Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 577/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. akt SKO Gd/858/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej M. R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 7 lipca 2021 r. M. R. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy B. (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem H. R.

Decyzją z 30 lipca 2021 r. Wójt odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że Wnioskodawczyni ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem (przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5

pkt 1 lit. b u.ś.r. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r."), nie legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności (przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), zaś niepełnosprawność męża Strony nie nastąpiła do ukończenia 18 lat lub

w trakcie nauki w szkole (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 7 grudnia

2021 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Zdaniem organu odwoławczego podstawy odmowy wnioskowanego przez Stronę świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą stanowić przywołane przez organ pierwszej instancji przepisy art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Podstawę odmowy może natomiast stanowić w niniejszej sprawie brak związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki. Taki brak związku trzeba jednak dokładnie wykazać, a tego - w ocenie Kolegium - w sprawie nie uczyniono. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy zobowiązał organ pierwszej instancji do ustalenia w sposób szczegółowy zakresu opieki, jaki Wnioskodawczyni sprawuje nad mężem, z wykazaniem dokładnego czasu trwania poszczególnych czynności i ich częstotliwości. Kolegium zobowiązało ponadto Wójta do ustalenia składu rodziny Strony i wyjaśnienia, czy ewentualnie inni członkowie rodziny (np. wspólnie zamieszkujący) angażują się w pomoc przy opiece. Organ odwoławczy polecił również ustalenie, czy Wnioskodawczyni przed przyznaniem jej specjalnego zasiłku opiekuńczego była zatrudniona oraz jakie Strona ma wykształcenie, przygotowanie zawodowe, umiejętności oraz jaką pracę mogłaby wykonywać, gdyby nie opiekowała się chorym mężem.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt wydał 13 stycznia 2022 r. decyzję, którą - na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - odmówił Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na H. R.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że Wnioskodawczyni posiada wykształcenie zawodowe w zawodzie rolnik, ukończyła kurs kierownika małej gastronomii oraz kurs komputerowy. Wójt wskazał, że Strona pracowała w okresie od 1 lutego 1997 r. do 31 lipca 1997 r. jako pracownik linii wyrobów czekoladowych, następnie od 7 kwietnia 2007 r. do 29 września 2007 r. jako sprzedawca, zaś ostatnie zatrudnienie miało miejsce

w okresie od 1 października 2007 r. do 19 października 2012 r. jako gospodarz budynku. Od 5 listopada 2012 r. do 24 maja 2016 r. Wnioskodawczyni pobierała świadczenia z tytułu opieki nad matką, zaś od 24 maja 2016 r. nie pracowała.

Organ pierwszej instancji podał, że Strona zamieszkuje wraz z mężem, dwójką pełnoletnich dzieci oraz bratem. Zgodnie z orzeczeniem z 12 listopada 2020 r. H. R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 stycznia 2017 r. Stan po udarze mózgu.

Wójt zaznaczył, że Wnioskodawczyni nie była obecna w domu 10 stycznia 2022 r. podczas próby przeprowadzenia wywiadu - przebywała w tym czasie w lesie na wycince drzew, podczas jej nieobecności opiekę nad H. R. przejęła córka. Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z oświadczeniem Strony podczas jej nieobecności w domu związanych z płaceniem rachunków, sprawami organizacyjnymi, robieniem zakupów itp. mężem opiekuje się córka, która uczy się w trybie dziennym, oraz brat, który jest bezrobotny. Wnioskodawczyni nie potrafiła określić, ile czasu zajmują się jej mężem pozostali członkowie rodziny.

Odnosząc się do opisanego przez Stronę zakresu czynności wykonywanych przy mężu od rana do wieczora Wójt stwierdził, że ich zakres nie jest tak znaczący,

w szczególności co do rodzaju czynności, aby uniemożliwiał Wnioskodawczyni podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu pierwszej instancji H. R. jest osobą w miarę samodzielną - samodzielnie porusza się po mieszkaniu, korzysta z toalety (wymaga niewielkiej pomocy przy czynnościach toaletowych), samodzielnie spożywa przygotowane posiłki. Wójt podkreślił, że opieka,

o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi być związana wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego. Od czynności opiekuńczych należy zatem odróżnić czynności "pomocnicze" polegające na pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego (robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, prasowanie, załatwianie spraw urzędowych). Zwrócono uwagę, że osoby pracujące, sprawujące opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, również prowadzą własne gospodarstwa domowe, chodzą na zakupy, spacery, do lekarza

i kościoła. Zdaniem organu pierwszej instancji taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, paleniu w piecu, pracach ogrodniczych, czy towarzyszeniu

w wizytach lekarskich nie wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Odnosząc się do oświadczenia Strony, że mąż nie jest w stanie obsłużyć kuchenki gazowej, podkładać do pieca i nie zawsze jest świadomy konsekwencji swoich działań (przez co będzie narażony na "naciąganie" przez różnych przedstawicieli handlowych) Wójt stwierdził, że nie jest to przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie wymaga od Wnioskodawczyni ciągłej opieki nad mężem.

Podsumowując organ pierwszej instancji podniósł, że zakres czynności, jakie Strona wykonuje stricte przy mężu nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, pracy chałupniczej lub takiej, którą można wykonywać w domu za pomocą komputera (praca on-line).

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Kolegium decyzją

z 7 czerwca 2022 r. utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. podkreślając, że istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej była wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania.

Za niewiarygodne Kolegium uznało oświadczenie Wnioskodawczyni, w którym przedstawiła ona zakres czynności wykonywanych w ramach opieki nad mężem. Organ odwoławczy wskazał, że takie czynności jak przygotowanie śniadania, obiadu, wietrzenie mieszkania i sprzątanie, spacer, przygotowanie podwieczorku i kolacji nie należą do czynności opiekuńczych, bo są wykonywane niezależnie od tego, czy sprawowana jest opieka nad osobą niepełnosprawną, tym bardziej, że wraz ze Stroną mieszka również córka, która też takie posiłki spożywa. Zdaniem Kolegium do czynności opiekuńczych można zaliczyć pomoc w porannej toalecie, przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, pomoc w ćwiczeniach, jednak czynności te, przy dobrej organizacji pracy, Strona mogłaby wykonywać częściowo przed pracą, a w dalszej kolejności po jej powrocie, podobnie jak pozostałe czynności. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w przedłożonym wykazie Wnioskodawczyni nie zaznaczyła, że robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, realizuje recepty, przygotowuje opał i pali w piecu, organizuje wizyty lekarskie, mierzy ciśnienie mężowi, trzy razy w tygodniu pierze, prasuje i sprząta, a oprócz tego trzy razy w tygodniu pomaga mężowi w utrzymaniu higieny osobistej. W ocenie Kolegium te czynności, oprócz deklarowanej opieki, również zajmują czas. A zatem, plan dnia przedstawiony przez Stronę został przygotowany na potrzeby niniejszego postępowania. Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę, że Wnioskodawczyni nie przedstawiła do akt sprawy dokumentacji medycznej męża. Kolegium wskazało, że H. R. przeszedł udar w 2016 r., ale nie jest wiadomo, w jakim stanie obecnie się znajduje i jakiej pomocy w związku z tym obecnie wymaga. Wskazując, że mąż Strony korzysta z rehabilitacji (wyjazdowej i w domu) organ odwoławczy uznał, że jego stan zdrowia poprawia się. Kolegium przyznało, że H. R. ma wprawdzie problemy z poruszaniem się i prawą ręką, ale to, że nie potrafi obsłużyć kuchenki gazowej, czy też podłożyć drewna do pieca wskazuje, że z innymi czynnościami sobie radzi i nie stanowią one takiego problemu, aby potrzebował w nich cały czas wsparcia Strony, a jeżeli tak to w niewielkim zakresie.

Odwołując się do wywiadu środowiskowego organ odwoławczy wskazał, że mąż Wnioskodawczyni samodzielnie spożywa posiłki i pije, samodzielnie porusza się po mieszkaniu (przy pomocy laski). Oprócz tego można przyjąć, że samodzielnie korzysta

z toalety (Strona nie deklarowała w tym zakresie pomocy), przyjmuje lekarstwa, wychodzi

z domu na spacery i do kościoła. Jeżeli wymaga pomocy to może ona dotyczyć ćwiczeń usprawniających. Kolegium podkreśliło, że w trakcie wywiadu środowiskowego pracownik socjalny nie zauważył, aby H. R. miał problemy intelektualne.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy podniósł, że zakres sprawowanej przez Wnioskodawczynię opieki nie uzasadnia przyjęcia, że jest ona na tyle czasochłonna, aby uzasadniała rezygnację z zatrudnienia. Zdaniem Kolegium przy dobrej organizacji dnia Strona mogłaby podjąć zatrudnienie, korzysta przecież z pomocy córki, która mimo że uczęszcza do szkoły pomaga w opiece nad ojcem. Korzysta również z pomocy bezrobotnego brata, który faktycznie mógłby jej w razie konieczności również pomagać dalej. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że H. R. doznał udaru w 2016 r.,

a Strona od 2014 r. nie była nigdzie zatrudniona i nie pracowała. Nie można zatem stwierdzić, że choroba męża była powodem rezygnacji z zatrudnienia, podobnie jak choroba ta nie stanowi powodu braku możliwości jego podjęcia. Zdaniem Kolegium skoro Strona zadeklarowała, że mogłaby pracować w sklepie z pewnością gdyby faktycznie chciała taką pracę, mimo braku kierunkowego wykształcenia i stażu pracy, mogłaby ją wykonywać.

Podsumowując organ odwoławczy uznał, że Wnioskodawczyni nie spełnia wymogu wskazanego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. - brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez Stronę a opieką, jaką deklaruje w związku ze stanem zdrowia męża.

W skardze na decyzję organu odwoławczego M. R., reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzuciła jej naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organy, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organy, że zakres opieki świadczonej przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna

w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8,

art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,

tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad mężem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia

z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Wniesiono również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ odwoławczy poczynił swoje ustalenia

w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Z okoliczności sprawy wynika zaś, że opieka nad mężem zajmuje Skarżącej znaczną część dnia. Kolegium nie wzięło również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego jest spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową,

a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

Odwołując się do judykatury podniesiono, że o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Natomiast organy przyznające świadczenie pielęgnacyjne nie są władne do tworzenia dodatkowych warunków do przyznania tego świadczenia. Tworzenie więc dodatkowych warunków, których nie przewiduje ustawa należy uznać za bezpodstawne. Oczywiste jest, że na osobach sprawujących opiekę mogą spoczywać także inne obowiązki rodzinne, które można wykonywać m.in. z uwagi na doraźną pomoc innych osób. Opieka, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie musi być nieprzerwana i całodobowa.

Podkreślono, że pod pojęciem "sprawowania opieki" nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie małżonka od jego normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim. Zaakcentowano, że ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto

z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, aby zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania podniesiono, że działania organów w niniejszej sprawie były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie bowiem z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Natomiast zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Podsumowując zarzucono, że zastosowanie przez organy w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis u.ś.r. Wskazano, że w sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organy powinny były zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa. Zdaniem strony skarżącej prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że Skarżąca opiekująca się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 7 czerwca 2022 r. utrzymująca

w mocy decyzję Wójta Gminy B. z 13 stycznia 2022 r. odmawiającą M. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem H. R.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, czy z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Orzekające w sprawie organy odmówiły przyznania wnioskowanego przez Skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać,

że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez H. R. orzeczenia

o niepełnosprawności wydanego 12 listopada 2020 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Starogardzie Gdańskim. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej

i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mężowi Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia

w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r.

w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021 r., poz. 857) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia

w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 ww. rozporządzenia wskazano jednocześnie, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Należy więc uznać,

że z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu

i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu

o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 24 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 1045/21).

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego z 22 lipca 2021 r. wynika, że posiadający orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności H. R. 28 grudnia 2016 r. przeszedł udar mózgu i jego stan się pogorszył. Mąż Skarżącej ma problemy z chodzeniem - porusza się wyłącznie przy lasce (trójnogu), ma duże problemy z pamięcią. H. R. ma zwężenie obu tętnic szyjnych (około 40%), nadciśnienie tętnicze, nietolerancję glukozy, zespół subdepresyjny, zmiany nastrojów. Ponadto przebył boreliozę, a lewostronny niedowład ciała powoduje, że ma ograniczenia narządów ruchu. W wywiadzie wskazano, że stan umysłowy męża Skarżącej pogarsza się, zdarza się, że zostawi on odkręcony gaz lub odkręconą wodę, co wymaga ciągłej obecności i czujności Skarżącej oraz powoduje, że nie może ona podjąć pracy, choćby

w niepełnym wymiarze czasowym. Pracownik socjalny potwierdził, że faktyczną opiekę nad mężem sprawuje Skarżąca, która pomaga mężowi w higienie osobistej, przygotowuje mu ubrania, po czym pomaga w ich ubieraniu, wykonuje z mężem ćwiczenia usprawniające, mierzy ciśnienie, podaje leki, organizuje wizyty lekarskie, na które jeździ wraz z mężem. Oprócz tych czynności Skarżąca wykonuje szereg innych czynności związanych

z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, gotowanie, załatwianie spraw urzędowych, zajmowanie się inwentarzem żywym, zimą palenie w piecu i odśnieżanie). Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzający go pracownik socjalny stwierdził, że przesłanki dotyczące sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną są spełnione – H. R. wymaga całodobowej opieki drugiej osoby, a taką opiekę sprawuje nad mężem Skarżąca. Zdaniem pracownika socjalnego bez tej opieki H. R. nie mógłby funkcjonować.

Powyższe okoliczności, dotyczące zarówno schorzeń męża Skarżącej, jak

i czynności, które Strona wykonuje w ramach opieki, potwierdzono w wywiadzie środowiskowym z 11 stycznia 2022 r. Dodatkowo do wywiadu Skarżąca załączyła "Plan dnia" zawierający godzinowy wykaz poszczególnych czynności wykonywanych podczas opieki nad mężem, w którym podała m.in., że z uwagi na przebyty udar mózgu mąż nie jest w pełni sprawny umysłowo, nie zawsze jest świadomy konsekwencji swoich działań.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności jako błędne należy ocenić stanowisko organów, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną a niemożnością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Wbrew twierdzeniom organów, na podstawie zebranych

w sprawie dowodów nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia H. R. był na tyle dobry, a wykonywane przy nim przez opiekuna czynności na tyle zwykłe, aby mógł on przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi, choć w części, na równoległe podjęcie pracy. Biorąc pod uwagę zarówno treść przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych, jak i treść orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, za nieuprawnione należy uznać twierdzenie organów, że zakres sprawowanej nad mężem opieki pozwala Skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze.

Za niezrozumiałe należy uznać założenie organów, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu

z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień.

W rozpoznawanej sprawie Skarżąca opiekuje się mężem w zasadzie przez większość dnia. Podczas wywiadów podawała, że dom opuszcza wtedy, gdy musi zrobić zakupy, załatwić sprawy urzędowe, czy choćby zorganizować drewno na opał (co było powodem jej nieobecności w domu 10 stycznia 2022 r.) i wówczas zastępuje ją córka lub bezrobotny brat.). Odnosząc się w tym miejscu do stanowiska organu odwoławczego, że przy dobrej organizacji dnia Skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie, gdyż korzysta z pomocy córki

i bezrobotnego brata, należy wskazać, że w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden

z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 675/22). Zdaniem Sądu już z uwagi na sam charakter schorzeń, na które cierpi H. R. (przebyty udar mózgu, zespół subdepresyjny, lewostronny niedowład ciała), nie można uznać, aby opieka ta mogła być tak radykalnie skrócona, aby Skarżąca mogła wygospodarować - jak sugerują organy - dodatkowe godziny na świadczenie pracy zawodowej (choćby w niepełnym wymiarze) bez uszczerbku dla zapewniania osobie niepełnosprawnej należytej opieki.

Sąd nie podziela także stanowiska organu odwoławczego, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy w zakresie "powiązania" momentu rezygnacji przez Skarżącą

z zatrudnienia z podjęciem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tym zakresie Kolegium wskazywało, że H. R. doznał udaru w 2016 r., a Strona od 2014 r. nie była nigdzie zatrudniona i nie pracowała, przez co nie można stwierdzić,

że choroba męża była powodem rezygnacji z zatrudnienia, podobnie jak choroba ta nie stanowi powodu braku możliwości jego podjęcia. Oceniając tę argumentację należy podkreślić, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia (w niniejszej sprawie M. R. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 7 lipca 2021 r.). Zaznaczenia wymaga także, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić

z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (zob. wyrok WSA w Łodzi

z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Podsumowując Sąd stwierdza, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności sprawuje żona niepełnosprawnego w stopniu znacznym H. R., czyli Skarżąca. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka Skarżącej nad mężem, który jest znacznie ograniczony w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane wyżej czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organy, zgodnie z którym Strona, która sprawuje opiekę zgodnie

z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę

o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17

ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA

z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18), sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych

w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Warunku "stałej" opieki nie można przy tym rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła

w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22). W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu Skarżąca spełniła wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża i która zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby Skarżącą wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że orzekające w sprawie organy naruszyły przepisy prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia

w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 3 akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]