Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2201/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 par.1 , 135, 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 36, 44, 45, 49
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Stawecki (spr.), , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zychora, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2017 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2016 r. znak [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącej [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym aktem jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2016 r., znak: [...], wydana na skutek odwołania spółki [...] sp. z o.o. Oddział Dystrybucji [...], zwanej dalej "skarżącą". Decyzją tą organ odwoławczy uchylił w części decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] w zakresie nakazu zmiany lokalizacji obiektu budowlanego oraz nakazu zmiany przebiegu linii energetycznej i w tym zakresie umorzył także postepowanie, a w części nakazał wykonanie określonych robót wyznaczając nowy termin ich wykonania.

Wskazana decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego istotnie zmieniała decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2016 r., znak: [...]. Organ pierwszej instancji nakazał skarżącej (operatorowi sieci energetycznej) doprowadzenie zabytku do jak najlepszego stanu poprzez usunięcie i zmianę lokalizacji betonowego słupa energetycznego, ustawionego tuż przy elewacji frontowej dworu, a także zmianę przebiegu linii energetycznej prowadzonej bezpośrednio przy zabytku. Jednocześnie organ zobowiązał skarżącą do wykonania powyższych prac po wcześniejszym uzyskaniu pozwolenia na ich prowadzenie od wojewódzkiego konserwatora zabytków, wyznaczając termin na wykonanie ww. czynności do dnia [...] kwietnia 2016 r.

Zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu [...] listopada 2015 r. [...] Spółka z o.o. jako właściciel sieci elektroenergetycznej niskiego napięcia i operator systemu dystrybucyjnego dokonał wymiany w trybie awaryjnym istniejącego słupa linii napowietrznej niskiego napięcia w miejscowości [...] w województwie [...], w powiecie [...]. Według operatora sieci bezzwłoczność tych prac wynikała z bardzo złego stanu technicznego istniejącego słupa drewnianego, który to stan wynikał z zaawansowanego procesu gnilnego w części przyziemnej. Mogło to spowodować w każdej chwili złamanie słupa i doprowadzić do porażenia prądem elektrycznym osób postronnych. Uszkodzony słup znajdował się bezpośrednio przy fasadzie zabytkowego renesansowego pałacu (dworu) z XVI wieku.

Prace zostały przeprowadzone w ten sposób, że po zdemontowaniu przewodów elektrycznych, istniejący słup drewniany został wyciągnięty i w tym samym miejscu został posadowiony słup żelbetonowy. Trasa przebiegu przewodów linii napowietrznej niskiego napięcia nie została zmieniona.

W wyniku interwencji właściciela zabytkowego pałacu [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków przeprowadził w dniu [...] listopada 2015 r. kontrolę prac prowadzonych bezpośrednio przy dworze w [...]. Dwór jest objęty ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków województwa [...] pod nr [...] dokonany w dniu [...] kwietnia 1961 r., a obszar parku w [...] wpis do tego samego rejestru zabytków pod nr [...] (wpis z dnia [...] lipca 1978 r.).

W trakcie kontroli stwierdzono, że tuż przy elewacji frontowej obiektu został ustawiony betonowy słup energetyczny, zagłębiony w gruncie, w miejscu istniejącego tu w przeszłości drewnianego. Prace te przeprowadzone zostały przez spółkę [...] sp. z o.o. Oddział Dystrybucji w [...], bez zgody właściciela dworu i części parku, jak również bez uzyskania pozwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków. Obecny w trakcie kontroli przedstawiciel spółki [...] sp. z o.o. wniósł do protokołu, że prace polegające na wymianie słupa i przewodów prowadzone były w trybie awaryjnym ze względu na zły stan techniczny urządzeń. W związku ze stwierdzeniem przeprowadzenia robót budowlanych przy zabytku bez wymaganego prawem pozwolenia, [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji nakazującej przeprowadzenie robót budowlanych przy ww. zabytku.

W konsekwencji [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nakazał skarżącej jako wykonawcy robót budowlanych w obszarze parku w [...] wpisanego do rejestru zabytków oraz bezpośrednio przy dworze objętym ochroną konserwatorską, doprowadzenie zabytku do jak najlepszego stanu poprzez usunięcie i zmianę lokalizacji betonowego słupa energetycznego, ustawionego tuż przy elewacji frontowej dworu i zmianę przebiegu linii energetycznej prowadzonej bezpośrednio przy zabytku. Jednocześnie organ zobowiązał skarżącą do wykonania powyższych prac po wcześniejszym uzyskaniu pozwolenia na ich prowadzenie od wojewódzkiego konserwatora zabytków, wyznaczając termin na wykonanie ww. czynności do dnia [...] kwietnia 2016 r.

Organ pierwszej instancji wydał powyższą decyzję działając na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2, art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, g, art. 7 pkt 1, art. 5 ust. 4, art. 4 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 z późn. zm., zwanej dalej "ustawą o ochronie zabytków") oraz na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23), zwanej dalej "k.p.a.".

Na podstawie analizy zebranych dowodów w sprawie, konserwator zabytków stwierdził, że betonowy słup ustawiony w bezpośredniej bliskości elewacji dworu, która posiada cenny wystrój architektoniczny z okresu renesansu i baroku, przez co w sposób istotny wpływa na jego ekspozycję i walory artystyczne. Ponadto istniejący słup może w przyszłości utrudniać prowadzenie prac konserwatorskich przy obiekcie. Forma i lokalizacja słupa jest całkowicie niedostosowana do zabytkowego charakteru tego obszaru i ma negatywny wpływ na walory dworu i parku. Przeprowadzone prace w całym swym zakresie są niezgodne z zasadami ochrony zabytków. Ponadto, na tym terenie znajdują się historyczne warstwy kulturowe, które mogły zostać uszkodzone na skutek prowadzenia prac ziemnych bez nadzoru archeologicznego.

Skarżąca pismem z dnia [...] marca 2016 r. zaskarżyła powyższą decyzję wojewódzkiego konserwatora zabytków, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Powyższemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 36 ust.1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków:

a) przez postawienie wymogu uzyskania pozwolenia przez przedsiębiorstwo energetyczne, które nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej;

b) przez zobowiązanie skarżącej do wykonania na własny koszt prac dotyczących wymiany istniejącego słupa energetycznego zlokalizowanego na prywatnym gruncie;

c) przez ustalenie terminu wykonania czynności na dzień [...] kwietnia 2016 r.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że Istniejąca sieć elektroenergetyczna niskiego napięcia jest siecią poniemiecką, która była konserwowana w zakresie wymaganych zabiegów eksploatacyjnych. Linia ta istniała zatem wcześniej niż wpis zarówno dworu, jak i parku w [...], do rejestru zabytków. Skarżąca stwierdziła, że jedynie utrzymuje w należytym stanie technicznym linię energetyczną istniejącą od przedwojnia. Wymiana słupa z drewnianego na żelbetowy nie daje podstaw do zobowiązania [...] do zmiany lokalizacji linii. Taka zmiana powinna zostać dokonana z inicjatywy i na koszt właściciela nieruchomości. Skarżąca nie może zgodnie z prawem dokonywać inwestycji w obce środki trwałe.

Równocześnie, z uwagi na zużycie dotychczas istniejącego słupa drewnianego nie jest możliwy powrót do stanu wcześniejszego.

Zdaniem skarżącej, to właściciel dworu powinien wystąpić do operatora przesyłowego o wydanie warunków usunięcia kolizji i zawarcie umowy na usunięcie kolizji na podstawie uzgodnionego projektu budowlanego oraz uzyskać pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków na prowadzenie prac.

Ponadto skarżąca wskazała, że przyjęty w decyzji termin wykonania prac do dnia [...] kwietnia 2016 r. jest nierealny. Zmiana lokalizacji linii wymaga szeregu czynności, takich jak: ustalenie stanów własnościowych gruntu, wykonanie projektu technicznego nowego przebiegu linii, uzyskanie pozwolenia na budowę oraz pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, które to czynności sięgają przeciętnie około 10-12 miesięcy.

Na skutek powyższego odwołania Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2016 r. Decyzją tą organ:

1) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nakazu zmiany lokalizacji betonowego słupa energetycznego, ustawionego tuż przy elewacji frontowej dworu i umorzył postępowanie w tej części;

2) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nakazu zmiany przebiegu linii energetycznej prowadzonej bezpośrednio przy zabytku i umorzył postępowanie w tej części;

3) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wyznaczenia terminu wykonania nakazanych prac i ustalił termin usunięcia betonowego słupa, posadowionego tuż przy elewacji frontowej dworu do dnia [...] lutego 2017 r.

4) w pozostałej części, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższą decyzję organ odwoławczy wydał na podstawie art. 7 pkt 1, art. 45 ust. 1 pkt 2, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

W ocenie organu drugiej instancji nie ulega wątpliwości, że ustawienie betonowego słupa na tle frontowej elewacji dworu, ukształtowanej w dobie renesansu i baroku, z cennym historycznym wystrojem architektonicznym, zmienia w sposób niepożądany wygląd tego zabytku, obniżając jego walory estetyczne. Zasadnym wobec tego było skorzystanie z przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 przywołanej ustawy o ochronie zabytków i wskazanie, że jak najlepszy stan zabytku, tj. dworu w [...], należy uzyskać poprzez usunięcie betonowego słupa, posadowionego tuż przy elewacji frontowej tego budynku. W ocenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, organ pierwszej instancji miał uzasadnione podstawy do podjęcia działań określonych w art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Organ stwierdził, że niekorzystny dla zabytku przebieg linii energetycznej i lokalizacji ww. słupa stanowiącego część tej infrastruktury, zostały ustalone przed wpisem obiektu i obszaru do rejestru zabytków. Dlatego w istniejącym stanie rzeczy nie znajduje zastosowania art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, który jest narzędziem nadzoru konserwatorskiego zarezerwowanym dla sytuacji wykonania określonych prac bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu. Z uwagi na powyższe, organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nakazu zmiany lokalizacji betonowego słupa oraz nakazu zmiany przebiegu linii energetycznej prowadzonej bezpośrednio przy zabytku i umorzył postępowanie w tym zakresie.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem organu drugiej instancji [...] sp. z o.o. Oddział Dystrybucji [...] zaskarżyła w dniu [...] sierpnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przedstawioną decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez:

1) błędną wykładnię art. 5, art. 36 ust. 1 pkt 2, art. 36a oraz art. 44 ust. 4 i art. 49 ustawy o ochronie zabytków poprzez wyznaczenie skarżącej, w miejsce właściciela zabytku, jako zobowiązanej do opieki nad zabytkiem i nałożenia na nią obowiązku działania we współpracy z właścicielem nieruchomości w sprawie doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu oraz przyjęcie, że skarżąca dopuściła się samowoli budowlanej;

2) niezastosowanie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r, poz. 1059) wyznaczającego obowiązek skarżącej utrzymania zdolności przesyłowej urządzeń energetycznych;

3) naruszenie prawa procesowego – art. 6, art. 7 oraz art. 28 k.p.a – mające istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na przyjęciu, że osoba trzecia nie będąca właścicielem zabytku jest zobowiązana do wykonywania opieki nad nim.

Skarżąca wskazała, że nie działała na zlecenie właściciela w trybie art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, gdyż nie realizowała zaplanowanych i ujętych w swoim budżecie robót wykonawczych. Działanie skarżącej nastąpiło w stanie wyższej konieczności wobec zagrożenia życia i zdrowia człowieka, a także wobec możliwości uszkodzenia obiektu. Drewniany słup usytuowany w bliskości elewacji był przegniły i istniało realne zagrożenie porażenia prądem ludzi oraz zniszczenia obiektu wskutek przewrócenia się słupa, łącznie z możliwością pożaru.

Brak decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] skierowanej do właściciela zabytku z nakazem usunięcia słupa drewnianego przysłaniającego elewację nie może usprawiedliwiać obarczania w jego miejsce operatora sieci naprawiającego awarię.

W odpowiedzi na skargę z dnia 22 września 2016 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, wnosząc o jej oddalenie. Organ drugiej instancji wskazał, że powody wydania zaskarżonego aktu przedstawił w uzasadnieniu własnej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 133 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), kontrola sądu administracyjnego polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy.

Jednocześnie stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie, po przeprowadzeniu analizy zgromadzonego materiału oraz rozważeniu stanowisk stron i podniesionych przez nie argumentów, Sąd stwierdza, że skarga na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest zasadna.

Sąd stwierdził, że zarówno decyzja organu pierwszej instancji, jaki i decyzja organu odwoławczego, zostały wydane z naruszeniem prawa, chociaż w odniesieniu do różnych przepisów.

W przypadku decyzji organu pierwszej instancji jej wadliwość polegała na zastosowaniu art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i zobowiązaniu operatora sieci elektroenergetycznej do usunięcia betonowego słupa energetycznego, ustanowionego tuż przy elewacji frontowej dworu ze względu na walory historyczne i artystyczne dworu, a także zobowiązaniu operatora do zmiany lokalizacji słupa oraz zmiany przebiegu linii energetycznej prowadzonej bezpośrednio przy zabytku. Jednocześnie organ pierwszej instancji nakazał ww. czynności wykonać w terminie siedmiu tygodni.

Tak sformułowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji pozbawione było w istocie podstawy prawnej, a jednocześnie było niewykonalne w wyznaczonym przez organ terminie. Czynności nakazane operatorowi polegały bowiem na zwiększeniu walorów historycznych i estetycznych zabytku poprzez zmianę przebiegu linii energetycznej. Przepisy ustawy o ochronie zabytków nie przewidują takich kompetencji konserwatora zabytków.

Jednocześnie niewykonalność takiej decyzji, nawet gdyby była ona zgodna z prawem, polegała na tym, że zmiana przebiegu linii energetycznej obejmująca zmianę lokalizacji słupa doprowadzającego energię elektryczną bezpośrednio do obiektu zabytkowego, wymagałaby przeprowadzenia prac budowlanych na nieruchomości należącej do właściciela zabytku, a nie do operatora sieci energetycznej. Przeprowadzenie takich prac wymagałoby również wykonania projektu nowej sieci energetycznej, a dodatkowo uzyskania zezwoleń i uzgodnień innych niż zgoda właściciela nieruchomości. Takich czynności nie można przeprowadzić w wyznaczonym okresie niecałych dwóch miesięcy. Organ pierwszej instancji nie ustalił nawet, czy operatorowi sieci energetycznej (skarżącej) przysługuje służebność gruntowa na nieruchomości należącej do właściciela zabytku, co pozwalałoby na prowadzenie przez operatora prac inwestycyjnych. Zdaniem skarżącej spółki nie miała ona takiego prawa, gdyż w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji powołuje się na brak tytułu do nieruchomości umożliwiającego prowadzenie prac inwestycyjnych.

Zdaniem Sądu, w istniejącym stanie prawnym i stanie faktycznym konserwator zabytków, mając świadomość złego stanu technicznego słupa, powinien na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, nakazać osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru przeprowadzenie robót budowlanych polegających na wymianie uszkodzonego słupa elektrycznego. Uzasadnieniem takiej decyzji byłoby istnienie zagrożenia zniszczenia lub istotnego uszkodzenia zabytku przez wadliwy słup lub spowodowanie pożaru wywołanego przez przewody elektryczne pod napięciem. Oczywiście wymiany słupa nie mógłby dokonać bezpośrednio właściciel zabytku, gdyż słup i linia energetyczna stanowią własności operatora sieci energetycznej. Nałożenie jednak ww. obowiązku na właściciela zabytku zmusiłoby go do uzgodnienia z operatorem sieci sposobu i zakresu wymaganych prac budowlanych. Najprawdopodobniej niezbędne byłoby również ustanowienie przez właściciela nieruchomości gruntowej służebności przesyłu na rzecz operatora sieci, czyli prawa umożliwiającego operatorowi prowadzenie prac inwestycyjnych a następnie utrzymywanie sieci we właściwym stanie technicznym.

Warunkiem wskazanych prac byłoby również wystąpienie przez właściciela zabytku do wojewódzkiego konserwatora zabytków o udzielenia pozwolenia w trybie art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków na prowadzenie robot budowlanych przy zabytku (dworze) wpisanym do rejestru zabytków oraz na terenie zabytkowego parku.

Powyższe działania nie zostały wszakże podjęte przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, który zareagował dopiero na zawiadomienie właściciela zabytku o wymianie słupa drewnianego na betonowy. Zdaniem Sądu, ewentualną decyzją, którą mógł podjąć organ pierwszej instancji, byłaby decyzja wydana na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, nakazująca inwestorowi (operatorowi sieci), który przeprowadził roboty budowlane lub inne działania przy zabytku, uporządkowanie terenu objętego ochroną konserwatorską. Jest oczywiste, że pojęcie "uporządkowania terenu" jest dalece nieostre, lecz odwołanie się do niego nie wydaje się tak chybione jak "doprowadzenie zabytku do jak najlepszego stanu", co nakazał uczynić organ na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków.

Uporządkowanie terenu polegałoby w gruncie rzeczy na zmianie lokalizacji słupa energetycznego, tyle że wówczas ciężar doprowadzenia do wykonania obowiązku zgodnie z prawem, spoczywałby na operatorze sieci, będącym jednocześnie właścicielem sieci (całej instalacji/linii napowietrznej, słupów urządzeń technicznych), a nie bezpośrednio na właścicielu zabytku. Uporządkowanie terenu w zakresie zmiany lokalizacji konkretnego słupa i całej linii energetycznej uzasadnione byłoby tym, że to właśnie techniczne uszkodzenie słupa jest przyczyna zakłócenia procesu ochrony zabytku, czyli stanu niezależnego od właściciela zabytku, a zależnego od właściciela zabytku.

Prace powyższe wymagałyby również wystąpienia do wojewódzkiego konserwatora zabytków o odpowiednie zezwolenie na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. Inwestorem w tym przypadku byłby jednak operator sieci prowadzący prace inwestycyjne na terenie objętym ochroną konserwatorską. Tak, jak w przypadku wskazanym powyżej, termin wykonania obowiązku nałożonego na operatora sieci musiałby być odpowiednio długi, aby mogły być przeprowadzone niezbędne prace projektowe, jak i czynności prawne wymagane przez prawo.

Uznanie, że w myśl poprzedniego akapitu obowiązek usunięcia słupa energetycznego będącego efektem prac budowlanych przy zabytku, przeprowadzonych bez uzyskania właściwego pozwolenia konserwatora zbytków, spoczywa na operatorze sieci energetycznych przesądza również o obowiązku operatora poniesienia kosztów wymiany i przeniesienia uszkodzonego słupa energetycznego. Obowiązek ten nie wynika jednak wyłącznie z art. 44 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków, gdyż warunkiem zastosowania wskazanego przepisu jest fakt naruszenia przepisu o zabytkach. Zdaniem Sądu obowiązek pokrycia kosztów odpowiednich prac budowlanych wynika przede wszystkim z faktu, że to operator sieci jest właścicielem wszystkich jej rzeczowych składników. Ponadto przywołany przez skarżącą art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1059 z późn. zm.) stanowi nie tyle podstawę prawną uzasadniającą konieczność wymiany uszkodzonego drewnianego słupa, co wskazanie podmiotu, na którym ciąży obowiązek pokrycia kosztów dokonania zgodnie z wszystkimi właściwymi przepisami wymiany słupa, włącznie z jego przesunięciem i ewentualną – jeśli będzie wynikać to z projektu technicznego i pozwolenia konserwatora zabytków – zmianą przebiegu całej linii energetycznej.

Powyższej zasady wskazującej na podmiot, który jest zobowiązany do pokrycia kosztów wymiany i lokalizacji słupa energetycznego nie zmienia – wbrew uzasadnieniu organu drugiej instancji – fakt, że przedmiotowy drewniany słup istniał już przed dokonaniem wpisu zabytkowego dworu oraz otaczającego go parku do rejestru zabytków. W tym zakresie przepisy intertemporalne nie wskazują rozwiązania odmiennego niż wynikające z powołanych ogólnych przepisów prawa cywilnego i przepisów prawa energetycznego.

Wadliwość decyzji organu pierwszej instancji polegała również na tym, że wojewódzki konserwator zabytków nie wziął pod uwagę argumentu skarżącej, że prace polegające na wymianie słupa były wykonywane w – jak to określono – "trybie awaryjnym". Zdaniem skarżącej słup był w istotnym stopniu uszkodzony (spróchniały, uległ przegniciu). Organ pierwszej instancji kwestionuje co prawda ten argument twierdząc, że wymiana słupa na nieruchomości objętej ochroną konserwatorską była tylko częścią zaplanowanej wymiany kilku (lub więcej) słupów na całej linii energetycznej. Nie musi to jednak podważać argumentu o złym stanie przedmiotowego słupa umieszczonego przy zabytku. Takie same uszkodzenia mogły dotyczyć innych słupów powstałych w tym samym okresie, czyli przed wieloma laty, a przez to "stan awaryjny" mógł występować w więcej niż jednym przypadku. Skoro operator sieci energetycznej zdecydował się wymienić istniejące słupy, to zapewne dokonał opisanej inwestycji kierując się względami technicznymi, a nie estetycznymi. Nieuwzględnienie tej okoliczności przez organ pierwszej instancji może być uznane za naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na nie podjęciu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy przy jednoczesnym wzięciu pod uwagę interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że organ drugiej instancji podejmując decyzję reformatoryjną w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. naruszył prawo powołując się na wadliwą podstawę prawną (art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków) i faktycznie modyfikując jedynie termin usunięcia betonowego słupa posadowionego bezpośrednio przy elewacji frontowej zabytkowego dworu. W istniejącym stanie rzeczy prawidłową byłaby decyzja wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., polegająca na uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy organowi wojewódzkiego do ponownego rozpatrzenia wraz ze stosownymi wyjaśnieniami i wytycznymi co do prawidłowego stosowania przepisów prawa.

Decyzja organu drugiej instancji jest również istotnie niespójna, jeśli wziąć pod uwagę jej sentencję. Stanowi to naruszenie art. 107 §§ 1 i 3 k.p.a. Uchyla ona bowiem zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej nakazu zmiany lokalizacji betonowego słupa energetycznego i w części dotyczącej nakazu zmiany przebiegu linii energetycznej oraz umarza postępowanie w tym zakresie, a jednocześnie w części dotyczącej terminu wykonania obowiązków ustala obowiązek usunięcia betonowego słupa. Organ odwoławczy nie wskazuje zatem ani prawidłowej podstawy prawnej, ani czynności prawnych niezbędnych dla usunięcia ww. słupa, ani też faktycznego sposobu rozwiązania problemu uszkodzonego słupa w pozostałym zakresie. W tym stanie rzeczy wyznaczenie przez organ odwoławczy dłuższego okresu na wykonanie obowiązków operatora (siedem miesięcy od dnia decyzji) nie rozwiązuje zasadniczego problemu treści nałożonego obowiązku ("doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób").

Uchylenie przez Sąd decyzji podjętych przez organy obu instancji nie rozwiązuje problemu nowoczesnego, betonowego słupa energetycznego zlokalizowanego tuż przy fasadzie zabytkowego dworu. W związku z tym w ponownym postępowaniu organy powinny dokonać wyboru jednego ze wskazanych organowi pierwszej instancji sposobów prawidłowego postępowania w sprawie, a następnie konsekwentnie doprowadzić do zmiany lokalizacji przedmiotowego słupa energetycznego z zachowaniem wymogów prawa i przy uwzględnieniu przepisów proceduralnych przewidzianych w powołanej ustawie o ochronie zabytków oraz kodeksie postępowania administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. i lit. c. powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił również decyzję organu pierwszej instancji w uznaniu, iż uchybienia wymienione wyżej dotyczą organów obu instancji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.