Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1684/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-10-27 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. strona skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru, złożyła na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący przedstawił przebieg postępowania podatkowego w sprawie.

Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą od września 2011 r. pod firmą [..]. Głównym przedmiotem działalności jego firmy była sprzedaż hurtowa paliw i produktów pochodnych. Sytuacja skarżącego uległa znaczącemu pogorszeniu od lutego 2014 r., w związku z brakiem jednolitej interpretacji przepisów prawa wspólnotowego dotyczących zapłaty akcyzy od olejów smarowych. W stosunku do wnioskodawcy wydanych zostało wiele decyzji wraz z postanowieniami o nadaniu tym decyzjom rygoru natychmiastowej wykonalności. W przypadku innych decyzji organ celny drugiej instancji ustanowił zabezpieczenia na majątku wnioskodawcy na łączną kwotę 3.652.271 zł.

Z uwagi na ustanowione zabezpieczenia na majątku wnioskodawcy i nadawanie decyzjom rygoru natychmiastowej wykonalności, strona nie może korzystać z kont bankowych swojej firmy. Stan taki uniemożliwiał normalny obrót handlowy i dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. W efekcie z dniem [...] r. wnioskodawca zmuszony został do zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. W tej sytuacji, wnioskodawca obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu swojej żony i rodziców.

Aktualnie toczy się przed Sądem Rejonowym K. w K. sprawa o ogłoszenie upadłości wnioskodawcy obejmującej likwidację majątku – sprawa toczy się pod sygn. akt: [...].

Skarżący uiszczał wpisy sądowe od skarg składanych wcześniej, jednak obecnie nie ma już środków finansowych na opłacanie tych skarg. Aktualnie utracił możliwość zaciągania pożyczek w celu opłacenia kosztów sądowych u rodziny i znajomych.

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on w czteroosobowym gospodarstwie domowym ze swoją żoną U. P. i dwiema małoletnimi córkami: A.(7 lat) i J. (3 lata). Aktualnie, na jedyny dochód tego gospodarstwa składać ma się wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.700 zł netto.

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada on żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów wartościowych. Dom o powierzchni części mieszkalnej, wynoszącej [...] m2 jest własnością córek wnioskodawcy.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów i materiałów źródłowych, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki oraz pomocy (jej charakteru oraz wymiaru) udzielanej rodzinie wnioskodawcy przez rodziców.

W odpowiedzi na to wezwanie, strona nadesłała następujące dokumenty, wraz z pismem przewodnim jej pełnomocnika procesowego z dnia [...] r.: wyciągi z prywatnego rachunku bankowego żony skarżącego w banku "A" S.A. za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. oraz z banku "B" za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; wyciąg z rachunku bankowego skarżącego w "A" S.A. za kwiecień 2015 r.; zeznania podatkowe za 2014 r.: wnioskodawcy PIT 36L oraz jego żony – PIT 36L i PIT 36; cztery zaświadczenia z dnia [...] r. informujące o poszczególnych osobach zameldowanych pod adresem zamieszkania wnioskodawcy (kolejne cztery zaświadczenia, dla czterech osób wymienionych na druku urzędowego formularza PPF); pisemne oświadczenie wnioskodawcy o zaległościach na jego koncie w "C" S.A. – ze stwierdzeniem, że wszelkie wyszczególnione zaległości zostały przez niego spłacone środkami pochodzącymi z lat wcześniejszych; faktury wystawione za usługi telekomunikacyjne dla firmy skarżącego w "[...]" oraz w [...] za lipiec, sierpień i wrzesień 2015 r.; potwierdzenia transakcji z rachunku żony skarżącego obrazujące opłaty za media (prąd; woda; Internet); zaświadczenie o zarobkach żony skarżącego; wniosek organu o wyjawienie majątku dłużnika – skarżącego z dnia [...] r.; tytuł wykonawczy wystawiony na skarżącego przez organ w dniu [...] r. na kwotę 105.149 zł; zaświadczenie o zawieszeniu z dniem [...] r. działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę; postanowienie Sądu rejonowego K. w K. z dnia [...] r., sygn. akt: [...] oddalające wniosek skarżącego o ogłoszenie upadłości (oraz oddalający wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w tej sprawie) z uwagi na to, że jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów tego postępowania; deklaracje VAT – 7 za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r. składane przez wnioskodawcę; zestawienia rozliczeń rocznych (PIT – 36L) za pierwsze pięć miesięcy 2015 r.; rachunek zysków i strat – wariant porównawczy w firmie wnioskodawcy za pierwsze pięć miesięcy 2015 r. oraz decyzję z dnia [...] r. Prezydenta Miasta J. o uznaniu wnioskodawcy za osobę bezrobotną z dniem [...] r. bez prawa do pobierania zasiłku z tego tytułu przez pierwszy kwartał obowiązywania tej decyzji.

Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia [...] r. pełnomocnik procesowy wnioskodawcy oświadczył, że skarżący nie może przedłożyć oświadczeń rodziców w przedmiocie udzielanej przez nich pomocy z obawy o stan ich zdrowia. Z uwagi na stan zdrowia rodziców i ich wiek, wnioskodawca obawia się, że przedstawienie rodzicom pełnego obrazu jego aktualnej sytuacji mogłoby doprowadzić do znacznych problemów zdrowotnych rodziców, nie wyłączając nawet śmierci ojca.

Jednocześnie wnioskodawca nie ma możliwości przedstawienia dokumentów źródłowych wskazujących do kogo należy nieruchomość położona przy ul. [...] "z datą zobowiązania". Związane jest to w jego ocenie, z oczekiwaniem na wydanie wypisu z rejestru gruntów i budynków, ponieważ skarżący złożył odpowiedni wniosek, lecz do dnia dzisiejszego stosownych dokumentów nie otrzymał. Jednocześnie strona nie ma możliwości przedłożenia do akt sprawy księgi wieczystej tej nieruchomości, ponieważ w księdze tej nie ujawniono jeszcze budynku znajdującego się na działce numer [...].

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd, jak również referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący jedynie w sposób częściowy, wręcz wybiórczy zastosował się do wezwania referendarza sądowego i nadesłał do akt sprawy tylko część dokumentów i materiałów źródłowych, o które był wzywany. Strona nadesłała do akt sprawy stosunkowo obszerny materiał źródłowy, jednak jego analiza wskazuje na to, że wnioskodawca przedstawił praktycznie tylko takie dokumenty, które mają – w jego ocenie – wskazywać na to, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Skarżący nie nadesłał do akt szeregu innych dokumentów, o które był wzywany przez referendarza sądowego pismem z dnia [...] r. W efekcie pozostało wiele niewyjaśnionych kwestii w zakresie całokształtu aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że do analizy stanu majątkowego wnioskodawcy w aspekcie jego zdolności finansowych i płatniczych niezbędna jest nie tylko analiza jego osobistego stanu majątkowego, lecz również i innych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

Skarżący został wyraźnie wezwany przez referendarza sądowego do przedstawienia zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego, które miało wymieniać wszystkie osoby zamieszkałe pod adresem wskazanym, jako jego adres zamieszkania. Strona skarżąca nadesłała tymczasem do akt sprawy jedynie cztery imienne zaświadczenia, potwierdzające zamieszkiwanie pod tym adresem kolejno, poszczególnych czterech osób (skarżącego, jego żony i dwóch córek) wskazanych na druku formularza PPF. Takim działaniem, strona jednak nie wykazała w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości kręgu osób z którymi razem mieszka pod wskazanym adresem.

Zaświadczenie takie nie stanowi wprawdzie dowodu, wskazującego na to ile osób znajduje się we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącego, lecz stanowi jedynie domniemanie, że osoby te prowadzą jednak wspólne gospodarstwo domowe razem ze skarżącym. Jest to domniemanie obalalne, jednak do czasu jego obowiązywania (tj. do czasu wykazania stanu przeciwnego, do czasu jego obalenia) uprawdopodabnia ono ten fakt w stopniu wystarczającym. Zgodnie z przyjętym orzecznictwem rzadko bowiem zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane).

Co istotne, stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do wnioskodawcy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557).

Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z żoną – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.

Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, bądź też to sam wnioskodawca zrezygnuje z takiej współpracy z osobą trzecią, to powinien się liczyć z tym, że domownik ten swoją postawą naraża wnioskodawcę (bądź też wnioskodawca sam naraża się) na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.

Niezależnie od tego, że brak podstaw do tego, aby ustalić w sposób nie budzący żadnych wątpliwości kręgu osób, z którymi strona skarżąca rzeczywiście pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, to skarżący zrezygnował z przedłożenia oświadczeń rodziców w przedmiocie pomocy udzielanej przez nich rodzinie wnioskodawcy. Wyjaśnienia strony w tym zakresie, jakkolwiek nawet i prawdopodobne, nie są jednak przekonujące w świetle rozważań przedstawionych powyżej. Tym bardziej, że jeżeli wnioskodawca ma realne podstawy do obawy o stan zdrowia swoich rodziców, to mógł przecież samodzielnie podać chociażby w zarysie zakres i rodzaj udzielanej mu pomocy i oszacować jej wysokość oraz częstotliwość.

Kwestią budzącą istotne wątpliwości przy rozpoznaniu wniosku, są rachunki bankowe żony wnioskodawcy. W wezwaniu referendarza sądowego wyraźnie zaznaczono, że chodzi o przedłożenie wykazów lub wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych wnioskodawcy i jego żony. Do akt sprawy nadesłano jedynie dwa – spośród trzech rachunków bankowych prowadzonych przez żonę wnioskodawcy. Brak mianowicie w aktach sprawy wyciągu z rachunku bankowego o nr [...]. Z tego właśnie rachunku bankowego żona skarżącego w sposób regularny i znaczny zasila swoje konto bankowe prowadzone w "A" S.A. Z wyciągu z tego ostatniego rachunku wynika, że wpłynęły na niego – jako przelew własny – następujące kwoty z rachunku o nr [...]: 900 zł ([...] r.); 1.000 zł ([...] r.); 1.000 zł ([...] r.); 500 zł ([...] r.); 1.500 zł ([...] r.); 800 zł ([...] r.); 500 zł ([...] r.).

Wielkość poszczególnych przelewów i ich częstotliwość wskazuje na regularne zasilanie konta w Banku "A" środkami z rachunku bankowego, z którego to rachunku bankowego strona wyciągu nie przedstawiła. A jest to kwestia istotna, ponieważ rozpoznający wniosek o prawo pomocy nie może dokonać analizy tego rachunku. Tymczasem analiza tego rachunku mogłaby w sposób istotny uzupełnić obraz całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Ponadto, skarżący powoływał się na druku urzędowego formularza PPF na liczne pożyczki, które był zmuszony zaciągać u rodziny, znajomych i innych podmiotów. Faktu tego wnioskodawca jednak nie wykazał, pomimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego. Strona nie nadesłała do akt żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających fakt zaciągniętych pożyczek lub kredytów, ani tym bardziej nie nadesłała do akt sprawy harmonogramu ich spłaty. Tak więc fakt zadłużenia, na które powoływał się wnioskodawca, nie został w ogóle udowodniony, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniony.

Tak więc wnioskodawca w istocie nie przedstawił w sposób wyczerpujący stanu majątkowego swojego gospodarstwa domowego i jego dochodów (w tym pomocy udzielanej mu przez rodziców oraz wszystkich źródeł dochodów swojej żony). Jednocześnie wnioskodawca nie wykazał, że jego gospodarstwo domowe jest rzeczywiście obciążone dodatkowymi ciężarami w postaci obowiązku spłaty zobowiązań.

Odrębną kwestię stanowi wykazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych, że nieruchomość położona przy ul. [...] w J. należy do córek wnioskodawcy. Wyjaśnienia braku udokumentowania tego faktu są całkowicie nieprzekonujące i niezrozumiałe. Wnioskodawca twierdzi, że oczekuje na wypis z rejestru gruntów i budynków. Jeżeli jest tak faktycznie, to skarżący powinien przykładowo przedstawić dowód złożenia w urzędzie wniosku o udzielenie takiego wypisu. Natomiast całkowicie niezrozumiałe jest uzasadnienie niemożności przedłożenia wyciągu z księgi wieczystej, tym bardziej, że wnioskodawca jest przecież reprezentowany w sprawie przez fachowego pełnomocnika procesowego z wyboru.

W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący unika wykazania aktualnego stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, co również stanowi istotny brak w dokumentacji danych zawartych na druku urzędowego formularza PPF.

W końcowej części uzasadnienia stwierdzić należy, że fakt oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości (złożonego przez skarżącego) z uwagi na brak środków na poniesienie kosztów tego postępowania nie może stanowić argumentu przemawiającego za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Sąd upadłościowy rozważa bowiem stan majątkowy i wydolność finansową przedsiębiorstwa. Natomiast w przypadku oceny, czy strona spełnia przesłanki skutkujące uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, analizie nie poddaje się tylko stanu przedsiębiorstwa wnioskodawcy, lecz całokształt sytuacji majątkowej jego i osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (w tym, przede wszystkim, małżonka).

W efekcie, stwierdzić należy, że skarżący nie zastosował się w sposób dostateczny do wezwania referendarza sądowego. W przedłożonej przez niego dokumentacji jego aktualnego stanu majątkowego znajduje się wiele istotnych luk. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.