Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 803/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 25 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy P. – działając na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1, ust. 1b, art. 20 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – dalej w skrócie "u.ś.r.") w zw. z z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") - odmówił ustalenia M. D. (dalej zwanej również "stroną", "wnioskodawczynią", "skarżącą") na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 marca 2021 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką - J. D.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona w dniu 30 listopada 2020 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - J. D. (ur. [...] 1973 r.), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku załączone zostało m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 18 marca 2017 r. (nr [...]) ustalające znaczny stopień niepełnosprawności J. D., z którego to wynikało, że niepełnosprawność istnieje od 37. roku życia, czyli powstała po ukończeniu 18. roku życia jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ zaznaczył, że M. D. decyzją Wójta Gminy P. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieka nad niepełnosprawną matką J. D. na okres ważności orzeczenia, tj. do dnia 31.03.2021 r. W związku z powyższym strona oświadczyła, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. - dokonując wyboru świadczenia - w przypadku ustalenia spełniania przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na dzień poprzedzający dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. oraz wskazał, że w dniu 16 grudnia 2020 r. pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, w którym ustalono, że strona sprawuje osobistą opiekę nad matką oraz w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką J. D. nie podejmuje zatrudnienia ani żadnej innej pracy zarobkowej.

Na podstawie ustalonego stanu faktycznego organ stwierdził, że nie kwestionuje faktu nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania przez stronę osobistej opieki nad matką w okresie od 1 listopada 2020 r. do nadal. Zaznaczył jednak, że strona nie spełnia wymagań ustawowych do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem zawarte w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności J. D. stwierdzenie powstania niepełnosprawności od 37. roku życia nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie organ podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie uchylił obowiązującej mocy art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) w sprawie zgodności z Konstytucją art. 16a ust. 2 i art. 17 ust. 1b u.ś.r. orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ponadto komunikat Trybunału Konstytucyjnego (zamieszczony na stronie internetowej) potwierdza, że: Trybunał orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego; wyrok nie oznacza natychmiastowego usunięcia tego kryterium z ustawy; wyrok nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; wyrok nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wykonanie ww. wyroku wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak również uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Z powyższego wynika, że adresatem wyroku Trybunału są organy ustawodawcze Rzeczypospolitej Polskiej a nie organy administracji publicznej stosujące prawo. Tym samym, w toku rozpatrywania niniejszej sprawy, organ nie ma podstaw do zastosowania się do tego orzeczenia.

Decyzją z dnia 25 czerwca 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyjaśniając, że jak wynika z jego treści, ustawodawca ustanowił w nim szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej nie podejmowanie w tymże celu.

Organ odwoławczy zaznaczył, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych i judykaturze. Zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest kompensacja strat materialnych. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskutek rezygnacji z zatrudnienia (porzucenia zamiaru podjęcia zatrudnienia lub rozwiązania dotychczasowego stosunku zatrudnienia). Brak perspektyw na zatrudnienie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w prosty sposób pozbawia osobę ekspektatywy wynagrodzenia za pracę. Niedobory te częściowo są kompensowane w formie świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 u.ś.r. (por. Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz pod red. Maciejko, 2019, wyd. 5). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Rezygnacja z zatrudnienia musi być wyłącznie spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś innymi przyczynami. Kolegium zwróciło uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. W świetle powyższego nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki (tak: wyroki NSA: z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1411/06; z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 558/111; z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 101/12; z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Wobec powyższego nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, w sytuacji braku np. propozycji odpowiedniej pracy, bądź braku odpowiednich kwalifikacji do jej pozyskania. Opieka taka nie może być również fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia. Nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki.

Kolegium stwierdziło, że z przekazanych akt postępowania wynika, iż M. D. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką -J. D. W aktach sprawy znajdują się orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 18.03.2017 r. oraz z dnia 10.04.2021 r. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P., zaliczające J. D. do znacznego stopnia niepełnosprawności odpowiednio do dnia 31.03.2021 r. oraz do dnia 30.04.2025 r., stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 9.12.2015 r., niepełnosprawność istnieje od 37. roku życia.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego w niniejszej sprawie ustalono, że J. D. (lat 48) jest rozwiedziona; ma czworo dorosłych dzieci (troje dzieci zamieszkuje osobno, nie interesuje się matką); mieszka i prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z córką M. D. (ur. [...]1999 r.). M. D. otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę - ostatnio przyznany wg informacji organu I instancji decyzją z dnia 7 maja 2021 r. (nr [...]). Z wywiadu środowiskowego wynika, że J. D. choruje na niewydolność nerek; od 2015 r. jest dializowana trzy razy w tygodniu w Szpitalu w W. Na dializy przewożona jest karetką, która przyjeżdża po chorą po godzinie 16-tej, a następnie odwozi do miejsca zamieszkania. Z wywiadu wynika, że M. D. (21 lat) po ukończeniu szkoły nie miała możliwości podjęcia pracy z uwagi na zły stan zdrowia matki; jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad matką; rodzeństwo zamieszkuje w innych gminach, pracują zawodowo, nie utrzymują stałego kontaktu z matką. J. D. jest pod opieką lekarza nefrologa, psychiatry z powodu depresji i neurologa. Z wywiadów środowiskowych znajdujących się w aktach sprawy wynika, że J. D. porusza się samodzielnie po mieszkaniu, we wszystkich innych sprawach związanych z wyjściem z domu zawsze towarzyszy jej córka. J. D. samodzielnie przygotowuje i spożywa proste posiłki; samodzielnie przyjmuje lekarstwa; przy pogorszeniu stanu zdrowia nie wychodzi z łóżka z powodu ogólnego osłabienia organizmu po dializach i z powodu depresji. W sprawach utrzymania czystości i higieny osobistej strona pomaga matce przy umyciu pleców; sprawy fizjologiczne J. D. wykonuje samodzielnie; przy lepszym samopoczuciu wykonuje drobne porządki takie jak: umycie naczyń, poukładanie ubrań, włączenie pralki, starcie kurzu z mebli; cięższe prace wykonuje córka. M. D. wykonuje następujące czynności w ramach sprawowanej opieki: przygotowuje śniadania w sytuacji pogorszenia stanu zdrowia oraz podaje leki, pomoc w zakresie utrzymania czystości tj. umycie włosów, całego ciała, pomoc w ubraniu odzieży w przypadku pogorszeniu stanu zdrowia, sprzątanie mieszkania, mycie okien, sprzątania łazienki i kuchni, odkurzanie mieszkania, mycie podłóg, zrobienie większych zakupów, zakupienie lekarstw, przygotowanie ciepłego posiłku, po dializie (3 razy w tygodniu karetka przyjeżdża po chorą o godz. 16 i odwozi o godz. 23.30), pomaga matce w przygotowaniu do snu. Podano, że J. D. ma zaburzenia snu, szybko się męczy, ma częste zaburzenia nastroju, które prowadzą do depresji, zaburzenia te znacznie upośledzają jej codzienne funkcjonowanie. J. D. nie pracowała zawodowo, gdyż wychowywała dzieci, od lat otrzymuje zasiłek stały. Wnioskodawczyni cały czas towarzyszy swojej matce w codziennym funkcjonowaniu, gdy wyjeżdża w celu zrobienia większych zakupów matka pozostaje pod opieką sąsiadki.

Mając powyższe na uwadze Kolegium raz jeszcze podkreśliło, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Rozmiar tej opieki musi być natomiast na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej.

Kolegium stwierdziło, że mając na uwadze materiał dowodowy, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar zakresu opieki wymuszał na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nad matką nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opis wykonywanych czynności nie wskazuje, aby istniała konieczność niepodejmowania zatrudnienia przez stronę. Przygotowanie śniadania w sytuacji pogorszenia stanu zdrowia oraz podanie leków, pomoc w zakresie utrzymania czystości tj. umycie włosów, całego ciała, pomoc w ubraniu odzieży w przypadku pogorszeniu stanu zdrowia, sprzątanie mieszkania, zakupy, realizacja recept, przygotowanie ciepłego posiłku, pomoc matce w przygotowaniu do snu - nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez stronę zatrudnienia. Wskazane przez stronę czynności składające się na zakres opieki nad matką w większości nie są wykonywane codziennie. Podkreślić również należy, że wnioskodawczyni w zasadzie nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż J. D. nie będąc osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Niepełnosprawność matki nie ogranicza jej w samodzielnym przyjmowaniu posiłków, leków, załatwianiu potrzeb fizjologicznych. J. D. jest osobą samodzielnie poruszającą się, nie jest osobą leżącą nie mogącą wykonywać przy sobie podstawowych czynności. Jest to osoba, która nie wymaga prowadzenia do toalety, czy wykonywania czynności higienicznych takich jak podmywanie, wymiana pieluchomajtek. Stan matki nie jest przeszkodą do wykonywania pracy zarobkowej przez M. D. Czynności opiekuńcze związane z opieką nad matką nie zajmują stale czasu stronie, są realizowane w pewnych odstępach czasowych, nie wykluczają aktywności zawodowej strony. Opisane czynności należą do obowiązków chociażby rodziców dzieci w wieku szkolnym, co nie jest równoznaczne z brakiem możliwości tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Robienie zakupów, czy gotowanie obiadów, sprzątanie, pranie, wizyty lekarskie, nie wykluczają wykonywania pracy zawodowej - są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków) strona może podjąć zatrudnienie. Nadto część z tych czynności nie jest wykonywana codziennie.

Należy podkreślić, że opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia (por. np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 39/21). Również konieczność dializowania matki nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia przez córkę (odbywa się to 3 razy w tygodniu, w godzinach od 16 do 23.30, transportem zapewnionym przez szpital).

Kolegium zaznaczyło, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem związek między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W niniejszej sprawie nie zachodzi brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Należy dodać, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Rezygnacja z zatrudnienia ("niepodejmowanie") musi być wyłącznie spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś innymi przyczynami.

W ocenie Kolegium brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowniem zatrudnienia przez stronę a sprawowaną przez nią opieką nad matką, co przesądza o niespełnieniu pozytywnej przesłanki przyznania prawa do wymienionego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ta okoliczność zadecydowała, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje stronie. W tej sytuacji rozstrzygnięcie odmawiające przyznania stronie wnioskowanego świadczenia jest zgodne z prawem, zaś zarzuty podniesione w odwołaniu nie mogą zostać uwzględnione. Co prawda Kolegium zdecydowało przychylić się do ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a zatem nie może uznać, że w sprawie zaistniała także przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nie ma to jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem - jak wykazał materiał dowodowy sprawy - nie jest spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do wymienionego świadczenia określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie istnieje także negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., bowiem przepisy prawa umożliwiają wybór świadczenia. W świetle art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku wyboru prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istnieje podstawa do usunięcia z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z treści zaskarżonej decyzji nie wynika jednak, aby ta okoliczność była także podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

M. D. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, jak również przyjęcia, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą (rezygnacją z pracy) a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wyrażone przez organ II instancji w przedmiotowej decyzji stanowisko jest błędne z uwagi na istotne naruszenia prawa materialnego jak i procedury, opisane treścią ww. zarzutów. W przypadku skarżącej fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 u.ś.r. do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne - był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Organ II instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy ocenił zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Co ważne, a czego organ nie wziął pod uwagę, skarżąca całodobowo jest w pełnej gotowości pomocy matce. Co należy podkreślić organ II instancji nie kwestionuje opieki nad matką jednakże lakonicznie podnosi, że zakres jej nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy wbrew temu co twierdzi organ II instancji związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi. Po pierwsze skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej, a pomoc ta sprawowana jest w sposób prawidłowy. Powyższy przepis bowiem należy stosować do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma ona być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, i której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością osoby, a wiec koniecznością wykonywania takich a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Organ pomijając zatem celowościową wykładnię ww. przepisu uznał, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji ww. normy prawnej, co stoi w sprzeczności z niekwestionowanym orzecznictwem w tym zakresie. Jak stwierdza w wyroku z dnia 7 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (sygn. akt III SA/Gd 561/19) zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w{ związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z powyższych przepisów wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a wiec z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

Jak ustalił to organ I instancji, i czego organ II instancji nie kwestionuje - opiekę wypełnia nad osobą niepełnosprawną skarżąca, a w opiece nad osobą niepełnosprawną nikt inny jej nie pomaga. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji w ocenie skarżącej i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały, długotrwały. "Punkt ciężkości" w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nie w samej opiece nad nim. Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. jako przesłankę od spełnienia której uzależnione jest przysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskazuje sprawowanie opieki nad wymienionymi w nim osobami. Sposób jej sprawowania nie został w u.ś.r. określony. W związku z tym należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieka, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Co więcej, nie jest wymagane stałe zamieszkiwanie z osobą wymagającą opieki, tym samym istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą.

Z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że zakres opieki skarżącej jest stały, permanentny. Organ sam wymienia szeroki zakres opieki, jednakże zdaniem organu - co pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym - ww. czynności są niewystarczające. Ponadto raz jeszcze należy wskazać, iż określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkująca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesłanka sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (jednak niebędącą niezdolną do samodzielnej egzystencji) nie jest powiązania w sposób konieczny z warunkiem stałego zamieszkiwania osoby sprawującej opiekę z osoba niepełnosprawną. Osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

Ponadto w ocenie skarżącej organy nie ustrzegły się również od naruszeń o charakterze procesowym. Działania organu administracji w sprawie objętej skargą były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Ustalenia organu II instancji są wewnętrznie sprzeczne - z jednej strony organ wymienia szeroki zakres opieki nie kwestionując jej co do zasady - z drugiej podnosi, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze mają jedynie charakter pomocniczy, co powoduje, że decyzja w ww. kształcie nie może się ostać.

Końcowo skarżąca wskazała, że zastosowanie przez organ rozstrzygający w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ winien był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2001 r., sygn. akt I KZP 22/01, a także A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s. 203 i nast.; L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 1997, s. 151; J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s. 123 i nast.). W sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, i wnosząc o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji – a w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy w istocie nie podejmowania - zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matką skarżącej), a jeżeli tak, to rozważenie również tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca - M. D. (21 lat) po ukończeniu szkoły nie pracowała, gdyż ze względu na to, że jest jedyną z rodzeństwa, która może się opiekować matką (pozostała trójka rodzeństwa zamieszkuje w innych gminach, pracują zawodowo i nie utrzymują stałego kontaktu z matką), podjęła się tej opieki ze względu na zły stan zdrowia matki. Matka skarżącej - J. D. (lat 48) jest rozwiedziona; mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką M. D.; legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności (vide: orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P.: z dnia 18 marca 2017 r., nr [...] oraz z dnia 10 kwietnia 2021 r., nr [...]). Z przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych (w dniu 16 grudnia 2020 r. oraz w dniu 4 maja 2021 r.) wynika, że J. D. choruje na niewydolność nerek, będąc z tego powodu od 2015 r. dializowaną trzy razy w tygodniu w Szpitalu w W. Na dializy przewożona jest karetką, która przyjeżdża po chorą po godzinie 16-tej, a po wykonaniu zabiegu odwozi ją do miejsca zamieszkania ok. godz. 23.30. J. D. jest pod opieką lekarza nefrologa, neurologa i psychiatry z powodu depresji. Ma zaburzenia snu, szybko się męczy, ma częste zaburzenia nastroju, które znacznie upośledzają jej codzienne funkcjonowanie. Z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika, że J. D. porusza się samodzielnie po mieszkaniu, we wszystkich innych sprawach związanych z wyjściem z domu zawsze towarzyszy jej córka. J. D. samodzielnie przygotowuje i spożywa proste posiłki, samodzielnie przyjmuje lekarstwa, przy pogorszeniu stanu zdrowia nie wychodzi z łóżka z powodu ogólnego osłabienia organizmu po dializach i z powodu depresji. W sprawach utrzymania czystości i higieny osobistej strona pomaga matce przy umyciu pleców; sprawy fizjologiczne J. D. wykonuje samodzielnie; przy lepszym samopoczuciu wykonuje drobne porządki takie jak: umycie naczyń, poukładania ubrań, włączenie pralki, starcie kurzu z mebli, cięższe prace wykonuje córka. Skarżąca wykonuje następujące czynności w ramach sprawowanej opieki nad matką: przygotowuje śniadania w sytuacji pogorszenia stanu zdrowia oraz podaje leki, pomaga w zakresie utrzymania codziennej toalety i czystości tj. w umyciu włosów; całego ciała, a także pomocy w ubraniu odzieży w przypadku pogorszeniu stanu zdrowia; sprząta mieszkanie; robi zakupy (także leków); przygotowuje ciepłe posiłki; po dializach pomaga matce w przygotowaniu do snu. Skarżąca cały czas towarzyszy matce w codziennym funkcjonowaniu, a gdy wyjeżdża w celu zrobienia większych zakupów, matka pozostaje pod opieką sąsiadki.

W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie – wbrew zarzutom podniesionym w skardze - w sposób prawidłowy zgromadziły a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad matką, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność matki, a jednocześnie koniecznością z tego powodu nie podejmowania przez skarżącą aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca, niewątpliwie sprawująca faktyczną opiekę nad swoją matką, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznany fakt sprawowania przez nią opieki nad matką w ustalonym rozmiarze.

Wskazać należy, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r.), to jednak podkreślenia wymaga to, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy, w tym czy osoba która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze, rzeczywiście uniemożliwiają faktyczne wykonywanie przez opiekuna aktywności zawodowej.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawna, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne).

W związku z powyższym należy w pełni zgodzić się z konstatacją organu odwoławczego, że z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, iż sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na zakres wykonywania koniecznych czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego matka skarżącej nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, pamersowania itp.). Z akt sprawy wynika, że porusza się samodzielnie po mieszkaniu, samodzielnie przygotowuje i spożywa proste posiłki oraz przyjmuje leki, a także wykonuje czynności fizjologiczne. Zgodzić należy się także w pełni z organem, że opis wykonywanych przez skarżącą czynności w ramach sprawowanej opieki nie wskazuje, aby istniała konieczność niepodejmowania przez nią z tego powodu zatrudnienia. Przygotowanie śniadania w sytuacji pogorszenia stanu zdrowia oraz podanie leków, pomoc w zakresie utrzymania czystości tj. umycie włosów, całego ciała, pomoc w ubraniu odzieży w przypadku pogorszeniu stanu zdrowia, sprzątanie mieszkania, zakupy, realizacja recept, przygotowanie ciepłego posiłku, czy też pomoc w przygotowaniu do snu, nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez skarżącą zatrudnienia. Wskazane przez stronę czynności składające się na zakres opieki nad matką w większości nie są wykonywane codziennie. W zasadzie skarżąca nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż J. D. nie będąc osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Niepełnosprawność matki nie ogranicza jej w samodzielnym przyjmowaniu posiłków, leków, załatwianiu potrzeb fizjologicznych. J. D. jest osobą samodzielnie poruszającą się, nie jest osobą nie mogącą wykonywać przy sobie podstawowych czynności. Jest osobą, która nie wymaga prowadzenia do toalety, czy wykonywania czynności higienicznych takich jak: podmywanie, wymiana pieluchomajtek. Stan matki skarżącej nie stoi zatem na przeszkodzie wykonywania przez nią pracy zarobkowej. Czynności opiekuńcze związane z opieką nad matką nie zajmują także skarżącej stale czasu; są realizowane w pewnych odstępach czasowych i nie wykluczają jej aktywności zawodowej. Opisane czynności należą do obowiązków chociażby rodziców dzieci w wieku szkolnym, co nie jest równoznaczne z brakiem możliwości tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Robienie zakupów, czy gotowanie obiadów, sprzątanie, pranie, wizyty lekarskie, nie wykluczają wykonywania pracy zawodowej, gdyż są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej. Słusznie też, w ocenie Sądu, organ podkreślił, że także konieczność dializowania matki nie może być oceniona, jako przeszkoda do podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, skoro odbywa się to 3 razy w tygodniu, w godzinach od 16 do 23.30, a dodatkowo przy zapewnionym transporcie matki skarżącej do i ze szpitala.

W ocenie Sądu, mając na uwadze czasowy i przedmiotowy rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką związany z jej niepełnosprawnością, przyjąć należy, że organy w sposób prawidłowy uznały, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym zatrudnieniem przez skarżąca. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar zakresu opieki wymuszał na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy zarobkowej. Sprawowana zatem opieka nad matką nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje przy należytej organizacji zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki. W niniejszej sprawie organy prawidłowo oceniły, że zakres realizowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych wobec matki, nie wykluczałby możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), chociażby w niepełnym zakresie wymiaru pracy.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).