Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 39/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej~Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Anna Sokołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 5 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 29 października 2014 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. P., pełniącego jednocześnie rolę wierzyciela oraz organu egzekucyjnego (dalej: "organ egzekucyjny", "organ I instancji") wpłynęło pismo J. K. (dalej: "Skarżąca") o zwrot kwot wyegzekwowanych przez organ egzekucyjny na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za okres I, II, III, IV kwartał 2004 r., I, II, III, IV kwartał 2005 r. oraz I, II, III kwartał 2006 r. oraz o zwrot kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych za w/w okresy.

Pismami z dnia 28 lipca 2015 r. i 11 maja 2016 r. Skarżąca doprecyzowała żądanie, wskazując że kwoty wskazane we wniosku zawierają koszty egzekucyjne bezpodstawnie pobrane przez organ egzekucyjny i wniosła o:

– umorzenie postępowania dot. I kw. 2004 r.,

– zwrot kwoty [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę za okres II i III kw. 2004 r.,

– zwrot kwoty [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę za IV kw. 2004 r. i I, II, III kw. 2005 r.,

– zwrot kwoty [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę za IV kw. 2005 r. i I, II, III kw. 2006 r.

W związku z wnioskiem Skarżącej, organ I instancji przeprowadził postępowanie zakończone:

– decyzją z dnia 29 września 2016 r., nr [...] , odmawiającą określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług z tytułu wyegzekwowanych kwot na poczet zobowiązań określonych w ostatecznych decyzjach za: IV kwartał 2004 r. ([...] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), I kwartał 2005 r. ([..] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), II kwartał 2005 r. ([..] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), III kwartał 2005 r. ([...] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), IV kwartał 2005 r. ([...] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), I kwartał 2006 r. ([...] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), II kwartał 2006 r. ([...] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), III kwartał 2006 r. ([..] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę);

– decyzją z dnia 29 września 2016 r., nr [...] , odmawiającą określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług z tytułu wyegzekwowanych kwot na poczet zobowiązania określonego w ostatecznej decyzji za II kwartał 2004 r. w wysokości [...] zł żądanej do zwrotu wraz z odsetkami oraz określającą nadpłatę w podatku od towarów i usług z tytułu wyegzekwowanych kwot na poczet zobowiązania określonego w ostatecznej decyzji za III kwartał 2004 r. w wysokości [...] zł do zwrotu wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ podatkowy wskazał, że nadpłata w kwocie [...] za III kwartał 2004 r. powstała w wyniku wyegzekwowania po dniu 31 grudnia 2009 r., tj. po upływie terminu przedawnienia tych zobowiązań, które nie zostały wyegzekwowane z przedmiotu hipoteki lub zastawu (należność główna [..] zł, odsetki za zwłokę w wysokości [...] zł).

Postanowieniem z dnia 29 września 2016 r. nr [...] organ I instancji na podstawie art. 61c § 7 w zw. z art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") odmówił Skarżącej zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w dniu 28 grudnia 2009 r. organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, w wyniku którego powstały koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł.

Ponadto organ I instancji odwołał się do własnych decyzji z dnia 29 września 2016 r. (nr [...] oraz nr [...] ) i stwierdził, iż nie zachodzą w sprawie przesłanki, o których mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a., ponieważ wszczęcie oraz prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 24 grudnia 2009 r. było zasadne i zgodne z przepisami prawa.

Ponadto organ I instancji powołał w treści uzasadnienia treść art. 29 § 1, 64 § 1, 115 u.p.e.a.

Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika (I. K.) pismem z dnia 7 października 2016 r. wniosła zażalenie na to postanowienie jako wydane z naruszeniem art. 64c § 3 u.p.e.a. W związku z tym wniosła o jego uchylenie, a także zwrot nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że zobowiązanie podatkowe za II i III kw. 2004 r. wygasło wskutek przedawnienia, stąd należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł wraz z odsetkami od dnia ich pobrania organ I instancji powinien jej zwrócić zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. W tym zakresie Skarżąca powołała się na uchwałę 7 sędziów NSA z 3 czerwca 2013 r. sygn. akt I FPS 6/12 oraz wyrok NSA z 12 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 610/12. Wywiodła, że postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czego konsekwencją będzie uchylenie czynności egzekucyjnych na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a., czyli przywrócenie stanu sprzed ich dokonania.

W dalszej kolejności Skarżąca podkreśliła, że egzekucja zobowiązań za IV kw. 2004 r. przebiegała w oparciu o tytuły wykonawcze, które nie zawierały prawidłowej podstawy prawnej należności, tj. właściwej decyzji. Powołała się także na pismo organu I instancji z 12 grudnia 2011 r. nr [...] , z którego wynika, że wyegzekwowano kwotę [...] zł, zamiast należnej kwoty [...] zł. Ponadto tytuły wykonawcze dotyczące należności za I i II kw. 2005 r. również nie zawierały prawidłowej podstawy prawnej należności, tj. właściwej decyzji. Odnośnie zaległości za III kw. 2005 r. Skarżąca powołała się na sprawy sądowe, tj. sygn. akt VI C 12/13 i sygn. akt II K 1/15, a jako dowód załączyła protokół z przesłuchania biegłego i opinię biegłego w sprawie o sygn. akt VII 248/13.

Skarżąca podniosła również, że należności za IV kw. 2005 r. oraz I, II, III kw. 2006 r. mogły być egzekwowane po dniu 31 grudnia 2010 r. wyłącznie z przedmiotu hipoteki.

Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w S. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (zaległość za I kw. 2004 r.) i w tym zakresie umorzył postępowanie pierwszej instancji oraz utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałej części, tj. w zakresie odmowy zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] Organ odwoławczy zauważył, że pierwotnie zakres żądania Skarżącej o zwrot wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych obejmował kwoty kosztów odnoszące się do zaległości podatkowych za I - IV kw. 2004 r., I - IV kw. 2005 r. oraz I, II, III kw. 2006r. Jednak po zmodyfikowaniu żądania (pismo z dnia 28 lipca 2015 r. i 11 maja 2016 r.) przez Skarżącą i złożeniu wniosku o umorzenie postępowania dotyczącego kwot za I kw. 2004 r., organ odwoławczy na podstawie art. 105 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a.") umorzył postępowanie dotyczące I kw. 2004 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że żądanie Skarżącej rozdzielono do rozpoznania w odrębnych trybach według kryterium zakończenia postępowania egzekucyjnego na dzień złożenia wniosku:

- co do tytułów wykonawczych o nr [...] - rozpoznano jako żądanie stwierdzenia nadpłaty i zwrotu wyegzekwowanych kwot w trybie art. 74 a o.p. Wydane decyzje w tym zakresie będą podlegały ocenie organu odwoławczego w odrębnym postępowaniu;

- co do tytułów wykonawczych [...] - w wykonaniu wyroku WSA w Szczecinie z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 278/14- organ odwoławczy wydał postanowienie z dnia 13 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów, zaś WSA w Szczecinie wyrokiem z dnia 3 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 180/15 (wyrok prawomocny) oddalił skargę Skarżącej na ww. postanowienie.

W zakresie orzeczenia merytorycznego o zwrocie kosztów egzekucji wraz z odsetkami, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że przeprowadzono weryfikację postępowań egzekucyjnych obejmujących należności objęte żądaniem zwrotu kosztów, pod kątem tego, czy w jego toku były wydane postanowienia, z których by wynikało, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Przedstawiono wyliczenie naliczonych i pobranych kosztów egzekucyjnych oraz terminu przedawnienia należności za poszczególne okresy.

Organ odwoławczy podkreślił, że Skarżąca aktywnie uczestniczyła w postępowaniu, składając liczne środki zaskarżenia, w tym w przedmiocie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, skargi na czynności egzekucyjne, a także z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca inicjowała także postępowania przed sądem cywilnym.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia, organ odwoławczy nie podzielił przedstawionej przez Skarżącej argumentacji.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższe postanowienie organu odwoławczego. Zaskarżając postanowienie w części utrzymującej w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji w zakresie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] , Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 7, 8, 9, 10 § 1, 11, 13 § 1, 2, 15 K.p.a.

Podnosząc ww. zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wydanie orzeczenia o zwrocie bezpodstawnie wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych lub uchylenie skarżonego postanowienia na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu w celu przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentu w postaci zawiadomienia datowanego na dzień 22 grudnia 2010 r. o dostarczeniu przesyłki przez pracownika Urzędu Skarbowego w K. P. (art. 76 § 3 K.p.a.) oraz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie [...] zł.

W pierwszej kolejności Skarżąca w uzasadnieniu skargi wskazała na prawomocne wyroki: Sądu Rejonowego w K. P., sygn. akt II K 1/15, oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 278/14. Ponadto Skarżąca podkreśliła, że organ podatkowy rażąco naruszył przepisy art. 7, 8, 10 § 1, 11, 12, 13 § 1 i 2 K.p.a., poprzez przedłużanie postępowania i prowadzenie przymusowej egzekucji spornych należności. Zdaniem Skarżącej, działania organu egzekucyjnego były zbędne, a obciążenie kosztami postępowania egzekucyjnego bezpodstawne.

Skarżąca podniosła, że zobowiązanie za okres II - III kw. 2004 r. wygasło wskutek przedawnienia. Wyjaśniała, że organ I instancji wydał decyzję nr [...] , w której określił nadpłatę, która powstała na skutek bezprawnego wyegzekwowania na podstawie tytułu wykonawczego [...] po dniu 31 grudnia 2009 r. po upływie terminu przedawnienia w inny sposób niż z przedmiotu hipoteki lub zastawu. W tym zakresie Skarżąca powołała uchwałę NSA z dnia 30 czerwca 2013 r., sygn. akt I FPS 6/13 oraz wyrok NSA z dnia 12 lutego 2012 r., sygn. akt I FSK 610. Tym samym, zdaniem Skarżącej, fakt powiadomienia jej o zajęciu prawa majątkowego w dniu 6 stycznia 2010 r., a więc po terminie przedawnienia, który upłynął w dniu 31 grudnia 2009 r. został bezspornie stwierdzony co spowodowało, że egzekucja spornych należności była prowadzona niezgodnie z prawem. W ocenie Skarżącej, nieuprawnione było twierdzenie, że brak umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowi przeszkodę do uznania działań organu egzekucyjnego za nielegalne.

Skarżąca podtrzymała zarzuty dotyczące doręczenia zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 22 grudnia 2010 r., twierdząc iż dokumenty zostały sfałszowane.

Końcowo Skarżąca wskazała na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. P. sygn. akt II K 1/15 oraz na ugodę w sprawie I C 2/15.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego.

Podstawową kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie było to, czy na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny miał obowiązek zwrotu Skarżącej należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.

Wnosząca skargę wskazała, że zachodzą przesłanki uzasadniające zasadność żądania zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. W tym zakresie Skarżąca zwracała uwagę na bezprawność działania organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy natomiast wskazywał, że warunkiem nieobciążania Skarżącej kosztami egzekucyjnymi jest, aby wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (art. 64 § 3 u.p.e.a.). Podkreślił, że zastosowany w przepisie zwrot "jeżeli okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem" wskazuje na to, że stwierdzenia powyższej okoliczności powinno dojść w innym postępowaniu, niż to, którego przedmiotem jest sprawa kosztów egzekucyjnych.

Zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczy stanowisko, że zastosowana we ww. przepisie formuła "jeżeli okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem", wskazuje na to, iż do stwierdzenia powyższej okoliczności powinno dojść w innym postępowaniu, niż to, którego przedmiotem jest sprawa kosztów egzekucyjnych.

W niniejszym postępowaniu organ egzekucyjny jedynie bada, czy zapadło rozstrzygnięcie stwierdzające wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnie z prawem. Za zasadny w szczególności uznać należy wywód, że nie można zaakceptować stanowiska, iż organ egzekucyjny w ramach postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych ma obowiązek poczynić ustalenia w zakresie prawidłowości postępowania egzekucyjnego, począwszy od jego wszczęcia aż do jego zakończenia. Rolą organu wydającego postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest sprawdzenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane postanowienie, które powoduje wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, czyli postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Organ egzekucyjny wydając postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych nie bada więc, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2025/12r., wyrok NSA z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1024/15 oraz powołane tam wyroki z dnia 11 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 167/09 i II FSK 168/09 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto, kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a. nie dotyczy zgodność z prawem decyzji, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy. Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo zweryfikował postępowania pod kątem istnienia postanowień, z których wynika, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Organ odwoławczy nie ustalił, aby zapadło rozstrzygnięcie wyłączające odpowiedzialność zobowiązanego za powstałe koszty egzekucyjne.

Mając powyższe na uwadze, skoro w rozpoznawanym przypadku nie było wadliwości postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a. to przepis ten nie mógł stanowić podstawy uwzględnienia żądań Skarżącej.

W ocenie Sądu, w sprawie organy nie naruszyły przepisów art. 7, 8, 9, 10 § 1, 11, 13 § 1 i § 2 K.p.a., gdyż działały z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego, które stosuje się na mocy art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym. Powołane przez skarżąca orzeczenia nie miały wpływu na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie. Podkreślić należy, że żądanie Skarżącej zostało przez organ prawidłowo rozdzielone do rozpoznania w odrębnych trybach według kryterium zakończenia postępowania egzekucyjnego na dzień złożenia wniosku. Jak wynikało z zaskarżonego postanowienia co do tytułów wykonawczych o [..] , organ rozpoznał je jako żądanie stwierdzenia nadpłaty i zwrotu wyegzekwowanych kwot w trybie art. 74a o.p. Wydane decyzje w tym zakresie będą podlegały ocenie organu odwoławczego w odrębnym postępowaniu i ewentualnie Sądu, o ile Skarżąca złoży stosowną skargę. Odnośnie zaś tytułów o nr [...] postępowanie administracyjne, jak i sądowe się zakończyło (prawomocny wyrok WSA w Szczecinie wyrokiem z dnia 3 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 180/15).

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne i na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.