Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 1002/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Maria Rzążewska, Sędziowie sędzia NSA Tadeusz Cysek /spr./, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2005 r. sprawy ze skargi M, F. i M.F. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejęcia na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności do nieruchomości 1 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 20002 r. 2 orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. Minister Finansów w wyniku rozpoznania wniosku złożonego przez M. F., M.F. i M.F. w trybie art. 127 § 3 K.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2002 r. stwierdzającą - na podstawie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz. U. Nr 12, poz. 65/ w związku z układem zawartym w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej - przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w - prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] kw [...] należącego wcześniej do L. P. /L. R./.

Rozstrzygający organ ustalił, iż Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych decyzją nr [...] na podstawie wniosku zarejestrowanego pod nr [...] przyznała L. R. odszkodowanie za udział w wymienionej wyżej nieruchomości.

W tej sytuacji, zdaniem organu, zaistniały przesłanki do wydania przez Ministra Finansów deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału L. R. w przedmiotowej nieruchomości.

W złożonej skardze M.F., M.F. i M.F. domagali się stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Finansów wobec jej niewykonalności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. ewentualnie jej uchylenie jako naruszającej art. 1 i 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy oraz art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W skardze podniesiono działanie w dobrej wierze nabywców udziału w przedmiotowej nieruchomości od L. R. /akt notarialny z dnia [...] grudnia 1997 r./, w szczególności sprawdzenie w Ministerstwie Finansów, że prawo własności tej nieruchomości ujawnione w księdze wieczystej nie jest kwestionowane z uwagi na rozliczenia międzynarodowe, opierając się na domniemaniu wiary publicznej ksiąg wieczystych, posiadanie nieruchomości przez osobę ujawnioną w księdze wieczystej i udzielenia pełnomocnictwa do dokonania sprzedaży. Wskazano też na dokonanie w księdze wieczystej w dniu 4 lutego 1998 r. wpisu skarżących jako właścicieli nieruchomości.

Wobec dokonanego na rzecz skarżących wpisu do księgi wieczystej, zaskarżona decyzja w ich ocenie jest niewykonalna w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. Strona skarżąca podnosiła, że pogląd ten podziela też rozstrzygający organ.

Stanowisko zajęte przez Ministra Finansów określono zatem jako bezzasadne. Pogląd, iż L. R. nie mogła przenieść udziału we własności nieruchomości jest sprzeczny z art. 556 § 2 K.c. W tej sytuacji zbycie nieruchomości przez osobę nie będącą jej właścicielem nie powoduje nieważności czynności prawnej, tylko jej wadę prawną.

Zaskarżona decyzja, zdaniem skarżących, nie uwzględnia też skutków rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Strona skarżąca podniosła nadto, iż zaskarżona decyzja została wydana po 32 latach od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. i została jej nadana moc wsteczna - od dnia 17 kwietnia 1968 r. mimo, że w dniu jej wydania właścicielami nieruchomości były już osoby będące obywatelami polskimi chronieni przez art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co do przysługującego im prawa własności.

Nadanie decyzji mocy wstecznej jest w ocenie skarżących sprzeczne ze stanowiskiem NSA wyrażonym w uchwale 7 Sędziów z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98. W uchwale tej podkreślono faktyczny /nie zaś prawny/ charakter przejęcia własności na Skarb Państwa. Gdyby bowiem przejście praw nastąpiło na podstawie umowy międzynarodowej /ratyfikowanej i publikowanej/, to zbędne byłoby wydawanie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. i decyzji na jej podstawie. Nie można więc przyjmować, że przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z mocy prawa, lecz dokonywane było na podstawie decyzji administracyjnej. W tym przypadku nie można takiej decyzji nadawać mocy wstecznej.

Uporządkowanie stanu prawnego konkretnej nieruchomości po 32 latach, zdaniem skarżących, narusza też stabilność stosunków własnościowych w państwie.

Odpowiadając na skargę Minister Finansów wnosił o jej oddalenie podtrzymując dotychczas przedstawianą argumentację.

W toku postępowania przed Sądem zmarła skarżąca M. F., a jej następcą prawnym jest M.F..

W toku postępowania sądowego skarżący powołali się na fakt potwierdzenia ważności aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1997 r. wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] października 2004 r., sygn. akt I C [...], odpis którego został okazany na rozprawie przed Sądem Administracyjnym. Ponadto strona skarżąca wskazała, że informacja Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Nowym Jorku nie stanowi dowodu zgonu L. R..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 /.

Skarga prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów z niżej podanych powodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany granicami skargi, lecz zakresem rozstrzygnięcia objętego decyzją. Oznacza to, iż Sąd władny jest uwzględnić skargę także ze względu na inne uchybienia niż te, które przytacza strona skarżąca /vide wyrok NSA z dnia 10 lipca 1989 r., sygn. akt IV SA 390/89/.

Podnieść należy, iż zgodnie z dyspozycją art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W zaskarżonej decyzji, jak również w poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r., Minister Finansów w ogóle nie wyjaśnił, jakimi motywami kierował się przy ustalaniu kręgu stron w sprawie, nie odniósł się w szczególności do kwestii wskazania jako strony postępowania L. R., jednakże umieścił ją w rozdzielniku obu decyzji wśród stron postępowania /jako adresata decyzji/, którym należało doręczyć przedmiotowe akty administracyjne.

Rozstrzygający organ stwierdził, iż przywołana ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. dotyczy wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych w dacie przyjętej przez Ministra Finansów, czyli w dniu ogłoszenia tejże ustawy. Decyzja wydawana na podstawie wspomnianej ustawy ma charakter deklaratoryjny, stwierdza bowiem zaistnienie określonego stanu prawnego w dacie przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, a właścicielem przedmiotowej nieruchomości w tym okresie była L. R..

W ocenie Sądu brak jest podstaw do brania pod uwagę przy ocenie zaskarżonej decyzji niejednoznacznych wywodów przestawionych przez rozstrzygający organ w piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2004 r. w zakresie legitymacji L. R. do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze strony. Przedmiotem oceny Sądu jest zaskarżona decyzja, a nie późniejsza wypowiedź rozstrzygającego organu.

Stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 4 Kpa jedną z pozytywnych przesłanek wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jest taka sytuacja, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym. Przez pozbawienie strony udziału w postępowaniu należy rozumieć również przypadki, gdy stronie nie doręczono decyzji. Oznacza to pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w obronie własnego interesu prawnego w toku instancji. Poprzez "brak winy strony" rozumieć należy właśnie niedopuszczenie strony do uczestnictwa w postępowaniu.

W przedmiotowym postępowaniu, skoro Minister Finansów wskazał w wydawanych decyzjach L. R. jako adresata decyzji, to nie mógł legalnie prowadzić postępowania bez jej udziału i doręczenia zwłaszcza wydawanych aktów. Obowiązkiem organu w omawianej sytuacji było wyjaśnienie przyczyn niedoręczenia jej wysłanej korespondencji i dokonanie ich oceny.

Tego zaś rozstrzygający organ nie uczynił w ogóle w toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, a jedynie później /co jest , jak podkreślono wcześniej, bez jakiegokolwiek znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji/ przedstawił wywody dotyczące kwestii przymiotu strony L. R., które charakteryzują się zresztą/, jak i inne rozważania Ministra Finansów w niniejszej sprawie/ niedopuszczalną sprzecznością i niejednoznacznością.

Podkreślić nadto należy sprzeczność wywodów organu w zakresie oceny wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a., które jawią się w uzasadnieniach obu decyzji, tj. z dnia [...] lutego 2003 r. oraz z dnia [...] grudnia 2002 r.

Zaznaczyć jednak trzeba, iż ustosunkowanie się do kwestii niewykonalności decyzji winno być dokonane dopiero po uporządkowaniu zagadnień formalnych w niniejszym postępowaniu administracyjnym związanych z wyjaśnieniem właściwego kręgu stron w sprawie i zapewnieniem im udziału w postępowaniu.

W tym miejscu wypada jedynie zaznaczyć, iż organ administracji publicznej nie może dokonywać ocen w kwestiach leżących wyłącznie w kompetencji sądu powszechnego.

Zadaniem organu administracji publicznej w określonej kategorii spraw jest natomiast zbadanie zaistnienia przesłanek wydania decyzji administracyjnej o charakterze deklaratoryjnym na podstawie przesłanek wynikających z przepisów prawa materialnego stanowiącego jej podstawę prawną /por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2004 r., sygn. akt OSK 338/04, nie publikowany/.

Z uwagi na przyczyny wyeliminowania z obrotu prawnego przedmiotowych decyzji Ministra Finansów przedwczesne byłoby ustosunkowywanie się do zarzutów skargi.

W odniesieniu do powołanego przez stronę skarżącą wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] października 2004 r. warto tylko zwrócić uwagę, iż oddalenie w nim powództwa nastąpiło wyłącznie z uwagi na stwierdzenie przez Sąd braku podstaw do przyjęcia zgonu L. R. przed sporządzeniem aktu pełnomocnictwa do sprzedaży udziału w konkretnej nieruchomości.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ orzekł jak w sentencji.