Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 551/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.31 zq ust.7, art. 31 zo ust. 2 i 4
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art.145 par.1 pkt1 lit.c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] września 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

W dniu 27 maja 2020 r. A. K. ("wnioskodawca", "skarżący") złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ("organ") wniosek o zwolnienie go z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Organ wydał w dniu [...] września 2020 r. decyzję nr [...] na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm. – dalej "ustawa COVID") w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm. – dalej "u.s.u.s."), w której odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne

i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r.

Organ przytoczył treść art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy COVID i podał, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Organ wskazał, że na dzień 30 czerwca 2020 r. brak było utworzonego prawidłowego kompletu dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r. z uwagi na to, że wnioskodawca nie zadeklarował minimalnej podstawy dla Małej Działalności Gospodarczej (MDG+) w danym roku kalendarzowym. Organ podał, że w związku z powyższym wnioskodawcy nie przysługiwało zwolnienie z opłacania przedmiotowych składek.

Wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy i wskazał, że stosowne deklaracje złożył w dniu 21 września 2020 r.

Organ wydał w dniu [...] listopada 2020 r. decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2020 r.

Organ przytoczył treść art. 31zq ust. 8, art. 31zo, art. 31zp ust. 1 ustawy COVID i wskazał, że wnioskodawca jako płatnik, opłacający składki sam za siebie zgłosił się do ubezpieczeń w ramach Małej Działalności Gospodarczej (MDG+), tzw. "mały ZUS". Organ podał, że od lutego 2020 r. wnioskodawca nie złożył dokumentu DR2 z 40, w którym to winna być zadeklarowana podstawa wymiaru składek. Sporządzone za kolejne miesiące przypisy składek z urzędu utworzono

z nieprawidłowa podstawa wymiaru składek. Organ wskazał, że wnioskodawca złożył prawidłowe deklaracje, w tym ZUS DRA za kwiecień 2020 r. w dniach 17 oraz 21 września 2020 r., tj. po upływie terminu bezwzględnie wyznaczonego ustawa COVID, tj. do 30 czerwca 2020 r. Brak deklaracji rozliczeniowych, według organu, uniemożliwił zwolnienie wnioskodawcy z przedmiotowych składek.

Wnioskodawca złożył skargę na ww. decyzję i wskazał, że jest ona dla niego krzywdząca. Według skarżącego, celem ustawodawcy było przyznanie pomocy małym firmom w czasie stanu epidemii. W ocenie skarżącego, organ winien wziąć pod uwagę art. 47 ust.2a u.s.u.s, ze osoby prowadzące działalność gospodarczą

i opłacające składki wyłącznie za siebie zwolnione są od obowiązku składnia deklaracji rozliczeniowych. Podał, że złożył pierwszą deklarację w 2020 r. i wykazał prawidłowa wysokość składek, lecz nie złożył dokumentu DR2 z 40. Podkreślił, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należnych składek złożył 27 maja

2020 r., zaś decyzję odmowną w dniu [...] września 2020 r., było zatem już po 30 czerwca 2020 r. i nie mógł on złożyć na czas poprawionych dokumentów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Skarga wpłynęła do WSA w Warszawie i została w dniu 7 lipca 2021 r. przekazana WSA w Szczecinie.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 lipca 2021 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie 3 sędziów. Strony poinformowano

o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień na piśmie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:

Spór w sprawie dotyczy prawidłowości odmowy zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacania przedmiotowych składek.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że skarżący jako płatnik składek, opłacający składki sam za siebie zgłosił się do ubezpieczeń w ramach Małej Działalności Gospodarczej Plus (tzw. "mały ZUS+"), lecz od lutego 2020 r. nie złożył dokumentu DR 2 z 40, w którym powinien zadeklarować podstawę wymiaru składek. Jak wynikało z akt, skarżący zgłosił się do małego ZUS+ w dniu 29 stycznia

2020 r. (k.35) W dniu 17 września 2020 r. złożył deklarację DR2 z 40 z zadeklarowaną podstawą wymiaru składek (k. 35 akt), zaś deklaracje ZUS DRA za marzec - maj 2020 r. w dniu 21 września 2020 r. (k.33,31,29).

Wskazać należy, że w dniu 1 lutego 2020 r. weszła w życie zmiana do ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzona ustawą z dnia 12 grudnia

2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy

o Krajowej Administracji Skarbowej - Dz.U. poz. 2550 – dalej "ustawa zmieniająca u.s.u.s.".

Na podstawie art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej u.s.u.s., art.18c u.s.u.s. dotyczący najniższej podstawy wymiaru składek otrzymał inne brzmienie.

Według art. 18 c ust. 1 u.s.u.s., podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120.000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej "dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.

Na podstawie art. 18 ust. 9 u.s.u.s, ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1) imiennym raporcie miesięcznym albo

2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2

- składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym.

Na mocy art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przysyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 u.s.u.s.). Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g (art. 47 ust. 2a pkt 1 u.s.u.s.). Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c (art. 47 ust. 2g u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej u.s.u.s., ubezpieczony, który na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym po wejściu w życie niniejszej ustawy ustala podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą bez złożenia zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1.

Stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy zmieniająca u.s.u.s., ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje:

1) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za styczeń 2020 r., oraz

2) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo

w deklaracji rozliczeniowej, składanych za luty 2020 r.

- w terminach określonych w art. 47 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy zmienianej w art. 1.

Na podstawie art. 5 ust.1 ustawy zmieniającej u.s.u.s., ubezpieczony, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 1, który ustala na 2020 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą i:

1) przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ustalał podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w sposób inny niż określony w art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym zawiadamia Zakład Ubezpieczeń Społecznych o zmianie danych dotyczących tytułu ubezpieczenia przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1, zawierającego prawidłowe dane,

2) rozpoczął lub wznowił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej

w lutym 2020 r., dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa

w art. 36 ust. 4b ustawy zmienianej w art. 1

- w terminie do końca lutego 2020 r.

Na mocy art. 5 ust. 2 u.s.u.s., jeżeli termin określony w ust. 1 jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony składa zgłoszenie wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych albo zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych, w terminie 7 dni odpowiednio od zaistnienia zmiany danych albo od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.

Jak wynikało z akt, skarżący złożył deklarację ZUS DRA (deklaracja rozliczeniowa) za styczeń 2020 r., lecz nie złożył w lutym 2020 r. deklaracji ZUS DRA cz.II – dla osoby fizycznej wykonującej działalność gospodarczą na mniejszą skalę, która korzysta z obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne i opłaca składki wyłącznie za siebie z zadeklarowanej minimalnej podstawy dla MDG+, którą winien złożyć z uwagi na zmianę przepisów u.s.u.s od 1 lutego 2020 r. Z akt sprawy (k.19 i 37) wynikało, że spowodowało to utworzenie klonu deklaracji ZUS DRA za luty 2020 r. z błędem (brak na koncie ubezpieczonego zadeklarowanej minimalnej podstawy dla MDG w danym roku kalendarzowym). Deklaracje ZUS DRA za marzec - maj 2020 r. utworzyły się z poprawnym kodem 05 90 00 (podstawa wymiaru składek zależna od dochodu z działalności gospodarczej według MDG), lecz z podstawą wymiaru składek dla kodu 05 10 00 (zawyżoną, tj. [...] zł - podstawa wymiaru składek "podstawowa"). Skarżący złożył deklaracji ZUS DRA cz.II (w decyzjach organu określana jako DRA 2 z 40) w dniu 17 września 2020 r., zaś poprawione ZUS DRA za marzec-maj 2020 r. w dniu 21 września 2020 r., nastąpiło to zatem po 30 czerwca 2020 r. – do kiedy powinny zostać złożone stosowne dokumenty.

Z powyższego wynika, że aby mówić, iż płatnik jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, pierwsza jego deklaracja rozliczeniowa musi, być prawidłowa, co oznacza w niniejszej sprawie, że jeśli wnioskodawca chciał korzystać z "małego ZUS+", powinien przekazać deklarację ZUS DRA cz. II za miesiąc, w którym przystępuje do "małego ZUS". Zaznaczyć należy, że "klonowanie" deklaracji ZUS w systemie informatycznym organu wprowadzono, żeby odciążyć płatników od co miesięcznego składania stosownych dokumentów oraz organ od rejestracji miesięcznych deklaracji.

Z uwagi, że skarżący złożył przedmiotowy wniosek w dniu 27 maja 2020 r., w sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy COVID obowiązujące na ten dzień.

Na podstawie art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej dalej "osobą, prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.

Zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Na podstawie art. 31zp ust. 2 ustawy COVID, wniosek o zwolnienie z opłacania składek zawiera:

1) dane płatnika składek:

a) imię i nazwisko, nazwę skróconą,

b) numer NIP i REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich - numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu,

c) adres do korespondencji;

2) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 2 i ust. 2b pkt 1, potwierdzające uzyskanie, w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek

o zwolnienie z opłacania składek przychodu z działalności nie wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.;

2a) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 2a i ust. 2b pkt 2, potwierdzające uzyskanie w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek

o zwolnienie z opłacania składek, przychodu z działalności wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. oraz uzyskanie w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, dochodu nie wyższego niż 7000 zł;

3) inne informacje niezbędne do umorzenia składek;

4) podpis wnioskodawcy.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Na podstawie art. 31zq ust. 2 ustawy COVID, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek.

Na mocy art. 31zq ust. 3 ustawy COVID, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Z powyższego wynika, że skarżący, ubiegając się o przedmiotowe zwolnienie

z obowiązku uiszczenia składek winien złożyć stosowne dokumenty wraz

z przedmiotowym wnioskiem w terminie do 30 czerwca 2020 r.

Jednakże należy zauważyć, że w toku postępowania, w ocenie Sądu, doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania przez organ, które miały wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.- dalej "K.p.a.") oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy K.p.a., a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 K.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 K.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 K.p.a.).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu organu istotne naruszenie art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95).

Przenosząc powyższe na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia przedmiotowego wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 K.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 K.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z pola widzenia nie można też tracić faktu, że już od lutego 2020 r. organ wiedział o brakującej deklaracji ZUS DRA cz.II koniecznej przy wyborze "małego ZUS+" oraz że w następnych miesiącach przed złożeniem wniosku "klonowały się" niepoprawne deklaracje, zaś organ nie podjął działań w celu powiadomienia skarżącego o wykrytych nieprawidłowościach. Mimo upływu tak długiego czasu, organ nie udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących (poprawnych) dokumentów rozliczeniowych (deklaracje). Po tym czasie wydał decyzję odmowną wskazując, że ostatecznym terminem, do którego skarżący miał złożyć przedmiotowe deklaracje rozliczeniowe był 30 czerwca 2020 r. i termin ten upłynął.

Podkreślić w tym miejscu należy, że norma postępowania zawarta w art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.

Zdaniem Sądu, przyczyną niezłożenia dokumentów rozliczeniowych przez skarżącego nie była jego zła wola, lecz w istocie brak potrzebnej wiedzy co do obowiązujących wymogów formalnych, o czym nie poinformował go organ, skoro niezwłocznie po podjęciu tej wiedzy z decyzji wydanej przez organ w pierwszej instancji wymagane dokumenty zostały przez stronę złożone.

Mając świadomość obciążenia organu ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania - Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 K.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie skarżącej prawa, które niewątpliwie uzyskałaby w sytuacji, gdyby organ stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z art. 9 K.p.a. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 K.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania by w porę poinformować skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jego wniosku.

W badanej sprawie, w ocenie Sądu, naruszono też w postępowaniu przed organem rozpoznającym niniejszą sprawę obowiązek wynikający z art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 K.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Naruszenie powyżej wskazanych przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. uniemożliwiło zatem skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez niego dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia, i w konsekwencji pozbawiło skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania należności za przedmiotowe składki. O tym, że skarżący był gotowy spełnić wszystkie wymagania – gdyby o nich wiedział – świadczy fakt załączenia wymaganych dokumentów po otrzymaniu decyzji organu wydanej w pierwszej instancji. Należy z tego wnioskować, że gdyby wcześniej wiedział o konieczności złożenia deklaracji, to by je niezwłocznie złożył.

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c oraz art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu decyzji organu wydanych w obu instancjach.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku

o zwolnienie z opłacania składek. Nawet bowiem, jeżeli skarżący w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem

w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać skarżącego. Skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie

z oczywistą obrazą art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a.

Sąd zawraca także uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn˛ ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (16 grudnia 2020 r.), to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491).

Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie, przepisy art. 15zzzzzn˛ nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez Sąd pomijane. Przywołana regulacja wyznacza bowiem też kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy COVID, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam Ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie COVID tej bardzo korzystnej regulacji prawnej z punktu widzenia interesów płatników.