Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 647/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2022 r., nr SKO Gd/248/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej G. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

G. K., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 10 czerwca 2022 r. nr SKO Gd/248/22, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrz Gminy Kartuzy, z upoważnienia którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kartuzach, z 1 grudnia 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 16 maja 2019 r. Burmistrz Gminy Kartuzy odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", gdzie zastrzeżono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała do ukończenia 18 roku życia lub 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej. Na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS ustalono zaś, że J. K. urodzony w 1965 r. jest osobą, której niepełnosprawność została ustalona dopiero od października 2018 r.

W treści decyzji przywołano także treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. stanowiącego, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym zakresie organ ograniczył się do wskazania, że dokonał analizy materiału dowodowego sprawy i stwierdził, że dołączone do sprawy dokumenty dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna (w postaci kopii wyroku NSA z 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18) "nie są przedmiotem merytorycznym w tej kwestii czyli świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku dla opiekuna".

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania decyzją z 9 września 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jako zgodne z prawem. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia w niniejszej sprawie ponieważ J. K. stał się osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności po ukończeniu 25 roku życia. Organ wyjaśnił, że nie kwestionuje wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ale stoi na stanowisku, że na etapie postępowania administracyjnego nie ma podstaw do jego uwzględnienia. Trybunał Konstytucyjny nie pozbawił bowiem mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, lecz zlecił ustawodawcy jego korektę w celu usunięcia niezgodności z Konstytucją, czego ustawodawca nie uczynił.

Po rozpoznaniu skargi na tak wydaną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 13 lutego 2020 r. (sygn. III SA/Gd 738/19) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy Kartuzy z 16 maja 2019 r. Sąd orzekający w tej sprawie stwierdził, że organy obu instancji wadliwie uznały, że skarżąca nie mogła uzyskać świadczenia z tego względu, że niepełnosprawność jej męża istnieje od 53-go roku życia. W wytycznych, które organy winny uwzględnić, sąd wskazał na konieczność pominięcia art. 17 ust. 1b u.ś.r. w orzekaniu o przyznaniu świadczenia na rzecz skarżącej.

Ponadto Sąd zauważył, że w zaskarżonej decyzji, ani też w poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, nie podniesiono wprost, aby przeszkodą dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był fakt pobierania przez skarżącą innego świadczenia, w tym specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ograniczono się bowiem tylko do przytoczenia treści art. 17 ust. 5 u.ś.r. (organ pierwszej instancji) oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. (organ odwoławczy) nie czyniąc jakichkolwiek ustaleń w sprawie. Organy obu instancji skoncentrowały się na argumentacji dotyczącej niespełnienia przez stronę skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy jako decydującej o odmowie przyznania świadczenia. W aktach administracyjnych sprawy przedstawionych Sądowi orzekającemu brak jest też decyzji w tym przedmiocie.

Sąd podkreślił, że ponownie rozpatrując sprawę organy zobowiązane będą do uwzględnienia powyższego stanowiska Sądu, w tym do pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Organy będą jednocześnie pamiętać, że fakt pobierania mniej korzystnego dla strony skarżącej świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) nie wyklucza możliwości uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stronie przysługuje bowiem prawo wyboru jednego ze świadczeń (art. 27 ust. 5 u.ś.r.), o czym powinna zostać pouczona.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z 23 października 2020 r. organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na męża J. K., wskazując na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność J. K. datuje się od 53 roku życia.

Po rozpoznaniu odwołania, Kolegium decyzją z 8 lutego 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w uzasadnieniu nie zgadzając się z dokonaną przez organ I instancji oceną spełnienia przesłanek art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium wskazało, że organ I instancji nie zapoznał się z wydanym wyrokiem sądu w sposób dokładny i pominął, że jest zobowiązany do uwzględnienia wyrażonego w nim stanowiska. Organ odwoławczy wskazał także na braki w materiale dowodowym, gdyż w toku postępowania nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego. W rezultacie zobligował on organ I instancji do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z 6 kwietnia 2021 r. organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na męża J.K., ponownie wskazując na art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność J. K. datuje się od 53 roku życia. Organ I instancji przedstawił przy tym ustalenia z dokonanego wywiadu środowiskowego.

W wyniku złożonego przez stronę odwołania od wyżej wymienionej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją o sygn. akt SKO Gd/2580/21 z 4 października 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, po raz kolejny nie zgadzając się z dokonaną przez organ I instancji oceną braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał na zasadność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dotyczącego zakresu opieki nad J. K.

Decyzją z 1 grudnia 2021 r. organ I instancji odmówił G. K.przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem J. K. W uzasadnieniu organ I instancji uznał, że rozstrzygając w niniejszej sprawie, zobowiązany był uwzględnić art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ stwierdził, że jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie ustalony stopień niepełnosprawności J. K. datuje się od października 2018 r. – a więc od momentu, w którym osiągnął wiek 53 Iat. Zatem przesłanki wskazane w wyżej powołanym artykule nie zostały spełnione. Ustawodawca nie dokonał korekty powoływanego przepisu, uznanego przez Trybunał za niegodny z Konstytucją. W związku powyższym przepis ten nadal obowiązuje, a organy administracji publicznej nie mają podstaw do jego nieuwzględniania podczas prowadzonych postępowań administracyjnych.

Po rozpoznaniu złożonego odwołania, decyzją z 10 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium nie zgodziło się także z organem I instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r., która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zgodne z jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W ocenie Kolegium, decyzję odmowną uzasadnia natomiast brak spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium, stwierdziło, że J. K. porusza się bez pomocy skarżącej i nie używa sprzętu rehabilitacyjnego, samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie spożywa posiłki, wychodzi na spacery (nawet długie), nie wymaga specjalistycznego podawania leków, odwołująca się nie prowadzi z mężem ćwiczeń rehabilitacyjnych. Zatem mimo przebytej operacji J.K.jest w dużej mierze samodzielny. W ocenie Kolegium zakres opieki, jaki odwołująca się deklaruje, nie wskazuje by była to opieka na tyle czasochłonna by odwołująca się nie mogła podjąć zatrudnienia choćby w niewielkim wymiarze czasu pracy.

Kolegium uwzględniło, że J. K.miewa padaczki (leczone, jak wynika z wypisy ze szpitala odpowiednimi lekami), jednak nie można przyjąć by faktycznie odwołująca się na tyle bała się pozostawić męża w domu, by nie mogła podjąć się jakiejkolwiek pracy. Skarżąca mogłaby podjąć się np. wykonywania pracy chałupniczej lub takiej, którą można wykonywać w domu za pomocą komputera (praca on-line) po odpowiednim przeszkoleniu. Kolegium nie dało wiary temu, że gdyby nie niepełnoprawność męża odwołująca podjęłaby się jakiejkolwiek pracy. Jak wynika z jej stażu pracy odwołująca się przepracowała jedynie kilka lat i od sierpnia 1994 r. nigdy już nie pracowała. Trudno zatem przyjąć, że podjęła by deklarowane zatrudnienie. Uwzględnić też należy to, że odwołująca się ma obecnie 56 lat i niewielkie doświadczenie zawodowe, co sugeruje trudności w znalezieniu potencjalnego zatrudnienia. W przekonaniu składu orzekającego Kolegium brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy też jego niepodejmowaniem a opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Kolegium uznało, że zakres opieki odwołującej się nie uzasadnia przyjęcie, że faktycznie opieka ta jest na tyle czasochłonna, by uzasadniała brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Skarżąca przy dobrej organizacji dnia mogłaby podjąć zatrudnienie. Oprócz możliwości pracy wskazanych przez Kolegium wyżej odwołująca się mogłaby podjąć zatrudnienie np. popołudniami, korzystając w tym czasie z ewentualnej pomocy synów. Odwołująca się wskazała, że w razie konieczność wyjścia na dłuższy czas z domu jest z mężem w kontakcie telefonicznym. Nadto J. K., gdyby nie chciał korzystać z opieki synów mógłby być z nimi w kontakcie telefonicznym, podobnie jak z odwołująca się, i zawiadomić ich w razie konieczności o złym samopoczuciu.

W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 10 czerwca 2022 r. nr SKO Gd/248/22 oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kartuzach z 1 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie G. K.prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wskazano, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" - w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 10 czerwca 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W pierwszej kolejności wskazać należy na wydany przez tut. Sąd wyrok z 13 lutego 2020 r. (sygn. III SA/Gd 738/19), którym Sąd ten uchylił decyzje organu I i II instancji oraz dokonał oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania.

Zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma przy tym charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Dokonana przez sąd ocena prawna ma na celu wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawa oraz sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, natomiast wskazania co do dalszego postępowania zakreślają obszar działań organu w toku ponownego rozpoznania sprawy. Tak więc organ czy sąd pierwszej instancji, rozpoznając ponownie sprawę, nie powinien pominąć oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych we wcześniej wydanym wyroku w tej samej sprawie (por. wyrok NSA z 23 sierpnia 2022 r. III FSK 680/21).

Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (por. wyrok NSA z 7 września 2022 r. III FSK 920/21).

Sąd w niniejszym postępowaniu stwierdził, że w kolejno wydawanych decyzjach z 23 października 2020 r. , 6 kwietnia 2021 r. i 1 grudnia 2021 r. Burmistrz Gminy Kartuzy nie uwzględnił oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania dokonanych przez Sąd w wyroku z 13 lutego 2020 r., sygn. III SA/Gd 738/19, tym samym ignorując treść bezwzględnie obowiązującej normy powołanego wyżej art. 153 p.p.s.a.

Organ I instancji niezasadnie zignorował nie tylko ww. przepis prawa, ale także wyrok WSA z 13 lutego 2020 r. (sygn. III SA/Gd 738/19) oraz orzeczenie TK i aktualny dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych, jak i wiążące go w tej sprawie na podstawie art. 138 § 2a k.p.a. wytyczne organu II instancji co do wykładni, wyrażone w kolejno wydawanych decyzjach Kolegium z 8 lutego 2021 r. i 4 października 2021 r., a odnoszące się do właściwego, zbieżnego z aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych - sposobu rozumienia skutków niekonstytucyjności części normy zakodowanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przechodząc do zaskarżonej decyzji Sąd uwzględnił, że materialnoprawną podstawę jej wydania stanowią przepisy u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 tej ustawy:

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła żona wymagającego opieki J. K. Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia powołał art. 17 ust. 1b u.ś.r. a więc okoliczność, że niepełnosprawność podopiecznego nie powstała w żadnym z wymienionych w tym przepisie okresów tj. do ukończenia 18 roku życia, a w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyżej do ukończenia 25 roku życia, a także art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. że zakres świadczonej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia.

Organ II instancji prawidłowo zakwestionował stanowisko organu I instancji co do zakresu zastosowania w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną od wieku, w którym powstała niepełnosprawność. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że w sprawie wydany został wyrok przez tutejszy Sąd, w którym jednoznacznie przesądzono o braku podstaw do kwestionowania daty powstania niepełnosprawności w powiązaniu z uprawnieniem do wnioskowanego świadczenia.

Kolegium, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Gminy Kartuzy stwierdziło, że z ustaleń organu I instancji wynika brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy też jego niepodejmowaniem a opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, organ administracji nie dokonał jednak właściwych ustaleń w tym zakresie.

Organy ustaliły, że J. K. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 8 listopada 2018 r. o całkowitej niezdolności do pracy i do samodzielnej egzystencji do 31 października 2019 r. Kolejne orzeczenie z 14 października 2019 r. stwierdza natomiast całkowitą niezdolność do pracy i do samodzielnej egzystencji do 31 października 2022 r.

Z dokumentacji medycznej wynika, że J. K. zachorował na nowotwór - guz mózgu (oponiak olbrzymi anaplastyczny), w wyniku czego dokonano jego resekcji. Mąż skarżącej cierpi także na padaczkę, nadciśnienie tętnicze i zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Skarżąca podaje także, że ma problemy z pamięcią i wymową, jest nerwowy albo apatyczny a jego stan zdrowia się pogarsza.

Skarżąca oświadczyła w wywiadzie środowiskowym, że pomaga mężowi przy myciu, ubieraniu się, przygotowuje posiłki, nadto w sytuacji powtarzających się ataków padaczki mąż jest od niej całkowicie zależny, wobec czego cały dzień musi ona być przy mężu, gdyż ataków nie da się przewidzieć. Z uwagi na zaistniałą sytuację skarżąca zakupy robi co trzeci dzień w pobliskim sklepie, będąc w stałym kontakcie telefonicznym. Większe zakupy robią synowie. Z oświadczenia skarżącej wynika też, że opieka nad mężem obejmuje kilkukrotny w ciągu dnia pomiar cukru i ciśnienia, pomoc w porannej i wieczornej toalecie, przygotowanie i podanie posiłków, sprzątanie, spacery, podanie leków.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca mieszka i prowadzi gospodarstwo wraz z mężem. Ma 56 lat. Organy są w posiadaniu świadectwa pracy skarżącej i jej historii podlegania ubezpieczeniu społecznemu oraz ustaliły przebieg jej zatrudnienia – od 1 września 1981 r. do 11 sierpnia 1994 r. a do 9 grudnia 1995 r. zarejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z oświadczenia G. K. wynika, że zaprzestała pracy ze względu na wychowanie dzieci, które są już obecnie dorosłe, jednak obecnie nie może podjąć pracy z uwagi na stan zdrowia męża.

Kolegium uznało w skarżonej decyzji, że skarżąca przepracowała jedynie kilka lat i z uwagi na wiek 56 lat miałaby trudności w znalezieniu zatrudnienia. Zdaniem Sądu okoliczności te wymagają jednak zbadania na gruncie rozpatrywanej sprawy.

W ocenie Sądu organ II instancji nie zbadał w sposób wystarczający zebranego materiału dowodowego, z którego wynika, że skarżąca podjęła zatrudnienie jako sprzedawca w 1981 r. Po przepracowaniu ośmiu lat, od 11 sierpnia 1989 r. przez pięć lat korzystała z urlopu wychowawczego po zakończeniu którego zaprzestała pracy ze względu na dzieci. Jak wynika z oświadczenia skarżącej ma ona dwóch synów, urodzonych kolejno w 1988 r. i w 1991 r., zatem w momencie rozwiązania w 1994 r. przez skarżącą umowy o pracę mieli oni odpowiednio 6 lat i 3 lata. Zdaniem Sądu, zrozumiałym jest, że matka zrezygnowała w przeszłości z zatrudnienia z uwagi na chęć wychowania dzieci i Sąd nie znajduje podstaw by z tego tytułu wywodzić negatywne dla skarżącej skutki. Istotne na gruncie niniejszej sprawy jest bowiem określenie, czy skarżąca w okresie objętym postępowaniem nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad mężem. Na ocenę powyższego wpływać może postępowanie skarżącej sprzed okresu rozpoczęcia opieki nad mężem, co jednak w niniejszej sprawie nie zostało przez organy ustalone.

Z akt postępowania wynika, że skarżąca rozwiązała umowę o pracę w 1994 r., zaś jej mąż, jak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 8 listopada 2018 r., jest niezdolny do samodzielnej egzystencji od 8 października 2018 r. Organ administracji nie dokonał jednak żadnych ustaleń odnośnie do przyczyn niepodejmowania pracy w tym okresie, z uwzględnieniem okoliczności, do kiedy skarżąca zajmowała się synami, przyczyn braku podejmowania pracy zarobkowej po zakończeniu opieki nad synami, a także wyjaśnienia od kiedy skarżąca w istocie podjęła się opieki nad mężem (z dokumentacji medycznej z 11 października 2018 r. wynika, że J. K. mający dużych rozmiarów oponiaka miał problemy zdrowotne prawdopodobnie od wielu miesięcy).

Kolegium nie dało wiary oświadczeniu skarżącej, że przyczyną niepodejmowania przez nią zatrudnienia jest sprawowana nad mężem opieka, jednakże dokonana przez organ ocena nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym.

Sąd nie podziela także stanowiska Kolegium dotyczącego oceny możliwości podjęcia przez skarżącą pracy. Kolegium nie zbadało bowiem okoliczności dotyczących problemów zdrowotnych związanych z padaczką, na którą cierpi J. K. Organ II instancji, odnosząc się do ataków tej choroby wskazał jedynie, że mąż skarżącej z pewnością jest zaopatrzony w odpowiednie leki i korzysta z pomocy neurologa. W konsekwencji uznało, że takie sytuacje nie zdarzają się ciągle. Kolegium nie zbadało jednak w sposób wystarczający, jakie zagrożenia niosą ataki choroby i czy w związku z atakami padaczki mąż skarżącej może pozostawać na czas pracy skarżącej bez opieki lub jak twierdzi Kolegium - w kontakcie telefonicznym z opiekunem. Zauważyć należy, że skarżąca wskazała na brak możliwości pozostawienia męża bez opieki i oświadczyła, że opuszcza mieszkanie rzadko, na około pół godziny. Analogicznie nie dokonano także ustaleń w zakresie zaburzeń pamięci, na które wskazuje skarżąca.

Kolegium uznało, że skarżąca mogłaby podjąć pracę on-line, nie uwzględniło jednak wykonywanego przez nią zawodu sprzedawcy, nie odniosło się też wykształcenia skarżącej, które może mieć wpływ na możliwość podjęcia takiej pracy. Wskazało także na możliwość podjęcia pracy popołudniami, co wymagałoby pomocy synów – nie odnosi się jednak do kwestii, czy synowie, którzy jak wynika z oświadczenia skarżącej pracują zawodowo, byliby w stanie zapewnić taką pomoc. Wreszcie, Kolegium wskazało na niewielkie doświadczenie zawodowe i wiek skarżącej.

Sąd przychyla się do stanowiska, że osoba w wieku 56 lat może być w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Zauważył to jednak także prawodawca kierując do osób bezrobotnych powyżej 50 roku życia i osób bezrobotnych długotrwale pomoc, która ma ułatwiać znalezienie pracy zarobkowej. Zgodnie przepisami ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przysługuje im pierwszeństwo w skierowaniu do udziału w programach specjalnych (art. 49 pkt 2 i 3). Nadto Starosta może, na podstawie zawartej umowy, przyznać pracodawcy lub przedsiębiorcy dofinansowanie wynagrodzenia za zatrudnienie skierowanego bezrobotnego, który ukończył 50 rok życia (art. 60d ust. 1).

W ocenie Sądu z okoliczność, że podjęcie pracy byłoby utrudnione, nie uzasadnia jednak twierdzenia, że skarżąca nie podjęłaby zarobkowania, tym bardziej, że prawodawca zachęca do aktywizacji zawodowej osób, które ukończyły 50 rok życia i długotrwale bezrobotnych, z uwagi na kwestię zapewnienia dochodu oraz świadczenia emerytalnego (skarżąca posiada udokumentowane w ZUS 9 lat i trzy miesiące okresów składkowych oraz 4 lata i 8 miesięcy okresów nieskładkowych).

Konkludując powyższe, zdaniem Sądu zebrany materiał dowodowy nie jest wystarczający do uznania, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy a opieką nad niepełnosprawnym mężem. Sąd stwierdził zatem, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze co najmniej przedwcześnie oceniło, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia. Organ dopuścił się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jednocześnie nie zbadawszy należycie istotnych w sprawie okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno – reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (pkt 2 wyroku).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.