Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1843/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 17 § 1 art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1art. 59 § 5
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Anna Wandoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi "A" na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w K. po rozpoznaniu zażalenia wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. postanowieniem z [...] r. nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z [...]r. nr [...], mocą którego umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec M. S.

W podstawie prawnej powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., zwanej dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1, a także art. 59 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm., zwanej dalej ustawą egzekucyjną).

W uzasadnieniu wyjaśnił, że w dniu [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na podstawie decyzji z [...]r. nr [...], wystawił przeciwko M. "S." tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...], obejmujące zobowiązania z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

W tym też dniu Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R., jako organ egzekucyjny nadał im klauzulę o skierowaniu do egzekucji i sporządził zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia M. "S." w "A" S.C. M. D., E. D. z siedzibą w R., które wraz z kopiami tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu i Spółce [...]r.

Pismem z [...]r. zakład pracy zawiadomił, że M."S." co prawda jest zatrudniony w Spółce na [...] etatu, jednak pobiera z tego tytułu minimalne wynagrodzenie, co nie pozwała na realizację egzekwowanej kwoty. Postanowieniem z [...]r. Dyrektor Oddziału ZUS w R. przekazał do dalszego prowadzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. postępowanie egzekucyjne wszczęte wobec M. "S.". W dniu [...]r. poborca skarbowy Urzędu Skarbowego w R. sporządził ze zobowiązanym protokół o stanie majątkowym. Zobowiązany pod odpowiedzialnością karną z art. 233 Kodeksu karnego zeznał, iż jest zatrudniony w Spółce "A" na [...] etatu, gdzie otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Zamieszkuje u matki M.S. Posiada tylko rzeczy osobiste, a wyposażenie domu stanowi własność matki zobowiązanego. Nie posiada też samochodu, praw majątkowych czy wierzytelności.

W tym stanie rzeczy Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. postanowieniem z [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 59 § 2 w związku z art. 26 ustawy egzekucyjnej umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec M. S. W uzasadnieniu wskazał m.in., iż zobowiązany pracuje, ale pobiera płacę minimalną, zamieszkuje u matki, gdzie posiada tylko rzeczy osobiste. Nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada innych stałych środków utrzymania, ani innego majątku, do którego można prowadzić skuteczną egzekucję.

Postanowienie to zostało przesłane pocztą do zobowiązanego M. S. i odebrane [...]r.

W zażaleniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. działając jako wierzyciel wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia i kontynuowanie przez organ egzekucyjny działań zmierzających do wyegzekwowania dochodzonych zobowiązań. Zarzucił, że z uzasadnienia postanowienia nie wynika, by organ egzekucyjny umarzając postępowanie na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, rozpatrywał kwestie umorzenia postępowania w kontekście poniesionych wydatków. W ocenie wierzyciela bezskuteczność egzekucji - brak majątku zobowiązanego wskazana w w/w postanowieniu, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie egzekucyjnej i nie stanowi przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, by organ egzekucyjny zweryfikował informacje dotyczące zobowiązanego w odpowiednich instytucjach bądź urzędach. Nie podjął też żadnych czynności zmierzających do ustalenia mąjątku zobowiązanego, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję, za wyjątkiem spisania z zobowiązanym jednego protokołu o stanie majątkowym.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. po rozpoznaniu zażalenia wierzyciela zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, wskazując jednakże, że umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. S. zam. R. ul. [...], organ nadzoru dokonał w oparciu o art. 59 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej, tj. błąd co do osoby zobowiązanego.

Dokonując analizy złożonego zażalenia oraz całości akt sprawy Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, że występują rozbieżności dotyczące nazwiska zobowiązanego. Tytuły wykonawcze z dnia [...]r. od nr [...] do nr [...], zostały wystawione przez wierzyciela wobec osoby o imieniu i nazwisku M. "S.". Z kolei Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ten organ wobec M. S. do tytułów wykonawczych z dnia [...]r. od nr [...] do nr [...], Również w protokole o stanie majątkowym zobowiązanego z dnia [...]r. przytoczono nazwisko matki zobowiązanego M.S. Ponadto w zażaleniu wierzyciela z [...]r. wskazano także nazwisko i imię zobowiązanego – M.S.

Z uwagi na powyższe przeprowadzono postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie jak w istocie nazywa się zobowiązany zamieszkały w R. przy ul. [...]. W tym celu pozyskano informację z bazy danych Urzędu Skarbowego w R. oraz kopię zgłoszenia identyfikacyjnego osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej NIP-3 z dnia [...]r., sporządzonego osobiście przez zobowiązanego i przez niego podpisanego. Z dokumentu tego ponad wszelką wątpliwość wynika, że zobowiązany nie posługuje się nazwiskiem "S." jak twierdzi wierzyciel, lecz S.

Zatem w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w K. tytuły wykonawcze z [...] r. od nr [...] do nr [...], wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. zawierają istotną wadę, która uniemożliwia dalsze prowadzenie na ich podstawie postępowania egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie organu nazoru z [...]r. nr [...], wierzyciel wniósł o jego uchylenie i merytoryczne rozpoznanie zażalenia.

W uzasadnieniu stwierdził, iż nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Trudno bowiem za taki przypadek uznać rozbieżność co do pisowni nazwiska, skoro nawet sam zobowiązany używa zamiennie, w ramach jednego pisma, pisowni "S" i S. Ponadto w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zobowiązany ani razu nie podniósł zarzutu, iż nastąpił błąd co do osoby zobowiązanego, a można domniemywać, że gdyby faktycznie okoliczność taka miała miejsce skorzystałby z tego prawa. Ponadto na prawidłowość prowadzonej egzekucji wskazuje fakt, iż zobowiązany odwoływał się od decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, nie kwestionując jednak, iż obowiązek zwrotu go nie dotyczy lecz wskazując na inne okoliczności. Skarżący zaznaczył, że także w odwołaniu zobowiązany używa obu pisowni nazwiska.

Ponadto zdaniem skarżącego wątpliwości budzi utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w R., którym umorzono postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność, przy jednoczesnym powołaniu się przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. na inną podstawę prawną. Tak więc wskutek rzekomego błędu co do osoby zobowiązanego umorzono postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność. Z rozstrzygnięciem takim Oddział nie może się zgodzić, albowiem każda z tych okoliczności stanowi odrębną przyczynę umorzenia postępowania egzekucyjnego i nie mogą one występować łącznie

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Nadto podkreślił, iż skarżący do swojej skargi załączył kopie wyciągu z bazy PESEL, z których wynika, że pod adresem R. ul. [...], zamieszkuje M.S. nr dowodu osobistego [...], nr PESEL [...], zatem w tytule wykonawczym błędnie wskazano nazwisko zobowiązanego. Dla istoty sprawy nie ma przy tym znaczenia, że pomyłki w nazwisku zobowiązanego popełniały też innie organy, a nie tylko wierzyciel.

Wskazał też, że organ nadzoru odstąpił od merytorycznego rozpoznania zażalenia wierzyciela uznając, że skoro tytuły wykonawcze zawierają istotną wadę uniemożliwiającą dalsze prowadzenie na ich podstawie postępowania egzekucyjnego, a w sprawie wystąpiła przesłanka obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, ocena czy wystąpiły również fakultatywne przesłanki umorzenia tego postępowania, nie wpływa na prawidłowość postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego to właśnie ostateczne zamknięcie sprawy będącej przedmiotem tego postępowania z przyczyn wskazanych wyżej.

Za umorzeniem spornego postępowania egzekucyjnego przemawia też fakt, iż skoro organ nadzoru stwierdza wady tytułów wykonawczych, to postępowanie nie może się dalej toczyć, choć organ egzekucyjny umorzył je z innej przyczyny.

Uchylenie aktu (tu postanowienia) i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia może być dokonane tylko wówczas, gdy istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Takiej konieczności w niniejszej sprawie nie było, bowiem organ nadzoru dysponował wszystkimi dowodami, które potwierdzały poprawność nazwiska zobowiązanego. Nie było też podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia zażalenia wierzyciela, bowiem w takim wypadku organ nadzoru przyjąłby, a priori że tytuły wykonawcze są bez wad, a tak nie jest. Przyjęto zatem, że postanowienie to należało utrzymać w mocy z innych powodów niż wskazał to organ egzekucyjny.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził też, że pomimo przeanalizowania przepisów prawa regulujących kwestie nazwisk, w szczególności ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, nie zdołał ustalić przepisu, który by upoważniał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. do zmiany nazwiska zobowiązanego czy też do zamiennego stosowania obu nazwisk. Podkreślił, iż z art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego wynika, że w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Dlatego wedle oceny Dyrektora Izby Skarbowej tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciela w dniu [...]r. zawierały wadę skutkująca koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego. Brak bowiem jest możliwości prowadzenia postępowania wobec M. S. w sytuacji, gdy wystawione tytuły wykonawcze opiewały na nazwisko M. "S.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 ustawyz 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.).

Z kolei zgodnie z postanowieniami art. 134 P.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż ocenia legalność zaskarżonej decyzji (postanowienia) biorąc z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Badając w zakreślonych ramach legalność zaskarżonego aktu, Sąd stwierdził naruszenie przez organ administracji przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Przede wszystkim wskazać należy, że Sąd objął badaniem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. zawierające rozstrzygnięcie utrzymające w mocy postanowienie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, którym umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do M. S., jednakże z uwagi na błąd co do osoby zobowiązanego. Przedmiotem rozstrzygnięcia nie były więc zarzuty merytoryczne wierzyciela podniesione w zażaleniu z [...] r. Z powyższych względów Sąd pozostawia zawarty w skardze wniosek o merytoryczne rozpatrzenie odwołania z [...] r. poza sferą rozważań w niniejszej sprawie, zaś z uwagi na uchylenie zaskarżonego postanowienia organ drugoinstancyjny będzie musiał zarzuty te ponownie rozpoznać.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia, określoną w zaskarżonym przez wierzyciela postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w K. dotyczącym umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z [...] r. od nr [...] do nr [...], w stosunku do M.S., jest przepis art. 59 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej stanowiący, iż postępowanie egzekucyjne umarza się, gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego.

Z kolei stosownie do art. 1a pkt 20 ustawy egzekucyjnej, pod pojęciem zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo ustalił, że zobowiązanym, w stosunku do którego wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu renty rodzinnej był M.S., zamieszkały pod adresem: R. ul. [...], nr dowodu osobistego [...], nr PESEL [...].

Nietrafnie zatem uznał organ nadzoru, że w przedmiotowej sprawie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanego, gdyż również z danych posiadanych przez wierzyciela i Naczelnika Urzędu Skarbowego R. wynika, iż zobowiązanym był M.S., którego jednoznaczną identyfikację umożliwiała zarówno jego adres, jak i numery identyfikacyjne NIP-3.

Zaznaczyć też trzeba, że sam zobowiązany M.S. nigdy nie zarzucił, że tytuły wykonawcze zostały wystawione wobec osoby niezobowiąznej. Odbierał korespondencję związaną z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. W dniu [...]r. odebrał tytuły wykonawcze. Uczestniczył w czynnościach postępowania egzekucyjnego. W dniu [...] r. podpisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Na podstawie tych tytułów wykonawczych, komornik próbował dokonać zajęcia wynagrodzenia za pracę w Firmie "A" s.c., które wprawdzie nie zostało dokonane, jednak nie z uwagi błąd co do osoby zobowiązanego, lecz w związku z minimalną stawką płacową zobowiązanego nie podlegającą egzekucji.

Z tych też przyczyn umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej tj. błędu co do osoby zobowiązanej, było bezpodstawne. Podkreślić trzeba, że prawidłowo organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych w stosunku do osoby fizycznej wskazanej w tytułach wykonawczych o nr [...] do nr [...], obejmujących zobowiązania z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu renty rodzinnej, która nie wykonała w terminie obowiązku określonego na podstawie decyzji z [...] r. nr [...]. Nie doszło zatem do wszczęcia egzekucji wobec niewłaściwego podmiotu.

W tej sytuacji Sąd uznał że zaskarżone postanowienie organu nadzoru w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, narusza przepisy prawa materialnego, a to art. 59 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej.

Konstatacji tej nie może zmienić także treść art. 28 ustawy z 29 września 1986 r. o aktach stanu cywilnego (t.j.: Dz.U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688, ze zm.), na który powołuje się w odpowiedzi na skargę organ, albowiem w niniejszej sprawie wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy nie dokonał zmiany nazwiska, tylko dopuścił się oczywistej omyłki w pisowni nazwiska. Na marginesie zauważyć trzeba, że przepisy tej ustawy w ogóle nie mają zastosowania w sprawie egzekucyjnej, gdyż z mocy art. 1.: "Ustawa reguluje sprawy związane z rejestracją urodzeń, małżeństw oraz zgonów, a także sprawy dotyczące innych zdarzeń, które mają wpływ na stan cywilny osób". Z kolei art. 28 ustawy stanowi, że: "W akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski." Nie ulega zaś wątpliwości, że tytuł egzekucyjny nie jest aktem stanu cywilnego.

W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej orzekające o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na stwierdzenie błędu co do osoby zobowiązanej nie odpowiada prawu.

Wobec powyższego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

-----------------------

7