Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 564/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 23 listopada 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartosz Wojciechowski Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Protokolant: Agnieszka Kerszner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2010 roku sprawy ze skargi A. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu sprzedaży w 2004 r. udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. E. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych plus należny podatek tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 564/10

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 6 lutego 2008 r. A. N. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. o umorzenie zobowiązania podatkowego w kwocie 5.350,00 zł w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu sprzedaży w dniu [...] r. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego wraz z odsetkami, wynikającego z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r.

Wniosek uzasadnił złym stanem zdrowia i ponoszeniem wydatków na leczenie. Podniósł, iż sprzedaż spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w bloku w Ł. w roku 2004 r. i decyzja o budowie domu na działce w J. została podjęta po wypadku komunikacyjnym, jakiemu uległ w dniu 20 października 2003 r., będąc pasażerem tramwaju w Ł.. W wypadku doznał licznych obrażeń w tym głowy, twarzy, rąk, nóg, klatki piersiowej oraz złamania trzonu kręgu lędźwiowego kręgosłupa grożącego bezwładem nóg, złamania kości ramiennej prawej, powodujące niedowład prawej ręki. Z przyczyn wyłącznie zdrowotnych (nagłe kalectwo, którego nie mógł przewidzieć, ani mu zapobiec) w sytuacji, gdy nie mógł wchodzić po schodach na trzecie piętro do posiadanego mieszkania w bloku, musiał wybudować dom. Na budowę budynku mieszkalnego w J. przeznaczył (wraz z żoną), przychód uzyskany ze sprzedaży mieszkania w Ł., oszczędności, środki finansowe uzyskane z odszkodowania Fundacji Polsko - Niemieckie Pojednanie oraz z zaciągniętych w bankach kredytów komercyjnych, gdyż kredytu hipotecznego nie mógł uzyskać z uwagi na wiek.

Decyzją z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. odmówił umorzenia zaległości w kwocie 5.350 zł w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych. W ocenie organu pierwszej instancji brak było podstaw do umorzenia skarżącemu zobowiązania podatkowego, gdyż jego stan majątkowy, choć trudny, to jednakże nie uniemożliwia spłaty zadłużenia.

Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. wniósł A. N.. W swoim środku zaskarżenia wniósł o całkowite umorzenie nałożonego podatku, uzasadniając to ważnym interesem podatnika. Wskazał, iż w październiku 2003 r. uległ wypadkowi komunikacyjnemu, w wyniku którego został nieodwracalnie okaleczony, upośledzony i całkowicie uzależniony od pomocy osób trzecich. Podniósł, iż wypadek komunikacyjny jest w świetle przepisu art. 67 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) zdarzeniem, którego nie mógł przewidzieć, ani mu zapobiec, a który spowodował jego niepełnosprawność ruchową i konieczność zbudowania domu. Do odwołania skarżący dołączył dokumentację medyczną, potwierdzającą jego zły stan zdrowia.

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, skoro zasadą jest płacenie podatków, a nie zwalnianie podatników z tego obowiązku. Dlatego też ważnego interesu podatnika, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Istnienie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego oceniane jest w każdym przypadku indywidualnie w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego.

W ocenie organu odwoławczego sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia umorzenia zaległości podatkowych. Organ wskazał, iż A. N. uzyskuje emeryturę (wraz z rentą inwalidzką) w wysokości 4.265 zł, a żona otrzymuje emeryturę w kwocie 1.597 zł. Podatnik mieszka wspólnie z żoną oraz ciężko chorą matką żony, w nowowybudowanym budynku stanowiącym majątek osobisty żony w miejscowości J.. Organ odwoławczy wskazał, iż nie kwestionuje okoliczności, że udział A. N. w wypadku komunikacyjnym w październiku 2003 r. był zdarzeniem nagłym, którego nie mógł przewidzieć, ani mu zapobiec oraz, że w następstwie tego wypadku doznał licznych obrażeń (m.in. złamanie kręgosłupa), trwałego uszczerbku zdrowia i znacznie pogorszyła się jego sprawność ruchowa. Jednakże, podjęcie decyzji o budowie domu na posiadanej działce w miejscowości J., stanowiącej majątek odrębny żony, stanowiło świadomą decyzję małżonków wraz z wszelkimi jej konsekwencjami np. obciążenia finansowe, zmiana miejsca zamieszkania i dostępu do komunikacji czy też służby zdrowia.

W ocenie organu odwoławczego aktualne warunki finansowe A. N. mogą stanowić przeszkodę w jednorazowej zapłacie zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym za 2004 r., ale nie mogą stanowić podstawy do umorzenia zaległości podatkowej, gdyż materialna egzystencja podatnika nie jest zagrożona.

Z kolei podniesiony argument, iż po dokonaniu spłat rat kredytów, opłat za media, ubezpieczenie i innych opisanych wydatków, małżonkom pozostaje na utrzymanie kwota ok. 1.000 zł miesięcznie, nie świadczy w ocenie organu o rzeczywistym ubóstwie jak również sytuacja ta nie wynika z pojawienia się zdarzeń nagłych, nieprzewidzianych lub niezależnych od woli podatnika.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. złożył A. N.. Skarżący powielił argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W piśmie z dnia 18 listopada 2010 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego podtrzymał skargę. W piśmie wskazano w szczególności na trudną sytuacje majątkową i życiową skarżącego, która w ocenie pełnomocnika uzasadnia uchylenie zaskarżonej do Sądu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W pierwszym rzędzie zauważyć należy, że decyzje wydane przez organy podatkowe w rozpoznawanej sprawie są wynikiem zebrania pełnych i wystarczających dowodów i dokonania ich właściwej, niewykraczającej poza granice zasady swobodnej, oceny dowodów.

Podnieść też wypada, że decyzje organów podatkowych w sprawach ulg w spłacie zobowiązań podatkowych mają charakter uznaniowy. Uznaniowość ta oznacza, że ustawodawca pozostawił organom swobodę rozstrzygnięcia wniosku o udzielenie ulgi. Nawet bowiem jeśli zachodzą przesłanki umorzenia zaległości podatkowej organ podatkowy nie musi zaległości tej umorzyć, byleby tylko zebrał wystarczający materiał dowodowy i należycie go ocenił, zaś wyniki swej oceny i wyboru właściwie uzasadnił w wydanej decyzji.

Jednocześnie zaś pamiętać należy, że konstytucyjną zasadą jest płacenie podatków zaś umarzanie zaległości podatkowych jest wyjątkiem od tej zasady. Spośród wszelkich ulg umorzenie zaległości jest ulgą idącą najdalej, bo prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, i to wygaśnięcia nieefektywnego tzn, takiego, które oznacza ostateczny brak zaspokojenia wierzyciela.

Właśnie dlatego umorzenie zaległości jest instytucją o charakterze wyjątkowym. W kontekście owej wyjątkowości należy dokonywać oceny istnienia przesłanki umorzenia zaległości tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Dlatego też w judykaturze zgodnie przyjmuje się, że za ważny interes podatnika należy uznać sytuację, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie regulować należności podatkowych (wyrok NSA z 16 stycznia 2003r. SA/Sz 945/01 publik. Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2004r., zeszyt 4, poz. 88)

Przenosząc powyższe wywody na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że rację ma organ odwoławczy stwierdzając, że nie są spełnione oba warunki.

Po pierwsze wprawdzie sytuacja finansowa skarżącego nie jest najlepsza z uwagi na konieczność ponoszenia szeregu obciążeń związanych z kosztami poniesionymi przy budowie domu to jednak nie uniemożliwia mu spłaty (choćby w ratach) zadłużenia z tytułu zobowiązania podatkowego. Nawet bowiem przyjęcie przez organy podatkowe jako ustalonych (bez bliższej weryfikacji) wydatków ponoszonych co miesiąc przez skarżącego i jego małżonkę, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym pozwala na stwierdzenie, że z kwoty pozostającej w ich dyspozycji (ok. 1100 zł) można przeznaczyć część na spłatę zadłużenia podatkowego. Trafnie wskazał przy tym organ odwoławczy, że nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej jest sytuacja, w której zobowiązany spłaca szereg należności na rzecz banków i osób fizycznych (i to w znacznej wysokości) a nie jest w stanie spłacić choćby w części zaległości podatkowej. W związku z relatywnie wysokim świadczeniem otrzymywanym przez skarżącego tytułem emerytury i renty (ponad 4200 zł miesięcznie) wraz z kwotami otrzymywanymi przez żonę (ok. 1600 zł) spłata zaległości podatkowej nie stanowiła dla skarżącego zagrożenia dla materialnych podstaw bytu. Przekonania tego nie obala podeszły wiek skarżącego i jego pogarszający się stan zdrowia, zwłaszcza po wypadku komunikacyjnym z 2003 r., skutkiem którego został zaliczony do I grupy inwalidzkiej.

Po wtóre zaś powstanie przedmiotowej zaległości podatkowej żadną miarą nie może być uznane za zdarzenie nadzwyczajne, na które skarżący nie miał żadnego wpływu. Jak słusznie zauważył organ II instancji przeznaczając przychód ze sprzedaży mieszkania na budowę domu stanowiącego majątek odrębny małżonki skarżący winien liczyć się z obowiązkiem zapłaty podatku. Fakt, że skarżący poczynił taki nakład (jak twierdzi) nieświadomie nie ma żadnego znaczenia już choćby w związku z obowiązywaniem zasady ignorantia iuris nocet. Nieznajomość prawa nie może być bowiem uznana za przesłankę istnienia ważnego interesu podatnika przemawiającego za umorzeniem zaległości podatkowych. Trafnie wywiódł organ odwoławczy, że przeznaczając przychód ze sprzedaży mieszkania na budowę budynku mieszkalnego, niebędącego jego własnością skarżący winien liczyć się z obowiązkiem zapłaty podatku.

Przyjąć także należy, że zasadnie organy podatkowe obu instancji wywiodły, iż nie została spełniona przesłanka istnienia interesu publicznego w umorzeniu zaległości podatkowej w rozpoznawanej sprawie. W szczególności pamiętać należy, że przywołany wyżej obowiązek płacenia danin publicznych dotyczy wszystkich bez wyjątku podatników, niezależnie od ich wieku, zaś wydanie decyzji odmawiających umorzenia zaległości nie narusza obowiązku respektowania wartości wspólnych dla wszystkich, takich jak sprawiedliwość, praworządność, bezpieczeństwo czy zaufanie obywateli do organów władzy.

Odnosząc się do zarzutów skargi sprecyzowanych w piśmie procesowym z dnia 18 listopada 2010 r. godzi się zauważyć, że sposób powstania zaległości podatkowej nie jest przedmiotem sprawy o umorzenie tej zaległości. Ustalenia dotyczące zobowiązania podatkowego, z którego wynika przedmiotowa zaległość można skutecznie zwalczać jedynie w postępowaniu wymiarowym, a nie w toku postępowania w przedmiocie ulgi podatkowej.

Nie jest też zasadny zarzut sprowadzający się do twierdzenia, że dom w J. został wybudowany z konieczności spowodowanej owym wypadkiem komunikacyjnym, któremu uległ skarżący i który pociągnął za sobą jego obniżoną sprawność ruchową. Zważyć należy, że budowa domu na działce, z dala od większych aglomeracji miejskich, a więc z dala od pełnej infrastruktury cywilizacyjnej, w tym zwłaszcza medycznej, niezbędnej człowiekowi w starszym wieku nie może być uznana za wymuszoną pogarszającym się stanem zdrowia podatnika.

Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami, dalej jako p.p.s.a.) należało orzec jak w sentencji.

Sąd na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) przyznał adwokat M. E. od Skarbu Państwa kwotę 240 zł powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Sz.Ch.