Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 362/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 1, art. 31 zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 9, art. 10 par. 1, art. 79a par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 września 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez S. N. (dalej także zwany Stroną, Skarżącym) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu (dalej też: Zakład, ZUS, organ) z 29 września 2022 r. odmawiająca umorzenia Skarżącemu składek za maj 2020 r.

Zaskarżoną decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Skarżący wnioskiem, który wpłynął do organu 20 kwietnia 2020 r., zwrócił się o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r.

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją 22 lipca 2020 r. umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 20 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r., a następnie decyzją z 14 października 2020 r., działając na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) (dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) (dalej: ustawa o COVID-19) – utrzymał w mocy decyzję z 22 lipca 2020 r. Jak wynikało z uzasadnienia ww. decyzji umorzenie postępowania nastąpiło w uwagi na to, że Skarżący nie przesłał w terminie do 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez Skarżącego, wyrokiem z 15 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Op 467/21 uchylił zaskarżoną decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. oraz decyzję ją poprzedzającą.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania, w znaczeniu, jakie temu pojęciu nadaje przepis art. 105 § 1 k.p.a. Skoro bowiem organ uznał, że Skarżący nie spełnił przesłanek zwolnienia go ze składek, oznacza to, iż odniósł się do jego wniosku merytorycznie, co wyklucza przyjęcie bezprzedmiotowości postępowania. Brak jest bowiem podstaw do utożsamiania tejże bezprzedmiotowości z ewentualną bezzasadnością żądania strony, sformułowanego w jej wniosku, co zdaje się sugerować organ w uzasadnieniu obu swoich decyzji. Dlatego, w takiej sytuacji organ powinien był wniosek Skarżącego załatwić merytorycznie, a nie umarzać postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowe.

Decyzją z 14 kwietnia 2022 r. organ ponownie umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 20 kwietnia 2020 r. o zwolnienia z opłacania składek z maj 2020r., wskazują, że Skarżący nie złożył w terminie do 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący, wniósł o przyznanie mu wnioskowanego zwolnienia. Wskazał, że organ nie odniósł się do podnoszonych przez niego argumentów, a wyłącznie powielił przepisy. Zarzucał, że organ nie wykonał żadnych czynności związanych z poinformowaniem go o znaczeniu podejmowanych czynności dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, ani nie wezwał go do uzupełnienia braków, jeżeli istniały. W dalszej części przedstawił zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 77§ 1 k.p.a., art. 77 § 4, art. 10 § 1 k.p.a. ,wywodząc, że organ był zobowiązany do poinformowania go o ewentualnych brakach złożonego wniosku, terminie umożliwiającym mu spełnienie obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych przed 30 czerwca 2020 r. Jednocześnie podnosił, że było to możliwe biorąc pod uwagę fakt złożenia wniosku w dniu 20 kwietnia 2020 r. Podkreślał, że wykonanie tych obowiązków przez organ było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed upływem ww. terminu, to miałby on szansę terminowo przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową, spełniając tym samym wymóg określony w art. 31 zq ust. 3 ustawy o COVID -19.

Następie, na skutek wniosku Skarżącego z 16 maja 2022 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 22 czerwca 2022 r. uchylił decyzję z 14 kwietnia 2022 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytuł składek za miesiąc maj. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przepisy dotyczące zwolnienia z opłacania składek na podstawie ustawy o COVID- 19 były kilkakrotnie zmieniane, koniecznym jest wszczęcie urzędu postępowania w zakresie ponownej oceny możliwości zwolnienia z obowiązku opłacania składek, objętych wnioskiem z 20 kwietnia 2020 r. Jednocześnie pismem z 22 czerwca 2022 r., doręczonym wraz z decyzją z 22 czerwca 20202 r., organ poinformował Skarżącego o treści art. 10 k.p.a. i możliwości zajęcia stanowiska w sprawie oraz ustosunkowania się do podnoszonych kwestii. W piśmie tym organ przywołał także treść art. 15 zzzzn2 ustawy o COVID -19 oraz art. 58 § 2 k.p.a.. Organ wskazał, że 16 lipca 2020 r. do organu wpłynęły dokumenty rozliczeniowe za miesiąc maj 2020 r. W dalszej części pisma organ zwrócił się o wskazanie, czy dopełnienie ustawowego wymogu przekazania dokumentów należy rozpatrywać we wskazanym powyżej trybie art. 15 zzzzn2 ustawy o COVID -19 oraz art. 58 § 2 k.p.a. oraz zwrócił się o wskazanie, z jakich powodów uchybiono ustawowemu terminowi. Organ poinformował też o uprawnieniach do czynnego udziału na każdym etapie postępowania.

Decyzją z 29 września 2022 r. organ odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Organ argumentował, że w przedmiotowej sprawie płatnik składek nie złożył wymaganej deklaracji rozliczeniowej w terminie wskazanym przez ustawodawcę. Jednocześnie organ podał, że Skarżący w stosunku do należności za miesiąc maj 2020 r. nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej. Organ wskazał, iż deklaracja została złożona elektronicznie 16 lipca 2020 r., a zatem bez zachowania ww. terminu, zaś zachowanie terminu złożenia deklaracji było warunkiem udzielenia zwolnienia. Zaś Strona nie wykazała, że złożenie dokumentów po upływie ustawowego terminu nastąpiło bez jej winy i nie wniosła o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej.

W skardze złożonej na powyższą decyzję Skarżący, domagając się jej uchylenia i powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych w podobnych sprawach wskazywał na naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 9, art. 79 a § 1, 77 § 4 k.p.a., zarzucając organowi, że nie powiadomił go o istniejącym stanie rzeczy przed dniem 30 czerwca 2020 r., i nie wezwał go do uzupełnienia braków, zaś właściwe wykonanie obowiązków przez organ było na tyle istotne, że gdyby nastąpiło przed 30 czerwca 2020 r., Skarżący miałby szansę do uzupełnia brakującej deklaracji

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślał, że ustawa o COVID-19 ustaliła ostateczny termin złożenia deklaracji rozliczeniowych (celem uzyskania przedmiotowego zwolnienia) do 30 czerwca 2020 r. Organ wskazywał, że nie miał obowiązku o zawiadamianiu Strony o konieczności składania wymaganych prawem dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 t.j.) - dalej jako: "p.p.s.a.", zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania). Z kolei w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm., dalej: ustawa o COVID-19). W myśl art. 31zo ust. 1 tej ustawy na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

W myśl art. 31zq ust. 3 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca2020 r. w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8, należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. - do dnia 31 października 2020 r., w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 10, należnych za listopad 2020 r. - do dnia 31 grudnia 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 12, należnych za listopad 2020 r., grudzień 2020 r., styczeń 2021 r., luty 2021 r. lub marzec 2021 r. - do dnia 30 kwietnia 2021 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Z powołanych przepisów ustawy o COVID - 19 wynika natomiast, że ustawa ta wprowadziła nowy termin złożenia dokumentów, o których mowa w przytoczonych przepisach u.s.u.s. Zgodnie z ustawą COVID - 19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia składki za miesiące marzec - maj 2020 r. było złożenie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych do 30 czerwca 2020 r. Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji należy mieć na uwadze, że do kontrolowanego postępowania, z mocy art. 180 k.p.a oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). W myśl zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powinny czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednocześnie zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.).

Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym w analogicznej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 października 2021 r., sygn. akt I GSK 496/2, którym oddalono skargę kasacyjną od wyroku WSA w Szczecinie z 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 864/20.

Mając na uwadze stanowisko wyrażone w ww. wyroku, w ocenie Sądu także w rozpatrywanej sprawie, Skarżący słusznie podnosi, że doszło do istotnych naruszeń przepisów postępowania, w tym naruszenia art. 9 k.p.a. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I GSK 499/21, że obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego jak i przepisach prawa procesowego (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1686/20). W toku postępowania organ administracji publicznej z urzędu udziela stronom i innym uczestnikom postępowania informacji, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast bierne oczekiwanie organu i nieudzielenie takich informacji, wyjaśnień i wskazówek, narusza przepis art. 9 k.p.a., co należy traktować jako wystarczającą (samodzielną) przesłankę do uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 790/18,). Przepis art. 9 k.p.a., statuujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji państwowej obowiązek informowania z urzędu strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Bierność organu stanowi naruszenie prawa, bez względu na to, w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Zaś niespełnienie tego obowiązku, w sytuacji gdy mogło to mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, stanowić może wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach (por. wyrok NSA z 9 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 6/06). Organ administracji powinien podjąć wszelkie czynności, w tym polegające na stosownych wyjaśnieniach i pouczeniach, aby sprawa została załatwiona zgodnie z interesem wnoszącego podanie. Tego rodzaju obowiązki ciążą przy tym na organie administracji niezależnie od tego, czy wnoszący podanie jest przedsiębiorcą (por. wyrok NSA z 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2592/16). Organ obowiązany jest więc informować stronę w zakresie prawa administracyjnego materialnego i procesowego (por. wyrok NSA z 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 1102/10). W ocenie Sądu, również art. 77 § 4 k.p.a. zobowiązywał organ do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Przepis ten stanowi, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli więc ZUS na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych posiadał wiedzę, że strona nie złożyła wymaganej deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów, a nie jest zwolniona z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed 30 czerwca 2020 r. Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., Skarżący miałaby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową. Oceniając procedowanie organu rozpoznającego wniosek Skarżącego należy dojść do wniosku, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można też tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID-19 możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. Skoro bowiem ustawodawca wprowadził mechanizmy pomocy dla przedsiębiorców dotkniętych skutkami pandemii, to organ nie mógł bezczynnie odczekać do czasu upływu terminu do złożenia deklaracji i następnie negatywnie załatwić wniosek strony. Takie procedowanie kłóci się z powołaną wyżej regulacją k.p.a. i celem ustawy COVID-19. Jeżeli bowiem państwo wprowadza mechanizmy pomocy, to organy powołane do realizacji celu ustawy winny dołożyć starań, by tą pomoc podmioty do tego uprawnione uzyskały. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 września 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 104/22)

W ocenie Sądu, świetle powyższego stwierdzić należy, że na organie spoczywał obowiązek poinformowania strony postępowania o obowiązku złożenia deklaracji w terminie do 30 czerwca 2020 r., ponieważ złożenie tej deklaracji jako warunek materialnoprawny stanowiło nieodzowną przesłankę do uzyskania zwolnienia w opłacaniu należności z tytułu składek. Wskazać dalej należy, że w następstwie złożenia wniosku 20 kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. O tym, że Skarżący był gotowy spełnić wszystkie wymagania - gdyby o nich wiedział - świadczy fakt złożenia deklaracji 16 lipca 2020 r. (co wynika z akt sprawy). Należy z tego wnioskować, że gdyby wcześniej wiedział o konieczności złożenia deklaracji, to by je niezwłocznie złożył.

W realiach rozpoznawanej sprawy, podkreślić należy, za stanowiskiem wyrażonym w ww. wyrokach, które Sąd w pełni podziela, że wynikający z przepisów k.p.a. obowiązek informacyjny oznacza, że w wypadku ustalenia, że Skarżący nie jest zwolniony z obowiązku składania powyższych dokumentów, organ powinien był niezwłocznie po wpłynięciu wniosku (wpłynął on do organu 20 kwietnia 2020 r.) poinformować Skarżącego w trybie art. 9 k.p.a., że ma ona obowiązek ich złożenia do 30 czerwca 2020 r. W aktach administracyjnych nie ma natomiast dowodu, aby organ zakomunikował stronie powyższą okoliczność przed dniem 30 czerwca 2020 r. W niniejszej sprawie, Skarżący 20 kwietnia 2020 r. złożył wniosek o przyznanie zwolnienia z opłacania składek, a więc ponad 2 miesiące przed upływem terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za miesiąc maj, który upływał z dniem 30 czerwca 2020 r. Następnie Skarżący 16 lipca 2020 r., przesłał elektronicznie brakującą deklarację rozliczeniową. Od momentu złożenia wniosku przez Skarżącego, tj. od 20 kwietnia 2020 r. do upływu terminu na złożenie wymaganego dokumentu (30 czerwca 2020 r.) minęły ponad 2 miesiące i mimo upływu tak długiego czasu, organ nie udzielił Skarżącemu przed 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jego wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji). Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Zatem gdyby organ podjął wymagane czynności w terminach wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego, Skarżący mógłby uzupełnić brakujący dokument. Zresztą uczynił to po powzięciu wiedzy w tym zakresie, tj. złożył 16 lipca 2020 r., stosowną deklarację rozliczeniową (bez wezwania ze strony organu). W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 31 zo ust. 4 ustawy o COVID, z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a wysokość tych składek zna była organowi przed wydaniem pierwszej z decyzji w przedmiotowej sprawie, bowiem organ już wówczas dysponował deklaracją Skarżącego. Co więcej dostrzec należy, że Skarżący jednym wnioskiem, który wpłynął do organu 20 kwietnia 2020 r. wniósł o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Organ zaś pismem z 7 maja 2020 r. poinformował Skarżącego o zwolnieniu z opłacania składek za miesiąc marzec, nie wskazując przy tym na żadne braki formalne, czy inne przeszkody w procedowaniu wniosku w odniesieniu do pozostałych miesięcy. Powyższe mogło utwierdzać Skarżącego w przekonaniu, że złożony przez niego wniosek jest kompletny i spełnia on wymogi do przyznania wnioskowanego zwolnienia, Organ dzieląc niejako wniosek strony, na poszczególne miesiące i kierując to Skarżącego pismo 7 maja 2020 r., mógł już wówczas poinformować, że wniosek ten w dalszej części będzie procedowany po złożeniu stosownych deklaracji, do złożenia których termin upływa z dniem 30 czerwca 2020.. Tymczasem organ biernie odczekał, nie podejmując w sprawie żadnych czynności, i dopiero po upływie terminu do złożenia deklaracji wydał decyzję niekorzystną dla strony, gdzie jedynym argumentem braku udzielenia zwolnienia było niezachowanie terminu do złożenia deklaracji. Działanie takie, zdaniem Sądu, nie znajduje racjonalnego uzasadnienia. W konsekwencji, w ocenie Sądu, takie działanie organu nie zasługuje na ochronę prawną.

Podsumowując, niewątpliwie zatem w świetle powyższego stwierdzić należy, że na organie spoczywał obowiązek poinformowania strony postępowania o obowiązku złożenia deklaracji w terminie do 30 czerwca 2020 r., gdyż złożenie tej deklaracji jako stanowiło nieodzowną przesłankę do uzyskania zwolnienia w opłacaniu należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie obowiązek informowania nie został wypełniony. Natomiast organ, w tej szczególnej sytuacji jaką był stan epidemii i zagrożenia epidemiologicznego, powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia, m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Tym samym, w ocenie Sądu, do naruszenia art. 9 k.p.a. i to w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu, trudności w realizacji obowiązków zarówno przez obywateli jak i organ w okresie epidemii nie mogą obciążać jedynie strony postępowania, jednocześnie usprawiedliwiając zaniechania organu (tak wyrok NSA z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt I GSK 499/21, I GSK 498/21, z 5 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 627/21).

Podkreślić przy tym należy, że celem regulacji, wynikających z ustaw związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID -19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych była ochrona podmiotów wchodzących w relacje z organami, w relacje o charakterze publicznoprawnym, w tym relacje materialnoprawne w zakresie terminów z tych stosunków wynikających. Skoro zatem ze względu na epidemię ochrona zdrowia obywateli jest priorytetem i w tym celu wprowadzane są różnego rodzaju ograniczenia i obostrzenia, a celem prawodawcy było ustanowienie regulacji zapewniających skuteczną ochronę, to przepisy te, a także przepisy postępowania należy interpretować z poszanowaniem tego celu. W reakcji na epidemię COVID-19 wprowadzonych zostało szereg szczególnych rozwiązań służących przeciwdziałaniom skutkom COVID-19. Trwający stan epidemii powodował również, że przepisy, w tym wdrażające pomoc dla przedsiębiorców dotkniętych skutkami epidemii, były stale zmieniane i dostosowywane do aktualnych potrzeb, co rodziło szczególne skutki informacyjne po stronie organów odpowiedzialnych za udzielanie owej pomocy. Należy też zwrócić uwagę, że w niniejszym postępowaniu Skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika, ani innego fachowego wsparcia. W konsekwencji nawet, jeżeli Skarżący w terminie do 30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącego

Na marginesie niniejszych rozważań, należy również dostrzec, że pismo z 22 czerwca 2022 r. o wyjaśnienie okoliczności złożenia deklaracji w uchybieniem terminu, z którym organ wiąże, obecnie odmowę przyznania wnioskowanego zwolnienia, zostało skierowane do Skarżącego, po upływie ponad 2 lat od dnia złożenia przez niego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, a także po upływie 2 lat od dnia złożenia przez Skarżącego deklaracji rozliczeniowych za maj 2020 r., co już samo w sobie budzi wątpliwości co do prawidłowości takiego działania i w ocenie Sądu narusza art. 12 k.p.a oraz art. 8 k.p.a. Nadto w ocenie Sądu, pismo z 22 czerwca 2022 r. nie spełnia wymogów określonych w art. 15 zzzzzn2 ustawy o COVID -19. Zgodnie bowiem z tym przepisem organ winien zawiadomić stronę o uchybieniu terminu i wyznaczyć stronie 30 dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Dopiero od zawiadomienia o wyznaczeniu terminu rozpoczyna bieg termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności. Co prawda w piśmie z 22 czerwca 2022 r., organ poinformował stronę o brzmieniu art. 15 zzzzn 2 ustawy o COVID -19, niemniej treść tego wezwania może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wyznaczenia stronie owego 30- dniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W treści pisma znajdują się bowiem stwierdzenia, które mogą wprowadzać w błąd, lub być niejasne w kontekście ogółu czynności podejmowanych przez organ w sprawie. Natomiast zawiadomienie kierowane do strony powinno być, jasne precyzyjne i winno wskazywać skutku niewypełnienia określonych obowiązków. W ocenie Sądu pismo z 30 czerwca 2022 r., nie zawiera jasnego wyznaczenia terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 15 zzzzn 2 § 2 ustawy o COVID -19. W szczególności z pisma tego nie wynika w sposób jednoznaczny i precyzyjny, że organ uznaje, iż doszło do uchybienia terminu, a organ wyznacza Skarżącemu 30 – dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji. Zawiadomienie to nie zawiera również pouczenia, że brak złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji, czy też brak wykazania, że uchybienie nastąpiło bez winy strony, skutkować będzie wydaniem decyzji niekorzystnej dla strony. Uwagę, zwraca również to, iż pismo z 22 czerwca 2022 r. zostało doręczne Skarżącemu wraz z decyzją organu z 22 czerwca 2022 r., którą to decyzją organ uchylił swoją poprzednią decyzję o umorzeniu postępowania z wniosku Skarżącego z 20 kwietnia 2022 r. Decyzja ta została wydana, na skutek wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podnosił, że przysługuje mu prawo do wnioskowanego zwolnienia, a złożenie deklaracji 16 lipca 2020 r. , wobec braku stosownej informacji z organu w rozsądnym terminie, nie może skutkować pozbawieniem prawa do wnioskowanego zwolnienia. Organ ani w piśmie z 22 czerwca 2022 r., ani w doręczonej wraz z tym pismem decyzji z 22 czerwca 2022 r., nie odniósł się do argumentów Skarżącego. Co więcej decyzji z 22 czerwca 2022 r. wskazał wyłącznie, iż w związku z tym, że zapisy dotyczące zwolnienia z obowiązku opłacania składek na podstawie ustawy o COVID -19, były kilkakrotnie zmieniane, koniecznym jest wszczęcie z urzędu postępowania (podkreślenie Sądu) w zakresie ponownej oceny możliwości zwolnienia Skarżącego z obowiązku opłacania składek, objętych wnioskiem z 20 kwietnia 2020 r. W ocenie Sądu przedstawiona powyżej chronologia zdarzeń mogła wprowadzać w błąd Skarżącego, który po otrzymaniu korespondencji od organu (jedna przesyłka) mógł oczekiwać na wszczęcie przez wszczęcie przez organ postępowania w sprawie przyznania mu wnioskowanego zwolnienia, uznając jednocześnie, że organ podzielił jego argumentację zawartą we wniosku z 16 maja 2022 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem uchylił on przednie decyzje, których argumentacja kwestionująca prawo do zwolnienia bazowała na niezachowaniu terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych

W ocenie Sądu, niezależnie od wcześniejszych rozważań wskazać przyjdzie, że bez spełnia wymogów określonych w w art. 15 zzzzn 2 § 2 ustawy o COVID -19, przyjmowanie przez organ uchybienia terminu, w sytuacji braku prawidłowego zawiadomienia, przy jednoczesnym braku wyznaczenia stronie terminu do złożenie wniosku, uznać należałoby, za co najmniej przedwczesne.

Podsumowując, Sąd podzielając stanowiska zawarte w wyroku Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia z dnia 5 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 627/21 oraz wojewódzkich sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Gdańsku z z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 449/22, we Wrocławiu z dnia 4 sierpnia 2022 r. sygn. akt. III SA/Wr 16/22), doszedł do przekonania, że w oparciu o przedstawione wyżej zasady przyjąć należy upadek skutków materialnoprawnych spowodowanych zaniechaniem organu administracyjnego w tej sprawie. Podstawę prawną takiego ukształtowania zasad procedowania przez organy administracyjne po uchyleniu zaskarżonej decyzji stanowi art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Zasada sprawiedliwości społecznej w zestawieniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego prowadzą do wniosku, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu administracji, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego. W tej sprawie taką negatywną konsekwencją wadliwego działania organu, jakim było niezastosowanie w sprawie art. 79a § 1 k.p.a., okazał się upływ materialnoprawnego terminu 30 czerwca 2020 r., w którym powinno nastąpić przesłanie deklaracji rozliczeniowych. W konsekwencji należy dojść do wniosku, że w oparciu o przedstawione wyżej zasady przyjąć należy upadek skutków materialnoprawnych spowodowanych zaniechaniem organu administracyjnego w tej sprawie. Innymi słowy oznacza to, że niezastosowanie przez organ administracyjny art. 79a § 1 k.p.a. musi prowadzić do upadku powstałych w związku z powyższym zaniechaniem negatywnych konsekwencji o charakterze materialnoprawnym w postaci upływu terminu do przesłania deklaracji rozliczeniowych. W przeciwnym razie doszłoby bowiem do naruszenia zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasady zaufania do organów administracji publicznej (por. wyrok NSA z 7 października 2021 r., sygn. akt GSK 496/21, wyrok WSA we Wrocławiu dnia 4 sierpnia 2022 r.. sygn. akt. III SA/Wr 16/22 wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 449/22).

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach sądowych, albowiem zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ww. ustawy, Skarżący nie miał obowiązku ich uiszczania; nie był również zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika.