Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1066/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły Sędziowie: WSA Mirosław Montowski WSA Krystyna Tomaszewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2019 r. sprawy ze skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzgodnienia pozwolenia na budowę oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca) jest postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: MKiDN) z dnia [...] marca 2019 r., w sprawie odmowy uzgodnienia pozwolenia na budowę wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Starosta [...] zwrócił się pismem z dnia 14 września 2018 r., znak [...] do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o uzgodnienie pozwolenia na budowę zespołu trzech budynków handlowo-usługowych wraz z pylonem, parkingiem, drogami wewnętrznymi oraz niezbędną infrastrukturą techniczną, w tym przyłączem wodociągowym, na działkach nr ew. [...] i [...] ark. [...] w B. przy ul. K.

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej: [...]WKZ) postanowieniem z dnia [...] października 2018 r., znak [...], wydanym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. a, art. 7 pkt 4, art. 89 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2017 r, poz. 2187 ze zm., dalej: u.o.z.) oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1332 ze zm., dalej: Prawo budowlane) nie uzgodnił pod względem konserwatorskim robót budowlanych związanych z budową zespołu trzech budynków handlowo-usługowych wraz z pylonem, parkingiem, drogami wewnętrznymi oraz niezbędną infrastrukturą techniczną, w tym przyłączem wodociągowym, z lokalizacją na działkach nr [...] i [...], ark. [...], położonych w B. przy ul. K., usytuowanych w obszarze cmentarza żydowskiego, ujętego w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków.

W uzasadnieniu wskazano, iż na działkach inwestycyjnych nr [...], nr [...], nr [...] (bez fragmentu płn.), nr [...] (bez fragmentu płn.) istniał przed II wojną światową, w czasie wojny, a także krótki czas po wojnie cmentarz żydowski. Przedmiotowy cmentarz usytuowany na wyżej wymienionych działkach został włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków włączając kartę ewidencyjną cmentarza do wojewódzkiej ewidencji zabytków uznał, że cmentarz żydowski znajdujący się na nieruchomościach oznaczonych jako działki nr [...], nr [...], nr [...] (bez fragmentu płn.), nr [...] (bez fragmentu płn.) spełnia kryteria zabytku i spełnia przesłanki uznania nieruchomości za zabytek. Z uwagi na powyższe przedmiotowy teren podlega prawnej ochronie konserwatorskiej zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r, poz. 1332 ze zm.).

Uchwalony Uchwałą Rady Miejskiej w B. Nr [...] z dnia [...] listopada 2000 r. miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta B. (opublikowany w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] nr [...], poz. [...] z [...] lutego 2001 roku), wskazuje możliwość realizacji na ww. terenie wielofunkcyjnego terenu usług komercyjnych i publicznych (symbol 2.U.3) i terenu zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej (symbol 3.M.W.5.Z). Powyższy plan na etapie uchwalania nie uwzględnił ochrony konserwatorskiej dla działek nr [...] i [...].

W niniejszej sprawie kluczowe i przesądzające są ustalenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt: II SA/Lu 1119/16), który dokonując badania czy [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków miał uprawnione podstawy do włączenia cmentarza w B. do wojewódzkiej ewidencji zabytków, uznał że była to czynność uzasadniona. Potwierdzone zostało tym samym, że cmentarz żydowski w B. w jego części pozostającej poza wpisem do rejestru zabytków również spełnia kryteria kwalifikujące go jako zabytek. Organ podkreślił, że dokonana przez NSA ocena materiału sprawy w powyższym zakresie jest wiążąca w przedmiocie zasadności umieszczenia cmentarza żydowskiego w wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Zdaniem organu dowody na istnienie cmentarza żydowskiego na działkach nr ew. [...], [...], [...] (bez fragmentu płn.) i [...] (bez fragmentu płn.) w B., stanowią: sprawozdanie z archeologicznych badań weryfikacyjno-sondażowych przeprowadzonych w 2010 r. przez firmę PUH [...] (które potwierdziły występowanie na tym obszarze szczątków ludzkich), karta cmentarza opracowana przez A. T. dnia 4 sierpnia 2016 r. na podstawie szeregu materiałów archiwalnych, a także karta ewidencyjna sporządzona przez ww. autora dnia 3 lipca 2018 r. dla części cmentarza nieobjętej wpisem do rejestru zabytków. Jednocześnie [...]WKZ uznał, iż brak jest dowodów, które wykluczałyby funkcjonowanie na ww. terenie miejsca grzebalnego. Powołano się także na oświadczenia mieszkańców miasta z 2017 r., potwierdzające istnienie przedmiotowego cmentarza. Stwierdzono, iż planowane roboty budowlane będą wiązały się ze znaczną ingerencją w grunt, co grozi naruszeniem szczątków ludzkich i zdegradowaniem przestrzeni omawianego zabytku. Odnotowano przy tym, iż powstanie na przedmiotowym terenie w latach 50. XX w. przedsiębiorstwa produkującego prefabrykaty (następnie rozbudowywanego), które przyczyniło się do zdewastowania miejsca grzebalnego, stanowiło naruszenie ustawy z dnia 17 marca 1932 r. o chowaniu zmarłych i stwierdzaniu przyczyny zgonu, a następnie ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Przytoczono również zasady pochówku w duchu religii żydowskiej, zgodnie z którymi cmentarz winien pozostać nienaruszony, niezależnie od kwestii zachowania zewnętrznych oznak miejsca o tej funkcji.

W wyniku wniesienia zażalenia przez skarżącą MKiDN wydał, na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 u.o.z. oraz art. 39 ust. 3 Prawa Budowlanego, opisane na wstępie postanowienie z dnia [...] marca 2019 r., którym utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Obszar projektowanej inwestycji znajduje się w obrębie cmentarza żydowskiego (trzeciego) przy ul. K. w B., położonego na działkach nr ew. [...], [...] oraz na częściach działek nr ew. [...], [...], który figuruje w gminnej ewidencji zabytków na mocy zarządzenia Burmistrza Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2018 r. Granice tego zabytku zostały precyzyjnie określone na planie zamieszczonym w karcie adresowej terenu. Obszar ten, wraz z przyległą do niego częścią cmentarza położoną na działce nr [...] (teren wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 1990 r., sygn. [...]), pokrywa się z zakresem terytorialnym cmentarza żydowskiego z lat 1942-1943, oznaczonego w dokumentacji archiwalnej i potwierdzonym wynikami badań weryfikacyjno-sondażowych przeprowadzonych w 2010 r. przez przedsiębiorstwo PUH [...]. Zarzut skarżącej dotyczący niedookreślenia granic zabytku przez [...]WKZ jest nieuzasadniony. Zarówno w powyższej karcie, jak również karcie ewidencyjnej omawianego cmentarza, która stanowi część wojewódzkiej ewidencji zabytków, zakres terytorialny historycznego miejsca grzebalnego został oznaczony na mapach w sposób niebudzący wątpliwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 869/18 oddalił skargę wniesioną przez N. Sp. z o. o. na ww. zarządzenie Burmistrza Miasta B. Powyższe orzeczenie sądu jest nieprawomocne. W chwili obecnej organ ochrony zabytków posiada kompetencje do uzgadniania pozwolenia na realizację wnioskowanych działań.

Organ wskazał, że cmentarz żydowski (trzeci) przy ul. K. w B., zajmujący obszar działek nr ew. [...], [...], [...] oraz na części działek nr ew. [...], [...], powstał na przełomie XVIII i XIX w. Fakt lokalizacji na tym terenie cmentarza potwierdza mapa archiwalna z lat 1942-1943 oraz badania weryfikacyjno-sondażowe przeprowadzone w 2010 r. przez przedsiębiorstwo PUH [...]. Zgodnie z przepisami sanitarnymi z epoki, ulokowany został poza miastem. Pełnił miejsce spoczynku rozlicznych obywateli polskich wyznania mojżeszowego, w tym ofiar epidemii cholery z 1915 r. oraz mieszkańców getta [...] z czasów II wojny światowej. Na obszarze tym podczas okupacji hitlerowskiej w latach 1942-1943 dokonywane były zbiorowe egzekucje ludności żydowskiej. W ostatnim okresie wojny cmentarz został zaorany, macewy zostały wyrwane, otaczający mur rozebrany. W okresie późniejszym na jednej z parcel stanowiących część cmentarza powstał zakład produkcji [...]. W latach 1985-1986 doprowadzono do uporządkowania niewielkiego wycinka terenu, na którym ulokowano pomnik ofiar Holokaustu oraz mur-lapidarium z zachowanymi macewami, które zostały odnalezione na terenie miasta. W 1990 r. powyższy fragment cmentarza, leżący na działce ew. nr [...], wpisano do rejestru zabytków.

Całkowity obszar miejsca grzebalnego obejmujący działki nr ew. [...], [...], [...] oraz części działek nr ew. [...], [...], stanowi bardzo cenne świadectwo historii B., dokumentujące wieloletnie funkcjonowanie na terenie miasta ludności żydowskiej, jej obyczajowości, kultury materialnej, sfery duchowej oraz tragicznej historii związanej z wydarzeniami II wojny światowej. Teren ten, jako miejsce pochówku oraz świadek zbrodni wojennych winien posiadać status szczególny, wyodrębniony oraz pełnić funkcję miejsca pamięci.

Materiał dowodowy, przedłożony przez skarżącą wraz z zażaleniem, nie podważa istnienia na terenie planowanej inwestycji historycznego miejsca grzebalnego. Nie przedstawiono badań archeologicznych lub georadarowych, które poddałyby w wątpliwość ustalenia dotyczące terenu cmentarza poczynione przez [...]WKZ. Brak występowania nagrobków bądź ich fragmentów oraz widocznych na powierzchni pozostałości mogił stwierdzony przez mgr. inż. A. G. z Instytutu Archeologii Uniwersytetu [...] w 2016 r. nie wyklucza faktu, iż pod ziemią mogą znajdować się w dalszym ciągu szczątki ludzkie oraz że omawiany teren pełnił funkcję cmentarza. Należy także wskazać, iż badania przeprowadzone przez ww. osobę miały charakter nieinwazyjny, a zatem stanowiły wyłącznie wstępne rozpoznania przedmiotowego terenu. Nie przedłożono dowodów świadczących o tym, by komisja powołana przez Burmistrza Miasta B., która przeprowadziła oględziny dnia 25 listopada 2016 r., składała się z osób uprawnionych do merytorycznej oceny wartości zabytkowych terenu działek nr [...], [...], [...] i [...] w B. Powyższa wizja była ponadto ograniczona wyłącznie do lustracji części cmentarza znajdującej się na powierzchni terenu.

Okoliczność niepotwierdzenia występowania pełnych pochówków na omawianym terenie przez badania weryfikacyjno-sondażowe przeprowadzone w 2010 r. wynikać może z faktu, iż ww. czynności badawcze zostały na niewielkim procencie powierzchni cmentarza, jak również z wysokiego stopnia zniszczenia terenu poprzez wykopy przy dewastacji miejsca grzebalnego, które miało miejsce w okresie wojennym i powojennym. Podczas powyższych badań natknięto się jednakże na szczątki ludzie. W ocenie MKiDN istnieje w dalszym ciągu potrzeba przeprowadzenia dokładniejszych badań archeologicznych i georadarowych tego terenu, celem zbadania pozostałości cmentarza na tym obszarze. Nawet w przypadku niepotwierdzenia istnienia na ww. działkach pełnych pochówków cmentarnych i związanych z egzekucjami, rola tego terenu, jako nośnika pamięci o historii kultury żydowskiej i zbrodniach wojennych, nie ulega zmianie. Obszar ten należy bowiem traktować jako pomnik przeszłości – świadek wieloletniego funkcjonowania na tej ziemi społeczeństwa, które uległo zagładzie. W chwili obecnej na obszarze zajmowanym, zgodnie z archiwalnymi materiałami topograficznymi, przez dawny cmentarz żydowski nie występują obiekty kubaturowe. Nieruchomości te winny w dalszym ciągu pozostać niezagospodarowane i stanowić żywy dokument dziejów B.

Zgodnie z dokumentacją przedłożoną do uzgodnienia, intencją inwestora jest realizacja trzech budynków handlowo-usługowych wraz pylonem, parkingiem, drogami wewnętrznymi oraz niezbędną infrastrukturą techniczną. Prace te oznaczać będą znaczącą ingerencję w grunt, w związku z koniecznością wykonania fundamentów, parkingu, infrastruktury, co może doprowadzić do zniszczenia istniejących szczątków ludzkich. Nastąpi przy tym nieodwracalna zmiana zagospodarowania terenu cmentarnego, która zniszczy historyczny charakter miejsca.

Organ wskazał, że uwzględnił okoliczność, iż obowiązujący na terenie planowanych prac miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego B. – P. I Etap, zatwierdzony uchwałą Rady Miejskiej w B. z dnia [...] listopada 2000 r. nr [...], przeznacza dla działek nr ew. [...] i [...] funkcję odmienną od sepulkralnej bądź kommemoratywnej. Dla jednostki 2.U.3 przewidziano usługi komercyjne i publiczne, dla jednostki 3.M.W.5.Z, zabudowę mieszkaniową, wielorodzinną. Należy jednakże zauważyć, iż ww. akt prawa miejscowego, opiniowany pozytywnie przez organ konserwatorski, uchwalany był w odmiennym stanie prawnym nieruchomości wnioskowanych obecnie do zabudowy, tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków oraz o zmianie niektórych innych ustaw, która nadała odmienny status formalny zabytkom ujętym w gminnej ewidencji zabytków. Przede wszystkim wprowadziła obowiązek uzyskania uzgodnienia konserwatorskiego przy wydawaniu pozwolenia na budowę lub rozbiórkę obiektu lub obszaru figurującego w tymże zbiorze. Wejście w życie ww. miejscowego planu nastąpiło również przed pełniejszym rozpoznaniem pod względem konserwatorskim ww. terenu przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, polegającym m. in. na przeanalizowaniu badań weryfikacyjno-sondażowych przeprowadzonych w 2010 r. przez przedsiębiorstwo PUH [...] oraz karty ewidencyjnej zabytku wykonanej w sierpniu 2016 r. przez A. T.(zastąpionej następnie przez kartę sporządzoną przez ww. autora dnia 3 lipca 2018 r.)

Odpowiadając na kolejny zarzut skarżącej, MKiDN stwierdził, iż organ konserwatorski w piśmie z dnia 27 czerwca 2016 r. opisał ówczesny status prawny zabytku. Od tamtej pory sytuacja ta uległa zmianie. Teren inwestycji figuruje obecnie w gminnej ewidencji zabytków. Na podkreślenie zasługuje także, iż skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o tym, by przy okazji wpisu do rejestru zabytków działki nr [...] były prowadzone badania podważające okoliczność, iż na obszarze planowanych obecnie robót istniał historyczny cmentarz żydowski.

Organ wyjaśnił jednocześnie, iż uchybienie polegające na wskazaniu błędnej podstawy prawnej przez [...]WKZ w komparycji zaskarżonego orzeczenia może być sanowane przez organ zażaleniowy.

Podsumowując, organ odwoławczy stwierdził, że w interesie społecznym leży ochrona obszarów o wartościach zabytkowych, w tym miejsc pamięci związanych z historią obywateli polskich narodowości żydowskiej, oraz niedopuszczenie do zdegradowania tych terenów. W przedmiotowej sprawie jest to sprzeczne z interesem inwestora. W omawianym przypadku należało przedłożyć interes społeczny nad interes skarżącej, ponieważ realizacja planowanej inwestycji doprowadziłaby do wprowadzenia funkcji komercyjnej na terenie cmentarnym o istotnym znaczeniu dla lokalnej tożsamości kulturowej oraz do kompletnego zniszczenia historycznego charakteru miejsca poprzez lokalizację obiektów wielkokubaturowych, a także do ewentualnej destrukcji pozostających pod poziomem gruntu szczątków ludzkich.

Skargę na wyżej opisane rozstrzygnięcie wniosła N. sp. z o.o., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając naruszenie:

- art. 106 § 4 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia pomimo, że organ wydał postanowienie o nieuzgodnieniu pozwolenia na budowę bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego,

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 124 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienie pomimo, że organ I instancji powołał niewłaściwą podstawę prawną w wydanym postanowieniu co powoduje, że postanowienie jest wydane z rażącym naruszeniem prawa,

- art. 138 art. 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. a i art. 7 pkt 4 u.o.z. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia mimo, że organ I instancji błędnie uznał, że przedmiotowa nieruchomość wymaga ochrony i opieki ze względu na to, że stanowi zabytek archeologiczny będący pozostałościami terenowymi pradziejowego i historycznego osadnictwa w sytuacji gdy przedmiotowa nieruchomość nie ma charakteru zabytkowego a ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego nie dotyczą przedmiotowych działek, nie są objęte ochroną konserwatorską i są przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na funkcje usługowe, pod zabudowę,

- art. 39 ust. 3 i 4 Prawa budowlanego poprzez niewłaściwe zastosowanie i nieuzgodnienie pozwolenia na budowę, gdyż planowana inwestycja doprowadziłaby do wprowadzenia funkcji komercyjnej na terenie cmentarnym o istotnym znaczeniu dla lokalnej tożsamości kulturowej oraz kompletnego zniszczenia historycznego charakteru miejsca poprzez lokalizację obiektów wielkokubaturowych a także do ewentualnej destrukcji pozostających pod poziomem gruntu szczątków ludzkich w sytuacji braku wartości zabytkowej przedmiotowego obszaru a jednocześnie wpisaniu działki o nr ew. [...], sąsiadującej z działkami, których dotyczy wniosek o pozwolenie na budowę, do rejestru zabytków co jest wystarczającym świadectwem historii i zachowuje wartości zabytkowe dla lokalnej tożsamości kulturowej,

- art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz na dowolnej ocenie materiału dowodowego polegające na przyjęciu, że nieruchomość obejmująca działki: nr [...]. część wschodnią działki nr [...], część działki nr [...] i część działki nr [...] w B. przy ul. K. stanowi obszar cmentarza żydowskiego, który spełnia kryteria zabytku podlegającego ochronie jako pomnika przeszłości i w interesie społecznym leży ochrona tego obszaru w sytuacji gdy nie wykazano aby na tym terenie występowały szczątki ludzkie i pozostałości cmentarza, nie uwzględniono interesu inwestora,

- art. 3 pkt 1 u.o.z. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nieruchomość obejmująca działki nr [...], część wschodnią działki nr [...]. część działki nr [...] i część działki nr [...] w B. przy ul. K. stanowi zabytek w świetle definicji zawartej w tym przepisie w sytuacji, gdy niespełnione zostały przesłanki uznania nieruchomości za zabytek.

Skarżąca podkreśliła, że na etapie sporządzania planu zagospodarowania przestrzennego nie kwestionowano charakteru przeznaczenia tych działek. Na etapie uchwalania obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego ustalenia planu były uzgadniane z wojewódzkim konserwatorem zabytków, który nie miał zastrzeżeń co do określenia funkcji i przeznaczenia działek, a więc musiały być przez niego sprawdzone pod względem zgodności z przepisami prawa.

Podnosząc powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji postanowienia organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Oceniając zaskarżone postanowienie w świetle powyższych kryteriów sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza.

W sprawie bezspornym jest, że obszar projektowanej inwestycji znajduje się w obrębie cmentarza żydowskiego przy ul. K. w B., położonego na działkach nr ew. [...], [...] oraz na częściach działek nr ew. [...], [...], który figuruje w gminnej ewidencji zabytków na mocy zarządzenia Burmistrza Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2018 r. Podkreślić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 869/18 oddalił skargę wniesioną przez N. Sp. z o. o. na w.w. zarządzenie Burmistrza Miasta B.

Kluczowe znaczenie mają też ustalenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, który dokonując badania czy [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków miał uprawnione podstawy do włączenia cmentarza w B. do wojewódzkiej ewidencji zabytków, uznał że była to czynność uzasadniona ( wyrok z 8 maja 2018r, sygn. akt: II OSK 1926/17). Podkreślić należy, że dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny ocena materiału w przedmiocie umieszczenia cmentarza żydowskiego w wojewódzkiej ewidencji zabytków jest wiążąca w niniejszej sprawie.

Potwierdzone zostało tym samym, że cmentarz żydowski w B. w jego części pozostającej poza wpisem do rejestru zabytków również spełnia kryteria kwalifikujące go jako zabytek. Granice tego zabytku zostały precyzyjnie określone na planie zamieszczonym w karcie adresowej terenu. W karcie ewidencyjnej przedmiotowego cmentarza, która stanowi część wojewódzkiej ewidencji zabytków, zakres terytorialny historycznego miejsca grzebalnego został oznaczony na mapach w sposób niebudzący wątpliwości.

Tym samym do przedmiotowej inwestycji ma zastosowanie art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego zgodnie z którym, w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Uzgodnienia, o których mowa w powołanym przepisie dokonywane są w trybie art. 106 k.p.a. i wiążą organ administracyjny decydujący w postępowaniu głównym.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego trafnie podzielił w całości argumentację organu pierwszej instancji uznając, że planowane roboty budowlane będą wiązały się ze znaczną ingerencją w grunt, co grozi naruszeniem szczątków ludzkich i zdegradowaniem przestrzeni omawianego zabytku.

Zdaniem Sądu uzasadniając odmowę uzgodnienia konserwatorskiego organ odwoławczy prawidłowo wskazał na wiążące ustalenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 869/18 z których wynika, że "Spółka skupia się w swej argumentacji na dążeniu do wykazania, że w świetle poczynionych przez różne podmioty i organy ustaleń, nie stwierdzono na spornych działkach występowania pozostałości w postaci nagrobków, wykopów grobowych czy innych tego typu obiektów charakterystycznych dla cmentarza. Spółka pomija jednak fakt, że w trakcie prac ziemnych na działce znajdowano szczątki ludzkie. Fakt ten znajduje odzwierciedlenie materiałach zebranych przez [...]WKZ (m.in. w badaniach archeologicznych prowadzonych na zlecenie Wojewody [...] ujętych w sprawozdaniu z 2010 r.). Materiały te znajdują się w aktach administracyjnych dołączonych do sprawy o sygn. akt II SA/Lu 809/18, znane są Spółce, występującej jako skarżąca również we wspomnianej sprawie".

Dalej wskazano, że "Argumentacja Spółki jest również nie do pogodzenia z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. f u.o.z.o.z., który przewiduje, że ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące, w szczególności cmentarzami. Nie można podzielić argumentacji Spółki, która uzależnia objęcie ochroną konserwatorską spornego terenu wyłącznie od występowania obiektów materialnych w postaci nagrobków, pomijając ustalenia historyczne i występowanie szczątków ludzkich. Argumentacja Spółki jest tym bardziej nie do pogodzenia z aksjologią ochrony zabytków, że w jej świetle bezprawna degradacja materialnych elementów cmentarza żydowskiego w latach 50-tych i 60-tych ubiegłego wieku, pozbawiałaby potrzeby ochrony miejsca stanowiącego istotną pamiątkę historii miasta".

Sąd nie podzielił również zarzutu Spółki, że " Burmistrz włączając nieruchomość do gminnej ewidencji zabytków nie określił precyzyjnie obszaru, który został włączony do ewidencji i stanowi zabytek. Paragraf 10 wspomnianego wyżej rozporządzenia w sprawie prowadzenia rejestru zabytków nie wskazuje wśród elementów karty ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru wymogu podania powierzchni terenu. Do zaskarżonego zarządzenia dołączono załącznik w postaci karty adresowej, która zawiera wszystkie elementy wskazane w § 17 ust. 1 rozporządzenia. Określenie granic terenu ujętego w ewidencji wynika jednoznacznie z karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego ujętego w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Karta ta zawiera materiał graficzny w postaci mapy, która dokładnie określa te granice".

W powoływanym wyroku w sprawie II OSK 1926/17, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził jednoznaczną ocenę, że: "(...) uwzględniając uproszczony charakter postępowania w sprawie prowadzenia wojewódzkiej ewidencji zabytków, [...]Wojewódzki Konserwatora Zabytków w wystarczający sposób wykazał, że włączenie nieruchomości, których dotyczy sprawa, do wojewódzkiej ewidencji zabytków z uwagi na to, że swego czasu znajdował na nich cmentarz żydowski, nie było dowolne."

Mając powyższe na uwadze i nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd oddalił skargę na podstawie art 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.).

-----------------------

8