Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 299/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2017-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi M. M., A. D., J. M., H. K. i M. T. K. na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia 3 stycznia 2017 r. M. M., A. D., J. M., H. K. i M. K. wystąpili do Prezydenta Miasta B. "o dokończenie postępowania wywłaszczeniowego zapoczątkowanego decyzją Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...].08.1985 r. nr [...]". W uzasadnieniu podano, że w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości odroczono ustalenie odszkodowania na okres trzech miesięcy ale do dnia dzisiejszego nie ustalono tego odszkodowania.

Prezydent Miasta B. postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w B. przy ul. R., oznaczoną na dzień wywłaszczenia jako działka o nr geod. [...] w obrębie 2, wchodzącą obecnie w skład nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu 2 jako działki o nr geod.: [...], [...], [...]. W uzasadnieniu podano, że w wyniku analizy archiwalnej dokumentacji ustalono, iż decyzją Prezydenta Miasta B. nr [...] z [...] września 1985 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w B. przy ul. Rz. oznaczoną numerem geodezyjnym [...] o pow. 1148 m2 w obrębie 2, stanowiącą własność zgodnie z danymi ewidencji gruntów M. Z. i M. J. w udziale 1/2 oraz K. H. i K. M. T. w udziale 1/2, a także odroczono ustalenie odszkodowania na okres trzech miesięcy od dnia wydania decyzji o wywłaszczeniu.

Decyzją Głównego Geodety Wojewódzkiego nr [...] z dnia [...] września 1984 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nr [...] z dnia [...] września 1985 r., stwierdzono nieważność aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] sierpnia 1976 r., wydanego przez Prezydenta Miasta B. w części dotyczącej stwierdzenia, że Z. i J. M. stali się z mocy prawa współwłaścicielami udziału 1/2 w nieruchomościach położonych w B., oznaczonych w ewidencji gruntów obrębu 33, poz. 20, działka [...], obrębu 44, poz. 5, działka [...], obrębu 46, poz. 53, działka [...], obrębu 48, poz. 30, działka [...] o łącznej powierzchni 31355 ha wraz z zabudowaniami.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 1985 r.,

[...] stwierdzono, że H. K. z dniem [...] września 1971 r. stał się z mocy prawa właścicielem m.in. 1/2 części nieruchomości położonej w B. oznaczonej w ewidencji geodezyjnej gruntów jako działka nr [...] w obrębie 44.

Z archiwalnej dokumentacji wynika, że aktualnie obszar części działki nr [...] w obr. 44 wchodzi w skład wywłaszczonej działki nr [...], obr. 2.

Wobec tego, że jedynymi współwłaścicielami działki nr [...], obr. 2 na dzień wywłaszczenia byli H. K. w 3/4 części i M. T. K. w 1/4 części, decyzją Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1986 r. o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości, ustalono wartość wywłaszczonej na rzecz Państwa nieruchomości położonej w B. przy ul. Rz., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1148 m2 w obrębie 2, na kwotę 43 624 zł oraz ustalono na rzecz M. T. K. 1/4 części odszkodowania w kwocie 10 906 zł, a na rzecz H. K. 3/4 części odszkodowania w kwocie 32 718 zł. Wojewoda P. decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2016 r., po rozpatrzeniu wniosku M. T. K. i H. K., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1986 r. o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że wniosek złożony przez H. K. i M. T. K. dotyczy tych samych podmiotów, tego samego przedmiotu i tego samego interesu prawnego stron, w związku z czym mamy do czynienia z tożsamością sprawy, bowiem sprawa ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczoną działkę oznaczoną numerem geodezyjnym [...] w obr. 2, położoną w B. przy ul. Rz. była już przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego ostatecznym rozstrzygnięciem, tj. decyzją Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1986 r. o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości, i które ostatecznie nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Wobec powyższego należało odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego.

Odnosząc się natomiast do wniosku złożonego przez M. M., A. D. oraz J. M. organ podał, że na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w B. przy ul. Rz. oznaczonej jako działka nr [...], obr. 2, przedmiotowa działka miała nieuregulowany stan prawny, gdyż przed Głównym Geodetą Wojewódzkim prowadzone było postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] sierpnia 1976 r. Z uwagi na powyższe odroczono ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczonej nieruchomości na okres trzech miesięcy. Dopiero po uregulowaniu stanu prawnego ww. nieruchomości, tj. zakończeniu prowadzonego postępowania decyzją Głównego Geodety Wojewódzkiego nr [...] z dnia [...] września 1984 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nr [...] z dnia [...] września 1985 r., stwierdzającą nieważność aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] sierpnia 1976 r. oraz uzyskaniu postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 1985 r., [...], ustalono stosowne odszkodowanie. Z uwagi na zapadłe decyzje w przedmiocie regulacji stanu prawnego wywłaszczonej nieruchomości, zdaniem organu, uznać należy, że na dzień wywłaszczenia Z. M. oraz J. M. nie przysługiwał tytuł prawny do wywłaszczonej nieruchomości. W konsekwencji M. M., A. D. jako spadkobiercom po zmarłym Z. M. oraz J. M. nie przysługuje roszczenie ani przymiot strony w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Na powyższe postanowienie zażalenie wnieśli M. M., A. D., J. M., H. K. i M. T. K. i zarzucili naruszenie:

- art. 61a § 1 K.p.a. poprzez bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania;

- art. 28 K.p.a. poprzez nieuznanie J. M. oraz spadkobierców Z. M. jako stron postępowania, pomimo iż byli uprawnieni do otrzymania odszkodowania za wywłaszczony grunt na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości;

- art. 77 § 1 K.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia jedynie na analizie postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1976 r., a pominięcie art. 56 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu;

- art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a., które to nakładają na organy administracji obowiązek informacji prawnej w toku postępowania. Zdaniem skarżących urzędnikom nie wolno wykorzystywać nieznajomości prawa przez obywatela dla rzekomych korzyści państwa czy samorządu lub osób trzecich. Nie wolno im udzielać informacji wprowadzających obywatela w błąd, albo ich zatajać. Powinni natomiast pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa i stać na straży praworządności;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., poprzez zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego i właściwego wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów,

- art. 61 § 2 K.p.a. poprzez nie wszczęcie postępowania mającego na celu wycofanie z obrotu prawnego decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1985 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Głównego Geodety Wojewódzkiego, z uwagi na to, że zdaniem organu pierwszej instancji ww. decyzje stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania za wywłaszczony grunt.

Wojewoda P. postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. nr [...], zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy. W uzasadnieniu podano, że w regulacji zawartej w art. 61a § 1 K.p.a. ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno - prawnej do rozpatrzenia żądania we wskazanym trybie administracyjnym. Wskazano, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż przez inne uzasadnione przyczyny uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie. Wydanie kolejnej decyzji w sprawie już rozstrzygniętej decyzją oznacza naruszenie powagi rzeczy osądzonej. Za doniosłością powagi rzeczy osądzonej przemawia to, że naruszenie tej zasady skutkować będzie stwierdzeniem nieważności kolejno wydanej decyzji, stosownie do brzmienia art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Zastosowanie tego przepisu następuje tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Z powyższego wynika, że procedura administracyjna wyklucza możliwość równoległego prowadzenia dwóch postępowań w tej samej sprawie. Podniesiono przy tym, że tożsamość podmiotowa zachodzi wtedy gdy dotyczy tych samych stron bez względu na to czy wszystkie strony brały udział w postępowaniu czy też nie. W przypadku, gdy sprawa administracyjna została rozstrzygnięta w wadliwym postępowaniu, którego wada polegała na tym, że strona bez własnej winy nie brała w tym postępowaniu udziału, ustawodawca przewidział możliwość wznowienia postępowania, a nie możliwość wystąpienia przez tę pominiętą stronę o ponowne załatwienie sprawy już załatwionej ostateczną decyzją. Inaczej mówiąc strona, która nie brała udziału w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją, ma prawo domagać się wznowienia postępowania zakończonego tą decyzją. Taka strona nie ma natomiast prawa domagać się ponownego wszczęcia postępowania w tej sprawie. Powyższe oznacza, że sam fakt wydania decyzji merytorycznej skutkuje koniecznością odmowy wszczęcia postępowania.

Organ wywiódł, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] września 1985 r. znak [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, położoną w B. przy ul. Rz., oznaczoną numerem geodezyjnym działki [...] o pow. 1148 m2 w obrębie 2, stanowiącą własność zgodnie z danymi ewidencji gruntów M. Z. i M. J. w udziale 1/2 oraz K. H. i K. M. T. w udziale 1/2, a także odroczono ustalenie odszkodowania na okres trzech miesięcy od dnia wydania decyzji o wywłaszczeniu. Decyzją z dnia [...] maja 1986 r. nr [...] Prezydent Miasta B. ustalił wartość wywłaszczonej na rzecz Państwa decyzją Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] września 1985 r. nr [...] części niezabudowanej nieruchomości, położonej w B. przy ul. Rz. oznaczonej jako działka o nr [...] o pow. 1148 m2 w obrębie 2, na kwotę 41.443 zł. Odszkodowanie ustalono na rzecz M. K. 1/4 części odszkodowania w kwocie 10.631 zł oraz na rzecz H. K. 3/4 części odszkodowania w kwocie 31.082 zł.

Z uwagi na fakt, że powyższa decyzja nie weszła do obrotu prawnego, organ decyzją z dnia [...] sierpnia 1986 r., nr [...], ponownie ustalił wartość wywłaszczonej na rzecz Państwa, decyzją Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] września 1985 r. nr [...], części niezabudowanej nieruchomości, położonej w B. przy ul. Rz., oznaczonej jako działka o nr [...] o pow. 1148 m2 w obrębie 2, na kwotę 43.624 zł. Odszkodowanie ustalono na rzecz M. K. 1/4 części odszkodowania w kwocie 10.906 zł oraz na rzecz H. K. 3/4 części odszkodowania w kwocie 32.718 zł.

Powyższa decyzja jest ostateczna. Ponadto decyzją Wojewody P. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], odmówiono stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Zdaniem organu sam fakt, że postępowanie odszkodowawcze prowadzone w stosunku do nieruchomości, oznaczonej nr geod. [...] o pow. 1148 m2 w obrębie 2, zostało zakończone ostateczną decyzją, uzasadnia odmowę wszczęcia kolejnego postępowania odszkodowawczego prowadzonego wobec tej samej nieruchomości. Nie ma podstaw do wszczynania kolejnego postępowania, które zakończyłoby się ustaleniem kolejnego odszkodowania za całą wywłaszczoną nieruchomość.

Kolejną kwestią której, zdaniem organu odwoławczego, nie można pominąć rozstrzygając w niniejszej sprawie, jest wyjaśnienie sytuacji czy M. M., A. D. i J. M. przysługuje przymiot strony.

W zaskarżonej decyzji Prezydent Miasta B. stwierdził, że decyzją Głównego Geodety Wojewódzkiego z dnia [...] września 1984 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1985 r. nr [...], stwierdzono nieważność aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1976 r., nr [...], wydanego przez Prezydenta Miasta B. w części dotyczącej stwierdzenia, że Z. i J. M. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami udziału w 1/2 części w nieruchomościach, położonych w B., oznaczonych w ewidencji gruntów obrębu 33, poz. 20, działka nr geod. [...], obrębu 44, poz. 5, działka nr geod. [...], obrębu 46, poz. 53, działka nr geod. [...], obrębu 48, poz. 30, działka nr geod. [...] o łącznej powierzchni 3,1355 ha wraz z zabudowaniami.

Natomiast postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 1985 r., [...] stwierdzono, że H. K. z dniem [...] września 1971 r. stał się z mocy prawa właścicielem m.in. ½ części nieruchomości położonej w B. oznaczonej w ewidencji geodezyjnej gruntów jako działka nr geod. [...] w obrębie 44.

Z archiwalnej dokumentacji wynika zaś, że aktualnie obszar części działki nr geod. [...] w obrębie 44 wchodzi w skład wywłaszczonej działki nr geod. [...], obręb 2. Organ odwoławczy zarzucił jednak że organ pierwszej instancji nie dołożył staranności przy wyjaśnieniu tej kwestii, bowiem w archiwalnych aktach nie ma decyzji Głównego Geodety Wojewódzkiego z dnia [...] września 1984 r. nr [...] oraz decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1985 r. nr [...], którymi stwierdzono nieważność aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1976 r., nr [...]. Powyższą okoliczność potwierdza jedynie notatka służbowa. Niemniej jednak biorąc pod uwagę, że sami skarżący w zażaleniu przyznają, że decyzje takie są w obiegu prawnym - zarzucając jednocześnie organowi pierwszej instancji, że nie wszczął postępowania mającego na celu wycofanie ich z obrotu, a ponadto przedkładają w zażaleniu wniosek Geodety Miejskiego z dnia [...] września 1984 r. o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1976 r. [...] w części dotyczącej 1/2 udziału Z. i J. małż. M., należy uznać że stanowisko organu pierwszej instancji jest prawidłowe. Za takim stanowiskiem przemawia również postanowienie Sądu z dnia [...] grudnia 1985 r., [...], którego wydanie skutkowało tym, że H. K. stał się właścicielem 1/2 części wywłaszczonej nieruchomości oraz współwłaścicielem kolejnej 1/2 części nieruchomości wraz z żoną M. T. K. Z tego względu organ ustalając odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, przyznał na rzecz M. K. 1/4 część odszkodowania natomiast na rzecz H. K. 3/4 części odszkodowania. Organ podał przy tym, że nawet jeśliby hipotetycznie przyjąć, że M. M., A. D. i J. M. przysługuje przymiot strony, to nie wpłynęłoby to na wynik postępowania, bowiem jak już wyżej wskazano zgodnie z poglądami judykatury, stronie która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu przysługuje możliwość wnioskowania z tego tytułu o wznowienie postępowania a nie o wszczęcie kolejnego postępowania w tym samym przedmiocie. Wydanie kolejnej decyzji w tej samej sprawie skutkowałoby tym, że byłaby ona obarczona wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.

Końcowo odniesiono się do zarzutu naruszenia art. 61 § 2 K.p.a. poprzez nie wszczęcie postępowania mającego na celu wycofanie z obrotu prawnego decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1985 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Głównego Geodety Wojewódzkiego. Podano, że Prezydent Miasta B. nie jest organem właściwym do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Podniesiono przy tym, że jeżeli skarżący uważają, iż decyzja ta jest niezgodna z prawem to w interesie skarżących jest podjęcie działań mających na celu wyeliminowanie takiego aktu z obrotu prawnego.

Skargę od tego postanowienia do sądu administracyjnego złożyli M. M., A. D., J. M., H. K. i M. T. K. i zarzucili naruszenie:

- art. 10 K.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącym czynnego udziału w postępowaniu;

- art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. oraz art.107 § 3 K.p.a., poprzez zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego i właściwego wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów;

- art. 75 § 1 K.p.a. poprzez niedopuszczenie jako dowodu wszystkiego, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy;

- art. 15 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie sprawy dwukrotnie i jedynie bronienie przez organ odwoławczy stanowiska organu pierwszej instancji.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący nie mogą się odnieść do zebranego przez organy materiału dowodowego, gdyż nie poinformowano ich o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz nie udostępniono im tego materiału w dniu 24 marca 2017 r. podczas wizyty w siedzibie organu drugiej instancji. Okazano im jedynie zażalenie na postanowienie Prezydenta Miasta B. Naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., dopuścił się również organ pierwszej instancji nie informując stron o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W związku z powyższym trudno skarżącym odnieść się do materiału dowodowego na podstawie, którego organy rozpatrywały ich wniosek. Podniesiono, że M. M. miał możliwość zapoznania się z materiałem archiwalnym dotyczącym wywłaszczenia działki o nr [...] i twierdzi, że na jego podstawie, można wyciągnąć odmienne wnioski. Dlatego skarżący oczekują, że organ dołączy do skargi akta sprawy.

W piśmie procesowym z dnia 18 maja 2017 r. skarżący dodatkowo zarzucili naruszenie art. 76a K.p.a. co umożliwiło organowi odwoławczemu fałszowanie, podrabianie oraz wytwarzanie dokumentów na okoliczność niniejszego postępowania

W związku z powyższym wnieśli o przesłuchanie w charakterze świadków pracowników P. Urzędu Wojewódzkiego na okoliczność wyjaśnienia powodów przesłania akt sprawy niniejszego postępowania Prezydentowi Miasta B. przed uprawomocnieniem się postanowienia Wojewody P. oraz na okoliczność potwierdzenia że materiał zgromadzony w aktach sprawy jest autentyczny oraz powodów usunięcia materiałów potwierdzających zasadność wniosku skarżących. Zarzucono, że organ odwoławczy usunął z akt sprawy materiał dowodowy poświadczający, że do dnia dzisiejszego za wywłaszczoną nieruchomość skarżący nie otrzymali odszkodowania. Z treści pism usuniętych z akt sprawy wynika, że wydział finansowy ma wypłacić kwotę wymienioną w akcie notarialnym za działkę nr [...] o powierzchni 6303 m 2 – podana powierzchnia to łączna powierzchnia działek o nr [...], [...] i [...]. Dla tego pisma nadano znak: [...] czyli identyczny jak decyzji odszkodowawczej. W kolejnym piśmie znak: [...] (czyli o takim samym znaku jak decyzja wywłaszczeniowa) zawarta jest informacja o sprzedaży przez państwo Korbut nieruchomości nr [...] i [...] na podstawie aktu notarialnego. Z powyższego, zdaniem skarżących, wynika że zarówno postępowanie wywłaszczeniowe jak i odszkodowawcze zostało zakończone z chwilą podpisania aktu notarialnego. Do dnia dzisiejszego nie zostało skarżącym wypłacone odszkodowanie za wywłaszczoną działkę nr [...]. Zdaniem skarżących nie ma tożsamości spraw prowadzonych przez Prezydenta Miasta B. nr [...] i nr [...]. Nie tylko z uwagi na inne podmioty występujące jako strony, lecz również obszary, które obejmują te decyzje. W decyzji wywłaszczeniowej mowa jest o działce nr [...], natomiast w postępowaniu określającym wartość odszkodowania mowa jest o bliżej nieokreślonej działce nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanego postanowienia.

Zaskarżone postanowienie Wojewody P. z dnia [...] marca 2017 r. rozstrzyga o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 K.p.a.) z wniosku M. M., A. D., J. M., H. K. i M. K., którzy żądali ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w B. przy ul. Rz., oznaczoną na dzień wywłaszczenia jako działka o nr geod. [...] w obrębie 2, wchodzącą obecnie w skład nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu 2 jako działki o nr geod.: [...], [...], [...].

Z art. 61a § 1 K.p.a. wynika, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten przewiduje zatem dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania (przesłanka podmiotowa). Natomiast druga występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn (przesłanka przedmiotowa), przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodzą obydwie przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania.

Po pierwsze sprawa w przedmiocie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w B. przy ul. Rz., oznaczoną na dzień wywłaszczenia jako działka o nr geod. [...] w obrębie 2, została już rozstrzygnięta decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 1986 r., nr [...]. Na podstawie tej decyzji odszkodowanie ustalono na rzecz M. K. 1/4 części odszkodowania w kwocie 10.906 zł oraz na rzecz H. K. 3/4 części odszkodowania w kwocie 32.718 zł. Decyzja ta jest ostateczna, a nadto decyzją Wojewody P. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], odmówiono stwierdzenia jej nieważności.

Podkreślić należy, że decyzja organu administracji publicznej, rozstrzygająca sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tego organu, a nie stanowiąca o uchyleniu tej pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów K.p.a. byłaby dotknięta wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną, możliwe jest tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie. Przyjąć należy zatem, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji. Tak więc w takim wypadku, kiedy sprawa ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w B. przy ul. Rz., oznaczoną na dzień wywłaszczenia jako działka o nr geod. [...] w obrębie 2, została już rozstrzygnięta, obecne żądanie nie może doprowadzić do ponownego rozstrzygnięcia w tym samym przedmiocie, gdyż na przeszkodzie temu stoi art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej pozostaje podnoszona przez skarżących kwestia tego czy odszkodowanie ustalone decyzją z dnia [...] sierpnia 1986 r. nr [...] zostało im wypłacone. Istotną okolicznością dla sprawy niniejszej pozostaje fakt ustalenia tego odszkodowania. Nadto wbrew temu co wywodzą skarżący w sprawie chodzi o tożsamość sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] sierpnia 1896 r. nr [...] i sprawy niniejszej wywołanej wnioskiem z dnia [...] stycznia 2017 r. dotyczącym także ustalenia odszkodowania. Nie chodzi o tożsamość spraw zakończonych decyzjami Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] września 1985 r. na podstawie której wywłaszczono przedmiotową nieruchomość oraz z dnia z dnia [...] sierpnia 1986 r. nr [...] na podstawie której ustalono wysokość odszkodowania za tę nieruchomość.

Oprócz przeszkody o charakterze przedmiotowym, w stosunku do wnioskodawców – M. M., A. D., J. M. zachodziła przeszkoda podmiotowa, uzasadniająca odmowę wszczęcia postepowania. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika bowiem, że decyzją Głównego Geodety Wojewódzkiego z dnia [...] września 1984 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1985 r. nr [...], stwierdzono nieważność aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1976 r., nr [...], wydanego przez Prezydenta Miasta B. w części dotyczącej stwierdzenia, że Z. i J. M. stali się z mocy samego prawa współwłaścicielami udziału w 1/2 części w nieruchomościach, położonych w B., oznaczonych w ewidencji gruntów obrębu 33, poz. 20, działka nr geod. [...], obrębu 44, poz. 5, działka nr geod. [...], obrębu 46, poz. 53, działka nr geod. [...], obrębu 48, poz. 30, działka nr geod. [...] o łącznej powierzchni 3,1355 ha wraz z zabudowaniami. Istotnie jak wywodzi organ odwoławczy powyższą okoliczność potwierdza jedynie notatka służbowa. W archiwalnych aktach nie ma bowiem ww. decyzji obu instancji. Fakt stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi na podstawie tych decyzji potwierdzają natomiast inne okoliczności faktyczne sprawy na które wskazuje organ odwoławczy. A mianowicie sami skarżący w zażaleniu przyznają, że decyzje takie są w obiegu prawnym - zarzucając jednocześnie organowi pierwszej instancji, że nie wszczął postępowania mającego na celu wycofanie ich z obrotu, a ponadto przedkładają w zażaleniu wniosek Geodety Miejskiego z dnia [...] września 1984 r. o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1976 r. [...] w części dotyczącej 1/2 udziału Z. i J. małż. M. Nadto jak słusznie podnosi organ odwoławczy, za takim stanowiskiem przemawia treść postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 1985 r., [...] w którym stwierdzono, że H. K. z dniem [...] września 1971 r. stał się z mocy prawa właścicielem m.in. 1/2 części nieruchomości położonej w B. oznaczonej w ewidencji geodezyjnej gruntów jako działka nr [...] w obrębie 44 (obszar części działki nr [...] w obr. 44 wchodzi w skład wywłaszczonej działki nr [...], obr. 2). Z powyższego wynika, że na dzień wywłaszczenia Z. M. oraz J. M. nie przysługiwał tytuł prawny do wywłaszczonej nieruchomości. W konsekwencji M. M., A. D. jako spadkobiercom po zmarłym Z. M. oraz J. M. nie przysługuje roszczenie ani przymiot strony w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Legalności kwestionowanego postanowienia nie podważają zarzuty skargi, które wskazują na uchybienia procesowe. Należy zauważyć, że instytucja odmowy wszczęcia postępowania jest aktem formalnym, a nie merytorycznym i dlatego nie istniała potrzeba gromadzenia całości materiału związanego z wywłaszczeniem przedmiotowej nieruchomości. Organ ustalając, że w 1986 r. było już prowadzone postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania, nie potrzebował gromadzenia materiału w szerszym zakresie.

W związku z tym zarzuty odnośnie naruszenia przepisów art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80, w tych okolicznościach sprawy nie znajdują usprawiedliwionych podstaw. Nie jest zasadny zarzut pozbawienia strony możliwości działania, zgłaszania wniosków dowodowych, możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie. W świetle postawionych zarzutów i ich uzasadnienia nie wynika aby istniały podstawy do odmiennej oceny stanu sprawy. Fakt, że w obrocie prawnym funkcjonuje merytoryczna decyzja z 1986 r. ustalająca odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość jest bezsporny. Fakt ten zaś stanowi podstawową okoliczność uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania w sprawie niniejszej.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.