Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3327/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 38 i 39
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska, Sędzia NSA Wiesław Morys, Sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1456/14 w sprawie ze skarg K. S. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie zasiłku celowego oraz na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1456/14, po rozpatrzeniu skarg K. Ś. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], nr [...], nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego oraz z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania wyrównania zasiłku okresowego, oddalił skargi.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

K. Ś. pismem z dnia 7 lutego 2014 r. wniósł o przyznanie mu w miesiącu lutym 2014 r. m.in. zasiłku celowego w kwocie 70 zł na zakup leków, zasiłku celowego na pokrycie w całości opłat za czynsz, wodę oraz śmieci, zasiłku celowego na zakup materiałów do ocieplenia łazienki oraz o wyrównania zasiłku okresowego w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. w kwocie po 418 zł miesięcznie.

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] przyznał K. Ś. w miesiącu lutym 2014 r. zasiłek celowy w kwocie 70 zł na zakup leków i odmówił przyznania:

- zasiłku celowego na pokrycie w całości opłat za czynsz, wodę oraz śmieci (decyzja z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]),

- zasiłku celowego na zakup materiałów do ocieplenia łazienki (decyzja z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]) oraz

- wyrównania zasiłku okresowego za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. (decyzja z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że przyznając pomoc na zakup leków, organ miał na względzie z jednej strony uzasadnione potrzeby wnioskującego, a z drugiej strony ograniczone możliwości finansowe ośrodka. Odmowa przyznania zasiłku celowego na pokrycie w całości opłat za czynsz, wodę oraz śmieci wynikała z faktu, że w 2013 r. skarżący otrzymał już dofinansowanie do opłat za użytkowanie lokalu w łącznej wysokości [...] zł, jednakże, pomimo pouczenia przez organ, nie wywiązuje się on z obowiązku uiszczania opłat za lokal mieszkalny i do 18 lutego 2014 r. nie dokonał żadnej wpłaty na poczet bieżących opłat za użytkowanie lokalu. W sprawie pomocy na zakup materiałów do ocieplenia łazienki organ wskazał, że skarżący nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, a w sądzie toczy się postępowanie eksmisyjne. W tej sytuacji wnioskodawca powinien wstrzymać się, zdaniem organu, z wszelkimi remontami do czasu uzyskania rozstrzygnięcia powyższej kwestii. Sytuacja w tej kwestii nie uległa zmianie od wydania decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r., którą odmówiono już skarżącemu sfinansowania zakupu materiałów do ocieplenia łazienki. Dodatkowo organ I instancji podkreślił, że w lutym 2014 r. skarżący otrzymał już pomoc finansową ze środków Państwa w łącznej wysokości [...]zł.

W sprawie wniosku o wyrównanie zasiłku okresowego organ I instancji wyjaśnił, że sprawa przyznania zasiłku okresowego za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. została ostateczne rozstrzygnięta decyzjami administracyjnymi. Wysokość przyznanego świadczenia była określona w oparciu o sytuację życiową wnioskującego oraz przy uwzględnieniu możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ zaznaczył, że brak jest podstaw prawnych do tzw. wyrównywania zasiłku okresowego do wysokości, jakiej domagał się wnioskujący.

Nie zgadzając się z tymi rozstrzygnięciami, K. Ś. wniósł odwołania od wszystkich czterech wymienionych wyżej decyzji organu I instancji.

Po rozpatrzeniu odwołań Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie mogą one zostać uwzględnione i utrzymało w mocy zaskarżone decyzje powołanymi wyżej decyzjami z dnia [...] czerwca 2014 r. W ich uzasadnieniach organ II instancji wyjaśnił, że skarżący spełnia przesłanki umożliwiające przyznanie mu zasiłków celowych, gdyż jego dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, a ponadto dotyczą go niektóre z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy zaznaczył jednocześnie, że skarżący w lutym 2014 r. otrzymał już pomoc finansową w kwocie [...] zł, a w roku 2013 r. otrzymał pomoc materialną w łącznej wysokości [...] zł. Organ podkreślił również obowiązek odwołującego się współpracowania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Uznał, że w tej sytuacji przyznana przez organ I instancji pomoc finansowa na zakup leków w miesiącu lutym jest odpowiednia oraz, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy zasiłków celowych na pokrycie w całości opłat za czynsz, wodę oraz śmieci w miesiącu lutym 2014 r. oraz na zakup materiałów do ocieplenia łazienki, a także, że brak jest jakichkolwiek podstaw do przyznania "wyrównania zasiłku okresowego w okresie od 1.01.2013 r. do 31.01.2014 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie", o co wnioskował odwołujący się.

Skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył K. Ś. Strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 2, art. 3 ust. 1, art. 5, art. 7 ust. 1, 3, 4, 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, 3, ust. 3 pkt 1, 3, art. 16 ust. 2, art. 19, art. 13, art. 24, "art. 36 ust. 2 pkt n, q", art. 37 ust. 1, art. 38 ust. 1, art. 39 ust. 2, art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 8, art. 67, art. 68 i art. 87 Konstytucji.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.

Na rozprawie w dniu 30 czerwca 2015 r. Sąd na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił połączyć sprawy z wymienionych wyżej skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Na rozprawie skarżący wyjaśnił, że jest ojcem piątki dzieci, przy czym z najstarsza córką, która ma lat [...] , nie utrzymuje kontaktów od 10 lat. Z jej matką ma jeszcze 2 córki ([...] i [...] lat), które mieszkają u niego, bo mają szkołę po drugiej stronie ulicy, a na które matce dzieci płaci 150 zł tytułem alimentów. Posiada także z drugiego nieformalnego związku dwóch synów, którzy także u niego mieszkają w mieszkaniu o powierzchni [...] m2. Skarżący przyznał, że na wszystkie jego dzieci Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej przyznawał świadczenia matkom tych dzieci. Nadto skarżący podał, że w B. wraz z matką, która posiada emeryturę w wysokości [...] zł, dzierżawi działkę pracowniczą, na którą zabiera dzieci na wakacje. Wyjaśnił, że z zawodu jest mechanikiem samochodowym, ukończył zasadniczą szkołę zawodową, pracował jako dozorca, kierowca i konserwator, do 2008 r. prowadził działalność gospodarczą. Podał także, że przed chorobą na remont mieszkania, które wynajmuje, wydał [...] zł. Do protokołu rozprawy dodatkowo skarżący zarzucił organowi I instancji rażące naruszenie prawa i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa poprzez zaniechanie przez Miejski Ośrodka Pomocy Społecznej wystąpienia o zwiększenie środków przeznaczonych na pomoc społeczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1456/14 uznał skargi za niezasadne. Sąd I instancji, odwołując się do odpowiednich przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, wyjaśnił, że organy administracyjne nie są podmiotami zobowiązanymi do alimentowania, czyli dostarczania środków utrzymania osobom znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Podmiotami zobowiązanymi do alimentowania są w pierwszej kolejności krewni w linii prostej – np. rodzice wobec małoletnich dzieci, dorosłe dzieci wobec niepełnosprawnych rodziców i rodzeństwo. W sytuacji, gdy osoby te nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi (z uwagi np. na niepełnosprawność, wiek itp.) obowiązek ten przechodzi na dalszych krewnych – dziadków, wnuków itd. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby w przypadku rodziny skarżącego sytuacja alimentowania się wzajemnego krewnych była rzetelnie realizowana. Co prawda skarżący przed Sądem oświadczył, że ma ustalone alimenty w wysokości 150 zł na dwie córki pochodzące z nieformalnego związku, ale jednocześnie podał, że córki te u niego mieszkają i że ich matka korzystała z pomocy społecznej na rzecz tych córek. Podał również, że matka dwóch jego synów, także pochodzących z nieformalnego związku, korzystała z pomocy społecznej na rzecz tych synów. Sytuacja skarżącego o tyle nie jest klarowna, że po pierwsze w wywiadach środowiskowych podaje on, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a po drugie nie udziela informacji o sytuacji [...]-letniej córki, twierdząc, że od 10 lat nie utrzymuje z nią kontaktu.

Zdaniem Sądu, z postawy skarżącego, także prezentowanej przed Sądem, wynika, że próbuje on cały ciężar utrzymania swojego i swoich dzieci przerzucić na pomoc społeczną, tj. na innych obywateli - podatników tworzących dochód państwa, z którego pozyskiwane są środki finansowe na pomoc społeczną. Sąd zauważył, że skarżący starając się o pomoc społeczną, składa często sprzeczne ze sobą oświadczenia w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego lub ponoszenia przez niego kosztów utrzymania dzieci. Z jednej strony zwraca się o pomoc społeczną, twierdząc, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych środków utrzymania i ma ustalone alimenty na rzecz dzieci, z drugiej strony twierdzi, że u niego mieszka czworo małoletnich dzieci, których matki powinny partycypować w ich utrzymaniu. Zdaniem Sądu jest to rodzaj manipulacji, mający na celu przerzucenie całego ciężaru utrzymania skarżącego i jego małoletnich dzieci na pomoc społeczna, co jest niedopuszczalne. Pomoc społeczna ma bowiem za zadanie jedynie przejściowo pomagać osobom i rodzinom w przezwyciężeniu ich trudnej sytuacji, np. do czasu zasądzenia i wyegzekwowania obowiązku alimentacyjnego od dzieci na rzecz rodziców i odwrotnie – na rzecz dzieci od rodziców lub dalszych krewnych. Świadczą o tym wprost przepisy art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Sąd przywołał m.in. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i wyjaśnił cele oraz zadania pomocy społecznej.

Sąd I instancji uznał, że istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest ustalenie (w sytuacji, w której skarżący jest osobą niepełnosprawną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnych własnych źródeł utrzymania), czy organy administracyjne zobowiązane są do pokrywania w formie zasiłku celowego pełnych kosztów comiesięcznego zakupu leków, czy też mają prawo wziąć po uwagę wielkość przyznanej już skarżącemu pomocy finansowej w formie różnych innych zasiłków, a także ustalenie, czy odmowa przyznania pozostałych trzech wnioskowanych świadczeń jest uzasadniona. Zdaniem Sądu organy administracyjne w zaskarżonych decyzjach przedstawiły pełną sytuację życiową, rodzinną i finansową skarżącego oraz przedstawiły zakres i wielkość otrzymanej dotychczas przez niego pomocy finansowej w lutym 2014 r. (kwota [...]zł) i w 2013 r. (w łącznej wysokości [...]zł, co stanowi kwotę średnio [...]zł miesięcznie). Taka sytuacja w pełni, zdaniem Sądu, uzasadnia zarówno przyznanie kwoty na leki w miesiącu lutym w kwocie [...] zł ustalonej przez organ, jak i odmowę przyznania pozostałych trzech wnioskowanych świadczeń. Dodatkowo Sąd wyjaśnił, że odnośnie odmowy przyznania zasiłku celowego na pokrycie w całości opłat za czynsz, wodę oraz śmieci w miesiącu lutym 2014 r. słusznie organy podniosły, że pomimo otrzymania przez skarżącego w 2013 r. dofinansowania do opłat za użytkowanie lokalu w łącznej wysokości [...]zł i pouczenia przez organ o konieczności wywiązywania się z obowiązku uiszczania opłat za lokal mieszkalny, do dnia 18 lutego 2014 r. skarżący nie dokonał żadnej wpłaty na poczet bieżących opłat za użytkowanie lokalu. Zdaniem Sądu rację mają organy administracyjne, uznając w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup materiałów do ocieplenia łazienki za negatywne okoliczności brak tytułu prawnego skarżącego do zajmowanego lokalu oraz brak zmiany okoliczności w tej kwestii od chwili wydania decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. odmawiającej skarżącemu sfinansowania zakupu materiałów do ocieplenia tej łazienki. Sąd uznał także za całkowicie uzasadnioną decyzję odnośnie odmowy wyrównania zasiłku okresowego za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. do [...] zł miesięcznie, albowiem w sprawie wysokości zasiłku okresowego za ten okres wydano już decyzje ostateczne i brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do tzw. "wyrównywania" zasiłku okresowego, czyli do przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia.

W związku z powoływaniem się przez skarżącego na przepisy Konstytucji Sąd zwrócił uwagę, że przepisy Konstytucji nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Stanowią one jedynie pewien wzorzec określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego, kierunki polityki państwa i są adresowane głównie do organów prawodawczych. Przepisy te stanowią zatem źródło gwarancji, ale nie praw podmiotowych obywatela do zabezpieczenia społecznego, które dopiero konkretyzują się w ustawach, w tym przypadku w ustawie o pomocy społecznej.

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł K. Ś. W złożonej skardze skarżący zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów :

I – postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, czyli

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie skarg skarżącego pomimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, art. 77 i art. 80 kpa w związku z art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającego na niedostatecznym wyjaśnieniu sytuacji życiowej skarżącego, a w konsekwencji na ograniczeniu postępowania przez organy administracji jedynie do ustalenia wysokości dotychczas przyznanych skarżącemu zasiłków, przy całkowitym pominięciu jego rzeczywistej sytuacji zdrowotnej oraz potrzeb życiowych,

- art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak wyjaśnienia przez Sąd I instancji w dostateczny sposób wydanego rozstrzygnięcia, do czego Sąd ten był zobowiązany, co uniemożliwiło skarżącemu kontrolę zaskarżonego wyroku pod kątem faktycznym i prawnym,

II - naruszenie przepisów prawa materialnego, czyli art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, art. 7 w związku z art. 8 oraz art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez uznanie, że skarżącemu nie należy się pomoc społeczna we wnioskowanym przez niego zakresie w postaci zasiłków celowych oraz wyrównania zasiłku okresowego, podczas gdy jest on osobą niebędącą w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej przy pomocy własnych uprawnień i możliwości, a tym samym pomoc ta we wskazanym zakresie winna mu być przyznana,

- art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez uznanie, że skarżący jest osobą odmawiającą współdziałania w stosunku do organów pomocy społecznej, podczas gdy jego zachowanie stanowi o chęci podejmowania działań mających na celu rozwiązanie jego trudnej sytuacji życiowej.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, a w przypadku uznania przez Sąd, że przy wydawaniu zaskarżonego wyroku nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, a naruszone zostały przepisy prawa materialnego o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz uchylenie decyzji organów obu instancji. Wniósł także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, do chwili obecnej nie pokrytych w całości ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów.

W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

Postawiony przez skarżącego kasacyjnie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.), w związku z art. 7, 77 i 80 kpa uznać należy za całkowicie bezzasadny.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Można zatem zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a pomimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie przedstawione przez Sąd I instancji przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż Sąd I instancji nie stwierdził takich naruszeń prawa, które mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia przez organ. Sąd dokonał wnikliwej, merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji i zasadnie uznał, że powołane w uzasadnieniu przepisy prawa nie zostały przez organ naruszone. Jeśli zatem z wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to uznać należy, że rozstrzygnięcie wydane w oparciu o treść art. 151 powołanej ustawy jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd I instancji normy prawnej. Podkreślić przy tym należy, że samo wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Analiza skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia rozpatrywanego zarzutu wskazuje zaś, że w istocie sprowadza się ono jedynie do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i jego oceną dokonaną przez organ orzekający w sprawie, którą Sąd I instancji zaaprobował. Wojewódzki Sąd Administracyjny w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo uznał, że nie istnieją podstawy do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonych decyzji. Organ rozpatrujący sprawę zgromadził materiał dowodowy pozwalający na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i jego ocenę. Sąd natomiast dokonał wnikliwej oceny zaskarżonych decyzji zarówno w kontekście zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania i zasadnie uznał, że nie zostały one naruszone. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zawartego w skardze kasacyjnej zarzutu co do wad postępowania administracyjnego w postaci naruszenia przez organy orzekające przywołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania administracyjnego.

Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten określa warunki, jakie winno spełniać uzasadnienie wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza szczegółowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji pozwala jednoznacznie uznać, że zawiera on wszystkie niezbędne elementy o jakich mowa w art. 141 § 4, uwzględniając ustalony w sprawie przez organ stan faktyczny, ocenę prawną zaskarżonej decyzji z powołaniem się na przepisy prawa materialnego i wyjaśnienie przesłanek ich zastosowania oraz wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia, którą stanowił w tym przypadku przepis art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z obszernych rozważań Sądu I instancji jasno i logicznie wynikają przyczyny, które legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Przypomnieć przy tym należy, że nie stanowi naruszenia prawa w rozumieniu art. 141 § 4 powołanej ustawy zawarcie w uzasadnieniu wyroku innej oceny legalności zaskarżonych orzeczeń niż ocena postulowana przez skarżącego kasacyjnie. Zarzut błędu w zakresie konstrukcji uzasadnienia byłby uzasadniony, gdyby treść orzeczenia nie odpowiadała przyjętej w uzasadnieniu podstawie prawnej bądź też Sąd dopuściłby się błędu w zakresie logicznego rozumowania, wyjaśniając przyjętą podstawę prawną, jeśli mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja nie zaistniała jednak w rozpatrywanej sprawie.

Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. W skardze kasacyjnej zawarto zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, art. 4 oraz art. 7 w związku z art. 8 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny również temu zarzutowi odmówił trafności.

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 930, ze zm.). Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Artykuł 39 ust. 1 i 2 stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użyte w tym przepisie słowo "może" oznacza, że przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a to powoduje, że nawet przy zaistnieniu ustawowych przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Należy podkreślić, że zarówno samo przyznanie, jak i wysokość ewentualnie przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję. Orzekając w ramach uznania administracyjnego, organ jest związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie, z uwagi na fakt, że decyzja dotycząca zasiłku celowego nie jest decyzją tzw. "związaną", spełnienie przez stronę ubiegającą się o przyznanie pomocy ustawowo określonych przesłanek nie obliguje organu do wydania rozstrzygnięcia pozytywnego dla strony. Przyznanie stronie pomocy pieniężnej (jej rodzaj, wysokość oraz okres, na który ma być przyznana) uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, bowiem rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego, organ pomocy społecznej musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 powołanej ustawy, to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Rozstrzygając sprawę przyznania zasiłku celowego, organ powinien brać również pod uwagę przepis art. 4 powołanej ustawy o pomocy społecznej, który nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co z kolei oznacza podjęcie aktywności w określonym kierunku, przez którą należy rozumieć działanie np. w celu znalezienia sobie stałego lub dorywczego zarobkowego źródła utrzymania. Brak takiego współdziałania, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Jeżeli zatem osoba pobierająca świadczenia z opieki społecznej nie wykonuje tego obowiązku, nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich podstaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących, niezależnie od ich sytuacji życiowej. W ocenie Sądu udzielana przez Państwo pomoc nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w przepisach art. 11 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej.

Z analizy akt sprawy wynika, że w rozpatrywanej sprawie zarówno Sąd I instancji, jak i organy, w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i w sposób wyczerpujący przedstawiły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącego pomoc nie mogła zostać przyznana. Sąd I instancji zasadnie uznał, że organy administracji publicznej obu instancji poddały ocenie wszystkie istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia okoliczności warunkujące możliwość przyznania zasiłku celowego. Prawidłowo także Sąd I instancji stanął na stanowisku, że kwestionowana przez skarżącego decyzja wydana została w granicach uznania administracyjnego, jakie ustawa pozostawia organom orzekającym w tego typu sprawach. Podkreślić trzeba, że zarówno w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku, jak i w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśniono motywy podjętego rozstrzygnięcia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego liczne roszczenia skarżącego, jego bierna postawa w zakresie współpracy w wychodzeniu z trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazł, a także negatywna ocena zaskarżonej decyzji wynikają przede wszystkim z całkowicie błędnego i niewłaściwego przekonania skarżącego, że świadczenia z pomocy społecznej, ze względu na stan zdrowia i sytuację życiową, w jakiej się znalazł, mają mu zapewnić stałe źródło utrzymania, którego nie posiada i zaspokoić wszystkie podstawowe potrzeby życiowe. Z całą pewnością z takim poglądem nie można się zgodzić. Jest on błędny. Przeczy bowiem temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. Pomoc ta, co do zasady, ma mieć bowiem charakter jedynie czasowy i w zasadzie jednorazowy. Z całą stanowczością podkreślić należy, że pomoc społeczna Państwa nie ma w żadnym przypadku stanowić stałego i głównego źródła utrzymania i finansowania różnych potrzeb jej świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący objęty jest pomocą społeczną, niestety samodzielnie nie podejmuje żadnych działań mających na celu zmianę tego stanu i polepszenie swojej sytuacji, mimo że zgodnie z treścią art. 4 i art. 11 § 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wobec powyższego Sąd orzekający raz jeszcze podkreśla, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Tej właśnie prawidłowości skarżący zdaje się nie zauważać lub nie chce jej zrozumieć. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi, że ustawowym zadaniem organów pomocy społecznej nie jest (poza przypadkami szczególnymi) trwałe wyręczanie świadczeniobiorców w zaspakajaniu ich potrzeb bytowych, ale udzielanie im pomocy po to, aby jak najszybciej byli oni w stanie potrzeby te zaspakajać samodzielnie, bez wsparcia ze strony środków publicznych. Pomoc społeczna nie ma więc z założenia służyć pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych. Celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zaspokojone. Z kolei znaczna liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przez organy pomocy społecznej przyznanymi na ten cel środkami, w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna.

W rezultacie należało uznać, że dokonana przez Sąd I instancji wykładnia prawa materialnego była prawidłowa.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. Dodać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wnoszącego skargę kasacyjną wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 powołanej ustawy.