Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3081/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 215 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 kwietnia 2022 r. sprawy ze skarg W. U., T. U., I. S., K. D., A. N., A. O., J. B., D. C., H. P. oraz M. P., T. U., E. U. i A. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...], odmówił A. G., M. P., E. U., K. G., W. G., W. U., I. U., T. U., I. S., K. D., A. N., A. O., J. B., D. C., M. U., T. U., H. P., A. U., A. U., R. L. oraz W. L. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], stanowiącą obecnie działkę ewidencyjną nr [...] oraz część działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] z obrębu[...].

Od powyższej decyzji odwołania złożyli: W. U., J. B., M. U., K. G., W. G., A. G., M. P., T. U., H. P., W. L., T. U., D. C., R. L., E. U., I. S., A. O. działający we własnym imieniu oraz jako pełnomocnik K. D. i A. N.

Wojewoda [...] rozpatrując sprawę wskazał, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945r. Nr 50, poz. 279, z późn. zm.) Zgodnie z art. 1 powołanego dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy [...], a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa.

Organ I instancji ustalił, że w chwili obecnej część nieruchomości hipotecznej wchodząca w granice działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] stanowi własność Skarbu Państwa, co potwierdzają wpisy w dziale II prowadzonej dla niej księgi wieczystej.

Część nieruchomości hipotecznej wchodząca w granice działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] stanowi współwłasność Skarbu Państwa oraz właścicieli lokali wyodrębnionych w posadowionym na niej budynku, co potwierdzają wpisy w dziale II prowadzonej dla niej księgi wieczystej.

Część nieruchomości hipotecznej wchodząca w granice działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] stanowi współwłasność [...] oraz właścicieli lokali wyodrębnionych w posadowionym na niej budynku, co potwierdzają wpisy w dziale II prowadzonej dla niej księgi wieczystej.

Część nieruchomości hipotecznej wchodząca w granice działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] stanowi obecnie własność [...], co potwierdza ostateczna decyzja Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r.

Natomiast część nieruchomości hipotecznej wchodząca w granice działek ewidencyjnych nr [...], [...] oraz [...] z obrębu [...] stanowi obecnie własność [...], co potwierdzają wpisy w dziale II prowadzonych dla nich ksiąg wieczystych.

Zgodnie z zaświadczeniem Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...] sierpnia 1948r., nr [...], tytuł własności "[...]" uregulowany był czystym wpisem na M. Z. w udziale wynoszącym 30% części oraz B. Z. w udziale wynoszącym 70% części. Ponadto jak wynika z przedmiotowego zaświadczenia w dniu [...] października 1947r. do ww. księgi wpłynął wniosek N. dz. [...] w przedmiocie zamknięcia postępowania spadkowego po zmarłym w dniu [...] maja 1940 r. M. Z. oraz przepisaniu tytułu własności z Z. na imię jego żony B. Z. odnośnie udziału 30% części tej nieruchomości na mocy testamentu publicznego zmarłego, sporządzonego w dniu [...] stycznia 1930 r. przed A. S. notariuszem w W. za N rep. [...].

W dniu [...] października 1948 r. B. Z. złożyła wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do przedmiotowego gruntu.

Grunt przedmiotowej nieruchomości został objęty w posiadanie dawnej gminy [...] w dniu [...] kwietnia 1948r. z chwilą publikacji w Nr [...] Dziennika Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] ogłoszenia o objęciu w posiadanie ww. nieruchomości przez gminę [...].

Mając powyższe na uwadze wniosek o przyznanie własności czasowej został złożony przez B. Z. w terminie określonym w art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...].

W dniu [...] maja 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczeniem administracyjnym l. dz. [...] orzekło o nieprzyznaniu własności czasowej w stosunku do ww. gruntu ze względu na przeznaczenie go pod społeczne budownictwo mieszkaniowe i przydzielenie go do zagospodarowania inwestorowi publicznemu, jako wykonawcy narodowego planu gospodarczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1999 r. nr [...] stwierdziło wydanie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] r. l. dz. [...], z naruszeniem prawa (w części objętej komunalizacją) oraz wskazało okoliczności, z powodu których nie stwierdziło nieważności decyzji.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r. Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] r. l. dz. [...] - w części stanowiącej obecnie własność Skarbu Państwa tj. działek nr [...], [...] i [...] z obrębu [...].

Wnioskiem z dnia [...]lutego 1995 r. (data wpływu do organu [...] lutego 1995 r.) S. L. zwróciła się o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

Kolejno wnioskami: z dnia [...] kwietnia 2000 r. (data wpływu do organu [...] lipca 2000 r.) I. O. oraz wnioskiem z dnia [...] czerwca 2013 r. (data wpływu do organu [...] lipca 2013 r.) złożonym przez B. S., M. P., I. O., K. G., W. G., A. G., E. U., J. J., T. U., I. U., W. U., J. U., M. U., T. U., D. C., H. P., następcy prawni dawnej właścicielki wystąpili o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. hip. nr [...].

Organ I instancji wyjaśnił, że kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia [...] r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] reguluje obecnie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu [...] r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel, bądź jego następcy prawni, zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel, bądź jego następcy prawni, mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Prezydent [...] na podstawie zgormadzonego materiału dowodowego ustalił, że w 1945 roku przedmiotowa nieruchomość była zabudowana.

Organ I instancji stwierdził, że budynek posadowiony na gruncie na dzień wejścia w życie dekretu nie był domem jednorodzinnym oraz przeszedł na własność państwa przed dniem [...] r., i w konsekwencji odmówił ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny w trybie przepisu art. 215 ust. 2 u.g.n., bowiem przyznanie odszkodowania może mieć miejsce w sytuacji, gdy spełnione zostaną łącznie przewidziane w nim przesłanki. Jednocześnie organ ustalił, że przeddekretowy właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania działką przed dniem [...], wobec czego nie została spełniona przesłanka (jedna z dwóch) warunkująca możliwość ustalenia odszkodowania za grunt nieruchomości. Zatem, również w przypadku działki nie ma możliwości ustalenia odszkodowania, gdyż dla danego przedmiotu muszą być spełnione wszystkie przesłanki łącznie.

Wojewoda zaznaczył, że w judykaturze daje się zaobserwować istotną rozbieżność poglądów co do interpretacji przepisu art. 215 ust 2 u.g.n., w zakresie katalogu uprawnionych do ustalenia odszkodowania. Prezentowany jest zarówno pogląd, który przywołał Prezydent [...], czyli że odszkodowanie przysługuje tylko za dom, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa, a odszkodowanie za działkę dotyczy tylko działki niezabudowanej, jak i pogląd, który wyraźnie dopuszcza możliwość ustalenia odszkodowania za grunt, na której był posadowiony dom jednorodzinny, a w stosunku do działki, ustalenie odszkodowania niezależnie czy była ona niezabudowana, czy zabudowana.

Wobec tych rozbieżności, zdaniem organu wojewódzkiego, zarzut dotyczący błędnej wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż częściowo mimo trafnej argumentacji, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisu w stopniu wpływającym na prawidłowość rozstrzygnięcia.

Przede wszystkim organ zastosował wykładnię mającą poparcie w orzecznictwie sądowo - administracyjnym. Po drugie, organ I instancji zważając na rozbieżność poglądów poczynił ustalenia względem odmiennej linii orzeczniczej.

Przedstawiona powyżej rozbieżność poglądów sprawia, że trudno mówić o naruszeniu zasady zaufania do organów państwa w przypadku nieutrwalonej linii orzeczniczej, przy czym organ I instancji podejmując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalenia niosące skutki materialnoprawne w przypadku przyjęcia odmiennego poglądu, wykazał dążenie do praworządnego i sprawiedliwego rozstrzygnięcia sprawy.

Jednocześnie odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni art. 215 u.g.n. nie uwzględniającej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/09, Wojewoda zaznaczył, że Trybunał uznał, iż skutkiem jego wyroku nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu (art. 215 u.g.n.), ale potrzeba ustanowienia stosownych regulacji prawnych, co niewątpliwie jest zadaniem ustawodawcy. W tych okolicznościach, brak jest podstaw, w świetle przytoczonego wyżej stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, do stawiania skutecznie organowi pierwszej instancji niedokonania prokonstytucyjnej wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n., bądź żądania od organu, aby ten w przypadku braku aktywności ustawodawcy samodzielnie modyfikował treść przepisu ustawy.

Z kolei kwestia katalogu uprawnionych do przyznania odszkodowania w trybie art. 215 u.g.n. niejednokrotnie była komentowana przez sądy administracyjne.

"Przepis art. 215 u.g.n. przesądza, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie wymienione przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek powoduje brak podstaw do odszkodowania. Dla byłych właścicieli, którzy nie są wymienieni w art. 215 u.g.n., nie przewidziano możliwości ubiegania się o odszkodowanie za utracone grunty (wyr. WSA w Warszawie z 21.9.2006 r., I SA/Wa 957/06, Legalis)

Odnosząc się do stanu faktycznego, zdaniem organu odwoławczego, materiał dowodowy potwierdza ustalenia organu I instancji, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], na dzień wejścia w życie dekretu była zabudowana.

Jak wskazał organ I instancji, w toku postępowania organ pozyskał z serwisu mapowego prowadzonego przez Biuro Geodezji i Katastru Urzędu [...] zdjęcie lotnicze terenu dla rejonu przedmiotowej nieruchomości z czerwca 1945 r. (k. 156 oraz 482 akt postępowania organu I instancji) wykonane przez Armię Czerwoną i udostępnione przez Zarząd Geografii Wojskowej Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Ze zdjęcia wynika, że w momencie jego wykonania, przedmiotowa nieruchomość była zabudowana, znajdowały się na niej przedwojenne budynki uszkodzone najprawdopodobniej w wyniku działań wojennych.

W aktach sprawy znajduje się opis pomiarowo inwentaryzacyjny budynków i gruzów na nieruchomości przy ul. [...] ozn. hip [...] wykonany przez Wydział Dokumentacji Technicznej Dyrekcji Stołecznej Zakładu Osiedli Robotniczych w dniu [...] maja 1951 r., do którego załączono także plan sytuacyjny nieruchomości gruntowej Hip nr [...]. Treść protokołu wskazuje, że działka nieruchomości hipotecznej była zabudowana również budynkami przedwojennymi.

W protokole przejęcia na własność Skarbu Państwa w trybie dekretu z dnia [...] r. z dnia [...] r. nieruchomości warszawskiej hip. nr [...] ul. [...] (k. 17), w pkt 6 odnotowano co znajduje się na przejmowanym gruncie wg kartoteki Resortu Techniczno-Budowlanego - wśród opisów 9 budynków znajdują się 2 dotyczące budynków przedwojennych. W podpunkcie 1 - "Budynek front murowany powierzchnia [...] m2 (tu najprawdopodobniej omyłka pisarska. Podana wartość winna być w granicy do kilkuset m2. Z analizy dokumentacji wynika, że powinno być zapisane "[...] m2"- dopisek organu wojewódzkiego.) stosy gruzu", natomiast w podpunkcie 2 - "Oficyna środkowa murowana parterowa powierzchnia [...] m2 (tu najprawdopodobniej omyłka pisarska. Podana wartość winna być w granicy do kilkuset m2. Z analizy dokumentacji wynika, że powinno być zapisane "[...] m2" - dopisek organu wojewódzkiego.) wysokość [...] kubatura [...]8 biura kategoria [...] r. odbudowa części budynku na koszt P.P.B."

Analiza ww. dokumentów, tj. protokołu przejęcia oraz opisu inwentaryzacyjnego prowadzi do wniosku, że grunt przedmiotowej nieruchomości był zabudowany. Co prawda, niektóre budynki mogły zostać wzniesione po wejściu w życie dekretu, jednak z dokumentów wynika, że uszkodzenia przynajmniej części z nich noszą znamiona działań wojennych, a zatem pochodzą sprzed daty wejścia w życie dekretu. Choćby z protokołu przejęcia z dnia [...] r. wynika, że stan techniczny "oficyny środkowej" po drugiej wojnie światowej był dostatecznie dobry, aby móc ją częściowo odbudować.

Rozpatrując wniosek o odszkodowanie w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. w stosunku do działki zabudowanej, w orzecznictwie przyjmuje się, że "jeżeli organ przyjmuje, że działka była zabudowana, to należało w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy był to dom jednorodzinny." (wyr. WSA w Warszawie z 16.3.2006 r., I SA/Wa 723/04, Legalis).

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji zasadnie nie uznał zabudowy przy ul. [...] ozn. hip [...] jako domu jednorodzinnego.

Dom jednorodzinny, jako pojęcie niezdefiniowane przed dniem wejścia w życie dekretu [...] należy rozumieć jako taki, który miałby służyć jednej rodzinie, zaś jego wielkość zależeć mogła tylko od możliwości ekonomicznych i potrzeb rodziny.

Przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie dekretu [...] nie definiowały pojęcia "domu jednorodzinnego", czy "budownictwa jednorodzinnego", dlatego trudno jest przykładać do oceny tej przesłanki pojęcia, które zostało zdefiniowane w przepisach, które weszły w życie w latach późniejszych, zwłaszcza że na przestrzeni lat definicja ta się zmieniała.

W notatce protokołu przejęcia z dnia [...] r., w stosunku do każdego budynku, zawarto informację o sposobie jego użytkowania. W pkt dotyczącym budynku opisanego jako "Oficyna środkowa" (co do którego ustalono, że został odbudowany po uszkodzeniach wojennych) zawarto treść "biura", a zatem budynek miał charakter usługowy.

Ponadto, jak wynika z opisu pomiarowo inwentaryzacyjnego budynków i gruzów na nieruchomości przy ul. [...] ozn. hip [...] z dnia [...] maja 1951 r. oraz załączonego do niego planu, na przedmiotowym gruncie znajdowały się następujące budynki: budynek A - murowany jednotraktowy, podpiwniczony o dwóch kondygnacjach, użytkowany jako warsztat i magazyn; budynek B - murowany jednotraktowy podpiwniczony o 4-ch kondygnacjach, całkowicie zamieszkały, klatka schodowa ogniotrwała o powierzchni zabudowy [...] m2 i kubaturze [...] m3; budynek C - murowany jednotraktowy podpiwniczony o 4-ch kondygnacjach, całkowicie zamieszkały, klatka schodowa ogniotrwała o powierzchni zabudowy [...] m2 i kubaturze [...] m3; budynek D - wypalone mury o wysokości 4-ch kondygnacji z częściowo zawalonymi stropami bez dachu, w budynku znajdują się 2 zamieszkane izby; budynek E - wypalone mury o wysokości 4-ch kondygnacji z częściowo zawalonymi stropami, budynek F - drewniany, użytkowany jako warsztat stolarski.

Zdaniem organu II instancji, powyższe opisy nie kwalifikują żadnego budynku do uznania za dom jednorodzinny.

Następnie, Prezydent [...] badając przesłankę warunkującą możliwość ustalenia odszkodowania dotyczącą przejęcia domu jednorodzinnego przez Skarb Państwa po [...]kwietnia 1958r., stwierdził, że budynki posadowione na gruncie przedmiotowej nieruchomości, przeszły na własność Skarbu Państwa przed dniem [...] kwietnia 1958 r.

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił datę przejęcia budynków przez Skarb Państwa.

Znajdujące się na gruntach [...] budynki - zgodnie z art. 5 dekretu - pozostały własnością dotychczasowych właścicieli. Budynki te przechodziły na własność Gminy [...] (potem Skarb Państwa) w przypadku: - nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu prawa własności czasowej; - z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o odmowie przyznania tego prawa lub niezłożenia w terminie, przez osobę uprawnioną, wniosku o przyznanie prawa własności czasowej - po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu przez Gminę.

Na gruncie przedmiotowej sprawy, z dniem uprawomocnienia się orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1951 r., l. dz. [...], przeddekretowe budynki posadowione na gruncie, do którego odmówiono przyznania prawa własności czasowej, przeszły na własność Skarbu Państwa.

W oparciu o powyższe wyjaśnienia, zdaniem organu odwoławczego Prezydent [...] prawidłowo stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące możliwość przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny.

Kolejno, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent [...] zbadał przesłankę warunkującą możliwość ustalenia odszkodowania za działkę.

Badając przesłankę dotyczącą ustalenia czy przeddekretowy właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania po dniu [...] kwietnia 1958 r., Prezydent [...] wskazał, że zgodnie z protokołem, objęcie budynków znajdujących się na omawianej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w dniu [...] maja 1951 r., a następnie omawiana nieruchomość została przekazana w tym samym dniu na rzecz Stołecznej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych. Natomiast pozostała część przedmiotowej nieruchomości wraz ze znajdującymi się na niej budynkami została przekazana w dniu [...] listopada 1955 r. Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...].

W ocenie organu odwoławczego, analiza materiału dowodowego wskazuje, że przeddekretowa właścicielka przedmiotowej nieruchomości została pozbawiona faktycznej możliwości władania działką przed [...] r.

Dodatkowo Wojewoda wskazał, że oprócz przywołanych przez organ I instancji dowodów, w aktach sprawy znajdują się jeszcze inne dokumenty, które łącznie dają możliwość poczynienia jednoznacznego ustalenia w tej kwestii. Takim dokumentem, który koreluje z przywołanymi ustaleniami jest choćby pismo Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych Nr [...] w W. do Stołecznego Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów Komunalnych z dnia [...] r., w którym organ wskazuje, że "bezpański dom przy ul. [...]" wg oświadczenia byłej właścicielki został upaństwowiony w 1951 r., po czym prosi o dowody jego przejęcia celem objęcia w administrację. Również w protokole z dnia [...] r. stwierdzającym przejęcie na własność Skarbu Państwa w trybie dekretu warszawskiego nieruchomości warszawskiej hip. nr [...] ul. [...] (k. 17), w pkt 6 odnotowano co znajduje się na przejmowanym gruncie wg kartoteki Resortu Techniczno-Budowlanego - tj. wskazanie użytkownika: P.P.B. oraz opisy 9 budynków, z których 6 zostało wzniesionych na koszt P.P.B., a jeden odbudowany na koszt P.P.B.

Zdaniem organu odwoławczego, należy również zaaprobować przywołany w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1202/20, w którym Sąd stwierdza, że "Odmawiając słuszności przedstawionej w skardze kasacyjnej argumentacji podkreślić trzeba, że o pozbawieniu faktycznej możliwości władania działką przy uwzględnieniu wskazanej jako granicznej daty [...] kwietnia 1958 r., w ujęciu obiektywnym, można mówić w sytuacji gdy możliwym będzie ustalenie, czy doszło do objęcia faktycznego, rzeczywistego władztwa nad nieruchomością przez Państwo. Takim zdarzeniem prawnym, w okolicznościach niniejszej sprawy, jest wskazywane tak przez organy, jak i następnie przez Sąd I instancji, zaprotokołowane przekazanie budynków znajdujących się na tej nieruchomości w dniu (...) czerwca 1954 r. w zarząd i administrację Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych nr (...). Z tą chwilą nastąpiła zatem utrata faktycznej możliwości władania tą nieruchomością przez jej byłych właścicieli, a zatem miało to miejsce przed datą [...] kwietnia 1958 r. Postanowieniem z (...) 1955 r. Sąd Powiatowy dla [...] (...) dokonał wpisu przeniesienia prawa własności nieruchomości na Skarb Państwa."

Wobec powyższych ustaleń oraz rozważań prawnych, Wojewoda stwierdził, że Prezydent [...] prawidłowo ustalił, że nie została spełniona badana przesłanka.

Jednocześnie Wojewoda zaznaczył, że niespełnienie choćby jednej z przesłanek warunkujących możliwość ustalenia odszkodowania, uniemożliwia jego przyznanie. W takim wypadku organ nie ma obowiązku badania wszystkich przesłanek. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. I OSK 1202/20 stwierdził: ,,przepis art. 215 ust. 2 u.g.n. w odniesieniu do działki przewiduje dwa warunki dla ustalenia odszkodowania (...). Oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie zatem któregokolwiek z nich powoduje brak podstaw do odszkodowania.( LEX nr 3106679)"

To samo tyczy się przesłanek niedotyczących przedmiotu danej regulacji (choć w niniejszej sprawie organ przeprowadził badanie przesłanek warunkujących możliwość przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny, jak i za działkę). Organ I instancji w toku postępowania pozyskał do materiału dowodowego dokumenty celem badania drugiej przesłanki dotyczącej działki, tj. przeznaczenia pod budownictwo jednorodzinne. W aktach sprawy znajduje się pozyskany na wniosek organu z Archiwum Państwowego w W. fragment Ogólnego planu zabudowania [...] z 1931 r., dla rejonu przedmiotowej nieruchomości (k.327-332).

Zdaniem organu odwoławczego, z uwagi na wskazaną na wstępie uzasadnienia rozbieżność poglądów judykatury, organ I instancji winien był przeprowadzić badanie przesłanki dotyczącej przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne. Jednak w konsekwencji ustalenia organu I instancji o niespełnieniu pozostałych przesłanek, tj. zawartej w art. 215 ust. 2 u.g.n. daty pozbawienia właścicieli faktycznej możliwości władania działką oraz przesłanek dotyczących domu jednorodzinnego oraz ustalenie - że w świetle utrwalonego poglądu judykatury - że brak spełnienia jednej z przesłanek z art. 215 ust. 2 u.g.n. uniemożliwia ustalenie i przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - implikuje uznanie zaskarżonej decyzji za zgodną z prawem.

Skargi na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o identycznej treści wnieśli: M. P., T. U., E. U. i A. G. oraz W. U., T. U., I. S., K. D., A. N., A. O., J. B., D. C. i H. P. zarzucając jej:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r, poz. 1990 ze zm.) :

a) przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odszkodowanie w trybie powołanego przepisu może być przyznane wyłącznie za działkę, która nie była zabudowana w dniu [...] listopada 1945 r. oraz że odszkodowanie nie przysługuje w ogóle jeżeli dotychczasowy właściciel utracił przed [...] kwietnia 1958 r. faktyczną możliwość władania choćby częścią działki,

b) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania odszkodowania za działkę, mimo braku wykazania w sposób niebudzący wątpliwości, że poprzednia właścicielka utraciła faktyczną możliwość władania działką przed dniem [...] kwietnia 1958 r.;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) przez włączenie do akt sprawy dokumentów dotyczących innych nieruchomości, w tym przede wszystkim nieruchomości oznaczonej hipoteką [...], co skutkowało naruszeniem obowiązku organu rozumianego jako obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego wyłącznie załatwianej sprawy, co z kolei mogło mieć wpływ na ocenę, czy przez pryzmat tak ustalonego całokształtu materiału dowodowego właściwie została uznana za udowodnioną okoliczność utraty faktycznej możliwości władania działką przez dotychczasową właścicielkę,

b) art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. przez bardzo lakoniczne i powierzchowne, odwołujące się wyłącznie do orzecznictwa sądów dobranego wybiórczo pod z góry przyjętą tezę, uzasadnienie stanowiska, iż odszkodowanie może być przyznane tylko za działkę niezabudowaną.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

Postanowieniem z dnia 28 lutego 2022 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i orzekania sprawy z powyższych skarg oraz do prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 3081/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargi za niezasadne.

Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stanowiącym materialno-prawną podstawę żądań skarżących - przepisy ugn dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. (...)

Z powyższej regulacji wynika, że aby uzyskać odszkodowanie, o którym mowa w art. 215 ust. 2 ugn, w odniesieniu do domu jednorodzinnego muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki: grunt i dom podlegały przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, dom przeszedł na własność Skarbu Państwa po [...] kwietnia 1958 r. oraz był to dom jednorodzinny.

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1011/17, od którego skarga kasacyjna została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3326/18, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom jednorodzinny, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Natomiast ustalenie odszkodowania za działkę w trybie powołanego art. 215 ust. 2 u.g.n. dotyczy tylko działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], tj. 21 listopada 1945 r.

Przedmiotowa nieruchomość w tej dacie była zabudowana, co oznacza, że regulacja powołanego przepisu, w części jakiej dotyczy odszkodowania za działkę, w ogóle nie ma zastosowania do przedmiotowej nieruchomości. Skarżący zaś nie kwestionując zabudowania działki, podnoszą, że ich wniosek dotyczył wyłącznie przyznania odszkodowania za grunt.

Jeśli zaś chodzi o odszkodowanie za budynek posadowiony na przedmiotowej działce przy ul. [...], to zarówno budynek jak i grunt pod nim niewątpliwie podlegały przepisom dekretu warszawskiego. Ze znajdującego się w aktach własnościowych opisu pomiarowo-inwentaryzacyjnego budynków z [...] maja 1951 r. oraz załączonego do niego planu sporządzonego wynika, że na gruncie znajdowały się następujące budynki: budynek A - murowany jednotraktowy, podpiwniczony o dwóch kondygnacjach, użytkowany jako warsztat i magazyn; budynek B - murowany jednotraktowy podpiwniczony o 4-ch kondygnacjach, całkowicie zamieszkały, klatka schodowa ogniotrwała o powierzchni zabudowy [...] m2 i kubaturze [...] m3; budynek C - murowany jednotraktowy podpiwniczony o 4-ch kondygnacjach, całkowicie zamieszkały, klatka schodowa ogniotrwała o powierzchni zabudowy [...] m2 i kubaturze [...] m3; budynek D - wypalone mury o wysokości 4-ch kondygnacji z częściowo zawalonymi stropami bez dachu, w budynku znajdują się 2 zamieszkane izby; budynek E - wypalone mury o wysokości 4-ch kondygnacji z częściowo zawalonymi stropami, budynek F - drewniany, użytkowany jako warsztat stolarski.

W dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego nie było legalnej definicji domu jednorodzinnego. Natomiast orzecznictwo sądowoadministracyjne ukształtowało pogląd, że pod pojęciem "domu jednorodzinnego" na gruncie przepisów dekretu warszawskiego należy rozumieć budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni, czy liczby pomieszczeń, które to kryteria wprowadzono w późniejszych regulacjach prawnych.

W świetle takiego pojęcia domu jednorodzinnego prawidłowo organ II instancji ustalił, że przedmiotowe budynki posadowione na działce położonej przy ul. [...] nie były budynkami jednorodzinnymi. Nie zaspokajały on bowiem potrzeb mieszkaniowych jednej rodziny i nie takie było ich przeznaczenie, co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dokumentacyjnego. Także skarżący nie kwestionują tego faktu. Skoro zatem na przedmiotowym gruncie nie było budynku stanowiącego dom jednorodzinny, nie został spełniony warunek określony w art. 215 ust. 2 u.g.n., a w konsekwencji brak jest podstaw do przyznania odszkodowania. Wymienione w tym przepisie warunki muszą być bowiem spełnione łącznie. W związku z tym, że wymieniony wyżej warunek nie został spełniony, zbędne są rozważania kiedy budynek przeszedł na własność Skarbu Państwa. Brak jest w tej sytuacji również konieczności czynienia ustaleń w jakiej dacie przeddekretowy właściciel utracił możliwość władania przedmiotową nieruchomością.

Zasadnie zatem organy orzekające odmówiły ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, a zarzuty skarg należało uznać za bezzasadne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Końcowo podnieść trzeba, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.