Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 907/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a i b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. W., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2020 r.,

nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] września 2019 r. Z. W. (dalej jako skarżąca) wystąpiła do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z opieką nad ojcem T. W., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z [...] października 2019 r., nr [...], odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Powodem odmowy był fakt, iż niepełnosprawność ojca skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia - co zgodnie z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy z 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), dalej jako u.ś.r., jest negatywną przesłanką do przyznania tego świadczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w [...] decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

W uzasadnieniu podniosło, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał, że ww. przepis art. 17 ust 1b - w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na moment powstania niepełnosprawności - jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dlatego też Kolegium jest związane tym orzeczeniem i musi pominąć zakwestionowany przez Trybunał przepis art. 17 ust. 1b.

Ponadto stwierdziło, że organ I instancji całkowicie pominął wyjaśnienie pozostałych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozpatrując po raz kolejny sprawę Wójt Gminy [...] decyzją

z [...] stycznia 2020 r., nr [...] - działając na podstawie art. 17 ust. 1 i 1b oraz art. 20 ust. 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych - ponownie odmówił Z. W. przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że nie spełnia ona ustawowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na ojca – T. W.. Ustalił, że jego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia, co zgodnie z art. 17 ust. 1b pkt 1i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że przepis ten nadal obowiązuje i nie został uchylony przez ustawodawcę na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Nadto wskazał, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i to na współmałżonce ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec męża. Jakkolwiek żona T. W. jest po operacji kręgosłupa - to nie posiada jednak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji Wójta Gminy [...] odwołanie złożyła skarżąca zarzucając jej naruszenie:

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż nie spełnia ona przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych poprzez orzeczenie przez organ w zakresie ustalenia powstania daty niepełnosprawności u T. W., do czego organ nie był uprawniony,

- art. 7, 77 § 1 i 107 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji jej uzasadnienia faktycznego i prawnego poprzez wskazanie przez organ faktów, które zostały uznane za udowodnione, dowodów na których rozstrzygniecie zostało oparte oraz przyczyn z powodu których innym dowodom organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz zaniechanie czynności niezbędnych w celu wyjaśnienia stanu faktycznego mając na względzie interes skarżącej.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu

I instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie na wniosek skarżącej, która podaniem złożonym w dniu [...] września 2019 r. wystąpiła o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem T. W.. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] września 2014 r., nr [...], wydanego na stałe wynika, że T. W został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium ustaliło, że stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lipca 2014 r., zaś nie da się ustalić daty niepełnosprawności. W związku z tym uznało, iż osoba wymagająca opieki – T. W., legitymuje się wymaganym orzeczeniem, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a) in fine u.ś.r. Ustaliło także, że skarżąca - córka osoby wymagającej opieki - sprawuje stałą opiekę nad ojcem i z tego powodu rezygnuje z podjęcia zatrudnienia.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało, że Wójt Gminy [...] decyzją z [...] października 2019 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem T. W. z uwagi na fakt, że nie można ustalić daty powstania jego niepełnosprawności.

Następnie SKO w [...] decyzją z [...] grudnia 2019 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyrokiem TK z 21 października 2014 r., sygn. akt. K 38/13 - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku, określonego w cytowanym przepisie art. 17 ust. 1 lit. b) u.ś.r., ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec tego przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tej grupy osób, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia, należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej, z pominięciem tego kryterium.

Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę Kolegium stwierdziło, że nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej jedynie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r., która została uznana przez Trybunał za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Niemniej uznało, że wyjaśnienia wymaga kwestia sytuacji zdrowotnej współmałżonki osoby wymagającej opieki i sytuacji innych osób zobowiązanych do alimentacji wobec T. W..

Zauważyło, że ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji ustalił, iż osobami zobowiązanymi do alimentacji wobec niepełnosprawnego T. W. jest jego żona – B. W. oraz dzieci: skarżąca Z.W. (wspólnie zamieszkująca z rodzicami), H. F. - zam. [...], gm. [...], A. W. - zam. [...] i T. W. - zam. [...]. Ustaliło też, że oddzielnie zamieszkujące dzieci pracują zawodowo i nie są w stanie sprawować opieki nad ojcem - ze względu na odległość. Stałą, niezbędną, opiekę zapewnia mu zamieszkująca z rodzicami córka - skarżąca, która z tego powodu rezygnuje z podejmowania zatrudnienia.

W związku z tym Kolegium wskazało, że jakkolwiek powyższa okoliczność - fakt rzeczywistego sprawowania opieki nad ojcem - stwarza pozytywną przesłankę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - to jednak decyzja odmawiająca świadczenia została wydana z uwagi na wystąpienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 u.ś.r., tj. pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.).

Dodało, organ I instancji wydał słuszną decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem osoba wymagająca opieki – T. W. - jest osobą zamężną i w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec niego ma współmałżonek. Bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, iż żona osoby wymagającej opieki – B. W. jest chora, aktualnie po operacji kręgosłupa. Jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę, pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie pomimo, że osoba, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim, jest legitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie przytoczyło stosowne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, wyrok NSA z 28 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1369/13).

Kolegium podniosło również, iż obowiązek alimentacyjny wobec T. W. mają także pozostałe jego dzieci. Ustaliło, że dzieci nie są małoletnie i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem nie ma znaczenia, że z innych przyczyn (np. z powodu wykonywania pracy, zamieszkiwania w innych miejscowościach), osoby zobowiązane takiej opieki nie mogą sprawować. Jeżeli bowiem obowiązek alimentacyjny nie może przybrać postaci świadczenia pomocy w formie starań osobistych, może on polegać np. na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni.

Podkreśliło, że przyznanie świadczeń rodzinnych i opiekuńczych nie zależy od uznania administracyjnego. Skoro prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego wystąpienia kilku przesłanek, to niespełnienie którejkolwiek z nich, oznacza brak uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodało, że bezspornym jest fakt, że osoba wymagająca opieki jest osobą zamężną. Zatem przerzucanie obowiązku alimentacyjnego z żony na córkę jest niczym nieuzasadnione - bowiem obowiązek sprawowania opieki obciąża przede wszystkim małżonka, przed innymi członkami rodziny osoby wymagającej opieki.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego - wbrew przepisom ustawy, wywołałoby ten skutek, iż decyzja z powodu rażącego naruszenia prawa byłaby nieważna.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Z. W., zarzucając zaskarżonej decyzji:

a) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji jej uzasadnienia faktycznego i prawnego poprzez wskazanie przez organ faktów, które zostały uznane za udowodnione, dowodów na których rozstrzygnięcie zostało oparte oraz przyczyn z powodu których innym dowodom organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz zaniechanie czynności niezbędnych w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie interes skarżącej;

b) naruszenie art. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej

i społecznej oraz zatrudnianiu osób poprzez przyjęcie przez organ, za organem

I instancji, a tym samym orzeczenie w zakresie ustalenia powstania daty niepełnosprawności u Tadeusza Winiarskiego, do czego organ nie był uprawniony;

c) naruszenie art 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie zarzutów skargi - wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjne w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując pod tym kątem oceny Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2020 r. utrzymująca

w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2020 r. o odmowie przyznania Z. W. świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad ojcem T. W..

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), dalej jako u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W świetle art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie urlopu wychowawczego, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do kwestii odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad ojcem T. W..

Wskazać należy, że na tle wykładni art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane są dwa stanowiska.

Zgodnie z jednym z nich nie powinno budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek chyba, że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

Ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Przy tym realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.

Powyższy pogląd został wyrażony m.in. w wyrokach NSA z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20, z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 grudnia

2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14,

z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela zaprezentowaną wyżej wykładnię art. 17 ust. 1, ust 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Odnotować także należy, że jest również drugie stanowisko sądów administracyjnych.

Sądy, stosując wykładnię celowościową i systemową art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zajęły stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wyprowadzono interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130 k.r.o.). Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 tej ustawy małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast zgodnie z art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Mając na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz wskazane przepisy k.r.i.o. argumentowano, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa. Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1622/15, wyrok WSA w [...] z [...] czerwca 2019 r., sygn. II SA/Rz [...], wyrok WSA w [...] z [...] października 2012 r., sygn. II SA/Bk [...] i z [...] kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk [...]; wyrok WSA we [...] z [...] marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr [...]; wyrok WSA w [...] z [...] czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po [...], wyrok WSA w [...] z [...] stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol [...]).

Rozpoznając niniejszą sprawę należy wskazać, że przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Jedną z tych przesłanek jest w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zatem z przepisu tego ewidentnie wynika, że tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez współmałżonka uprawnia krewnych osoby wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z tego powodu z zatrudnienia.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że T. W. jest osobą wymagającą opieki. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] września 2014 r., nr [...], wydanego na stałe, z którego wynika, że został on zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Bezspornym jest również, że pozostaje on w związku małżeńskim. Jego żona – B. W. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2020 r., nr [...]. Orzeczenie to wydane zostało do [...] marca 2021 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2020 r., zaś nie da się ustalić daty niepełnosprawności.

Zatem żona T. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tej sytuacji organy orzekające w sprawie, prawidłowo odmówiły przyznania Z. W. - córce T. W. - wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 sierpnia

2020 r., sygn. akt I OSK 599/20: " Nie powinno budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym - przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy".

Podsumowując Sąd uznał, że w realiach rozpoznawanej sprawy organy obu instancji prawidłowo odmówiły przyznania Z. W. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Dopóki bowiem żona T. W. – B. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to brak jest podstawy do wyłączenia stosowania negatywnej przesłanki ustawowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. W konsekwencji, dopóki żona T. W. nie uzyska orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to brak jest podstaw do przyznania córce świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Niezasadne są też zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem analiza zaskarżonej decyzji i akt sprawy wskazuje, że organ odwoławczy dokonał wnikliwiej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie decyzji zostało sporządzone zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. i odnosi się do całokształtu sprawy i wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W realiach tej sprawy - z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. - nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 6 ustawy

o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez przyjęcie przez organ odwoławczy, za organem I instancji, a tym samym orzeczenie w zakresie ustalenia powstania daty niepełnosprawności u T. W.. Ponadto z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy nie orzekał w zakresie ustalenia powstania daty niepełnosprawności u T. W.. Wskazał jedynie, że w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] września 2014 r. ustalono, że stopień niepełnosprawności T. W. datuje się od [...] lipca 2014 r., zaś nie da się ustalić daty niepełnosprawności.

Z powyższych względów Sąd, podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.