Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3063/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. c i e w zw. z art. 21 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 119 pkt 2 i art. 120
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z [...] sierpnia 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Z. O. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania Z.O., decyzją z [...] października 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem opieki nad K. K.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Z. O. 21 lipca 2021 r. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką K. K. K. K. posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji wydane przez Komisję Lekarską KRUS [...] maja 2004 r. Wskazano, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 2002 r.

Wójt Gminy [...] decyzją z [...] sierpnia 2021 r. orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem opieki nad K. K. Powodem odmowy było to, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dodatkowo organ I instancji, przywołując art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy stwierdził, że w przypadku wnioskodawczyni została spełniona negatywna przesłanka w związku z ustalonym prawem do renty rolniczej.

Od powyższej decyzji Z. O. wniosła odwołanie. Zarzuciła organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez: 1) błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który uznał ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, 2) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą renty, stanowi negatywną przesłankę do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z 20 sierpnia 2021 r. oraz orzeczenie, co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2021 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] sierpnia 2021 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą" świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei art. 17 ust. 1b ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Kolegium podało, że art. 17 ust. 1b ustawy wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 23 października 2014 r. pod poz. 1443. Zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego wydanie w sprawie decyzji w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy nie znajdowało uzasadnienia.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że Z. O. opiekuje się niepełnosprawną matką. Jednak Z. O., jak wskazał KRUS w piśnie z 24 sierpnia 2021 r. pobiera rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy od 18 grudnia 2017 r. do 31 stycznia 2020 r. (przyznaną na podstawie orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy z [...] stycznia 2018 r.) i od 1 lutego 2020 r. - bezterminowo (na podstawie orzeczenia z [...] lutego 2020 r.). Orzeczeniem z [...] lutego 2020 r. uznano Z. O. za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym.

Fakt ustalenia prawa i pobierania renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wykluczał, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W związku z powyższym SKO w [...] uznało, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje. Kolegium wskazało, że 26 czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny ogłosił orzeczenie o sygn. akt SK 2/17 w sprawie skargi dotyczącej wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw 8 lipca 2019 r. pod poz. 1257. Zatem obowiązuje od stycznia 2020 r.

W ocenie Kolegium, brak jest więc podstaw prawnych, uzasadniających "uzupełnienie" woli ustawodawcy poprzez przyznanie uprawnień, które nie zostały przewidziane w przepisach prawa.

Kolegium stwierdziło, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową i organ nie ma możliwości przyznania świadczenia biorąc pod uwagę sytuację wnioskodawcy. SKO w [...], nie kwestionując faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, wskazało, że orzeka na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a te nie pozwalają na pozytywne rozpatrzenie odwołania skarżącej.

Dodatkowo Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat ﬁnansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną [por. A. Kawecka, K. Małysa-Sulińska, J. Sapeta /w:/ K. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych - komentarz do art. 17, lex 2015]. Ten cel nie może być zrealizowany w sytuacji, gdy dana osoba ma ustalone prawo do emerytury (por. wyrok NSA z 30 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1334/20).

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2021 r. Z. O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła organowi naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przez błędne uznanie, że pobieranie przez Z. O. renty wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką; 2) art. 6–art. 10, art. 77, art. 79a kpa przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez Z. O. renty, jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji wniosła o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz Z. O.prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2021 r. ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji; 2) zwrot kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy nie fakt pobierania świadczenia emerytalno-rentowego, ale ustalenie prawa do renty jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego też Kolegium nie mogło wskazywać skarżącej możliwości zawieszenia pobieranej renty. SKO w [...] zaznaczyło, że Z. O. ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy. Zatem nie może zrezygnować z zatrudnienia bądź nie podejmować zatrudnienia. Organy obu instancji nie informowały strony o prawie wyboru świadczenia bowiem żaden przepis ustawy nie daje takiej możliwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżonej decyzji, że decyzja Wójta Gminy [...] z [...] sierpnia 2021 r. jest wadliwa z tego powodu, że odmawia Z. O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej.

Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym.

Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b ustawy.

Wobec tego należało przyjąć, że organ I instancji przy wydawaniu odmownej decyzji z 20 sierpnia 2021 r. dokonał błędnej wykładni prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy.

Wadliwie uznały też Wójt Gminy [...] w decyzji pierwszoinstancyjnej i SKO w [...] w zaskarżonej decyzji, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyłącza prawo Z. O. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką K. K.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty. Według art. 3 pkt 5 ustawy przez rentę rozumie się także rentę z tytułu niezdolności do pracy określoną w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Trzeba wskazać, że organy obu instancji, poprzestając na literalnym brzmieniu (wykładni językowej) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przyjęły, że w sytuacji, gdy skarżąca ma ustalone prawo do renty rolniczej, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne na matkę, która legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej KRUS z [...] maja 2004 r. uznającej K. K. za niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym na stałe i niezdolną od 2002 r. do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to jest równoznaczne z orzeczeniem ustalającym na stałe niepełnosprawność w stopniu znacznym, co wynika z art. 3 pkt 21 lit. c ustawy.

Zdaniem Sądu brak jest podstawy uzasadniającej zróżnicowanie sytuacji opiekuna osoby niepełnosprawnej polegającej na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tego opiekuna, tylko z tego powodu, że ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 ustawy) w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji RP), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić. Problemy te były już analizowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazywał na konieczność korygowania skutków wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej (por. wyroki NSA z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19 i z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20). Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy w chwili wejścia w życie ustawy było uzasadnione, gdy ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od przyznanej renty. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i renty musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej rentę z tytułu niezdolności do pracy w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do tej renty. Przyjęcie w przedmiotowej sprawie odmiennego poglądu skutkowałoby naruszeniem konstytucyjnej zasady równości.

Powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: świadczenia pielęgnacyjnego lub renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2021 r. poz. 266 ze zm.), czy w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2021 r. poz. 291 ze zm.) – dalej zwanej "uerfus".

Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i rent, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należało, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 uerfus. Zgodnie z tym przepisem, prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 uerfus, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 uerfus). Zawieszenie prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być interpretowana, jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jej realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd zwraca uwagę, że w przypadku tzw. rent rolniczych art. 103 ust. 3 oraz art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 uerfus mają odpowiednie zastosowanie, na mocy art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z tym, że w przypadku rent rolniczych decyzje w sprawie zawieszenia prawa do renty i wstrzymania wypłaty świadczenia wydaje Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy lub pracownik ZUS (art. 36 ust. 1 pkt 4 i 5 i ust. 2 tej ustawy).

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty rolniczej, będącej następstwem uprzedniego zawieszenia prawa do tego rodzaju renty.

O możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego, prawie do złożenia wniosku o zawieszenie renty rolniczej i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ I instancji - stosownie do art. 9 kpa w zw. z art. 27 ust. 5 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy – obowiązany był pouczyć stronę, czego w niniejszej sprawie nie uczynił.

Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd uznał, że Wójt Gminy [...] i SKO w [...] dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, a także pominęli regulacje z art. 9 kpa w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy oraz art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 uerfus w zw. z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Dodatkowo trzeba wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wadliwie uznało, że legitymowanie się przez skarżącą orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS z [...] lutego 2020 r. uznającego Z. O. za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, ale niestwierdzającego niezdolności do samodzielnej egzystencji, eliminuje wnioskodawczynię jako osobę niezdolną do rezygnacji lub niepodejmowania pracy zarobkowej.

Sąd zwraca uwagę, że Z. O. nie może pracować w gospodarstwie rolnym. To zaś nie wyklucza podjęcia pozarolniczej pracy zarobkowej. Opisane wyżej orzeczenie nie jest odpowiednikiem orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. c i e ustawy), ponieważ w stosunku do skarżącej nie orzeczono o niezdolności do samodzielnej egzystencji. SKO w [...] pominęło to, że czym innym jest całkowita niezdolność do jakiejkolwiek pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 uerfus (por. wyrok NSA z 23 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 237/20), a czym innym całkowita niezdolność do pracy tylko w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 21 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (por. wyrok NSA z 24 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 779/21). W tym drugim przypadku za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy tylko w gospodarstwie rolnym. Zatem w niniejszej sprawie nie występuje przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, tj. Z.O. nie jest zstępnym K. K. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu Z. O. jest osobą, którą możnaby porównać do statusu osoby częściowo niezdolnej do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 3 uerfus, której dotyczy stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17.

W tej sytuacji Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dokonało wadliwej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. c i e ustawy w zw. z art. 21 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 12 ust. 2 i 3 uerfus, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie pierwszoplanowe znaczenie ma wyjaśnienie przez organ I instancji, czy w stosunku do Z. O. została spełniona, wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania przez wnioskodawczynię pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem równoważnym orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jeżeli chodzi o to zagadnienie trzeba wskazać, że Z. O. jest osobą w wieku ([...] lat) zbliżającym do powszechnego wieku emerytalnego (60 lat). Zatem w jej przypadku istotne znaczenie mogą więc mieć wypowiedzi judykatury dotyczące przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z pracy zarobkowej emerytów.

Jeżeli chodzi o to zagadnienie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrócono uwagę, że nabycie przez emeryta prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może nastąpić z pominięciem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyroki wydane w sprawach o sygn. akt: I OSK 2507/20, I OSK2601/20, I OSK 208/21, I OSK 260/21, I OSK 537/21, I OSK 484/21) zwrócił uwagę, że emeryt może "dorobić" do niskiej emerytury. Zdaniem NSA sam wiek emeryta nie wyklucza go z możliwości podejmowania pracy zarobkowej. Poza tym NSA wskazał, że oceniając "możliwości zatrudnieniowe" emeryta, trzeba ustalić, czy w przypadku konkretnego wnioskodawcy-emeryta ziściła się przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z pracy zarobkowej". Takie okoliczności łącznie skumulowane jak wiek emeryta, jego stan zdrowia, a także inne okoliczności, w szczególności wzajemna relacja (chronologiczna i przyczynowo-skutkowa) takich zdarzeń jak: uzyskanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, rezygnacja z pracy zarobkowej/niepodejmowanie pracy zarobkowej, nabycie prawa do świadczenia emerytalno-rentowego przez osobę sprawującą opiekę - mogą doprowadzić do wniosku, że dany wnioskodawca spełni przesłankę z art. 17 ust. 1 ustawy w zakresie wymogu rezygnacji lub niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zatem w ponownie prowadzonym postępowaniu o przyznanie Z. O. świadczenia pielęgnacyjnego Wójt Gminy [...] wpierw wyjaśni i oceni, czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy w zakresie wymogu rezygnacji lub niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K. K. Jeżeli organ I instancji ustali, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, to wezwie stronę do złożenia, w określonym terminie, oświadczenia, czy rezygnuje z pobierania renty rolniczej i czy wybiera świadczenie pielęgnacyjne, a jeżeli tak, to zobowiąże stronę do przedłożenia, w określonym terminie, decyzji wstrzymującej wypłatę renty rolniczej, z uwagi na zawieszenie prawa do jej pobierania, pod rygorem nieuwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W zależności od poczynionych ustaleń i ocen organ I instancji wyda decyzję, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie skarżącej kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 ppsa w zw. z w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).