Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 473/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 33 (1) ust. 3 i art. 33 (9) ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 lipca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 306/07 w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 lipca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 306/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku końcowego na aplikację radcowską oraz stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.

Sąd uznał za miarodajne następujące ustalenia faktyczne:

Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. stwierdziła, że S. W. uzyskała negatywny wynik z egzaminu (189 punktów).

Po rozpatrzeniu odwołania, w którym S. W. zakwestionowała w szczególności poprawność sformułowania dwóch pytań egzaminacyjnych, Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę z dnia [...] lipca 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół, uchwała Komisji podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami, zaś ponowne przeliczenie punktów wykazało, że skarżąca uzyskała wynik 189 punktów.

Minister Sprawiedliwości dokonał analizy testu i karty odpowiedzi w odniesieniu do zakwestionowanych w odwołaniu pytań testowych nr 58 i 202, wskazał na podstawę prawną swojego stanowiska i w konsekwencji uznał, iż wynik egzaminu skarżącej został ustalony prawidłowo, jako wynik negatywny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpatrzeniu skargi S. W. uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu. Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów strony skarżącej Sąd I instancji podniósł, iż skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska wyrażonego m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 lutego 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 2108/06, z którego wynika, iż w zakresie kognicji sądu administracyjnego nie mieści się ocena prawidłowości dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości interpretacji odpowiedzi na pytania testowe, udzielonych przez osobę odwołującą się od uchwały komisji egzaminacyjnej ustalającej wynik egzaminu.

Zdaniem Sądu przyjęcie powyższej tezy uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Sąd administracyjny nie może abstrahować w ramach przeprowadzanej kontroli sądowoadministracyjnej od konkretnych zarzutów merytorycznych sformułowanych przez stronę skarżącą w zakresie poszczególnych pytań testowych; nie może w ramach kontroli ograniczać się wyłącznie do zbadania, czy Komisja Egzaminacyjna, a następnie Minister Sprawiedliwości poprawnie podliczyli punkty, czy też nie naruszyli innych proceduralnych wymogów konkursowych, a także nie może poprzestać na generalnym ustaleniu, że Minister ustosunkował się do zarzutów strony skarżącej, nie badając przy tym w ogóle, czy argumenty użyte przez ten organ dla uzasadnienia wydanej decyzji - odpowiadają prawu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. powołał się na treść wyroku NSA z dnia 13 kwietnia 2000 r. (sygn. akt II SA 139/00 nie publ.) z którego wynika, że w sytuacji, gdy istnieje w doktrynie oraz literaturze przedmiotu więcej niż jeden pogląd, to nie można uznać za prawidłowe przeprowadzenie konkursu, w którym w odpowiedzi na postawione pytanie opowiedzenie się za jednym z nich skutkuje uznaniem odpowiedzi za wadliwą.

Sąd stwierdził, że w myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Odnosząc się do zakwestionowanych przez skarżącą pytań nr 122, 191, oraz 202 Sąd uznał, że pytania te mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikacje radcowską, zostały one sformułowane zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaś odpowiedź wskazana przez organ jako właściwa wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. W ocenie Sądu, jeżeli chodzi o pytania nr 19, 198, 213, uznać należy, że organ w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą.

Sąd uznał za zasadne zastrzeżenia dotyczące pytań nr 74 i nr 58.

Pytanie nr 74 dotyczyło przejścia ryzyka przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy na kupującego z chwilą powierzenia jej przez sprzedającego przewoźnikowi.

W ocenie Sądu z powołanych przez Ministra przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności z art. 544 § 2 k.c., nie wynika jednoznacznie, iż w pytaniu nr 74 prawidłowa jest odwiedź "A". Poglądy doktryny w tej kwestii są podzielone, a powołana przez organ uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 1997 r. została przyjęta krytycznie (vide: glosa Jerzego P. Naworskiego /w:/ Monitor Prawniczy z 1997 r., nr 9, s. 360; Wojciech J. Katner /w:/ System Prawa Prywatnego, Tom 7, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r., s. 122-123). Sąd zwrócił uwagę na niejasność pytania 74. Z przepisu art. 544 § 1 k.c. wynika, iż sprzedawca i kupujący umówili się, że rzecz ma być przesłana za pośrednictwem przewoźnika do innego miejsca niż miejsce spełnienia świadczenia. Z hipotezy pytania testowego nr 74 nie wynika natomiast, aby sprzedawca i kupujący umówili się, że towar zostanie przesłany do innego miejsca niż miejsce spełnienia świadczenia. Jest to założenie, które czyni organ. Pytanie nie wykluczało sytuacji omyłkowego przesłania towaru przez sprzedającego do miejsca nie będącego miejscem spełnienia świadczenia. W kontekście powyższego, zasadny jest zarzut skarżącej, że konstrukcja pytania powoduje stan dezinformacji. W orzeczeniu z dnia 23 września 2003 r. sygn. akt I SA 2394/01 (Lex nr 159235) NSA wskazał, iż pytania egzaminacyjne powinny być tak sformułowane, aby odpowiadający, odpowiednio przygotowany teoretycznie i praktycznie, rozumiał ich sens i istotę. Pytania testowe muszą zatem być jednoznaczne. Wskazania te należy również odnieść do testu rozwiązywanego w ramach egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja nie zawiera szczegółowego uzasadnienia w kwestii pytania nr 74, co w istocie stanowi naruszenie art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a., albowiem przedstawienie dopiero w odpowiedzi na skargę stanowiska organu, nie wyczerpuje obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, a brak uzasadnienia w tym zakresie de facto uniemożliwia pełną kontrolę decyzji.

Sąd uwzględnił także zarzut skarżącej dotyczący pytania nr 58, do którego organ odniósł się w motywach zaskarżonej decyzji, stwierdzając, że zastrzeżenia budzi przyjęcie przez organ, że w kwestionowanym pytaniu nr 58 prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź wskazana w kluczu odpowiedzi (odpowiedź A). Zdaniem Sądu w doktrynie istnieją liczne poglądy, wedle których przyjmuje się, iż w świetle art. 1091 § 1 i nast. k.c. przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi, mają prawo udzielenia prokury, ponieważ podlegają obowiązkowi wpisu. Sąd przytoczył konkretne stanowiska prezentowane w doktrynie, zgodnie z którymi przedsiębiorca będący osobą fizyczną może udzielić prokury o jakiej mowa w art. 1091 § 1 k.c.

Sąd wskazał ponadto, że dla uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu skarżącej brakowało 1 punktu, a organ uwzględniał już odwołania innych zdających, z uwagi na pojawiające się wątpliwości dotyczące poprawnej odpowiedzi. Oznacza to, że w przypadku pojawiających się niejasności organ dopuszczał możliwość weryfikacji testu wyboru przygotowanego przez zespół konkursowy na podstawie przepisu art. 332 ust. 4 ustawy o radcach prawnych.

Sąd I instancji stwierdził, że Minister Sprawiedliwości nie wykazał dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonujących o trafności swojego rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie pytania nr 74, gdyż do tego pytania odniósł się tylko w odpowiedzi na skargę, dlatego wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję, jako uchybiającą w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te w konsekwencji mogły mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy, tym bardziej, jeśli uwzględni się fakt, iż skarżąca uzyskała jeden punkt mniej od wymaganego minimum określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Minister Sprawiedliwości złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie oddalenie skargi, a także zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie:

art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, poprzez wadliwe przyjęcie, że organ nieprawidłowo sformułował pytania nr 58 i 74, z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, tj. w sposób niejednoznaczny, opierając ich treść nie na przepisach prawa, a jedynie na zagadnieniach spornych i budzących wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie, i w konsekwencji powodując niemożliwość udzielenia na nie jednej prawidłowej odpowiedzi;

art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, poprzez dokonanie przez sąd merytorycznej oceny argumentów organu, odnośnie prawidłowości wskazanych w kluczu prawidłowych odpowiedzi na zaskarżone pytania testowe z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską;

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) poprzez wadliwe przyjęcie, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że z treści art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych nie wynika, że pytania egzaminacyjne mają odnosić się jedynie do konkretnych przepisów prawa, gdyż egzamin ma polegać na sprawdzeniu wiedzy kandydata z zakresu prawa. Stąd w teście egzaminacyjnym znajdują się pytania dotyczące ogólnych zasad prawa czy poszczególnych instytucji prawnych, które nie znajdują odzwierciedlenia w konkretnych przepisach, a wynikają z nauki prawa. Jedynym ograniczeniem jest art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który określa, że pytania dotyczące danej dziedziny prawa powinny być sformułowane w taki sposób, aby tylko jedna z przedstawionych odpowiedzi była prawidłowa. Nic nie stoi więc na przeszkodzie aby pytania dotyczyły także zagadnień spornych, czy też nawet niejednoznacznie przedstawianych w orzecznictwie lub doktrynie pod warunkiem jednak, że zaproponowane odpowiedzi pozwalają na wskazanie tylko jednej prawidłowej.

Organ podniósł, że nie jest prawdą, iż pytania nr 58 i 74 z testu na aplikację radcowską, naruszają art. 331 ust. 3 w zw. z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Treść i tematyka tych pytań, mieści się bowiem w ustalonym przedmiotowym zakresie egzaminu. Pytania te, zgodne są także z treścią art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, gdyż spośród zaproponowanych w nich odpowiedzi tylko jedna jest prawidłowa.

Wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, iż Sąd nie ma uprawnień do oceny prawidłowości, dokonanej przez organ interpretacji odpowiedzi na pytanie testowe, a tym bardziej nie ma uprawnień do wskazywania, która odpowiedź jest prawidłowa. Przyjmując odmienne założenie, Sąd występowałby w sprawie jako organ trzeciej instancji rozstrzygając de facto wynik egzaminu konkursowego, do czego w żadnym wypadku nie jest uprawniony. Sąd uprawniony jest natomiast do oceny, pod kątem zgodności z przepisami postępowania, działań organu w ramach egzaminu konkursowego oraz sprawdzenia czy organ w ramach całości procedury egzaminacyjnej, nie naruszył przepisów. W niniejszej sprawie Sąd I instancji zakwestionował argumentację Ministra odnośnie pytań nr 58 i 74, uznając na podstawie ich interpretacji, iż możliwe są inne prawidłowe odpowiedzi. Takie stanowisko jest całkowicie sprzeczne z rolą Sądu, polegającą jedynie na kontroli działań organów administracji.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości zarzut, iż nie odniósł się on szczegółowo w wydanej decyzji do twierdzeń S. W. odnośnie pytania nr 74, a uczynił to w odpowiedzi na skargę, nie oznacza, iż pytanie to nie zostało poddane kontroli przez organ w ramach postępowania odwoławczego. Jak Sąd wskazał w uzasadnieniu, Minister Sprawiedliwość dokonał analizy zarówno testu jak i karty odpowiedzi, w szczególności mając na uwadze zakwestionowane pytania. Należy jednak podkreślić, iż dokonując powyższej analizy organ miał na uwadze wszystkie 250 pytań. Taki zakres kontroli wynika z ustawy o radcach prawnych, a potwierdzeniem jej dokonania jest stwierdzenie, iż Minister dokonał wnikliwej analizy akt osobowych S. W., zwłaszcza zawartego w nich testu i karty odpowiedzi oraz całości dokumentacji związanej z egzaminem konkursowym.

Kasator zarzucił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylając decyzję Ministra oceniał ją z punktu widzenia słuszności podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, o czym świadczyć może wskazanie, iż do uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu, zabrakło S. W. tylko jednego punktu. Taka ocena Sądu jest nieuprawniona, gdyż kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej nie jest dokonywana według kryteriów słuszności, a jedynie pod względem zgodność z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Minister Sprawiedliwości, wnikliwie oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, uznał - dokonując swobodnej oceny dowodów, że odwołanie S. W. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wynik z egzaminu konkursowego został ustalony prawidłowo. Nie była to ocena dowolna, gdyż została w wyczerpujący sposób uzasadniona, ze wskazaniem na konkretne przepisy prawa. Tym samym Sąd błędnie wskazał na naruszenie przez organ odwoławczy przepisów art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

S. W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej Minister Sprawiedliwości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa procesowego tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a., a także naruszenie prawa materialnego tj. art.331 ust.3 i 339 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych( Dz. U. z 2002 r. nr 123, poz.1059 z zm.), dalej: u.r.pr. oraz naruszenie art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie ocenić należy najdalej idący zarzut naruszenia ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i wyjścia poza granice kompetencji sądu administracyjnego. Zarzut ten nie jest trafny. Błędny jest pogląd kasatora, że sąd administracyjny ze względów ustrojowych nie jest powołany do badania merytorycznej prawidłowości argumentacji Ministra, co do poprawności pytań i odpowiedzi testowych. Treść ustawy prawo ustroju sądów administracyjnych wskazuje, że sądy te zasadniczo powołane są do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przepisy ustrojowe nie ograniczają płaszczyzn badania legalności decyzji, zatem podlega ona wszechstronnej ocenie, co do szeroko rozumianej poprawności merytorycznej i procesowej. W świetle treści art. 1 powołanej ustawy brak uzasadnienia prawnego by twierdzić, że sąd administracyjny kontrolując legalność decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu testowego na aplikację radcowską działa w sposób ograniczony i nie może merytorycznie oceniać argumentacji Ministra co do poprawności odpowiedzi na poszczególne pytania testowe.

Wskazać należy, że osobie zdającej test egzaminacyjny służy odwołanie od wyniku egzaminu. Jak trafnie wywiódł Sąd I instancji postępowanie egzaminacyjne jest postępowaniem administracyjnym. Konsekwencją tego poglądu jest stosowanie do działania Ministra przepisów k.p.a. dotyczących postępowania w II instancji. Oznacza to, że Minister ocenia sprawę ustalenia wyniku egzaminu w świetle całokształtu okoliczności i bada, czy wynik ten został prawidłowo ustalony przez Komisję Egzaminacyjną działającą jako organ I instancji. Prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu zależy od 1/ prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, 2/ prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata, 3/ prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych, na które składają się np. skład komisji, prawidłowość protokołów itd. Badając prawidłowość ustalenia wyniku egzaminu Minister bada sprawę we wszystkich wskazanych wyżej aspektach, a od wyniku tego badania zależy ocena prawidłowości ustalenia wyniku egzaminu. Błędny jest pogląd, że Minister ocenia tylko poprawność procedur, albo tylko zgodność odpowiedzi udzielonych przez kandydata z tzw. kluczem odpowiedzi. Minister ocenia cały egzamin, także merytoryczną poprawność pytań i merytoryczną poprawność odpowiedzi wskazanych w kluczu, jako prawidłowe. Od wyniku tej oceny zależy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodność prawem decyzji o ustaleniu wyniku egzaminu. Ze wskazanych względów uznać należy, że Sąd I instancji działał w granicach przyznanych mu uprawnień kontrolnych, a zarzut naruszenia przepisów Prawa o ustroju sądów administracyjnych jest nieuzasadniony.

Przechodząc do oceny dalszych zarzutów kasacyjnych przypomnieć należy, że kontroli kasacyjnej, sprawowanej w granicach zakreślonych podstawami skargi kasacyjnej, poddany został wyrok Sądu I instancji wydany w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem sąd uwzględnia skargę i uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie, w której Sąd I instancji uchylił rozstrzygnięcie administracyjne z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., aby skarga kasacyjna była skuteczna, musi opierać się na uzasadnionym poglądzie, że naruszenie tego właśnie przepisu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, a jej autor zobowiązany jest do wykazania, że do naruszenia przepisów postępowania w toku postępowania administracyjnego w ogóle nie doszło, albo, że do uchybień proceduralnych doszło, jednak nie mogły one mieć istotnego wpływu na wynik postępowania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji uznał, że Minister Sprawiedliwości nie wykazał okoliczności przekonywujących o trafności swojego rozstrzygnięcia w zakresie pytania testowego nr 74 i nr 58, czego skutkiem było naruszenie zasad postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Stanowisko to Naczelny Sąd Administracyjny podziela jedynie w odniesieniu do pytania nr 74.

Sąd I instancji zasadnie podniósł wątpliwości związane ze sformułowaniem pytania nr 74 i wskazał na istniejące spory doktrynalne dotyczące problemu odpowiedzialności za rzeczy wydane przewoźnikowi. Pytanie nr 74 dotyczyło przejścia ryzyka przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy na kupującego z chwilą powierzenia jej przez sprzedającego przewoźnikowi. W ocenie Sądu I instancji z powołanych przez Ministra przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności z art. 544 § 2 k.c., nie wynika jednoznacznie, iż w pytaniu nr 74 prawidłowa jest odwiedź "A". Poglądy doktryny w tej kwestii są podzielone, a powołana przez organ uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 1997 r. została przyjęta krytycznie (vide: glosa Jerzego P. Naworskiego /w:/ Monitor Prawniczy z 1997 r., nr 9, s. 360; Wojciech J. Katner /w:/ System Prawa Prywatnego, Tom 7, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r., s. 122-123). Sąd zwrócił uwagę na niejasność pytania 74. Z przepisu art. 544 § 1 k.c. wynika, iż sprzedawca i kupujący umówili się, że rzecz ma być przesłana za pośrednictwem przewoźnika do innego miejsca niż miejsce spełnienia świadczenia. Z hipotezy pytania testowego nr 74 nie wynika natomiast, aby sprzedawca i kupujący umówili się, że towar zostanie przesłany do innego miejsca niż miejsce spełnienia świadczenia. Jest to założenie, które czyni organ. Sąd stwierdził, że pytanie nie wykluczało sytuacji omyłkowego przesłania towaru przez sprzedającego do miejsca nie będącego miejscem spełnienia świadczenia.

Stanowisko Sądu jest trafne. Pytanie nr 74 nie jest precyzyjne, a skoro zgodna z kluczem odpowiedz na to pytanie wymaga znajomości, kontrowersyjnego zresztą orzeczenia Sądu Najwyższego, to budzi wątpliwości jego zgodność z art.331 i art.339 u.r.pr. Tę kwestię powinien Minister rozważyć ponownie, gdyż jego argumentacja kwestii tej nie uwzględnia.

Nie są natomiast zasadne wątpliwości Sądu I instancji co do prawidłowości sformułowania pytania nr 58 i w konsekwencji tego czy Minister Sprawiedliwości trafnie uznał, że skarżąca udzielając na sporne pytanie nr 58 odpowiedzi przewidzianej pkt. b, dokonała nieprawidłowego wyboru.

Pytanie nr 58 brzmiało: Prokury może udzielić: a) spółdzielnia mieszkaniowa, b) Jan K. -przedsiębiorca jednoosobowy, c) spółka kapitałowa w likwidacji.

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "b". Tymczasem przedsiębiorca jednoosobowy, o jakim mowa w pytaniu nr 58 pkt b, mógłby udzielić prokury tylko wówczas, gdyby spełniał przesłanki określone w art. 1091 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającemu obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw.

W art. 36 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 ze zm.) określono podmioty podlegające wpisowi do rejestru przedsiębiorstw. Wśród wymienionych tam podmiotów brak jest jednoosobowych przedsiębiorców krajowych, a zatem nie podlegają oni obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw.

Zauważyć w tym miejscu należy, że przedsiębiorca będący osobą fizyczną może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.). W związku z powyższym nie powinno budzić wątpliwości, iż skarżąca na powyższe pytanie nie udzieliła prawidłowej odpowiedzi, gdyż jednoosobowy przedsiębiorca nie podlega obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców.

W art. 1091 § 1 k.c. nie chodzi przy tym o przedsiębiorcę, który formalnie istnieje, choć nie został jeszcze zarejestrowany, lecz o przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw. Stąd też, skoro z przepisu art. 1091 § 1 k.c. wprost wynika, iż skarżąca na sporne pytanie nie udzieliła prawidłowej odpowiedzi, nie zachodziła potrzeba sięgania przez Sąd I instancji do wątpliwości prezentowanych w doktrynie, bliżej przytoczonej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W tym stanie rzeczy Sąd zasadnie uchylił decyzję z powodu naruszenia przez Ministra art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., gdyż wyjaśnienie poprawności pytania nr 74 było konieczne, a ustalenie jego wadliwości mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut naruszenia przez Sąd prawa procesowego nie jest więc uzasadniony.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, NSA stanął na stanowisku, że prezentowana przez Sąd I instancji wykładnia art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 u.r.pr. jest prawidłowa. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w wyrokach sygn. akt II GSK 310/07 i II GSK 355/07, że z art. 339 ust. 1 u.r.pr. wynika obowiązek najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego pytania i każdego zestawu odpowiedzi, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej i podkreśla, że relacja między odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego. W świetle treści art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 u.r.pr. należy uznać, że pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne, a taka precyzja i jednoznaczność możliwa jest wtedy, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa, nie zaś z ich interpretacji przez doktrynę i orzecznictwo. Kandydat na aplikanta powinien bowiem reprezentować szeroki, ale podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie pogłębiać trakcie ponad 3 i pół letniej aplikacji. Nie jest więc prawidłowe formułowanie pytań testowych w taki sposób, aby zgodna z kluczem odpowiedź wymagała od kandydata opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego lub orzeczniczego. Egzamin na aplikację nie jest bowiem momentem, w którym tego typu wiedza jest konieczna dla dalszego efektywnego kształcenia aplikanta. Dokonana przez Sąd I instancji wykładnia przepisów u.r.pr. dotycząca sposobu sformułowania pytań egzaminacyjnych na aplikację była więc prawidłowa, a zarzut naruszenia prawa materialnego jest nieuzasadniony.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art.184 p.p.s.a.