałych działek będących przedmiotem zaskarżonej decyzji Wojewody [...] oznaczonych jako działki ewidencyjne nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, dla których Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą nr [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdził niedopuszczalność odwołania Muzeum [...] w P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Organ uznał, że Muzeum [...] w P. nie posiada legitymacji do wniesienia środka zaskarżenia od przedmiotowej decyzji w części dotyczącej działek oznaczonych obecnie numerami [...] o łącznej powierzchni [...] ha, bowiem z akt sprawy wynika, że Muzeum [...] w P. jest jedynie użytkownikiem wymienionych działek. Tym samym Muzeum ma jedynie interes faktyczny, który to nie podlega ochronie na gruncie procedury administracyjnej.

Powołując się na treść przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że wobec działki będącej przedmiotem postępowania, stanowiącej bezsprzecznie część zespołu pałacowo-parkowego, usytuowanej wewnątrz tegoż parku, nie zostały spełnione przesłanki do przejęcia na cele reformy rolnej i w takim też trybie nie powinna zostać przejęta na rzecz Skarbu Państwa ex lege w dniu 13 września 1944 r. Organ odwoławczy zauważył, że działka nr [...] o powierzchni [...] ha stanowiła fragment parku - alei [...], znajdującej się niedaleko pałacu, po jego wschodniej stronie, w pobliżu ogrodu [...]. Jak wskazuje dokumentacja Urzędu Ochrony Zabytków w P., w tym plan majątku Ś. oraz dokumentacja konserwatorska, park krajobrazowy został założony równocześnie z budową pałacu. Pełnił on przede wszystkim funkcje estetyczne oraz rekreacyjne. Zarówno usytuowanie parku w Ś., jego przeznaczenie oraz sposób zagospodarowania decydują, iż nie mógł on być wykorzystany na żaden z celów reformy rolnej. Ponadto zarówno pałac jak i park w Ś. zostały wpisane do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 1953 r. (nr rej. [...]) oraz z dnia [...] lipca 1954 r. (nr rej. [...]). Powyższe zdaniem organu odwoławczego wskazuje, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w części stwierdzającej, iż nieruchomość położona w S., gminie Ż., powiecie [...], oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą nr [...] nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej było zasadne i prawidłowe.

Mając na uwadze poczynione ustalenia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], w części dotyczącej nieruchomości położonej w Ś., gminie Ż., powiecie [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Na powyższą decyzję Muzeum [...] w P. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia.

Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 2 ust. 1 zdanie 3 dekretu o reformie rolnej oraz art. 7 i 8 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jak również wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący zauważył, że z treści przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej wynika wyraźnie, że nie można przesądzić o tym czy działka ewidencyjna nr [...] podlegała pod działanie dekretu. Działka ta stanowiła jedynie część całości – zespołu pałacowo – parkowego w Ś. Zatem jeśli centrum zarządzania majątkiem ziemskim S. znajdowało się w Pałacu, zlokalizowane w części [...] sady i ogrody były wykorzystywane do produkcji rolnej na sprzedaż, a funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej nie było możliwe. Oznacza to zatem, że przedmiotowa nieruchomość przechodziła w całości na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem skarżącego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez znaczenia powinny być decyzje [...] Konserwatora Zabytków z 1953 r. i z 1954 r., gdyż zostały one wydane już po przejściu na rzecz Skarbu Państwa własności przedmiotowej nieruchomości. Skarżący podniósł również to, że decyzja Wojewody [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na pominięcie na pewnym etapie postępowania prowadzonego przez ten organ Skarbu Państwa – Starosty [...] jako strony postępowania. Skarżący zauważył również, że w sprawie powinno zostać wyjaśnione to - gdzie znajdowało się centrum zarządzania majątkiem ziemskim Ś., czy zlokalizowane w części [...] sady i ogrody były wykorzystywane do produkcji rolnej na sprzedaż, należało również rozważyć czy możliwe było funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej. Skarżący podkreślił również, że przekazał organowi II instancji kopie wspomnień A. C., z których jednoznacznie wynikało, że centrum zarządzania majątkiem ziemskim Ś. mieściło się w pałacu, jednak dowody te nie zostały w jakikolwiek sposób uwzględnione. Skarżący zarzucił również organom naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a., gdyż jak zauważył nie był informowany o czynnościach podejmowanych przez organ w toku postępowania co uniemożliwiło mu wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów przed wydaniem decyzji, jak również uniemożliwiono mu przeprowadzenie dalszych dowodów z dokumentów i z przesłuchania świadków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ponadto stwierdził, że w skardze nie wskazano na żadne nowe okoliczności sprawy, które mogłoby mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględniając powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Na wstępie należy zauważyć, że materialnoprawną podstawę dla wydania zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stanowił przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, z późn. zm.) – dalej "dekret" oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu (...) (Dz. U. Nr 10, poz. 51). W myśl przepisu art. 2 ust 1 lit. e dekretu, na cele reformy rolnej miały być przeznaczone nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e, przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga.

W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po podjęciu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt OPS 2/06 (opubl. ONSAiWSA 2006/5 poz. 123), jednolicie jest prezentowany pogląd, w którym podkreśla się znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego" z gospodarstwem rolnym jako niezbędnej przesłanki dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa, na mocy dekretu. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały o sygn. akt I OPS 3/10. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto również, że pojęcie "związku funkcjonalnego", jako warunku objęcia rezydencji przepisami dekretu nie jest normatywnie definiowane. W judykaturze, gdy wiąże się z tym pojęciem określone skutki, wyrażany jest pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Wobec tak ogólnie sformułowanej definicji "związku funkcjonalnego", ustalenie, co do występowania takiej zależności - w kontekście rozpatrzenia określonej sprawy - możliwe jest jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym. Analiza aktualnego orzecznictwa, w którym uwypuklane jest znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego", prowadzi do wniosku, iż dla oceny jego istnienia decydujące znaczenie mogą odgrywać m.in. następujące sformułowane w judykaturze tezy: a) rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich - dwory pałace stanowiły integralną część parku, nie były związane z produkcją rolną (patrz wyrok o sygn. akt IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08 dostępne na stronie internetowej CBOSA prowadzonej przez NSA); b) dwór, pałac były dla produkcji rolnej zbędne, nieużyteczne (wyrok sygn. akt I OSK 1014/08, I OSK 659/10); c) o "związku funkcjonalnym" rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować: powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (patrz wyrok NSA sygn. akt IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08, I OSK 906/08, l OSK 659/10); d) brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjaInej, (patrz NSA wyroki sygn. akt I OSK 287/08, I OSK 686/08, I OSK 27/09); e) nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron (patrz wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08); f) dla uznania wyodrębnienia nieruchomości, jako przeznaczonej na inne cele niż rolne (iż nie należą one do części folwarcznej, lecz stanowią integralną część parku) wystarczają granice wyznaczone na mapach lub mogące być ustalone w terenie na innej podstawie (patrz wyroki NSA IV SA 2582/98, IV SA 1593/02, I OSK1697/07, I OSK 302/10); g) rezydencje właściciela nie miały charakteru nieruchomości rolnych a wyłącznie takie przechodziły, w myśl dekretu na rzecz Państwa (patrz wyrok NSA sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 823/07).

W orzeczeniach, gdzie nawiązuje się do kryterium "związku funkcjonalnego" podkreślane jest, iż rezydencja właściciela majątku, co do zasady nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu. Jak się wywodzi, nie były one przydatne dla celów wskazanych w lit a-c ust. 2, natomiast cele wskazane pod lit. d i e mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych (patrz tak uchwała NSA sygn. akt I OPS 2/06, wyroki NSA sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 823/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08 I OSK 659/10). Wywodzi się, iż zmiana dekretu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 9), w ramach której m.in. usunięto w art. 2 ust. 1 zd. wstępne wyrazy " o charakterze rolnym" nie spowodowała skutków prawnych, a więc przejęciu podlegają wyłącznie nieruchomości o charakterze stricte rolniczym (patrz tak wyrok NSA sygn. akt I OSK 851/05, I OSK 287/08, I OSK 906/08, uchwała sygn. akt I OPS 3/10).

W konsekwencji, wobec konieczności zbadania "związku funkcjonalnego" organ administracji zobligowany był do oceny całokształtu sprawy w kontekście wskazanych wyżej tez, prezentowanych w aktualnym orzecznictwie, gdzie pojęcie to jest wykładane.

Odnosząc powyższą ocenę do uwarunkowań niniejszej sprawy należy uznać, że organy prowadzące postępowanie prawidłowo ustaliły, że nieruchomość położona w Ś., gmina Ż. stanowiąca zespół [...] nie pozostawała w "związku funkcjonalnym" z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywanej do produkcji rolniczej.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje to, że w dacie przejęcia zespołu [...] położonego w Ś. majątek ten stanowił własność A. C.

Z akt administracyjnych sprawy - w tym z postanowień sądowych, dokumentów urzędowych, protokołów z zeznań świadków wynika, że majątek Ś. składał się z wyraźnie od siebie oddzielonych szosą - drogą prowadzącą do Ż. - dwóch części [...] i położonej na zachód od niej części gospodarczej. Część [...] nie miała charakteru nieruchomości rolnej, służyła wyłącznie celom mieszkalnym. W części tej nie było pomieszczeń związanych z zarządem częścią gospodarczą. Zebrany materiał dowodowy wyraźnie potwierdza, że część [...] nie miała charakteru rolniczego. A skoro tak to uznać należy, że ustalenia organów obu instancji co do braku związku funkcjonalnego pomiędzy częścią [...] a gospodarczą majątku i tym samym uznanie, że zespół [...] w Ś. został przejęty niezgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż sposób wykorzystania oraz przeznaczenie gruntów, które ten zespół obejmował nie było rolnicze są prawidłowe. W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy jest w tym zakresie spójny i logiczny i co ważne nie zawiera on dowodów, które potwierdzałyby stanowisko przeciwne.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego naruszenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi art. 10 § 1 k.p.a. polegającego na nie poinformowaniu go przez organ odwoławczy o prowadzonym postępowaniu należy zauważyć, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że Wojewoda [...] przy piśmie z dnia 26 września 2012 r., przesłał do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odwołanie skarżącego (z prezentaty kancelarii ogólnej Ministerstwa wynika, że wpłynęło ono do organu drugiej instancji w dniu 28 września 2012 r.). Następnie pismem z dnia 8 listopada 2012 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przesłał m.in. do skarżącego informację, że odwołanie zostanie rozpatrzone zostanie do dnia 31 grudnia 2012 r. W świetle tych okoliczności nie można zgodzić się ze skarżącym, że nie był on poinformowany o podejmowanych przez organ odwoławczy czynnościach i uniemożliwiono mu wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów przed wydaniem decyzji.

Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przesłanego przez skarżącego pisma z dnia 12 marca 2013 r., zawierającego nowe dowody oraz wnioski dowodowe, stwierdzić należy, że pismo to dotarło do organu po dacie wydanie decyzji, zaś Sąd zapoznał się z nim wobec faktu załączenia jego kopii do skargi. Wskazać zatem należy, że rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd opierało się na materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych sprawy.

Sąd dostrzega również fakt doręczenia Staroście [...] decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r., przy braku wcześniejszej korespondencji związanej z prowadzonym postępowaniem, która to jednak okoliczność nie mogła mieć zdaniem Sadu istotnego wpływu na wynik sprawy.

Reasumując, należy uznać, że zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumenty przemawiają za uznaniem, iż wskazana część nieruchomości ziemskiej (zespół [...] w Ś.), nie podpadała pod działanie dekretu, mając na uwadze, że w świetle przywołanego orzecznictwa "związku funkcjonalnego" nie można domniemywać, a generalnie przyjmuje się, iż część rezydencjalna nie podpada pod działanie tego aktu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku