Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 614/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2022 r. nr 1213/2022 (380000/71/145169/2022) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 7 czerwca 2022r. nr 1213/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu M. B. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie ich płatnikiem za okres od 12.2016r. do 12.2020r. oraz od 07.2021r. do 02.2022r. w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy.

Stwierdził, że 19 kwietnia 2022r. wpłynął do organu wniosek strony o umorzenie składek. Skarżący wskazał w nim, że prowadził działalność gospodarczą, którą zawiesił od 06.2018r. i bez jej wznawiania – wykreślił z CEiDG od 7.10.2021r. W listopadzie 2020r. i czerwcu 2021r. sprzedał udziały, jakie posiadał w dwóch spółkach a w trzeciej jest zatrudniony od czerwca 2021r. na ½ etatu. Stwierdził, że zaległości w składach są spowodowane "brakiem wiedzy i nie zgłoszeniem spółek, w których występował do ZUS". Wskazał na swą trudną sytuację finansową i osobistą: od 2018r. posiada blokady na rachunkach bankowych a jego plac z domem jest przedmiotem zabezpieczenia przez Urząd Skarbowy. Jego [...] syn jest niepełnosprawny i trzeba się nim stale opiekować.

Zaskarżoną decyzją organ odmówił umorzenia składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 12.2016-12.2020, 07.2021-02.2022 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek - [...]zł,

- odsetek (naliczonych na 19 kwietnia 2022r.) -[...]zł,

- kosztów upomnienia - [...]zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 12.2016-02.2022 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek- [...]zł,

- odsetek (naliczonych na 19 kwietnia 2022r.) [...]zł,

- kosztów upomnienia - [...]zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 12.2016-12.2020, 07.2021-02.2022 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

-składek - [...]zł,

- kosztów upomnienia - [...] zł.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że skarżący od 1 czerwca 2011r. do 28 czerwca 2018r.( wg CEIDG) prowadził działalność gospodarczą (data skreślenia z CEIDG - 7 października 2021r.). Obecnie podlega ubezpieczeniom jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał, że nie pracuje zarobkowo oraz nie pobiera żadnych świadczeń, ale posiada dochód z innych źródeł (z wynajmu) w kwocie 500zł. W aktualnym czasie nie ma możliwości poprawy sytuacji majątkowej, ponieważ toczą się wobec niego postępowania skarbowe. Ma duże problemy z powodu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu w firmie S Sp. z o.o. Nadmienił, że często podejmuje prace dorywcze, jednak w obecnych czasach i cenach jest to niewystarczające do prawidłowego funkcjonowania. Może zaproponować spłatę zadłużenia w kwocie po 250 zł. Sytuacja strony nie pozwala na całkowitą spłatę zadłużenia, gdyż spadło na nią wiele problemów finansowych oraz rodzinnych, ponieważ zajmuje się niepełnosprawnym dzieckiem.

W toku prowadzonego postępowania skarżący przedłożył następujące dokumenty:

- "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej" z 28 kwietnia 2022 r.,

- orzeczenie o niepełnosprawności z 7 kwietnia 2020r. wraz z przedłużeniem ważności,

-zaświadczenie lekarskie z 25 marca 2022r.

Do rozpatrzenia wniosku organ wykorzystał również informacje pozyskane z urzędu, tj.:

- informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów (wg stanu na 22 kwietnia 2022r.),

- informację z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych (wg stanu na 22 kwietnia 2022r.),

- informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej,

- informację z KRS.

Zgodnie z ustaleniami Zakładu wnioskodawca obecnie podlega ubezpieczeniom jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o.

W okresie od 1 czerwca 2021r. do 31 marca 2022r. był zatrudniony na ½ etatu w spółce, w której jest wspólnikiem oraz Prezesem Zarządu, a podstawa składki emerytalno-rentowej wynagrodzenia w ostatnich miesiącach wyniosła: 01.2022r.- [...]zł brutto, 02 i 03.2022r.- 1 505 zł brutto.

Zgodnie z informacjami z KRS, skarżący figuruje jako:

-członek rady fundacji,

-wspólnik (50 udziałów o łącznej wartości [...] zł) i Wiceprezes Zarządu spółki z .o.o,

-wspólnik ( 100 udziałów o łącznej wartości [...]zł) i Prezes Zarządu spółki z o.o.,

-wspólnik ( 100 udziałów o łącznej wartości [...]zł) i Prezes Zarządu spółki z o.o.,

-wspólnik ( 50 udziałów o łącznej wartości [...]zł) i Członek Zarządu spółki z o.o.,

-wspólnik ( 50 udziałów o łącznej wartości [...]zł) i Prezes Zarządu spółki z o.o.,

-wspólnik ( 50 udziałów o łącznej wartości [...]zł) i Członek Zarządu spółki z o.o.,

-wspólnik ( 50 udziałów o łącznej wartości [...]zł) i Prezes Zarządu spółki z o.o.,

-wspólnik ( 50 udziałów o łącznej wartości [...]zł) i Prezes Zarządu spółki z o.o.

Wnioskodawca jest stanu wolnego, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnim synem. Nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem (opłaty eksploatacyjne) określił na w kwotę 300 zł.

Wykazał, że posiada zobowiązania pieniężne:

-z tytułu podatków ( w US za 2011-2012) w łącznej kwocie [...]zł,

-w instytucjach (ZUS) w łącznej kwocie [...]zł

i że nie są one spłacane.

Wskazał że posiada we współwłasności (w 5/7 części) dom o powierzchni [...]m2. Jest także współwłaścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni [...]ha, przy czym należące do strony udziały w nieruchomości są obciążone hipoteką przymusową na rzecz ZUS oraz Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego. Zaznaczył, że nie jest w posiadaniu maszyn, urządzeń i środków transportu. Ustalenia organu dokonane w oparciu o dane z Centralnej Ewidencji Pojazdów potwierdzają, że na jego nazwisko nie są zarejestrowane żadne pojazdy.

Nadto skarżący wskazał, że leczy się psychiatrycznie. Na co dzień opiekuje się [...]- letnim synem, który ma orzeczenie o niepełnosprawności. Do akt sprawy została dołączona dokumentacja medyczna syna.

Organ oświadczył, że należności składkowe są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS i Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Zdaniem organu na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpłynęły następujące czynności:

- wydanie decyzji określającej wysokość zadłużenia, dla należności:

12.2016- 08.2018 od 02.11.2019r. ( doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do 03.01.2020r. ( data uprawomocnienia decyzji),

09.2018 - 07.2019 od 27.09.2019r. ( doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do 06.12.2019r. ( data uprawomocnienia decyzji),

08-09.2019 od 02.11.2019r. (doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do 03.01.2020r. ( data uprawomocnienia decyzji),

10.2019 - 01.2020 od 02.03.2020r. ( doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do 25.05.2020r. ( data uprawomocnienia decyzji),

02.2020- 08.2020 od 16.10.2020r. ( doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do 23.12.2020r. ( data uprawomocnienia decyzji),

09.2020 - 11.2020 od 12.01.2021r. ( doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do 27.03.2021r. ( data uprawomocnienia decyzji).

Na podstawie art. 24 ust 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

- prowadzone postępowanie egzekucyjne, dla należności:

12.2016- 09.2019 od 03.03.2020r. (doręczenie tytułów wykonawczych) do nadal,

10.2019-01.2020 od 17.10.2020r. (doręczenie tytułów wykonawczych) do nadal,

02.2020-08.2020 od 08.02.2021r. (doręczenie tytułów wykonawczych) do nadal,

09.2020-11.2020 od 13.04.2021r. (doręczenie tytułów wykonawczych) do nadal,

12.2020 od 22.03.2021r. (doręczenie upomnień) do nadal,

01.2021-11.2021 od 11.03.2022r. (doręczenie tytułów wykonawczych) do nadal,

12.2021 -03.2022 od 10.03.2022r. (doręczenie upomnień) do nadal.

Zgodnie z art. 24 ust 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

-hipoteka.

Zgodnie bowiem z art. 24 ust 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Następnie organ przytoczył art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy u.s.u.s. i stwierdził, że żadna z przewidzianych w nich przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek nie została spełniona.

Stwierdził, że w stosunku do działalności gospodarczej skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, nie zachodzą w stosunku do tego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania. Należności są objęte postępowaniem egzekucyjnym i nie nastąpiło stwierdzenie przez organy egzekucyjne całkowitego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Fakty te dowodzą, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.

Dalej organ dokonał analizy przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) i stwierdził, że także one nie zostały spełnione. Skarżący nie wykazał, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności w postaci jednoosobowej spółki z o.o.

Odnośnie przewlekłej choroby zobowiązanego organ wskazał, że skarżący powołał się na fakt, że leczy się psychiatrycznie, ale nie przedstawił na tę okoliczność żadnej dokumentacji medycznej, a obowiązek wykazania tego faktu obciąża jego jako wnioskodawcę.

Co do niepełnosprawności dziecka strony organ stwierdził, że pomimo powoływania się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem, skarżący nie wykazał korzystania z zasiłku z pomocy społecznej, jak również z szczególnych form wsparcia, np. świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia na rzecz opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które stanowi rekompensatę braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Aktualnie skarżący jest wspólnikiem i członkiem organów spółek z o.o. oraz fundacji, a do końca marca 2022r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, często też podejmuje prace dorywcze. Organ podniósł, że w przypadku, gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, to przesłanka umorzenia wynikająca ze stanu zdrowia zobowiązanego lub jego rodziny nie zachodzi. Powołał się w tym zakresie na wyrok WSA w Lublinie z 18 marca 2010r. sygn. akt III SA/Lu 583/09.

ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ przytoczył dane fundacji i spółek z o.o., w których skarżący pełni funkcje i posiada udziały (w przypadku spółek). Podniósł, że skarżący nie wyjaśnił, czy matka dziecka łoży na jego utrzymanie, czy skarżący pobiera świadczenie 500+. Wyraził pogląd, że skoro skarżący nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy, to fakt ten pozwala stwierdzić, że jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne bez wsparcia państwa skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku. Natomiast fakt zadłużenia u innych wierzycieli nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległości wobec ZUS.

Obecna sytuacja materialna strony nie daje podstaw do stwierdzenia, że zachodzi trwałe ubóstwo oraz uznania, że ma charakter definitywny i nie ulegnie poprawie w najbliższej przyszłości tym bardziej, że strona jest osobą młodą - w wieku największej aktywności zawodowej. Dlatego - w ocenie ZUS - aktualny status materialny nie jest stanem trwałym i istnieje realna szansa na poprawę kondycji finansowej. Natomiast fakt, że skarżący zadeklarował wolę ratalnej spłaty zadłużenia po 250 zł potwierdza jego możliwości płatnicze.

Organ podkreślił, że decyzja o umorzeniu należności składkowej może (a nie musi) być wydana nawet w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych. Natomiast w przypadku braku takich przesłanek, ZUS ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia.

Skarżący nie skorzystał z możliwości złożenia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wywiódł skargę do sądu administracyjnego.

W skardze wniósł o uchylenie decyzji, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i nakazanie ZUS umorzenia przedmiotowych należności.

Podtrzymał wcześniejsze stwierdzenie, że powstanie zaległości było wynikiem jego niewiedzy i niezgłoszenia do ZUS spółek, w których pełnił funkcje, a nie celowego działania. Podniósł, że fakt, że nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej nie świadczy o tym, że jego sytuacja finansowa jest na tyle dobra, że jest w stanie zaspokoić potrzeby bez wsparcia państwa. Podniósł, że na jego sytuację materialną wpływa także fakt, że opiekuje się chorą matką, która była poddana operacji kręgosłupa a obecnie porusza się na wózku i nie może pracować. W związku z tym pod jego opieką pozostaje także niepełnoletni brat. Podniósł także, że rozpatrując wniosek o umorzenie organ winien brać pod uwagę aktualną sytuację zobowiązanego, a nie czynić przypuszczenia co do tego, jak może ona wyglądać w przyszłości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy).

Na wstępie Sąd przeanalizował sprawę pod kątem ewentualnego przedawnienia należności, jednak doszedł do przekonania, że ono nie nastąpiło.

Najstarsze należności objęte wnioskiem dotyczą grudnia 2016r., co oznacza, że termin ich płatności przypadał w styczniu 2017r. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od 14 grudnia 2016r. tj. w wersji właściwej dla daty wymagalności składek (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 963) – dalej powoływana jako usus, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Jak organ stwierdził w uzasadnieniu z zaskarżonej decyzji, dla należności za okres od 12.2016 do 08.2018 zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło od 02.11.2019r. (doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) do 03.01.2020r. ( data uprawomocnienia decyzji) na skutek wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia.

Następnie dla należności od grudnia 2016r. do września 2019r. zawieszenie nastąpiło na skutek doręczenia tytułów wykonawczych, co miało miejsce 3 marca 2020r., a postępowanie egzekucyjne na dzień wydania zaskarżonej decyzji prowadzone jest nadal. Skarżący tych informacji nie kwestionował. Stosownie zaś do art. 24 ust 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Natomiast na podstawie art. 24 ust. 5b usus, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Oznacza to, że najstarsze należności te nie uległy przedawnieniu z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia najpierw w wyniku wszczęcia postępowania w przedmiocie określenia wysokości zadłużenia, a następnie w wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które nadal jest w toku. Natomiast w przypadku składek za kolejne okresy tj. od września 2018r. podstawowy pięcioletni okres ich przedawnienia mógłby upłynąć najwcześniej dopiero w październiku 2023r., aczkolwiek i w stosunku do nich doszło do zawieszenia jego biegu w wyniku wydania decyzji w przedmiocie określenia wysokości zadłużenia, a następnie doręczenia tytułów wykonawczych. Również w tym przypadku postępowanie egzekucyjne nadal trwa.

Prowadzi to do wniosku, że zasadna jest ocena organu, że należności strony z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

Wobec takiego ustalenia, Sąd przystąpił do zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie.

Umorzenie zaległości składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jedynie w sytuacji zaistnienia w odniesieniu do wnioskodawcy którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił udzielenie tego rodzaju ulgi. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022r., poz. 1009 t.j. – dalej powoływana jako ustawa) oraz rozporządzenia wydanego na podstawie zawartej w niej delegacji ustawowej tj. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (t.j. Dz. U. z 2003r., nr 141, poz.1365 – w dalszej części przytaczane jako rozporządzenie). Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez wnioskodawcę nie powoduje konieczności uwzględnienia jego wniosku. Zatem nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę którejś z przesłanek umorzenia, organ, podejmując decyzję w przedmiocie wniosku właśnie z uwagi na jej uznaniowy charakter nie jest zobowiązany do udzielenia wnioskowanej ulgi.

Zgodnie z art. 28 ustawy:

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Natomiast art. 28 ust. 3b zawiera delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a.

Analizując kolejno przesłanki całkowitej nieściągalności przewidziane w art. 28 ust. 3 usus Sąd stwierdza, że w badanej sprawie stanowisko organu co do tego, że w przypadku strony przesłanki te nie zachodzą, jest zasadne.

Oczywistym jest, że nie zachodzi przesłanka przewidziana w pkt.1. Przesłanka z pkt. 3 mogłaby zachodzić, gdyby brak było majątku, z którego można prowadzić egzekucję, podczas gdy skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości i właścicielem udziałów w licznych spółkach, co wyklucza przyjęcie braku majątku. W sytuacji, gdy zobowiązany posiada taki majątek, wskazuje to jednocześnie, że nie można przyjąć, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). Wysokość dochodzonej należności jest wyższa, niż koszty upomnienia, więc przesłanka z pkt 4a również nie została spełniona. Nie zachodzą w sprawie przesłanki określone w pkt 2, 4, 4b i 4c ustawy. Wreszcie ponieważ egzekucja nadal jest w toku, nie zachodzi także przesłanka z pkt 5.

Odnośnie tego zauważyć należy, że do oceny istnienia trwałej nieściągalności czy też stwierdzenia, że nie jest możliwe uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, właściwy jest wyłącznie organ egzekucyjny. (Tak WSA w Warszawie, w wyroku z 19 maja 2009r., sygn. akt V SA/Wa 40/09).

Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że nie została spełniona żadna z przesłanek ustawowych, umożliwiających organowi umorzenie należności.

Przechodząc na grunt przesłanki "uzasadnionego przypadku", wskazanej w art. 28 ust. 3a usus wskazać należy, że wykonując delegację zawartą w art. 28 ust. 3b usus, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (t.j. Dz. U. z 2003r., nr 141, poz.1365).

W myśl jego § 3:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oceniając sytuację strony przez pryzmat tych przesłanek, również należy podzielić pogląd organu co do tego, że w przypadku strony one nie zachodzą.

Skarżący nie podnosił, że powstanie zaległości jest wynikiem jakiegoś szczególnego zdarzenia, bo nie można za takie uznać rzekomego braku wiedzy, przy czym skarżący nie wyjaśnił, czego ów brak wiedzy dotyczył. Notoryjnie i powszechnie zanany jest fakt, że prowadzenie działalności gospodarczej i wykonywanie pracy zarobkowej wiąże się z obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenia, zatem "niezgłoszenie spółek do ZUS" nie może być uznane za okoliczność o charakterze zdarzenia nadzwyczajnego. Sąd orzekający przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Sytuacja taka nie została zaś przez stronę wykazana.

Co do przesłanki z pkt. 3 zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił, że nie zachodzi ona w przypadku skarżącego. Odnośnie podnoszonej choroby własnej, skarżący nie wykazał, aby istotnie był chory, natomiast co do choroby syna wyjaśnił, że gdy podejmuje prace dorywcze, zajmuje się nim matka dziecka. Zatem nie jest tak, że nie może podjąć pracy z powodu konieczności opieki nad chorym członkiem rodziny, bo właśnie tę pracę do 31 marca 2022r. wykonywał na rzecz spółki i podejmuje nadal (jakkolwiek dorywczą). Natomiast kwestie związane z opieką nad chorą matką zostały podniesione dopiero w skardze, zatem są spóźnione w kontekście zaskarżonej decyzji, w której organ nie mógł się do niej odnieść, skoro strona jej nie podnosiła w toku postępowania.

Ustosunkowując się zaś do przesłanki pierwszej Sąd zauważa, że nie jest tak, że opłacenie należności pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona osiąga dochody z prac dorywczych i wynajmu, do 31 marca 2022r. była także zatrudniona w spółce na ½ etatu i osiągała z tego tytułu wynagrodzenie, zatem nie jest tak, że opieka nad dzieckiem uniemożliwia jej osiąganie dochodów z pracy zawodowej. Nadto, skoro opiekuje się swym dzieckiem, tak jak to deklaruje, to może uzyskać świadczenie 500+ z tego tytułu, a jeśli z powodu konieczności sprawowania tej opieki zmuszona jest zrezygnować z pracy zarobkowej, także może się ubiegać o zasiłek z tego tytułu. Z powyższego wynika, że jakkolwiek sytuacja finansowa strony nie jest dobra, to jednak nie aż tak zła, aby zaspokojenie należności składkowych, choćby w ratach, uniemożliwiło zaspokojenie jej potrzeb życiowych.

Skoro nie zostały spełnione przesłanki umorzenia zarówno przewidziane w ustawie, jak i rozporządzeniu, organ nie ma możliwości umorzenia składek. Możliwość taka (a nie obowiązek) pojawiłaby się dopiero wówczas, gdyby którakolwiek przesłanka została spełniona. Tak się jednak nie stało. Wskazuje to, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Odnosząc się do zarzutu strony, że organ nie wziął w swych rozważaniach pod uwagę jedynie stanu aktualnie istniejącego, lecz również przyszły stwierdzając, że skarżący jest osobą młodą i może podjąć pracę, Sąd w pełni podziela to stanowisko.

Umarzanie należności, do których ponoszenia zobowiązani są wszyscy prowadzący działalność gospodarczą winno mieć charakter wyjątkowy, bo zasadą winno być płacenie należności publicznych, a nie zwalnianie z nich. Udzielenie ulgi w postaci umorzenia uprzywilejowuje jedne podmioty prowadzące działalność gospodarczą kosztem innych, którzy takie obciążenia składkowe ponoszą terminowo i w pełnym zakresie, a przez to ich działalność może być mniej rentowna albo mniej konkurencyjna. Po wtóre, nie można tracić z pola widzenia, że z tych właśnie składek finansowane są świadczenia dla osób ubezpieczonych, co przy podejmowaniu decyzji odnośnie umorzenia nakazuje uwzględnić także interes publiczny, a nie tylko interes jednostkowy wnioskującego. Co prawda interes publiczny nie jest przesłanką umorzenia należności, to jednak trzeba pamiętać, że decyzja w tej kwestii jest podejmowana w warunkach uznania administracyjnego, zatem organ nie jest skrępowany przy wydaniu decyzji odmownej ścisłymi wytycznymi i może brać pod uwagę także takie aspekty. Trudno zaś dopatrzyć się, aby ów interes przemawiał za umorzeniem należności w badanym przypadku zwłaszcza, że skarżący w listopadzie 2020r. i czerwcu 2021r. sprzedał udziały w dwóch spółkach, ale nie ma informacji, aby jakieś kwoty z tego tytułu przeznaczył na spłatę zadłużenia, co wskazuje na jego lekceważący stosunek do należności publicznych. Natomiast przewidziana przepisami usus i rozporządzenia możliwość umorzenia składek nie może być formą premiowania osób prezentujących taki stosunek i pasywną postawę odnośnie ciążących na nich zobowiązań.

Przypomnieć też należy, że art. 84 Konstytucji nakazuje każdemu zobowiązanemu ponoszenie danin publicznych na jednakowych zasadach.

Z powyższego wynika, że także interes publiczny przemawia przeciwko umorzeniu należności, choć ulga ta nie może być udzielona przede wszystkim z tego powodu, że nie został spełniony żaden z warunków, które to umożliwiają.

Podsumowując, umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności a jej umorzenie przy braku takiej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, które – zdaniem Sądu – w przedmiotowej sprawie nie zachodzą, to niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne i naruszające zasady uznania administracyjnego.

Uwzględniając powyższe, Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a.