Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 324/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak ( spr) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Majchrzak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2019r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz W. S. kwotę [...] ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].01.2019 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B., działając na podstawie art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096) oraz art. 29 ust. 1, 2, 7 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U z 2017 r., poz. 2137), art. 20 ust. 2 pkt 1 oraz art. 28 ust. 1 - 3, art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2018 r., poz. 1936), § 38 ust. 8, § 39 ust. 1, 2 i ust. 5, § 39a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. poz. 361 z późn. zm.) w związku z art. 5 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 r. z późn. zm.), art. 35 ust. 4, 43 i 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 30.06.2014 r. str. 48) i art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustalającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69), art. 54 ust 1 rozporządzenia (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 ( Dz. Urz. UE, L 347 z 20.12.2013 str. 549-607) w związku z art. 41 ust. 5 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.8.2014, str. 18-58), art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r., w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L312, s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm.), art. 21 § 1 pkt 2 i 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa(Dz. U. z 2018 r., poz. 800 z późn. zm.), orzekł o ustaleniu W. S. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł w związku z faktem niedotrzymania 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego rozpoczętego z dniem [...] marca 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. podniósł, iż w wyniku przeprowadzonej w 2018 r. oceny wstecznej wniosku rolnośrodowiskowego W. S., złożonego w kampanii 2015 ustalono, że producent rolny winien otrzymać płatność do pakietów 1 i 3 za rok 2015 do powierzchni mniejszych niż powierzchnie uwzględnione w decyzji Nr [...] z dnia [...].10.2015 r. Organ I instancji ustalił, że powierzchnia w ramach pakietu 1, jaka winna zostać uwzględniona w płatności, wyniosła 38,39 ha, natomiast powierzchnia, jaką organ winien przyjąć przy przyznawaniu płatności w pakiecie 3, wyniosła 1,38 ha. Jednak z uwagi na fakt, że różnica pomiędzy kwotą płatności rolnośrodowiskowej za rok 2015, którą organ I instancji wyliczył przy zastosowaniu wskazanych prawidłowych powierzchni w ramach pakietów 1 i 3, a kwotą płatności wynikającą z decyzji Nr [...] z dnia [...].10.2015 r., wyniosła [...] zł i tym samym nie przekroczyła równowartości [...] euro, odstąpiono od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za rok 2015.

W związku ze stwierdzonymi w ramach procedowania wniosku o przyznanie płatności na rok 2015 nieprawidłowościami w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. zawiadomieniem Nr [...] z dnia [...].05.2018r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przyznanych producentowi rolnemu na mocy następujących decyzji: Nr [...] z dnia [...].12.2011 r., Nr [...] z dnia [...].02.2013 r., Nr [...] z dnia [...].02.2014 r. oraz Nr [...] z dnia [...].04.2015 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał w dniu [...].08.2018r. decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości [...] zł, która obejmowała płatności wypłacone W. S. w latach 2011 - 2014.

W odwołaniu od powyższej decyzji, W. S. zarzucił następujące uchybienia:

. nieprawidłowość O6 - wg rolnika zostały zachowane występujące na obszarze gospodarstwa i określone w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody; producent wyjaśnił, że łąka jest od wielu lat koszona w tych samych granicach, zaś inna wartość działki podana do ARiMR we wniosku w roku 2014 (1,38 ha, wcześniej 1,50 ha), wynikała jedynie ze zmiany wartości PEG, której rolnik musiał się trzymać, ponieważ z inną wartością wniosek nie zostałby zaakceptowany. Producent wyjaśnił również, że nie rozumie zmian w zakresie wartości PEG: w roku 2013 - 1,38 ha, a w roku 2015 -1,43 ha;

. nieprawidłowość S1 - rolnik stwierdził, że jeśli chodzi o działki C1, D1 i O1 wkradł się we wniosku błąd, ponieważ w roku 2012 na tych działkach była posiana kukurydza, zaś we wniosku został wpisany jęczmień jary, czego nie jest w stanie udowodnić; producent wyjaśnił, że nie stosuje tych samych upraw rok po roku.

Producent rolny stwierdził w odwołaniu, że w dniu [...].10.2015r. został stworzony raport z kontroli administracyjnej sprawy rolnośrodowiskowej, lecz nie uzyskał wtedy żadnej decyzji. Rolnik, przywołując przepis art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 w związku z art. 41 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 907/2014 podniósł również, że kwota nienależnie pobranych płatności nie została ustalona w określonym terminie, tj. w ciągu 18 miesięcy od daty raportu z kontroli administracyjnej (15.10.2015 r.), w związku z czym, nie można było wyznaczyć tej kwoty w dniu [...].08.2018 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania producenta, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...].11.2018 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w B. w celu jej ponownego rozpatrzenia. Powodem uchylenia decyzji było naruszenie przez organ I instancji procedury administracyjnej, tj. art. 11 i art. 107 § 1 i 3 Kpa w zakresie braku uzasadnienia w kwestii ustalenia nieprawidłowości oznaczonej kodem O6, której następstwem była konieczność zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał w dniu [...].01.2019 r. decyzję Nr [...] o ustaleniu W. S. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Łączna kwota nienależnie pobranych środków finansowych ustalona niniejszą decyzją wyniosła [...] zł i obejmowała płatności wypłacone w latach 2011 - 2014 w ramach kampanii przyjmowania wniosków 2011 - 2014.

W odwołaniu od powyższej decyzji, producent rolny wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania lub - w przypadku, gdyby organ II instancji po uchyleniu decyzji nie znalazł podstaw do wydania decyzji o umorzeniu postępowania - przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, 77 i 107 Kpa poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, czego następstwem było bezpodstawne uznanie, że nie zostały dochowane ciążące na rolniku wymogi związane z realizacją programu rolnośrodowiskowego. Skarżący podtrzymał również zarzut sformułowany w odwołaniu wniesionym w dniu [...].09.2018 r. co do naruszenia przez organ I instancji przepisu art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 w związku z art. 41 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 907/2014, z którego jednoznacznie wynika, że państwo członkowskie ma 18 miesięcy na żądanie zwrotu nienależnie pobranej płatności i okres ten w realiach przedmiotowej sprawy został przekroczony.

Skarżący zarzucił także organowi I instancji, że ten - wbrew zobowiązaniu nałożonemu na niego przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. - pominął w decyzji kluczową kwestię, a mianowicie nie uzasadnił, czy faktycznie doszło do naruszeń w realizacji programu rolnośrodowiskowego, które skutkowałyby obowiązkiem zwrotu otrzymanych płatności. Producent za absurdalny uznał zarzut objęty kodem nieprawidłowości O6 podnosząc przy tym, że organ w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił kwestii związanych z powierzchnią gruntów użytkowanych rolniczo na działce ewidencyjnej objętej zobowiązaniem w ramach pakietu 3 Ekstensywne trwałe użytki zielone. Na kwestię tę skarżący wskazywał również w odwołaniu od decyzji Nr [...] z dnia [...].08.2018 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją nr [...] z dnia [...].02.2019 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji zwrócił uwagę, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o wyniki postępowania przeprowadzonego przez organ w odniesieniu do wniosku producenta o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w roku 2015, który to rok był ostatnim rokiem realizacji zobowiązania wieloletniego w programie rolnośrodowiskowym. Wyniki tego postępowania znalazły swoje odzwierciedlenie w wydanej w dniu [...].10.2015 r. decyzji nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015 w pomniejszonej wysokości. W decyzji tej, organ I instancji wykazał fakt wystąpienia nieprawidłowości S1 i O6 oraz konsekwencje tego w stosunku do roku 2015, jak również stwierdził przedeklarowanie powierzchni na działkach rolnych A1, B1 i Ł1 i tym samym zmniejszenie powierzchni objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym.

Podkreślono, że decyzja nr [...] z dnia [...].10.2015 r. została prawidłowo doręczona stronie w dniu [...].10.2015 r. i nie został wniesiony w stosunku do niej środek zaskarżenia (odwołanie). Tym samym, decyzja ta stała się prawomocna i ostateczna, a więc wiążąca zarówno dla strony, jak i dla organów ARiMR. Dlatego też, w ocenie organu II instancji, ponowne rozstrzyganie w kwestii wystąpienia nieprawidłowości S1 i O6 oraz nieprawidłowości dotyczącej niedotrzymania zobowiązania wieloletniego, byłoby ponownym rozstrzyganiem w sprawie, w której została już wydana decyzja ostateczna.

Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że jego zadaniem, w przedmiotowej sprawie nie jest rozstrzyganie co do prawidłowości ustaleń poczynionych w decyzji Nr [...] z dnia [...].10.2015 r., ale zbadanie, czy zaistniałe wtedy okoliczności uzasadniały wszczęcie wobec W. S. postępowania windykacyjnego w celu odzyskania kwot nienależnie wypłaconych. Zadaniem organu odwoławczego jest również zbadanie, czy w realiach sprawy wystąpiły okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu płatności.

Jak wynika z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz. 361, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym", płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z dnia 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej.

Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów zawarte są w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W przypadku pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone, jednym z takich wymogów jest przestrzeganie prawidłowego doboru i następstwa roślin uprawianych w plonie głównym, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich. Gatunki roślin przypisane do wyodrębnionych grup upraw zostały określone w wykazie "Grupy roślin do zastosowania w zmianowaniu dla Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone", będącym integralną częścią planu działalności rolnośrodowiskowej, który jest przygotowywany przez doradcę rolnośrodowiskowego na formularzu udostępnionym przez ARiMR. Wymóg zmianowania producent rolny był zobowiązany realizować na wszystkich gruntach ornych zadeklarowanych w pierwszym roku realizacji programu, nawet wówczas, gdy nie wnioskował o płatności rolnośrodowiskowe do części z nich. Powyższe wynika z § 10 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, który stanowi, że płatność rolnośrodowiskowa w ramach pakietu 1 jest przyznawana, jeżeli pakiet ten jest realizowany na obszarze całego gospodarstwa.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. zwrócił uwagę, że wymóg prawidłowego doboru i następstwa roślin jest weryfikowany manualnie w oparciu deklaracje rolnika zawarte we wnioskach o przyznanie płatności złożonych w latach wcześniejszych. Weryfikacji podlegają wszystkie działki rolne wykazane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, w tym działki, co do których rolnik nie ubiegał się lub nie ubiega o przyznanie płatności w ramach pakietu 1, a działki te są w gospodarstwie rolnika w roku weryfikacji wymogu.

Przeprowadzona w przedmiotowej sprawie weryfikacja wymogu prawidłowego doboru następstwa roślin w oparciu o wnioski z poszczególnych lat realizacji programu (2011-2015), zdaniem organu odwoławczego wykazała, że wymóg ten nie został zachowany na łącznej powierzchni 2,13 ha działki ewidencyjnej nr [...]. Na podstawie złożonych wniosków oraz załączonych do nich załączników graficznych organ I instancji ustalił, że na wskazanym obszarze działki ewidencyjnej nr [...], na którym w roku 2015 producent rolny zadeklarował działki rolne C1, D1 i O1, zgłaszane były rośliny należące tylko do dwóch grup upraw. Zaprezentowane zestawienie powierzchni dla działek rolnych C1, D1 i O1, na których stwierdzono nieprawidłowość S1, zdaniem organu odwoławczego potwierdzają, że w okresie 5 lat realizacji pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone, W. S. deklarował na obszarze tych działek rolnych uprawy z dwóch grup upraw: zboża i oleiste, co oznacza, że nie spełnił wymogu prawidłowego zmianowania i następstwa roślin na łącznej powierzchni 2,13 ha.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. podkreślił, że nieprawidłowość S1 (niezachowanie zmianowania) ze swojej natury dotyczy całego okresu realizacji podjętego zobowiązania, a weryfikacja spełnienia wymogu prawidłowego zmianowania jest możliwa dopiero w 5 roku - ostatnim roku realizacji pakietu. Obowiązek zmianowania może być bowiem zrealizowany w trzecim, czwartym lub dopiero piątym roku. Wyjątkowo tylko weryfikacja tego wymogu może być przeprowadzona w czwartym roku, jeżeli od początku realizacji pakietu 1 strona deklaruje na tych samych gruntach objętych zobowiązaniem rośliny tylko z jednej grupy upraw. W takim przypadku, nawet zmiana dokonana w piątym roku i tak nie doprowadzi do realizacji zasad pakietu 1, gdyż zmianowanie będzie mogło obejmować co najwyżej dwie z wymaganych trzech grup upraw.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. w wyniku rozpatrzenia wniosku W. S. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015 ustalił również, że producent rolny zmniejszył obszar gruntów ornych, na których powinien realizować zobowiązanie wieloletnie, jak również nie zachował występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, tworzących ostoje dzikiej przyrody (nieprawidłowość O6). Z treści zaskarżonej decyzji, zdaniem organu odwoławczego wynika, że producent zmniejszył zobowiązanie rolnośrodowiskowe na działkach ewidencyjnych o numerach: 204, 208/1, 206 i 205/3 - z powierzchni 26,59 ha do powierzchni 25,92 ha, tj. o obszar wynoszący 0,67 ha. Na działkach ewidencyjnych nr [...] i 205/2 o łącznej powierzchni 12,47 ha, powierzchnia zobowiązania nie uległa zmianie.

Wskazano również, że jeżeli chodzi o nieprawidłowość O6, to w pierwszym roku realizacji zobowiązania wieloletniego, czyli w roku 2011, W. S. zgłosił uprawę trwałych użytków zielonych (TUZ) na łącznym areale 5,00 ha: 3,21 ha na działce ewidencyjnej nr [...] ha na działce ewidencyjnej nr [...],29 ha na działce ewidencyjnej nr [...]. Z deklaracji zawartej we wniosku producenta za rok 2015 wynika, że łączna powierzchnia TUZ na działce ewidencyjnej nr [...] wynosi 2,78 ha, co oznacza, że producent zmniejszył TUZ na wskazanej działce o 0,43 ha. W postępowaniu za rok 2015 ustalono, że faktyczne zmniejszenie TUZ na działce nr [...] było większe i wyniosło 0,58 ha. Postępowanie w odniesieniu do wniosku za rok 2015 wykazało również, że nie została dochowana powierzchnia TUZ na działce ewidencyjnej nr [...] - powierzchnia stwierdzona dla tej działki wyniosła 1,38 ha. Łącznie zatem obszar TUZ, w ocenie organu II instancji, uległ w roku 2015 zmniejszeniu o 0,70 ha w porównaniu do roku 2011.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wyjaśnił, że wymóg zachowania obszarów TUZ dotyczy wszystkich obszarów TUZ występujących w gospodarstwie rolnym. W. S. w odwołaniu od decyzji za absurdalny uznał zarzut objęty kodem nieprawidłowości O6, odnosząc się przy tym wyłącznie do TUZ zgłoszonego na działce ewidencyjnej nr [...] w ramach pakietu 3 Ekstensywne trwale użytki zielone, jednak w ocenie organu odwoławczego producent rolny zupełnie pominął fakt zadeklarowania w roku 2015 mniejszej powierzchni TUZ na działce ewidencyjnej nr [...].

W stosunku do zakwestionowanej przez rolnika w odwołaniu powierzchni użytkowanej rolniczo na działce nr [...] wyjaśniono, że powierzchnia stwierdzona tej działki, tj. 1,38 ha, została ustalona w wyniku przeprowadzonej w gospodarstwie producenta w roku 2014 kontroli na miejscu. Z zapisów zawartych w raporcie z tej kontroli wynika, że na wskazanej działce ewidencyjnej o powierzchni deklarowanej 1,50 ha, powierzchnia uprawniona do płatności wyniosła 1,38 ha (przedeklarowanie na poziomie 0,12 ha). Powierzchnia stwierdzona dla działki ewidencyjnej nr [...] w ramach kampanii 2015, po przeprowadzonej w roku 2018 ponownej weryfikacji sprawy, również wyniosła 1,38 ha, na co organ I instancji wskazał na stronie nr [...] zaskarżonej decyzji.

Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w myśl § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe zachowuje występujące w gospodarstwie rolnym i określone w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. h rozporządzenia Parlament Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody. W świetle ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie, organ odwoławczy uznał, że W. S. nie wywiązał się z wymogu określonego w przywołanym przepisie.

Reasumując stwierdzono, że w związku z realizacją przez W. S. od dnia [...].03.2011r. zobowiązania wieloletniego w programie rolnośrodowiskowym zostały stwierdzone trzy nieprawidłowości:

. nieprawidłowość S1 - nieprzestrzeganie prawidłowego doboru i następstwa roślin w płodozmianie,

. nieprawidłowość O6 - niezachowanie występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, tworzących ostoje dzikiej przyrody,

. zmniejszenie powierzchni objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym;

które świadczą o tym, że producent rolny nie wywiązał się z obowiązujących go wymogów w ramach realizowanego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Konsekwencją tego jest konieczność zwrotu płatności rolnośrodowiskowych pobranych za lata kampanii 2011 - 2014.

Organ odwoławczy zauważył, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach PROW 2007-2013 zostało podjęte przez producenta rolnego z dniem 15.03.2011 r., a zatem w dacie obowiązywania rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, str. 8 z dnia 28.01.2011 r., z późn. zm.). Jak stanowi jednak art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, rozporządzenie Komisji (WE) nr 65/2011 straciło moc z dniem 1.01.2015 r. Niemniej jednak rozporządzenie to stosuje się nadal w stosunku do wniosków o płatność i wniosków o wsparcie złożonych w odniesieniu do roku 2014 i lat wcześniejszych. Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 640/2014, zgodnie z art. 44 tego rozporządzenia, stosuje się natomiast do wniosków o przyznanie pomocy, wniosków o wsparcie lub wniosków o płatność dotyczących lat składania wniosków lub okresów premiowych rozpoczynających się od dnia 1.01.2015 r.

Ze względu jednak na fakt, że w niniejszej sprawie nieprawidłowość została stwierdzona w trakcie procedowania wniosku o przyznanie płatności złożonego w odniesieniu do roku 2015, a zatem po dniu [...].01.2015 r., do ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez W. S. płatności rolnośrodowiskowych, w ocenie organu zastosowanie będzie miał art. 35 ust. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym, w przypadku zobowiązań lub płatności wieloletnich cofnięcia w oparciu o kryteria określone w ust. 3 stosuje się również do kwot już wypłaconych w latach poprzednich na daną operację.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. w pełni podzielił stanowisko organu I instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji co do wysokości łącznej kwoty nienależnie pobranych przez W. S. płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, wynoszącej [...] zł. Na wskazaną kwotę składają się następujące płatności: [...] zł za rok [...] zł za rok [...] zł za rok 2013 i [...] zł za rok 2014. Tym samym, organ odwoławczy uznał za prawidłowe wyliczenia kwot nienależnie pobranych płatności w ramach poszczególnych pakietów rolnośrodowiskowych, zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T., w świetle ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie, za bezzasadny uznał zarzut skarżącego sformułowany w odwołaniu w kwestii naruszenia art. 7, 77 i 107 Kpa poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co skutkowało bezpodstawnym uznaniem, że zostały niedochowane ciążące na producencie rolnym wymogi związane z realizacją zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy nie budzi wątpliwości organu, że W. S., wbrew temu, co stwierdził w odwołaniu, dopuścił się naruszeń, których następstwem jest obowiązek zwrotu pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata kampanii 2011-2014. Organ I instancji w zaskarżonej decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśnił producentowi rolnemu okoliczności, które miały wpływ na ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności.

W przedmiocie ustalenia W. S. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, zdaniem organu odwoławczego należy również rozważyć, ewentualne wystąpienie przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B., że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że płatność została dokonana na skutek pomyłki ARiMR, gdyż W. S. nie dochował wymogów związanych z realizacją zobowiązania rolnośrodowiskowego, co zostało stwierdzone w ramach postępowania o przyznanie płatności na rok 2015. Organ ARiMR, dokonując płatności za lata 2011-2014, nie mógł przypuszczać, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie zostanie dotrzymane.

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie organu odwoławczego, nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s. 1 z dnia 23.12.1995 r., z późn. zm.), który stanowi, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia. Jednocześnie termin 4-letni biegnie na nowo w przypadku, gdy dochodzi do przerwania biegu przedawnienia, które następuje przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się stronę (konieczne jest wyraźne odniesienie takiej czynności do określonej nieprawidłowości). W przypadku programów wieloletnich, w każdym przypadku okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Pod pojęciem dopuszczenia się nieprawidłowości należy rozumieć co do zasady:

. datę złożenia wniosku o przyznanie płatności (w przypadku wniosku zawierającego nieprawidłowe deklaracje),

. lub datę zaprzestania realizacji zobowiązania (w przypadku płatności w ramach PROW),

. lub upływ terminu na wykonanie określonych działań (w przypadku braku realizacji obowiązków związanych z utrzymywaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów).

W rozpatrywanej sprawie, za datę nieprawidłowości, zdaniem organu odwoławczego należy uznać dzień [...].06.2015r., czyli dzień złożenia przez producenta rolnego wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015. Okres przedawnienia płatności upływa zatem w dniu [...].06.2019 r., tym samym w realiach niniejszej sprawy, nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ II instancji zauważył, iż zgodnie z art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1936), w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005 r., str. 1 z późn. zm.) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z dnia 23.06.2006 r., str. 90, z późn. zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z dnia 23.06.2006 r., str. 1, z późn. zm.), który stanowi, iż w odniesieniu do operacji, dla których nie jest określony termin operacyjny w sektorowych przepisach rolnych, stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane.

Organ odwoławczy podzielił również stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. w kwestii tego, że w realiach rozpatrywanej sprawy został przekroczony, wynikający z art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 w związku z art. 41 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 907/2014 (przepis ten ma zastosowanie do przypadków nieprawidłowości stwierdzonych od dnia 16.10.2014r.), termin 18 miesięcy, liczony od zatwierdzenia nieprawidłowości, na wystąpienie do beneficjenta o zwrot kwoty nienależnie pobranych płatności. Dokumentem stwierdzającym nieprawidłowość w niniejszej sprawie jest raport z kontroli administracyjnej sprawy rolnośrodowiskowej na rok 2015, która to kontrola została przeprowadzona w dniu [...].10.2015 r. Natomiast zawiadomienie z dnia [...].05.2018 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności zostało doręczone producentowi rolnemu w dniu [...].05.2018 r.

Organ II instancji wyjaśnił, że termin 18 miesięcy zapisany w przywołanym przepisie nie jest terminem, którego przekroczenie wyklucza możliwość dochodzenia przez organ zwrotu nienależnie pobranych płatności. Termin ten jest wyłącznie terminem dyscyplinującym państwa członkowskie Unii Europejskiej w zakresie tempa rozpatrywania i realizacji spraw, na gruncie których występują nieprawidłowości, w celu zwiększenia sprawności ochrony interesów finansowych i de facto zwrotnego zasilania funduszy rolniczych budżetu Unii poprzez odzyskanie środków wypłaconych nienależnie. Dlatego też prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności po terminie, o którym mowa w art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, nie uniemożliwia wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności i skutecznego odzyskiwania tych kwot.

W świetle powyższego, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego sformułowanym w odwołaniu co do tego, że upływ terminu wynikającego z art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 spowodował przedawnienie możliwości żądania zwrotu nienależnie pobranej płatności.

W skardze do Sądu W. S. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz zasądzenie od organu administracyjnego, na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

. art. 7, 77, 107 KPA poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy co skutkowało bezpodstawnym uznaniem, iż skarżący nie dochował ciążących na nim wymogów związanych z realizacją Programu rolnośrodowiskowego,

. art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) NR 1306/2013 oraz w związku z art.41 ust.5 rozporządzenia (UE) nr 907/2014 poprzez jego niezastosowanie,

. § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego pomimo, że jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, nie doszło do niezrealizowania całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, a tylko w takim przypadku zasadne byłoby zastosowanie tego przepisu.

Kluczową kwestią przy wyjaśnieniu przedmiotowej sprawy w przekonaniu skarżącego jest wyjaśnienie, czy w okresie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, dokonał zmiany powierzchni Trwałych Użytków Zielonych, co byłoby objęte kodem nieprawidłowości O6 - niezachowanie występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanego rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody. Skarżący podkreślił, że ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarze Natura 2000 była zachowana przez cały okres realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Wariant ten dotyczy trwałego użytku zielonego, w sąsiedztwie którego nie posiada innych działek. Łąka od wielu lat jest koszona w tych samych granicach tzn. o takiej samej powierzchni 1,5 ha. Inna wartość powierzchni działki podana we wniosku ARiMR w roku 2014 tj. 1.38 ha w stosunku do lat 2011, 2012, 2013, kiedy wartość powierzchni wynosiła 1,5 ha, wynikała jedynie z wartości PEG podanej przez ARiMR, czyli maksymalnej powierzchni gruntów jakie można zgłosić do płatności.

Jednocześnie skarżący podkreślił, że nie było możliwe podanie dotychczasowej wartości 1.5 ha, ponieważ nie uwzględniono by wniosku i odgórnie nie pozwolono na wpisywanie dotychczasowej wielkości koszonej łąki. O fakcie, iż wielkość PEG w przypadku tej działki nie jest stała pomimo, że uprawa nie zmienia powierzchni od wielu lat, świadczy m.in. fakt, że w roku 2015 PEG wzrósł dla tej działki do 1,43 ha, pomimo nie zaistnienia żadnych zmian w uprawie. Tym samym, kwestia ta winna być szczegółowo wyjaśniona, zaś organ I jak i II instancji całkowicie pominął ją w trakcie rozpatrywania sprawy.

Zdaniem skarżącego nie rozpatrzony został podniesiony przez niego zarzut przedawnienia możliwości żądania zwrotu nienależnie pobranej płatności. Zgodnie z art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) NR 1306/2013 oraz w związku z art.41 ust.5 rozporządzenia (UE) nr 907/2014, mającym zastosowanie w odniesieniu do przypadków nieprawidłowości stwierdzonych od dnia 16 października 2014 r., w przypadku jakichkolwiek nienależnych płatności wynikających z nieprawidłowości lub zaniedbań, państwa członkowskie występują do beneficjenta o zwrot ustalonej kwoty w ciągu 18 miesięcy po zatwierdzeniu. Przepis ten w ocenie skarżącego jest jasny i nie wymaga dodatkowej interpretacji, którą próbuje zastosować organ i wynika z niego, że Państwo członkowskie ma 18 miesięcy na zażądanie zwrotu nienależnie pobranej płatności, a okres ten w przedmiotowej sprawie został przekroczony.

Niezrozumiałe jest także dla skarżącego, dlaczego w sprawie został zastosowany § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, skoro dotyczy on wyłącznie sytuacji, gdy całe zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie zostało zrealizowane. Tymczasem nawet gdyby przyjąć za zasadne twierdzenia organu, to tak naprawdę naruszenie ze strony skarżącego dotyczy jedynie częściowej powierzchni gruntów zgłoszonych jako TUZ, dlatego naliczenie sankcji na podstawie tego przepisu jest bezzasadne.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).

W oparciu o powyższe kryteria, kontroli Sądu poddana została decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, utrzymująca w mocy Decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji na poziomie ustawodawstwa krajowego stanowiły m. in. przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r., poz. 2137) - dalej jako: "ARiMR".

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 tej ustawy, kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w drodze decyzji ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowych, przeznaczonych na:

. współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

. finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

Stosownie do art. 28 ust. 1ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1936, z późn. zm.), pobrana nienależnie pomoc, podlega zwrotowi wraz z odsetkami. W ust 2, ustawodawca przykładowo określił w jakich okolicznościach dochodzi do nienależnie pobranych środków. Jest to np. pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem. Inne przykłady wymienione w tym przepisie, to pomoc wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji.

Słusznie organ wskazał, że żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od wyeliminowania z obrotu decyzji przyznającej płatności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).

Na mocy art. 43 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) NR 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48 z dnia 2014.06.20) utraciły moc z dniem 1 stycznia 2015 r.- Rozporządzenie (WE) nr 1122/2009 i Rozporządzenie (UE) nr 65/2011. Rozporządzenia te stosuje się jednak nadal w stosunku do:

a) wniosków o płatności bezpośrednie złożonych w odniesieniu do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2015 r.;

b) wniosków o płatność i wniosków o wsparcie złożonych w odniesieniu do roku 2014 i lat wcześniejszych oraz wniosków o płatność złożonych w odniesieniu do roku 2015 zgodnie z art. 66 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005; oraz

c) systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do obowiązków rolników w zakresie zasady wzajemnej zgodności zgodnie z art. 85t i 103z rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007.

Zobowiązanie zostało podjęte w dacie obowiązywania Rozporządzenie (UE) nr 65/2011.

Z kolei Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) NR 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r., stosuje się do wniosków o przyznanie pomocy, wniosków o wsparcie lub wniosków o płatność dotyczących lat składania wniosków lub okresów premiowych rozpoczynających się od 1 stycznia 2015 r. (art. 44)

Na podstawie art. 35 ust. 2 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) NR 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. odmawia się wnioskowanego wsparcia bądź cofa się je w całości lub części, jeżeli nie spełniono

a) zobowiązań ustanowionych w programie rozwoju obszarów wiejskich, lub

b) w stosownych przypadkach, innych obowiązków dotyczących operacji, ustanowionych w przepisach Unii, w przepisach krajowych lub programie rozwoju obszarów wiejskich, w szczególności w zakresie zamówień publicznych, pomocy państwa oraz innych obowiązkowych normach i wymogach.

Przy podejmowaniu decyzji o kwocie wsparcia podlegającego odmowie lub wycofaniu w wyniku nieprzestrzegania zobowiązań lub innych obowiązków, o których mowa w ust. 2, państwa członkowskie biorą pod uwagę dotkliwość, zasięg, trwałość i powtarzalność niezgodności dotyczącej warunków przyznania wsparcia określonych w ust. 2. (art. 35 ust. 3).

Dotkliwość niezgodności zależy w szczególności od znaczenia jej konsekwencji, z uwzględnieniem celów, którym miały służyć niespełnione zobowiązania lub obowiązki. Natomiast stosownie do art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 640/2014, przypadku zobowiązań lub płatności wieloletnich, cofnięcia w oparciu o kryteria określone w ust. 3 stosuje się również do kwot już wypłaconych w latach poprzednich na daną operację

Skarżący realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe na lata 2011-2015.

Jak wynika z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz. 361, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym", płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z dnia 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej.

Jak wskazał organ, wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów, zawarte są w załączniku nr [...] do rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

W związku z realizacją przez W. S. od dnia [...].03.2011r. zobowiązania wieloletniego w programie rolnośrodowiskowym zostały stwierdzone trzy nieprawidłowości:

. nieprawidłowość S1 - nieprzestrzeganie prawidłowego doboru i następstwa roślin w płodozmianie,

. nieprawidłowość O6 - niezachowanie występujących w gospodarstwie rolnym i określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałych użytków zielonych oraz elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, tworzących ostoje dzikiej przyrody,

. zmniejszenie powierzchni objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym;

które świadczą, zdaniem organu o tym, że producent rolny nie wywiązał się z obowiązujących go wymogów w ramach realizowanego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Konsekwencją tego jest konieczność zwrotu płatności rolnośrodowiskowych pobranych za lata kampanii 2011 - 2014.

Jak wskazał organ, odwołując się do § 39 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrowiskowego, płatność podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, jak również gdy zmniejszył obszar na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem.

Na gruncie cytowanych regulacji, słusznie organ wskazał na wsteczny charakter obowiązku zwrotu ze względu na kompleksowy charakter programu lecz w ocenie Sądu, konieczne jest, by w przypadku zobowiązania do zwrotu płatności, indywidualnie ocenić charakter stwierdzonych nieprawidłowości i moment ich powstania a także dotkliwość, zasięg, trwałość i powtarzalność niezgodności .

Na podstawie art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L 312 s. 1 z dnia 23.12.1995 r., z późn. zm.), w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przyjęto ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.

W art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia wprowadzona została definicja nieprawidłowości, która oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych, pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

W art. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 postanowiono, że:

- okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

- w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

- przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi zatem cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości.

Bezsporne jest, że każda ze spraw za poszczególne lata od 2011 do 2014 była rozpoznawana indywidualnie i została zakończona indywidualną decyzją administracyjną o przyznaniu pomocy. Oznacza to, że organ winien ocenić na podstawie indywidualnej weryfikacji przyznanych płatności za poszczególne lata charakter nieprawidłowości. Nieprawidłowość może wystąpić na różnych etapach realizacji zobowiązania i może mieć różny charakter. Zadaniem organu jest ustalenie czy nieprawidłowość miała miejsce w momencie składania wniosku, czy możliwe było stwierdzenie jej wystąpienia dopiero po dłuższym okresie realizacji programu. Inny charakter ma nieprawidłowość polegająca na zgłoszeniu wniosku, w którym występuje przedeklarowanie a inny gdy w grę wchodzi ocena wykonania zmianowania i następstwa roślin, które nie daje pełnego obrazu naruszeń w pierwszych latach realizacji programu. Moment wystąpienia nieprawidłowości ma kluczowe znaczenie przy badaniu czy doszło do przedawnienia żądania zwrotu nienależnego świadczenia. Organy jednolicie potraktowały moment wystąpienia nieprawidłowości, przyjmując, że jest to data sporządzenia protokołu kontroli z 15. 10 2015 r., zaś organ odwoławczy raz przyjmuje tę datę, innym razem stwierdza, że za datę nieprawidłowości należy przyjąć dzień [...] czerwca 2015 r., czyli dzień złożenia przez producenta wniosku o przyznanie płatności na rok 2015 r. Trudno uznać na jakiej podstawie wniosek na 2015 r. zawiera dane o nieprawidłowościach za lata 2011- 2014 zwłaszcza, że organ nie ustalił nienależnej płatności za 2015 r., weryfikując nie wiadomo na jakiej podstawie decyzję z 2015 r. przez ponowne zmniejszenie płatności a nie ustalenie kwoty nienależnej płatności. Natomiast w odniesieniu do twierdzenia o kontroli, to załączono dokumenty z 2014 r.

Sąd zgadza się co do zasady ze stanowiskiem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T., że zwrot płatności uznany za nienależną ulega przedawnieniu, w terminie 4 lat czterech lat, od wystąpienia nieprawidłowości. Jeśli natomiast charakter nieprawidłowości pozwala na stwierdzenie, że nastąpiła ona w chwili złożenia wniosku, termin przedawnienia powinien być liczony od tej czynności. Jeśli zaś charakter nieprawidłowości pozwala na jej ustalenie w momencie podsumowania programu, przedawnienie biegnie od tego momentu. Nie ma uzasadnienia, by w każdym przypadku, termin przedawnienia był liczony od zakończenia programu. Wynika to choćby z interpretacji zapisu art. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, że w przypadku programów wieloletnich, okres przedawnienia biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu, co oznacza, że musi w określonych okolicznościach rozpocząć swój bieg wcześniej, przed zakończeniem programu, w latach jego realizacji.

W przypadku badania warunków przedawnienia organ bada czy w czasie biegu przedawnienia nie doszło do przerwy jego biegu, gdyby żądanie zwrotu świadczenia, w normalnych warunkach, ulegało już przedawnieniu.

Przerwanie okresu przedawnienia zgodnie z cytowanym rozporządzeniem jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości

W rozpoznawanej sprawie taki charakter mogło mieć zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, stanowiące powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Z akt sprawy wynika, że wszczęte przez organ I instancji zawiadomieniem z dnia [...] maja 2018 r. postępowanie dotyczy ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z decyzji z dnia [...] r. W tym zestawieniu nie ujęto roku 2012.

Skoro zawiadomienie nie wskazywało na wszczęcie postępowania co do decyzji z 2012r. a więc płatności z tego roku, nie byłoby możliwe uznanie, że doszło do ewentualnej przerwy biegu przedawnienia dla tego zobowiązania. Organ powinien jednak te wszystkie okoliczności wyjaśnić i zbadać ponownie, oceniając też charakter nieprawidłowości.

Jak podał organ, po przeprowadzeniu kontroli 15. 10. 2015 r., wskazującej na istnienie nieprawidłowości, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o pomniejszeniu płatności rolnośrodowiskowej za 2015r lecz nie ustalał kwoty nienależnych płatności za ten rok. Do akt sprawy nie dołączono dokumentu z tej kontroli lecz raporty z 2014r. Organ nie wykazał zatem, że taki dokument sporządzono, a gdyby był, że w [...].10.2015 r. stwierdzono nieprawidłowości za lata wcześniejsze o takim charakterze, który uzasadniał rozpoczęcie biegu przedawnienia od tego momentu. Wprawdzie stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności na ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego jednak zależy to od rodzaju nieprawidłowości.

Zdaniem organu, wynik z przeprowadzonej w dniu [...].10.2015 r. kontroli ma kluczowe znaczenie przy ocenie przedawnienia tj. rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Stanowisko to bez bliższej analizy charakteru nieprawidłowości jest przynajmniej przedwczesne.

W ocenie Sądu, uzasadniony jest zatem zarzut naruszenia przepisów dotyczących przedawnienia żądania zwrotu nienależnej płatności.

Reasumując, w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia wymienionych przepisów prawa materialnego a także przepisów postępowania wymienionych w skardze. W związku z późnym dochodzeniem roszczeń (a terminy mają znaczenie dla wyniku prowadzonego postępowania), Sąd zdecydował o uchyleniu tylko decyzji organu odwoławczego.

W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ oceni możliwość dochodzenia żądanych należności według kryteriów określonych w zaprezentowanej interpretacji wymienionych przepisów.