Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 666/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Anna Ziółkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2016 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu zażalenia M. S. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., numer [...] zawieszające z urzędu postępowanie w zakresie udziału przysługującego H. G. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ przestawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wnioskiem z dnia 12 listopada 1990 r. H. G. wystąpiła do Urzędu Miejskiego w S. o rekompensatę za mienie pozostawione przez J. P. położone poza obecnymi granicami RP.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] września 2010r., sygn. akt: [...] spadek po J. P. nabyły córki: A. S. w [...] części i H. G. w [...] części. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] kwietnia 2008r., sygn. akt: [...] ustalono, że spadek po zmarłej A. S., na mocy testamentu, nabył w całości syn M. S.. Decyzją z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] Wojewoda [...] przyznał w udziale do [...] części prawo do rekompensaty M. S. z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla L. z [...] października 2015r., sygn. akt: [...] spadek po zmarłej H. G. na podstawie ustawy nabyła w całości córka H. G.. Na podstawie zaświadczenia Prezydenta Miasta S. oraz znajdującej się w aktach sprawy kopii aktu zgonu, organ ustalił, że H. G. zmarła w dniu 1 stycznia 2003 r. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. Następnie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. Wojewoda [...] zawiesił z urzędu postępowanie w zakresie udziału przysługującego H. G. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Swoje rozstrzygnięcie organ uzasadnił tym, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała podstawa zawieszenia postępowania z urzędu, stosownie do art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ wskazał również, że po przedłożeniu postanowień o nabyciu spadku lub aktów poświadczenia dziedziczenia postępowanie zostanie podjęte z urzędu w stosunku do następców prawnych H. G..

Zażalenie na ww. postanowienie Wojewody [...] wniósł M. S. wskazując, że jego matka A. S., jest osobą wskazaną przez H. G., co powoduje niezasadność zawieszenia postępowania.

Po rozpatrzeniu zażalenia Minister Skarbu Państwa stwierdził, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.: Organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30§5, a postępowanie nie podlega umorzeniu, jako bezprzedmiotowe (art. 105). Minister Skarbu Państwa wskazał, że rozstrzygnięcie kwestii następstwa prawnego po zmarłej H. G., ma bezpośredni związek z prowadzeniem postępowania i wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego, ponieważ jest niezbędne dla ustalenia kręgu jej spadkobierców i przysługujących im udziałów w spadku, ale również dla ustalenia stron toczącego się postępowania. Wskazać również należy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku złożonego w dniu 12 listopada 1990r., zatem w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia 29 kwietnia 1985 r., która w art. 81 ust. 4 wskazywała, że: W razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą, uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługuję łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Dalej wskazał, że fakt złożenia przez jednego ze spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP wniosku w przedmiocie przyznania prawa do rekompensaty w okresie obowiązywania ustawy, zgodnie z którą prawo do rekompensaty przysługiwało łącznie wszystkim spadkobiercom, przesądza o tym, że stronami tego postępowania powinni być wszyscy spadkobiercy. Brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego poświadczenia dziedziczenia co do którejś ze stron postępowania powoduje, że nie można ustalić bezspornie kręgu osób, które mają prawo uczestniczyć w postępowaniu w charakterze stron". Gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszeni postępowania, tj. po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabyci spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony. Odnosząc się natomiast do powoływanej kwestii "wskazania" Minister Skarbu Państwa wyjaśnił- powołując się na orzecznictwo sadów administracyjnych-, że wykładnia poprzednich regulacji prawnych odnoszących się do wskazania osoby uprawnionej do rekompensaty potwierdza, że "wskazanie" nie wywołuje skutków prawnych w postaci "cesji" samego prawa na osobę wskazaną w oświadczeniu, to art. 3 ust. 2 obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005r. Również nie uprawnia do twierdzenia, że oświadczeniem takim przenosi się na adresata tego oświadczenia prawo do rekompensaty. Powyższe stanowisko potwierdza również art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., zgodnie z którym prawo do rekompensaty potwierdzone na podstawie tej ustawy albo odrębnych przepisów jest niezbywalne, co dodatkowo potwierdza zamiar ustawodawcy, co do charakteru prawa do rekompensaty, jako prawa związanego tylko z osobą uprawnionego, bo niezbywalnego. W związku z powyższym "wskazanie", na które powołuje się M. S. - w świetle powołanego orzecznictwa sądowego, w związku ze śmiercią i H. G. - jest bezskuteczne, co czyni złożone zażalenie bezzasadnym również w tym zakresie. Z tych wszystkich względów organ odwoławczy orzekł jak w sentencji postanowienia.

Na powyższe postanowienie Ministra Skarbu Państwa Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2015 r. skargę wniósł M. S.. W skardze podniósł naruszenie art. 92§2 kpa poprzez stwierdzenie, żeby nie jest możliwe aby organ administracji dokonywał samodzielnie ustaleń w zakresie wartości dokumentów złożonych przez stronę na dowód jej uprawnień do rekompensaty. Zarzucił również naruszenie art. 77§1 kpa oraz art. 107§3 kpa. W uzasadnieniu skargi podał, że Halina Grabarczyk przed śmiercią złożyła wobec trzech osób oświadczenie woli, wskazując jako osobę uprawnioną do całego jej majątku A. S. Natomiast organ administracji zawieszając postepowania nie rozważył znaczenia charakteru prawnego wskazania i jego celu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2016 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., zawieszające z urzędu postępowanie w zakresie udziału przysługującego H. G. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Z uzasadnienie postanowienia organu I instancji wynika, że postępowanie zawieszono do czasu przedłożenia aktu zgonu lub aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej H. G. Podstawą prawną zawieszenia postępowania stanowił art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Pod terminem "zagadnienia wstępnego", o którym mowa w cytowanym przepisie rozumieć zaś należy sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie, będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, co oznacza, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe.

Sąd podziela, przedstawione w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Ministra Skarbu Państwa, że taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Zagadnieniem wstępnym zaś wymagającym wydania prejudycjalnego rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd jest ustalenie następców prawnych po zmarłej H. G.. Prawnie skuteczne ustalenie następcy prawnego po osobie zmarłej może mieć miejsce jedynie w postępowaniu sądowym o stwierdzenie nabycia spadku albo w postaci notarialnego poświadczenia dziedziczenia. Przeprowadzenie takiego postępowania jest zatem w realiach niniejszej sprawy zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., którego rozstrzygnięcie nie należy do kompetencji organów administracji publicznej.

Dopiero prawomocne stwierdzenie przez sąd powszechny nabycia spadku ewentualnie złożenie aktu poświadczenia dziedziczenia będzie stanowiło podstawę do przeprowadzenia postępowania administracyjnego co do istoty sprawy i ewentualnego zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej. W tym stanie rzeczy Wojewoda [...] zasadnie w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił postępowania administracyjnego w sprawie, a Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy powyższe postanowienie.

Ponadto chybione są zarzuty skargi, odnoszące się do tego, że organ bezpodstawnie zawiesił postępowanie administracyjne do czasu przedstawienia postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po H. G. ewentualnie notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, w sytuacji dysponowania dokumentem wskazującym przez H. G. A. S. jako osobę uprawnioną do przysługującego jej udziału w prawie do rekompensaty. W związku z tym twierdzeniem zauważyć należy, że problematyka tzw. roszczeń zabużańskich regulowana była do tej pory w szeregu aktów prawnych. Początkowo regulacje te miały charakter cząstkowy, z czasem zaś doczekały się ujęć całościowych, jak np. regulacje zawarte w ustawach gruntowych z 1985 r. i 1997 r., tj. w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Obecnie kwestie tzw. roszczeń zabużańskich reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej ( Dz. U. z 2014 r. 1090), w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadają obywatelstwo polskie). Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Stosownie zaś do treści do art. 5 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39) prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego potwierdza, w drodze decyzji właściwy wojewoda. Rozstrzygnięcie decyzji, o której mowa w ust. 1, powinno zawierać: wskazanie osoby, której przyznaje się prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego oraz wskazanie wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Natomiast obowiązująca w dacie śmierci H. G. ( 1 stycznia 2003 r.) ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2000.46.543) stanowiła w art. 212., że na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo miały otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość pozostawionych nieruchomości. Jeżeli wartość pozostawionych nieruchomości przewyższa wartość nieruchomości, o których mowa w ust. 1, nabytych jako ekwiwalent, różnica może być zaliczona na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki zabudowanej budynkiem, przeznaczonym na prowadzenie działalności handlowej lub usługowej, na pracownię do prowadzenia działalności twórczej, domem letniskowym, garażem albo działki przeznaczonej pod tego rodzaju zabudowę. (...). W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Analiza wszystkich tych przepisów wskazuje, że publicznoprawne (administracyjne) prawo do rekompensaty z chwilą śmierci repatrianta z mocy ustawy staje się prawem jego spadkobierców i to oni, i tylko oni, mogą ubiegać się o jego potwierdzenia w drodze decyzji bądź wskazać jako "uprawnionego" do tego wystąpienia jednego z nich. W skardze podniesiono, że takiego wskazanie na rzecz A. S. dokonała H. S. ( spadkobierczyni spadku w [...] części po zmarłym w 1963 r. repatriancie J. P.). Pod tym kątem należy zatem dokonać analizy złożonego przez skarżącego do akt sprawy oświadczenia W. Z., A. R. i Z. Z. z dnia 25 stycznia 2003 r. o prośbie złożonej do tych osób przez H. G. w szpitalu w dniu [...] grudnia 2002 r. o powiadomieniu o jej wypadku cioci A. S., a w przypadku gdyby stało się z nią coś niedobrego, wszystko co posiada przekazuje jej. Oświadczenie to nie jest zatem oświadczeniem H. S., ale W. Z., A. R. i Z. Z. Poza tym nie odnosi się w żaden sposób do prawa do rekompensaty, ale zawiera prośbę o powiadomieniu o jej wypadku cioci A. S. oraz wolę H. G. co do jej majątku. Słusznie zatem organ uznał, że pisma z dnia 25 stycznia 2003 r. nie można uznać za "wskazanie" w rozumieniu wszystkich ww. przepisów regulujących na przestrzeni lat prawo do rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie.

Na rozprawie w dniu 17 października 2016 r. skarżący oświadczył, że Sąd Rejonowy w S. w dniu [...] września 2006 r. wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po H. G.. Nie przedstawił jednak odpisu postanowienia ani też potwierdzonej za zgodność jego kopii. Na rozprawie nie był również obecny przedstawiciel organu, który mógłby wypowiedzieć się co do tej okoliczności. Z tych względów sąd dokonał oceny zaskarżonego postanowienia na podstawie materiału dowodowego, którym dysponował organ. Należy bowiem zauważyć, że rolą sądu administracyjnego w pierwszej kolejności jest ocena postępowania przeprowadzonego przez organy administracji, również pod kątem wykonania przez nie obowiązków wynikających z art. 77 § 1 kpa. Skoro więc w toku postępowania administracyjnego nie zostały przedstawione żadne dowody dotyczące stwierdzenia prawa do spadku po zmarłej H. G., ani nawet nie zostało sformułowane takie twierdzenie, to nie można organom administracji przedstawić zarzutu naruszenia wskazanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Skoro zatem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody [...] odpowiadają prawu, a w toku postępowania ww. organy nie uchybiły przepisom postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy to skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. ), orzekł jak w sentencji wyroku.