Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 69/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art 64 par 1 pkt 4 par 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agnieszka Liberda-Koczorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. kwotę 100 zł ( sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec praw majątkowych zobowiązanego T. S. na podstawie m.in. tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 2012r. nr [...] obejmującego nienależnie pobrane płatności w ramach wsparcia bezpośredniego w kwocie należności głównej [...] zł i odsetki naliczone na dzień wystawienia tytułu w kwocie [...]zł. Organ w toku postępowania egzekucyjnego dokonał wielu czynności egzekucyjnych zmierzających do realizacji egzekwowanej należności. W konsekwencji przeprowadzonych czynności, organ postanowieniem z dnia [...] lutego 2018r. umorzył postępowanie egzekucyjne. W tym samym dniu organ egzekucyjny skierował do wierzyciela - Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych związanych m.in. ww. z tytułem wykonawczym obciążającym wierzyciela. Pismem z dnia [...] maja 2017r. wierzyciel wystąpił do organu o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

2. Postanowieniem z dnia [...] października 2018r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. na podstawie art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 1314 ze zm. - dalej "u.p.e.a.") ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 2012r. nr [...] w kwocie [...]zł.

3. W złożonym zażaleniu D. T. powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14. wniósł o odstąpienie od ustalenia kosztów egzekucyjnych. Zdaniem strony, ustalone przez organ koszty egzekucyjne pozostają w rażącej dysproporcji z rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego, co narusza równowagę między interesem państwa polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. W ocenie strony, stosunek wysokości opłat w egzekucji do czynności organu, za podjęcie, których opłaty te zostały naliczone powinien pozostawać w racjonalnej zależności.

4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu zażaleniowym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] listopada 2018r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W motywach rozstrzygnięcia Dyrektor podał, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny umorzył na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego T. S. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] ([...]) z dnia [...] lipca 2012r. W konsekwencji, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w związku z realizacją ww. tytułu wykonawczego.

Odnosząc się do wysokości kosztów egzekucyjnych organ wskazał na treść art. 64 § 1, 5, 6, 7, 9, 10 oraz art. 64b § 1 pkt 1 u.p.e.a. Podał, że w niniejszej sprawie koszty egzekucyjne związane z ww. tytułem wykonawczym zostały naliczone w łącznej kwocie [...]zł i wynikały z: 1) opłaty manipulacyjnej (1% od kwoty [...]zł stanowiącej sumę należności głównej i odsetek za zwłokę na dzień doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego) - [...] zł, 2) zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku dochodowego zobowiązanego (5% od kwoty [...]zł stanowiącej sumę należności głównej i odsetek za zwłokę na dzień sporządzenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności) - [...] zł, 3) zajęcia rachunku bankowego (należność główna [...] zł plus odsetki za zwłokę [...] zł x 5 % minus opłata ustalona za wcześniejsze czynności [...] zł) - [...] zł, 4) dwukrotnego spisania protokołów o stanie majątkowym zobowiązanego (2 x [...] zł) - [...] zł, 5) z pobrania pieniędzy u zobowiązanego (5% pobranych należności) - [...] zł, 6) wydatków egzekucyjnych za opłacenie przejazdów i delegacji poborcy skarbowego - [...] zł.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. wyegzekwowaną kwotę w wysokości [...] zł rozliczył na następujące koszty egzekucyjne: [...] zł z tytułu opłaty manipulacyjnej; [...] zł z tytułu opłaty za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, [...] zł za pobranie pieniędzy u zobowiązanego, [...] zł za zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym, [...] zł z tytułu wydatków egzekucyjnych za opłacenie przejazdów poborcy skarbowego.

Wyegzekwowana kwota [...]zł pomniejszyła należne koszty, które ostatecznie obciążają wierzyciela kwotą [...]zł.

W zakresie przywołanego przez stronę w zażaleniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 organ stwierdził, że wyrok ten nie powoduje utraty mocy obowiązującej regulacji prawnych. Jego skutkiem jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Innymi słowy wskazany wyrok zakresowy nie wywołuje skutków prawnych uchylających. W związku z tym, przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego. Jeżeli więc do chwili obecnej ustawodawca nie dokonał odpowiednich zmian, to organ egzekucyjny określa koszty na podstawie obowiązujących przepisów prawa.

Dalej organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie naliczono koszty egzekucyjne według stawek stosunkowych i w ocenie Dyrektora są one proporcjonalne do wysokości kwoty podlegającej egzekucji, która wynosiła [...] zł (należność główna oraz odsetki za zwłokę na dzień wystawienia tytułu wykonawczego). Koszty egzekucyjne obciążające wierzyciela w kwocie [...]zł stanowią 2,9 % kwoty objętej tytułem wykonawczym i pozostają w racjonalnej zależności z czynnościami, za które zostały naliczone.

Końcowo, odnosząc się do kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych organ wskazał, że zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W tym zakresie należy zwrócić się do właściwego organu, tj. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T.

5. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T.

i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 64c § 4 w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez błędne ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych na poziomie [...] zł oraz obciążenia nimi wierzyciela bez wyraźnego wskazania powyższego obowiązku w dyspozycji zaskarżonego postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. oraz utrzymującego go w mocy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

W uzasadnieniu strona zarzuciła, że organ pierwszej instancji w podstawie prawnej postanowienia nie powołał stosownego przepisu wskazującego na ponoszenie kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela, a także w sentencji postanowienia brak jest wskazania, że koszty te zobowiązany jest pokryć wierzyciel. Zdaniem strony, stosowanie stawek opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych nie budzi zastrzeżeń, co do zasady, lecz nie może to doprowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który powinien być określony przez ustawodawcę. Końcowe ustalenie opłat i wydatków winno być spójne z dokonanymi czynnościami egzekucyjnymi. W niniejszej sprawie organ w granicach 2% dokonał skutecznych czynności egzekucyjnych na rzecz wierzyciela ([...] zł) a domaga się zapłaty za te czynności [...] zł. Zdaniem strony, nie ma racji organ, uznając, że skoro do chwili obecnej ustawodawca nie dokonał odpowiednich zmian, to organ egzekucyjny określa koszty na podstawie dotychczasowych (obowiązujących) przepisów. Gdyby przyjąć to za regułę, to wydawane przez organy rozstrzygnięcia na podstawie wadliwych przepisów naruszałyby zasadę legalizmu (art. 7 Konstytucji), którą należy rozumieć jako działanie w granicach prawa, ale z uwzględnieniem źródeł prawa, gdzie Konstytucja w art. 87 § 1 wprowadza hierarchię tych źródeł stawiając Konstytucję na pierwszej pozycji. Zatem trudno przyjąć, że organy działały zgodnie z tą zasadą oraz nadrzędną zasadą ustanowioną w art. 2 Konstytucji tj. zasadą państwa demokratycznego, prawnego i sprawiedliwego.

Strona podniosła, że z literalnego brzmienia art. 64c § 4 u.p.e.a. nie wynika,

iż organ w pełnej wysokości musi ponosić koszty egzekucyjne, które naliczone zostały na podstawie niekonstytucyjnego art. 64 § 1 u.p.e.a., a które pozostają w opozycji do kosztów faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny. W przedmiotowym postępowaniu doszło do całkowitego zerwania związku pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego (a właściwie ich brakiem) a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat, zaś zasądzone koszty przestały być adekwatnym wynagrodzeniem organu za podjęte czynności, a stały się dodatkową sankcją pieniężną.

Zdaniem strony skoro ustalenie kosztów następuje na podstawie postanowienia organu egzekucyjnego, to organ ma możliwość dokonania miarkowania tych kosztów. Powinien wziąć pod uwagę skuteczność zastosowanych środków w związku z faktycznym nakładem pracy komornika skarbowego. Zajęcie nadpłaty w podatku PIT za 2012r. polegało de facto na księgowym zniesieniu nadpłaty w wysokości [...] zł na poczet zadłużenia. Opłata egzekucyjna od takiej kwoty obliczona została na kwotę [...]z czego [...] zł zapłacić ma wierzyciel. Tak samo koszty zajęcia rachunku bankowego w wysokości [...] zł, na którym brak było środków pieniężnych stanowią w ocenie strony nieuzasadnioną dolegliwość fiskalna graniczącą z represją. Zajęcie rachunku bankowego odniosło niewątpliwie skutek czysto techniczny. Niemniej jednak trudno nazwać go czynnością skuteczną.

6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a."). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 p.p.s.a.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu powodującym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

8. Zasadą jest, że koszty egzekucyjne ponosi zobowiązany (art. 64c § 1 zd. drugie u.p.e.a.). Wierzyciel jest obciążony kosztami egzekucyjnymi w przypadku określonym w art. 64c § 2 i § 4 u.p.e.a. Jakkolwiek ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, to przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie, gdy zobowiązany nie posiada majątku, z którego koszty mogą być egzekwowane lub, gdy wyegzekwowanie kosztów wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych.

9. Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z [...] lutego 2018r. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych w art. 59 § 2 u.p.e.a., dawało zatem podstawę do przyjęcia, że przesłanka obciążenia wierzyciela kosztami - niemożność ściągnięcia kosztów od zobowiązanego została wykazana.

Podstawę naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowi przepis art. 64 § 1 pkt 4, oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

10. Strona zarzuca naruszenie wskazanych przepisów przez ich niewłaściwe zastosowanie w związku z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z 28 czerwca 2016r., SK 31/14 uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest, bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla, bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił również skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej, i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

11. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składa się opłata za zajęcie rachunku bankowego, opłata za zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku dochodowego zobowiązanego oraz opłata manipulacyjna organ nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego a wreszcie brak skuteczności podjętych czynności - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Na wadę konstrukcyjną regulacji wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15. Konieczność uwzględniania przez organy skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z dnia 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017r. sygn. akt I SA/Lu 801/17, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

12. Wierzyciel wskazywał na brak możliwości stosowania opłaty egzekucyjnej w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym brak jest środków finansowych. Odnosząc się do tej kwestii, podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty, z zastrzeżeniem art. 64d - za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł 20 gr. Ustalając wysokość opłaty należy wykazać jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. W wyroku z dnia 06 kwietnia 2017r. sygn. akt II FSK 693/15 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że we właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia, zdaniem NSA, jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327).

W ocenie Sądu organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków pieniężnych. Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Ponadto w ocenie Sądu ustalenie opłaty na poziomie [...] za zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu podatku ([...] zł) wynikającego z PIT-37 za 2012r. na poczet zaległości i obciążenie wierzyciela z tego tytułu kwotą [...]zł nie sposób uznać za na tyle czasochłonne i skomplikowane, aby wycenić je w takiej wysokości. Zasadnie podniesiono w skardze, że czynność ta polega de facto na przeksięgowaniu kwoty nadpłaty na poczet zaległości. Według Sądu, były to czynności o niewielkim stopniu skomplikowania i wymagające niezbyt wysokiego nakładu pracy i środków finansowych.

13. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak ich wysokość, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od warunków, jakie wskazał Trybunał Konstytucyjny w powoływanym wyroku. Zdaniem Sądu, w realiach rozpatrywanej egzekucji doszło zatem do zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Tym bardziej, że określając minimalne stawki opłaty za zajęcie innej wierzytelności na kwotę [...]zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) a opłaty manipulacyjnej na kwotę [...]zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.), ustawodawca zasugerował, aby organ egzekucyjny podejmował czynności egzekucyjne, za które należne opłaty będą znikome, a wręcz symboliczne. Wobec tego ponownie rozpoznając sprawę, należy obciążyć wierzyciela kosztami egzekucyjnymi ustalonymi w sposób uwzględniający wskazania TK, zawarte w w/w wyroku z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.

Z powołanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. na które składają się wpis od skargi w kwocie [...]zł.

[...]