Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 32/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2022r. sprawy ze skargi T.K. i M. H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej członków zarządu jako osób trzecich za zobowiązania spółki 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. solidarnie na rzecz T. K. i M. H. kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. nakazuje zwrócić solidarnie T.K. i M. H. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy – kwotę 1.482 (jeden tysiąc czterysta osiemdziesiąt dwa) zł tytułem nadpłaconego wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w G. orzekł o odpowiedzialności solidarnej T. K. i M. H. (dalej także Skarżący) jako osób trzecich w łącznej kwocie [...]zł za zaległości "[...]" Sp. z o.o. R. C. w likwidacji (dalej także Spółka). Organ I instancji stwierdził, że osoby trzecie ponoszą solidarną odpowiedzialność za wyżej wskazane należności wraz z odsetkami za zwłokę naliczane od kwoty głównej, od dnia [...] kwietnia 2018 r. (płatności rolnośrodowiskowe) oraz od dnia [...] listopada 2019 r. (płatności obszarowe) oraz kosztami postępowania egzekucyjnego do dnia całkowitej spłaty zobowiązania.

W wyniku wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przywołał przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.), regulujące kwestię odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Podniósł, że jak wynika z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest ustalenie pozytywnych przesłanek odpowiedzialności w postaci bezskuteczności egzekucji oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia tej funkcji przez członka zarządu. Ponadto, konieczne jest ustalenie, czy nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. Dyrektor podkreślił przy tym, że zadaniem organu administracji jest wykazać okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania, które przerodziło się w dochodzoną należność, oraz bezskuteczność egzekucji wobec spółki. Natomiast ciężar wykazania którejkolwiek z okoliczności uwalniających od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu.

Jeżeli chodzi o przesłankę pełnienia funkcji członków zarządu przez T. K. i M. H. w okresie powstania zobowiązania, to zdaniem organu, nie budzi ona wątpliwości. Przesłanka ta została jednoznacznie wykazana przez organ I instancji, wynika wprost z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a ponadto nie jest kwestionowana przez Skarżących.

W kwestii bezskuteczności egzekucji wobec Spółki organ wskazał, że wobec "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji postępowanie egzekucyjne prowadzone było w związku z tytułami egzekucyjnymi [...] i [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.. W dniu [...] listopada 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wydał postanowienie, na mocy którego umorzył wskazane postępowanie, wyjaśniając, że w wobec nieujawnienia w jego toku majątku dłużnika, dalsze prowadzenie postępowania nie doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wskazał, że mając na uwadze bezskuteczność prowadzonej egzekucji uznał, iż zaistniały przesłanki, o których mowa w przepisie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego wystąpienia przesłanki egzoneracyjnej określonej w art. 116 § 1 ust. 1 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W ocenie organu, przedmiotowa przesłanka nie wystąpiła z uwagi na termin zgłoszenia wniosku o upadłość. Jak wynika bowiem z akt sprawy, wniosek o upadłość został złożony w Sądzie Rejonowym w T. V Wydziale Gospodarczym w dniu [...] grudnia 2016 r. Wniosek ten został jednak, po uprzednim wezwaniu przez Sąd, zwrócony zarządzeniem z dnia [...] marca 2017 r. (sygn. akt. [...]). Powodem zwrotu wskazanym przez Sąd było nieuzupełnienie wszystkich wskazanych braków formalnych. Ponownie wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika - "[...]" Sp. z o.o., obejmujący likwidację majątku dłużnika złożony został w dniu [...] marca 2018 r. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku, Sąd Rejonowy w T. V Wydział Gospodarczy wydał w dniu [...] listopada 2018 r. postanowienie (sygn. akt [...]), na podstawie którego oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości, jako podstawę faktyczną wskazując stwierdzenie, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania (dłużnik nie ma żadnego majątku trwałego).

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T., jako datę zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o której to okoliczności traktuje art. 116 § 1 ust. 1 pkt a) Ordynacji podatkowej, należy przyjąć dzień [...] marca 2018 r., czyli dzień złożenia faktycznie drugiego wniosku o ogłoszenie upadłości, a nie datę [...] grudnia 2016 r. (datę złożenia pierwszego wniosku). Wynika to z faktu, że wniosek z dnia [...] grudnia 2016 r. został zwrócony Wnioskodawcy z przyczyn formalnych, a więc nie podlegał merytorycznemu rozpoznaniu. Organ podkreślił, że jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, przepis art. 116 Ordynacji podatkowej nie uzależnia zwolnienia z odpowiedzialności od sposobu rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości co do jego zasadności. Wniosek ten musi być jednak rozpoznany. Nie można więc mówić o zaistnieniu przesłanki zwalniającej od odpowiedzialności w przypadku wydania przez sąd zarządzenia o zwrocie wniosku.

Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, nawet gdyby przyjąć argumentację Stron, że zobowiązanie powstało dopiero z dniem [...] listopada 2016 r., czyli z dniem wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, to i tak wniosku o ogłoszenie upadłości z dnia [...] marca 2018 r. nie można uznać za złożonego "we właściwym czasie", o którym mowa w art. 116 § 1 ust. 1 Ordynacji podatkowej.

Organ odwoławczy podzielił co do zasady argumentację organu I instancji, że wniosek o ogłoszenie upadłości "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji został zgłoszony za późno. Wyjaśnił, że w związku z brakiem w przepisach Ordynacji podatkowej doprecyzowania pojęcia "we właściwym czasie" należy przyjąć, że za właściwy czas należy zasadniczo uznać, zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 1228 ze zm.) – dalej: "u.p.u.", termin 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. W warunkach przedmiotowej sprawy, już w dniu [...] grudnia 2016 r., czyli w dniu nieskutecznego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wierzyciel miał świadomość swojej niewypłacalności, przy czym niewypłacalność ta miała charakter trwały, co wynika już z samej treści wniosku z [...] grudnia 2016 r. Nieskuteczność przedmiotowego wniosku niweczy więc możliwość skorzystania przez Skarżących z przesłanki egzoneracyjnej, zawartej w art. 116 § 1 ust. 1 Ordynacji podatkowej.

Organ podkreślił, że również przesłanka określona art. 116 § 1 ust. 1 lit b) Ordynacji podatkowej nie może znaleźć zastosowania, gdyż Skarżący nie wykazali, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie nastąpiło bez ich winy, gdyż samo wystąpienie we wniosku braków formalnych nie może być traktowane jako brak winy stron.

W związku z powyższym, organ odwoławczy stwierdził, że Skarżący nie udowodnili wystąpienia przesłanek uwalniających je od odpowiedzialności.

Odnośnie drugiego z zarzutów podniesionych w odwołaniu, dotyczącego naruszenia przepisu art. 29 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 1505), zgodnie z którym do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności z tym, że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni, organ odwoławczy stwierdził, że zarzut ten jest również bezzasadny.

Wskazał, że przedmiotem postępowania zakończonego decyzją Nr [...] nie było ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności przez "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji, gdyż kwestia ta została już rozstrzygnięta prawomocnymi decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G.: z dnia [...] stycznia 2018 r. oraz z dnia [...] września 2019 r. Zadaniem organu I instancji w niniejszym postępowaniu było rozstrzygnięcie co do podstaw i zakresu odpowiedzialności osób trzecich - członków zarządu spółki na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej. Termin 60 dni, na który powołuje się Strona, dotyczy, zgodnie z art. 29 ust. 7 w zw. z ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, postępowań o ustalenie kwot nienależnie pobranych płatności. W przypadku postępowania o ustaleniu odpowiedzialności osób trzecich - członków zarządu spółki za zobowiązania określone w wyniku postępowania o ustaleniu nienależnie pobranych płatności zastosowanie winien znaleźć termin 14 dni, określony w art. 47 ust. 1 Ordynacji podatkowej. Decyzja Nr [...] nie jest bowiem decyzją ustalającą wysokość zobowiązania, a decyzją określającą odpowiedzialność za ustalone wcześniej zobowiązanie osób trzecich – w niniejszej sprawie członków zarządu spółki - dłużnika.

Organ podkreślił, że zobowiązanie obciążające Skarżących - członków zarządu "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji nie uległo przedawnieniu. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie bieg terminu przedawnienia rozpoczął się z dniem [...] stycznia 2019 r. — co do kwoty wynikającej z decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r., oraz z dniem [...] stycznia 2020 r. - co do kwoty wynikającej z decyzji z dnia [...] września 2019 r. W związku z powyższym, w przedmiotowej sprawie przedawnienie nastąpi odpowiednio w dniu [...] grudnia 2023 r. i [...] grudnia 2024 r.

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo określił także wysokość należnych odsetek, naliczając je za okres od dnia po upływie 60 dni od dnia doręczenia "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności (odpowiednio od dnia [...] kwietnia 2018 r. i [...] listopada 2019 r.) do dnia wydania decyzji Nr [...].

Tym samym, biorąc pod uwagę powyższe, organ odwoławczy nie dopatrzył się w działaniu Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. jakichkolwiek naruszeń, mogących mieć wpływ na wynik postępowania.

Odnosząc się natomiast do zawartego w odwołaniu wniosku o odroczenie terminu wykonania decyzji Nr [...] organ odwoławczy wskazał, że wniosek ten będzie podlegał rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Skarżący wnieśli skargę do tut. Sądu zarzucając zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie normy prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 ust. 1 Ordynacji podatkowej przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ, że Skarżący nie wykazali przesłanki egzoneracyjnej w postaci złożenia przez nich wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, a także nieuwzględnienie przesłanki braku winy Zarządu w zakresie bezskuteczności w złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki;

2) naruszenie przepisów postępowania skutkującego nieważnością obu decyzji, tj. art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 i 19 k.p.a. poprzez wydanie obu decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości polegającym na fakcie udziału oraz prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie o orzeczeniu odpowiedzialności solidarnej w I instancji bezpośrednio przez organ II instancji, działający jako organ prowadzący egzekucję wobec spółki "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji, która została zakończona umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne prowadzone było w całości przez organ II instancji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. i stanowiło jednocześnie materiał dowodowy postępowania pierwszoinstancyjnego wykazujący przesłankę określoną w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w postaci udowodnienia przez organ bezskuteczności egzekucji w stosunku do majątku spółki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia [...] lutego 2022 r. organ wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, z kolei w piśmie z dnia [...] lutego 2022 r. Skarżący również wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W kontrolowanej sprawie zaistniały przesłanki do rozpoznania sprawy w na podstawie tego przepisu, gdyż zarówno Skarżący jak i organ wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy organ zasadnie uznał, że Skarżący ponoszą odpowiedzialność jako członkowie zarządu "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji za zaległości podatkowe tej spółki z tytułu nienależnie pobranych płatności przyznanych w ramach realizowanego w latach 2010-2015 programu rolnośrodowiskowego, PROW 2007-2013. Zdaniem organu w sprawie zaistniały wszystkie przesłanki do odpowiedzialności Skarżących jako osób trzecich – członków zarządu Spółki za powstałe zaległości. Natomiast Skarżący uważają, że organ II instancji dopuścił się naruszenia przepisów o właściwości skutkującego nieważnością postępowania oraz błędnie ocenił kwestię przesłanki egzoneracyjnej przyjmując, że nie było skuteczne złożenie wniosku o upadłość, które uwalniałoby od odpowiedzialności za wskazane zaległości.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty skargi okazały się trafne.

W pierwszej kolejności odnieść się należy do najdalej idącego zarzutu naruszenia przepisów postępowania skutkującego nieważnością obu decyzji art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 i art. 19 k.p.a. poprzez wydanie obu decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości. Zarzut ten Skarżący uzasadnili tym, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było w całości przez organ II instancji - Inne i stanowiło jednocześnie materiał dowodowy postępowania pierwszoinstancyjnego, wykazujący przesłankę określoną w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w postaci udowodnienia przez organ bezskuteczności egzekucji w stosunku do majątku spółki. Ta przesłanka została zatem wykazana jako podstawa decyzji organu I instancji, a prowadzenie postępowania oraz jej wykazanie było w całości dokonane przez organ II instancji. Następnie organ II instancji prowadził postępowanie odwoławcze, w którym rozpatrywał materiał dowodowy oraz część postępowania dowodowego, które sam przeprowadzał w postępowaniu w I instancji, czyli oceniał sam siebie, co jest czynnością niedopuszczalną według zasad określonych w art. 15 i art. 19 k.p.a.

Odnosząc się do tego zarzutu należy stwierdzić, że jest on niezasadny. Kwestia właściwości organów w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej dotacji w ramach wsparcia bezpośredniego, odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe z tytułu nienależnie pobranych tych płatności oraz egzekucji należności regulują w szczególności przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2021 r. poz. 2114) oraz ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2019 r., poz. 1505).

Stosownie do art. 5 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego kierownik biura powiatowego Agencji jest właściwy w sprawach dotyczących płatności bezpośrednich (...), chyba że ustawa stanowi inaczej. Właściwość miejscową kierownika biura powiatowego Agencji ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika. Z kolei na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. Zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa:

1) z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni;

2) przy czym bieg terminu przedawnienia tych należności ulega przerwaniu także wskutek doręczenia dłużnikowi upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w dniu doręczenia tego upomnienia; w takim przypadku bieg terminu przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym doręczono upomnienie.

W myśl art. 29 ust. 8 uprawnienia organu podatkowego określone w ustawie, o której mowa w ust. 7, przysługują organowi, o którym mowa w ust. 2. Stosownie do art. 29 ust. 10 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do egzekucji należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków finansowych, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że uprawnienia wierzyciela określone w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przysługują:

1) Prezesowi Agencji - w przypadku gdy jest on właściwy do rozstrzygania w sprawach o przyznanie płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1;

2) dyrektorowi oddziału regionalnego:

a) w przypadku gdy jest on właściwy do rozstrzygania w sprawach o przyznanie płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1,

b) jako organowi wyższego stopnia - w przypadku gdy organem właściwym do rozstrzygania w sprawach o przyznanie płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest kierownik biura powiatowego.

Mając na uwadze przywołane wyżej przepisy prawa należy stwierdzić, że uprawnienia organu określone w dziale III Ordynacji podatkowej, w tym z art. 116 tej ustawy, przysługują organowi właściwemu do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organem właściwym do rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania dla "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, był Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G.. W związku z tym rację ma organ, że zgodnie z art. 29 ust. 8 w zw. z art. 29 ust. 7 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zw. z art. 116 Ordynacji podatkowej, organem I instancji właściwym w sprawie odpowiedzialności solidarnej członków zarządu jako osób trzecich za zobowiązania "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji był Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G.. Z kolei stosownie do art. 10 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do dyrektorów oddziałów regionalnych jest Prezes Agencji, a w stosunku do kierowników biur powiatowych - dyrektor oddziału regionalnego. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie odpowiedzialności Skarżących jako osób trzecich był w pierwszej instancji - Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G., natomiast w drugiej instancji – Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T..

Odmienną natomiast kwestią jest właściwość w sprawach egzekucji należności z tytułu nienależnie pobranych środków finansowych. Jak wynika z wyżej już przywołanego art. 29 ust. 10 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ustawodawca przesądził, że wierzycielem jest dyrektor oddziału regionalnego. Okoliczność powołania się w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich na wynik odrębnego postępowania egzekucyjnego, w którym Dyrektor Oddziału Regionalnego w T. ARiMR był wierzycielem, nie oznacza naruszenia przepisów o właściwości. Podnieść należy, że postępowania egzekucyjne zostały umorzone przez organ egzekucyjny, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.. W związku z tym organy orzekające w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich miały prawo powołać się na ww. postanowienia. Na marginesie tut. Sąd zauważa, że np. naczelnicy urzędów skarbowych są wierzycielami wielu należności podatkowych, jednocześnie organami właściwymi do wydawania decyzji w ich przedmiocie oraz do prowadzenia egzekucji. Rozwiązanie takie jest zatem przyjęte przez ustawodawcę i stosowanie go nie stanowi naruszenia przepisów o właściwości, to tym bardziej w niniejszej sprawie, w której inny organ był wierzycielem i inny organem egzekucyjnym.

Mając na uwadze powyższe, zupełnie bezpodstawny jest zarzut pełnomocnika Skarżących, jakoby w tym zakresie doszło do naruszenia przepisów postępowania skutkującego nieważnością obu decyzji tj. art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 15 i art. 19 k.p.a.

W myśl art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Jednocześnie stosownie do art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność członków zarządu obejmuje wymienione w tym przepisie zaległości, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu.

W świetle powyższego unormowania organ podatkowy powinien wykazać, że Skarżący pełnili funkcję członków zarządu Spółki w okresie, kiedy powstały zaległości podatkowe, bezskuteczność egzekucji oraz zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Jak wynika z akt administracyjnych (por. str. 2 zaskarżonej decyzji, str. 3 decyzji organu I instancji) zaległości "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji wynikają z wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G.:

. decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r., ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł,

. decyzji z dnia [...] września 2019 r., ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 w łącznej wysokości [...] zł.

Zauważyć należy, że na str. 5 zaskarżonej decyzji stwierdzono, że jeżeli chodzi o przesłankę pełnienia funkcji członków zarządu przez T. K. i M. H. w okresie powstania zobowiązania, to nie budzi ona wątpliwości; przesłanka ta została jednoznacznie wykazana przez organ I instancji, wynika wprost z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a ponadto nie jest kwestionowana przez strony. Z decyzji organu I instancji (str. 9) wynika, że T. K. był prezesem zarządu "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji od [...] września 2009 r. do [...] marca 2019 r. Z kolei M. H. była członkiem zarządu tej Spółki od [...] października 2010 r. do [...] marca 2019 r.

W związku z tym należy stwierdzić, że zaległości dotyczące płatności wynikające z wyżej wymienionej decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r., niewątpliwie powstały w okresie, gdy Skarżący byli członkami zarządu Spółki. Wątpliwości natomiast wzbudza stwierdzenie przez organ odpowiedzialności Skarżących jako członków zarządu spółki w zakresie zaległości z tytułu należności wynikających decyzji z dnia [...] września 2019 r. Z uzasadnień decyzji wynika bowiem, że decyzja w przedmiocie nienależnie pobranych płatności została wydana w dniu [...] września 2019 r., czyli po dacie zaprzestania pełnienia przez oboje Skarżących funkcji członka zarządu "[...]" Sp. z o.o., tj. po dniu [...] marca 2019 r.

Okoliczność ta wymaga jednoznacznego ustalenia i podania, dlaczego organ objął Skarżących odpowiedzialnością jako członków zarządu z tytułu zaległości powstałych już po dacie zaprzestania pełnienia funkcji członka zarządu, co narusza art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powtórzyć należy, że odnosi się to wyłącznie do zaległości wynikających z decyzji z dnia [...] września 2019 r. Kwestia ta zatem wymaga zweryfikowania przez organ. W szczególności organ powinien ustalić, czy osoby te nie mogą ponosić odpowiedzialności za zaległości wynikające z tej decyzji jako likwidatorzy. W zakresie natomiast zaległości wynikających z decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r. niewątpliwie organ ma rację co do powstania zaległości w okresie pełnienia przez Skarżących funkcji członków zarządu.

Kolejną przesłanką, którą powinien wykazać organ jest bezskuteczność egzekucji. Pojęcie bezskuteczności egzekucji nie zostało zdefiniowane ani w przepisach podatkowych, ani w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, lecz nie oznacza to, że dopuszczalne jest pojmowanie go w każdy dowolny sposób. Pojęcie to należy rozumieć zgodnie z dyrektywami wykładni językowej i powiązać je z celem postępowania egzekucyjnego. W języku potocznym pod pojęciem bezskuteczności rozumie się nieprzynoszenie pożądanych rezultatów, daremność, bezowocność ("Słownik Języka Polskiego", pod redakcją M. Szymczaka, Warszawa 1978, t. I, s. 150). Celem egzekucji jest doprowadzenie do zaspokojenia roszczeń wierzyciela. W związku z powyższym, o skuteczności egzekucji można mówić wówczas, gdy zostanie osiągnięty oczekiwany rezultat, a więc zostanie wyegzekwowana kwota długu. W uchwale z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu.

W tym zakresie organ podnosi, że należności nie zostały zapłacone. Wobec "[...]" Sp. z o.o. w likwidacji postępowanie egzekucyjne prowadzone było przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. w oparciu o tytuły egzekucyjne: nr [...] i nr [...]. W dniu [...] listopada 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wydał postanowienie Nr [...], na mocy którego umorzył wskazane postępowanie, wskazując, że w wobec nieujawnienia w jego toku majątku dłużnika, dalsze prowadzenie postępowania nie doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wskazał, że mając na uwadze bezskuteczność prowadzonej egzekucji uznał, że zaistniały przesłanki, o których mowa w przepisie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Okoliczności powyższych Skarżący nie kwestionują. Zatem ustalenia i wnioski w zakresie spełnienia się drugiej przesłanki odpowiedzialności Skarżących, tut. Sąd ocenia jako prawidłowe.

Organ powinien wykazać także istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości spółki. W uchwale siedmiu sędziów z dnia 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09 NSA stwierdził, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Do takiego wniosku prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Badanie przez organ podatkowy "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustaloną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu odwoławczego co do skutków wniosku o ogłoszenie upadłości, który zastał zwrócony przez sąd upadłościowy w aspekcie wystąpienia przesłanek uwalniającej członka zarządu od odpowiedzialności. Jak zauważył, powołując się na doktrynę i orzecznictwo Naczelny Sąd Administracyjny: "przepis art. 116 o.p. nie uzależnia zwolnienia z odpowiedzialności od sposobu rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości co do jego zasadności (wyrok NSA w Szczecinie z 13.02.2002 r., SA/Sz 1856/00, LEX nr 83697). Wniosek ten musi być jednak rozpoznany, co oznacza, że w istocie rzeczy nie chodzi tu o jego złożenie, ale – jak stanowi ordynacja podatkowa – zgłoszenie. Złożony wniosek nieodpowiadający wymogom formalnym może być zwrócony (art. 28 i 29 pr. up.). W takiej sytuacji nie będzie można mówić o zaistnieniu przesłanki zwalniającej od odpowiedzialności. Zarządzenie o zwrocie wniosku o ogłoszenie upadłości oznacza, że nie zgłoszono wniosku prawidłowo" (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3201/21 – wraz z powołaną literaturą i orzecznictwem).

Ocena czy zgłoszenie upadłości nastąpiło we "właściwym czasie", powinna być dokonywana w świetle przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe. W myśl art. 10 u.p.u upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Zgodnie natomiast z art. 11 u.p.u. dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (ust. 1a). Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (ust. 2). Przepis art. 21 u.p.u. stanowi zaś, że dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (ust. 1). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami (ust. 2).

W judykaturze wskazuje się, że wymienione w art. 11 u.p.u. przesłanki zgłoszenia wniosku o upadłość mają charakter alternatywny i równorzędny i dlatego zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości przedsiębiorców (por. wyrok WSA we Wrocławiu w wyroku z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 973/09; wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 853/13). Art. 11 ust. 1 u.p.u.n. określa niewypłacalność także jako niewykonywanie przez dłużnika jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie prawa upadłościowego (por. A. Jakubecki, F. Zedler, Komentarz do art. 11 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, LEX 2011) podkreśla się, że z istoty porządku prawnego wynika, że każdy powinien wykonywać swe wymagalne zobowiązania w terminie. Zasada ta obowiązuje wszystkich i wszystkie zobowiązania. Tym bardziej zatem musi obowiązywać przedsiębiorców. Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Bez znaczenia też jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje więc nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Dla określenia, czy istnieją podstawy ogłoszenia upadłości fundamentalne znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy dłużnik nie wykonuje zobowiązania, które są wymagalne (por. wyroki NSA: z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt II FSK 798/14 i z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. akt I FSK 1864/14). W orzecznictwie podnosi się również, że w art. 11 ust. 1 u.p.u. ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika, ale z jego zachowaniem, a konkretnie zaniechaniem - zaprzestaniem płacenia długów (por. wyroki NSA: z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 853/13; z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FSK 656/13; z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2557/14). Wniosek o ogłoszenie upadłości można uznać za złożony we właściwym czasie tylko wtedy, gdy nie upłynęło więcej niż trzydzieści dni od chwili, gdy przedsiębiorca zaprzestał płacenia długów (art. 21 ust. 1 u.p.u. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r.).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w dniu [...] marca 2018 r., jednakże według organu pierwszej instancji nastąpiło to zdecydowania za późno, gdyż spółka już w dniu [...] marca 2016 r. (tj. w dacie odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2015) posiadała informację, że istnieje podejrzenie wobec niej o stworzenie w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania wsparcia i może skutkować koniecznością zwrotu nienależnie pobranych płatności. Organ pierwszej instancji dokonał też analizy rachunków zysków i strat Spółki za lata 2011-2016, z której wynika, że np. w latach 2015 r. i 2016 r. spółka ta poniosła stratę. Organ odwoławczy z kolei powiązał z niewypłacalność Spółki ze świadomością niewypłacalności wynikającą z treści wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego w sądzie upadłościowym w dniu [...] grudnia 2016 r.

Należy jednak jeszcze raz podkreślić, że dłużnika uważa się za niewypłacalnego, gdy utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a w przypadku osoby prawnej także wtedy, gdy zobowiązania przekroczą wartość jej majątku. Termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości liczy się od dnia, w którym wystąpiła podstawa ogłoszenia upadłości. Dniem tym jest dzień, w którym nastąpiło zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań, albo w którym zobowiązania przekroczyły wartość majątku dłużnika.

W rozpatrywanej sprawie organ nie ustalił, kiedy spółka zaprzestała wykonywania wymagalnych zobowiązań bądź kiedy zobowiązania przekroczyły wartość majątku dłużnika, oraz kiedy upływał termin trzydziestu dni na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 21 ust. 1 u.p.u. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r.), przy czym dla stwierdzenie niewypłacalności dłużnika wystarczające jest ziszczenia się tylko jednej z dwóch wymienionych w art. 11 u.p.u. przesłanek. Tym dniem nie może być wskazany przez organ pierwszej instancji dzień odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych, tj. [...] marca 2016 r. W decyzji organu drugiej instancji brak w ogóle wskazania takiego dnia.

W rezultacie w powyższym zakresie organ naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., gdyż nie wyjaśnił i rozpatrzył wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych oraz przekroczył granicę swobodnej oceny dowodów. Naruszony został także art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ nie ustalił wszystkich obciążających go przesłanek odpowiedzialności Skarżących jako osób trzecich.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględniając stanowisko przedstawione przez Sąd odnośnie zakresu i podstaw prawnych odpowiedzialności Skarżących za zaległości podatkowe Spółki oraz ustali, kiedy zaprzestała ona wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań, bądź dokona analizy jej sytuacji majątkowej i ustali, kiedy zobowiązania przekroczyły wartość jej majątku, oraz kiedy upływał termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Organ zastosuje regulacje prawne prawa upadłościowego i Ordynacji podatkowej obowiązujące w czasie właściwym dla wystąpienia przesłanek odpowiedzialności Skarżących jako osób trzecich.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Ponadto na podstawie art. 225 p.p.s.a. nakazano zwrot nadpłaconego wpisu od skargi ([...] zł), gdyż stosownie do § 2 ust. 2 pkt 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r. poz. 2193 ze zm.), od skargi w rozpoznawanej sprawie należało wnieść wpis stały w kwocie [...]zł natomiast tytułem wpisu wpłacono kwotę [...]zł.

T. Wójcik L. Kleczkowski H. Adamczewska-Wasilewicz