Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 889/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 348 pkt 1 lit.a,b,d, art. 348 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1650
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
article: art. 106 par. 3, art. 141  par. 4, art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 598/16 w sprawie ze skargi L. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 598/16 oddalił skargę L. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Komendant Nadwiślańskiego Oddziału Straży Granicznej decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] orzekł o zobowiązaniu L. G. (obywatelki [...]) do powrotu w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku od dnia wykonania decyzji lub upływu terminu dobrowolnego powrotu określonego w decyzji, w przypadku braku informacji o wykonaniu decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ jako przesłanki zobowiązania do powrotu powołał okoliczności z art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r., poz. 1650 ze zm.; dalej: ustawa o cudzoziemcach). Wskazał, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] odmówił V. G. oraz jego żonie L. G. i córce A. G. nadania statusu uchodźcy i udzielenia im ochrony uzupełniającej, zaś Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] utrzymała ww. decyzję w mocy. Cudzoziemka wraz z rodziną nie opuściła terytorium Polski po otrzymaniu ostatecznej decyzji Rady. W ocenie organu w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu cudzoziemki określone w art. 303 ust. 1 i 2 ustawy. Stwierdził również, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie cudzoziemce zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany.

W odwołaniu od powyższej decyzji L. G. zarzuciła naruszenie przepisów art. 348 i art. 318 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Podniosła m.in., że wraz z mężem mieli zamiar złożenia kolejnego wniosku o nadanie statusu uchodźcy w okresie wyznaczonym do opuszczenia terytorium Polski, tj. do 15 lipca 2015 r., lecz w wyniku błędnych informacji udzielonych przez służby graniczne wniosek taki złożyli dopiero 20 lipca 2015 r. – już w trakcie nielegalnego pobytu. Zdaniem skarżącej organ zaniechał zebrania kompletnego materiału dowodowego na okoliczność udzielenia jej i jej rodzinie zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Wskazała, że ustalenia zebrane w trakcie postępowania o nadanie statutu uchodźcy stały się nieaktualne a w kraju pochodzenia (w L. na [...]) jej życie jest zagrożone. Podniosła ponadto, że wydana decyzja narusza prawa dziecka w stopniu istotnie zagrażający jego rozwojowi psychofizycznemu, gdyż jej córka zasymilowała się z polskim społeczeństwem i zintegrowała z rówieśnikami. Dodała, że organ niewłaściwie orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Polski i państw obszaru Schengen, jak również w niewystarczającym zakresie uzasadnił decyzję, zwłaszcza w zakresie określenia rocznego zakazu wjazdu.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], działając na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 16, art. 315 ust. 1, art. 318 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i art. 319 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen oraz orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji lub – w przypadku braku informacji o jej wykonaniu – od dnia upływu dobrowolnego powrotu w niej określonego oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 6 miesięcy na wypadek, jeżeli cudzoziemka nie opuści tego terytorium w terminie dobrowolnego powrotu, określonym w decyzji lub przekroczy, lub będzie usiłowała przekroczyć granicę w tym terminie wbrew przepisom – od dnia wykonania decyzji. W pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że wobec skarżącej jednoznacznie mają zastosowanie przesłanki określone w art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach, gdyż nie opuściła on terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po otrzymaniu ostatecznej decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy.

Organ odwoławczy, analizując możliwość udzielenia skarżącej zgody na pobyt ze względów humanitarnych w kontekście przesłanki określonej w art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, wskazał, że jedynie w przypadku stwierdzenia powszechnego stosowania przemocy bądź innych form poważnego naruszania praw człowieka wobec ludności cywilnej w danym państwie, bez względu na cechy bądź inne czynniki wyróżniające poszczególne osoby, możliwe jest uznanie, że cudzoziemiec zobowiązany do powrotu do takiego kraju byłby narażony na naruszenie jego praw podstawowych, o których mowa w art. 348 pkt 1 ustawy. W ocenie organu deklarowane przez skarżącą okoliczności wyjazdu z kraju pochodzenia nie pozwalają na uznanie, iż w przypadku powrotu wraz z rodziną do kraju pochodzenia faktycznie zagrożone byłyby ich prawa chronione w art. 2-7 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Podkreślił, że w kraju pochodzenia skarżąca nie była nigdy aresztowana, sądzona bądź skazana wyrokiem sądu. Ma ona też możliwość skorzystania z pomocy instytucji w kraju pochodzenia oraz relokacji w ramach [...], gdzie na większości terytorium nie toczą się żadne walki. Organ przyznał, że sytuacja w miejscu jej zamieszkania jest niebezpieczna, jednak nie dotyczy to terytorium całego kraju, lecz jedynie części wschodniej.

W ocenie organu zobowiązanie do powrotu skarżącej i jego rodziny nie naruszy jej prawa do życia rodzinnego w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wyjaśnił, że skarżąca wraz z rodziną wjechała na terytorium Polski 16 sierpnia 2014 r., wcześniej zaś mieszkali na [...], gdzie nadal zamieszkują pozostali członkowie ich rodziny – m.in. starsza córka. Decydując się na przyjazd do Polski bez stosownej wizy cudoziemcy musieli zdawać sobie sprawę, że prowadzenie tu życia rodzinnego jest niepewne i w związku z tym nie mogli spodziewać się, że będzie mogło one w zgodzie z prawem być kontynuowane. Organ podkreślił, że wydanie decyzji o zobowiązaniu skarżącej do powrotu nie prowadzi do rozdzielenia rodziny, bowiem w odrębnym postępowaniu wobec męża skarżącej również wydano decyzję o zobowiązaniu jej do powrotu. Stwierdził, że toczące się równolegle kolejne postępowanie o udzielenie ochrony międzynarodowej nie stanowi przeszkody do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu.

Zdaniem organu zaskarżona decyzja nie narusza także prawa do życia prywatnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Podkreślił, że wobec faktu, iż przed przyjazdem do Polski życie prywatne rodziny koncentrowało się na [...], nie posiadają oni z naszym krajem więzi na tyle silnych i trwałych, aby uznać zobowiązanie ich do powrotu za nieuzasadnioną ingerencję w prawa do życia prywatnego.

Organ stwierdził, że brak jest również podstaw do stwierdzenia, iż konieczność wyjazdu skarżącej i jej rodziny na [...] naruszyłaby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym rozwojowi psychofizycznemu. Podkreślił, że cała rodzina skarżącej została zobowiązana do powrotu, a ponadto istnieje duża możliwość readaptacji jej nastoletniej córki do zmienionych warunków, do środowiska, w którym przebywała przed stosunkowo krótkim okresem pobytu w Polsce. Podkreślił, że na zmianę stanowiska w tym względnie nie może wpłynąć przedłożona wraz z odwołaniem opinia ze szkoły córki, w krócej wskazano, że wyjazd dziecka z Polski może – nie zaś kategorycznie będzie – stanowić zagrożenie dla jej rozwoju. Organ dodał, że skarżąca nie wskazała jednoznacznych okoliczności potwierdzających, że życie rodziny jest zagrożone w kraju pochodzenia.

W konkluzji organ przyjął, że brak jest podstaw do udzielenia skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych.

W ocenie organu wobec skarżącej nie zachodzą również przesłanki do udzielenia zgody na pobyt tolerowany.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania wyjaśnił, że przywoływane przez skarżącą działania służb granicznych nie mogą podlegać ocenie w niniejszym postępowaniu. Za niezasadne uznał również zarzuty dotyczące niewłaściwego określenia terminu zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen.

W skardze na powyższa decyzję L. G. wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zarzuciła organowi:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 11 oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak odniesienia się przez organ drugiej instancji do argumentów, które zostały przedstawione i podniesione w odwołaniu;

– art. 80 i art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na błędnych ustaleniach stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca oraz jej rodzina nie będą narażeni w kraju pochodzenia na traktowanie naruszające art. 3 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, że nie zostaną naruszone prawa małoletniej córki w stopniu istotnie zagrażającym jej rozwojowi psychofizycznemu oraz uznanie w konsekwencji, że niezasadnym jest udzielenie im zgody na pobyt ze względów humanitarnych;

– art. 15 k.p.a. poprzez poprzestanie na kontroli legalności i zasadności decyzji organu pierwszej instancji i zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w kwestiach podniesionych przez nią w odwołaniu;

– art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji polegające na zaniechaniu wskazania na materiał dowodowy zebrany w sprawie;

2) naruszenie przepisów materialnych:

– art. 348 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego wadliwą wykładnię, która w konsekwencji doprowadziła do niezastosowania tego przepisu, pomimo że znajdował on zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy;

– art. 318 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na orzeczeniu w skarżonej decyzji zakazu wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji lub – w przypadku braki informacji o jej wykonaniu – od dnia upływu dobrowolnego powrotu w niej określonego, podczas gdy w sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki orzeczenia tego zakazu.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

Zdaniem Sądu poczynione przez organy ustalania faktyczne mają oparcie w zebranym materiale dowodowym. Stwierdził, że również ustalenia faktyczne dotyczące braku przesłanki zagrożenia dla życia lub zdrowia skarżącej (na tej części [...], która nie jest pod kontrolą separatystów) bazują na materiale zebranym w sprawie zakończonej decyzją Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz zeznaniach skarżącej. Wyjaśnił, że powyższa decyzja Rady jest ostateczna i prawomocna, toteż korzysta ona z domniemania legalności i prawidłowości.

W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. (w zw. z art. 140 k.p.a.), w szczególności organ odniósł się do głównych wątków odwołania. Zdaniem Sądu w sprawie nie doszło również do naruszenia art. 80, art. 11 i art. 15 k.p.a. Podkreślił, że skarżąca nie wykazała, jakie to istotne dowody zostały pominięte przez organ odwoławczy, których przeprowadzenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności jeżeli chodzi o ocenę sytuacji na [...] to skarżący nie wykazał, aby od momentu wydania odmownej decyzji w sprawie nadania statusu uchodźcy sytuacja ta uległa zasadniczej zmianie, tj. w sposób dezaktualizujący ustalenia poczynione w tej kwestii przez Radę do Spraw Uchodźców w decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r.

Sąd wyjaśnił, że decyzja o zobowiązaniu do powrotu jest decyzją związaną i obowiązek jej wydania jest niezależny od tego, czy w realiach danej sprawy cudzoziemiec miał świadomość okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie niesporne było wystąpienie przesłanki z art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach. Wskazał, że decyzja Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy została doręczona mężowi skarżącej 15 czerwca 2015 r. a skarżąca nie opuściła Polski w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia.

Zdaniem Sądu organy prawidłowo przyjęły również, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia cudzoziemce zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany. Stwierdził, że okoliczności podawane przez skarżącą w żaden sposób nie wypełniają przesłanki zagrożenia dla zdrowia lub życia w rozumieniu art. 348 pkt 1 lit. a ustawy o cudzoziemcach. Wskazał, że realna możliwość zagrożenia dla życia lub zdrowia skarżącej na terytorium będącym pod kontrolą rządu w K. nie wynika również z treści jej zeznań, a nadto skarżąca nie zaoferowała innych wiarygodnych dowodów mogących prowadzić do przeciwnych ustaleń. W szczególności Sąd nie podzielił jej argumentacji co do rzekomego zagrożenia życia lub zdrowia ze strony A. K., który aktywnie wspierał separatystów w L., a obecnie ma mieszkać w K. W ocenie Sądu nawet gdyby przyjąć prawdziwość tych twierdzeń, to jest rzeczą policji i służb bezpieczeństwa [...] zapewnienie skarżącej bezpieczeństwa na terytorium będącym pod kontrolą rządu w K. Sąd podkreślił, że skarżąca nie wskazała również, aby od daty wydania prawomocnej decyzji Rady do Spraw Uchodźców do dnia wydania zaskarżonej decyzji sytuacja na terenie [...] uległa tak zasadniczej zmianie, że poczynione przez Radę ustalenia co do możliwości tzw. wewnętrznej relokacji utraciły aktualność. Sąd zauważył, że we wspomnianej decyzji Rada stwierdziła brak przesłanki występowania poważnego i zindywidualizowanego zagrożenie dla życia lub zdrowia męża skarżącej po powrocie na [...].

Sąd za prawidłowe uznał także stanowisko organu, że zaskarżona decyzja nie naruszy prawa do życia rodzinnego skarżącej (art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach). Podkreślił, że odrębną decyzją z tego samego dnia (18 grudnia 2015 r.) organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję zobowiązującą do powrotu męża skarżącego wraz z córką, toteż nie dojdzie do rozdzielenia rodziny. Dodał, że powrót nastąpi do kraju urodzenia skarżącej, w którym mieszkała i pracowała do 2014 r., a dodatkowo na [...] mieszka ojciec skarżącej i starsza pełnoletnia córka (K. G.).

W ocenie Sądu bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 348 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Podzielił stanowisko organu, że brak jest przesłanek do uznania, że w sprawie dojdzie do naruszenia praw dziecka w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. Odnosząc się do dołączonego do skargi zaświadczenia psychologa z dnia 5 kwietnia 2016 r. wskazał w pierwszej kolejności, że dokument ten pochodzi z daty po wydaniu zaskarżonej decyzji. Stwierdził ponadto, że jeżeli u córki skarżącej rzeczywiście stwierdzono [...], to proces leczenia może być przeprowadzony również na terytorium [...].

Dalej, za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut naruszenia art. 318 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach. Wyjaśnił, że to, iż skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 318 ust. 3 pkt 1 lub 2 ustawy, determinuje orzeczenie wobec niej zakazu wjazdu zarówno na terytorium Polski, jak i na terytorium innych państw obszaru Schengen. Podkreślił, że okres zakazu wjazdu na terytorium Polski oraz innych państw obszaru Schengen został określony w zaskarżonej decyzji na 6 miesięcy, czyli w najniższym dopuszczalnym wymiarze. Po wtóre skarżąca, po upływie okresu zakazu, będzie mogła podjąć starania o legalny pobyt na terytorium Polski.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła L. G.. Wyrok zaskarżyła w całości i wniosła o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zarzuciła Sądowi pierwszej instancji:

1. obrazę przepisów prawa materialnego w postaci naruszenia:

a) art. 348 pkt 1 lit. a, b, d oraz art. 348 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach poprzez niezastosowanie, w szczególności błędne przyjęcie przez Sąd, iż wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki zagrożenia życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, a także, że powrót skarżącej nie spowoduje jej poniżającego traktowania oraz naruszenia prawa do rzetelnego procesu. W szczególności powrót na teren [...] objętej działaniami wojennymi spowoduje także naruszenie praw dziecka poprzez zakłócenie prawa do bezpiecznych warunków życia, nauki oraz prawa do wychowania w rodzinie, prawa do wyrażania własnych poglądów, prawa do informacji, prawa do rozboju, w szczególności do dostępu do kultury i rozrywki oraz prawa do ochrony przed poniżającym traktowaniem;

b) art. 351 pkt 1 lit. a, b, d ustawy o cudzoziemcach poprzez niezastosowanie i zaniechanie przez Sąd oceny niniejszej sprawy pod kątem aktualizacji przesłanek w zakresie pobytu tolerowanego z uwagi na zagrożenia związane z ewentualnym obowiązkiem powrotu skarżącej na [...];

2. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:

a) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów pozwalających rzetelnie i wszechstronnie przeanalizować przedmiotową sprawę, w szczególności niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychologa na okoliczność stanu emocjonalnego małoletniej A. pozostającej pod opieką męża skarżącej, w szczególności na okoliczność przywiązania małoletniej do środowiska szkolnego, ewentualnych konsekwencji zerwania więzi ze społecznością lokalną oraz skutków ewentualnego powrotu na tereny objęte działaniami zbrojnymi;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw zapadłego rozstrzygnięcia, co uniemożliwia rzetelną kontrolę instancyjną wyroku, w szczególności nieodniesienie się do potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, a nadto uaktualizowania danych, jakimi dysponował organ, następnie zaś Sąd.

Skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu pozostałe strony nie sprzeciwiły się, Sąd rozpoznał kasację poza rozprawą.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Skoro skarżąca kasacyjnie wskazała na naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, to w pierwszej kolejności podlegają rozpoznaniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny pozwala na ocenę, czy w sprawie organy administracji i Sąd pierwszej instancji trafnie zastosowały przepisy prawa materialnego (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 2432/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W zakresie zarzutów naruszenia przepisów postępowania autor skargi wskazał na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., przy czym naruszenia tego upatruje w niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw zapadłego rozstrzygnięcia, w szczególności nieodniesieniu się do potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego i zaktualizowania danych, jakimi dysponował organ a następnie Sąd.

Po pierwsze wskazać należy, że zgodnie z przyjętym, jednolitym stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego jedynie wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 1 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 810/14; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wbrew zarzutom skarżącej kasacyjnie uzasadnienie zaskarżonego wyroku takich wad nie zawiera. Sąd wskazał przyczyny, dla których podzielił argumentację organu odwoławczego, w sposób pozwalający na skontrolowanie prawidłowości dokonanego procesu myślowego. Nie ma przy tym racji skarżąca kasacyjnie, że Sąd wojewódzki nie odniósł się do podnoszonego przez nią zarzutu braku aktualności ustaleń wynikających z decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej. Analiza uzasadnienia wskazuje, że Sąd pierwszej instancji ocenił tę okoliczność i uznał zgromadzony materiał dowodowy za wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji. Sąd uznał za nieuzasadniony zarzut braku aktualności informacji o sytuacji w kraju pochodzenia i możliwości wewnętrznej relokacji skarżącej, bo choć w kontrolowanym postępowaniu organy nie dokonywały odrębnych ustaleń w tym zakresie, to ani z akt sprawy, ani wreszcie z twierdzeń samej skarżącej nie wynika, aby sytuacja ta w jakikolwiek sposób zmieniła się w stosunku do tej, którą przyjęła za podstawę orzekania zaledwie pół roku wcześniej Rada do Spraw Uchodźców. Kwestionowanie tego stanowiska nie mieści się natomiast w granicach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Fakt, że stanowisko zajęte przez Sąd jest odmienne od prezentowanego przez skarżącą kasacyjnie, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, nie poddaje się kontroli kasacyjnej, czy też jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej zarzucając Sądowi wojewódzkiemu nieprzeprowadzenie dowodów, w szczególności dowodu z opinii biegłego na okoliczność stanu psychofizycznego małoletniego dziecka, zdaje się zupełnie pomijać charakter postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjaśnić zatem należy, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Z regulacji tej wynika, że przed sądem administracyjnym możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że waloru "dowodu z dokumentu" nie mają takie dowody, które w istocie spełniają dowód z opinii biegłego, np. dokument zawierający tzw. prywatną opinię biegłego (tak m.in. NSA w wyroku składu siedmiu sędziów z dnia 25 września 2000 r., sygn. akt FSA 1/00; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że na żadnym etapie postępowania sądowego skarżąca nie sformułowała formalnego wniosku o przeprowadzenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., w tym również dowodu z opinii biegłego na okoliczność stanu psychofizycznego dziecka. Niezależnie od powyższego wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie mógłby zostać uwzględniony, gdyż po pierwsze zaświadczenie z dnia 5 kwietnia 2016 r. dotyczące badania psychologicznego córki zostało sporządzone po wydaniu zaskarżonej decyzji, a po wtóre – jak wyżej wyjaśniono – wykraczałoby to poza zakres uzupełniającego postępowania dowodowego wyznaczony w art. 106 § 3 p.p.s.a.

Podkreślenia wymaga, że opinia z dnia 22 października 2015 r. dotycząca małoletniej A. G., sporządzona przez jej wychowawczynię ze szkoły, oraz pismo z dnia 16 lipca 2015 r. o zaangażowaniu skarżącej i jej rodziny w działalność Caritasu Diecezji [...] – do których odnosi się autor skargi kasacyjnej, nie zostały przedłożone przez skarżącą przy odwołaniu od decyzji z dnia [...] września 2015 r., lecz zostały załączone do odwołania męża od decyzji zobowiązującej go do powrotu. Mimo tego dokumenty te stanowiły materiał dowodowy poddany ocenie organu odwoławczego, a w dalszej kolejności także Sądu pierwszej instancji przy kontroli zaskarżonej decyzji. Kwestia prawidłowości rozpatrzenia tego materiału dowodowego i ewentualnego naruszenia przez organ zasady swobodnej oceny dowodów z całą pewnością wykracza poza zakres uregulowany przepisem art. 106 § 3 p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej, poza wskazanymi zarzutami naruszenia art. 141 § 4 i art. 106 § 3 p.p.s.a., nie sformułował w tym względzie stosownego zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Z tego względu kwestia ta nie może być przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Skoro skarżąca kasacyjnie nie podważyła skutecznie poczynionych przez organy administracji ustaleń faktycznych, to tym samym należało również uznać, że nie doszło do naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego. Trafnie organy administracji przyjęły, a Sąd pierwszej instancji stanowisko to zaakceptował, że w przypadku skarżącej spełnione zostały ustawowe przesłanki obligujące organy do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu, a jednocześnie w sprawie nie zaszły przesłanki uzasadniające odstąpienie od wydania tej decyzji, określone w art. 303 ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podane przez cudzoziemkę okoliczności nie wskazują na istnienie po jej stronie zagrożeń dla zdrowia lub życia opisanych w art. 348 ustawy o cudzoziemcach. Sytuacja w kraju pochodzenia, jak prawidłowo ustaliły organy administracji, jest stabilna, jeśli chodzi o zdecydowaną większość terytorium [...]. Okoliczności podawane przez skarżącą w żadnej mierze nie mogą wypełniać znamion zagrożenia dla zdrowia lub życia, stanowiących przesłanki udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarny. Okoliczność, że na części terytorium [...], w tym w miejscu dotychczasowego zamieszkania skarżącej i jej rodziny (w L.) toczy się konflikt zbrojny, który istotnie rodzi bezpośrednie niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia i innych podstawowych praw dla większej liczby obywateli, nie przekłada się bezpośrednio na sytuację na pozostałej części [...] kontrolowanej przez władze w K. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym to nie sytuacja w kraju pochodzenia jest okolicznością uzasadniającą udzielenie ochrony międzynarodowej, ale indywidualna sytuacja aplikanta "wpisana" w taką sytuację. Trafnie zaakcentował to organ w zaskarżonej decyzji, a za nim również i Sąd, że tylko w przypadku stwierdzenia powszechnego stosowania przemocy bądź innych form poważnego naruszania praw człowieka wobec ludności cywilnej w danym państwie, bez względu na cechy bądź inne czynniki wyróżniające poszczególne osoby, możliwe jest uznanie, że cudzoziemiec zobowiązany do powrotu do takiego kraju byłby narażony na naruszenie jego praw podstawowych, o których mowa w art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Taka sytuacja niewątpliwie nie występuje w odniesieniu do kraju pochodzenia skarżącej, toteż udzielenie jej ochrony międzynarodowej uzależnione było od stwierdzenia zindywidualizowanego skonkretyzowanego zagrożenia naruszenia określonych praw.

Jak prawidłowo ustaliły organy skarżąca w kraju pochodzenia nigdy nie była aresztowana, sądzona bądź skazana wyrokiem sądu. Brak też podstaw do stwierdzenia, że w razie powrotu skarżącej wraz z rodziną na [...] zagrożone byłoby ich prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub mogliby oni zostać poddani torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub mogli by być zmuszani do pracy, lub mogliby być pozbawieni prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarani bez podstawy prawnej. W sprawie niewątpliwie nie zachodzi zatem przesłanka z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Sąd trafnie podkreślił, że to sama skarżąca, zarzucając organom nieuwzględnienie jego indywidualnej sytuacji, nie wskazał, na czym ta jej indywidualna sytuacja miała polegać w porównaniu z innymi wewnętrznymi przesiedleńcami, co skutkować musiało orzeczeniem o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu. Zgodzić trzeba się z Sądem pierwszej instancji również co do tego, że ewentualne zagrożenie życia lub zdrowia ze strony A. K. (choć niepotwierdzone zeznaniami samej skarżącej) nie wypełnia przesłanek z art. 348 pkt 1 lit. a ustawy o cudzoziemcach, gdyż powinna ona w pierwszej kolejności zwrócić się o pomoc do odpowiednich władz (np. policji, służb bezpieczeństwa) kraju pochodzenia.

Skarżąca kasacyjnie niezasadnie upatruje przesłanek udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych w zagrożeniu życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego wynikającym z aktualnej sytuacji na [...]. Odnosząc się do obaw skarżącej wyjaśnić należy, że działania zbrojne nie toczą się na całym terytorium [...], a jedynie w jej wschodniej części (obejmują obwody [...] i [...] oraz [...]). Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego (przede wszystkim z ustaleń dokonanych w postępowaniu w przedmiocie nadania statusu uchodźcy) w pozostałych obwodach [...] kontrolowanych przez rząd w K. sytuacja pozostaje stosunkowo spokojna, aparat państwowy funkcjonuje w miarę normalnie, a władze centralne i regionalne starają się zapewnić bezpieczeństwo obywatelom. Władze [...] podejmują skuteczne działania, by konflikt zbrojny nie rozprzestrzeniał się na kontrolowane przez nie obszary i na tym bezpiecznym terytorium ogólny poziom przestrzegania praw człowieka jest zadowalający. Skarżąca kasacyjnie konsekwentnie – i zupełnie niezasadnie – odrzuca argumenty organów (tak w kontrolowanym postępowaniu, jak i wcześniejszym postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy) wskazujące niezbicie na alternatywę ucieczki wewnętrznej na pozostałą, bezpieczną część terytorium [...] kontrolowaną przez władze w K. Organy orzekające w postępowaniu w przedmiocie zobowiązania do powrotu ustalenia w zakresie sytuacji wewnętrznej na [...] oraz możliwości wewnętrznej relokacji skarżącej wraz z rodziną oparły na ustaleniach wynikających z ostatecznej decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy, która korzysta z domniemania legalności i prawidłowości w myśl art. 16 § 1 k.p.a. Obawy cudzoziemki przed powrotem na [...] z uwagi na niestabilną i niebezpieczną sytuację wewnętrzną w miejscu dotychczasowego zamieszkania, tj. w L., są nieuzasadnione wobec, jak zostało wyżej podkreślone, możliwości udzielenia ochrony przed zagrożeniem życia i zdrowia skarżącej i jej rodziny przez kraj jego pochodzenia. Formułowane przez skarżącą kasacyjnie tezy o braku integralności państwa i niemożności zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim obywatelom są oderwane od zgromadzonego materiału dowodowego, jak również nieoparte przez ich autora jakimkolwiek kontrdowodem.

Skarżąca kasacyjnie, formułując tezę o braku aktualności ustaleń wynikających z decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2015 r., w toku postępowania administracyjnego jak i sądowego nie przytoczyła żadnych konkretnych dowodów wskazujących na pogorszenie się sytuacji na [...] od dnia wydania ostatecznej decyzji w sprawie nadania statusu uchodźcy. Okoliczność, że mąż skarżącej nie skorzystał z możliwości zaskarżenia powyższej decyzji do sądu administracyjnego, w obecnie kontrolowanym postępowaniu nie może uzasadniać podważania ustaleń wynikających z tej decyzji. Z całą pewnością nie może zaś odnieść zamierzonego skutku podnoszenie argumentów o nieaktualności tychże ustaleń w ramach uzasadnienia zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w stosunku do skarżącej nie zachodzą przesłanki z art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. Wbrew ocenie skarżącej kasacyjnie zobowiązanie do powrotu jej i jej rodziny nie naruszy jego prawa do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyczerpująco wyjaśnił, z jakich przyczyn uznał, że zobowiązanie do powrotu skarżącej i jej rodziny nie naruszy jej prawa do życia rodzinnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do podważania tej prawidłowej oceny, słusznie zaakceptowanej przez Sąd wojewódzki.

Fakt krótkiego pobytu skarżącej w Polsce (od przybycia do kraju 16 sierpnia 2014 r. do wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. o zobowiązaniu do powrotu – szesnaście miesięcy) nie może być podstawą do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych ze względu na powstanie więzów emocjonalnych, społecznych, które są naturalną konsekwencją pobytu cudzoziemca w każdym miejscu (tak też na terenie kraju pochodzenia). Opuszczenie terytorium Polski niewątpliwie wymusi zmianę planów na życie, wiązać się będzie z pewną zmianą sfery prywatnej, a nawet dolegliwością, jednak w przypadku skarżącej nie spowoduje drastycznych skutków. Skarżąca, jak wynika z akt, nie jest małżonkiem obywatela polskiego albo cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium RP, nie posiada też dzieci, które są obywatelami polskimi, nie jest w związku nieformalnym z obywatelem Polski i nikt z jej rodziny nie przebywa w Polsce. Istotne znaczenie dla oceny omawianej przesłanki ma także okoliczność, że podnoszone przez skarżącą przebywanie w Polsce uzasadnione było wyłącznie oczekiwaniem na zakończanie procedury o nadanie statusu uchodźcy. Przybyła ona do Polski wraz z rodziną z myślą o uzyskaniu statusu uchodźcy, ale okoliczności, które miały za tym przemawiać, okazały się nieuzasadnione. W sytuacji, w której dochodzi do zobowiązania cudzoziemca do powrotu z całą rodziną, nie następuje ingerencja w poszanowanie prawa do życia rodzinnego, gdyż wszystkie osoby, które korzystają z tego prawa, zostały objęte tożsamymi decyzjami. W takiej sytuacji jedność rodziny nie zostaje naruszona.

Z konstrukcji art. 8 Konwencji wynika natomiast, że prawo do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego nie ma charakteru absolutnego i dopuszczalna jest ingerencja ze strony władzy publicznej. Zgodnie z wypracowaną w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka konstrukcją stosowania art. 8 Konwencji, przy rozważaniu ingerencji państwa w unormowane w tym przepisie prawo konieczne jest badanie, czy mamy do czynienia ze stanem faktycznym stanowiącym wartość chronioną, czy doszło do ingerencji władzy publicznej w tę wartość, czy ta ingerencja w prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego – nie wykroczy poza dopuszczalny zakres ingerencji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno, organy jak i Sąd pierwszej instancji dokonały prawidłowej – pod kątem przesłanek udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych – oceny ujawnionych w trakcie postępowania okoliczności i zasadnie uznały, że zobowiązanie skarżącej do powrotu nie będzie stanowiło niedopuszczalnej ingerencji w jej prawo do życia prywatnego.

Nie można zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie również co do tego, że w sprawie zaistniała przesłanka do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych określona w art. 348 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach.

Sama okoliczność, że odrębną decyzją o zobowiązaniu do powrotu objęta jest również małoletnia córka skarżącej (wraz z mężem skarżącej), nie może samoistnie uzasadniać przyznania skarżącej ochrony z uwagi na naruszenie praw dziecka, określonych w Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. Trafnie zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji, że odrębną decyzją zobowiązano do powrotu także męża skarżącej wraz z córką. Nie dojdzie zatem do pozbawienia kontaktu skarżącej z dzieckiem ani do rozdzielenia rodziny.

Wbrew ocenie skarżącej kasacyjnie znajdująca się w aktach sprawy pozytywna opinia wychowawcy ze szkoły dotycząca procesu integracji i postępów córki w nauce nie prowadzi do odmiennych wniosków co do przesłanki z art. 348 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach niż przyjęte przez organy i zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 348 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach nie może być interpretowany w ten sposób, że każdy cudzoziemiec ubiegający się o nadanie statusu uchodźcy, który przybył do Polski z dziećmi realizującymi obowiązek szkolny, spełnia przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych. W przypadku A. G. organy prawidłowo uznały, że okres pobytu rodziny skarżącej w Polsce był zbyt krótki, by można było stwierdzić, że zmiana kraju zamieszkania zatarła związki z krajem pochodzenia i powrót do kraju pochodzenia skutkowałby istotnymi problemami adaptacyjnymi.

Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w pkt I.1b petitum skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że skoro zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do udzielenia cudzoziemce zgody na pobyt ze względów humanitarnych a jednocześnie wobec skarżącej i jej rodziny nie zachodzą przesłanki do odmowy udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych wymienione w art. 349 ww. ustawy, to w sprawie nie może mieć również zastosowania przepis art. 351. W konsekwencji, wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, nie było podstaw do udzielenia jej zgody na pobyt tolerowany. Wprawdzie zasadnie autor skargi kasacyjnej zarzucił, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku nie odniósł się do możliwości zastosowania wspomnianej instytucji, jednakże kwestię tę ocenił Szef Urzędu do Spraw Uchodźców i przywołane wyżej argumenty o braku możliwości zastosowania art. 351 ustawy o cudzoziemcach zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stanowisko organu w tym względzie uznać należy za prawidłowe, a brak odniesienia się Sądu pierwszej instancji do tej kwestii (w szczególności wobec braku sformułowania w skardze odpowiedniego zarzutu) można ewentualnie ocenić jako naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., ale z pewnością nie jako mające wpływ – a tym bardziej istotny – na treść rozstrzygnięcia.

Wobec stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę kasacyjną należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.