Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 171/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-05-10 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: zmieniono postanowienie referendarza poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę
Powołane przepisy: article: art.259 §1, 260§1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA – Elżbieta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 171/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 171/17 i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 16 stycznia 2017 r. [...] [...] [...], reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...]) z dnia 15 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że po wszczęciu przez urząd kontroli skarbowej postępowania oraz zajęciu rachunków bankowych w 2014 r., prowadzona przez niego działalność gospodarcza została "zamknięta". Podał, że pozostaje w związku małżeńskim z żoną [...], z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową małżeńską, małżonkowie mają dwoje dzieci w wieku 26 lat i 9 lat, dzieci pozostają na utrzymaniu żony skarżącego. Oświadczył również, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Odnośnie do stanu majątkowego wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani oszczędności.

W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, dotyczących zarówno sytuacji skarżącego, jak i jego żony, wyjaśnił, że po zawieszeniu działalności gospodarczej skarżący utrzymuje się z pracy dorywczej, nie ma stałego zamieszkania ani zameldowania, nie zamieszkuje z rodziną, pozostaje z żoną w separacji od 5 lat, płaci alimenty na dziecko (obecnie występuje debet na koncie, alimenty za luty nie zostały uregulowane). Z uwagi na pozostawanie w separacji, skarżący nie ma możliwości podania danych o wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów za ostatnie 5 lat, ani jej źródeł utrzymania. Środki na utrzymanie skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy pochodziły z oszczędności z okresu prowadzenia działalności gospodarczej, w wysokości ok. [...] tys. zł, które zostały w całości spożytkowane na bieżące potrzeby bytowe.

Skarżący przedłożył:

- wyciągi ze swojego rachunku bankowego prowadzonego przez mBank za okres od 1 lutego do 23 marca 2017 r. z saldem 0 zł -brak operacji na rachunku bankowym, wraz z informacją o zajęciu rachunku do kwoty [...] zł,

- wyciągi ze swojego rachunku bankowego prowadzonego przez Bank [...] z 2 marca 2017 r. (trzy wyciągi dotyczące opłat za prowadzenie rachunku bankowego) i 1 marca 2017 r. (jeden wyciąg dotyczący opłaty za kartę kredytową), brak wymaganego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 10 lutego do 10 marca 2017 r.,

- wyciąg ze swojego rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od 12 stycznia do 12 lutego 2017 r. – saldo początkowe [...] zł, saldo końcowe [...] zł, brak wymaganego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 10 lutego do 10 marca 2017 r.,

- wyciągi ze swojego rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od 1 grudnia 2016 r. do 28 lutego 2017 r. - brak operacji, saldo (-) [..] zł, brak wymaganego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 10 lutego do 10 marca 2017 r.,

- wyciągi z kolejnego rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez [...] za okres od 29 listopada 2016 r. do 27 stycznia 2017 r. z saldem (-) [...] zł, na których odnotowano transakcje związane z opłatami za prowadzenie rachunku oraz kwoty przekazane żonie skarżącego tytułem "alimenty" (dwie wpłaty po [...] zł w dniach 19 grudnia 2016 r. i 16 stycznia 2017 r.), brak wymaganego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 10 lutego do 10 marca 2017 r.,

- kopię aktu notarialnego z dnia 1 lutego 2005 r. – umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej wspólność ustawową w małżeństwie skarżącego,

- wydruk z ewidencji i informacji o działalności gospodarczej (www.ceidg.gov.pl), potwierdzający m.in., że skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych w [...], aktualnie działalność jest zawieszona od 1 lutego 2017 r.,

- zeznanie podatkowe skarżącego PIT-36 za 2016 rok z zadeklarowanym przychodem z "innych źródeł" w wysokości [...] zł,

- zeznanie podatkowe skarżącego PIT- 36 L za 2016 rok z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej – usługi budowlane w [...] w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł),

- zeznanie podatkowe skarżącego PIT-36 za 2015 rok z zadeklarowanym przychodem z "innych źródeł" w wysokości [...] zł,

- zeznanie podatkowe skarżącego PIT- 36 L za 2015 rok z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej – usługi budowlane w [...], w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł).

Postanowieniem z 6 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w [...] odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W ocenie rozpoznającego wniosek nie było podstaw do jego uwzględnienia, ponieważ skarżący nie wykazał, że poniesienie przez niego kosztów sądowych czy to w pełnym, czy też częściowym zakresie, samodzielnie, czy też z pomocą najbliższych członków rodziny, spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego i rodziny. Przede wszystkim zwrócono uwagę na rozbieżności dotyczące faktu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, którą według oświadczenia skarżącego we wniosku zakończył w związku z wszczętym wobec niego w 2014 r. postępowaniem przez urząd kontroli skarbowej i zajęciem rachunków bankowych, natomiast jak ustalono w oparciu o dane z ceidg, skarżący prowadzoną od 25 września 2009 r. działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem, budynków mieszkalnych i niemieszkalnych w [...], pod firmą "[...][...] [...]" jedynie zawiesił od 1 lutego 2017 r., natomiast nie została ona wyrejestrowana.

Na podstawie oceny złożonych oświadczeń i dokumentów, z których wynikało, że skarżący obecnie nie pracuje, nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej (działalność gospodarcza przedmiotem której są roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych w [...] zawieszona od 1 lutego 2017 r.), nie uzyskuje dochodów z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu Spółki z o.o. oraz w związku z posiadaniem udziałów w tej spółce; nie posiada innego majątku, utrzymywał się dotychczas z oszczędności, na przedstawionych wyciągach z rachunków bankowych skarżącego saldo środków jest ujemne lub wynosi 0 zł; odnotowano na nich niewiele transakcji starszy referendarz sądowy stwierdził, że pomimo tego, że skarżący faktycznie może nie dysponować środkami pozwalającymi uiścić wpis od skargi w kwocie [...] zł to – w ocenie referendarza sądowego - nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie zdobyć żadnych środków, aby partycypować w kosztach niniejszego postępowania choćby częściowo (symbolicznie) ani, że istnieją jakiekolwiek obiektywne przeszkody, uniemożliwiające jego zarobkowanie w chwili obecnej, np. zły stan zdrowia. Wbrew temu co skarżący podał w uzasadnieniu wniosku (zakończenie działalności gospodarczej po wszczęciu postępowania przez urząd kontroli skarbowej, tj. w 2014 r., brak źródeł utrzymania i dochodów), działalność gospodarczą prowadził nadal w 2015 i 2016 r. uzyskując niemałe przychody ([...]zł). W takiej sytuacji, mając świadomość prowadzonego postępowania podatkowego, powinien był, zdaniem referendarza sądowego, zabezpieczyć odpowiednią część środków pieniężnych na potrzeby ewentualnego postępowania sądowego w tym zakresie. Biorąc pod uwagę, że skarżący od 1 lutego 2017 r. działalność gospodarczą zawiesił, czyli czasowo wstrzymał jej prowadzenie nie można stwierdzić, że utracił możliwość zarobkowania i to z przyczyn od niego niezależnych.

Odnosząc się z kolei do faktu rozdzielności majątkowej małżeńskiej skarżącego, starszy referendarz sądowy podkreślił, że skoro pozostaje on w związku małżeńskim, powinien podać dokładne informacje konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony albo udokumentować, że ma orzeczoną separację. Na podstawie złożonych przez skarżącego ogólnych oświadczeń nie można było stwierdzić czy obiektywnie istnieje możliwość skorzystania przez niego ze wsparcia finansowego żony.

W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżący złożył sprzeciw od opisanego wyżej orzeczenia, nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem, w wyniku którego, jego zdaniem, został pozbawiony prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji przed sądem.

W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że jego sytuacja osobista i majątkowa jest obecnie wyjątkowo trudna, co starał się wykazać we wniosku o zwolnienie z kosztów. Od złożenia wniosku w tej sprawie nic się nie zmieniło. Skromne dochody (za rok 2015 osiągnął dochód w wysokości [...] zł, a w roku 2016, po opodatkowaniu wyniósł ok. [...] zł), wystarczyły na skromne utrzymanie, przy stosunkowo dużych przychodach. Zaznaczył, że poniesienie kosztów sądowych nie jest możliwe zarówno przez niego (gdyż obecnie nie ma prawie żadnych dochodów, ani zasiłku dla bezrobotnych) jak też w jego imieniu przez inne osoby. Niemniej czyni starania o podjęcie jakiejkolwiek pracy, nosi się też z zamiarem wyjazdu za granicę w celu poszukania pracy, aby móc zarobić nie tylko na siebie, ale także wywiązać się z zapłaty alimentów na dzieci, z którymi to zapłatami zalega.

Podkreślił także, że nie może w tym absolutnie liczyć na pomoc żony, z którą jest od ponad pięciu lat w separacji i nie utrzymuje z nią praktycznie żadnych kontaktów, a jeżeli chodzi o kontakt z dziećmi, to są to tylko kontakty sporadyczne zaś z żoną są to kontakty nieprzyjazne, a nawet wręcz wrogie. Nie posiada także na tyle bliskiej rodziny, która byłaby w stanie pomóc mu w utrzymaniu, a tym bardziej ponieść za niego koszty sądowe. Przyznał jednocześnie, że wcześniej prowadzona działalność gospodarcza nie przynosiła mu dużych dochodów, jako że zarabiał wyłącznie na pośrednictwie, tj. zakupywał usługi, a następnie je sprzedawał z niewielką marżą. Zawieszając wykonywanie tej działalności, również z braku zapotrzebowania na świadczenie usług pośrednictwa - w sytuacji gdy organy skarbowe coraz częściej kwestionują zasadność nabywania i sprzedawania usług pośrednictwa - pozbawiony został możliwości zarobkowania na tego rodzaju działalności.

Wskazał również, że nie jestem prezesem w spółce z o.o. [....], w której nie miał wynagrodzenia. Ww. spółkę sprzedał aktem notarialnym z dnia 20 lutego 2015 r. (do sprzeciwu dołączył ksero umowy sprzedaży udziałów w spółce z o.o. z dnia 19 lutego 2015 r.).

Końcowo podkreślił, że w chwili obecnej nie jest w stanie uzyskać środków niezbędnych na opłacenie skargi. Być może w okresie późniejszym byłoby go stać chociaż na częściowe poniesienie tych kosztów, ale wymagałoby to dłuższego czasu, którego mu nie dano na wpłatę wpisu. Nie miał też możliwości zabezpieczenia środków na ewentualne postępowanie sądowe w tym zakresie natomiast reprezentujący go profesjonalny pełnomocnik występował w postępowaniu przed organami podatkowymi za niewielkie wynagrodzenie, a skargę do Sądu zgodził się sporządzić nieodpłatnie. Z uwagi na pozostawanie z żoną w separacji i w efekcie brak z nią kontaktu nie mógł, choć próbował, uzyskać od niej informacji o jej stanie majątkowym, ani tego udokumentować. Trudno też w tej sytuacji byłoby zwrócić się do niej o pomoc w zapłacie kosztów sądowych i to tym bardziej w sytuacji zalegania z alimentami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył co następuje:

Na podstawie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a", od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy, przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 tej ustawy w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi skarżący) może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei według art. 245 § 4 p.p.s.a częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.

Zaakceptować należy zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, odwołujące się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe). Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie jest zobligowany przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.

Trafnie także zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdza wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stosowanej tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r., II SA/Wr 432/14).

Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania

i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.

Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje zawarte w sprzeciwie a także biorąc pod uwagę, że kwota wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, Sąd stwierdza, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł, stanowiącej ułamek należnego wpisu od skargi i zarazem jedyne obciążenie finansowe w zainicjowanym przez skarżącego procesie. Natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych uznać należało za nieuzasadniony. Partycypacja w kosztach postępowania jest bowiem obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Nadto analiza złożonych oświadczeń majątkowych, jak również dokumentów finansowych strony, nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych.

Jak wynika bowiem z dokumentów dołączonych przez skarżącego do akt sprawy, w ciągu ostatnich dwóch lat osiągał znaczne przychody z działalności gospodarczej - za 2015 rok w wysokości [....] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł), a za 2016 rok w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł). Obecnie, od 1 lutego 2017 r. działalność gospodarczą zawiesił, czyli czasowo wstrzymał jej prowadzenie. W dniu 19 lutego 2015 r. sprzedał także swoje udziały w spółce [...] z o.o. za kwotę [...] zł. Nie można zatem stwierdzić, że skarżący utracił możliwość zarobkowania i to z przyczyn od niego niezależnych.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do wykazywanych trudności finansowych skarżącego, zauważyć należy, że z przedłożonego zeznania podatkowego PIT-36L za 2016 r. wynika, że skarżący osiągnął przychód znacznych rozmiarów, bowiem w wysokości [...] zł, w tym koszty uzyskania przychodu [...] zł dochód [...] zł. Przypomnieć zatem należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżący) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10).

Stwierdzić także należy, że w działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które związane są z wydatkami finansowymi. Zaliczyć do nich należy także opłaty sądowe. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 18 stycznia 2008 r., I OZ 809/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo należy wskazać na pogląd wyrażany w orzecznictwie i doktrynie, podzielany w pełni przez Sąd, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008r., sygn. akt l GZ 147/08, LEX nr 479137 oraz z dnia 9 lipca 2008r., sygn. akt l FZ 265/08, LEX nr 494324). Wnosząc skargę, skarżący powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i dokonać zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych we własnym budżecie, a nie przerzucać koszty te na budżet państwa. Słusznie także referendarz sądowy zwrócił uwagę na fakt, iż działalność gospodarcza została jedynie zawieszona a nie zlikwidowana i to dopiero od dnia 1 lutego 2017 r. a więc już po wniesieniu skargi do tut. Sądu. W tym kontekście twierdzenia podnoszone przez skarżącego, że nie prowadzi działalności zarobkowej, nie uzyskuje dochodów, oraz posiada liczne zobowiązania, kłócą się z definicją działalności gospodarczej zawartą w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U z 2015 r. poz. 584), zgodnie z którą działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły i brzmią niewiarygodnie.

Ponadto, na ocenę sytuacji skarżącego, wbrew jego twierdzeniom, ma także wpływ sytuacja majątkowa jego żony. Sąd zwraca uwagę, że w sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez starszego referendarza sądowego, sprowadzająca się do podkreślania pięcioletniej separacji z żoną, z którą skarżący pozostaje w nieprzyjaznych stosunkach oraz ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Skarżący stoi na stanowisku, że to, co zostało przez niego udokumentowane – czyli jego własna, osobista sytuacja majątkowa jest wystarczająca do uwzględnienia wniosku. W tym sensie zastosował się on do wezwania starszego referendarza sądowego. Pozostałe kwestie, o wyjaśnienie których wzywał starszy referendarz sądowy, w szczególności aktualna kondycja majątkowa żony – nie są w ocenie skarżącego istotne dla rozpoznania jego wniosku.

Ze stanowiskiem takim nie można się jednak zgodzić. Sąd podziela natomiast stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jak również jego małżonki i to niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w ich małżeństwie oraz niezależnie od tego, czy małżonek ten prowadzi razem z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe.

Dla porządku przypomnieć należy, że w judykaturze ugruntowany został już pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm. – dalej zwanej: "k.r.o.") obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, LEX 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, LEX 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, LEX 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, LEX 1419368). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i orzeczenia separacji (art. 61 4 § 1 k.r.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 216/09, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, LEX nr 582903, postanowienie NSA z 23 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 113/11, LEX 783804, postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12 Lex 1240477). W tym zakresie starszy referendarz sądowy słusznie przyjął, iż na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, LEX nr 1363511). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. Biorąc zatem pod uwagę, że skarżący nie udokumentował faktu istniejącej między małżonkami separacji ani nie wykazał sytuacji majątkowej żony, należało uznać, że skarżący nie wykazał braku obiektywnych możliwości skorzystania ze wsparcia finansowego żony.

Sąd wydając takie rozstrzygnięcie wziął również pod uwagę okoliczność, że skarżący w sprzeciwie podniósł, że w przyszłości byłoby go stać na częściowe uiszczenie wpisu sądowego. W ocenie Sądu skarżący miał dość czasu na zabezpieczenie wskazanej kwoty, gdyż zaskarżoną decyzję otrzymał w dniu 19 grudnia 2016 r. natomiast doświadczenie życiowe i logika podpowiadają w tej sytuacji, że skarżący jest w stanie wejść w posiadanie środków wystarczających na częściowe uiszczenie wpisu sądowego w wysokości [...] zł.

Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że jest on w stanie pokryć w pełnym zakresie koszty sądowe, a w więc na obecnym etapie wpis sądowy, który w sprawie wynosi [...] zł, zasadnym jest zmiana orzeczenia referendarza sądowego o przyznaniu prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w niniejszej sprawie ponad kwotę

[...] zł. W ocenie Sądu poniesienie jednorazowego wydatku w tej wysokości nie przekracza możliwości majątkowych skarżącego.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260, w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.