Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1728/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 i art. 17  ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: Art. 7, 77, 80 i 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r., sygn. akt [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Zaskarżoną przez S. G., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 12 października 2012 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17 oraz art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2021 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem W. G.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], organ pierwszej instancji – Burmistrz - odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem W. G., legitymującym się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 22 czerwca 2021 r. Odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia nastąpiła z uwagi na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że sprawuje opiekę nad niedołężnym ojcem i z tego powodu był zmuszony zrezygnować z zatrudnienia, jak również z pracy w gospodarstwie rolnym. Wskazał jednocześnie, że nikt z rodziny nie jest w stanie mu pomagać w opiece nad ojcem, tak aby mógł wrócić do zarobkowania.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ pomocy społecznej, orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji.

Zdaniem Kolegium w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wyżej zaprezentowane stanowisko odnośnie wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy po wejściu w życie wyroku TK w sprawie o sygn. K 38/13 jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (przykładowo: wyroki NSA z dnia: 14 grudnia 2016 r., sygn. l OSK 1614/16, z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. l OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt l OSK 923/16, z dnia 7 września 2016 r., sygn. l OSK 755/16, z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. l OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. l OSK 1600/16, z dnia 2 czerwca 2018 r., sygn. l OSK 108/17, z dnia 16 kwietnia 2020 r, sygn. akt l OSK 1192/19) i sprowadza się do tego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium wyjaśniło, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Jak podało Kolegium, w niniejszej sprawie mimo błędnej wykładni ww. przepisu prawa, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji odpowiada prawu, ponieważ wnioskodawca nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad ojcem uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2021 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem W. G. (wdowcem), który legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia 28 lipca 2021 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 22 czerwca 2021 r. Wnioskodawca oświadczył, że zrezygnował z zatrudnienia (świadectwo zatrudnienia z dnia 7 czerwca 2021 r. z okresem zatrudnienia od 29 stycznia 2020 r. do 4 czerwca 2021 r.) oraz z pracy w gospodarstwie rolnym (oświadczenie) w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz przedłożonego przez skarżącego oświadczenia pracownik socjalny ustalił, że W. G. jest wdowcem, osobą niepełnosprawną, nie mogącą samodzielnie funkcjonować. Jest on w podeszłym wieku, schorowany, ma problemy z niewydolnością serca, nadciśnieniem tętniczym i wzrokiem. Porusza się przy pomocy laski oraz osób drugich, czasem wymaga pomocy wózka inwalidzkiego. W. G. ma dwoje dzieci: syna S., który sprawuje nad nim opiekę (robi zakupy, przygotowuje śniadania, kolacje, przekąski, karmi - jeśli jest taka potrzeba), przygotowuje napoje i wlewa je do szklanki, myje naczynia, sprząta, ubiera, przebiera ubrania, wyprowadza na zewnątrz, kupuje i podaje leki, kupuje pampersy, mierzy ciśnienie, przebiera pościel, pierze, opróżnia i odkaża krzesło toaletowe, zazwyczaj w nocy zakłada i zmienia pampersy, podnosi z łóżka oraz wykonuje czynności higieniczne tzn. kąpiele, golenie, strzyżenie włosów, mycie zębów, zapobieganie odleżynom oraz umawia wizyty lekarskie) oraz córkę W., która mieszka obok ojca, przebywa na emeryturze i nie utrzymuje z nim żadnych kontaktów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r, sygn. l OSK 2201/15, CBOSA). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA z dnia: 5 czerwca 2012 r., sygn. l OSK 2454/11 i 23 października 2020 r., sygn. l OSK 1148/20, CBOSA). Podkreśla się także, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r. sygn. akt l OSK 691/19, Lex nr 3020846).

Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, która wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie jest rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską. W orzecznictwie podkreśla się, że ustawodawca powiązał prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z zaistnieniem bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z pracy, a podjęciem się sprawowania opieki. Taka sytuacja zachodzi, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki musi być wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia lub jego podejmowania (wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2019 r., sygn. l OSK 940/19).

Zdaniem Kolegium, z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ pierwszej instancji nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną ojcem sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Wprawdzie czynności skarżącego związane z opieką nad ojcem są czynnościami, których osoba wymagająca opieki sama nie może wykonywać, co oznacza opiekę ze strony innych osób, które nie mogą podjąć zatrudnienia w pełnym wymiarze, jednakże część obowiązków w ww. zakresie może przejąć córka W., na której również ciąży wobec ojca obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego, jak i obowiązek moralny. Samo stwierdzenie, że W. D. nie utrzymuje kontaktów z ojcem nie interesuje się stanem zdrowia ojca, nie może automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie może wesprzeć brata (osobiście lub choćby finansowo, realizując tym samym swój obowiązek alimentacyjny) w opiece nad chorym ojcem.

Nie kwestionując zatem złego stanu zdrowia ojca skarżącego, organ podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Kolegium, istnienie, obok skarżącego, córki osoby wymagającej opieki, która mieszka w niedalekiej odległości od ojca i która nie jest czynna zawodowo (emeryt) oznacza, że może ona przejąć częściowo opiekę, zaś skarżący podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Na poparcie swojego stanowiska Kolegium powołało orzecznictwo sadów administracyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący zarzucił SKO naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, iż odwołującemu nie należy się świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt, że skarżący wraz z siostrą, (którą zaniechała kontaktów zarówno ze skarżącym jak i z ojcem), mógłby dzielić się opieką nad niepełnosprawnym ojcem, co pozwoliłoby tym samym na powrót skarżącego do pracy, jak również poprzez nieuwzględnienie okoliczności faktycznych uniemożliwiających pozostałym członkom rodziny sprawowania opieki nad niepełnosprawnym W. G. czy to w naturze, czy poprzez dostarczanie środków utrzymania;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a polegające na błędnym przyjęciu, że skarżący nie wykazał aby zakres sprawowanej opieki nad ojcem uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, poprzez uznanie, iż nie ma bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez stronę a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem oraz błędne przyjęcie, że zakres świadczonej przez skarżącego opieki względem ojca nie wyklucza możliwości zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a w konsekwencji brak podejmowania przez organ działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

- art. 15 k.p.a. w zw. z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrażających zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, poprzez nierozpoznanie merytoryczne sprawy, nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, a w konsekwencji oparcie rozstrzygnięcia bez zbadania wszystkich okoliczności, w tym okoliczności, że poza zarzutem organu I instancji o braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na datę powstania niepełnosprawności, który to przepis utracił przymiot konstytucyjności, zaś pozostałe ustalenia organu pierwszej instancji wskazywały na spełnienie przez skarżącego wszelkich przesłanek wymaganych do uzyskania takiego świadczenia;

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - syn, a opieka sprawowana jest nad ojcem W. G., legitymującym się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 22 czerwca 2021 r.

Z powyższego wynika, że niepełnosprawność ojca skarżącego istotnie nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia; nie powstała w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia.

Zasadnie więc podniosło orzekające w drugiej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo powyższego błędem jednakże, w ocenie Sądu, było utrzymanie przez Kolegium w mocy negatywnej dla skarżącego decyzji organu pierwszej instancji.

Orzekające w niniejszej sprawie w drugiej instancji SKO uznało, bowiem, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania przedmiotowego świadczenia. Zdaniem Kolegium wnioskujący o świadczenie musi sprawować stałą opiekę nad niepełnosprawną osobą i być jej niezbędnym w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. W ocenie też Kolegium istnienie obok skarżącego córki osoby wymagającej opieki, która mieszka w niedalekiej odległości od ojca i która nie jest czynna zawodowo (emeryt) oznacza, iż może ona przejąć częściowo opiekę, zaś skarżący podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym rozmiarze.

W związku z tak kategorycznym stwierdzeniem Kolegium, zwrócić należy uwagę, że ten aspekt winien być jednakże dogłębnie wyjaśniony, a każdy przypadek wymaga indywidualnej i wnikliwej w tym względzie oceny.

Po pierwsze, w kontekście stwierdzenia przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że opieka w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być stała przypomnieć należy, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Istotnie, określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Podkreślić trzeba, że nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Rację ma Kolegium podnosząc, że wnioskodawca powinien wykazać zaistnienie przesłanek do przyznania mu przedmiotowego świadczenia, nie mniej jednak nie zwalnia to w żaden sposób organów od dokonania oceny, czy twierdzenia skarżącego istnienia ku temu przesłanek, są zasadne.

W niniejszej sprawie z wywiadu środowiskowego oraz przedłożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że ojciec skarżącego - W. G. - jest wdowcem, osobą niepełnosprawną, nie mogącą samodzielnie funkcjonować. Jest on w podeszłym wieku, schorowany, ma problemy z niewydolnością serca, nadciśnieniem tętniczym i wzrokiem. W. G. ma dwoje dzieci: skarżącego, który sprawuje nad nim opiekę (robi zakupy, przygotowuje śniadania, kolacje, przekąski, karmi - jeśli jest taka potrzeba), przygotowuje napoje i wlewa je do szklanki, myje naczynia, sprząta, ubiera, przebiera ubrania, wyprowadza na zewnątrz, kupuje i podaje leki, kupuje pampersy, mierzy ciśnienie, przebiera pościel, pierze, opróżnia i odkaża krzesło toaletowe, zazwyczaj w nocy zakłada i zmienia pampersy, podnosi z łóżka oraz wykonuje czynności higieniczne tzn. kąpiele, golenie, strzyżenie włosów, mycie zębów, zapobieganie odleżynom oraz umawia wizyty lekarskie) oraz córkę. Istotnie, z wywiadu tego wynika, że ojciec skarżącego porusza się przy pomocy laski oraz osób drugich, czasem wymaga pomocy wózka inwalidzkiego ale w końcowych ustaleniach pracownika socjalnego zapisano, iż wymaga on całodobowej pomocy osób trzecich. Pozostawienie go bez opieki równoznaczne jest z zagrożeniem jego zdrowia a nawet życia.

Wobec powyższego nie jest zatem wystarczające i na tym etapie uprawnione w ocenie Sądu stwierdzenie przez Kolegium, że zakres wykonywanych przez skarżącego czynności opiekuńczych, to czynności codziennej pomocy, które w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania przedmiotowego świadczenia. Zasadny jest bowiem postawiony w tym zakresie przez skarżącego zarzut naruszenia przez organy przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zazwyczaj czynności opiekuńcze, jakie są wykonywane przy osobach starszych tylko z pozoru są podobne i wydają się jako czynności, jak to nazwało Kolegium "codziennej pomocy". Nie należy bowiem zapominać, że należy je odnieść zawsze do zakresu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a więc jej stanu psychofizycznego i co za tym idzie możliwości jej samodzielnej egzystencji bez pomocy osób bliskich. Nadto, muszą one być tak absorbujące opiekuna, jak trafnie podkreśliło Kolegium, że wykluczają jego pracę nawet w niewielkim rozmiarze. Dopiero wówczas czynności tego nabierają innego waloru i znaczenia. Wówczas okazać się może, że te same czynności opiekuńcze w kontekście rodzaju i zakresu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki mogą okazać się różne. Organy zobowiązane więc były do wnikliwszych ustaleń, na ile ojciec skarżącego jest niepełnosprawny ruchowo, czy jest to stan, że jest on osobą przez większą część czasu leżącą, czy też sytuacja wygląda nieco inaczej i porusza się on sporadycznie. Na ile więc posunięta jest dysfunkcja ruchowa ojca skarżącego, że wymagane jest użycie wózka inwalidzkiego i czy jego stan zdrowia pozwala na pozostawienie go bez nadzoru i opieki bliskich mu osób, a więc czy bez nich może on egzystować samodzielnie, a jedynie niezbędna jest ich pomoc w większości czynności życia codziennego lecz na tyle nie absorbująca, że możliwe jest podjęcie przez nie zatrudnienia, choćby w niewielkim rozmiarze. W tym zakresie nie mogą mieć miejsca żadne domysły i założenia.

Podobnie, nieuprawnione było także na tym etapie stwierdzenie Kolegium, że skoro ojciec skarżącego ma również oprócz skarżącego także córkę, to może ona odciążyć skarżącego od wykonywania przez niego choćby części czynności opiekuńczych.

Co do zasady, zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych w drodze sądowej. W tym zakresie zatem również obowiązkiem organów orzekających było ustalenie, czy siostra skarżącego jest w stanie czynności opiekuńcze wykonywać, czy też istnieją ku temu jakieś obiektywne przeszkody – np. zdrowotne. Po drugie, jeżeli takowe istnieją, to czy również ma ona takie finansowe możliwości, iż mogłaby ona wesprzeć skarżącego w opiece nad ojcem. Spełnienie obowiązku alimentacyjnego nie musi przecież polegać li tylko na fizycznym wykonywaniu czynności opiekuńczych lecz może przybrać postać finansowej, materialnej pomocy. W tym zakresie również orzekające organy nie przeprowadziły wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy ustaleń. Natomiast argument, że siostra skarżącego jest emerytem w kwestii możliwości sprawowania opieki nic jeszcze nie oznacza i nie jest wystarczający.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania – artykułów 7, 77 § 1, i 80 oraz 107 § 3 k.p.a., okazał się zatem zasadny i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. SKO nie miało więc podstaw do skorzystania z przyznanej organowi odwoławczemu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i stwierdzenia, że pomimo błędu w wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzja pierwszoinstancyjna odpowiadała prawu.

Skarga musiała wobec tego odnieść zamierzony skutek. Zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają więc przepisy postepowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co stanowi wyczerpanie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. do ich uchylenia.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.