Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 590/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw wniesiony na podstawie art. 3 § 2a ustawy ppsa
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 i 3, art. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze sprzeciwu W. P. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń rodzinnych i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oddala sprzeciw


UZASADNIENIE

Zaskarżona sprzeciwem rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2020r. nr [...] zostało wydane przy następujących ustaleniach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem złożonym dnia [...] listopada 2019r. W. P. (powoływany dalej jako "skarżący") wystąpił o ustalenie prawa do zasiłków rodzinnych na troje dzieci D., J. i A., rodzeństwo P. wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez syna D. i z tytułu podjęcia przez niego nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania córki A. w rodzinie wielodzietnej.

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2019r. nr [...] odmówił skarżącemu przyznania prawa do wyżej wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ uznał, że centrum życiowe wnioskodawcy i jego rodziny nie koncentruje się w miejscowości, gdzie rodzina jest zameldowana tj. w K., lecz na B., gdzie starszy syn uczęszcza do szkoły, w W. i gdzie najprawdopodobniej młodszy syn J. również będzie pobierał naukę.

Organ I instancji ustalił również, że rodzina skarżącego składa się z pięciu osób. Skarżący wraz z dziećmi posiadają obywatelstwo polskie, zaś żona L. P. obywatelstwo białoruskie i we wsi K. zameldowana była na czasowo do dnia [...] listopada 2019r. Ponadto przyjęto, że skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako bezrobotny od dnia [...] sierpnia 2017r. i od momentu zarejestrowania nie posiadał prawa do zasiłku dla bezrobotnych, a rodzina nie osiąga żadnych dochodów.

Na podstawie przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2019r. wywiadu środowiskowego, organ stwierdził, że okazane pokoje w których zamieszkuje rodzina, nie wyglądają jakby rodzina prowadziła tam swoje gospodarstwo domowe, nie noszą znamion przebywania dzieci i osób dorosłych, brak jest książek, biurka, gdzie dziecko uczęszczające do szkoły mogłoby się uczyć. Sytuacja ta od ostatnio prowadzonego wywiadu środowiskowego nie uległa zaś zmianie poza dostawieniem łóżek dziecięcych i zabawek. Organ I instancji stwierdził również, że syn wnioskodawcy, D. P. ma 12 lat i uczęszcza do szkoły na B., określanej jako średnia. Ze względu na wiek D. P., uznał, że wnioskowany przez skarżącego dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu dojazdów do szkoły nie przysługuje, albowiem prawo do tego dodatku można ustać dopiero w momencie, gdy dziecko będzie uczęszczało do szkoły ponadpodstawowej. Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego organ I instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uprawniające skarżącego do otrzymywania zasiłków rodzinnych oraz dodatków, wnioskowanych na troje dzieci w okresie zasiłkowym 2019/2020.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa, co skutkowało jego zdaniem błędnym ustaleniem stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że jego rodzina nie zamieszkuje na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, gdy ze zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz złożonych przez niego wyjaśnień wynika bezspornie, iż stale zamieszkują na terenie Polski i w Polsce znajduje się ich centrum interesów życiowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2020r., uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na konieczność wyjaśnienia wątpliwości, które istniały w stanie faktycznym sprawy, a dotyczyły miejsca zamieszkania strony i jej rodziny. W związku z tym, iż skarżący w treści odwołania wskazywał na zawarcie umowy dotacji na dofinansowanie z programu "Czyste powietrze", której treść dołączył do odwołania, Kolegium za zasadne uznało wyjaśnienie, czy kwalifikacja wniosków i udzielanie takiej pomocy odbywa się po ustaleniu faktu rzeczywistego pobytu i zamieszkiwania pod adresem wskazywanym przez ewentualnego beneficjenta pomocy, czy też brane są pod uwagę Inne przesłanki. Ponadto Kolegium dostrzegło konieczność ustalenia w jakich okolicznościach wydawane były stronie i jej dzieciom Karty Dużej Rodziny, a także w kontekście oświadczenia co do korzystania z opieki zdrowotnej w Polsce, poczynienie dodatkowych czynności wyjaśniających w kwestia ustalenia, od kiedy członkowie rodziny są pacjentami tego zakładu opieki zdrowotnej oraz wskazanie częstotliwości wizyt skarżącego i dzieci, począwszy od złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych.

Organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2020r., powtórnie odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Powołując się na zgromadzony i uzupełniony materiał dowodowy organ I instancji doszedł do wniosku wynika, że skarżący i jego rodzina nie zamieszkują na stałe pod wskazanym przez niego adresem, trudno ich tam zastać, a centrum życiowym rodziny jest B. Organ nie zakwestionował przy tym faktu odwiedzin skarżącego u rodziców w K., u których istnieją warunki do zamieszkania z rodziną w czasie tych wizyt. Podkreślił, że skoro dzieci skarżącego uczą się w szkole i uczęszczają do placówek oświatowych na B., to powoduje konieczność zapewnienia im tam codziennej opieki. Powyższe okoliczności wskazują, że to na B. koncentruje się życie rodziny skarżącego, zaś żaden z jej członków nie przebywa na stałe w miejscowości K. , w gminie B.

Odwołanie od tej decyzji wniósł skarżący zarzucając jej naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że rodzina strony faktycznie nie zamieszkuje na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, podczas gdy ze zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz złożonych wyjaśnień wynika, iż rodzina stale zamieszkuje na terenie Polski i w Polsce znajduje się centrum jej interesów życiowych. W obszernym uzasadnieniu odwołania jego autor zwrócił uwagę m.in. na:

(-) oparcie uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyłącznie na przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, bez wsparcia innych przepisów bądź orzecznictwa w sprawie ustalenia miejsca zamieszkania jego rodziny, co powoduje oparcie decyzji wyłącznie na nielegalnych definicjach miejsca zamieszkania;

(-) oparcie się na treści notatki służbowej dotyczącej wywiadu środowiskowego, otrzymanej dnia [...] października 2019 r., która w ocenie skarżącego nie może być środkiem dowodowym, a uzależnianie sposobu rozstrzygnięcia od nieweryfikowalnych twierdzeń pracownika ośrodka sporządzającego taką notatkę, który wskazuje, że pokoje, które mają być zajmowane przez rodzinę skarżącego, wyglądają na niezamieszkałe jest działaniem arbitralnym i nie realizującym zasad przekonywania i zaufania, zasady prawdy materialnej i swobodnej oceny dowodów;

(-) kwestię pobierania nauki dzieci wskazując, że dzieci pobierają naukę w przygranicznych uczelniach, a miejsce zamieszkania jego rodziny w K. B. znajduje się też w przygranicznym obszarze, stąd dzieci są uczniami transgranicznymi. Skarżący powołuje się na powszechność faktu, że wiele tysięcy mieszkających w przygranicznym obszarze dzieci uczęszcza do transgranicznych szkół, powracając do domu raz na tydzień, albo codziennie. W sytuacji skarżącego, jego dzieci mogą powracać do domu w K. na weekendy, święta albo ferie, natomiast w dni nauki dzieci przebywają u najbliższych krewnych żony. Twierdzenie organu, iż dzieci przebywają w Polsce sporadycznie i na krótki czas, a zamieszkują w miejscu pobierania nauki jest w ocenie skarżącego bezpodstawne. Skarżący przedstawia przy tym swoje stanowisko co do definicji miejsca zamieszkania twierdząc, że czas przebywania w danym miejscu nie jest dobrym kryterium ustalenia miejsca zamieszkania, przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II SA/Łd 187/08), w którym stwierdzono, że czasowe przebywanie poza granicami kraju nie tylko nie przesądza o zmianie miejsca zamieszkania i przeniesieniu tam centrum interesów życiowych, ale również nie wyklucza możliwości wychowywania dziecka, nawet jeśli faktyczna opieka nad dzieckiem sprawowana jest przez inną osobę z kręgu najbliższej rodziny;

(-) fakt przynależności jego i dzieci jako pacjentów SP ZOZ w B. Skarżący twierdzi, że faktyczne wizyty u lekarza członków jego rodziny świadczą tylko o tym, że stara się na ile to możliwe zabezpieczyć dobro dzieci z zakresu medycznej obsługi w miejscu ich zamieszkania. Ponadto oświadcza, iż on i dzieci posiadają już od wielu lat ubezpieczenie zdrowotne, a na [...] lipca 2020 r. lekarz wyznaczył wizytę dzieciom w celu wykonania planowanych szczepień;

(-) wskazanie adresu we wniosku o dotację z programu "Czyste Powietrze". Skarżący stwierdził, że taktycznie okoliczność rzeczywistego pobytu i zamieszkania pod wskazanym adresem nie była ustalana przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, natomiast jego zdaniem, głównym dowodem na okoliczność ustalenia miejsca zamieszkania winien być certyfikat rezydenta dla celów podatkowych. Przed wydaniem zaświadczenia o miejscu zamieszkania organ podatkowy ustalił bowiem jego miejsce zamieszkania według wskazanych obiektywnych przesłanek, a urzędnik podatkowy kieruje się wyłącznie prawem podatkowym, w którym wskazane są legalne kryteria ustalania miejsca zamieszkania, zgodne z art. 25 KC;

(-) ustalenia z Ministerstwa Podatków i Opłat Republiki B. oraz z B. Rejonowego Oddziału Funduszu Ochrony Społecznej Ludności. Zdaniem strony, dokumenty te bez jakichkolwiek wątpliwości obiektywnie negatywnie odpowiadają na pytanie, czy jego rodzina posiada zamiar stałego pobytu na B. Dodatkowo skarżący oświadcza, że na B. nie pracuje, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnych nieruchomości, nie prowadzi żadnego gospodarstwa domowego, nie ma zamiaru pozostawać tam na stałe i nie posiada tam konta bankowego.

(-) kwestionowanie oceny dokumentów placówki Straży Granicznej w D., które zdaniem strony bez żadnych wątpliwości świadczą o tym, iż jego rodzina regularnie przebywa w Polsce, ale nie mogą świadczyć o miejscu zamieszkania jego rodziny;

(-) trzykrotnych prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego. Skarżący podaje, że pierwszy raz przekazał do organu I instancji list w dniu [...] stycznia 2020r. z prośbą o odpowiedź, czy organ będzie ustalał termin przeprowadzenia wywiadu, następny list z [...] lutego 2020r. (po pierwszej próbie wywiadu) wystosował do organu I instancji z prośbą o wspólne uzgodnienie jakiegokolwiek terminu przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania jego rodziny, który zaproponuje pracownik socjalny;

(-) brak zastosowania zasady wyrażonej w art.7a § 1 k.p.a, w sytuacji, gdy można przyjąć więcej niż jeden wynik wykładni, a taka sytuacja w ocenie skarżącego ma właśnie miejsce, stąd zasada ta wymaga rozważenia przez organ I instancji wyniku wykładni postulowanego przez organ podatkowy, czemu w ocenie strony uchybił organ;

(-) naruszenie zasady równego traktowania i zakazu dyskryminacji, bowiem art.12 Konwencji o Prawach Dziecka stanowi, że każda decyzja, która będzie podejmowana w odniesieniu do dziecka lub będzie dotyczyć jego interesu powinna być podejmowania przy uwzględnieniu, czy nie dojdzie do naruszenia jego praw. Zdaniem skarżącego, nieuznanie przez organ, że ma on miejsce zamieszkania w Polsce narusza cel ustawy, którym jest wsparcie rodzin służące dobru dziecka oraz wskazuje na chęć celowego cyt. "wydalenia" go z Rzeczypospolitej Polskiej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2020r., nr [...], podzieliło argumentację odwołania w zakresie naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie przytaczane przepisy w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie mają zastosowania, bowiem B. nie jest członkiem Unii Europejskiej. Przepisy przywoływanego Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stosuje się do obywateli Państw Członkowskich, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu (artykuł 2).

Przechodząc następnie do istoty prowadzonego postępowania Kolegium przypomniało, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych, ma charakter decyzji związanej i przyznanie świadczeń jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy spełnione są określone w ustawie przesłanki. Dalej, powołując się na regulację art. 1 ust. 2 i ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyjaśnił, że prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przytaczając z kolei treść art. 4 tej ustawy organ zwrócił uwagę, że zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, przy czym prawo do takiego zasiłku rodzinnego i dodatków przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się. Organ, powołując się na treść art. 3 pkt 16 ustawy wyjaśnił też, sposób ustalania składu rodziny na potrzeby uzyskania prawa do świadczeń rodzinnych wskazując, że ustalenie tego w toku postępowania dowodowego ma zasadnicze znaczenie dla treści rozstrzygnięcia i ustalenia w tym zakresie winny być precyzyjne, czego wymagają między innymi postanowienia art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

W ocenie Kolegium, organ I instancji pomimo obszernie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości, czy skarżący zamieszkuje na terytorium RP. Ponadto ustne wyjaśnienia sołtysa, które umieszczono w protokole, nie spełniają zdaniem SKO wymogów procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia dowodu z przesłuchania świadka. Zgodnie bowiem z art. 79 k.p.a. strona powinna być przynajmniej na siedem dni przed terminem zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin. Powyższą regulację, jak zauważył organ II instancji, naruszały również próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z tegoż względu Kolegium zaleciło aby organ w ramach ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, powiadomił stronę o terminie przesłuchania świadków, na których należałoby powołać sołtysa i rodziców skarżącego. W ocenie SKO organ I instancji powinien dopuścić jako dowód w sprawie również treść wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dla celów udzielenia pomocy ze środków społecznych, a która to treść dodatkowo pozwoliłaby na ustalenie miejsca zamieszkania strony. Ponadto z uwagi na fakt, iż skarżący w treści odwołania wskazał, iż wykonuje pracę, Kolegium zaleciło ustalenie, w w jakim okresie praca ta jest wykonywana i jakie dochody strona z tego tytułu osiąga.

Konkludując Kolegium stwierdziło, że skoro istota sporu w przedmiotowej sprawie nadal dotyczy ustalenia faktu, czy skarżący zamieszkuje na terenie Rzeczpospolitej Polskie, to istnieje konieczność wyjaśnienia wątpliwości, które nadal istnieją w przedstawionym stanie faktycznym sprawy w aspekcie okoliczności podnoszonych przez skarżącego, a które nie zostały wyjaśnione w dotychczas prowadzonym postępowaniu. Mając zaś na uwadze fakt, że wyjaśnienie wszystkich okoliczności, mających bezpośredni wpływ na istnienie prawa skarżącego do świadczeń rodzinnych na dzieci wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w części istotnej dla sprawy, a co za tym idzie, ponownego ustalenia prawa strony do wnioskowanych świadczeń, oraz to, iż obowiązkiem organu odwoławczego jest zapewnienie stronie skarżącej możliwości skorzystania z prawa do odwołania we wszystkich istotnych dla wyniku postępowania kwestiach ustalonych w postępowaniu po raz pierwszy, Kolegium za zasadne uznało uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Sprzeciw od powyższej decyzji wniósł skarżący zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 7a § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co jego zdaniem, skutkowało nielegalną interpretacją przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz ciągłe traktowanie wszelkich wątpliwości wbrew dobru dzieci.

W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja kasacyjna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., uchylająca w całości decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] maja 2020r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do zasiłków rodzinnych na troje dzieci D., J. i A., rodzeństwo P. wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez syna D. i z tytułu podjęcia przez niego nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania córki A. w rodzinie wielodzietnej.

W tym miejscu należy przypomnieć, że w obowiązującym stanie prawnym decyzja kasacyjna podlega zaskarżeniu wyłącznie sprzeciwem, a nie skargą, zaś zasady rozpoznawania sprzeciwów od decyzji kasacyjnych zostały uregulowane w rozdziale 3a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: p.p.s.a.). Jak stanowi zaś art. 64e tej ustawy rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Oznacza to, że zakres kontroli legalności sprawowany przez sąd administracyjny w sprawie zainicjowanej sprzeciwem od decyzji kasacyjnej został określony w sposób zawężający, co oznacza, że rola sądu kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a.

Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ odwoławczy powinien zatem wskazać, jakie niewyjaśnione przez organ I instancji okoliczności, mają istotne znaczenie w sprawie i z jakich względów powinny one zostać wyjaśnione przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, a także uzasadnić dlaczego dostrzeżonych na tym etapie braków, niejasności lub wątpliwości dotyczących stanu faktycznego, nie da się wyeliminować z zastosowaniem art. 136 k.p.a. (tj. w trybie tzw. uzupełniającego postępowania dowodowego prowadzonego przez organ odwoławczy lub przez ewentualnie zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi I instancji).

Ocena sądu kontrolującego kwestię zasadności wydania przez organ odwoławczy decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., nie może natomiast, co do zasady, obejmować sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej związanej z istotą sprawy, gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne. W wyniku rozstrzygnięcia o charakterze kasatoryjnym sprawa wraca do organu pierwszej instancji w celu dokonania niezbędnych ustaleń, których dokonanie jest istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, a które wykraczały poza zakres uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, jakie mógł przeprowadzić organ odwoławczy na podstawie art. 136 k.p.a. (zob. np. wyrok NSA z dnia 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 993/19, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zasadniczo, rozpoznając sprzeciw, sąd administracyjny nie powinien dokonywać bezpośrednio wykładni prawa materialnego, tym niemniej, jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny w ogóle zignorowane. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego, które winny przeprowadzić organy administracji wyznaczają przepisy prawa materialnego mogące znaleźć zastosowanie w danej sprawie (zob. np. wyrok NSA z dnia 29 maja 2019 r. sygn. I OSK 740/19 i przywołane tam orzecznictwo, jak też wyrok NSA z dnia 6 marca 2019 r. sygn. II OSK 392/19 – dostępne w CBOSA).

Przechodząc zatem kontroli decyzji kasacyjnej zaskarżonej w analizowanym przypadku sprzeciwem, skład orzekający doszedł do wniosku, że SKO w B. nie przekroczyło swoich uprawnień określonych w art. 138 § 2 k.p.a. i słusznie wskazało na istotne braki postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji.

Jak trafnie bowiem podkreśliło Kolegium, podstawową przesłanką przyznania świadczeń rodzinnych, a o takie zawnioskował skarżący, wynikającą z art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U z 2020r., poz. 111, zwanej dalej "ustawą") jest zamieszkiwanie obywatela polskiego ubiegającego się o świadczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W związku z tym, iż kwestia miejsca zamieszkania skarżącego i jego rodziny od początku prowadzonego postepowania była sporna, a organ I instancji pomimo przeprowadzenia obszernego postępowania dowodowego, nadal nie ustalił powyższej kwestii w sposób nie budzący wątpliwości, to skorzystanie przez organ odwoławczy z regulacji art. 138 § 2 k.p.a. należy ocenić jako trafne.

Kolegium jako nieprawidłowe i wymagające powtórzenia uznało zamieszczenie ustnych wyjaśnień sołtysa wsi K. w protokole, wskazując, że taki dowód nie spełnia wymogów procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia dowodu z przesłuchania świadka. W tym zakresie SKO powołało się na art. 79 k.p.a., podkreślając, że strona powinna być przynajmniej na siedem dni przed terminem zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin. Przesłuchane zatem w ponownie prowadzonym postępowaniu ww. osoby w charakterze świadka z zachowaniem opisanej procedury, jak trafnie uznało Kolegium, stanowić będzie podstawę do uznania podanych przez nią informacji za dowód w sprawie.

Analogiczne zastrzeżenia, również trafne, Kolegium zgłosiło do próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wskazując, że celowym byłoby ażeby organ I instancji dopuścił w sprawie jako dowód, treść wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dla celów udzielenia pomocy ze środków społecznych, a która to treść dodatkowo pozwoliłaby na ustalenie miejsca zamieszkania strony. W ocenie sądu Kolegium prawidłowo zaleciło też organowi I instancji aby w ponownie prowadzonym postępowaniu ustalił, w jakim okresie skarżący wykonywał pracę (którą to okoliczność przyznał w odwołaniu) i jakie dochody uzyskał z tego tytułu.

Konkludując należy stwierdzić, że skoro podstawowym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie było ustalenie, czy skarżący zamieszkuje na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, to brak szczegółowych ustaleń w tym zakresie uzasadniało postawienie organowi I instancji zarzutu niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie mających wpływ na jej rozstrzygnięcie. Skoro zaś konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, to jedynym słusznym rozstrzygnięciem w sprawie było uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, o co zresztą wnosił w odwołaniu sam skarżący.

Odnosząc się natomiast do naruszenia przez Kolegium art. 7a k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, wyjaśnić trzeba, że wskazana jako wzorzec kontroli regulacja dotyczy sposobu załatwienia sprawy administracyjnej w sytuacji zaistnienia wątpliwości co do treści normy prawnej. Tymczasem w przedmiotowej sprawie wątpliwości dotyczą wyłącznie stanu faktycznego, a nie prawnego. Wobec zaś naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., których dopuścił się organ pierwszej instancji, zaistniała konieczność uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Odpowiadając z kolei na pozostałe zarzuty należy przypomnieć, że sąd rozpoznając niniejszą sprawę, w oparciu o art. 64e p.p.s.a., oceniał wyłącznie legalność zaskarżonej decyzji kasatoryjnej wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Natomiast nie badał innych kwestii merytorycznych z uwagi na fakt, że kontrolowana przez sąd decyzja kasacyjna nie rozstrzyga sprawy merytorycznie.

Z przedstawionych wyżej względów sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i oceny tej nie zdołały podważyć zarzuty sprzeciwu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151a § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji