Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 309/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 20 listopada 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Porczyńska Sędziowie: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Joanna Skrzypczak-Zajger po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi B.N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz kosztów upomnień 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokat A.I. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu plus należny podatek od towarów i usług liczony od tej kwoty oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 309/09

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Zdrowotnych, utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą B. N. umorzenia należności za okres od lipca 2001 do marca 2002 r. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne - w łącznej kwocie 6.033,86 zł., ubezpieczenie zdrowotne - w łącznej kwocie 1.450,88 zł., Fundusz pracy - w łącznej kwocie 464,72 zł

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu 15 października 2007 r. do Inspektoratu ZUS w P. wpłynął wniosek strony z dnia 12 października 2007 r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od lipca 2001 r. do marca 2002 r. Prośba została umotywowana trudną sytuacją materialną i zdrowotną zobowiązanej i jej rodziny.

Wyrokiem z dnia 4 września 2008 r., V SA/Wa 1200/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wcześniejszą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Zakładu nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Rozpoznając sprawę ponownie, w dniu 13 listopada 2007 r. organ przesłuchał stronę w celu ustalenia jej sytuacji materialnej i rodzinnej. Zobowiązana jest osobą rozwiedzioną, zamieszkuje we własnościowym lokalu spółdzielczym w P. wraz z 26-letnią córką M. (pozostającą na własnym utrzymaniu) oraz 15-letnim synem B. W okresie od 20 czerwca 2001 r. prowadziła jednoosobową działalność gospodarczą, którą zlikwidowała 2 marca 2002 r.

Pismem z dnia 3 grudnia 2008 r. strona podtrzymała swój wniosek o umorzenie całości zadłużenia, załączając decyzję Prezydenta Miasta P. nr [...]o przyznaniu dodatku mieszkaniowego oraz zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w P. potwierdzające jej status jako osoby bezrobotnej.

W wyniku analizy zgromadzonych dowodów, organ stwierdził, że łączna kwota świadczeń uzyskiwanych przez zobowiązaną z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych w 2007 r. wyniosła 2.883,20 zł, ponadto z kasy Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej otrzymała kwotę 945,30 zł. jako zasiłki okresowe z tytułu bezrobocia oraz zasiłki celowe. Na rzecz syna B. w 2007 r. Miejskie Centrum Pomocy Społecznej wypłaciło kwotę 3.868,00 zł. tytułem zaliczek alimentacyjnych, zasiłku rodzinnego oraz zasiłku celowego. W okresie zimowym, tj. od listopada 2007 r. do kwietnia 2008 r. strona otrzymywała dodatek mieszkaniowy w wysokości 375,42 zł. miesięcznie.

W 2008 r. zobowiązana była w dalszym ciągu uczestnikiem programu prac społecznie użytecznych organizowanych przez Klub Integracji Społecznej z siedzibą w P. Łączna kwota świadczeń uzyskanych przez nią z tego tytułu w okresie od stycznia do maja 2008 r. wyniosła 1.260,00 zł. W 2008 r. Miejskie Centrum Pomocy Społecznej wypłaciło jej kwotę 888 zł. tytułem zasiłków okresowych oraz zasiłku celowego Na rzecz syna B. otrzymała z Centrum Pomocy Społecznej kwotę 3.330,00 zł., na która składały się: zaliczka alimentacyjna, zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

Ze złożonych dokumentów wynika, że strona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w P., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (data rejestracji 20 października 2008 r.). Mocą decyzji Prezydenta Miasta P. nr [...] przyznano jej dodatek mieszkaniowy na okres od 1 grudnia 2008 r. do 31 maja 2009 r., w wysokości 214,25 zł. miesięcznie.

W piśmie z dnia 3 grudnia 2008 r. dłużniczka wskazała, że złożyła wniosek o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej, który pozostał bez odpowiedzi, a jedyne świadczenie jakie wypłaca Miejskie Centrum Pomocy Społecznej to zasiłek rodzinny na rzecz syna B. w kwocie 64 zł. Podała również, że wyrokiem z dnia 14 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy w P. podwyższył jej kwotę alimentów dla syna z 250 zł. do 480 zł. miesięcznie.

W dalszej części uzasadnienia organ powołał się na pismo Urzędu Miejskiego w P. Wydział Spraw Lokalowych Referat Dodatków Mieszkaniowych nr SL.I.KR.71433/1/2009, z którego wynika, że w 2008 r. strona posiadała także dodatkowe dochody ze źródeł nieudokumentowanych - średnio 250 zł. miesięcznie oraz z tytułu wykonywanej pracy w okresie od sierpnia do października 2008 r. - średnio 730 zł. miesięcznie. W piśmie tym wyszczególniono wszystkie dochody członków rodziny zobowiązanej deklarowane w procesie ubiegania się o dodatek mieszkaniowy, a osiągnięte na przestrzeni dwóch ostatnich lat. Średni miesięczny dochód deklarowany przez stronę w dwóch ostatnich wnioskach o przyznanie dodatku mieszkaniowego, a więc za okres od stycznia do marca i od sierpnia do września 2008 r. to kwota przekraczająca 1.400,00 zł.

W opinii organu wymieniony materiał dowodowy potwierdza zasadność decyzji odmawiającej umorzenia przedmiotowych należności.

Organ wskazał na art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność zachodzi między innymi w sytuacji gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika oraz gdy nastąpiło zaprzestanie działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności.

W ocenie organu w przypadku B. N. żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 dotycząca całkowitej nieściągalności nie została spełniona. Nadal prowadzone jest bowiem postępowanie egzekucyjne, które pomimo bezskuteczności, nie zakończyło się stwierdzeniem braku majątku.

Rozpatrując kwestię umorzenia w trybie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, póz. 1365) powoływanego dalej jako "rozporządzenie", wydane na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności należy uwzględnić tu możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny.

Po przeanalizowaniu załączonego materiału dowodowego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie podzielił opinii strony, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia warunki do umorzenia.

Pomimo faktu, że zobowiązana pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, deklaruje osiąganie dochodu ze źródeł nieudokumentowanych, ponadto otrzymuje świadczenia pieniężne z Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej. Posiada ponadto możliwość uzyskiwania dodatkowych świadczeń z tytułu prac społecznie użytecznych i jest to dochód, który nie podlega potrąceniom egzekucyjnym. Dochód deklarowany przez stronę we wnioskach o dodatek mieszkaniowy wynosi ok. 1.400 zł., co zdaniem organu pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanej i jej rodziny.

Przewlekła choroba strony, potwierdzona zaświadczeniem lekarskim z dnia 3 września 2007 r. nie wpłynęła w żaden sposób na uzyskanie przez nią statusu osoby bezrobotnej oraz zdolność wykonywania prac społecznie użytecznych, podejmowanie pracy stałej oraz uzyskiwanie dochodu ze źródeł nieudokumentowanych. Długotrwałość choroby, a co za tym idzie pozostawanie pod ciągłą opieką poradni lekarskiej w żaden sposób nie wpływa negatywnie na możliwość samodzielnego zarobkowania. Brak jest jakiegokolwiek dowodu medycznego, który wykluczałby podjęcie zatrudnienia i osiągania stałego dochodu. Brak jest także jakichkolwiek dowodów potwierdzających poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

W ocenie organu strona nie spełnia przesłanek do umorzenia należności w trybie rozporządzenia, ponieważ deklarowany przez nią dochód gwarantuje zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a wielokrotnie powoływana przez nią długotrwała choroba w żaden sposób nie wpływa na możliwości zarobkowania.

Organ zaznaczył również, że osoba decydująca się na rozpoczęcie działalności gospodarczej musi być przygotowana na ponoszenie ryzyka. System ubezpieczeń społecznych nie przewiduje możliwości nieopłacenia składek w przypadku nie osiągania dochodu z działalności lub osiągania w niskiej wysokości. Dlatego też osoba zobowiązana do zapłaty składek nie może uzasadniać nieopłacenia ich niskim dochodem czy tez nieopłacalnością prowadzonej działalności.

Decyzja Prezesa ZUS została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przez B. N., która zarzuciła jej sprzeczność z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego i wniosła o wyjaśnienie organowi podstaw uchylenia przez WSA w Warszawie wcześniejszej decyzji nr [...]oraz rozpatrzenie czy zasadne jest żądanie przeznaczenia jej minimalnych dochodów, uzyskanych ze środków publicznych na pokrycie zaległych składek, które również maja taki charakter.

W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że obecnie jest bezrobotna bez prawa do zasiłku, ale w kwietniu podejmie pracę bibliotekarki na stażu w Miejskiej Bibliotece Publicznej z wynagrodzeniem 670 zł. miesięcznie. Na inne dochody jej rodziny składają się alimenty na rzecz syna, obniżone wyrokiem SR w P. z dnia 10 lutego 2009 r. do kwoty 250 zł. oraz dodatek mieszkaniowy i zasiłek rodzinny na syna w kwocie 64 zł. miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 3 sierpnia 2009 r. pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi naruszenie art. 8, 11, 77, 80, 81, 107 § 3 K.p.a. W uzasadnieniu stwierdził m. in., że organ automatycznie przyjął średni dochód skarżącej, wskazany we wniosku o dodatek mieszkaniowy. Stwierdził również, że przy ustalaniu dochodu skarżącej alimentów nie można brać pod uwagę, gdyż przysługują one jej dzieciom.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 170 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten statuuje moc wiążącą prawomocnego orzeczenia sądu jako aktu władzy państwowej. Jej swoistość wyraża się w tym, że obejmuje także inne sądy (w tym Naczelny Sąd Administracyjny) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Podmioty te są więc związane faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis powołanego przepisu polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyr. NSA z 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl).

Na podstawie art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Ocena prawna, o której mowa we wskazanym przepisie, jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Do utraty mocy wiążącej orzeczenia sądu dochodzi natomiast w sytuacji: 1) zmiany ustawy, 2) zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, które zostaną ustalone po wydaniu orzeczenia sądowego, a także 3) po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym trybie. Stanowisko takie nie budziło najmniejszych wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przed reformą – por. np. wyr. z 27 czerwca 1990 r., SA/Wr 137/90 (ONSA 1990, nr 2–3, poz. 51) czy też wyr. NSA z 26 czerwca 2000 r., I SA/Ka 2408/98 (LexPolonica), nie budzi ich i dzisiaj - por. np. wyr. WSA w Warszawie z 7 grudnia 2005 r., VII SA/Wa 841/05, LEX nr 190857.

Jeżeli zatem po wydaniu orzeczenia sądu, rozpoznając ponownie sprawę, organ dokona odmiennego ustalenia stanu faktycznego, którego nie badał sąd, to orzeczenie sądu i wydane w nim zalecenia nie wiążą organu w tym zakresie, który dotyczy wyłącznie poprzedniego stanu faktycznego i nie mają bezpośredniego odniesienia do ponownie ustalonego odmiennego stanu faktycznego sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

W rozpoznawanej sprawie wiąże wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2008 r., V SA/Wa 1200/08, uchylający wcześniejszą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] r., nr [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że organ nie dokonał kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącej, pod kątem przesłanek umorzenia zawartych w 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia. Prezes Zakładu nie wskazał, na czym oparł swój wniosek, że spłata zadłużenia przez skarżącą przy wykazanych niskich dochodach (ok. 1000 zł. miesięcznie) nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny. Nie wziął również pod uwagę źródeł świadczeń uzyskiwanych przez skarżącą, które w całości pochodzą ze środków publicznych.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ dokonał odmiennego ustalenia stanu faktycznego, którego nie badał WSA w Warszawie. Powołując się na pismo Urzędu Miejskiego w P. Wydział Spraw Lokalowych Referat Dodatków Mieszkaniowych z dnia 6 stycznia 2009 r. (k.100-101 akt adm.), organ wykazał, że w 2008 i 2009 r. oprócz dochodów pochodzących ze środków publicznych, strona posiadała także inne dochody, pochodzące ze źródeł nieudokumentowanych, które sama zadeklarowała. W okresie od 1 listopada 2007 r. do 31 października 2008 r. była to kwota 1.520 zł., zaś w okresie od 1 grudnia 2008 r. do 31 maja 2009 r. – 750 zł. i 2.198,69 zł. z tytułu pracy. Zważywszy na datę wskazanego pisma, kwoty odnoszące do ostatniego z wymienionych okresów stanowią najprawdopodobniej dochody prognozowane. Podczas rozmowy pracownika organu ze skarżącą w dniu 28 stycznia 2009 r. została ona zapytana z jakiego źródła pochodzą dochody nieudokumentowane, które zadeklarowała w postępowaniu dotyczącym dodatku mieszkaniowego (notatka służbowa – k. 105 akt adm.). Skarżąca nie złożyła żadnych wyjaśnień na ten temat, nie zaprzeczyła jednak, że fakty takie miały miejsce. Nie jest przy tym istotne, że skarżąca we wniosku o dodatek mieszkaniowy podała swoje przeciętne dochody, wyliczone średnio na przestrzeni kilku miesięcy (jak zarzuca pełnomocnik w piśmie procesowym), gdyż w sprawach dotyczących umorzenia zaległości z tytułu składek organ ocenia dochód uzyskiwany w pewnym okresie, poprzedzającym datę wydania decyzji, stąd też wykazanie dochodu uśrednionego stanowi także wiarygodny element stanu faktycznego, który należy wziąć pod uwagę. Podkreślić należy również, że szczegółowe wyliczenie nieudokumentowanego dochodu skarżącej nie było możliwe, gdyż nie złożyła ona w tym zakresie żadnych wyjaśnień.

W tej sytuacji, skoro organ wykazał, że w badanym okresie skarżąca uzyskiwała dochody z różnych źródeł, nie tylko ze środków publicznych, to zalecenie WSA w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 4 września 2008 r., dotyczące rozważania czy zasadne jest żądanie przeznaczenia środków zobowiązanej w całości pochodzących ze źródeł publicznych, na pokrycie zaległych składek, które również mają taki charakter – staje się bezprzedmiotowe i przestaje wiązać.

Wiąże natomiast zalecenie dotyczące kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącej, pod kątem przesłanek umorzenia należności, zawartych w 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia, które, w ocenie składu orzekającego, zostało wykonane.

W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z ust. 3 art. 28 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a).

Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego.

Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505).

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, egzekucja prowadzona wobec skarżącej okazała się bezskuteczna, jednakże formalnie nie zakończyła się stwierdzeniem braku majątku. Wbrew ocenie Prezesa ZUS, może to świadczyć o całkowitej nieściągalności w tym okresie, na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., mimo niezakończenia egzekucji postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Pomijając zatem błędną ocenę prawną, która nie miała wpływu na wynik sprawy, należy stwierdzić, że opisana sytuacja faktyczna była znana organowi, co jednoznacznie wynika z treści decyzji i została wzięta pod rozwagę przy wypracowaniu zajętego stanowiska. Podkreślić należy bowiem, że nawet spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności nie powoduje automatycznie obowiązku umorzenia należności przez organ.

Odnosząc się natomiast do przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należy stwierdzić, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie.

W niniejszym przypadku skarżąca otrzymuje pewien stały dochód, wskazany kwotowo w zaskarżonej decyzji, przeznaczony również na utrzymanie dziecka. Wprawdzie podjęcie spłaty zaległej należności pogorszy jej sytuację (co jest niewątpliwe), nie daje to jednak wystarczającej podstawy aby dług umorzyć. Organ nie przeczy, że sprostanie obciążeniu skarżącej wymaga znacznego wysiłku, jednakże na obecnym etapie postępowania ocenił, że jest to możliwe do udźwignięcia.

Jedną z przesłanek do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wykazał organ, przewlekła choroba strony nie wpłynęła na uzyskanie przez nią statusu osoby bezrobotnej oraz zdolność wykonywania prac społecznie użytecznych, a także na podejmowanie pracy stałej oraz uzyskiwanie dochodu ze źródeł nieudokumentowanych. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby przypadłość skarżącej wykluczała podjęcie zatrudnienia i osiąganie stałego dochodu. Zobowiązana nie wykazała również, aby poniosła stratę materialną w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Skarżąca aktywnie korzysta z różnych form poszukiwania pracy, co organ wykazał i przeanalizował, ze skargi wynika również, że istnieje duża szansa na podjęcie stałego zatrudnienia na stanowisku bibliotekarki.

Podkreślić należy również, że choć alimenty rzeczywiście należą się dziecku skarżącej, na co zwraca uwagę jej pełnomocnik w piśmie procesowym, stanowią jednak dochód gospodarstwa domowego strony. Dziecko to jest bowiem członkiem rodziny skarżącej, o którym stanowi § 2 ust. 3 rozporządzenia, wspólnie z nią zamieszkującym i gospodarującym.

W tej sytuacji dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego.

Sąd nie stwierdził również, aby w sprawie doszło do naruszenia art. 8 K.p.a., formułującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, gdyż nie stanowi o tym przyjęcie rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez stronę, w sytuacji, gdy organ prawidłowo zebrał materiał dowodowy oraz wskazał i wyjaśnił zastosowaną podstawę prawną. Nie naruszono także zasady przekonywania, wynikającej z art. 11 K.p.a., gdyż w uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy załatwieniu sprawy. Materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co spełnia wymogi art. 77 § 1 K.p.a. Nie uchybiono również zasadzie swobodnej oceny dowodów z art. 80 K.p.a., która oznacza, że organ według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych oraz wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z akt sprawy nie wynika również, aby uniemożliwiono skarżącej wypowiedzenie się co do zebranego materiału i przeprowadzonych dowodów (art. 81 K.p.a.).

Ogólnie można stwierdzić zatem, że treść zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 K.p.a.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

M.Ko.