Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1250/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 7
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 10 ust. 1, art. 20 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we [...] z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], 2. zasądza od [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji [...] na rzecz K. K. kwotę [...](dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 10 ust. 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, § 7 ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 40, poz. 329 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z dnia [...] 2016r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania K. K. płatności pomocy finansowej z tytułu wpierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że [...].04.2014r. wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR [...] wniosek M. K. o przyznanie płatności ONW na 2014r. (strefa nizinna I) do powierzchni [...] ha. W dniu [...].07.2014r. stawił się K. K. – brat beneficjenta, składając odpis skrócony aktu zgonu M. Karpińskiego z dnia [...].07.2014r. Został on poinformowany o zasadach przejęcia płatności obszarowych, płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowych co potwierdził własnoręcznym podpisem. W dniu [...].07.2015r. K. K. złożył w Biurze Powiatowym we [...] dokument wniosku na rok 2014 o przyznanie płatności obszarowej lub uzupełniającej w przypadku śmierci rolnika, oświadczenie o braku przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego po M. Karpińskim, informację o zarejestrowanym testamencie notarialnym oraz akt notarialny repertorium A nr [...] z dnia [...].07.2014r. W dniu [...].08.2014r. wpłynął wniosek o stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym M. Karpińskim złożony w Sądzie Rejonowym [...].2014r.

W dniu [...].2015r. do Biura Powiatowego ARiMR [...] wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w A. K. z dnia [...]2014r. sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym M. K. w całości przez K. K.. Postanowienie uprawomocniło się [...] 2014r. ponadto dostarczono również postanowienie z [...].2014r. o odrzuceniu apelacji od ww. postanowienia i doręczenie odpisu postanowienia z dnia [...].2014r.

Dalej organ wskazał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał [...].2015r. decyzję nr [...] w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznając K. K. pomoc do łącznej stwierdzonej powierzchni gruntów [...] ha.

Po wszczęciu z urzędu postępowania, decyzją z [...].2016r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] stwierdził nieważność powyższej decyzji ostatecznej Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...].2015r.

W wyniku ponownego postępowania w sprawie, decyzją z dnia [...].2016r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] orzekł o odmowie przyznania K. K. płatności pomocy finansowej ONW na 2014r.

Do odwołania od powyższej decyzji K. K. dołączył oświadczenie adwokata z dnia [...].2016r. oraz kopię doręczenia postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z siedzibą w [...].

Przywołując treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie organ drugiej instancji podkreślił treść ust. 5 § 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zgodnie z którym spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia.

W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo rozpatrzył oraz ocenił zebrany materiał dowodowy, a ocena ta mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 K.p.a. K. K. ubiegał się o przejęcie płatności ONW w przypadku śmierci rolnika i złożył wraz z wnioskiem potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Miał złożyć prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia jego uprawomocnienia się w biurze powiatowym ARiMR. Postanowienie zostało wydane przez SR w [...] [...].2014r., a zgodnie z adnotacją sędziego uprawomocniło się z dniem [...]2014r. Zdaniem organu odwoławczego, wyklucza to drogę dochodzenia czy uprawomocnienie się postanowienia faktycznie nastąpiło w tym dniu, czy w jakimkolwiek innym, gdyż organ jest związany stwierdzeniem sądu w tym zakresie. Organ uznał za niemające znaczenia, zawarte w odwołaniu dywagacje strony w przedmiocie reguł obowiązujących w postępowaniu cywilnym. Bezsporne pozostaje bowiem, że prawomocność postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku została stwierdzona z dniem [...].2014r. i tylko ta data może być brana pod uwagę przy obliczaniu początku biegu terminu do złożenia prawomocnego postanowienia przed organem ARiMR. Tym samym termin do dostarczenia prawomocnego postanowienia upłynął w dniu [...].2014r.

Dyrektor OR ARiMR podniósł, że w okolicznościach sprawy strona miała możliwość wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie tego terminu, zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a. Z obwarowań dotyczących instytucji przewrócenia terminu wynika, że złożenie wniosku w tej sprawie było możliwe, wraz z przedłożeniem prawomocnego postanowienia w biurze powiatowym ARiMR. K. K. takiego wniosku nie złożył, przepisy K.p.a. nie przewidują możliwości przywrócenia terminu z urzędu, a na obecnym etapie postępowania, zdaniem organu złożenie takiego wniosku byłoby spóźnione. Organ powołał się również na, wynikającą z art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, modyfikację w zakresie zasad ogólnych postępowania określonych w K.p.a. i związane z tym ograniczenia obowiązków organów ARiMR w zakresie gromadzenia dowodów, dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej oraz załatwiania sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Organ uznał, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z poszanowaniem obowiązujących w nim zasad, w tym zasady praworządności. Zdaniem organu, dołączone do odwołania dowody nie mogą wpłynąć na sposób rozpatrzenia sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy K. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] maja 2016r. o odmowie przyznania płatności ONW, zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania oraz zwolnienie od kosztów sądowych.

Opisując okoliczności sprawy skarżący zwrócił uwagę na tryb stwierdzania prawomocności postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku związany z jego zaskarżeniem apelacjami uczestników postępowania, które jednakże zostały przez sąd odrzucone. Skarżący zakwestionował stanowisko organu drugiej instancji co do tego, że był zobowiązany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia prawomocnego postanowienia, jak również, że w postępowaniu administracyjnym nie mają znaczenia przepisy i reguły uprawomocnienia się orzeczenia w procedurze cywilnej. Zdaniem skarżącego brak odniesienia się do argumentów jego odwołania i załączonych dowodów oraz sposób ich określenia, jako wyłącznie dywagacje, wskazuje na brak znajomości przez organ drugiej instancji, zarówno reguł postępowania cywilnego, jak i administracyjnego. Skarżący wywiódł, iż skoro wynik postępowania administracyjnego zależy od postępowania cywilnego, przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące orzeczeń, stanowią podstawę przy rozpatrywaniu sprawy administracyjnej, jeżeli te mają wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ administracji nie może zatem zasłaniać się nieznajomością procedur cywilnych i ich nie uwzględniać przy wydaniu decyzji, nazywając opartą na nich argumentację strony dywagacjami.

Skarżący zarzucił, że w jego przypadku nie można mówić o uchybieniu terminu do złożenia postanowienia, albowiem dochował on należytej staranności i przedłożył jego odpis niezwłocznie w terminie kiedy sąd mógł wydać prawomocne orzeczenie. Spełnił również przesłanki do przyznania płatności na 2014r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Pismem z [...] 2016r. skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, z uwagi na wszczęcie na jej podstawie przez organ postepowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2014r. i wydanie decyzji celem wyegzekwowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek jej zarzuty jedynie częściowo okazały się zasadne.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] 2016 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z [...] 2016r. nr [...] odmawiającą przyznania K. K. płatności pomocy finansowej ONW na rok 2014. Podkreślenia wymaga, że jedyną podstawą odmowy przyznania skarżącemu płatności, o której przejęcie (po zmarłym wnioskodawcy) się ubiegał, było stwierdzenie przez organy administracji spóźnienia w złożeniu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym bracie, co winno nastąpić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia.

W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jak również prawa materialnego, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonych decyzji, pozostawałoby w sprzeczności z istotą sądowoadministracyjnej kontroli legalności działalności administracji publicznej i konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego oraz działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 2 i art. 7 Konstytucji RP).

Powyższe stanowisko oparte jest na wnikliwej analizie niespornych okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy oraz podjętych w toku postępowania władczych działań i orzeczeń organów administracji publicznej. I tak z akt sprawy wynika, że:

- [...] 2014r. wniosek o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, pomocy finansowej ONW oraz o płatność rolnośrodowiskową złożył M. K. (ur. [...].1970r.), który zmarł [...] 2014r.

- [...] 2014r. K. K. (brat wnioskodawcy) potwierdził otrzymanie od ARiMR informacji o zasadach przyznania płatności obszarowych i ONW w przypadku przekazania gospodarstwa lub śmierci wnioskodawcy,

- [...] 2014r. K. K., jako spadkobierca zmarłego wnioskodawcy, złożył w biurze powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności ONW (wraz z testamentem notarialnym), w tym dniu złożył do Sądu Rejonowego wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Potwierdzenie w tym zakresie zostało złożone w biurze powiatowym Agencji,

- [...] 2015 r. K. K. złożył w biurze powiatowym ARiMR odpis postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 2014r. sygn. akt [...] stwierdzające nabycie przez niego spadku po zmarłym bracie M. K., ze stwierdzeniem ([...]2015r.), że orzeczenie to uprawomocniło się dnia [...] 2014r. Jednocześnie złożył odpis postanowienia SR z [...] 2014r. o odrzuceniu apelacji uczestników postępowania od ww. postanowienia z [...] 2014r., z powodu ich niepłacenia oraz potwierdzenie doręczenia przez Sąd powyższego postanowienia pismem z [...] 2014r. z pouczeniem o przysługującym zażaleniu.

- decyzją z dnia [...] 2015r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] przyznał skarżącemu po potrąceniu kwoty z tytułu stwierdzonych nieprawidłowości w wysokości [...] zł płatność ONW na 2014r. w wysokości [...] zł. Decyzja uzyskała przymiot ostateczności.

- pismem z dnia [...] 2016r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, "z powodu konieczności ustalenia, czy decyzja ta rażąco narusza prawo, co uzasadniałoby stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Należy bowiem zauważyć, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] wydał przedmiotową decyzję bez rozpatrzenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co mogło spowodować przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w niewłaściwej wysokości".

- decyzją z dnia [...] 2016r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 7 ust. 1 i 5 rozporządzenia MRiRW z 11 marca 2009r. , stwierdził nieważność decyzji ostatecznej Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z dnia [...].2015r. w sprawie przyznania płatności ONW.

- decyzją z dnia [...] 2016r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...], odmówił przyznania skarżącemu płatności ONW na rok 2014, stwierdzając że naruszył on przepis § 7 ust. 5 ww. rozporządzenia ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, gdyż jako spadkobierca nie złożył prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia.

- decyzją z dnia [...] 2016r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, powielając jej argumentację.

W ocenie organów ARiMR, spóźnione stwierdzenie uchybienia przez skarżącego, określonemu przez ustawodawcę terminowi na przedłożenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku - 14 dni od dnia uprawomocnienia się, skutkować winno uznaniem, że nie zostały w okolicznościach tej sprawy przez niego spełnione przesłanki do przejęcia płatności pomocy finansowej ONW w przypadku śmierci rolnika po złożeniu wniosku a przed wydaniem decyzji w sprawie.

Stanowiska tego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd nie podziela, bowiem oparte jest na niewłaściwym zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa procesowego oraz błędnej wykładni norm prawa materialnego, ograniczonej do zawężającej analizy językowej wybranych przepisów, bez uwzględnienia zasad wykładni funkcjonalnej i celowościowej.

W pierwszej kolejności należy zatem przywołać treść obowiązujących w dacie złożenia wniosku przepisów § 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

Zgodnie z ust. 1 pkt 1 w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności ONW do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania płatności ONW, płatność ONW przysługuje spadkobiercy, jeżeli grunty rolne, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności ONW, w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek, były w posiadaniu spadkodawcy lub spadkobiercy.

W przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku (ust. 2). Termin ten nie podlega przywróceniu (ust. 9).

We wniosku tym spadkobierca podaje numer identyfikacyjny, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o przyznanie takiego numeru (ust. 3).

W myśl ust. 4 do wniosku, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca dołącza:

1) odpis prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo

2) w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku:

a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo

b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku:

– potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo

– poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji, albo

3) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.

W przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia (ust. 5).

Wniosek, o którym mowa w ust. 2 spadkobierca składa do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony przez spadkodawcę wniosek o przyznanie płatności lub wsparcia, o których mowa w ust. 1 (ust. 7).

Lektura akt administracyjnych sprawy, w tym zgromadzonego materiału dowodowego oraz treści wydanych przez organy administracji orzeczeń pozwala bez wątpienia stwierdzić, że K. K. w trybie § 7 ww. rozporządzenia, po śmierci swojego brata ([...].2014r.), jako spadkobierca niezwłocznie wystąpił do właściwego biura powiatowego ARiMR ze stosownym wnioskiem, o którym mowa w ust. 2 ([...].2014r.) wstępując do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy. We wniosku tym spadkobierca podał numer identyfikacyjny, zgodnie z ust. 3, lecz z oczywistych względów, wobec nieznacznego upływu czasu od śmierci spadkodawcy, nie dysponował jeszcze postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. W tej sytuacji do wniosku, o którym mowa w ust. 2, skarżący dołączył kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku właściwie potwierdzoną za zgodność z oryginałem (ust. 4 pkt 2) oraz informację o zarejestrowanym testamencie notarialnym. W takim przypadku, po myśli § 7 ust. 5 rozporządzenia, dla potwierdzenia nabycia spadku, spadkobierca winien złożyć prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia.

Decyzję w sprawie przyznania płatności lub wsparcia, o których mowa w ust. 1, wydaje się bowiem w takiej sytuacji po złożeniu przez spadkobiercę odpisu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (ust. 8), co ma bezpośredni związek z dyspozycją ust. 6 (przepadku wielości spadkobierców).

Podkreślenia wymaga, iż materialnoprawny termin na złożenie przez spadkobiercę wniosku celem wstąpienia do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy – 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku, upływał dla skarżącego z dniem [...] 2015r. (zgodnie z art. 57 § 2 K.p.a.). Tymczasem prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po bracie, skarżący złożył we właściwym biurze powiatowym ARiMR w dniu [...] 2015r. Niesporne w sprawie jednocześnie pozostaje, że skarżący jako spadkobierca spełnił warunki określone w ust. 1 § 7 rozporządzenia. Tym samym, stwierdzić należy, że skarżący dochował materialnoprawnych warunków uprawniających go do przyznania wnioskowanych przez spadkodawcę płatności z tytułu ONW na 2014r., które zostały określone w § 7 rozporządzenia.

Zwrócić należy uwagę, iż wyłącznie od woli skarżącego zależało to, czy złożyłby kompletny wniosek o wstąpienie do postępowania zainicjowanego wnioskiem jego zmarłego brata dopiero po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (zachowując termin 7 miesięcy), czy też tak jak to uczynił dochowując znacznej staranności i ostrożności w dbałości o swe interesy, niezwłoczne złożenie wniosku, a następnie dołączenie do niego prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. W takiej sytuacji faktycznej i prawnej, jaka zaistniała w niniejszej sprawie, niezależnie od dalszych wskazań, brak jest prawnych i racjonalnych podstaw, aby nawet uchybieniu (i to ewidentnie bez winy strony) terminowi procesowemu do złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, określonemu w § 7 ust. 5 rozporządzenia, przypisywać takie skutki prawne, jak uczyniły to dowolnie organy administracji publicznej w niniejszej sprawie.

Organy ARiMR zdają się prezentować takie rozumienie przepisów § 7 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym niezależnie od tego czy upłynął już termin materialnoprawny do wstąpienia przez spadkobiercę do przedmiotowego postępowania określony w ust. 2, czy też nie, to w każdym przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, spadkobierca winien złożyć prawomocne postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia, pod rygorem tak daleko idących konsekwencji jak utrata uprawnienia do płatności. Jednocześnie, jak wynika to z analizy akt administracyjnych sprawy oraz wprost z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wyspecjalizowane organy Agencji całkowicie uchylają się od jakiejkolwiek odpowiedzialności i obowiązku pouczenia spadkobiercy zarówno o wywodzonych z uchybienia terminu określonego w § 7 ust. 5 skutkach, jak również możliwości prawnej wnioskowania o przywrócenie uchybionego, bez winy spadkobiercy, terminu do złożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. W sposób nieuprawniony Dyrektor OR ARiMR powołał się bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w kontekście wskazanej po raz pierwszy możliwości i trybu złożenia wniosku o przywrócenie przedmiotowego terminu, na treść art. 21 ustawy z 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Organ odwoławczy zinterpretował ten przepis w taki sposób, że w sprawie przyznania płatności ONW organ prowadzący postępowanie stoi na straży praworządności, nie ma natomiast obowiązku podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest również obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ale nie ma obowiązku jego aktywnego poszukiwania, opierając się tym samym na materiale dowodowym przedstawionym przez stronę postępowania. Zdaniem organu odwoławczego postępowanie organu pierwszej instancji zostało przeprowadzone z poszanowaniem normatywnej treści ww. zasady. Organ prawidłowo powołał i zastosował podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz oparł się o materiał dowodowy zebrany zgodnie z wymogami prawa.

Nie sposób zgodzić się z powyższym stanowiskiem i oceną co do zgodności działania organów administracji publicznej z obowiązującymi je zasadami i przepisami postępowania w niniejszej sprawie.

Przede wszystkim podkreślić należy, że stosownie do art. 21 ust. 1 ww. ustawy, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Zgodnie z dyspozycją art. 21 ust. 2 ustawy w postępowaniach w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ przed którym toczy się postępowanie, stoi na straży praworządności (pkt 1), jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2), udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3). Treść ostatniego z przywołanych punktów wskazuje, że stanowi on modyfikację art. 9 K.p.a., wyrażającego zasadę ogólną informowania stron o ich prawach i obowiązkach. Modyfikacja sprowadza się do tego, że organ obowiązany jest udzielić stronie niezbędnych pouczeń na jej żądanie, a nie z urzędu.

Należy zważyć, że modyfikacja w zakresie obowiązków organów o jakich mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich nie zwalnia od należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Ta rzetelność organu winna mieć miejsce tak w sytuacji kiedy organ działa z urzędu jak i wówczas kiedy informacji tych udziela jedynie na żądanie strony (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2015r. sygn. II GSK 2078/13). W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że udowodnione naruszenie obowiązku informacyjnego strony (przy uwzględnieniu modyfikacji dotyczącej art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy) jest wystarczającą podstawą do uchylenia decyzji administracyjnej formalnie nawet odpowiadającej prawu materialnemu. Ma to miejsce w szczególności wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że to właśnie błędna informacja lub jej brak spowodowały zachowanie strony przynoszące w rezultacie niekorzystne dla niej skutki.

Zachowanie się przez stronę zgodnie z udzielonymi jej przez organ informacjami nie może powodować dla strony ujemnych konsekwencji, a wątpliwości co do stanu faktycznego, nie powinny być rozstrzygane na niekorzyść strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 1992r., sygn. akt III ARN 40/92, opubl. Z glosą aprobujacą W.Tarasa w Pip 1993, n4 3, poz. 110 oraz z glosą J.Zimmermanna opubl. W Pip 1993, nr 8, poz. 46, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 1996r., sygn. akt III ARN 19/96, wyroki NSA z dnia 17 marca 1995r., sygn. akt III SA 1054/94, z dnia 16 grudnia 1998r., sygn. akt III SA 1559/97, zbiór Lex nr 38213, z dnia 3 luty 2011r., sygn. akt II GSK 41/10 dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt administracyjnych bezspornie wynika, że organ I instancji udzielił skarżącemu w dniu [...] 2014r. informacji co do jego sytuacji prawnej związanej ze śmiercią brata M. K. ([...].2014r.). Nie budzi również wątpliwości fakt, że zalegający w aktach (karta 17) dokument informacyjny zawiera wyłącznie ogólne informacje dotyczące zasad przyznawania w takiej sytuacji płatności obszarowych i ONW oraz rolnośrodowiskowych. W stosunku do przedmiotowej płatności wskazano między innymi, że: "aby ubiegać się o przyznanie płatności do gruntów rolnych oraz pomocy finansowej z tytułu ONW spadkobierca składa wniosek w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku jest obowiązany złożyć do kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia." W tej informacji brak jest wyjaśnienia jak należy liczyć powyższy termin, jak zachować się w przypadku gdy na skutek toku postępowania cywilnego nie jest możliwe niezwłoczne uzyskanie klauzuli prawomocności postanowienia, lecz konieczne jest wyczerpanie trybu procesowego. Brak również jakiegokolwiek pouczenia o skutkach uchybienia temu terminowi, oraz możliwości i trybie wnioskowania o jego przywrócenie.

Jak już wskazano, bez wątpienia skarżący dochował terminu 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku, do złożenia wniosku umożliwiającego mu wstąpienie do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy (złożono [...].2014r.). Odpis prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia przez niego spadku po zmarłym bracie – skarżący złożył także w tym terminie ([...].2015r.). Niesporna pozostaje również ta okoliczność, że składając [...].2015r. w biurze powiatowym ARiMR odpis postanowienia sądu z dnia [...] 2014r. sygn. [...] stwierdzającego nabycie przez niego spadku w całości, z klauzulą prawomocności nadaną [...].2015r., jednocześnie skarżący złożył także postanowienie sądu w tej sprawie z dnia [...].12.2014r. o odrzuceniu apelacji uczestników postępowania od powyższego postanowienia, z powodu ich nieopłacenia oraz poświadczenie z [...].2014r. dokonania doręczenia skarżącemu przez SR odpisu tego postanowienia, z pouczeniem o przysługującym zażaleniu. Już w odwołaniu skarżący wskazywał przyczyny proceduralne, które uniemożliwiły wcześniejsze nadanie postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku klauzuli prawomocności. Podniósł, że zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego, stwierdzenie przez sąd, że postanowienie z [...].2014r. uprawomocniło się dnia [...].2014r., nie oznacza, że taki jego status możliwy był do stwierdzenia już w tej dacie. Sędzia nadał bowiem postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku klauzulę prawomocności [...].2015r., niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia o odrzuceniu apelacji.

W ocenie sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, złożenie takiego kompletu dokumentów wskazuje jednoznacznie, że skarżący w ten sposób starał się wykazać, że nie istniała prawna możliwość wcześniejszego stwierdzenia prawomocności postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w związku z zainicjowanym wszakże przez uczestników postępowaniem apelacyjnym. Przyjmując zatem te dokumenty w dniu [...].2014r. w razie wątpliwości w dochowaniu terminu określonego w § 7 ust. 5 rozporządzenia, organ winien je wyjaśnić i ewentualnie pouczyć skarżącego o uchybieniu terminowi, jego skutkach i potrzebie złożenia wniosku o przywrócenie terminu procesowego. Organ pierwszej instancji tymczasem przyjął dokumenty bez zastrzeżeń, nie podjął żadnych działań, zatem milcząco potwierdził zachowanie terminu do przedłożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Taki wniosek znajduje potwierdzenia w okolicznościach sprawy, bowiem decyzją z dnia [...] 2015r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał skarżącemu płatności ONW na rok 2014.

Dodać przyjdzie, że w orzecznictwie sądowym na gruncie odpowiednich do art. 21 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy uregulowań zawartych w art. 9 K.p.a. reprezentowany jest pogląd, że strona zwracając się do organu o informację przyjmuje udzieloną informację za zgodną z prawdą, kierując się zasadą zaufania obywateli do organów państwa. W tym kontekście zasada informowania stron przez organ skutkuje ograniczeniem zasady ignoranta iuris nocet (por. wyrok NSA z dnia 23 maja 1997r., sygn. akt SA/Lu 2249/95). W tej sytuacji, nawet jeżeli uznać, że organ prawidłowo pouczył stronę o jej prawach i obowiązkach będących przedmiotem postępowania, ale strona daje wyraz temu, że nie zrozumiała treści pouczenia, a dodatkowo to niezrozumienie jest na jej niekorzyść, to z zasady wyrażonej w art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o wspieraniu rozwoju (...) wynika obowiązek takiego pouczenia, by nie było wątpliwości co do jego właściwego zrozumienia. Skoro organ nie podjął żądnych działań celem wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji w jakiej znalazł się spadkobierca zmarłego wnioskodawcy, to oznacza, iż wynikającemu z zasady wyrażonej w art. 21 ust. 2 pkt 3 obowiązkowi, nie sprostał (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 10 lipca 2014r. sygn. II SA/Ke 481/14).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zwrócić należy uwagę także i na tę istotną okoliczność, że dla przeciętnego adresata treści przepisu § 7 ust. 5 rozporządzenia, rozumienie określenia "w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia" może budzić uzasadnione wątpliwości. Dlatego też wyspecjalizowany organ administracji publicznej, mając na uwadze wynikające nawet z orzecznictwa oraz piśmiennictwa wątpliwości co do jego charakteru i skutków, nie powinien interpretować oceny zachowania tego terminu zawężająco, lecz uwzględnić zachowanie spadkobiercy i okoliczności danej sprawy. Zważyć przyjdzie, iż w związku z rozbieżnościami co do charakteru przedmiotowego terminu w orzecznictwie sądów administracyjnych, na tle analogicznie ukształtowanego przepisu, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów dnia 29 października 2012r. sygn. II GPS 3/12 podjął uchwałę wyjaśniającą, że termin określony w art. 22 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest ustawowym terminem procesowym, do którego maja zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że ustawa o płatnościach nie określa skutków niezachowania terminu z art. 22 ust. 5. Mając na względzie art. 3 ust. 1 tej ustawy nie można jednakże przyjąć, że ta kwestia nie jest w ogóle prawnie uregulowana. Kodeks postępowania administracyjnego zawiera unormowania dotyczące terminów dla czynności stron i uczestników postępowania i te przepisy mają, na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach, wprost zastosowanie do postępowania o przyznanie płatności. Dla porządku należy dodać, że Kodeks postępowania administracyjnego nie zna takich terminów dla czynności procesowych stron i uczestników postępowania, których niezachowanie nie rodziłoby dla nich żadnych ujemnych skutków prawnych. Z przepisów art. 57 – 60 K.p.a. wynika, że upływ terminu zastrzeżonego dla czynności procesowej strony lub uczestnika postępowania powoduje bezskuteczność tej czynności. Usunięciu tak określonych skutków upływu terminu służy natomiast instytucja przywrócenia terminu (art. 58 i 59 K.p.a.). Skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego orzekający w niniejszej sprawie, stanowisko powyższe podziela.

W zaistniałym stanie faktycznym, z uwagi jednakże na wskazane wyżej naruszenie przez organ przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący uchybił terminowi określonemu w § 7 ust. 5 rozporządzenia z 11 marca 2009 r. Błędna ocena ustaleń faktycznych doprowadziła w konsekwencji do wadliwego zastosowania wymienionego wyżej przepisu.

W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, dla doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem, z poszanowaniem zasad praworządności, praw nabytych w drodze ostatecznej decyzji administracyjnej i zasady jej trwałości, zachodzi konieczność wzruszenia wadliwej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] 2016r. nr [...] stwierdzającej z urzędu, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nieważność decyzji ostatecznej Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z dnia [...].2015r. w sprawie przyznania płatności ONW na 2014r. W tym zakresie oczywistym pozostaje, że Sąd w niniejszej sprawie toczącej się ze skargi na decyzję administracyjna podjętą w odrębnej sprawie, nie może z urzędu objąć kontrola także i tej decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego. Takie działanie, zgodnie z ugruntowanym w judykaturze stanowiskiem stanowiłoby bowiem przekroczenia granic kontroli określonych w art. 135 P.p.s.a., który stanowi, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Sprawa w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej tocząca się w trybie nadzwyczajnym, jest jednak odrębną sprawą administracyjną od sprawy administracyjnej zakończonej wydaniem decyzji nadzorowanej. To do strony postępowania nieważnościowego należało prawo odwołania się od niekorzystnej decyzji oraz ewentualnie po wyczerpaniu tego trybu wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Takich działań procesowych w tej sprawie skarżący nie podjął, co skutkowało uzyskaniem przymiotu ostateczności przed decyzje stwierdzająca nieważność decyzji przyznającej mu przedmiotową płatność.

Niezależnie od powyższego dokonując oceny zgodności z prawem Sąd z urzędu dostrzega jednak istotną wadliwość decyzji wydanej w trybie nieważnościowym, z uwagi na brak jakichkolwiek podstaw prawnych do stwierdzenia, że decyzja Kierownika BP ARiMR z [...].2015r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 2 K.p.a. Nadmienić przyjdzie, iż stwierdzenie nieważności decyzji to tryb nadzwyczajny postępowania administracyjnego służący wzruszeniu decyzji dotkniętych kwalifikowanymi, najpoważniejszymi wadami, które co do zasady tkwią w decyzji. Nie ma podstaw aby organy władzy nadużywały tego trybu nadzwyczajnego do naprawiania własnych błędów procesowych. Podkreślenia wymaga, iż jedyne wskazane uchybienie to niezachowanie przez spadkodawcę terminu złożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku – tj. 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia. W uzasadnieniu decyzji o stwierdzeniu nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej przyznającej obywatelowi określone uprawnienie, organ nadzorczy nie pokusił się jednak nawet o dokonanie wykładni norm materialnoprawnych stanowiących podstawę przyznania płatności po śmierci wnioskodawcy. Tym bardziej organ nie wykazał w czym upatruje rażące naruszenie tych przepisów, które powoduje, że decyzja ta nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W ocenie Sądu, powyższe stwierdzenia należy jednakże odnieść właśnie do decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] 2016r. Korzystanie bowiem z prawa i używanie instrumentów służących do jego realizacji, nie w celu zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie stanowi nadużycie prawa. Dodać w tym miejscu należy, że zasada wyrażona w art. 2 Konstytucji RP wyklucza możliwość obciążenia obywatela skutkami błędu czy też niedopatrzenia lub niestaranności, spowodowanych działaniem organów administracji publicznej.

W okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, ewentualne wzruszenie ostatecznej decyzji Dyrektora OR ARiMR w [...] z dnia [...] 2016r., zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 16 § 1 K.p.a., możliwe jest tylko w jednym z trybów nadzwyczajnych postępowania uregulowanych w K.p.a. Zainicjowanie takich postępowań może nastąpić bądź z urzędu bądź na wniosek strony. W niniejszej sprawie, mając na uwadze zasadę praworządności, to organ ARiMR winien jednakże rozważyć właściwy tryb i podjąć niezbędne działania celem zainicjowania stosownego postępowania z urzędu.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia, przyjmując, że określony w § 7 ust. 2 i ust. 5 rozporządzenia termin, został zachowany.

Wymienione wyżej naruszenia prawa materialnego, jako że miały wpływ na wynik sprawy, spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanego w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji z dnia 23 ja 2016r., co jest konieczne dla końcowego załatwienia sprawy zgodnie z przepisami prawa, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Na mocy art. 152 § 1 P.p.s.a. w związku z uwzględnieniem skargi zaskarżony akt lub czynność nie wywołują skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 P.p.s.a.