Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 235/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 ust 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Monika Sawa po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz S. A. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2019 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2019 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia Z. P., K. W., S. A., E. S., A. S. oraz M. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. A. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożył S. A.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z [...] czerwca 2005 r. Z. P., K. W., T. S. i S. A. wystąpili o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych przez S. A. poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Postanowieniem z [...] czerwca 2007 r., nr [...], Wojewoda [...] dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez powyższy wniosek wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Następnie postanowieniem z [...] marca 2012 r., [...], Wojewoda [...] uchylił postanowienie z [...] czerwca 2007 r. (pkt I), dokonał pozytywnej oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (pkt II.1), odstąpił od wezwania wnioskodawców do wskazania wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, bowiem tej czynności już dopełnili (pkt II.2) oraz na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy wezwał wnioskodawców do dołączenia do wniosku operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej (pkt II.3).

Decyzją z [...] lutego 2014 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia Z. P., K. W., T. S. i S. A. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. A. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ strony, mimo stosownego wezwania, nie dołączyły do akt sprawy operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej.

Decyzją z [...] kwietnia 2014 r., nr [...], Minister Skarbu Państwa uchylił w całości powyższą decyzję Wojewody [...] i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], Wojewoda [...] uchylił pkt II własnego postanowienia z [...] marca 2012 r. (pkt I), dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez wniosek wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. (pkt II.1), odstąpił od wezwania Z. P., K. W. i S. A. do wskazania wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, bowiem tej czynności już dopełnili (pkt II.2), wezwał E. S., A. S. oraz M. W. do wskazania wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty i w przypadku wyboru przez nich świadczenia pieniężnego do wskazania numerów rachunków bankowych (pkt II.3 i 4) oraz na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy wezwał wnioskodawców do dołączenia do wniosku operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej (pkt II.5).

Decyzją z [...] marca 2019 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia Z. P., K. W., S. A., E. S., A. S. oraz M. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przedmiotowej nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. A.

Decyzją z [...] listopada 2019 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2019 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości, muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z 8 lipca 2005 r. a niespełnienie choćby jednej z nich skutkuje wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Minister wskazał, że w niniejszej sprawie, w związku ze spełnieniem łącznie wszystkich wymogów, określonych w ustawie z 8 lipca 2005 r., Wojewoda [...] wydał, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy, postanowienie z [...] kwietnia 2018 r. i wezwał strony postępowania do przedłożenia oświadczeń o wskazaniu jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty oraz dołączenia do wniosku sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej.

Następnie organ przypomniał, że w niniejszej sprawie Wojewoda wydał następujące postanowienia o spełnianiu wymogów ustawowych:

1) postanowienie z [...] czerwca 2007 r., którym organ dokonał pozytywnej oceny spełnienia wymogów określonych w art. 2, 3 i 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz wezwał wnioskodawców do wskazania formy realizacji prawa do rekompensaty (k. 77-78);

2) postanowienie z 30 marca 2012 r., którym organ uchylił własne postanowienie z 12 czerwca 2007 r., dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez strony wymogów, określonych w art. 2, 3 i 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz wezwał strony do dołączenia do wniosku operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej przez S. A. w miejscowości [...], województwo [...] (k. 143-145);

3) postanowienie z [...] kwietnia 2018 r., którym organ uchylił własne postanowienie z [...] marca 2012 r., dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez wniosek wymogów, o których mowa w art. 2, 3 i 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz wezwał strony do przedłożenia operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej przez S. A. w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...] w byłym województwie [...].

Zatem, w ocenie organu, strony wiążą wytyczne Wojewody dotyczące sporządzenia operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej wskazane w postanowieniu Wojewody [...] z [...] kwietnia 2018 r. Wojewoda wskazał, że rzeczoznawca powinien sporządzić operat szacunkowy na podstawie odpisu prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 30 września 1991 r., sygn. akt I C 1129/91. Z uwagi jednak na to, że z ww. wyroku nie wynika, jaka była powierzchnia zabudowań w nim opisanych, tj. domu mieszkalnego, budynków gospodarczych, Wojewoda wskazał, że przeciętna powierzchnia jednej izby w budynku mieszkalnym wynosiła od 20 do 25 m2, zatem powierzchnia użytkowa domu powinna przekraczać 100 m2, natomiast stopień zużycia budynku należy przyjąć jako średni. Z kolei, przy wycenie budynków gospodarczych (stodoły i stajni) rzeczoznawca nie powinien ustalać ich wartości w podejściu kosztowym, bowiem obiekty te nie podlegają odrębnej wycenie, powierzchnię działki siedliskowej, na której znajdowały się budynki wchodzące w skład pozostawionej nieruchomości powinna zostać określona jako minimalna możliwa do rozsądnego pomieszczenia tych budynków oraz przy założeniu, że stanowiła ona część gruntów o łącznej powierzchni 24 ha, zaś pozostałą część gruntu, z uwagi na brak wiarygodnych informacji odnośnie powierzchni sadu oraz ilości, rodzaju i wieku drzew owocowych, należy wycenić jako użytki rolne.

Słusznie przy tym, w ocenie Ministra, Wojewoda nie wziął pod uwagę protokołów z przesłuchania T. S. opisujących pozostawioną nieruchomość, gdyż urodziła się ona w 1934 r. i w chwili opuszczenia byłego terytorium RP w 1940 r. miała 6 lat. Nie mogła zatem posiadać szczegółowej wiedzy i precyzyjnie określić powierzchni sadu znajdującego się na pozostawionej nieruchomości oraz ilości drzew owocowych.

W niniejszej sprawie pomimo wezwań organu I instancji (postanowienie Wojewody [...] z [...] kwietnia 2018 r. i pismo z [...] sierpnia 2018 r.) oraz dwóch wezwań organu odwoławczego (pisma Ministra z [...] lipca 2019 r. i [...] sierpnia 2019 r.) strony nie przedłożyły jednak operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej. Wprawdzie pełnomocnik S. A. przedłożył, na wezwanie organu odwoławczego, operat szacunkowy przedmiotowej nieruchomości z [...] maja 2007 r. Jednak operat ten nie jest zgodny z wytycznymi wskazanymi w postanowieniu Wojewody [...][...] kwietnia 2018 r., nie jest sporządzony na podstawie obecnie obowiązujących przepisów dotyczących metodologii sporządzania operatów szacunkowych określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Zatem, w ocenie organu odwoławczego na podstawie powyższego nieaktualnego operatu szacunkowego, niezgodnego z wytycznymi określonymi w postanowieniu Wojewody [...] z [...] kwietnia 2018 r., Wojewoda nie mógł określić wysokości przysługującego stronom prawa do rekompensaty. Z powodu braku prawidłowo sporządzonego operatu szacunkowego niemożliwe jest bowiem wyliczenie 20 % wartości pozostawionej nieruchomości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1185/17, oraz z 23 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1546/12). Minister wskazał, że w powołanym wyroku z 23 stycznia 2014 r. NSA stwierdził, że: "Skoro w ostateczności organ na skutek braku operatów szacunkowych, których sporządzenie jest obowiązkiem strony, nie może dokonać potwierdzenia prawa do rekompensaty, a przyczyną tego są następcze wobec wydanego postanowienia braki wniosku, który strona ma obowiązek uzupełnić, to uznać należy, że istnieją podstawy do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty."

Ponadto, organ podniósł, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne (por. wyroki NSA w Warszawie, sygn. akt III SA 2431/99, III SA 2322/98, wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 46/08).

W ocenie organu odwoławczego, w świetle zebranego materiału dowodowego niezasadne są zarzuty strony, że "ustalenia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu w wyroku z dnia 30.09.1991 r. powinny być dla Wojewody [...] wiążące". Minister zauważył, że wydając postanowienie z [...] kwietnia 2018 r. Wojewoda w sposób jednoznaczny wskazał bowiem, że podstawą sporządzenia operatu szacunkowego jest wyrok Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 340 września 1991 r., sygn. akt I C 1129/91. Jednakże, z uwagi na fakt, że w powyższym wyroku brak jest ustaleń dotyczących powierzchni domu mieszkalnego, zabudowań gospodarczych i powierzchni sadu oraz ilości i rodzaju drzew owocowych, Wojewoda, na podstawie posiadanego doświadczenia, wskazał powierzchnię izb pozostawionego domu mieszkalnego, ogólne wytyczne zrozumiałe dla rzeczoznawcy majątkowego dotyczące zabudowań gospodarczych. Ponadto, z uwagi na niemożność ustalenia powierzchni sadu i ilości drzew (niewiarygodny ze względu na wiek strony postępowania opis powierzchni sadu i ilości drzew), w celu wyliczenia wartości pozostawionego gruntu Wojewoda wskazał na kategorię użytków rolnych.

Skargę na decyzję z [...] listopada 2019 r. złożył S. A. zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 2 ustawy dnia 8 lipca 2005 r., poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie spełnili wymogów określonych w art. 5 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 2 ww. ustawy;

2) przepisów prawa materialnego, poprzez błędne przyjęcie, że z orzeczenia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 30 września 1991 r., sygn. akt I C 1129/91, oraz zeznań świadków, z podpisami notarialnie potwierdzonymi, nie można ustalić, że w skład pozostawionej nieruchomości wchodził sad i że jego powierzchnia wynosi 4 ha;

3) przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez zgromadzenia całego materiału dowodowego - brak oceny przez organ administracji publicznej operatu szacunkowego z 21 maja 2007 r. na podstawie art. 84 kpa.

Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że strony, wbrew stanowisku organów, uzupełniły brakujące dokumenty wraz z operatem szacunkowym z 21 maja 2007 r., sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego w oparciu o dostępne dowody z dokumentów, w tym wyrok Sądu Wojewódzkiego 30 września 1991 r., sygn. akt I C 1129/91, jak również zeznania T. S. , a także oświadczenia J. P. i P. P. z [...] maja 1948 r., z podpisami notarialnie poświadczonymi, że S. A. pozostawiła w [...] nieruchomość rolną o pow. 24 ha, w tym sad owocowy wraz z zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarskimi.

W ocenie skarżącego, błędne uznał organ, że w ww. operacie nie dokonano ustaleń odmiennie od ustaleń Wojewody dotyczących podobnych budynków oraz izb mieszkalnych, jak również powierzchni sadu oraz liczby i rodzaju drzew. Wojewoda przyjął, lecz nie podał, na jakich dowodach z dokumentów bądź przepisów prawa oparł swoje stanowisko co do ustalenia powierzchni budynków oraz poszczególnych pomieszczeń. Skarżący podniósł, że obiekty w tym okresie (rok 1933 - dowód w aktach sprawy) były budowane w sposób różnorodny w zakresie dostępnych materiałów budowlanych, rodzaju obiektów i ich powierzchni.

Zdaniem skarżącego, stanowisko organów pozostaje w rażącej sprzeczności z treścią wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 30 września 1991 r. Ponadto, wadliwie uznały organy, że operat szacunkowy z [...] maja 2007 r. jest niezgodny z treścią ustaleń faktycznych Wojewody [...] zawartych w postanowieniu z [...] kwietnia 2018 r. Dokładna analiza dokumentów złożonych przez strony jednoznacznie potwierdza, że zabudowania mieszkalne i gospodarskie zostały pobudowane w 1933 r. i w tym roku, po wybudowaniu pomieszczeń mieszkalnych i gospodarskich, został zagospodarowany teren pod sad, w którym na obszarze 4 ha posadzono 1200 drzew owocowych. Organy błędnie przyjęły też, że brak jest wiarygodnych informacji odnośnie powierzchni sadu, choć w wyroku z 30 września 1991 r. sąd ustalił, że S.A. pozostawiła 24 ha gruntów rolnych, w tym sad owocowy. Wojewoda [...] nie był zatem uprawniony do żądania od stron sporządzenia ponownego operatu szacunkowego w którym ustalony przez Sąd Wojewódzki sad owocowy powinien być zastąpiony ziemią orną. Skarżący wskazał również, że z uwagi na podeszły wiek (80 lat), i niską emeryturę nie jest możliwe, aby mógł ponieść dodatkowo wysokie koszty sporządzenia nowego operatu szacunkowego, tylko dlatego, że Wojewoda oczekuje zachowania się skarżącego odmiennie niż ustalił w wyroku Sąd Wojewódzki. Wojewoda nie może żądać od wnioskodawców dokonania zmian żądania odmiennie niż ustalił to prawomocnie Sąd Wojewódzki poprzez rezygnację z 4 ha sadu i zakwalifikowania tego areału jako ziemia orna.

Ponadto, w ocenie skarżącego, błędnie uznały organy za niewiarygodne zeznania T. S. z [...] maja 2007 r. oraz [...] października 2008 r., gdyż w chwili opuszczania nieruchomości w [...] w 1940 r. miała 6 lat. Minister nie wziął bowiem pod uwagę oczywistego faktu, że 6-letnie dziecko opuszczało rodzinne strony wraz z matką, z którą następnie przebywało razem przez prawie 40 lat, oraz rodzeństwem, i często o pozostawionych w [...] składnikach majątkowych jako dorastające dzieci oraz jako dorosłe osoby rozmawiali w domu w rodzinnym gronie. Zatem, składając zeznania w 2007 i 2008 r. T. S., jako dorosła osoba, dobrze znała składniki majątkowe pozostawione poza granicami RP.

Skarżący dodał, że działania Wojewody w postaci wydawania postanowień uznających spełnienie wymogów, a następnie ich uchylania, naruszają również art. 8 kpa. Końcowo, podniósł, że kwestionując ustalenia zawarte w operacie szacunkowym z [...] maja 2007 r. organ powinien poddać ten operat ocenie organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych na podstawie art. 157 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 15 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2019 r. o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. A. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty, gdyż uznał, że pomimo wezwań, strony nie wypełniły obowiązku przedłożenia operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej. Z powyższym stanowiskiem organu nie zgodził się skarżący podnosząc, że obowiązek ten wypełnił przedkładając operat szacunkowy z [...] kwietnia 2007 r.

Spór w sprawie dotyczy zatem tego czy w jej realiach organ mógł wydać, na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2079), dalej zwanej "ustawą", decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Z zaskarżonych rozstrzygnięć wynika (choć nie zostało to wprost w nich wyrażone), że organy zakwestionowały przedłożony przez strony operat szacunkowy z [...] maja 2007 r., gdyż nie został on sporządzony z uwzględnieniem dowodów wymienionych w art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy. Odnotować przy tym trzeba, że przedmiotowy operat został pierwotnie oceniony pozytywnie przez Wojewodę, który w postanowieniu z [...] czerwca 2007 r. wskazał, że wartość nieruchomości pozostawionej zostanie określona na podstawie znajdującego się w aktach sprawy operatu szacunkowego z [...] kwietnia 2007 r. sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego M. R. Następnie, po ponownej ocenie zebranych dowodów, Wojewoda uznał za niewiarygodne informacje o powierzchni i rodzaju pozostawionej nieruchomości zawarte w protokołach przesłuchania strony T. S., ponieważ w momencie opuszczania nieruchomości miała ona jedynie 6 lat. W konsekwencji, z uwagi na brak wiarygodnych informacji dotyczących powierzchni, roku budowy i rodzaju składników nieruchomości pozostawionej Wojewoda sformułował w postanowieniu z [...] kwietnia 2018 r. wytyczne dotyczące ustaleń stanu faktycznego w sprawie i wezwał strony do przedłożenia innego operatu szacunkowego, zgodnego z tymi wytycznymi. Następnie, wobec nieprzedłożenia przez strony tego operatu Wojewoda, na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy, odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Rację ma skarżący, że wydając w okolicznościach rozpoznawanej sprawy decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty organy naruszyły art. 7 ust. 2 ustawy w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie pozostaje bezsporne, że wnioskodawcy spełnili wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. Okoliczność ta nie budzi również wątpliwości Sądu i wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Zatem, pozytywna ocena spełnienia w niniejszej sprawie wymogów ustawowych, zawarta w postanowieniu Wojewody z [...] kwietnia 2018 r., była poprawna.

W ocenie Sądu, jeśli organ miał zastrzeżenia do przedłożonego przez strony operatu szacunkowego, określającego wartość nieruchomości pozostawionej poza granicami RP, a ocena spełnienia wymogów przyznania prawa do rekompensaty, o jakiej mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z 2005 r. była pozytywna, to nie mógł odmówić prawa do rekompensaty z powodu nieprzedłożenia przez strony innego operatu szacunkowego. W takiej sytuacji organ powinien był przeprowadzić we własnym zakresie dowód z innego operatu szacunkowego na okoliczność wartości nieruchomości pozostawionej, a kosztami jego sporządzenia ewentualnie obciążyć strony postępowania na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., jako że sporządzenie operatu należy ustawowo do obowiązków stron, a nie organu, i leży w ich interesie. Odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty w takim przypadku była tym bardziej nieuzasadniona, że wynikający z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy obowiązek przedłożenia operatu szacunkowego strony w niniejszej sprawie wykonały. Zaś od oceny zasadności zarzutów skierowanych przeciwko operatowi przedłożonemu przez strony zależałaby wówczas nie tylko wysokość rekompensaty, ale też zasadność obciążenia jej kosztami innego operatu sporządzonego w sprawie. Wobec powyższego, za zasadny Sąd uznał podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r..

Przy tym, wbrew stanowisku organu, powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1185/17, oraz z 23 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1546/12 (błędnie wskazana przez organ odwoławczy jako I OSK 1543/12) nie znajdą zastosowania w niniejszej sprawie. Zostały one bowiem wydane w innych niż w niniejszej sprawie stanach faktycznych, gdzie strony bądź w ogóle nie przedłożyły operatów szacunkowych określających wartość nieruchomości pozostawionej poza granicami RP oraz wartość nieruchomości nabytych tytułem rekompensaty (I OSK 1185/17) bądź wprawdzie przedłożyły operat szacunkowy, ale sporządzony w oparciu o uchylone z dniem 8 stycznia 2003 r. rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lipca 1998 r., czym naruszono art. 156 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (I OSK 1546/12).

W ocenie Sądu, zasadne okazały się również podniesione w skardze zarzuty naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zastrzeżenia Sądu budzą bowiem poczynione przez Wojewodę w postanowieniu z 17 kwietnia 2018 r. ustalenia stanu faktycznego dotyczące nieruchomości pozostawionej. W ww. postanowieniu Wojewoda wskazał, że z treści wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 30 września 1991 r., sygn. akt I C 1129/91, wynika, że S. A. była właścicielką i pozostawiła w miejscowości [...] (prawidłowo: [...]) nieruchomość, na którą składały się: 24 ha ziemi, w tym sad owocowy, dom mieszkalny, drewniany, parterowy, kryty blachą, czteropokojowy, ze strychem, podpiwniczony, na podmurówce, budynki gospodarcze (stodoła, stajnia), drewniane, kryte słomą. Jednocześnie, z uwagi na brak wiarygodnych informacji na temat powierzchni i roku budowy domu, rodzaju, powierzchni i roku budowy budynków gospodarczych (stodoły i stajni) oraz powierzchni działki siedliskowej, na której znajdowały się ww. budynki, jak również powierzchni sadu oraz ilości, rodzaju i wieku drzew owocowych rosnących w sadzie Wojewoda wskazał, że wyceniając powyższe składniki, rzeczoznawca majątkowy powinien:

- przyjąć, że budynek mieszkalny był drewniany, parterowy, kryty blachą, podpiwniczony, na podmurówce, ze strychem i składał się z czterech pokoi, zaś przeciętna powierzchnia jednej izby wynosiła od 20 do 25 m2 (wynika to z doświadczenia Wojewody opartego na analizie wielu tego typu spraw). Ustalona przez rzeczoznawcę powierzchnia użytkowa domu nie powinna była zatem przekraczać 100 m2, natomiast stopień zużycia w/w budynku należało przyjąć jako średni;

- przy wycenie budynków gospodarczych (stodoły i stajni) nie powinien ustalać ich wartości w podejściu kosztowym. Obiekty te nie podlegają odrębne wycenie;

- powierzchnia działki siedliskowej, na której znajdowały się budynki wchodzące w skład pozostawionej nieruchomości powinna była zostać określona jako minimalna możliwa do rozsądnego pomieszczenia tych budynków oraz przy założeniu, że stanowiła ona część gruntów o łącznej powierzchni 24 ha. Pozostałą część gruntu, z uwagi na brak wiarygodnych informacji odnośnie powierzchni sadu oraz ilości, rodzaju i wieku drzew owocowych, należało wycenić jako użytki rolne.

Z powyższego wynika, że Wojewoda nakazał rzeczoznawcy wycenę składnika nieruchomości pozostawionej w postaci sadu owocowego jako użytków rolnych. Zdaniem Sądu, wbrew ocenie organu odwoławczego, treść tak sformułowanych wytycznych jest dowolna i pozostaje w sprzeczności z wyrokiem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z 30 września 1991 r., w którym sąd ten ustalił sad owocowy jako jeden ze składników nieruchomości należącej do S. A. Trudności organu w ustaleniu powierzchni tego składnika nieruchomości nie mogą zaś prowadzić do ustalenia, że sadu w ogóle nie było. Takie ustalenie byłoby bowiem sprzeczne z treścią wiążącego organ wyroku sądu z 30 września 1991 r.

Przypomnieć trzeba, że art. 6 ust. 4 ustawy z 8 lipca 2005 r. zawiera otwarty katalog środków dowodowych "są nimi w szczególności" , a głównym celem tego przepisu jest ustalenie zgodnego z rzeczywistością stanu faktycznego. Zatem, jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, opinie biegłych, oględziny, przesłuchanie strony czy zeznania świadków (art. 75 § 1 k.p.a.). Mając zatem wątpliwości co do powierzchni sadu owocowego, bądź ilości, rodzaju i wieku drzew w nim rosnących, organ mógł również rozważyć powołanie biegłego (art. 84 k.p.a.), który w oparciu o literaturę i wiedzę fachową, wypowiedziałby się co do możliwości ustalenia powierzchni oraz obsadzenia sadu ilością i rodzajem drzew owocowych wskazanych podczas przesłuchania strony T. S.

Rację ma również skarżący, że nie została przez organ należycie uzasadniona kwestia odmowy wiarygodności złożonych w sprawie zeznań T. S. Wskazać trzeba, że organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki i nie może opierać się na przypuszczeniach. Organ nie może z góry (wyłącznie z uwagi na wiek strony w momencie opuszczenia nieruchomości) odmawiać wiarygodności i mocy dowodowej zeznaniom strony. Zwrócić trzeba uwagę, że zakwestionowane przez organ zeznania składane były pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 233 kk). Jeśli zatem organ uznał, że składane zeznania są nieprawdziwe, to winien był wystąpić w tej sprawie do odpowiednich organów. Organ administracji nie posiada bowiem takich kompetencji. Skoro organ tego nie uczynił, to brak jest podstaw do zakwestionowania prawdziwości złożonych wyjaśnień. Zarzut braku obiektywizmu osoby składającej zeznania nie może opierać się jedynie na niczym niepopartym przekonaniu organu. Sprawy dotyczące rekompensaty za pozostawione mienie z natury rzeczy dotyczą stanów faktycznych tak odległych w czasie, że zeznania można odebrać jedynie od osób, które w czasie wojny były bardzo młode, lub od osób, które wiedzę czerpały z przekazów rodzinnych. Jak wskazano wyżej, organ ma prawo odmówić wiarygodności określonym dowodom, w tym dowodowi z zeznania strony, ale odmowa taka musi być należycie i wyczerpująco uzasadniona.

Podsumowując, zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co prowadzić musiało do ich uchylenia.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni ocenę prawną i wytyczne co do dalszego procedowania w sprawie sformułowane w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).