Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 656/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Oświata
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 90 d , art. 90 f, art. 90 m i art. 90 n
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz ust.3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz /spr/ Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora P. Centrum Świadczeń z dnia [...] października 2013r. nr [...];


UZASADNIENIE

IV SA/Po 656/14

Uzasadnienie

Dyrektor P. Centrum Świadczeń decyzją z dnia [...].10.2013r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej k.p.a.) w związku z art. 90 d , art. 90 f, art. 90 m i art. 90 n ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm., zwanej dalej u.s.o.) oraz Uchwały Rady Miasta P. nr [...] z dnia 9 lipca 2013r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta P., po rozpatrzeniu wniosku A.N. z dnia 28.08.2013 r. nie przyznał stypendium szkolnego na rok szkolny 2013/2014 dla M.N.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że A.N. w dniu 28.08.2013 r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego w formie refundacji zakupu podręczników i przyborów szkolnych dla córki M.N., uczennicy Zespołu Szkół Mistrzostwa Sportowego, Gimnazjum nr [...] w P. na okres od września 2013r. do czerwca 2014r. w kwocie po 93 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 90d ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty stypendium szkolne może zostać przyznane uczniom lub słuchaczom, u których miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., zwanej dalej u.p.s.). W myśl art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty wysokość dochodu ustalana jest na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej i obecnie nie może przekroczyć kwoty 456zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie.

Za dochód zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, a w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania [...].

Na podstawie złożonego wniosku wraz z załączonymi dokumentami ustalono, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni jest wyższy od w/w kwoty i wynosi [...] zł netto. Kwota ta została obliczona przez zsumowanie dochodów z następujących tytułów:

zasiłek rodzinny - [...] zł netto

1) wynagrodzenie za pracę dorywczą- [...] zł netto

2) dodatek mieszkaniowy [...]zł netto

3) alimenty - [...] zł netto

4) zasiłek dla bezrobotnych - [...] zł netto

W związku z przekroczeniem w/w kryterium dochodowego brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w ustawowym terminie wniosła A.N. podnosząc, że w wyliczeniu jej dochodu uwzględniono alimenty, tymczasem w miesiącu sierpniu 2013r. - w którym składała ona wniosek – oraz we wrześniu 2013r. nie otrzymała alimentów. Wskazała też, że syn tytułem pracy dorywczej zarabia [...] zł miesięcznie ([...] zł kwartalnie), a pracownik PCŚ wadliwie wypisał dochody jej syna wpisując [...] zł miesięcznie, zamiast kwartalnie. Odwołująca wyjaśniła, że korzysta ze świadczeń pomocy społecznej i jest w trudnej sytuacji materialnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...].04.2014r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 z późn. zmianami),uczniowi przysługuje pomoc materialna ze środków budżetu gminy. Pomoc ta może mieć charakter motywacyjny lub socjalny. Świadczeniem socjalnym są stypendia szkolne lub zasiłek szkolny. Stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie. Art. 90d cyt. ustawy wymienia szczegółowo sytuacje kwalifikujące do otrzymania stypendium.

Zgodnie z art. 90 d ust. 7 ustawy o systemie oświaty stypendium szkolne może zostać przyznane uczniom, u których miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty, o której mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 z późn. zm.).Wysokość dochodu w dacie rozpatrywania wniosku przez organ odwoławczy ustalona jest na zasadach określonych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r.(Dz. U. z 2012r. r.poz.823), które weszło w życie z dniem 1 października 2012 r. Rozporządzenie to wprowadza kryterium dochodowe w kwocie 456,00 zł.

Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (art.8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej). Natomiast w sytuacji utraty dochodów, z miesiąca w którym wniosek został złożony. Ponieważ w przedmiotowej sprawie wniosek złożono w sierpniu 2013 r., należało wziąć dochody z lipca 2013 r.

Z podanych przez organ wyliczeń wynika, że w lipcu 2013 r. dochód w rodzinie A.N. wynosił [...]zł na osobę. Do obliczenia dochodu wzięto słusznie pod uwagę: zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł, zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł, alimenty (otrzymane za miesiąc lipiec) w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę dorywczą syna w kwocie [...] zł (zgodnie z oświadczeniem we wniosku, pod odpowiedzialnością karną). Suma tych kwot, tj. [...] zł podzielona przez trzy osoby, daje dochód na osobę w rodzinie [...] zł. Oznacza to, że kryterium dochodowe kwalifikujące do otrzymania stypendium jest w rodzinie A.N. zostało przekroczone.

Organ słusznie wliczył do dochodu [...] zł alimentów, ponieważ za sierpień i wrzesień 2013 r. A.N. alimentów nie otrzymała. Jednakże w przedmiotowej sprawie pod uwagę należy wziąć dochody z lipca 2013 r. Natomiast [...] zł za pracę dorywczą syna wliczono, ponieważ A.N. we wniosku, pod odpowiedzialnością karną wpisała, że taki był zarobek syna w miesiącu lipcu 2013 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w ustawowym terminie wniosła A.N. podnosząc, iż się z nią nie zgadza.

Skarżąca przyznała, że za pośrednictwem komornika w lipcu 2013r. otrzymała należne jej alimenty. Nie otrzymała alimentów w miesiącach sierpień i wrzesień 2013r. Otrzymała alimenty dopiero w październiku 2013r. za pośrednictwem funduszu alimentacyjnego. Wskazała, że w sierpniu, a więc w miesiącu złożenia wniosku, miała alimenty utracone. Powtórzyła zarzut, że pracownik PCŚ wadliwie wypisał dochody jej syna wpisując [...] zł miesięcznie, zamiast kwartalnie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny 2013/2014 dla M.N. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Podstawę materialnoprawną niniejszego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm.).

Niespornym jest, że matka małoletniej M.N. działając jako jej przedstawiciel ustawowy w dniu 28.08.2013 r. złożyła wniosek o przyznanie córce – uczennicy Zespołu Szkół Mistrzostwa Sportowego, Gimnazjum nr [...] w P. - stypendium szkolnego na okres od września 2013r. do czerwca 2014r. w kwocie po 93 zł miesięcznie.

Zgodnie z art. 90b ust. 1 u.s.o. uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Z ust. 3 i 4 tego przepisu wynika, iż pomoc materialna przysługuje:

1) uczniom szkół publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych oraz słuchaczom publicznych kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24 roku życia;

2) wychowankom publicznych i niepublicznych ośrodków umożliwiających dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację odpowiednio obowiązku szkolnego i obowiązku nauki - do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki (ust. 3).

Świadczenia pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2, przysługują również:

1) uczniom szkół niepublicznych nieposiadających uprawnień szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych - do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki,

2) słuchaczom niepublicznych kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych - do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24 roku życia (ust. 4).

Jest kwestią bezsporną, że M.N. była uczennicą szkoły, o której mowa w w/w normach prawnych.

Pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny (art. 90c ust. 1 u.s.o.). Według art. 90 c ust. 2 u.s.o. świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są:

1) stypendium szkolne

2) zasiłek szkolny.

Z kolei świadczeniami o charakterze motywacyjnym zgodnie z ust. 3 tego przepisu są:

1) stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe;

2) stypendium Prezesa Rady Ministrów;

3) stypendium ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania;

4) stypendium ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

W ocenie Sądu prawidłowa jest wykładnia organów w zakresie art. 90d ust.1 u.s.o., który wyróżnia dwie przesłanki przyznania stypendium:

1) spełnienie kryterium niskich dochodów na osobę w gospodarstwie domowym;

2) występowanie trudnej sytuacji rodzinnej, którą przykładowo warunkują następujące okoliczności:

- bezrobocie

- niepełnosprawność

- ciężka lub długotrwała choroba

- wielodzietność

- brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych

- alkoholizm lub narkomania

- niepełna rodzina

- wystąpienie zdarzenia losowego.

Zasadnie przyjęły organy, że obydwa kryteria (z pkt 1 i którekolwiek lub kilka jednocześnie spośród wymienionych w pkt 2 lub innych mieszczących się w pojęciu trudnej sytuacji rodzinnej) muszą być spełnione łącznie. Taką wykładnię potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (zob. np. uzasadnienie wyroku WSA w Szczecinie z 2 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 349/12 – Lex nr 1259431). W świetle art. 90d u.s.o. nie wystarcza więc wystąpienie trudnej sytuacji rodzinnej, choćby nawet jednocześnie kilku okoliczności podpadających pod to pojęcie, tj. bezrobocie, niepełnosprawność, wielodzietność czy niepełna rodzina. Dla przyznania świadczenia konieczne jest w myśl art.90d ust.7 u.s.o. przede wszystkim osiągnięcie dochodów nieprzekraczających kryterium dochodowego – w tym wypadku kwoty 456 zł w przeliczeniu na członka rodziny.

Organy nie negowały istnienia trudnej sytuacji rodzinnej w rodzinie skarżącej, ale zgodnie wskazywały na przekroczenie kryterium dochodowego i w konsekwencji brak możliwości przyznania stypendium szkolnego. Przepisy art. 90d u.s.o. i art. 8 ust. 3 -13 u.p.s. nie mają charakteru uznaniowego. Tak więc jeśli nie została spełniona jedna z łącznych przesłanek to brak było podstaw i możliwości do przyznania stypendium. Inne orzeczenie byłoby sprzeczne z prawem.

Organy obu instancji nie kwestionowały, że wspomniana uczennica w zasadzie spełnia wskazane wyżej kryteria uprawniające ją do otrzymania stypendium szkolnego za wyjątkiem tzw. kryterium dochodowego, które według organów administracji zostało w rozpatrywanym przypadku przekroczone. Istota rozpatrywanej sprawy sprowadzała się więc do oceny, czy owo kryterium dochodowe w niniejszym przypadku zostało przekroczone, czy też nie.

Przepis art. 90 d ust. 7 u.s.o. stanowi, iż miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. W dacie wydania zaskarżonych decyzji wynosiła ona 456 zł (§ 1 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 823). Z art. 90 ust. 8 u.s.o. wynika, iż miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7 jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 u.p.s., z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadkach utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

Zgodnie z ust. 12 tego przepisu w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie rodziny, przez okres, za który uzyskano ten dochód.

We wniosku wskazano, że rodzina składa się z 3 osób, tj. wnioskodawczyni oraz dwójki dzieci będących na jej utrzymaniu. Z wniosku oraz z załączonego do niego oświadczenia wnioskodawczyni z dnia 28.08.2013r. wynika również, że w lipcu 2013 r. w ocenie organu II instancji dochód w rodzinie A.N. wynosił [...] zł na osobę. Do obliczenia dochodu wzięto prawidłowo pod uwagę: zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł, zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł, alimenty (otrzymane za miesiąc lipiec) w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę dorywczą syna wnioskodawczyni w kwocie [...] zł. Suma tych kwot, tj. [...] zł podzielona przez trzy osoby, daje dochód na osobę w rodzinie [...] zł. Oznacza to, że zdaniem organu odwoławczego kryterium dochodowe kwalifikujące do otrzymania stypendium jest w rodzinie A.N. zostało przekroczone, co skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia.

Kolegium wskazało, że organ I instancji słusznie wliczył do dochodu [...] zł alimentów. Wprawdzie za sierpień i wrzesień 2013 r. A.N. alimentów nie otrzymała, jednakże w przedmiotowej sprawie pod uwagę należy wziąć dochody jej rodziny z lipca 2013 r. Natomiast [...] zł za pracę dorywczą syna wliczono, ponieważ A.N. we wniosku, pod rygorem odpowiedzialności karnej wpisała, że taki był zarobek syna w miesiącu lipcu 2013 r.

Skarżąca kwestionowała powyższe stanowisko wskazując, że dochód w jej rodzinie nie przekroczył w/w kryterium dochodowego. W pierwszej kolejności skarżąca podnosiła, że to wskutek omyłki pracownika MOPR wpisano, że wynagrodzenie za prace dorywcze wykonywane przez syna wyniosło [...] zł w lipcu ([...] zł miesięcznie), gdy faktycznie wynosiło ono [...] zł kwartalnie, a więc [...] zł miesięcznie. W tym zakresie skarżąca powoływała się na wpływ jej choroby afektywnej dwubiegunowej powodującej trudności w wypełnianiu dokumentów oraz postawę pracownika organu. Zarzut ten nie mógł być jednak uwzględniony, gdyż jak słusznie wskazały organy skarżąca w swym pisemnym oświadczeniu z dnia 28.08.2013r. jednoznacznie wskazała, że w miesiącu lipcu 2013r. syn skarżącej tytułem prac dorywczych uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Także we wniosku wpisano, że tytułem prac dorywczych dochód wynosi [...] zł bez wskazania czasokresu. Oczywistym jest jednak, że zwyczajowo podaje się dochody miesięczne, o ile nie wskazano innego czasokresu. Także nie mógł się ostać zarzut skarżącej o rzekomo zawyżonym dochodzie jej syna uzyskiwanym tytułem prac dorywczych.

Zasadny był natomiast drugi zarzut skarżącej, która podnosiła, że w miesiącu sierpniu i wrześniu 2013r. nie otrzymała należnych jej alimentów w kwocie [...] zł miesięcznie. Tym samym podzielić należy zarzut skarżącej, iż w miesiącu złożenia wniosku (sierpniu 2013r.) miała ona dochód utracony, co w świetle art.8 ust.3 u.p.s. obligowało organy do ustalenia w drodze wyjątku jej dochodów z miesiąca złożenia wniosku (sierpnia 2013r.), a nie jak to uczyniły organy z miesiąca lipca 2013r., a więc miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, co stosuje się, o ile nie zachodzi w/w wyjątek.

Zatem Sąd orzekający co do zasady podziela pogląd skarżącej, że w rozpatrywanym przypadku dochody jej rodziny należy oceniać według stanu z sierpnia 2013r., gdyż niewypłacone alimenty są dochodem utraconym w rozumieniu art.8 ust.3 u.p.s. W świetle powyższego naruszeniem prawa było nieuwzględnienie przez organy administracji dalszej części przepisu art.8 ust.3 u.p.s., który stanowi, że w przypadku utraty dochodu za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca, w którym wniosek został złożony

Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji "utraty dochodu", lecz nie budzi wątpliwości, iż pod tym pojęciem należy rozumieć stan, w którym odpadło któreś źródło przychodów w/w w tym sensie, że członek rodziny nie ma już do niego prawa jako takiego. To oznacza, że nie ma już tego źródła.

Pomimo braku ustawowej definicji utraty dochodu, na gruncie doktryny i orzecznictwa nie budzi wątpliwości taka wykładnia tego przepisu, która pozwala przez utratę dochodu rozumieć utratę nie tylko całego dochodu, ale również jednego z jego źródeł. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 26 kwietnia 2010 r., l OSK 45/10 (publ. CBOiS), jeżeli strona utraciła prawo do świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, przyznanego na pewien okres, a nie jednorazowo, należy uznać, iż miała miejsce utrata dochodu i ustalić dochód z miesiąca złożenia wniosku.

Jedną z możliwości pomagających doprecyzować pojęcie utraty dochodu jest możliwość posiłkowania się definicją pojęcia "źródeł dochodu ". Próbując ją wykorzystać można sięgnąć do aktów prawnych normujących podobne kwestie, l tak w art. 3 pkt. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2006 r nr. 139, poz. 992 z późn. zm.) - zawarto ustawową definicję dochodu utraconego:" ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną:

a. uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

b. utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c. utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło,

d. utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

e. / wykreślony /

f. wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej,

g./wykreślony/

Ustawodawca przyjął w powołanym powyżej akcie prawnym bardzo ograniczoną definicję dochodu utraconego, ograniczając ją właśnie do sytuacji utraty źródeł dochodu i to wyłącznie niektórych źródeł, a dodatkowo są to źródła dające dochód o charakterze powtarzalnym (stałym lub okresowym ). Trudno przyjąć, że to rozwiązanie może być wprost stosowane w ramach ustawy o pomocy społecznej, natomiast niewątpliwie, przy braku jasnych dyrektyw wynikających z wykładni językowej, można je uwzględnić pomocniczo przy dokonywaniu wykładni.

Wydaje się, iż w rozważanym problemie właściwe jest oparcie się na dyrektywach wykładni celowościowej. Punktem wyjścia dla dalszych rozważań jest uwzględnienie celu regulacji. W tym przypadku analizować trzeba cel wprowadzenia do ustawy pojęcia dochodu utraconego i związane z tym konsekwencje. Pojęcie dochodu utraconego jest oczywiście częścią szerszego obszaru ustawy o pomocy społecznej, a związane jest z pojęciem ustalenia dochodu. Należy podnieść, że rozwiązanie prawne dotyczące dochodu przyjęte w ustawie o pomocy społecznej pozwala na postawienie tezy, że dochód ma jak w największym stopniu oddawać rzeczywistą możliwość dysponowania środkami pieniężnymi, a więc w jak największym stopniu oddawać możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny, aby organ mógł prawidłowo ocenić, czy istnieją przesłanki do udzielenia pomocy. Służy temu m. in zasada uwzględniania w dochodzie wszystkich przychodów bez względu na tytuł i źródło uzyskania, z bardzo ograniczonym katalogiem wyjątków od tej reguły. Taki pogląd znajduje też odzwierciedlenie w orzecznictwie. Jak wykazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2007 r. (sygn. akt l OSK 1449/06, Lex 344897) "Jeżeli przesłanką przyznania określonego świadczenia jest wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, to nie można wysokość tego dochodu ustalać nie uwzględniając wysokości rzeczywistej tego dochodu". Rozwiązanie prawne dotyczące dochodu jest tak skonstruowane, aby uwzględniana była jak najbardziej aktualna sytuacja dochodowa. Można też zauważyć, że celem jest tu badanie dochodu, którym osoba (rodzina) może realnie, (bo aktualnie) gospodarować. Konkretnym rozwiązaniem z których można wywieść powyższe twierdzenia jest zapis ustawy, że o ile przy ustalaniu dochodu zasadniczo uwzględnia się dochód z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, to w drodze wyjątku od tej zasady w sytuacji w której stwierdza się utratę dochodu ustawodawca nakazuje ocenę dochodu z miesiąca złożenia wniosku. (art.8 ust.3 u.p.s.)

Ustawodawca uznał więc, że zasadą jest sytuacja, w której dla oceny możliwości zaspokajania potrzeb są ustalane dochody z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku. Bezspornym jest też intencja ustawodawcy, że pod uwagę winny być brane wszystkie rozporządzalne dochody. l dopiero w tym kontekście możliwe jest poszukiwanie celu wprowadzenia omawianej regulacji o utracie dochodu.

Ustawa przyjmuje, że w pewnej grupie sytuacji (wyjątków od reguły) badanie dochodu z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku nie będzie właściwe i aksjologicznie uzasadnione dla prawidłowej oceny możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb. Należy uznać, że dotyczy to wyłącznie sytuacji, gdy ustalenie dochodu z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku wprowadzałoby w błąd w ocenie aktualnych możliwości zaspokajania potrzeb. Taka sytuacja ma niewątpliwie miejsce w przypadku, w którym osoba (rodzina) posiadała dochód, który miał charakter regularnego, powtarzalnego dochodu, a dochód ten otrzymała w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku - ostatni raz. W takim przypadku mamy do czynienia z utratą źródła dochodu. Ustalenie w tej sytuacji dochodu z miesiąca złożenia wniosku uwzględnia już nową zmienioną sytuację, zdecydowanie pogorszoną w stosunku do poprzednich miesięcy.

Odmiennie wygląda sytuacja, gdy osoba (rodzina) uzyskuje dochód nie mający charakteru regularnego, powtarzalnego tylko dochód o charakterze incydentalnym. Wątpliwości nie budzi fakt, że ustawodawca uznał dochód jednorazowy za jeden z tych, które bierze się pod uwagę przy ustalenia dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Natomiast uznanie, że dochody o charakterze incydentalnym miał ustawodawca na myśli mówiąc o dochodzie utraconym budzi, jak już wyżej wskazano, poważne wątpliwości natury językowo - logicznej. Dochód jednorazowy również nie został zdefiniowany w ustawie, jednakże wiadomo, że chodzi tu o dochody, których źródło nie przewiduje regularnego, okresowego, np. comiesięcznego, powtarzania. Przyjęcie rozwiązania, iż w przypadku uzyskania dochodów jednorazowych, poniżej wysokości ustalonej w art. 8 ust 11, gdy nie pojawia się on w kolejnym miesiącu, mamy zawsze do czynienia z dochodem utraconym i co za tym idzie, należy ustalać dochód z miesiąca złożenia wniosku oznacza w konsekwencji przyjęcie rozwiązania, że dochody jednorazowe nie są uwzględniane w ustalonym dochodzie. Taka zasada jest ewidentnie sprzeczna z ustalonym przez ustawodawcę celem, że ustalenie dochodu winno jak w największym stopniu ocenić rzeczywiste możliwości osoby (rodziny) ubiegającej się o pomoc w zaspokojeniu swoich podstawowych potrzeb. W tej sytuacji jedyna i możliwa wykładnia pojęcia dochodu utraconego to taka, w której dochód utracony będzie miał miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy ktoś posiadał źródło dochodu o charakterze regularnym, a następnie je utracił.

W rozpatrywanym przypadku niewypłacone skarżącej alimenty w sierpniu 2013r. niewątpliwie stanowiły dochód utracony w rozumieniu art.8 ust.3 u.p.s. Wskazać należy, że alimenty stanowią świadczenie periodyczne, a więc powtarzalne. Tak więc nie można przyjąć, że było to świadczenie incydentalne. Podkreślić należy, że z oświadczenia skarżącej złożonego na rozprawie w dniu 19.11.2013r. wynika, że do chwili obecnej należne jej alimenty za miesiące sierpień i wrzesień 2013r. nie zostały wyegzekwowane. Skarżąca prowadziła egzekucję komorniczą tychże alimentów, która jednak okazała się bezskuteczna, co umożliwiło wypłacanie alimentów skarżącej począwszy od października 2013r. (art.3 ust.1 i art.18 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – Dz.U. z 2012r., poz.1228) Fakt, że do chwili obecnej skarżąca nie otrzymała zaległych alimentów należnych za sierpień 2013r. potwierdza jedynie tezę, że stanowiły one dochód utracony, gdyż odzyskanie tej wierzytelności, o ile będzie w ogóle możliwe, będzie stanowiło długotrwały proces. Ma to szczególne znaczenie w świetle u.p.s., której celem jest umożliwienie świadczenia pomocy osobie (rodzinie) jej wymagającej w momencie, gdy jest ona niezbędna.

Konsekwencją ustalenia, że w niniejszej sprawie nastąpiła utrata dochodu jest konieczność ustalenia dochodu w oparciu o dochód osiągnięty w miesiącu złożenia wniosku, a nie w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium szkolnego jak to uczyniły organy. W niniejszym przypadku należy więc wziąć pod uwagę dochód z miesiąca złożenia wniosku, tj. z sierpnia 2013 roku.

Wobec powyższego zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, a na podstawie art.135 Ppsa także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, gdyż organy wadliwie oceniły, czy rodzina skarżącej spełnia kryterium dochodowe na podstawie dochodów uzyskanych w miesiącu lipcu 2013r. zamiast dokonać tej oceny w oparciu o dochody uzyskane przez rodzinę skarżącej w miesiącu sierpniu 2013r.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. "a" Ppsa orzeczono jak w sentencji.

W toku dalszego postępowania organ I instancji ustali wysokość dochodu rodziny skarżącej uzyskanego w sierpniu 2013r. i na tej podstawie oceni, czy przekroczone zostało kryterium dochodowe. W razie jego nieprzekroczenia ponownie oceni, czy M.N. spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego stypendium szkolnego i wyda właściwą decyzję.

Przepisu art.152 Ppsa nie zastosowano wobec negatywnego (odmownego) charakteru zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.