Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 35/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6540
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1 pkt 2,  art. 30 ust. 1,  art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 1998 nr 155 poz 1016
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
article: art. 139
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Andrzej Góraj, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W dniu [...] października 2011 r. A. A. W. złożył wniosek, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.), dalej: "ustawa o IPN", o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów.

Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r.

nr [...] orzekł o udostępnieniu A. W. kopii następujących dokumentów dotyczących wnioskodawcy, znajdujących się w aktach o sygnaturach:

a) [...] tom 1 - dokumentu na stronach 227, 227 verte, dotyczącego A. W. i wytworzonego przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, o czym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN;

b) [...] tom 5 - dokumentu na stronach: 486, 486 verte, 487, dotyczącego A. W. i wytworzonego przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, o czym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN;

c) [...] tom 2 - dokumentów na stronach: 136, 136 verte, 137, 137 verte, 191, 191 verte, 192, 193, 193 verte, 194 dotyczącego A. W. i wytworzonego przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, o czym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN;

d) [...] tom 3 - dokumentu na stronach: 57, 57 verte, dotyczącego A. W. i wytworzonego przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, o czym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN;

e) [...] tom 4 - dokumentów na stronach 70, 70 verte, 182 dotyczących A. W. i wytworzonych przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, o czym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN;

f) [...] tom 1 - dokumentu na stronach: 164, 164 verte, dotyczącego A. W. i wytworzonego przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, o czym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN;

g) [...] - dokumentu na stronach: 8, 8 verte, 9 dotyczącego A. W. i wytworzonego przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, o czym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN;

h) [...] - dokumentu na stronie 4 dotyczącego A. W. i wytworzonego przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, o czym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN.

W uzasadnieniu decyzji podał, że wśród materiałów dotyczących wnioskodawcy odnaleziono dokumenty wytworzone przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN).

Od powyższej decyzji A. W. wniósł odwołanie, w którym wskazał m.in., że organ po raz kolejny odmawia mu prawa do zapoznania się ze wszystkimi zasobami Instytutu Pamięci Narodowej dotyczącymi jego osoby oraz Strajku [...] w 1980 r., którego był organizatorem i współprzewodniczącym, a także - wykorzystując represyjny wymiar sprawiedliwości - odmawia mu prawa do obrony dobrego imienia.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: "kp.a.") w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 oraz art. 43 ust. 1 i 2 ustawy o IPN, uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr 6/12 o udostępnieniu A. W. kopii dotyczących go dokumentów (pkt 1) oraz umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji (pkt 2).

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN - "dokumenty muszą dotyczyć wnioskodawcy". Z przepisu tego wynika, że nie każdy dokument wytworzony przez określoną osobę lub przy jej udziale musi dotyczyć tej osoby. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że nie istnieją materiały archiwalne, które podlegają udostępnieniu A. W. w formie kopii na podstawie decyzji organu pierwszej instancji, a w szczególności wymienione w niej dokumenty. Organ pierwszej instancji powinien zatem wezwać wnioskodawcę do zwrotu kopii udostępnionych materiałów, które go nie dotyczą oraz pouczyć, że jakiekolwiek ich wykorzystanie będzie bezprawne. Zdaniem organu odwoławczego, umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 k.p.a. może nastąpić nie tylko wtedy, kiedy postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe, ale również w przypadku, gdy od początku było ono bezprzedmiotowe.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zobowiązanie organu do załatwienia jego wniosków z dnia [...] sierpnia 2007 r. i z dnia [...] października 2011 r. w zakresie określonym w skardze.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podczas rozprawy przed Sądem pierwszej instancji, ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego złożył pismo procesowe, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej skarżącego oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 139 k.p.a. w zw. z art. 43 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o IPN, poprzez jego niezastosowanie i wydanie w wyniku odwołania wniesionego przez skarżącego decyzji na jego niekorzyść oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez jego zastosowanie w sytuacji, kiedy stosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie jest wyłączone przez art. 32 ust. 1 w zw. z art. 43 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o IPN.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1712/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że z akt sprawy wynika, iż skarżący złożył wniosek określony w art. 30 ust. 1 ustawy o IPN, który został rozpatrzony przez organ pierwszej instancji w trybie określonym w art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, tj. udostępniono skarżącemu kopie dokumentów znajdujących się w aktach o wskazanych w decyzji sygnaturach. Organ odwoławczy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uznał, że decyzja organu pierwszej instancji jest "wadliwa", uchylił ją oraz umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o IPN stanowi, iż po rozpatrzeniu odwołania, o którym mowa w art. 31 ust. 2, Prezes Instytutu Pamięci wydaje decyzję, w której: (1) utrzymuje w mocy decyzję, o której mowa w art. 31 ust. 1; (2) uchyla decyzję, o której mowa w art. 31 ust. 1, i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji wykracza poza katalog określony w tym przepisie. Zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy o IPN, postępowanie w sprawach nieuregulowanych w ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. W sprawach określonych w art. 39 skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Z kolei w świetle art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skoro w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki określone w tym przepisie, to organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję na niekorzyść skarżącego, a więc z naruszeniem powołanych przepisów, co musiało skutkować jej uchyleniem. Wskazał, że Prezes Instytutu Pamięci ponownie rozpoznając sprawę będzie obowiązany uwzględnić powyższą ocenę i wydać rozstrzygnięcie zgodnie z przepisami.

Na skutek wniesienia przez Prezesa Instytutu Pamięci od powyższego wyroku skargi kasacyjnej, sprawę rozpoznawał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 753/14 oddalił skargę kasacyjną.

W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, mimo częściowo błędnego uzasadnienia. Podzielił trafność podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 32 ust. 1 ustawy o IPN, poprzez błędne przyjęcie, że przepis ten zawiera zamknięty katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego. Przeciwko takiej wykładni omawianego przepisu przemawia wykorzystanie dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych. Wykładni tego przepisu nie sposób dokonywać z pominięciem art. 43 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o IPN, w którym ustawodawca wskazał, że postępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Ustawodawca zastosował tu szeroko stosowaną technikę legislacyjną (przykładowo - w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. - np. dopuszczając stosowanie trybów nadzwyczajnych; wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 563/11). Wzgląd na racjonalność prawodawcy prowadzi do rezultatu, który eliminuje możliwość istnienia luki prawnej w zakresie możliwości umorzenia postępowania toczącego się na podstawie ustawy o Instytucie Pamięci. W rozpoznawanej sprawie nie zachodziły jednak przesłanki umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., albowiem A. W. miał interes prawny w wystąpieniu z wnioskiem na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN i oczekiwał wydania decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 139 k.p.a. w zw. z art. 43 ust. 1 ustawy o IPN. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że mimo, iż przesłanki z art. 139 k.p.a. nie zaistniały, to organ odwoławczy zaskarżoną decyzję wydał na niekorzyść skarżącego. Prezes IPN błędnie uznał, że wydane w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcie jest korzystne dla strony. W istocie jest przeciwnie - na podstawie decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] skarżącemu udostępniono kserokopie wskazanych w niej dokumentów, a w wyniku wniesionego przez niego odwołania, decyzję tę uchylono i umorzono postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes IPN wskazał, że "organ pierwszej instancji powinien wezwać stronę do zwrotu kopii udostępnionych jej materiałów, które jej nie dotyczą i pouczyć, że jakiekolwiek ich wykorzystanie będzie bezprawne" (s. 5 uzasadnienia decyzji nr [...]), co pogarsza sytuację prawną odwołującego się w stosunku do sytuacji ukształtowanej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Ustawodawca w art. 139 k.p.a. wprowadził zakaz reformationis in peius, zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zaskarżona decyzja nie przywołuje art. 139 k.p.a. ani w sentencji, ani w jej uzasadnieniu, w którym brak jest jakichkolwiek rozważań w tej materii. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że organ odwoławczy odstępując od zasady zakazu reformationis in peius, jest obowiązany w uzasadnieniu decyzji szczegółowo wykazać wystąpienie w decyzji organu pierwszej instancji rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego (wyroki NSA: z dnia 24 kwietnia 1986 r., sygn. akt II SA 1505/85; z dnia 6 lutego 1989 r., sygn. akt IV SA 1101/88, publ. ONSA 1989/2/71, akceptowane przez B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2014 s. 557-558 nb 6). Naruszenie omawianego zakazu przemawiało zatem za uchyleniem przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonej decyzji.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, po ponownym rozpatrzeniu odwołania A. W., decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN, uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], (pkt 1) oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji (pkt 2).

W uzasadnieniu decyzji podał, że ze zgromadzonych w toku kwerendy dokumentów ewidencyjnych organów bezpieczeństwa państwa wynika, iż A. W. został zarejestrowany przez Wydział [...] byłego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] jako tajny współpracownik o pseudonimie A. w 1981 r. Odnaleziono zapis z dziennika rejestracyjnego byłego Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...], sygn. [...], w którym odnotowano rejestrację tajnego współpracownika o pseudonimie A. do nr [...]. Jest także adnotacja o zniszczeniu akt w dniu [...] stycznia 1990 r.

Z karty [...] z kartoteki odtworzeniowej byłego Wydziału "[...]" Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych [...], [...], [...] wynika, że w dniu [...] września 1981 r. do nr [...] zarejestrowano A. W., syna [...] i [...], urodzonego w dniu [...] maja 1949 r. w [...]. Został on pozyskany w charakterze tajnego współpracownika w dniu [...] września 1981 r. przez [...] A. M. i przybrał pseudonim A. (przekreślone, odnotowana późniejsza zmiana pseudonimu na A.). Na karcie w pkt 9, w miejscu, w którym wpisuje się stopień, imię, nazwisko, numer telefonu i stanowisko oficera rejestrującego, pod nazwiskiem porucznika A. M. dopisano "[...]". Również na karcie [...] z kartoteki odtworzeniowej byłego Wydziału "[...]" Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych [...], [...], [...] oraz karcie [...] z kartoteki pseudonimowej byłej Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej i Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] odnotowano rejestrację A. W. jako tajnego współpracownika o pseudonimie [...] do numeru [...].

Z kartoteki odtworzeniowej byłego Biura "[...]" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych zachowała się karta [...] oraz karta [...]. Pierwsza z nich stanowi potwierdzenie rejestracji A. W. jako tajnego współpracownika przez [...] A. H. (lub M.) do numeru [...]. Pozyskanie nastąpiło w dniu [...] września 1981 r. Jako pseudonim tajnego współpracownika wpisano A. oraz A. (nadpisane). Nazwisko oficera rejestrującego A. H. (lub M.) zostało skreślone i dopisano: "[...]".

W ocenie organu odwoławczego jest niewątpliwe, że A. W. został zarejestrowany przez organ bezpieczeństwa państwa jako tajny współpracownik o pseudonimie A. oraz A.. Wszystkie wymienione w osnowie zaskarżonej decyzji dokumenty to wyciągi z materiałów operacyjnych sporządzonych na podstawie informacji przekazanych przez tajnego współpracownika o pseudonimie A. (informacja z dnia [...] stycznia 1988 r. - w aktach o sygn. [...] tom I; informacja z dnia [...] lutego 1988 r. - w aktach o sygn. [...] tom III; informacje z dnia [...] sierpnia 1988 i [...] lutego 1989 r. - w aktach o sygn. [...] tom IV; informacja z dnia [...] maja 1989 r. - w aktach o sygn. [...] tom I; informacja z dnia [...] grudnia 1989 r. - w aktach o sygn. [...]; informacja z dnia [...] maja 1989 r. - w aktach o sygn. [...]) oraz A. (informacja z dnia [...] lutego 1986 r. - w aktach o sygn. [...] tom V; informacje z dnia [...] lutego 1987 r., [...] lutego 1987 r. i [...] marca 1987 r. - w aktach o sygn. [...] tom II). Sporządził je [...] (oficer wymieniony w dokumentach ewidencyjnych jako funkcjonariusz rejestrujący/prowadzący A. W. jako tajnego współpracownika). Z uwagi na charakter tych dokumentów, środowisko, w którym działał A. (A.) oraz osobę oficera prowadzącego, organ pierwszej instancji przyjął, iż do ich wytworzenia konieczny był udział wnioskodawcy dostarczającego organowi bezpieczeństwa państwa informacje w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, do wydania decyzji o udostępnieniu wnioskodawcy dotyczących go dokumentów w formie kopii konieczne jest łączne spełnienie następujących przesłanek: (1) dokumenty muszą dotyczyć wnioskodawcy; (2) dokumenty muszą być wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Zdaniem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przedmiotowej sprawie nie jest spełniona pierwsza z wymienionych wyżej przesłanek. Z brzmienia art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy wynika, że nie każdy dokument wytworzony przez określoną osobę lub przy jej udziale musi dotyczyć tej osoby. W przeciwnym wypadku nie byłoby konieczne podkreślanie przez ustawodawcę, że dokument podlegający udostępnieniu w kopii, a nie w oryginale, musi być zarówno wytworzony przez wnioskodawcę, jak i musi tego wnioskodawcy dotyczyć. Wyciąg z informacji operacyjnej sporządzonej na podstawie danych przekazanych organowi bezpieczeństwa państwa przez tajnego informatora nie jest dokumentem dotyczącym tego informatora. Zawiera bowiem informacje dotyczące innych osób będących w zainteresowaniu organu bezpieczeństwa państwa, służące do rozpracowania tych osób. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 października 2005 r., sygn. akt K 31/04 podkreślił, iż (...) prawo dostępu do urzędowych dokumentów i zbiorów danych odnosi się wyłącznie do dokumentów i zbiorów danych, dotyczących danej osoby (art. 51 ust. 3 Konstytucji RP). Nie obejmuje ono zatem wszystkich dokumentów związanych z tą osobą w jakikolwiek sposób, ale wyłącznie te, których osoba zainteresowana jest obiektem. W szczególności odnosić się to będzie do dokumentów i zbiorów danych, zawierających informacje na podstawie celowo gromadzonych danych o tej osobie (art. 6 ustawy o IPN). Wykluczyć zatem należy objęcie tym prawem konstytucyjnym takich dokumentów czy zbiorów danych, które były wytworzone przez osoby wymienione w art. 35 ust. 2 ustawy o IPN, osobiście lub z ich udziałem, w związku z pełnieniem zadań funkcjonariusza, pracownika, czy współpracownika organów bezpieczeństwa państwa, ale ich bezpośrednio, jako obiektów działalności organów bezpieczeństwa państwa, nie dotyczą. Konstytucyjne prawo dostępu do urzędowych dokumentów oraz zbiorów danych (art. 51 ust. 3 Konstytucji RP), jak i prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą (art. 51 ust. 4 Konstytucji), nawiązuje bezpośrednio do prawa prywatności z art. 47 Konstytucji RP i je rozwija. Należy zatem zagwarantować w konkretnych aktach stosowania prawa, aby wskazane wyżej prawa konstytucyjne nie były realizowane z naruszeniem, a nawet narażeniem na jakąkolwiek szkodę prawa do prywatności innych osób, a przede wszystkim tych, przeciwko którym kierowane były w przeszłości działania funkcjonariuszy, pracowników i współpracowników organów bezpieczeństwa państwa.

Nie można zakładać, iż ustawodawca nowelizując w marcu 2010 r. ustawę o Instytucie Pamięci Narodowej nie uwzględnił powyższej argumentacji Trybunału Konstytucyjnego. Interpretacja przyznająca wnioskodawcom prawo wglądu do dokumentów, które zostały wytworzone przez nich lub przy ich udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora, a dotyczą osób trzecich, byłaby sprzeczna z preambułą ww. ustawy, która podkreśla, że ustawodawca ma na względzie powinność zadośćuczynienia przez nasze państwo wszystkim pokrzywdzonym przez państwo łamiące prawa człowieka. Informacje dotyczące często intymnego życia osób inwigilowanych, dane wrażliwe lub inne, objęte prawem do prywatności określonym w art. 47 Konstytucji RP, nie mogą być, w opinii Prezesa IPN, udostępniane innym osobom, niż wymienione w ustawie. Udostępnienie stronie informacji operacyjnych lub innych podobnych dokumentów dotyczących osób trzecich, a nie dotyczących strony jako obiektu, w sposób rażący naruszałoby interes społeczny. Z tego względu organ odwoławczy stwierdził, że utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji nie jest możliwe.

Dodatkowo Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wyjaśnił, że w postępowaniu dotyczącym udostępnienia dokumentów nie bada ich autentyczności, nie prowadzi także postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy. Badanie, czy osoba faktycznie była tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisu art. 3a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2013 r., poz. 1388 ze zm.), odbywa się w postępowaniu lustracyjnym, w trybie opisanym w art. 17-21g tej ustawy.

Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. A. A. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie oraz utrzymanie w mocy decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...].

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Skarżący w piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2015 r. wniósł o dopuszczenie dowodu z: wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2012 r. sygn. akt [...], z którego - jak podniósł - wynika, że nie był on tajnym współpracownikiem służb, oraz postanowienia Sądu [...] w [...] z dnia [...] września 2008 r. sygn. akt [...].

Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 7 października 2015 r., ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego złożył pismo procesowe, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji m.in. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ odwoławczy wszelkich czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego, co skutkowało błędnym zastosowaniem art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, polegającym na błędnym przyjęciu, iż udostępnione przez organ pierwszej instancji dokumenty nie dotyczyły skarżącego będącego wnioskodawcą, podczas z gdy z treści wyciągów jednoznacznie wynika, że dokumenty zawierają "informacje dotyczące" wnioskodawcy. Ponadto podał, że Prezes Instytutu Pamięci błędnie ustalił, że z odnalezionych dokumentów w IPN wynika, że A. W. został zarejestrowany jako tajny współpracownik. Wskazał, że zawarcie w treści udostępnionych dokumentów informacji bezpośrednio o "W." skutkuje tym, że skarżący jest "obiektem", czyli podmiotem, o którym gromadzono i zbierano informacje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 132/15 oddalił skargę A. W. wniesioną w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał treść art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Ponadto wskazał na wydany już w niniejszej sprawie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 753/14 oraz zacytował fragmenty jego uzasadnienia. Następnie w całości powielił treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona pierwsza z przesłanek zawartych w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. W ocenie Sądu pierwszej instancji, zaskarżona decyzja nie narusza prawa i została wydana zgodnie z wytycznymi zawartymi w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2014 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A. A. W., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając ww. wyrok w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 24 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 309/16 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku NSA stwierdził, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie nie spełnia wymogów określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. Nie przedstawia ono przyjętego przez sąd stanu faktycznego, zaś w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia, ogranicza się do przytoczenia treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN i całkowitego powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i jego prostej akceptacji. Ponadto zawiera ono zacytowanie treści art. 170 p.p.s.a. i omówienie przesłanek jego zastosowania oraz NSA z dnia 27 czerwca 2014r. sygn. akt I OSK 753/14, którego argumenty na tym etapie postępowania nie dotyczyły już jej istoty. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze stwierdził jedynie, że "zaskarżona decyzja nie narusza prawa i została wydana zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2014 r.".

W ocenie NSA, Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ograniczył się do przepisania stanowiska Prezesa Instytutu Pamięci przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i to w sytuacji, gdy było ono przez A. W. kwestionowane. Starał się on bowiem dowodzić swoich racji wspierając się powołaniem przemawiających na jego korzyść okoliczności stanu faktycznego i wnosząc o przeprowadzenie przedłożonego dowodu z dokumentu w postaci wyroku Sądu [...] w [...],[...] z dnia [...] października 2012 r., sygn. akt [...] w kontekście podstawy prawnej rozstrzygnięcia. NSA podniósł, iż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd pierwszej instancji zweryfikował te twierdzenia i dał temu wyraz, poprzez przedstawienie dostatecznie szczegółowo istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy elementów jej stanu faktycznego i prawnego oraz podanie, z jakich powodów podniesione przez skarżącego zarzuty nie zostały uwzględnione.

NSA uznał, że analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku upoważnia do stwierdzenia, że Sąd pierwszej instancji - poprzez taki sposób jego sporządzenia - w istocie nie wyjaśnił istoty sporu prawnego dotyczącego uprawnienia A. W. do wglądu do dokumentów na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Przede wszystkim jednak spowodował, że zarówno A. W., jak i Naczelny Sąd Administracyjny, w toku kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku nie są w stanie prześledzić toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i poznać racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwia dokonanie jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia.

NSA podniósł, iż Sąd pierwszej instancji, z uwagi na wynikający z art. 141 § 4 p.p.s.a. obowiązek wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, oddalając skargę nie mógł poprzestać jedynie na powołaniu art. 151 p.p.s.a. bez uprzedniego dokonania ustaleń w zakresie stanu faktycznego, wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie i kontroli ich subsumcji.

NSA stwierdził, że WSA w Warszawie w ponownie prowadzonym postępowaniu powinien rozpoznać wniesioną skargę z uwzględnieniem wskazanych powyżej uwag i sporządzić uzasadnienie, które będzie spełniać wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Obecny na rozprawie przed WSA w Warszawie w dniu 6 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w odpowiedzi na skargę z dnia [...] stycznia 2015 r.

Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Stosownie do art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Jak wskazano w części sprawozdawczej uzasadnienia, na skutek skargi kasacyjnej A. A. W., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 309/16 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 132/15 oddalający skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 19 listopada 2014 r. nr 70/14 uchylającą decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, iż ww. wyrok wydany został z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. WSA w Warszawie nie ustosunkował się do wniosków dowodowych i argumentów skarżącego podnoszonych w skardze i późniejszym piśmie procesowym, a w konsekwencji nie przedstawił dostatecznie szczegółowo istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy elementów jej stanu faktycznego i prawnego. Ponadto Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił istoty sporu prawnego dotyczącego uprawnienia skarżącego do wglądu do dokumentów na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Formułując wytyczne co do dalszego postępowania NSA stwierdził, że Sąd pierwszej instancji powinien rozpoznać wniesioną skargę z uwzględnieniem wskazanych uwag i sporządzić uzasadnienie, które będzie spełniać wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd w składzie orzekającym związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 24 listopada 2017 r. W konsekwencji, Sąd zobowiązany był do kontroli legalności zaskarżonej decyzji przy uwzględnieniu zaprezentowanego powyżej stanowiska Sądu drugiej instancji.

W myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby. Związanie podmiotów, o których mowa w ww. przepisie, polega na związaniu ich dyspozycją zawartą w skonkretyzowanej, zindywidualizowanej i trwałej normie prawnej wywiedzionej przez sąd z norm generalnych i abstrakcyjnych zawartych w przepisach prawnych. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w tymże orzeczeniu (por. wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r. sygn. akt II CKN 655/98; publ. LEX nr 51062). W kolejnym postępowaniu zatem, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się bowiem w tym, że inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1578/09, publ. CBOSA).

Z kolei zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania organu w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11, publ. CBOSA). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97; z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).

Zaznaczyć należy, że ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Powyższe przesłanki nie zaistniały w rozpoznawanej sprawie.

Zatem Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, rozpatrując ponownie odwołanie skarżącego od decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], obowiązany był uwzględnić ocenę prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 753/14. NSA, oddalając skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2013r. sygn. akt II SA/Wa 1712/12, podzielił pogląd tego Sądu o naruszeniu przez organ drugiej instancji zakazu "reformationis in peius", o którym mowa w art. 139 k.p.a. Organ odwoławczy bowiem, uchylając zaskarżoną decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] i umarzając postępowanie w sprawie stwierdził, iż "organ pierwszej instancji powinien wezwać stronę do zwrotu kopii udostępnionych jej materiałów, które jej nie dotyczą i pouczyć, że jakiekolwiek ich wykorzystanie będzie bezprawne", co pogarsza sytuację prawną odwołującego się w stosunku do sytuacji ukształtowanej tą decyzją. Sąd kasacyjny nie podzielił jednak wykładni art. 32 ust. 1 ustawy o IPN zaprezentowanej w ww. wyroku Sądu pierwszej instancji. Wskazał, iż "wzgląd na racjonalność prawodawcy prowadzi do rezultatu, który eliminuje możliwość istnienia luki prawnej w zakresie możliwości umorzenia postępowania toczącego się na podstawie ustawy o Instytucie Pamięci". Jednocześnie jednak NSA podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., albowiem skarżący miał interes prawny w wystąpieniu z wnioskiem na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN i oczekiwał wydania decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty.

W świetle powyższego decyzję Prezesa Instytutu Pamięci z dnia [...] listopada 2014 r. należy ocenić jako wadliwą.

Po pierwsze z tego powodu, że ww. decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN, tj. uchylająca zaskarżoną decyzję i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, jest rozstrzygnięciem kasacyjnym i ma charakter stricte procesowy - analogicznie do rozstrzygnięcia podejmowanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., na co wskazał NSA w ww. wyroku z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 753/14. Decyzja ta nie stanowi rozstrzygnięcia merytorycznego, tj. nie załatwia sprawy co do istoty. Ponadto w uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy w zasadzie powielił stanowisko przedstawione w uchylonej przez Sąd pierwszej instancji decyzji z dnia 14 lipca 2012r. (z pominięciem argumentacji dotyczącej zasadności umorzenia postępowania na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. i zwrotu udostępnionych skarżącemu materiałów), nie wyjaśniając z jakich powodów uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji. Wszak rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN, wobec brzmienia art. 43 ust. 1 tej ustawy, stanowi wyjątek od zasady merytorycznego charakteru postępowania odwoławczego i może zostać wydane jedynie w sytuacji, gdy zachodzi dalsza konieczność wyjaśnienia pewnego zakresu sprawy, istotnego dla jej rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji kasacyjnej może nastąpić tylko wtedy, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego albo postępowanie takie przeprowadził z istotnym naruszeniem przepisów procesowych, którego konsekwencją jest brak wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy. Jako wadliwe należy ocenić wydanie decyzji kasacyjnej zarówno w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ pierwszej instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym, jak i w przypadku gdy zaskarżona decyzja jest dotknięta jedynie błędami natury prawnej - co - jak podnosił organ odwoławczy miało miejsce w niniejszej sprawie - bowiem skarżący nie spełnił jednej z przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, warunkujących udostępnienie kopii dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci. Podkreślić należy, że organ odwoławczy nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. w jakim zakresie organ pierwszej instancji miałby "ponownie rozpatrzyć" sprawę, a ma to o tyle istotne znaczenie w kontekście dalszego procedowania przez organ pierwszej instancji, że - jak wskazał NSA w ww. wyroku z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 753/14 - w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zaś skarżący - mając interes prawny w złożeniu wniosku - oczekiwał wydania decyzji merytorycznej.

Po drugie, zaskarżona decyzja jest wadliwa, bowiem Prezes Instytutu Pamięci błędnie uznał, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, tj. że udostępnione mu przez organ pierwszej instancji dokumenty "nie dotyczą wnioskodawcy".

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o IPN każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci. Instytut Pamięci udostępnia dokumenty, o których mowa w ust. 1, dotyczące wnioskodawcy lub kopie tych dokumentów, jeżeli stan faktyczny zachowania dokumentów nie pozwala na ich udostępnienie lub jeżeli o dostęp do tych samych dokumentów ubiega się jednocześnie wiele osób lub gdy dysponuje wyłącznie kopiami tych dokumentów, przy czym: Instytut Pamięci udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji (ust. 2 pkt 1).

Zatem do wydania decyzji o udostępnieniu wnioskodawcy dotyczących go dokumentów w formie kopii konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze, dokumenty muszą dotyczyć wnioskodawcy, tj. muszą zawierać informacje o wnioskodawcy; po drugie, dokumenty muszą być wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Zdaniem organu odwoławczego, ww. przesłanki są spełnione w przypadku dokumentów wytworzonych przez osobę lub przy jej udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora i jednocześnie dotyczących tej osoby jako "obiektu" działalności organów bezpieczeństwa państwa. Dotyczy to takich dokumentów jak np. zobowiązanie do współpracy, pokwitowanie wynagrodzenia za współpracę, notatka z rozmowy przeprowadzonej z tajnym współpracownikiem spisana w jego obecności celem jego zdyscyplinowania, a także inne tego rodzaju dokumenty przechowywane przez organ bezpieczeństwa państwa celem gromadzenia danych o tajnym informatorze. Natomiast pisane doniesienia, notatki służbowe spisane ze słów tajnych informatorów w ich obecności, zawierające informacje operacyjne dotyczące innych osób, należy zaliczyć do dokumentów wytworzonych przez osobę lub przy jej udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji, jednak dokumenty te nie dotyczą tajnego informatora (wnioskodawcy) w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN.

W ocenie Sądu, powyższy pogląd nie jest trafny. Nie można bowiem przyjąć, że pierwsza z przesłanek wymienionych w ww. przepisie jest spełniona tylko w przypadku dokumentów (wytworzonych przez osobę lub przy jej udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora), dotyczących tej osoby wyłącznie jako obiektu działalności organów bezpieczeństwa państwa, a nie w przypadku innych dokumentów związanych z tą osobą. Dokumenty, o których mowa w ww. przepisie muszą jedynie "dotyczyć wnioskodawcy", co nie jest równoznaczne z tym, że muszą dotyczyć wnioskodawcy wyłącznie jako obiektu i jednocześnie nie mogą dotyczyć osób trzecich będących w zainteresowaniu organów bezpieczeństwa państwa.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, o treści wyżej powołanej, został wprowadzony do ustawy o IPN ustawą z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 79, poz. 552). W uzasadnieniu projektu do ww. ustawy zmieniającej wskazano m.in., że "Projekt nowelizacji wprowadza zasadniczą zmianę dotyczącą zasad udostępniania dokumentów. Będą one udostępniane w znacznie szybszym tempie niż do tej pory i według bardziej przejrzystych reguł, co będzie efektem m.in. opublikowania inwentarzy archiwalnych. Zniesione zostaną także ograniczenia w udostępnianiu akt osobom, które IPN uznawał za osobowe źródła informacji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Ta intencja stanęła jednak w kolizji z prawem do obrony oskarżonych o współpracę z organami bezpieczeństwa. Praktyka działania IPN pogłębiła jeszcze ten problem przez przyjęcie rozszerzających i arbitralnych kryteriów odmowy dostępu do dokumentów. Proponowane rozwiązanie udostępnia więc dokumenty wszystkim zainteresowanym i uwalnia IPN od obowiązku orzekania, który dokument można udostępnić i komu, a który nie. Przedkładany projekt stanowi w tym zakresie również wykonanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego".

Powyższa argumentacja wzmacnia stanowisko tutejszego Sądu, że w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN udostępnieniu wnioskodawcy, o którym mowa w tym przepisie, podlegają kopie dokumentów "dotyczących" jego osoby, tj. zawierających w swej treści informacje o wnioskodawcy.

Przenosząc powyższe uwagi na stan sprawy stwierdzić należy, że wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r. Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] trafnie uznał, że na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN wnioskodawcy podlegają udostępnieniu kopie dokumentów enumeratywnie wymienionych w sentencji tej decyzji, znajdujące się w aktach o wskazanych sygnaturach. Analiza tych materiałów źródłowych dokonana przez Sąd pozwala zaakceptować stanowisko organu pierwszej instancji, że kopie ww. dokumentów dotyczą A. W. i zostały wytworzone przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora. Potwierdza to dodatkowo notatka służbowa pracownika Oddziału IPN z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], z której wynika, że "kopie udostępnionych dokumentów zawierają nazwisko oraz informacje dotyczące wnioskodawcy", tj. wypowiedzi osób trzecich o wnioskodawcy, wypowiedzi wnioskodawcy, odnotowanie udziału wnioskodawcy w spotkaniu, przywołanie poglądów wnioskodawcy, wskazanie czynności wykonanych przez wnioskodawcę. Pozostałe dokumenty źródłowe, załączone do akt sprawy, nie spełniają ww. przesłanki, tj. nie dotyczą wnioskodawcy bądź nie zostały sporządzone przy jego udziale.

Powyższej oceny nie zmienia argumentacja organu odwoławczego, w tym również w zakresie poczynionych ustaleń w wyniku kwerendy dokumentów ewidencyjnych organów bezpieczeństwa państwa (wymienione karty z kartoteki odtworzeniowej byłego Wydziału "[...]" Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych [...], [...], [...] oraz z kartoteki odtworzeniowej byłego Biura "[...]" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych), z których wynika, że A. W. został zarejestrowany przez organ bezpieczeństwa państwa jako tajny współpracownik o pseudonimie A. oraz A.

Zgodzić należy się przy tym ze stanowiskiem organu odwoławczego, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w postępowaniu dotyczącym udostępnienia dokumentów nie bada ich autentyczności, nie prowadzi także postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy. Badanie, czy osoba faktycznie była tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisu art. 3a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, odbywa się w postępowaniu lustracyjnym, w trybie opisanym w art. 17-21g tej ustawy. Innymi słowy weryfikacja, czy określona osoba była tajnym informatorem lub pomocnikiem przy operacyjnym zdobywaniu informacji, pozostaje poza kognicją Prezesa Instytutu Pamięci. Znajduje to odzwierciedlenie w ugruntowanym stanowisku judykatury (por. wyroki NSA: z dnia 3 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 551/15; z dnia 24 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 2560/15; publ. CBOSA), gdzie podkreśla się, że organ w postępowaniu o udostępnienie dokumentów, na podstawie ich treści ocenia jedynie, czy dotyczyły one skarżącego oraz czy zostały wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. W tym postępowaniu organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w tych dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. Konsekwentnie, również sąd administracyjny orzekający w sprawie, której przedmiotem jest udostępnienie dokumentów w trybie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN nie bada, czy informacje zawarte w dokumentach dotyczących konkretnej osoby odpowiadają rzeczywistemu stanowi rzeczy.

Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Mając na względzie wyrok NSA z dnia 24 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 309/16 oraz wniosek skarżącego zawarty w piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2015 r. Sąd postanowił przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów: wyroku Sądu [...] w [...][...] z dnia [...] października 2012 r. sygn. akt [...] oraz postanowienia Sądu [...] w [...] z dnia [...] września 2008 r. sygn. akt [...].

Jednocześnie Sąd stwierdza, że dokumenty te nie mogą mieć wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji z powodów wskazanych powyżej. Wymienione prawomocne postanowienie Sądu Apelacyjnego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania lustracyjnego nie ma znaczenia dla przedmiotu kontrolowanej sprawy. Analogicznie należy ocenić wyrok Sądu [...] w [...] z dnia [...] października 2012 r., bowiem to, czy skarżący był, czy też nie był tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa, nie jest (nie może być) przedmiotem niniejszej sprawy. Marginalnie wskazać należy, że Sąd Okręgowy w ww. wyroku nie przesądził w żaden sposób ww. kwestii. W ustaleniach faktycznych, powołując się na określone dowody (zeznania świadków), Sąd ten podał, że "sam A. W. nie był tajnym współpracownikiem służb, chociaż próbowano wytworzyć takie wrażenie, między innymi dokonując jego rejestracji jako tajnego współpracownika, aby go skompromitować przed innymi działaniami opozycji". Końcowo natomiast Sąd stwierdził, że "celem działania A. W. było dokonanie przy okazji tego postępowania (w sprawie o odszkodowanie i zadośćuczynienie za represjonowanie w latach 1970 - 1989 przez internowanie w okresie stanu wojennego - przyp. Sądu) swojej lustracji i oczyszczenie się z podejrzeń o współpracę z organami bezpieczeństwa PRL. W kontradyktoryjnym procesie strona przeciwna, reprezentowana przez Prokuraturę, nie zarzucała mu jednak nigdy bycia tajnym współpracownikiem, co mogłoby decydować o prawie do odszkodowania. W związku z tym Sąd tą kwestią się szerzej nie zajmował, natomiast zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw do uznania wnioskodawcy za tajnego współpracownika. Przeprowadzenie lustracji nastąpić może w innym trybie, ale nie służy temu niniejsze postępowanie. Ostatecznie A. W. może wystąpić przeciwko osobom, które naruszają jego dobre imię w jakikolwiek sposób, np. poprzez twierdzenie, że był on tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa PRL, z pozwem o ochronę dóbr osobistych".

Konkludując stwierdzić należy, że z powodów wskazanych powyżej zaskarżona decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2014 r. podlegała eliminacji z obrotu prawnego. Organ ten, ponownie rozpatrując sprawę, uwzględni dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Zważy, że w ocenie Sądu, decyzja Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. o udostępnieniu skarżącemu kopii wymienionych dokumentów w trybie art. 30 ust. 2 pkt 1 i art. 31 ust. 1 ustawy o IPN, jest prawidłowa. Weźmie również pod uwagę stanowisko NSA zwarte w wyroku z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 753/14, że w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zaś skarżący - mając interes prawny w złożeniu wniosku - oczekiwał wydania decyzji co do istoty. Organ uwzględni również fakt, że w oparciu o ww. decyzję organu pierwszej instancji kopie ww. dokumentów zostały już faktycznie udostępnione skarżącemu, a argumentacja zawarta w odwołaniu, a następnie w skardze do Sądu koncentruje się na kwestii oryginalności i prawdziwości danych wynikających z tych dokumentów, co nie może być przedmiotem badania Prezesa Instytutu Pamięci.

Końcowo, mając na względzie kwestię dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na decyzję kasacyjną organu drugiej instancji (art. 32 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o IPN), na którą wskazał pełnomocnik organu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2018 r., Sąd stwierdza, że na obecnym etapie postępowania, wobec związania oceną prawną zawartą w wyroku NSA z dnia 24 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 309/16 oraz w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 753/14 na zasadzie art. 190 i art. 170 p.p.s.a., nie znajduje podstaw do odrzucenia skargi jako niedopuszczalnej w oparciu o art. 58 ust. 1 pkt 1 p.p.s.a.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.