Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 30/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi B. L. i L. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących B. L. i L. L. solidarnie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia[...]września 2011 r. Wojewoda [...] działając na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy z wniosku B.Ł. oraz L. Ł. reprezentowanych przez M.R., o stwierdzenie, że nieruchomość, stanowiąca zespół dworsko-parkowy, zapisana w księdze wieczystej B. hip. [...], stanowiąca obecnie część działki nr [...]o pow. [...] ha, stanowiąca byłą własność L.R. (udział w wysokości 1/2 części nieruchomości), J.R. (udział w wysokości 1/4 części nieruchomości) oraz R.R. (udział w wysokości 1/4 części nieruchomości), nie podpadała pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 13 z 1945 r.) - odmówił stwierdzenia, że nieruchomość zapisana w księdze wieczystej B. hip. [...], stanowiąca obecnie część działki nr [...] o pow[...]ha, stanowiąca byłą własność L. R. (udział w wysokości 1/2 części nieruchomości), J.R. (udział w wysokości 1/4 części nieruchomości) oraz Pana R.R. (udział w wysokości 1/4 części nieruchomości) nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość zapisana jest w księdze wieczystej B. hip. [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K., stanowi obecnie część działki nr [...] o pow. [...] ha. Jej właścicielami na mocy Decyzji Wydziału Hipotecznego z dnia [...] czerwca 1920 r. byli Pani L.R. w 1/2 części udziału w nieruchomości oraz Pan J.R. w 1/4 części udziału w nieruchomości i Pan R.R. w 1/4 części udziału w nieruchomości. Łączna powierzchnia majątku w momencie nacjonalizacji wynosiła [...] ha [...] m2,

Na mocy art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. właścicielem całej nieruchomości stał się Skarb Państwa. Powyższe zapisano na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z dnia [...] października 1946 r. oraz wniosku spisanego w dniu [...] listopada 1946 r. i decyzji Wydziału Hipotecznego z dnia [...] listopada 1946 r. Właścicielem gruntów wymienionych powyżej jest aktualnie Skarb Państwa, a dysponentem Agencja Nieruchomości Rolnych, Oddział w P.

Spadkobiercami byłych właścicieli przedmiotowych nieruchomości są wnioskodawcy.

Wojeowda wyjaśnił, iż zespół folwarczny B., jak jest określany w dokumentacji konserwatorskiej majątek B., podzielony był na część A - rezydencjonalną i część B — gospodarczą. Z części rezydencjonalnej był łatwy dostęp do części gospodarczej. W części rezydencjonalnej znajdował się dwór, ogród, park, garaże i staw. W części gospodarczej, którą stanowiło podwórze folwarczne, znajdowała się obora, mała obora, stodoła, garaże, ogród oraz stajnia (w części oddzielonej drogą od reszty zespołu folwarcznego). Budynek czworaków znajdował się w centrum wsi, ok. 500 m na wschód od zabudowań folwarku. Od strony wschodniej zabudowania folwarku graniczyły ze zwartą zabudową wsi, z pozostałych stron otaczały go pola uprawne i łąki.

Podwórze folwarczne posiadało kompozycję zwartą, miało w przybliżeniu kształt kwadratu, ograniczonego ze wszystkich stron formami architektonicznymi. Posiadało trzy bramy wjazdowe, jedną w pierzei wschodniej, od strony dworu, dwie w południowej, od strony drogi biegnącej w kierunku pól "[...] ". Pierzeję wschodnią wytyczały garaże, obora, zachodnia obora, południowa stodoła. Jedynie stajnia znajdowała się poza obrębem podwórza, ok. 20 m na południe od bramy wjazdowej przy stawie.

Główna brama wjazdowa znajdowała się na wschodniej granicy parku i wsi. Do dworu oraz do części gospodarczej prowadziła aleja wjazdowa wzdłuż której został ułożony chodnik z płyt betonowych i ustawiono latarnie. Z południowej i wschodniej strony dwór otoczony był parkiem. Od zachodu do parku przylegał staw. Przed frontem dworu (elewacja południowa) znajdował się podjazd z kolistym gazonem, od zachodu i ogródki warzywne ogrodzone metalową siatką. Podwórze znajdowało się z tyłu dworu, od północy było ograniczone murowanym budynkiem komórki, od wschodu murowanym budynkiem gospodarczym, ogrodem z drzewami owocowymi i parkiem. Z części rezydencjonalnej do gospodarczej prowadziła aleja wjazdowa na tym odcinku obsadzona po obu stronach żywopłotem, kończąca się metalową brama i furtką.

Wojewoda podkreślił, iż w ramach przedmiotowego majątku nie były przewidziane, jak to często miało miejsce, inne budynki, z których zarządzano majątkiem. Dyspozycje właścicieli majątku dotyczące zarządzania majątkiem były wydawane z dworu.

Zdaniem Wojewody [...] zgromadzone dowody wskazują na istnienie związku funkcjonalnego części rezydencjonalnej z częścią gospodarczą majątku. Powyższe wynika po pierwsze z faktu, iż dyspozycje właścicieli majątku dotyczące zarządzania majątkiem były wydawane z dworu. Podkreślenia wymaga fakt, iż w ramach przedmiotowego majątku nie były przewidziane, jak to często miało miejsce, inne budynki, z których zarządzano majątkiem. Funkcję taką pełnił w zespole folwarcznym B. Istniał swobodny dostęp z części rezydencjonalnej do części gospodarczej. Ponadto w garażach, które znajdowały się w bliskiej odległości od dworu i nie były od niego oddzielone, przechowywano maszyny rolnicze i płody rolne, co jest kolejnym dowodem na powiązanie części rezydencjonalnej z częścią gospodarczą majątku. Należy również wskazać na to, że zarówno warzywa hodowane w ogrodzie znajdującym się przy dworze, jak i owoce z sadu były wykorzystywane na własny użytek, a nadmiar sprzedawano. Zatem środki pieniężne, z których utrzymywał się właściciel pochodziły również z części rezydencjonalnej majątku.

Powyższe zdaniem organu wskazuje na to, że pałac, ogród, sad i garaże położone w części rezydencjonalnej spełniały funkcję nie tylko rezydencji właściciela ziemskiego i nie służyły wyłącznie do celów mieszkalno-wypoczynkowych. Ich istnienie było konieczne dla prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Stanowiły one część typowego siedliska, będącego normalną częścią składową nieruchomości ziemskiej czy też nieruchomości rolnej. Należy ponadto zauważyć, że przedmiotowy majątek w dokumentacji konserwatorskiej jest określany jako zespół folwarczny i nazwa ta obejmuje zarówno część gospodarczą jak i rezydencjonalną, co również świadczy o tym, że majątek ten stanowił niepodzielną całość.

W ocenie Wojewody [...] ustalenia dokonane na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, wyraźnie wskazują na związki terytorialne i organizacyjne części rezydencjonalnej i gospodarczej. Biorąc pod uwagę charakter zabudowań, ich wzajemne położenie, przeznaczenie, a przede wszystkim powiązanie wynikające z faktu, iż dyspozycje dotyczące zarządzania były wydawane z dworu, trzeba przyjąć, że zespół folwarczny w B. stanowił zorganizowaną gospodarczo i niepodzielną całość.

W związku z powyższym, fakt, iż jak podnoszą wnioskodawcy, dwór i ogród leżące w części rezydencjonalnej, były zawsze odgrodzone od części gospodarczej, a obszar stanowiący część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, jest oddzielony od pozostałej części działki za pomocą naturalnej granicy w postaci stawu i rowu nie jest wystarczający do przyjęcia, że pomiędzy częścią gospodarczą a rezydencjonalną majątku B. nie istniał związek funkcjonalny.

Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r. odwołanie wnieśli B. Ł. i L. Ł., reprezentowani przez adwokata M. R. W odwołaniu podniesiono, że Wojewoda [...] oparł się na błędnej interpretacji związku funkcjonalnego, który wywiódł z okoliczności, że dyspozycje właścicieli majątku dotyczące jego zarządzeniem były wydawane z dworu. Zdaniem odwołujących się, za nieobjęciem spornej działki przepisami dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przemawia jej charakter i obszar. Ponadto skarżący wskazują, że dwór i ogród były zawsze oddzielone od części gospodarczej działki.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania B. Ł. i L. Ł., reprezentowanych przez adwokata M.R. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wskazał, iż z opisu historii obiektu zespołu folwarcznego B. zamieszczonego w karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa - zespół folwarczny B., uzyskanej z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. Delegatura w K. wynika, że zarówno przed wojną, jak i w czasie wojny, należący do rodziny R. folwark wykorzystywany był rolniczo. Po wojnie rozparcelowano część gospodarstwa, a z reszty utworzono P. Na przełomie 1959/60 utworzono stację N. a w 1963r. Stację H.. Opis ten zatem wskazuje, że przejęta nieruchomość niewątpliwie była nieruchomością ziemską.

Znajdujące się w aktach sprawy kserokopie zaświadczenia Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych w K. z dnia [...] czerwca 2000r. potwierdzają, że majątek ziemski B., należący w chwili przejęcia na własność Państwa do L.R., J.R. i R.R. spełniał normę obszarową, określoną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż jego łączna powierzchnia wynosiła [...] ha [...] m2, a zatem posiadała powyżej 100 ha powierzchni ogólnej.

Tym samym spełnione były oba warunki niezbędne do przejęcia nieruchomości na własność Państwa. Odnośnie żądania wnioskodawcy stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała nieruchomość stanowiąca zespół dworsko- parkowy, Minister wskazał, iż zasadne jest badanie istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy rezydencją a resztą nieruchomości, jako warunku podpadania zespołu dworsko-parkowego pod działanie dekretu. Minister wskazał, iż z karty ewidencyjnej architektury i budownictwa - zespołu folwarcznego B. wynika, że w jego Obrębie znajdowały się obora (garaże), zachodnia obora i południowa stodoła. Natomiast poza obrębem podwórza były inne zabudowania folwarczne, jak mała obora (cielętnik), stajnia oraz czworaki. Z powyższego wynika, że nie było oddzielnych od dworu obiektów z których prowadzony mógł być zarząd gospodarstwem.

Organ wskazał, iż w postępowaniu przed organem pierwszej instancji przesłuchano świadka J.W., która zeznała że majątkiem administrowali właściciele L. i J. R., a jako miejsce skąd zarządzano i administrowano wskazała dwór. Ponadto z zeznań świadka i karty ewidencyjnej architektury i budownictwa - zespołu folwarcznego B. wynika, że znajdujące się na terenie objętym granicami żądania wniosku (mapka załączona do pisma pełnomocnika wnioskodawców z dnia [...] kwietnia 2008r.) znajdują się staw w którym znajdowały się ryby, ogród warzywny i sad z którego owoce i warzywa przeznaczone były zarówno na własny użytek, jak i na sprzedaż. W obrębie tym znajdowała się także obora (garaż), która służyła do przechowywania maszyn rolniczych oraz płodów rolnych. Natomiast część parkowa przejętej nieruchomości stanowiła wraz z dworem ośrodek majątku, który od drogi prowadzonej do wsi odgrodzony był drewnianym płotem.

Zdaniem Ministra zatem Wojewoda [...] słusznie zatem zauważył, że dwór z parkiem, ogród, sad, staw oraz obora (garaż) położone w części rezydencjalnej spełniały funkcję nie tylko rezydencji właściciela ziemskiego i nie służyły wyłącznie do celów mieszkalno - wypoczynkowych, ale ich istnienie było konieczne dla prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie i stanowiły one część typowego siedliska, będącego normalną częścią składową nieruchomości ziemskiej.

Pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. B.Ł. i L. Ł. reprezentowani przez adwokata M. R. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że incydentalne wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w budynku mieszkalnym znajdującym się na nieruchomości o charakterze dworkowo-parkowym, przesądza o funkcjonalnym związku tej nieruchomości z przyległą do niej nieruchomością ziemską o charakterze rolnym.

2. naruszenie postępowania mające wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7 oraz art. 77 w zw. z art. 85 § 1 i 78 § 1 k.p.a. polegające na niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego poprzez niezaniechanie prowadzenia dowodu z oględzin nieruchomości, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że zachodził funkcjonalny związek pomiędzy zespołem dworkowo-parkowym, a sąsiadującą z nim nieruchomością ziemską o charakterze rolnym.

Wobec powyższego skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie [...] jako organowi właściwemu do wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomość zapisana w księdze wieczystej B. hip. [...], stanowiąca obecnie część działki nr [...] o pow [...] ha, nie spełniała przesłanek art. 2 dekretu PKWN i nie podlegała działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący rozwinęli powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli godności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o wskazane kryteria Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [....] o stwierdzającą, iż nieruchomość określana jako zespół dworsko-parkowy, zapisana w księdze wieczystej B. hip. [...] stanowiąca obecnie część działki nr [...] o pow. [...] ha, stanowiąca byłą własność L. R. (udział w wysokości 1/2 części nieruchomości), J.R. (udział w wysokości 1/4 części nieruchomości) oraz R.R. (udział w wysokości 1/4 części nieruchomości), podpadała pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznali, iż między przedmiotowym zespołem dworsko - parkowym, a pozostałą częścią gospodarstwa rolnego zachodził związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tego dworku i parku wraz z całym majątkiem ziemskim.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy administracji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązane są na podstawie art. 7 i 77 k.p.a., nie wykazując należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zebrane natomiast w sprawie dowody oceniły z naruszeniem zasady zawartej w art. 80 k.p.a. tj. swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji uzasadnienia wydanych decyzji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

W pierwszej kolejności Sąd chciałby się odnieść do stanowiska organów w przedmiocie interpretacji pojęcia "nieruchomości ziemskiej" Mając na uwadze obowiązujące przepisy oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego z zakresu reformy rolnej - Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podzielił stanowiska zaprezentowanego przez Wojewodę [...] i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonych decyzjach.

Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca zespół dworsko -parkowy położony w B. wchodził w majątku ziemskiego B. i łącznie z nim została przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zostały sformułowane cele, jakim ma służyć przeprowadzenie reformy rolnej na podstawie w/w dekretu. I tak cele te zostały określone jako:

a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych

i średniorolnych;

b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców;

c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej;

d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego;

e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji.

Dla realizacji powyższych celów reformy rolnej miały być przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie sklasyfikowane według kryteriów podmiotowych i przedmiotowych i wyszczególnione w art. 2 ust. 1 lit. a, b, c, d, e.

W szczególności art. 2 ust. 1 lit. e dekretu określił, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostają nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret nie zdefiniował pojęcia nieruchomości ziemskiej na potrzeby przeprowadzenia reformy rolnej.

W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, iż pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomości ziemskie, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym.

Za takim rozumieniem nieruchomości ziemskiej sklasyfikowanej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu opowiedział się w uchwale Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 5 czerwca 2006r. wydana w sprawie sygn. akt I OPS 2/06. Spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwala dopiero uznać, iż nieruchomość podpada pod zapis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Za nieruchomość ziemską należy więc uznać nieruchomość wykorzystywaną i przeznaczoną na cele rolnicze. Jednocześnie we wskazanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż postanowienia rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia

1. marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jako aktu wykonawczego do dekretu, nie mogły rozszerzać zakresu działania dekretu. Jeżeli występuje rozbieżność pomiędzy postanowieniami art. 2 ust. 1 dekretu a § 44 rozporządzenia, to w tym zakresie postanowienia rozporządzenia są sprzeczne z dekretem. Z postanowień rozporządzenia - aktu niższej rangi nie można wyprowadzać wniosków co do rozumienia postanowień dekretu - aktu wyższej rangi w sposób odbiegający od treści dekretu lub ją modyfikujący, a tym bardziej rozszerzać na tej drodze jego zakresu działania (przedmiotowego, podmiotowego). Jest to podstawowa reguła wykładni prawa i jeśli nawet nie przestrzegał jej ówczesny prawodawca, nie upoważnia to obecnie stosujących to prawo do takiego samego postępowania, zwłaszcza jeżeli miałoby to prowadzić do bardziej rygorystycznego w konsekwencjach rozumienia przepisów dekretu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1992 r. sygn. akt III ARN 23/92, OSP 1993, nr 3, poz. 47)".

Podkreślić również w tym miejscu należy, iż zdanie pierwsze ust. 1 art.

2. dekretu, w pierwotnym brzmieniu wskazywało na "nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz.9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zdanie 1 - zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1945 r., Nr 3, poz. 45 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Zmiana dekretu o reformie rolnej, która weszła w życie 19 stycznia 1945 r., nie mogła jednakże wywrzeć skutków prawnych w postaci przejścia na własność Państwa w dniu 13 września 1944 r. także innych nieruchomości niż wskazane w dekrecie w jego brzmieniu z tej daty. Na własność Państwa przeszły z mocy prawa z tymże dniem "nieruchomości ziemskie

o charakterze rolniczym". Dekret nowelizujący nie dawał bowiem swym przepisom mocy wstecznej. Niezasadne jest więc twierdzenie, że w ten sposób prawodawca zrezygnował z zawężania przeznaczania na cele reformy rolnej, a więc

i przejmowania na te cele, jedynie nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i objął tym przeznaczeniem wszystkie nieruchomości ziemskie. Twierdzenia takiego nie można podzielić. Powyższa nowelizacja dekretu o reformie rolnej nie zmieniła pod względem prawnym jego zakresu przedmiotowego. Dlatego też wbrew twierdzeniom orzekających w sprawie organów nie można uznać, iż dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości, które mogły służyć realizacji celów wskazanych w art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skoro cele reformy rolnej polegały na tworzeniu lub powiększaniu gospodarstw rolnych, to na jego podstawie Państwo (by te cele zrealizować) mogło przejąć tylko te nieruchomości ziemskie, które się do tego nadawały. Dekret o reformie rolnej dotyczył więc tylko pewnych kategorii nieruchomości ziemskich, a mianowicie nieruchomości o charakterze rolniczym.

Powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził w kolejnej uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10.

Związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J.Karłowicza, A.Kryńskiego, W.Niedźwieckiego t. I str. 783 Warszawa 1998 r). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu pałacowo (dworsko) - parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu pałaców (dworsko) - parkowego. Zwracano też uwagę na to, że polskie dwory (pałace) z reguły nie były związane z produkcją rolną, lecz były integralną częścią otaczających go parków. Powyższe prowadzi do wniosku, że dla istnienia takiego związku nie wystarcza wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe i terytorialne (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt I OSK 28/2006 oraz z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02, z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IV SA 451/00).

Mając na uwadze powyższe okoliczności zdaniem Sądu należało, więc ustalić dokonując oceny zebranego sprawie materiału dowodowego czy przedmiotowy zespół dworsko - parkowy położony w B. stanowił nieruchomość ziemską, która mogła być wykorzystywana na cele rolnicze, ewentualnie czy istniały powiązania funkcjonalne z wchodzącym w skład nieruchomości ziemskiej gospodarstwem rolnym.

Zdaniem Sądu bez wyjaśnienia zasadniczej w sprawie kwestii nie jest jednak możliwe na dzień dzisiejszy udzielenie odpowiedzi na to pytanie.

W pierwszej bowiem kolejności orzekające w sprawie organy winny ustalić przedmiot niniejszego postępowania. Skarżący domagali się stwierdzenia, że nieruchomość, stanowiąca zespół dworsko-parkowy, zapisana w księdze wieczystej B. hip. [...], stanowiąca obecnie część działki nr [...] o pow. [...] ha nie podpada po działanie powołanego dekretu. Podkreślenia jednak wymaga, iż w odniesieniu do nieruchomości nie jest dopuszczalne posługiwanie się stwierdzeniem, iż stanowi ona części określonej działki. W ocenie Sądu w przypadku orzekania w przedmiocie podpadania lub niepodpadania określonej nieruchomości pod działanie dekretu, w sytuacji gdy w przypadku wydania decyzji pozytywnej dla strony wiązać może się to ze zwrotem określonego zespołu dworsko - parkowego, niezbędne jest konkretne określenie działki jaką obecnie zajmuje zespół dworsko- parkowy. Być może niezbędne będzie podjęcie przez organ działań mających na celu geodezyjne wyodrębnienie przedmiotowej działki.

Dopiero w dalszej kolejności organy zobowiązane będą z uwzględnieniem zawartej powyżej oceny prawnej ustalić czy pomiędzy zespołem dworsko - parkowym, a więc nie tylko budynkiem dworku ale wszystkimi jego elementami (tj. budynki gospodarcze, park i staw) zachodził związek funkcjonalny z pozostałą częścią majątku ziemskiego.

Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku, sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień

ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, których w niniejszej sprawie nie poczyniono.

Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. art. 145 § 1 pkt c) p. p. s. a. orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 Sąd orzekł o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji w uchylonej części do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Jednocześnie Sąd - działając w oparciu o przepis art. 200 p.p.s.a. - zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego, w tym zwrot uiszczonego wpisu sądowego (który w niniejszej sprawie wynosił 200 zł, a także postanowił o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego na podstawie przepisu art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02.163.1348 z późn. zm.).

/