Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 958/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, art. 153, art. 170, art. 205 par. 2, art. 200, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 137 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: par. 14 ust 2 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
article: art. 28 ust. 1 , 2 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 10 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi S. B., J.J., U. B., G.B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2012 roku Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżących solidarnie kwotę 508,- zł (pięćset osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Po rozpoznaniu wniosku S. B. z dnia 1 czerwca 2006 r., decyzją z dnia [...] 2009r., Nr [...] Starosta G. orzekł o odmowie S. B. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o pow. [...] ha, położonej w J., gm. G., dla której Sąd Rejonowy w G. [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], stanowiącą własność Skarbu Państwa.

Po rozpoznaniu odwołania, Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] 2009r., Nr [...]uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i odmówił S. B., G. B., J. J. i U. B., zwrotu ww. wywłaszczonej nieruchomości.

Od przedmiotowej decyzji Wojewody skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnieśli U. B., J. J., S. B. i G. B.. Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 lutego 2010, sygn. akt II SA/Po 713/09 uchylił zaskarżona decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 14 lipca 2009 r. oraz decyzję Starosty G. z dnia [...] 2009r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż uchylone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa), polegającym na niewykazaniu niezaistnienia przesłanek określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, czy działka nr [...] w rzeczywistości została objęta inwestycją piętrzenia Jeziora S..

Sąd stwierdził, iż nie kwestionuje oczywistego faktu, iż inwestycja piętrzenia Jeziora S. została w ogóle zrealizowana. Jednakże, ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika, czy na działce będącej przedmiotem postępowania zrealizowano choćby fragment inwestycji polegającej na piętrzeniu Jeziora S..

Wyrokiem zobowiązano organy, aby ponownie rozpatrując sprawę przeprowadziły oględziny celem ustalenia, czy na przedmiotowej nieruchomości rzeczywiście istnieje grobla i polder przeciwpowodziowy, jak również zbadały treść operatu wodnoprawnego, na podstawie którego wydano pozwolenie wodnoprawne z 25 maja 1977r. Operat wodnoprawny winien bowiem zawierać określenie nieruchomości, na których planowano realizację wszystkich urządzeń wodnych (w tym grobli i polderów przeciwpowodziowych) w ramach spiętrzenia Jeziora S..

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Starosta G., decyzją z dnia [...] 2011 r. o nr [...] odmówił J. J., U. B., S. B. i G. B. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o pow. [...] ha, położonej w J., gm. G., dla której Sąd Rejonowy w G. [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] , stanowiącej własność Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż Naczelnik Gminy G. decyzją nr [...] z [...] 1983r., wywłaszczył w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na rzecz Państwa m. in. działkę nr [...], położoną w J., stanowiącą w tym czasie własność H. B., dla realizacji inwestycji "Piętrzenie Jeziora S.". Za wywłaszczoną nieruchomość przyznano odszkodowanie, które H. B. odebrała po zakończeniu inwestycji.

Dalej organ wyjaśnił, iż spadkobiercami zmarłej w dniu 16 grudnia 1998 r.] H. B. są jej dzieci: J. J. zd. B., U. W. B., G. M. B. i S. L. B..

Starosta G. wyjaśnił także, iż Inwestycja "Piętrzenie Jeziora S." została zrealizowana na podstawie decyzji z dnia [...] 1977 r. Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu nr [...]i decyzji z dnia [...] 1978 r., ozn. [...]. Inwestycja została zrealizowana w latach 1978-1986 i odebrana protokołem z dnia 5 listopada1986 r. Ponadto ustalono, że Wielkopolski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Poznaniu posiada pozwolenie wodno-prawne z dnia [...]2000 r. Starosty G.o nr [...] na piętrzenie wody Jeziora S. z terminem ważności 31 grudnia 2020 r.

Zdaniem organu I instancji cel wywłaszczenia - realizacja inwestycji Piętrzenie Jeziora S. - został zrealizowany. Inwestycja została zrealizowana w latach 1978 - 1986 i odebrana protokołem z dnia 5 listopada 1986 r. Inwestycja została zrealizowana poprzez budowę urządzeń wodnych podpiętrzających wodę Jeziora S. w rozumieniu art. 9 ust.1 pkt 19 Prawa wodnego. W południowej części Jeziora S. wybudowano stację zasilającą przepompownię, pompownię odwadniającą polder rowu B oraz zbiornika wyrównawczego pompowni. Ponadto w części wschodnio - północnej i wschodnio - południowej jeziora wybudowano zastawki piętrzące wodę na rowach A i E, a w części zachodniej Jeziora S. wykonano groblę (obwałowanie) i polder przeciwpowodziowy przebiegające od strony południowej począwszy od działki nr [...] , poprzez działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] w celu zapobieżenia podtopieniom i degradacji terenu spowodowanym spiętrzaniem wody Powyższe wynika z operatu pomiaru Wojewódzkiego Biura Geodezji w P. z wywłaszczenia gruntów - Piętrzenie Jeziora S., wykonanego przez mgr B. L., mapy ewidencyjnej wsi J., w skali 1:500 oraz pisma Wielkopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Poznaniu z dnia 22 lutego 2007 r.

Tym samym, zdaniem Starosty G. na działce nr [...] o pow. [...] ha położonej w J. zostały wybudowane urządzenia wodne w postaci grobli i polderu przeciwpowodziowego.

Według organu, przy spiętrzeniu wody jeziora do maksymalnej rzędnej tj. do rzędnej 73,70 m n. p. m., teren działki nr [...] znajdować się będzie pod lustrem wody na powierzchni 948 m2 czyli w 92 %. Pozostałe 84 m2 tej działki - w tym przypadku -stanowi obszar swobodnego dostępu do Jeziora S. (jako jednego z publicznych wód śródlądowych), którego zapewnienie jest wymagane przepisami ww. ustawy Prawo wodne i stanowi także swego rodzaju realizację celu publicznego.

Starosta wyjaśnił, iż budowa grobli przez działkę nr [...] przyczyniła się do ograniczenia ujemnego oddziaływania wód jeziora na okoliczne działki i pozwoliła ograniczyć obszar dokonanych wywłaszczeń do niezbędnych terenów.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik J. J., U. B., G. B. i S. B. zarzucając, iż w uzasadnieniu decyzji nie została poruszona w sposób wyczerpujący kwestia tego jak się ma zrealizowana inwestycja do gruntu o zwrot którego wnioskuje skarżący. Pomimo powołania się na szereg wybudowanych urządzeń nie wskazano w sposób komplementarny i przekonywający, które z tych urządzeń zostało wybudowane na spornym gruncie i czy było to zgodne z decyzją o wywłaszczeniu i jaki ma to wpływ na grunt skarżących. Dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy nie mówi nic o wykonaniu jakichkolwiek urządzeń na spornym gruncie.

Zdaniem strony koniecznym jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność tego czy cokolwiek zostało zrealizowane na spornym gruncie, a jeśli tak to kiedy i jakie miało to znaczenie przy realizacji inwestycji spiętrzania jeziora w oparciu o dokumentacje powykonawcza przedmiotowej inwestycji i oględzin w terenie w celu weryfikacji tej dokumentacji.

Nie jest prawdą, że nieruchomość o której zwrot starają się obecnie wnioskodawcy jest niezbędna z uwagi na możliwość jej podtopień, bowiem podtopienia te nie należy traktować jako cel wywłaszczenia, a co najwyżej należy je oceniać jako skutek inwestycji dla której grunt został wywłaszczony.

Strona skarżąca stwierdziła również, że na przedmiotowej działce nie wykonano żadnych robót związanych z inwestycją dla realizacji której wywłaszczono właścicieli, zaś po raz kolejny prowadzone przez starostę postępowanie nie zaowocowało wiarygodnym dowodem przeciwnym od powyższego stwierdzenia.

Po rozpoznania odwołania, Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] 2012 r. o nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, iż w toku postępowania odwoławczego zapoznał się z się z kompletem dokumentów związanych z realizacją inwestycji zgromadzonych w: Wielkopolskim Zarządzie Melioracji i Urządzeń Wodnych, Regionalnym Zarządzie Gospodarki Wodnej w Poznaniu, Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w G. [...]., z zasobów których pozyskano wyciąg z operatu pomiaru wywłaszczenia gruntów pod spiętrzenie Jeziora S. sporządzonego przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w P. w 1978 r. obejmujący: protokół graniczny z 30 sierpnia 1978 r., sprawozdanie techniczno - ogólne z wykonania pomiaru, a także operat do dochodzeń wodno-prawnych z 15 maja 1976 r.

Ponadto w celu odnalezienia dokumentacji związanej z realizacją inwestycji, a także wywłaszczeniem gruntów zwrócono się do: Urzędu Gminy G., Urzędu Miasta i Gminy [...] oraz komórek organizacyjnych Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu (Archiwum Zakładowe, Wydział Infrastruktury i Rolnictwa).

Jednak w wyniku powyższych poszukiwań nie zostały odnalezione w ww. jednostkach jakiekolwiek dokumenty związane z planowaniem i realizacją inwestycji polegającej na podpiętrzeniu Jeziora S..

Ponadto w toku postępowania odwoławczego do akt sprawy została złożona przez Wielkopolski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Poznaniu ocena w sprawie stwierdzenia zasadności wywłaszczenia działki nr [...] położonej w J., gmina G., w celu podpiętrzenia Jeziora S. do rzędnej 73,70 m n.p.m. sporządzona przez C. P..

Wojewoda Wielkopolski wyjaśnił także, iż mając na uwadze treść art. 136 i art. 137 ust 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami zadaniem organów administracji publicznej prowadzących postępowanie było zgromadzenie dowodów świadczących, iż nieruchomość wywłaszczona znalazła się w obszarze przeznaczonym pod ww. inwestycję, stwierdzenie czy i jakie działania zostały na niej podjęte oraz czy cel na jaki była wywłaszczona został zrealizowany. Zamierzenia powyższe były w znacznym stopniu utrudnione z uwagi na niepełną dokumentację obrazującą etap planowania, realizacji oraz podsumowania inwestycji wodnej, a także wywłaszczenia działki nr [...]. Organ odwoławczy uzupełniając materiał dowodowy zwrócił się do tych podmiotów i instytucji, w których zasobach mogła znajdować się jakakolwiek dokumentacja związana z przedsięwzięciem pod nazwą piętrzenie Jeziora S.. W przypadku uzyskania informacji o dysponowaniu stosownymi materiałami, organ drugiej instancji zapoznał się z nimi bezpośrednio, pozyskując jednocześnie odpowiednie fragmenty zasobu odnoszące się do wywłaszczenia działki nr [...].

Dalej organ wyjaśnił, iż w toku postępowania ustalono, iż nie zachował się projekt zadania inwestycyjnego pod nazwą "piętrzenie Jeziora S.''. Zachowały się natomiast założenia techniczno - ekonomiczne dla inwestycji piętrzącej, które przewidywały dwa warianty jej realizacji określone poprzez maksymalny poziom piętrzenia do wysokości rzędnej 73,50 m n.p.m. (I wersja) oraz 73,70 m n.p.m. (II wersja), który powodował wyłączenie z użytkowania obszarów gruntów położonych w zasięgu projektowanego zbiornika bądź w jego bezpośrednim sąsiedztwie do wysokości o 0,5 m wyższej niż maksymalny poziom piętrzenia tj. odpowiednio 74,00 i 74,20 m n.p.m. Grunty w promieniu oddziaływania inwestycji położone były m.in. na terenie wsi J., której mieszkańcy ponieść mieli znaczące straty w areale na skutek znacznego zawężenia użytkowanych gruntów. Działka nr [...], stanowiąca własność p. L. B. została uwzględniona w wykazie gruntów do odpłatnego przejęcia zarówno w I jak i w II wariancie realizacji inwestycji.

Ponadto uzyskano, zbiór materiałów pochodzących z dokumentacji projektowej, który obejmuje operat do dochodzeń wodnoprawnych sporządzony na zlecenie Wojewódzkiego Zarządu Inwestycji Rolniczych z 1976 r. Zgodnie z tym dokumentem, celem piętrzenia jeziora miało być magazynowanie wód powierzchniowych do poziomu 73,70 m n.p.m. a następnie wykorzystanie ich do nawodnień użytków rolnych za pomocą projektowanych deszczowni, co spowodować miało obniżenie zwierciadła wody do rzędnej 72,50 m n.p.m. Z tak przyjętych wskaźników wynika, iż do realizacji został przyjęty II wariant przewidujący piętrzenie wody do poziomu 73,70 m n.p.m. Powyższe ustalenie znajduje potwierdzenie w piśmie Zjednoczenia Państwowych Przedsiębiorstw Gospodarki Rolnej w P. z 23 listopada 1976 r., znak PR/4101/10/76, stanowiącym załącznik do operatu z 1976 r. W dalszej części dokumentu wskazano, iż w wyniku realizacji inwestycji wykupione zostaną grunty, znajdujące się w obszarze szkodliwego oddziaływania zbiornika tj. do wysokości rzędnej 74,20 m n.p.m., położone w obrębie administracyjnym. m.in. wsi J..

Wojewoda Wielkopolski wyjaśnił następnie, iż w oparciu o ww. ustalenia Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Urzędu Wojewódzkiego w P. wydał decyzję - pozwolenie wodnoprawne z [...] 1977 r., w której określono podstawowe parametry techniczne obejmujące poziomy minimalnego i maksymalnego piętrzenia dla deszczowania gruntów rolnych (72,70 - 73,70 m n.p.m.), a także wykaz urządzeń wodnych, w tym m.in. obwałowania jeziora na długości ok. 6330 m od strony wsi S., K. i S..

Organ stwierdził, iż fakt podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...] został ustalony na podstawie zarówno wskazanego protokołu granicznego jak i informacji uzyskanych z Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w G. [...]. Natomiast okoliczności związane z dokonanym podziałem, w szczególności dotyczące podwyższenia gruntu nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, co jednak nie miało wpływu na wydane rozstrzygnięcie.

Zdaniem Wojewody Wielkopolskiego nie można podzielić ustaleń organu I instancji, iż na działce nr [...] zostały wybudowane urządzenia wodne w postaci grobli i polderu przeciwpowodziowego. Plany podpiętrzenia Jeziora S. obejmowały obwałowanie na długości ok. 6330 m od strony wsi: S., K. i S., czyli w południowej części zbiornika, przechodzącej w Jezioro B.. Wskazane urządzenie wodne nigdy nie miały objąć gruntów w okolicach wsi J., na co wskazują zgromadzone w aktach sprawy mapy projektowanej inwestycji, stanowiące również załącznik do operatu do dochodzeń wodnoprawnych z 1976 r. Ponadto zgromadzony w sprawie materiał nie potwierdza twierdzeń Wielkopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Poznaniu, iż na działce nr [...] znajduje się grobla przeciwpowodziowa. Jedynym dokumentem obrazującym ten fakt jest fragment mapy o nieznanych parametrach, na której została nakreślona kolorem zielonym tzw. grobla ochronna. Nieznane są także data i miejsce wkreśłenia grobli, ani osoba dokonująca tej czynności. Również podczas oględzin nieruchomości przeprowadzonych 30 listopada 2010 r., nie stwierdzono posadowienia na wywłaszczonym gruncie grobli, lecz jedynie różnicę w ukształtowaniu terenu.

Wobec powyższych okoliczności, organ orzekający w sprawie nie miał podstaw faktycznych do stwierdzenia, iż na przedmiotowej nieruchomości w okresie przewidzianym przez ustawę o gospodarce nieruchomościami została wykonana tzw. grobla ochronna będąca w istocie podwyższeniem terenu, nie zaś urządzeniem wodnym w rozumieniu przepisów prawa wodnego.

Zdaniem Wojewody brak jest również podstaw do uznania działki nr [...] za polder przeciwpowodziowy. Za takim stanowiskiem przemawia przede wszystkim charakter realizowanej inwestycji, której głównym zadaniem było dostarczenie odpowiedniej ilości wody dla celów rolnych, nie zaś magazynowanie wody w okresach zagrożenia powodziowego.

Reasumując organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż nie znajduje uzasadnienia teza, iż na wywłaszczonej działce zostały zrealizowane urządzenia wodne w postaci polderu przeciwpowodziowego czy też grobli ochronnej.

Niemniej Wojewoda Wielkopolski zauważył, iż celem podpiętrzenia Jeziora S. było dostarczenie wód powierzchniowych dla okolicznych rolników, poprzez wybudowane deszczownie i zbiornik wyrównawczy przy przepompowni S.. Magazynowanie wody odbywać miało się poprzez początkowe jej podpiętrzenie do maksymalnego poziomu 73,70 m n.p.m,, a następnie wykorzystanie wody aż do minimalnej rzędnej 72,70 m n.p.m., po czym proces ten byłby powtarzany. W wyniku maksymalnego poziomu piętrzenia działka nr [...] znalazłaby się pod lustrem wody w 92 % swojej powierzchni. Przewidując właśnie taką możliwość w operacie do dochodzeń wodnoprawnych (pkt. 9) przyjęto, iż niekorzystny wpływ podpiętrzenia na grunty znajdujące się w pobliżu zbiornika będzie kształtował się do wysokości 74,20 m n.p.m., czyli o 0,5 m wyżej niż maksymalny poziom piętrzenia.

Tym samym organ stwierdził, iż wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło nie w związku z koniecznością wybudowania na niej określonych urządzeń wodnych, lecz w wyniku wpisania jej w charakter całego zadania inwestycyjnego polegającego na piętrzeniu Jeziora S. w celu magazynowania wód powierzchniowych. Jego realizacja polegać miała na różnicowaniu poziomu wody w zbiorniku, odbywającego się w dwóch zasadniczych etapach: podpiętrzenia do maksymalnej wysokości 73,70 m n.p.m. oraz poborze wody ze zbiornika do minimalnej wysokości 72,70 m n.p.m. Działka nr [...], stanowi gwarancję, że proces piętrzenia, czyli zmiany stanu wód powierzchniowych w jeziorze w celu ich wykorzystania w produkcji rolnej, będzie przebiegał prawidłowo. Podmiot odpowiadający za jego przebieg winien mieć możliwość pełnej kontroli wszystkich obiektów współdziałających w sprawnym przebiegu tego procesu, w tym także gruntów niezbędnych dla jego przeprowadzenia.

Organ wyjaśnił, iż ewentualne podtopienia działki nr [...] nie są skutkiem piętrzenia, lecz jego niezbędnym elementem składowym, bez którego realizacja zadania byłaby niemożliwa. Są one wpisane w cały cykl technologiczny, od momentu jego zaprojektowania, poprzez wykonanie i w końcu realizację.

Wobec powyższego Wojewoda Wielkopolski doszedł do przekonania, iż przedmiotowa nieruchomość spełnia cel na który została wywłaszczona i nie ma podstaw do uznania jej za zbędną dla jego realizacji.

Skargę na powyższa decyzję wniósł pełnomocnik S. B., G. B., J. J. i U. B. zarzucając, iż uzasadnienie rozstrzygnięcia podjętego przez Wojewodę Wielkopolskiego jest mało precyzyjne i nie przekonuje. Zwłaszcza w części, w której Wojewoda nie wyjaśnia relacji pomiędzy sporną działką a inwestycją piętrzenia jeziora. Skarżący podkreślił, iż sprawa dotycząca wywłaszczenia, a więc odjęcia komuś praw właścicielskich nie polega na stosowaniu maksymalnie szerokiej interpretacji, która pozwala w zasadzie wszystko wywłaszczyć pod pretekstem realizacji inwestycji. Przy rozważaniu zatem zbędności nieruchomości na cel określony w akcie wywłaszczenia, cel ten powinien być interpretowany ściśle.

Podniesiono, iż skarżony organ wciąż nie przedstawił żadnych dokumentów, z których tak naprawdę wynikałoby, aby planowano, czy wykonano związane z inwestycją prace na spornej działce. Zdaniem strony chodzi tutaj o konkretne efekty pracy człowieka. Z tego powodu uznać trzeba, że takich prac nie było i dlatego nie można mówić, że sporna działka była niezbędna do wykonania inwestycji. Realizacja inwestycji spiętrzenia Jeziora S. to nic innego jak budowa urządzeń piętrzących i obwałowania jeziora przy zachowaniu określonych parametrów. Decyzja o wywłaszczeniu spornej nieruchomości nie porusza w żadnym miejscu kwestii wywłaszczania dla samego faktu ucieczki przed możliwymi odszkodowaniami z tytułu podtopień sąsiednich gruntów.

Według skarżących podtopienia nie należy traktować jako cel wywłaszczenia, a co najwyżej należy je oceniać jako skutek inwestycji dla której grunt został wywłaszczony. Potwierdza to punkt II ust. 3 decyzji z 1977 r. , który nie mówi nic o wywłaszczeniu nieruchomości w przypadku możliwego podtopienia, a przeciwnie wyraźnie zobowiązuje do wypłaty odszkodowania w przypadku zaistnienia szkody.

Zwrócono nadto uwagę, że po wywłaszczeniu spornej działki jedną z pierwszych rzeczy, która po tym nastąpiła było wydzierżawienie (a więc korzystanie z działki jest możliwe) H. B. spornej działki z zapisem, że organ nie odpowiada za ewentualne szkody. Wyzbycie właściciela z własności działki i następnie oddanie jej byłemu już właścicielowi w korzystanie, nieprzeprowadzenie na działce żadnych prac faktycznych związanych z inwestycją dowodzi, że działka powinna podlegać zwrotowi.

Podniesiono także, iż choć skarżony organ mówi o możliwości podtopień czy zalań spornego gruntu to do tej pory nie wskazał, że którekolwiek z tych zdarzeń miało miejsce, więcej organ wspomina tylko, że według wstępnych założeń działka mogła podlegać zalaniu tylko w 92 %, a więc organ sam przyznaje, że część działki była niezwiązana z inwestycją. Mimo, iż sprawa toczy się już wiele lat to w tym czasie żadnych podtopień nie było co dowodzi, ze argumentacja organu jest nieuzasadniona.

Odpowiadając na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się trafne.

Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a." ), naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Dokonując kontroli legalności podjętych przez organ administracji rozstrzygnięć, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Niemniej na gruncie rozpatrywanej sprawy zauważyć również należy, iż zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Z kolei art. 170 p.p.s.a. przewiduje, iż orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą, w tej samej sprawie w przyszłości formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zaistniałych po wydaniu wyroku, oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Mając powyższe na uwadze zauważyć należy, iż w rozpatrywanej sprawie zapadło orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dnia 26 lutego 2010 r. o sygn. II SA/Po 713/09. W orzeczeniu tym Sąd zobowiązał organy administracji do ponownego postępowania administracyjnego w celu ustalenia czy na nieruchomości, której zwrotu domagają się skarżący, w wyniku realizacji celu na który ta nieruchomość została wywłaszczona, wykonano urządzenie wodne zawiązane z realizacją inwestycji polegającej na spiętrzeniu Jeziora S.. W szczególności Sąd zobowiązał organy do przeprowadzenia oględzin przedmiotowej działki, a także do uzyskania i oceny operatu wodnego, na podstawie którego wydano pozwolenie wodnoprawne z [...] 1977 r. w celu ustalenia czy na działce ozn. Nr [...] znajdują się urządzenia wodne związane z wyżej opisaną inwestycją.

Jaka wynika z akt sprawy, organy obu instancji zastosowały się do wytycznych zawartych w ww. wyroku Sądu. Zostały przeprowadzone w dniu 10 listopada 2010 r. oględziny przedmiotowej nieruchomości a ponadto organy podjęły wyczerpującą próbę uzyskania operatu wodnego, na podstawie którego wydano pozwolenie wodnoprawne z [...] 1977 r., który jak wynika z uzasadnienia decyzji Wojewody Wielkopolskiego nie został odnaleziony.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ustalenia dokonane przez organ II instancji, iż w toku ponownie prowadzonego postępowania nie wykazano bezspornie, aby na przedmiotowej działce nr [...] wykonano jakiekolwiek urządzenia wodne związane z inwestycją pt. spiętrzenie Jeziora S. Okoliczność ta nie znalazła bowiem jednoznacznie potwierdzona ani w toku przeprowadzonych w dniu 10 listopada 2010 r. oględzin, ani w zgromadzonych w sprawie dokumentach. Słusznie Wojewoda uznał, iż faktu istnienia grobli przeciwpowodziowej nie można wywodzić jedynie z mapy niewiadomego pochodzenia i autorstwa znajdującej się na karcie 383 akt administracyjnych. Zasadnie organ uznał także, iż przedmiotowej działki nie można uznać za polder powodziowy bowiem zrealizowana inwestycja nie miała na celu zapewnienie ochrony przeciwpowodziowej, a przewidziane piętrzenie wód jeziora miało na celu deszczowanie gruntów rolnych (pozwolenie wodnoprawne Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 1977 r. o nr [...] ).

Niemniej, zdaniem Sądu, organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji nie wyjaśnił w pełni na jakiej podstawie uznał, iż na całej przedmiotowej działce nr [...] został zrealizowany cel wywłaszczenia – to jest, że działka ta w całości służyła procesowi spiętrzenia Jeziora S..

Jak to zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 26 lutego 2010 r. o sygn. II SA/Po 713/09. zgodnie z wyrażoną w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Są przy tym obowiązane prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawna obywateli (art. 8 kpa). Z godnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenić może, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Nadto wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie postawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa, winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu organ II instancji nie zastosował się do standardów postępowania administracyjnego wyznaczonych powołanymi przepisami, a w szczególności w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśnił wyczerpująco na jakich dowodach uznał, iż cała działka nr [...] służy realizacji celu wywłaszczenia, a tym samym dlaczego nie zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda Wielkopolski słusznie zauważył, iż proces polegający na piętrzeniu wody Jeziora S. do maksymalnej wysokości określonej w pozwoleniu wodnoprawnym z 1977 r. może prowadzić do zatapiania terenów położonych w pobliżu jeziora. Niewątpliwie też grunty, które podlegałyby zalewaniu i podtopieniu w wyniku piętrzenia wody do maksymalnej rzędnej 73,70 m. n.p.m. należy uznać za grunty niezbędne do realizacji celów inwestycji polegającej na piętrzeniu wody jeziora. Grunty te są bowiem niezbędne do korzystania ze zrealizowanej inwestycji zgodnie z jej przeznaczeniem i to niezależnie od faktu czy do tej pory doszło kiedykolwiek do maksymalnego spiętrzenia wody w jeziorze (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2006r. o sygn. akt I OSK 310/06 – dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Można zatem założyć, iż działka nr [...] położona przy brzegu Jeziora S. stanowi obszar, który będzie zalewany i podtapiany przez wody tego jeziora w toku procesu maksymalnego spiętrzenia do wysokości 73,70 m. n.p.m. co oznaczałoby, iż jej wywłaszczanie na cel związany z realizacją inwestycji polegającej na piętrzeniu Jeziora S. było uzasadnione, a cel ten został zrealizowany z chwilą wykonania urządzeń wodnych umożliwiających piętrzenie jeziora do poziomu określonego w ww. pozwoleniu wodnoparwnym z 1977 r.

Zdaniem Sądu, aby jednoznaczne ustalić czy cel wywłaszczania przedmiotowej działki został zrealizowany należy wykazać, iż działka ta w wypadku maksymalnego, dozwolonego spiętrzenia wody w jeziorze zostanie zalana lub potopiona. Okoliczność ta powinna znaleźć potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Tymczasem Wojewoda Wielkopolski stwierdził, iż działka nr [...] w wyniku maksymalnego spiętrzenia poziomu jeziora znalazłaby się w 92 % swej powierzchni pod powierzchnią wody nie wskazując na podstawie jakich dokumentów lub innych dowodów oparł te wyliczenia. Organ ten stwierdził, iż w operacie do dochodzeń wodnoparwnych przyjęto, iż niekorzystny wpływ podpiętrzenia poziomu wody w jeziorze wpłynie niekorzystnie na grunty znajdujące się w pobliżu zbiornika do wysokości 74,20 m. n.p.m. tj. 0,5 metra niż maksymalny poziom piętrzenia jeziora jednakże nie wskazał, jaka cześć przedmiotowej działki znajdzie się w zasięgu tego niekorzystnego oddziaływania. Organ nie wskazał zatem na jakich dowodach oparł swoje twierdzenie, iż na działce nr [...] zrealizowano cel wywłaszczenia – w jaki sposób ustalił, ż faktycznie stanowi ona obszar, który ulegnie zalaniu wodą w wypadku maksymalnego spiętrzenia poziomu wody w Jeziorze S. Nie wskazał na jakiej podstawie przyjął, iż zalaniu ulegnie 92% przedmiotowej działki w szczególności nie wskazał na stosowny dokument geodezyjo-kartograficzny pozwalający skonstruować takie twierdzenie. Należy zauważyć, iż powyższe twierdzenie stanowi bezkrytyczne powtórzenie stanowiska strony postępowania Wielkopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Poznaniu zawarte w piśmie z dnia 22 lutego 2007 r. (karta 139 akt adm.), które w żaden sposób nie zostało zweryfikowane w toku postępowania. Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyżej powołanym wyroku z dnia 26 lutego 2010 r. zwrócił uwagę, iż organy powinny szczególnie dokładnie rozpatrzyć dowody i oświadczenia przedkładane przez Wielkopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Poznaniu, który jako strona postępowania zainteresowany jest odmową zwrotu skarżącym przedmiotowej działki.

Sąd zauważył również, iż w aktach sprawy znajduje się mapa geodezyjna sporządzona przez geodetę P. S. (k. 445 akt adm.) na której widoczna jest działka nr [...] z kilkoma naniesionymi punktami wysokości tej działki. Jednakże mapa ta nie zawiera warstwic przebiegających przez tą działkę i potwierdzających ustalenia organu co do powierzchni działki podlegającej zalaniu w chwili maksymalnego spiętrzenia poziomu jeziora.

Powyższy brak nie pozwala na zweryfikowanie, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, twierdzeń Wojewody Wielkopolskiego i ustalenie czy na powierzchni całej działki czy może tylko na jej części zrealizowana cel wywłaszczenia – czy przedmiotowa nieruchomość (cała lub jej część) stanowi obszar zalewany lub podtapiany w wyniku maksymalnego spiętrzenia wód w Jeziorze S..

Zauważyć również należy, iż zgodnie z art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Zatem jeżeli w toku postępowania okaże się, iż tylko część działki [...] służy realizacji celu inwestycji polegającej na piętrzeniu poziomu wody jeziora to organ winien zwrócić cześć nieruchomości, która nie służy temu celowi.

W tym miejscu odnieść się należy także do stanowiska, wyrażonego w decyzji organu I instancji i niekwestionowanego przez Wojewodę Wielkopolskiego zgodnie z którym 8 % powierzchni przedmiotowej działki (84 m2), która nie uległaby zalaniu w sytuacji maksymalnego spiętrzenia wód Jeziora S. stanowi obszar swobodnego dostępu do tego jeziora, którego zapewnienie jest wymagane przepisami ustawy Prawo wodne i stanowi swego rodzaju realizację celu publicznego.

Kwestie zapewnienia dostępu do wód objętych powszechnym korzystaniem reguluje m.in. art. 28 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, zgodnie z którym właściciel nieruchomości przyległej do powierzchniowych wód publicznych jest obowiązany umożliwić dostęp do wody na potrzeby wykonywania robót związanych z utrzymywaniem wód oraz dla ustawiania znaków żeglugowych lub hydrologiczno-meteorologicznych urządzeń pomiarowych (ust. 1). Ponadto właściciel nieruchomości przyległej do wód objętych powszechnym korzystaniem jest obowiązany zapewnić dostęp do wody w sposób umożliwiający to korzystanie; części nieruchomości umożliwiające dostęp do wody wyznacza wójt, burmistrz lub prezydent miasta w drodze decyzji. (ust. 2). Z regulacji tej wynikają ograniczenia w wykonywaniu prawa własności nieruchomości przylegających do wód publicznych, za które właścicielowi przysługuje odszkodowanie (ust. 3) jednakże z przepisu tego nie wynika, aby stanowił on samodzielną przesłankę wywłaszczenia takiej nieruchomości oraz aby uniemożliwiał zwrot tej nieruchomości wywłaszczonej na inny cel, który nie został zrealizowany. Przepis art. 28 Prawa wodnego zawiera podstawę prawną do ograniczenia wykonywania prawa własności za stosownym odszkodowaniem, lecz nie zawiera podstawy prawnej do pozbawienia tego prawa.

Ponowienie rozpatrując sprawę, organ administracji winien szczegółowo wyjaśnić na w oparciu o jakie dowody ustalił, iż na przedmiotowej działce zrealizowany cel wywłaszczenia – tzn. służy ona jako obszar zalewowy w toku procesu polegającego na piętrzeniu poziomu Jeziora S. do maksymalnego poziomu przewidzianego w pozwoleniu wodnoprawnym z 1977 r. oraz, że cel ten został zrealizowany na całej powierzchni tej działki. Względnie organ powinien przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe zmierzające do dokładnego wyjaśnienia tej kwestii.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania na które składa się wpis sądowy (200,-zł), wynagrodzenie pełnomocnika (240,- zł) oraz opłata skarbowa od udzielonych pełnomocnictw (68,- zł) Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust.2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz. U. z 2002 r., nr 163, poz. 1349 ze zm.).

O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w punkcie III sentencji wyroku na podstawie art. 152 p.p.s.a.