Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1265/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 5, art. 109
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Dnia 6 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi S. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] września 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] maja 2016 roku nr [...]


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] września 2016 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji tego organu z [...] maja 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia S. R. (dalej: "strona") należności z tytułu nieuregulowanych składek, utrzymał w mocy tę decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] listopada 2014 r., nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, odmówił stronie: – umorzenia należności głównej z tytułu składek za okres od grudnia 1997 do stycznia 1998 roku w kwocie [...]zł, – umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek naliczonych do terminu przedawnienia w kwocie [...]zł, – umorzenia kosztów upomnienia w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że wnioskodawczyni wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek w okresie prowadzenia działalności gospodarczej od grudnia 1997 do stycznia 1998 roku z uwagi na przedawnienie. Strona wskazała, że od daty wymagalności minęło 16 lat i nawet ustawa abolicyjna obejmuje późniejszy okres. W rezultacie dokonanej oceny zebranego materiału dowodowego organ rentowy stwierdził jednak, że nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie wskazanych należności.

Wnioskodawczyni złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lutego 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z [...] listopada 2014 r.

Organ ten uznał, że nie widzi podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Natomiast odnosząc się do kwestii przedawnienia zaległych należności z art. 35 ust. 4 ustawy z 1986 r. o organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych, organ stwierdził, że należności te zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości gruntowej położonej w [...] o powierzchni 0,1445 ha, której właścicielem jest aktualnie J. K.. Zobowiązania są zatem, zdaniem tego organu, nadal wymagalne. Ponadto, organ rentowy wskazał, że decyzją nr [...] uchylono w części decyzję z [...] października 2007 r. nr [...] r. za okres od września 1996 r. do listopada 1997 r. i umorzono postępowanie za ten okres, jednak w pozostałym zakresie decyzje zostały utrzymane w mocy, gdyż dalsze należności ze względu na zabezpieczenie hipoteczne nie ulegały przedawnieniu.

Na skutek wywiedzionej przez stronę skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 8 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Po 386/15, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję I instancji.

Sąd wskazał, że spór w sprawie sprowadza się przede wszystkim do oceny istnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem strony o umorzenie, a ściślej rzecz biorąc – czy należności te uległy przedawnieniu. Kwestia ta była kluczowa przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, gdyż jej rozstrzygnięcie rzutowało na możliwość zbadania zasadności odmowy umorzenia należności z punktu widzenia kryteriów określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W dalszej kolejności Sąd wskazał na zmieniający się stan prawny dotyczący przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników oraz osób prowadzących działalność gospodarczą przypominając, że podlegająca kontroli decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres grudnia 1997 do stycznia 1998 roku.

W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że prowadzona wobec skarżącej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. egzekucja stała się nieskuteczna na dzień [...] października 2007 r. W chwili wydania tej decyzji żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził całkowitej nieściągalności. Organ stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym istnieje możliwość uzyskania kwoty wyższej od wysokości wydatków egzekucyjnych. Sąd zauważył, że w informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym organ nie wskazał, by wspomniana przez niego egzekucja prowadzona wobec skarżącej dotyczyła okresu, w którym powstały należności z tytułu składek objęte wnioskiem strony o ich umorzenie.

Z akt sprawy wynika, że dochodzona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należność została zabezpieczona hipotecznie na nieruchomości położonej w [...] o powierzchni 0,1445 ha, dla której księgę wieczystą o numerze [...] prowadzi Sąd Rejonowy w G.. Pierwotny wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej na kwotę [...]zł został dokonany [...] grudnia 2008 r. (sygn. akt [...]), następnie zaś wartość zabezpieczenia hipotecznego została obniżona poprzez wpis hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie [...]zł. Z tego powodu wnioskiem z [...] kwietnia 2010 r. ustalono wartość hipoteki na powyższą kwotę.

Sąd stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poczynił w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2014 r. analizy pozwalającej na uznanie, że w badanej sprawie nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek za okres od grudnia 1997 do stycznia 1998 roku. Organ nie wyjaśnił kiedy oraz na jakiej podstawie doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Wspomniane enigmatyczne informacje odnośnie do nieskuteczności prowadzonej względem strony egzekucji w dniu [...] października 2007 r. w najmniejszym stopniu nie dają możliwości dokonania ustaleń w tym zakresie.

Powyższej wadliwości decyzji nie może sanować, niewyczerpujący zresztą, wywód zawarty w odpowiedzi na skargę, wskazujący na postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie oraz postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, jako okoliczności mających wpływać na przerwanie biegu terminu przedawnienia należności. Podkreślono, że na podstawie decyzji strona powinna mieć możliwość uzyskania wiedzy na temat podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego). Prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien mieć odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. W niniejszym przypadku, na podstawie treści zaskarżonej decyzji oraz znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, nie istnieje możliwość ustalenia faktów, które powodowały, że okres przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem strony o umorzenie zakończył bieg.

Równocześnie organ nie przedstawił wnikliwych wywodów prawnych odnoszących się do problematyki przedawnienia należności z tytułu składek. Sąd stwierdził, że w perspektywie ukazanej przez ten sąd ewolucji stanu prawnego dotyczącego regulacji problematyki przedawnienia wskazanych należności, obowiązkiem organu administracyjnego było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą organ przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że należność ta powstała w grudniu 1997 oraz styczniu 1998 roku, a w okresie do chwili wydania zaskarżonej decyzji dochodziło do licznych zmian prawnych w tym obszarze normatywnym.

Sąd wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę organ powinien dokonać ustaleń faktycznych i prawnych w zgodzie ze wskazaniami Sądu wyrażonymi w powyższych rozważaniach. Dokonując rekonstrukcji norm odnoszących się do problematyki przedawnia należności skarżącej z tytułu składek za wskazane okresy Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien wziąć pod uwagę zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z art. 70 § 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. W wyroku z 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Sąd dostrzegł jednocześnie, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że również wykładnia obecnie obowiązującego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (zob. wyrok NSA z 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12). Zarówno więc art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej, są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności, vide: pkt 4–5 uzasadnienia wyroku Trybunału).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] maja 2016 r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne z okres od grudnia 1997 do stycznia 1998 roku w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: – składek w kwocie [...]zł, – odsetek w kwocie [...]zł, – kosztów upomnień w kwocie [...]zł.

Z motywów wydanego rozstrzygnięcia wynika, że należności za grudzień 1997 roku ulegały przedawnieniu [...] sierpnia 2009 r., natomiast należności za styczeń 1998 roku [...] września 2009 r. Organ rentowy wskazał jednakże, że należności te zostały zabezpieczone wpisem hipoteki i mogą być egzekwowane stosownie do art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się z kolei do przesłanek ich umorzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w sytuacji strony nie doszło ani do całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, ani do innych przesłanek, które przemawiałyby za pozytywnym dla strony rozstrzygnięciem.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca ponownie podniosła kwestię przedawnienia ciążących na niej należności. Zwróciła uwagę na zbieżność art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, którego niezgodność stwierdził Trybunał Konstytucyjny, przywołując wyrok tut. Sądu z 8 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Po 386/15.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy podjętą w I instancji decyzję własną, wskazał na zmieniający się stan prawny w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek. Organ rentowy zwrócił uwagę na to, że w związku z zadłużeniem strony dokonał [...] kwietnia 2010 r. zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek wpisem hipoteki przymusowej zwykłej na nieruchomości o nr KW [...], w dacie gdy strona była jeszcze jej właścicielem – co zostało potwierdzone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w P. z [...] grudnia 2009 r. Nieruchomość została sprzedana [...] maja 2010 r., a zatem już po ustanowieniu zabezpieczenia. W ocenie organu rentowego w sprawie znajdzie zatem zastosowanie art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez co należności strony nie ulegają przedawnieniu. Organ ten podkreślił przy tym, że sama zbieżność brzmienia art. 24 ust. 5 powołanej ustawy z art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej nie może być podstawą zastosowania do niego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12.

Odnosząc się do kwestii umorzenia należności strony z tytułu składek organ rentowy stwierdził, że nie zachodzi żadna z przesłanek jej całkowitej nieściągalności. Wystąpiła natomiast, zdaniem organu, przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z 31 lipca 2003 r., jednakże powołując się na uznanie administracyjne organ rentowy odmówił umorzenia należności z uwagi na to, że trudna sytuacja materialna nie ma trwałego charakteru.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona zarzuciła naruszenie: 1) art. 170 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez niezastosowanie się do ustalenia tut. Sadu zawartego w uzasadnieniu wyroku z 8 grudnia 2015 r., zgodnie z którym zarówno art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej, są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, 2) art. 80 w zw. z art. 76 § 2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, przez niewystarczające dla merytorycznego załatwienia sprawy ustalenia, 3) art. 7 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, przez dowolną ocenę stanu faktycznego i w konsekwencji niewłaściwe skorzystanie z uznania administracyjnego, 4) art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez jego niewłaściwe zastosowanie, co stanowi naruszenie art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że sprawa z wniosku skarżącej była już przedmiotem kontroli tut. Sądu, czego wyrazem jest prawomocny wyrok z 8 grudnia 2015 r., sygn. III SA/Po 386/15. Uchylając uprzednio wydane przez organ rentowy decyzje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że organ ten nie przedstawił wnikliwych wywodów prawnych odnoszących się do problematyki przedawnienia należności z tytułu składek. W perspektywie ewolucji stanu prawnego dotyczącego tej problematyki obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą organ ten przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że należność powstała w grudniu 1997 oraz styczniu 1998 roku, a w okresie do chwili wydania zaskarżonej decyzji dochodziło do licznych zmian prawnych w tym obszarze normatywnym. Ponadto Sąd podniósł, że organ rentowy nie wyjaśnił kiedy oraz na jakiej podstawie doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek.

Zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną, o której mowa w przywołanym przepisie, rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy (wyrok NSA z 9 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2523/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom Sądu i jego ocenie prawnej stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10, CBOSA), zaś nieprzestrzeganie zasady przewidzianej w art. 153 P.p.s.a. podważa obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji, a także prowadzi do niespójności działania systemu władzy publicznej (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 lutego 2011 r., II SA/Bk 608/10, CBOSA). W ramach kontrolowanej sprawy organ rentowy powyższym wymogom nie sprostał.

Przede wszystkim zauważyć trzeba, że w zaskarżonej decyzji nadal brakuje wnikliwych wywodów prawnych odnoszących się do problematyki przedawnienia ciążących na skarżącej należności z tytułu składek. Podkreślić zatem ponownie trzeba, że rozpatrywana sprawa dotyczy należności powstałych w grudniu 1997 oraz styczniu 1998 roku, a w okresie do chwili wydania zaskarżonej decyzji dochodziło do licznych zmian prawnych w tym obszarze normatywnym. Organ rentowy ograniczył się natomiast jedynie do przywołania tych zmian prawnych, nota bene czyniąc to za wywodami tut. Sądu, jednakże w żadnym miejscu uzasadnienia skarżonej decyzji nie odniósł tych wskazań prawnych do okoliczności kontrolowanej sprawy, przez co w dalszym ciągu niewyjaśnionym pozostaje, jaki reżim prawny jest właściwy dla oceny powyższej kwestii. Poczynienie tych wyjaśnień jest natomiast niezbędne zważywszy chociażby na to, że przedmiotowe należności powstały w momencie, w którym obowiązywała jeszcze ustawa z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm., "dalej: "u.o.f.s."), która przewidywała całkowicie odmienne zasady przedawnienia niż obowiązująca od 1 stycznia 1999 r. ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887, dalej: "u.s.u.s."). Organ rentowy w konsekwencji powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, która z powyższych ustaw znajdzie zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, a dopiero po uznaniu, że będzie to ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zasadne stanie się odniesienie do kolejnych wprowadzanych do niej nowelizacji, celem wskazania jaki wpływ zmiany te miały na bieg przedawnienia należności skarżącej. W zaskarżonej decyzji powyższej oceny zabrakło i jedynie twierdzenia organu rentowego co do zastosowania w sprawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., pozwalają domyśleć się, jaki reżim prawny organ rentowy uznał za właściwy dla oceny omawianej kwestii. Już powyższe stanowi istotne naruszenie przez organ rentowy nie tylko art. 153 P.p.s.a., lecz także art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), co świadczy o konieczności wyeliminowania zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, z obrotu prawnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a.).

Mając jednak na względzie to, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że do biegu przedawnienia należności skarżącej znajduje zastosowanie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych podnieść trzeba, że kwestia ta była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w prawomocnym wyroku z 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 25/08, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. R. (wówczas K[...] – przyp. tut. Sądu), uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2007 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od września 1996 do stycznia 1998 roku. Sąd wskazał wówczas, że w art. 109 u.s.u.s. ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu nie da się – w ocenie tego Sądu – wyprowadzić wniosku o stosowaniu do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999 r. innych terminów przedawnienia zobowiązań aniżeli określone w ustawie z 1986 r., ponieważ jeżeli rozliczenie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998 r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy ocenić ich wymagalność i przedawnienie. Przywołana ocena prawna, która wskazuje na konieczność zastosowania do oceny kwestii przedawnienia należności skarżącej – w tym należności za grudzień 1997 i styczeń 1998 roku, będących przecież przedmiotem orzekania w sprawie niniejszej – regulacji ustawy z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, wiąże strony niniejszego postępowania, zwłaszcza, że organ rentowy nie wskazał jakichkolwiek okoliczności, które pozawalałyby od oceny tej odstąpić. Zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przyjmuje się, że wiążący w rozumieniu tego przepisu charakter ma sentencja wyroku, tym niemniej dla prawidłowego odczytania jej treści trzeba kierować się jego uzasadnieniem. Moc wiążąca orzeczenia oznacza, że trzeba przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Jeżeli w konkretnym postępowaniu uczestniczą te same podmioty i znajdują w niej zastosowanie te same przepisy prawa co w sprawie wcześniej zakończonej prawomocnym wyrokiem, obowiązkiem sądu administracyjnego jest uwzględnienie związania wynikającego z treści tego wyroku. Organ rentowy dokonując odmiennej oceny przywołanej powyżej kwestii prawnej dopuścił się zatem istotnego naruszenia art. 170 P.p.s.a., a także art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., co stanowi kolejną przesłankę do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej.

Zresztą nawet gdyby przyjąć, że w kontrolowanej sprawie dla określenia kwestii przedawnienia należności skarżącej znajduje zastosowanie regulacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ rentowy wyraził błędne stanowisko, co do dopuszczalności zastosowania art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zabezpieczenie hipoteczne, abstrahując już od tego, że organ rentowy nie wyjaśnił w sposób właściwy nawet tego kiedy ono w sprawie nastąpiło, nie mogło mieć znaczenia dla ustalenia przedawnienia należności składkowych skarżącej z uwagi na to, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej.

Zauważyć trzeba, że w wyroku z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Warto przy tym dostrzec, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż również wykładnia obecnie obowiązującego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 tej ustawy w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej również należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, wyrok WSA w Łodzi z 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13, wyrok WSA we Wrocławiu z 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14, wyrok NSA z 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, CBOSA).

Zachodzi natomiast oczywista zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem konstytucyjności. Zarówno więc art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej, są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, to jest całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego oraz arbitralnego kryterium. Powyższe okoliczności powodują konieczność zastosowania przez Sąd wykładni prokonstytucyjnej w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (zob. wyrok WSA w Kielcach z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 671/14). To uprawnienie Sądu wynika zarówno z art. 8 Konstytucji RP, jak i z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2006 r., sygn. akt I FPS 2/06, w której NSA wskazał, że oczywistość niezgodności powoływanego przepisu z Konstytucją RP wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku NSA z 14 lutego 2002 r., sygn. akt I SA/Po 461/01, OSP z 2003/2 s. 73-75, uchwała NSA z 16 października 2006 r., sygn. akt I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007/1/3). Takie działanie byłoby w tym przypadku nieracjonalne i naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Poglądy te Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela.

W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia składek zabezpieczonych tą hipoteką, z tym że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Reasumując, wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących wprawdzie bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, ale mających także zastosowanie – z przyczyn wyżej opisanych – do art. 24 ust. 5 u.s.u.s., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Ponownie rozpoznając sprawę organ rentowy uwzględni ocenę prawną wyrażoną w powyższym uzasadnieniu i wynikające stąd wskazania co do dalszego postępowania.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.