Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1147/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 24 ust. 5b, 5d, art. 28 ust. 1, 1a, 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 8 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2018 roku sprawy ze skargi H. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił H.M. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Organ uzasadniając swoją decyzję wskazał, że H.M. w dniu [...] złożyła wniosek o umorzenia zadłużenia jako spadkobierczyni, która decyzją z dnia [...] została zobowiązana do zapłaty długów zmarłej J.S. ZUS decyzją z dnia [...] znak [...], a następnie decyzją z dnia [...], znak [...] odmówił umorzenia należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 28 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 433/16 uchylił ww. decyzje, stwierdzając że ZUS nie wyjaśnił kwestii przedawnienia należności objętej postępowaniem. W ocenie sądu w sprawie niezbędne jest ustalenie okresów zawieszenia czy przerw biegu przedawnienia na podstawie przepisów prawa. Należności powstały kilkanaście lat temu i w tym okresie przepisy były kilkakrotnie zmieniane. Przy ponownym rozpatrzeniu organ powinien wyjaśnić czy nie doszło do upływu terminu przedawnienia określonego w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. Należy także załączyć do akt decyzję własną organu z dnia [...] o przeniesieniu na skarżącą odpowiedzialności za zaległe należności z tytułu składek za zmarłego płatnika J.S. W przypadku stwierdzenia, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do upływu terminu przedawnienia organ prowadząc postępowanie powinien raz jeszcze ustalić aktualną sytuację materialną skarżącej, a w szczególności zbadać czy po zestawieniu wysokości uzyskiwanych przez skarżącą dochodów oraz ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie wobec zakładu bez popadnięcia w stan niedostatku. Organ powinien rozważyć na jakim poziomie możliwe jest zaspokojenie potrzeb skarżącej i jej rodziny i czy ma ona realną możliwość sprzedania udziału w gospodarstwie rolnym bądź wydzierżawienia nieruchomości w celu uregulowania zobowiązań. Ponadto ponownie rozpoznając sprawę należy wziąć pod uwagę, że skarżąca zaliczona jest do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, co dodatkowo ogranicza możliwość podjęcia zatrudnienia i osiągania dochodu.

ZUS orzekając ponownie stwierdził, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zobowiązany jest uwzględnić ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. Ponadto jego obowiązkiem jest ustalenie stanu faktycznego sprawy na dzień wydania decyzji.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ubezpieczeniowych przedawniały się po upływie 10 lat, licząc od dnia ich wymagalności z możliwością zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Natomiast w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 należności z tytułu składek ubezpieczeniowych przedawniają się po upływie 5 lat, z możliwością zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Dla należności, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z przepisami obowiązującymi do dnia 31 grudnia 2011 r. nastąpiłoby wcześniej. Na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 d przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Decyzją z dnia [...] znak [...] H.M. została zobowiązana do zapłaty składek należnych od J.S. na ubezpieczenia społeczne za okres 10.2000-02.2001 w kwocie 2.199,41 zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10.2000-02.2001 w kwocie 496,19 zł. i na Fundusz Pracy za okres 12.2000-1.2001. w kwocie 53,93 zł. Tym samym wyłącznie w zakresie tych składek podlega weryfikacja ich wymagalności w aspekcie przedawnienia. J.S. w dniu 22 grudnia 2003 r. doręczono tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu ww. składek ( tytuły oznaczone numerami: [...], [...], [...]) oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z tytułu pobierania świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego. Przedmiotowe postępowanie wobec zmarłej J.S. prowadzone było do dnia 4 października 2007 r., to jest do dnia jej zgonu. W przypadku J.S. (spadkodawcy) czynnościami zawieszającymi bieg terminu przedawnienia należnych składek było doręczenie administracyjnych tytułów wykonawczych oraz zajęć świadczenia. Zawieszenie to utrzymywało się do daty zgonu. Przesunięcie terminu przedawnienia nastąpiło na dzień 31 sierpnia 2014 r. W związku z tym, że nastąpiło przesunięcie terminu przedawnienia na dzień 31 sierpnia 2014 r. decyzją z dnia [...] ZUS zobowiązał skarżącą, jako spadkobierczynię, do zapłaty składek należnych od J.S. Wydanie decyzji o odpowiedzialności spadkobiercy, gdy zobowiązanie spadkobiercy jeszcze nie wygasło powoduje, że termin przedawnienia składek spadkodawcy przestaje obowiązywać, natomiast z końcem roku kalendarzowego, w którym wydano decyzję zaczyna biec 5-letni termin przedawnienia należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności spadkobiercy. W takim też przypadku po wydaniu decyzji o odpowiedzialności spadkobiercy brak jest podstaw prawnych do badania kwestii przedawnienia zadłużenia spadkodawcy z tytułu należnych składek ubezpieczeniowych.

ZUS biorąc pod uwagę powyższe okoliczności przyjął, że dług jest wymagalny od skarżącej jako od następcy prawnego J.S., a zatem w sprawie znajdują zastosowanie przepisy dotyczące umorzenia zadłużenia, to jest art. 28 ust 3 i ust. 1 a ustawy o systemie ubezpieczeń i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z powołanymi przepisami podstawą umorzenia zaległości jest obiektywnie istniejący stan nieściągalności, którego granice wyznacza przepis art. 28 ust. u.s.u.s., a w przypadku braku stanu nieściągalności ( w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek to jest należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika) określona sytuacja majątkowa i rodzinna, z powodu której płatnik nie ma zdolności do spłaty należności składkowych. Brak zdolności do zapłaty zaległych składek w przypadku braku całkowitej nieściągalności musi wynikać z określonych sytuacji wyjątkowych takich jak: nagłe zdarzenie losowe, choroba pozbawiająca dłużnika możliwości uzyskania dochodu, czy sytuacje, gdy spłata zadłużenia naruszałaby podstawy egzystencji zobowiązanego i jego rodziny. Z treści w.w. przepisów wynika, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki do umorzenia ZUS nie jest zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji w tym zakresie.

ZUS analizując sytuację rodzinną i majątkową skarżącej stwierdził, że do dnia 30 czerwca 2017 r. ustalony miała umiarkowany stopień niepełnosprawności. Z pisma Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 2 sierpnia 2017 r. wynika, że złożyła kolejny wniosek o stwierdzenie niepełnosprawności i toczy się postępowanie orzecznicze w tej sprawie. W okresie od 14 września 2016 r. do 23 maja 2017 r. pozostawała w stosunku pracy. Zgodnie z danymi wewnętrznymi wynikającymi z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS została w miesiącu kwietniu 2017 r. ubezpieczona od kwoty 2.000 zł. brutto. Skarżąca jest właścicielką lokalu o powierzchni 39 m. kw. stanowiącego odrębną nieruchomość. Posiada grunty orne o powierzchni 0,56 ha. i jest współwłaścicielką udział 1/3 nieruchomości rolnej zabudowanej o powierzchni 3,2 ha., na której figuruje hipoteka przymusowa na kwotę 30.000 zł. W dniu 13 października 2015 zostało przeciwko stronie wszczęte postępowanie egzekucyjne. Na poczet zadłużenia nie zostały wyegzekwowane żadne kwoty.

Zakład pismami z dnia 18 listopada 2016 r. i 1 sierpnia 2017 r. wezwał stronę do dostarczenia dokumentów dotyczących sytuacji finansowej, rodzinnej i materialnej W celu wyjaśnienia możliwości związanych z podejmowaniem pracy, w aspekcie niepełnosprawności wnosił także o dołączenie umowy o pracę, na podstawie, której była zatrudniona do dnia 23 maja 2017 r. oraz świadectwa pracy. Skarżąca nie złożyła powyższej dokumentacji.

ZUS uznał, że w przypadku skarżącej nie występuje stan nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust.3 u.s.u.s. strona dysponuje majątkiem, z którego możliwe jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Nie wykazała także, by znalazła się w trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, która uniemożliwiałaby spłatę zadłużenia z powodu okoliczność wywołujących dla niej i jej rodziny ciężkie skutki. Wobec niezłożenia przez skarżącą informacji dotyczącej jej sytuacji finansowej, majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej nie został ustalony stan faktyczny konieczny do stwierdzenia braku możliwości opłacenia należności składkowych z powodu trudnej sytuacji bytowej czy zdrowotnej. W konsekwencji nie została ustalona obiektywnie zdolność skarżącej do opłacenia należności składkowych. Skarżąca nie jest obecnie ubezpieczona, ale nie oznacza to automatycznie, nie uzyskuje dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Możliwe jest bowiem wykonywanie prac dorywczych, które nie zostały zgłoszone do ubezpieczeń społecznych. Nie został również ustalony rodzaj wykonywanej przez nią pracy w okresie od 14 września 2016 r. do 23 maja 2017 r. oraz przyczyna ustania stosunku pracy. Uzyskanie takich informacji jest niezbędne w aspekcie ustalenia możliwości dalszego wykonywania pracy i uzyskiwania dochodów. Powyższe ustalenie ma dodatkowe znaczenie, gdyż strona wykonywała pracę będąc zaliczona do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Mimo swojej niepełnosprawności mogła uzyskiwać dochody. Przy nieznanym rodzaju pracy i aktualnej niepełnosprawności nie jest wiadome czy strona nie posiada zdolności do wykonywania pracy.

ZUS stwierdził, że strona dysponuje majątkiem umożliwiającym spłatę zadłużenia. Posiada grunty orne o powierzchni 0,56 ha. i jest współwłaścicielką udział 1/3 nieruchomości rolnej zabudowanej o powierzchni 3,2 ha., na której figuruje hipoteka przymusowa na kwotę 30.000 zł. Nie są to nieruchomości służące zaspokojeniu jej potrzeb. Świadczą o tym miejsca ich położenia, inne niż miejsce zamieszkania. W takim zaś przypadku mogą zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia. Przedmiotowe nieruchomości położone są w S., miejscowości położonej nad Z. w powiecie T. Z racji atrakcyjnego położenia S. wynikającej z bliskości zalewu i dobrego połączenia z miastem powiatowym istnieje duża szansa na sprzedaż posiadanej nieruchomości.

H.M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uznając decyzję za krzywdzącą. Wyjaśniła, że wszystkie dokumenty złożyła wcześniej dla potrzeb sprawy toczącej się przed sądem administracyjnym w Ł. w 2016 roku. Wyjaśniła, że jej sytuacja w okresie ostatniego 1,5 roku pogorszyła się bardzo. Ma dwie grupy inwalidzkie, brak dochodów. Przebywa na zwolnieniu lekarskim. Nie ma znikąd pomocy. Mieszka sama. Nie ma żadnych cennych rzeczy, które mogłaby sprzedać. Stan zdrowia nie pozwala jej na podjęcie pracy. Stwierdziła, że ZUS nie oszczędzał jej zdrowia gnębiąc pismami przez półtora roku. Do skargi załączyła orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 10 sierpnia 201 7 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O., świadectwo pracy z dnia 23 maja 2017 r. wystawione przez Urząd Miejski w O., aktualną dokumentację lekarską dotyczącą jej stanu zdrowia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję uwzględnił wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16. Nie naruszył zatem przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz.U. z 20017 r., poz. 1369, dalej p.p.s.a.).

Załączył do akt decyzję z dnia [...] nr [...] stwierdzającą, że H.M., jako spadkobierca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy J.S., z tytułu nieopłaconych składek w łącznej wysokości 6.176,53 zł. Zadłużenie to dotyczy nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę od tych składek, liczonych na dzień 4 października 2007 r.

ZUS prawidłowo przyjął, że powyższe należności nie uległy przedawnieniu. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5 d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. z 2017 r., poz. 1778, dalej: u.s.u.s.) przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja była wydana. Przedawnienie należności objętych ww. decyzją nastąpi z końcem 2018 r. Może nastąpić jednak później, w przypadku podejmowania czynności egzekucyjnych ( art. 24 ust.5 b u.s.u.s.).

ZUS także w sposób prawidłowy i dokładny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, iż nie uległy przedawnieniu zaległe składki poprzedniczki prawnej skarżącej – J.S. ze względu na zawieszenie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego w okresie od 22 grudnia 2003 r.( doręczenie tytułów wykonawczych) do 4 października 2007 r. ( data śmierci J.S.).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Cytowany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia zostały uregulowane w powołanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak więc uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem to strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. Oczywisty jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 K.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w K.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, czym wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 K.p.a. polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 K.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

ZUS realizując wskazania zawarte w wyroku WSA w Łodzi z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16 wezwał skarżącą pismami z 18 listopada 2016 r. i 1 sierpnia 2017 r. do złożenia oświadczenia o jej stanie rodzinnym, majątkowym, a także umowy o pracę i świadectwa pracy. Niestety skarżąca zignorowała te wezwania i nie przedstawiła żądanych dokumentów i oświadczenia. Organ działając z urzędu ustalił , że dotychczasowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności straciło aktualność z dniem 30 czerwca 2017 r. ( pismo Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...]).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca jest właścicielką bądź współwłaścicielką 3 nieruchomości, w tym dwóch, które nie zaspokajają jej potrzeb mieszkaniowych. W ocenie Sądu, ZUS trafnie przyjął, iż dwie z tych nieruchomości mogą zostać sprzedane, a uzyskane środki przeznaczone na spłatę zaległych składek. Jedna z tych nieruchomości znajduje się w atrakcyjnej turystycznie okolicy i jej sprzedaż nie nastręczy żadnych trudności. Kwota uzyskana ze sprzedaży nie tylko umożliwi spłatę zobowiązań wobec ZUS, ale także wpłynie na poprawę warunków życiowych strony i umożliwi skuteczniejsze leczenie.

Zdaniem Sądu całkowicie niezasadne są podniesione w skardze zarzuty dotyczące braku obowiązku składania przez skarżącą dokumentów i oświadczeń, do których złożenia wezwał ja ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w powołanym wyżej wyroku z dnia 28 lipca 2016 r. uznał, że istnieje konieczność uzupełnienia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

ZUS miał zatem obowiązek wystąpić do skarżącej o złożenie dokumentacji określającej jej sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną. Czynności wykonane przez ZUS nie były zatem formą "gnębienia" skarżącej, lecz uzasadnionym działaniem procesowym.

Strona, co wynika z treści skargi i załączników do niej, przed dniem wydania decyzji przez organ posiadała szereg dokumentów, do których złożenia ją wzywano (świadectwo pracy, aktualne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 10 sierpnia 2017 r.), ale znając konsekwencje braku ich złożenia, nie wykonała wezwań. ZUS w piśmie z dnia 1 sierpnia 2017 r. pouczył stronę, iż ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń spoczywa na niej i w jej interesie jest załączenie dokumentacji dotyczącej sytuacji finansowej, majątkowej, zdrowotnej, czy rodzinnej potwierdzającej brak możliwości spłaty zadłużenia.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

D.Cz.