Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 513/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 24 ust. 2,
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 66
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Anna Moskała (sprawozdawca), Sędzia NSA Katarzyna Borońska, Halina Filipowicz-Kremis, , Protokolant Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r. ze skargi T. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.. oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Skarżący w ramach pomocy de minimis zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od sierpnia 2007 do sierpnia 2013. Wyjaśnił, iż w latach 2007-2014 głównym źródłem jego dochodów było otrzymywane z tytułu umowy o pracę wynagrodzenie, natomiast założona w sierpniu 2007 r. działalność gospodarcza miała stanowić dodatkowe źródło dochodów. Oświadczył, że nie dokonywał zawieszenia działalności gospodarczej, ponieważ każda dodatkowa złotówka była na wagę złota przy niewielkich środkach pieniężnych uzyskiwanych ze stosunku pracy. Wyjaśnił, iż na utrzymaniu ma dwójkę dzieci i żonę, która w tym okresie nie pracowała. Dodatkowo obciążają go płacone w miesięcznej kwocie [...] zł alimenty. Wskazując na uzyskane w poszczególnych latach dochody z działalności gospodarczej stawiał pytanie, na jakiej podstawie miał odliczyć składkę zdrowotną skoro uzyskiwany dochód z działalności gospodarczej oscylował w granicy kwoty wolnej od podatku dochodowego. Podniósł również, że zgodnie z ustawą, składka zdrowotna opłacana jest z każdego źródła dochodu, ale pod warunkiem, że z tego źródła występuje podatek dochodowy. W jego przypadku - jak oświadcza - opłacając składkę na ubezpieczenie zdrowotne, zapłaciłby podatek od nieistniejącego dochodu i to dużo w większym wymiarze niż określa to ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Do wniosku skarżący dołączył:

- oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej,

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis.

Po rozpatrzeniu powołanego na wstępie wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z dnia [...] r., odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na własne ubezpieczenie zdrowotne za wnioskowany okres. Skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją Zakładu i korzystając z przysługującego mu prawa, za pośrednictwem tut. Oddziału ZUS, zwrócił się do Prezesa ZUS z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. Uzasadniając wniosek podniósł, że powodem jego złożenia jest brak merytorycznego odniesienia się do kwestii braku podstaw do naliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Twierdził, że w okresie, którego dotyczy należność nie było podstawy do opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne ponieważ dochód z działalności gospodarczej wynosił:

- w okresie od 08/2007do 12/2007 - [...] zł, podstawa do naliczania składki wynosiła [...] zł,

- w roku 2008 - - [...] zł (strata), podstawa do naliczania składki wynosiła [...] zł,

- w roku 2009 - [...] zł - miesięcznie - [...] zł, podstawa do naliczania składki wynosiła [...] zł,

- w roku 2010 - [...] zł - miesięcznie - [...] zł, podstawa do naliczania składki wynosiła [...] zł,

- w roku 2011 - [...] zł - miesięcznie [...] zł, podstawa do naliczania składki wynosiła [...] zł,

- w roku 2012 - [...] zł - miesięcznie [...] zł, podstawa do naliczania składki wynosiła [...] zł,

- w roku 2013 - [...] zł - miesięcznie [...] zł, podstawa do naliczania składki wynosiła [...] zł.

Wskazał, że z powyższego zestawienia wynika, że miesięczny dochód z prowadzonej działalności był niższy od kwoty wolnej od podatku, a skoro tak, to wnioskodawca pyta co było podstawą do naliczania składki, czy sam fakt zarejestrowania działalności czy faktyczny dochód osiągany z tej działalności. Oświadczył nadto, że działalność była prowadzona na zasadach ogólnych, wszystkie przychody i koszty były rzetelnie dokumentowane.

Zobowiązany wskazał również, że dochód żony w kwocie [...] zł jest to dochód jaki żona otrzymała z urzędu pracy jako świadczenie w wypłacane z FGŚP, a nie jak Zakład uznał, że jest to kwota dochodu otrzymywana miesięcznie przez żonę.

Wnioskodawca nie zgadzał się również z faktem, że dochód żony był brany pod uwagę w sprawie dotyczącej należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytuły prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Podniósł, że przytaczanie przez Zakład przepisów dotyczących zaistnienia przesłanek do umorzenie jest bezzasadne, skoro sprawa dotyczy podstawy naliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W wyniku przeprowadzonej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy nie stwierdził naruszenia przez Zakład przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wydanie przez Zakład decyzji- w jego ocenie - poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej wnioskodawcy. Znalazło to oparcie w materiale dowodowym sprawy i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Jak wskazano w decyzji organu I instancji skarżący w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej figuruje jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie pozostałego pośrednictwa pieniężnego.

Prowadząc działalność gospodarczą wnioskodawca nie odprowadzał należnych składek powodując powstanie należności na własne ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w okresie od sierpnia 2007 do sierpnia 2013. Zgodnie z żądaniem strony przedmiotem postępowania została objęta wyłącznie należność z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za ten okres w kwocie [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł, liczone na dzień wpływu wniosku o umorzenie.

Odnosząc się do zarzutu wnioskodawcy odnośnie braku podstaw do obliczania i odprowadzania składki na ubezpieczenie zdrowotne organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j.: Dz. U. z 2008 r, Nr 164 poz. 1027) obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Wnioskodawca uważa, że skoro osiągał niski dochód to nie ma podstaw do naliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 79 powołanej ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy wymiaru składki. Podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób, które prowadzą działalność gospodarczą stanowi zadeklarowana kwota nie niższą jednak niż 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Zgodnie z tym co wskazano w decyzji organu I instancji, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna być opłacona z każdego z tych tytułów. Oznacza to, że jeśli pracownik objęty ubezpieczeniem społecznym prowadzi jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą (z tytułu której spełnia warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym), to podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z dwóch tytułów, czyli jako pracownik i jako przedsiębiorca.

Natomiast zgodnie z art. 27 b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j.: Dz. U z 2014 r., poz. 1563) składka na ubezpieczenie zdrowotne podlega odliczeniu od podatku dochodowego. Osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą odliczyć składki na własne ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 7,75 % podstawy wymiaru ale pod warunkiem, iż zostały one opłacone. Odliczenia składki zdrowotnej od podatku może dokonać zarówno przedsiębiorca rozliczający się na zasadach ogólnych jak i kartą podatkową, podatkiem liniowym i ryczałtem ewidencjonowanym. Przedsiębiorca samodzielnie opłacający za siebie składki zdrowotne, dokonuje odliczeń na bieżąco, poprzez obniżenie zaliczki na podatek dochodowy w miesiącu/kwartale, w którym składki te zostały opłacone. Jeżeli zdarzy się, że suma tych składek przekroczy wysokość podatku to ww. może albo zawiesić działalność gospodarczą albo zdecydować się by zapłacone składki odliczyć od podatków z innych dochodów np. z umowy o pracę, z tytułów umów cywilnoprawnych, czy z dochodu z najmu.

Skarżący aktualnie prowadzi działalność gospodarczą z tytułu której - zgodnie z oświadczeniem w bieżącym roku - nie uzyskał dochodów. Natomiast według przedłożonej do akt sprawy dokumentacji, dochód z tytułu prowadzonej działalności w latach 2011-2013 kształtował się następująco:

2011 r.- [...] zł (przy przychodzie [...] zł i kosztach [...] zł),

2012 r.- [...] zł (przy przychodzie [...] zł i kosztach [...] zł),

2013 r.- [...] zł (przy przychodzie [...] zł i kosztach [...] zł).

Dodatkowo zobowiązany w okresie od [...] r. do [...] r. zgłoszony był do ubezpieczeń jako pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy przez PPHU Z. W. Zgodnie z oświadczeniem, zobowiązany wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, określając stałe wydatki związane z utrzymaniem, wnioskodawca wskazał z tytułu miesięcznych opłat kwotę [...] zł. Pod pozycją "inne wydatki" wskazał kwotę [...] zł, zaznaczając, iż kwotę [...] zł stanowią alimenty. Według oświadczenia, wnioskodawca nie posiada nieruchomości, wierzytelności oraz zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli. Posiada natomiast składniki mienia ruchomego w postaci samochodu marki Renault Laguna z 1999 r. o oszacowanej przez zobowiązanego wartości [...] zł oraz komputer, pralkę i telewizor o łącznej wartości [...] zł. Odnosząc się do wadliwego przyjęcia przez organ I instancji wysokości dochodów jego żony organ odwoławczy wyjaśnił, że analizując sytuację materialną wnioskodawcy oparł się na danych zawartych w jego oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, które zostało dołączone do akt sprawy. W ww. oświadczeniu, w rubryce dochód netto żony, wnioskodawca wpisał kwotę 2.760,60 zł.

Ponieważ posiada on status przedsiębiorcy, przedmiotem sprawy była również kwestia udzielenia pomocy publicznej w rozumieniu ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r., Nr 59, poz. 404 ze zm.). Zobowiązany, wnosząc o umorzenie należności w ramach pomocy publicznej, określił jej rodzaj jako pomoc de minimis. Oświadczył również, że w okresie obejmującym rok bieżący oraz w ciągu dwóch poprzedzających go lat z pomocy takiej nie korzystał.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U z 2015 r., poz. 121) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141 poz.1365 ze zm.).

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, tj.: należności opłacane przez płatnika na własne ubezpieczenia oraz należności opłacane przez płatnika za pracownika i należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. W przedmiotowej sprawie są to wyłącznie należności opłacane przez zobowiązanego na własne ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Przesłanki całkowitej nieściągalności zostały określone w ust. 3 wymienionego powyżej artykułu, zgodnie z którym:

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie - w przedmiotowej sprawie przesłanka ta nie ma zastosowania,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 Ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j.: Dz. U z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) - zobowiązany nie występował z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, tak więc należy uznać, że przesłanka wynikająca z pkt. 2 nie zachodzi,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.). Pan T. M. nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto posiada majątek, z którego można egzekwować przedmiotowe należności. Zatem przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt.3. nie zachodzi,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym - przesłanka nie zachodzi,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - przesłanka nie zachodzi - koszty upomnienia wynoszą [...] zł,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zarówno naczelnik urzędu skarbowego, jak i komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wobec powyższego należy stwierdzić, że przesłanka wymieniona w pkt. 5 nie zachodzi,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przedmiotowe należności, jak ustalono powyżej, nie są objęte żadnym postępowaniem egzekucyjnym, tym samym nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ocena odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności, należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Zatem przesłanka, o której mowa w pkt. 6, nie zachodzi.

Wobec powyższych okoliczności należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności. Zatem w przedmiotowej sprawie może być wydana jedynie decyzja odmawiająca umorzenia przedmiotowych należności, bowiem inna naruszałaby prawo materialne.

Postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było również z uwzględnieniem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Warunki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ww. ustawy określone zostały w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym umorzenie należności związane jest z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, a w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analiza przepisu § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. wskazuje, iż to zobowiązany ma wykazać, że zaistniały okoliczności uzasadniające zwolnienie od obowiązku uiszczenia składek. Świadczy o tym sformułowanie użyte w tym przepisie "jeżeli zobowiązany wykaże". Po stronie wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia jego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Wynika to z tego, iż jedynie strona skarżąca posiada wiedzę o swoim stanie majątkowym i rodzinnym czyli o okolicznościach stanowiących podstawę do ewentualnego uwzględnienia jego wniosku. Inicjatywa dowodowa należy tutaj do wnioskodawcy, zaś organ obowiązany jest ocenić przedstawione przez niego okoliczności.

W rozpoznawanej sprawie, w przekonaniu organu, organ I instancji w sposób dostateczny wyjaśnił sytuację majątkową i rodzinną zobowiązanego i słusznie uznał, iż obecnie brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wskazano, że nawet w sytuacji spełnienia przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., nie oznacza to automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takich przesłanek organ może odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie, gdyż to do organu administracji należy, w ramach uznania administracyjnego, sposób rozstrzygnięcia sprawy. Dysponując środkami finansowymi z budżetu państwa, ZUS powinien postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes ubezpieczeń społecznych, a z drugiej strony ważny interes zobowiązanego.

Wnioskodawca nie pracuje, nie pobiera zasiłku z urzędu pracy, nie posiada uprawnień do świadczeń wypłacanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie korzysta z pomocy społecznej oraz z żadnej z innych form pomocy. Prowadzi natomiast działalność gospodarczą z tytułu której - zgodnie z oświadczeniem - w bieżącym roku nie uzyskał dochodów.

Zobowiązany wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, określając stałe wydatki związane z utrzymaniem, wskazał z tytułu miesięcznych opłat kwotę [...] zł. Pod pozycją "inne wydatki" wskazał kwotę [...] zł, zaznaczając, iż kwotę [...] zł stanowią alimenty.

Mając tak ustalony stan faktyczny organ wskazał, że nie kwestionuje trudności finansowych zobowiązanego, jednakże ponoszenie opłat związanych z utrzymaniem, zakupem leków oraz realizacją obowiązku alimentacyjnego jest konieczne, ale nie można uznać, że są to jakieś wyjątkowe, czy też nadzwyczajne wydatki. Ponadto zobowiązany nie sygnalizuje trudności w regulowaniu bieżących płatności.

Wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku stwierdza, że "wielkim nieporozumieniem" jest łączenie dochodów żony do sprawy dotyczącej należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności, co nie znajduje uzasadnienia w przepisach.

Warunki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a w/w ustawy określone zostały w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym umorzenie należności związane jest z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, a w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Aby organ mógł stwierdzić, że w danej sprawie zachodzą ww. okoliczności konieczne jest dokonanie, na podstawie przedłożonych oświadczeń, analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny.

W dalszej części uzasadnienia organ II instancji wskazał, że dokonuje on oceny konkretnej sytuacji przy uwzględnieniu jej całokształtu oraz innych, istotnych dla sprawy, w tym także pozaprawnych przesłanek. Na organie orzekającym w sprawie ciąży obowiązek oceny nie tylko sytuacji finansowej, majątkowej i bytowej, w jakiej płatnik się znajduje w momencie rozpatrywania wniosku, ale obowiązek uwzględnienia jego prognozowanej sytuacji materialno-bytowej. W przypadku wnioskodawcy nie można z całą pewnością stwierdzić, iż brak jest jakichkolwiek perspektyw na przystąpienie do spłaty zadłużenia. Wnioskodawca jest przedsiębiorcą oferującym usługi na rynku, a co za tym idzie nie można wykluczyć, że będzie osiągał dochód umożliwiający mu spłatę zadłużenia np. w dogodnych dla siebie ratach.

Jak wynika z uzasadnienia wniosku o umorzenie, obecna sytuacja materialna zobowiązanego jest trudna, natomiast główną przyczyną tej sytuacji jest fakt, iż pozostaje bez pracy. Niemniej jednak należy zauważyć, że zobowiązany jest w okresie aktywności zawodowej i nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy. Dodatkowo - jak słusznie stwierdzono w decyzji I instancji, w przedmiotowej sprawie nie można uznać, że zagrożona jest egzystencja wnioskodawcy i jego rodziny, skoro zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe bez korzystania ze wsparcia instytucji powołanych do niesienia pomocy w trudnej sytuacji finansowej. Okoliczność ta nie wyklucza oczywiście zarówno możliwości umorzenia należności z tytułu składek, jak i nie przemawia za odmową tego umorzenia. Odniesienie się do kwestii niekorzystania przez zobowiązanego ze środków z pomocy społecznej przemawia jedynie za uznaniem, że rodzina jest w stanie sama ponosić ciężar swojego utrzymania.

Mając tak ustalony stan sprawy, Zakład słusznie uznał, iż wnioskodawca nie wykazał i nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności bez pozbawienia siebie i rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co oznacza brak podstaw do uznania za spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Umorzenie zaległości z tytułu składek jest traktowane jako regulacja wyjątkowa na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest opłacenie składek. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również ponoszeniem strat, jednak niezależnie od osiąganego wyniku finansowego płatnik ma ustawowy obowiązek zapłaty składek. Nie wywiązywanie się płatnika z tego obowiązku powoduje powstanie po stronie ZUS wierzytelności oraz obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Środki uzyskane przez Zakład z tytułu opłaconych składek przeznaczane są bowiem w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie ma obowiązku umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Natomiast w przypadku braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej Zakład ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Ponadto wnioskodawca powinien być świadomy, że ryzyko związane z prowadzoną działalnością ponosi zawsze płatnik. Osoba podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej zobowiązana jest do opłacania składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Każdy przedsiębiorca podejmujący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej opłacalnością. Jeżeli pomimo trudności finansowych decyduje się na dalsze jej prowadzenie, to musi się liczyć, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenie będzie narastało i będzie przymusowo dochodzone. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej płatnik składek zobowiązany jest, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też trudności finansowych wykonywać obowiązki nałożone przez ustawodawcę.

Wnioskujący w uzasadnieniu wniosku stwierdza, że powoływanie w decyzji przepisów dotyczących umorzenia jest bezzasadne, gdyż sprawa dotyczy braku podstaw do naliczania składek na ubezpieczenie społeczne. Należy zauważyć że przedmiotem sprawy był wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, który w świetle obowiązującego prawa był rozpatrywany w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U z 2015 r., poz. 121). Należy również zauważyć, że w przypadku niezgadzania się ze wskazanym zadłużeniem płatnikowi przysługuje prawo do złożenia wniosku o wydanie decyzji określającej jego wysokość. Od decyzji takiej przysługuje odwołanie do właściwego sądu.

Jak wynika z powyższego, przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało istnienia żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie przedmiotowych należności w oparciu o rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Tym samym brak było podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego decyzją Zakładu z dnia z dnia [...] r.

W skardze na tę decyzję, domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja jest nierzetelna i nie odpowiada na jego wnioski zgłoszone w toku postępowania. W szczególności podniósł, że organy nie rozpoznały jego sprawy w zakresie w jakim wnosił, bowiem domagał się ustalenia, że brak było podstaw do naliczenia mu składek na ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na wysokość osiąganego dochodu.

W odpowiedzi na skargę organ w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje:

Według ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 tej ustawy, zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej – "p.p.s.a.") umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji administracyjnej, w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Jeśli jednak okaże się, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, skarga podlega oddaleniu, stosownie do dyspozycji art. 151 tej samej ustawy. Istotne jest przy tym podkreślenie, że dokonując oceny sprawy, sąd administracyjny nie zastępuje organów administracji publicznej; nie prowadzi postępowania dowodowego we własnym zakresie i nie wydaje orzeczeń o charakterze merytorycznym w rozpoznawanej sprawie. Mając na względzie dopiero co wskazane zasady orzekania, należało przyjąć, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie wymienionych tam zaległych składek na ubezpieczenia społeczne o niespornej wysokości, natomiast podważana była podstawa ich powstania.

Organ rozstrzygnął sprawę uwzględniając właściwe podstawy normatywne, tzn. przepisy wcześniej już przywołanych: ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wykonawczego względem niej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej i ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Odnosząc się do kwestii podstawy powstania zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne trafnie organ wskazał, że obowiązek uiszczania składek wynika z ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Jeżeli ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna być opłacana z każdego z tych tytułów. Słusznie też zauważył organ, że kwestia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia nie może być rozstrzygana w postępowaniu o umorzenie powstałych zaległości. Należy zauważyć, że sprawy, w których ubezpieczony kwestionuje podstawę naliczenia składek czy ich wysokość nie należą do właściwości sądów administracyjnych, lecz do sadów powszechnych. Sądy administracyjne są właściwe tylko w ograniczonym zakresie, do którego należą m.in. skargi na odmowę umorzenia zaległości.

Skoro mimo zawarcia w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wyjaśnienia podstaw naliczenia składek, skarżący podtrzymał swój wniosek w przedmiocie umorzenia zaległości, to organ odwoławczy zobowiązany był procedować na podstawie złożonego odwołania w przedmiocie umorzenia zaległości.

Z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu, gdzie wymieniono następujące przypadki:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ trafnie stwierdził, szeroko to uzasadniając, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, co wykluczało umorzenie zaległości na podstawie art. 28 u.s.u.s.

Organ rozważył przeto istnienie (brak) przesłanek umorzenia zaległych należności na kanwie rozporządzenia MGPiPS z 2003 r.

Trafnie ocenił ZUS brak przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, o którym mowa. Przedstawiona przez organ sytuacja materialno-bytowa strony, zresztą na podstawie przedstawionych przez nią samą okoliczności, nie pozwalała bowiem przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której jak twierdzi nie osiąga prawie żadnych dochodów, poprzednia umowa o pracę wygasła z dniem [...] r., nie pracuje również jego żona. Łączne wydatki na opłaty i alimenty nie przekraczają [...] zł., w czym nie mieszczą się koszty utrzymania, przy tym, jak oświadczył nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. Należy podzielić stanowisko organów, że działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek zawsze obarczona jest pewnym ryzykiem i że przychody z niej mogą być nierównomierne. Jednakże z jakiś źródeł skarżący musi finansować choćby codzienne wyżywienie rodziny, skoro nie korzysta z żadnej pomocy instytucjonalnej. Nie bez znaczenia jest też okoliczność, że skarżący jest osobą młodą, a zgłoszona działalność gospodarcza nie jest zawieszona i może przynosić dochody. Należy się więc zgodzić ze stanowiskiem organu, iż w takiej sytuacji nie można było przyjąć, że zapłacenie należności pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie można również kwestionować skutecznie oceny organu, kiedy twierdzi on, że strona nie wykazała poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2). W sprawie nie zachodzi wreszcie przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r., w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenia należności.

Cały dotychczasowy wywód uzasadnia końcową konkluzję Sądu, zbieżną w pełni ze stanowiskiem ZUS, o braku w rozpoznawanej sprawie przesłanek do zastosowania ulgi, o którą ubiegał się skarżący, zarówno tych, które zostały uregulowane w art. 28 ust 1-3 u.s.u.s., jak i tych, które wynikają z przepisów rozporządzenia wykonawczego z 2003 r.

Konieczne wydaje się mimo to końcowe podkreślenie uznaniowego charakteru decyzji wydawanych przez ZUS w tego typu sprawach, jak rozpoznawana (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP z 2004 r., Nr 16, poz. 285, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08 i z dnia 17 października 2008 r., II GSK 396/08 – zob. www.orzeczenia.nsa.gopv.pl). Nawet ewentualne wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. lub w § 3 wymienionego rozporządzenia oznacza dla organu jedynie uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia składek.

Z woli ustawodawcy, organy orzekające ZUS mają zatem kompetencję do działania w trybie uznania administracyjnego. W takiej sytuacji, sądowa kontrola decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości, zasad słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości na rzecz ZUS należy bowiem do kompetencji jego organów. Sąd nie ma natomiast uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, czyli do umorzenia należności zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.

Uznanie administracyjne nie oznacza co prawda swobody decyzji organu administracji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., (III SA 3118/01, POP z 2004 r., Nr 4, poz. 77) podkreślił, że jest ono ograniczone dyrektywami wyboru sformułowanymi w ustawie. Sąd jest zatem zobligowany do oceny, czy postępowanie było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy zawarta w motywach decyzji wydanej w sprawie umorzenia ocena dowodów nie jest dowolna.

Reasumując ten fragment rozważań należy uznać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Wyjaśnił także – w świetle przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie – stan faktyczny, wypełniając normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległych składek. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sytuacja skarżącego została rzetelnie zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające.

Podjęta decyzja niewątpliwie mieści się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Podkreślić bowiem trzeba, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący, podejmując działalność gospodarczą, powinien bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne. Ponownie podkreślić wypada, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie konsekwencji niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność na Zakład, którego ustawowym obowiązkiem jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym, z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego ich egzekwowania.

Końcowo Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości. Odmowa ich umorzenia nie stwarza bowiem sytuacji powagi rzeczy osądzonej. Oznacza o, że zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje – zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2000 r., III SA 398-399/99, LEX Nr 40399).

W tym stanie rzeczy, wobec braku naruszenia norm prawa procesowego lub materialnego, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu