Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 640/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: WSA Ewa Michna WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. F. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 22 marca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1 b i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej jako: "u.ś.r."), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) po rozpatrzeniu odwołania skarżącej A. F., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. W.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 23 października 2020 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawna matką Z. W.

Burmistrz decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. W.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na dwie przesłanki odmowy przyznania świadczenia. Pierwszą stanowi okoliczność, iż wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże niepełnosprawność nie powstała do ukończenia 25 roku życia, a tym samym nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jako drugą przesłankę odmowy świadczenia organ wskazał zaś fakt, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką, a zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym.

Organ I instancji podkreślił, że skarżąca od 12 marca 2020 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu KRUS jako małżonek rolnika. We wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wprawdzie oświadczyła, że zaprzestała z dniem 23 października 2020 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywanie w pracy gospodarstwie rolnym, jednak tego faktu nie zgłosiła do KRUS i nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy deklarowanym zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie Burmistrza opieka jaką niewątpliwie sprawuje A. F. nad matką Z. W. nie jest sprawowana w takim stopniu by uniemożliwiała skarżącej podjęcie zatrudnienia (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy), lub wymagała konieczności rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym.

W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunków ustawy o świadczeniach rodzinnych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. W.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. W odwołaniu podniosła, że jej matka potrzebuje całodobowej opieki w związku z czym zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy odnosząc się pierwszej podstawy prawnej odmowy przyznania świadczenia stwierdził, że organ I instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., póz. 1443). W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji R P. w związku z powyższym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W swoich rozważaniach SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, wskazując, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy pomiędzy deklarowanym przez skarżącą zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 23 października 2020 r., a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką, której znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 17 stycznia 2020 r. (orzeczenie z dnia 20 lutego 2020 r.).

Zdaniem organu odwoławczego brak jest również dowodów, aby stan Z. W. pogorszył się już po wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności. W trakcie przeprowadzonego w dniu 22 stycznia 2021 r. wywiadu organ I instancji ustalił, że Z. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w O. Z uwagi na schorzenia neurologiczne (choroba [...]) wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Porusza się przy pomocy chodzika oraz przy pomocy osób drugich. Niemniej jednak sama pomoc matce w niektórych czynnościach opisanych w oświadczeniu skarżącej z dnia 19 stycznia 2021 r. tj. przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pomocy przy sprzątaniu, czy też realizowaniu wizyt lekarskich i wykupywaniu leków, należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły. Potwierdza to zresztą okoliczność, iż skarżąca nie mieszka razem z matką (w miejscowości O), a w miejscowości S, oddalonej od O o ok. 15 km.

Organ odwoławczy dostrzegł również, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji w tym samym stopniu względem matki, ponieważ takimi osobami jest jej rodzeństwo, również obowiązane do świadczenia pomocy w opiece nad matką. W związku z tym wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki mogłyby tak zorganizować sprawowanie tejże opieki, żeby umożliwić skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niewielkim rozmiarze, zwłaszcza, iż siostra skarżącej K. B. mieszka w S, tj. w miejscowości oddalonej od O, gdzie mieszka jej mama Z. W., o ok. 3 km. Zasadnie zatem organ I instancji stwierdził, że zakres opieki jaką niewątpliwie sprawuje A. F. nad matką Z. W. nie jest, sprawowany w takim stopniu by uniemożliwiał skarżącej podjęcie zatrudnienia (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy), lub wymagał konieczności rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym.

W ocenie organu odwoławczego, brak jest jakichkolwiek dowodów, że deklarowane przez skarżącą zaprzestanie dotychczas wykonywanej pracy w gospodarstwie rzeczywiście zrealizowała, zwłaszcza w sytuacji w której jej mąż - jak bezspornie wynika z akt sprawy - pracuje w Niemczech i tym samym również nie może wykonywać pracy w gospodarstwie rolnym. Znajduje to zresztą potwierdzenie w zaświadczeniu KRUS, z którego wynika, że skarżąca cały czas podlega ubezpieczeniom społecznym, jako małżonek rolnika, zatem nie zgłaszała w tym organie faktu zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, co pozwala na stwierdzenie, iż takiej pracy faktycznie nie zaprzestała.

Na powyższą decyzję A. F., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą (rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym) a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 art. 7 w zw. z art. k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz wniosła o zobowiązanie organów l i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła zarzuty skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, w trybie uproszczonym, kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2021r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza odmawiająca przyznania skarżącej A. F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad matką legitymującą się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111) - dalej u.ś.r., w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia, mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie, a przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. A zatem chodzi o różne formy podejmowania pracy, w tym w niepełnym wymiarze czasu. Należy podkreślić jednak, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2019 r., I OSK 1361/19, CBOSA), a zatem nie może być odnoszona do czasu sprzed wystąpienia z wnioskiem. Należy także wskazać na istotny w niniejszej sprawie art. 17b u.ś.r., który przewiduje, że w przypadku, gdy o świadczenie, o których mowa w art. 17 u.ś.r. ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenie to przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Z kolei zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Na wstępie rozstrzyganej sprawy ze skargi Pani A. F. należy zauważyć, że w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych (a więc jest to już utrwalonym poglądem) podkreśla się, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlega ubezpieczeniu na podstawie albo ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2020 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Dz. U. z 2021 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników). W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu w KRUS nie ma więc jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad matką.

W takim stanie rzeczy, skoro skarżąca potwierdziła zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym składając, zgodnie z wymogami art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych., oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (k. 5, k.23, k. 38 akt administracyjnych), to podleganie przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS w żaden sposób nie mogło "unieważnić" złożonego przez nią oświadczenia. Treść obowiązujących przepisów wyraźnie wyklucza wszelkie rozważania na temat ubezpieczenia rolników jako nie mające doniosłości prawnej dla przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 905/14 samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje, jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i na przykład z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą.

Nie można również zakładać z faktu, że skoro mąż skarżącej pracuje na stałe w Niemczech, a więc nie prowadzi gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. 2 ha, to skarżąca jest osobą je prowadzącą. W tym zakresie organ powinien samodzielnie przeprowadzić postępowanie dowodowe, czy faktycznie skarżąca to gospodarstwo prowadzi, a wywodzenie tego z przesłanki, że jej mąż pracuje w Niemczech jest niedopuszczalne. Równie dobrze można bowiem stwierdzić, właśnie wywodząc to z tej samej przesłanki, że skarżąca gospodarstwa rolnego nie prowadzi, gdyż jest to ciężka fizyczna praca, nieodpowiednia dla samotnej kobiety. Należy także podkreślić, że w swojej skardze skarżąca podnosi, że nieruchomość rolna została oddana w dzierżawę na podstawie ustnej umowy. Jednak organ administracyjny w żaden sposób nie przeprowadził postępowania dowodowego, co do kwestii prowadzenia gospodarstwa rolnego, a na podstawie art. 17b u.ś.r. w celu potwierdzenia zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym wystarczy złożenie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Samo oświadczenie, zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2020r., I OSK 1273/20, o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód na tę okoliczność, przy czym dowód prywatny. Jednak zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie skutkuje to koniecznością założenia, że mamy do czynienia z prawdziwym stwierdzeniem określonego faktu. Gdyby więc organ administracyjny z tego powodu chciał odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to powinien przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe i wykazać, że strona oświadczyła nieprawdę. W wyroku z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 980/14 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 art. 17b u.ś.r. potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Skarżąca nie była więc zobowiązana do przedstawiania jakichkolwiek innych dowodów na te okoliczność. To z kolei organ dążąc do ustalenia prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.) oraz na podstawie art. 77 k.p.a. powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe z urzędu zaprzeczające prawdziwości złożonego oświadczenia, a nie jedynie dedukować ten fakt, z okoliczności, po pierwsze, że mąż skarżącej pracuje w Niemczech, po drugie, że skarżąca wciąż podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS jako małżonek rolnika, po trzecie, że skarżąca nie przedstawiła dodatkowych dowodów na nieprowadzenie działalności rolniczej.

Kolejna kwestą, która podlega rozważeniu i ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, jest, czy skarżąca faktycznie może sprawować opiekę nad swoją niepełnosprawna matką i czy jej sprawowanie uniemożliwiał podjęcie przez skarżąca zatrudnienia lub wymagał rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Z zebranej dokumentacji wynika, że matka skarżącej Pani Z. W. posiada znaczny stopień niepełnosprawności z powodu schorzeń określonych symbolem 10-N, orzeczony na stałe, przy czym nie da się ustalić momentu, od którego ta niepełnosprawność istnieje. Natomiast w samym orzeczeniu o niepełnosprawności ustalono, że stopień niepełnosprawności datuje się od 17 stycznia 2020r. Co więcej stwierdzono, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W swoim oświadczeniu skarżąca stwierdziła, że jej mama cierpi na chorobę [...], co zostało także potwierdzone wynikiem molekularnej analizy genetycznej z dnia 17 października 2014r., jak również zaświadczeniem o stanie zdrowia wydanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przy czym jako datę pierwszego rozpoznania wpisano 23 maja 2016, a jednocześnie stwierdzono, że rokowania są niepewne i niekorzystne. Dalej skarżąca w swoim oświadczeni stwierdziła, że choroba ta paraliżuje ośrodkowy układ nerwowy, a jej mama nie porusza się samodzielnie tylko za pomocą wózka inwalidzkiego, ma problemy z mową, z jedzeniem. Jedzenie musi mieć specjalnie przygotowywane, to jest zmiksowane i musi być karmiona. Pracownik socjalny w ramach przeprowadzonego wywiadu ustalił, że matka skarżącej wymaga pomocy i opieki podczas kąpieli, w przygotowaniu ubrań, w przygotowaniu i podawaniu posiłków, w realizacji recept, w umawianiu wizyt lekarskich, oraz w dowozie do placówek leczniczych, w czynnościach z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego takich jak: sprzątanie, pranie, prasowanie pościeli i robienie zakupów. Niewątpliwie więc matka skarżącej wymaga sprawowania opieki.

Sama ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (zob. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r., III SA/Gd 482/20).

Z ustalonego stanu faktycznego, w tym wywiadu środowiskowego, wynika, że matka skarżącej boryka się z chorobą [...]. Skarżąca musi więc nie tylko kilka razy dziennie zmiksować dla niej posiłki, ale również je podać, co jest w tym przypadku bardzo istotne, a czego nie dostrzegło Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji. Ponadto matka skarżącej wymaga pomocy i opieki podczas kąpieli, w przygotowaniu ubrań, w realizacji recept, w umawianiu wizyt lekarskich, oraz w dowozie do placówek leczniczych, w czynnościach z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego takich jak: sprzątanie, pranie, prasowanie pościeli i robienie zakupów. Matka skarżącej porusza się także na wózku, co również wymaga zaangażowania osoby trzeciej. Jednak w wywiadzie środowiskowym nie zostało precyzyjnie ustalony katalog czynności, które są wykonywane codziennie, z jednoczesnym ustaleniem ile razy dziennie są one wykonywane, oraz czynności, które są wykonywane stosowanie do potrzeb. Przykładowo dowóz do placówek leczniczych z pewnością nie jest świadczony co dziennie, ale z akt sprawy nie wynika w jakim zakresie takie działania są podejmowane. W oświadczeniu skarżąca napisała, że świadczy pomoc swojej matce nawet w nocy, ale w ślad za tym nie poszły żadne ustalenia, a więc jak często w nocy, czy w każdą noc, a jak nie, to z jaką częstotliwością. Należy więc dokładnie ustalić, jakich czynności w zakresie opieki wymaga matka skarżącej, z uwzględnieniem zaawansowania stopnia choroby Huntingtona i czy są to czynności przekraczające zakres zwykłej opieki sprawowanej przez osobę zobligowana do świadczeń alimentacyjnych uniemożliwiające im jakiekolwiek zatrudnienie.

Jednocześnie Kolegium podnosi, że świadczone czynności mogą być wykonywane przez inne osoby, gdyż skarżąca nie jest jedyną osoba zobowiązaną do alimentacji. Jednak w żaden sposób nie zostało ustalone w materiale dowodowym, czy pozostałe osoby mają możliwość wykonywania opieki nad matką skarżącej bez potrzeby rezygnacji z zatrudnienia. Jednie skarżąca w swoim oświadczeniu stwierdza, że brat pracuje za granicą, a siostra, pracuje zawodowo.

Na zakończenie należy się odnieść do zarzutu niemożliwości wykonywania przez skarżącą opieki nad niepełnoprawną matką w sposób ciągły i stały z uwagi na jej zamieszkiwanie w odległości ok. 15 km. od miejsca zamieszkiwania matki. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że nie można uzależniać otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18). W wypadku, gdy ta odległość jest niewielka, za niewłaściwe uznaje się twierdzenie, że wyklucza ona możliwość sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 270/20). Skład orzekający w niniejsze sprawie przyjmuje jednak, że nie ma znaczenia sama faktyczna odległość i nie można stosować przepisu o świadczeniu pielęgnacyjnym w sposób automatyczny i przyjmować, że o przyznaniu świadczenia decyduje sztywno określona liczba kilometrów dzieląca opiekuna od osoby, która się opiekuje. Istotny jest bowiem czas poświęcony na dojazd, środek lokomocji, którym się dojeżdża, jak również możliwość szybkiej komunikacji pomiędzy miejscem zamieszkania opiekuna oraz podopiecznego. Nie można porównywać ze sobą odległości w mieści oraz na wsi, czy sytuacji gdy ktoś dojeżdża używając środka komunikacji publicznej i prywatnej. Odległość między miejscowością S, w której mieszka skarżąca, a miejscowością O, w której mieszka jej matka faktycznie wynosi niecałe 15 km. w zależności od tego, która trasą się jedzie, ale czas dojazdu prywatnym samochodem to ok. 14 minut. Z pewnością, gdyby skarżąca używała komunikacji publicznej ten czas dojazdu byłby wydłużony, a co więcej nie mogłaby ona przyjechać na miejsce na każde wezwanie ze strony swojej matki. Jednak to nie zostało wyjaśnione w zebranym materiale dowodowym. Nie zostało także wyjaśnione w jaki sposób odbywa się komunikacja werbalna między skarżącą a jej matką, a więc czy matka skarżącej umie się posługiwać telefonem, czy stopień zaawansowania choroby [...] jej w ogóle na to pozwala.

Jednak, o ile byłoby dopuszczalne przyjęcie, że skarżąca może mieszkać w odległości 15 km od miejsca zamieszkiwania swojej matki, którą ma się opiekować, to organ administracyjny powinien ustalić, czy w tym konkretnym przypadku, w sytuacji gdy matka skarżącej choruje na chorobę [...], w ogóle możliwe jest, aby opiekun mieszkała oddzielnie od swojego podopiecznego. Należy więc ustalić stopień zaawansowania choroby oraz przeprowadzić dowód na okoliczność, czy matka skarżącej mieszka sama (nie jest w tym względzie wystarczające stwierdzenie, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe), czy dom w którym mieszka stanowi jej własność oraz czy stadium choroby Huntingtona umożliwia w ogóle mieszkanie opiekuna oddzielnie od swojego podopiecznego. Świadczenie pielęgnacyjne może być bowiem przyznane tylko tej sobie, która faktycznie sprawuje opiekę.

Decyzja podjęta więc zarówno przez Kolegium jak i przez organ I instancji nie jest prawidłowa również z tej przyczyny, że organy nie ustaliły w sposób odpowiadający zasadzie prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.) stanu faktycznego sprawy.

Mając powyższe na względzie Wojewódzkie Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.) w sprawie opłat za czynności radców prawnych, na które składa się 480 zł. z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.