Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 306/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Organizacje społeczne
Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 133 § 1, art. 133a
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Fundacji "P." w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału jako strony postępowania do sprawy z zakresu podatku od nieruchomości za 2017 r. uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

1. Wnioskiem z [...] marca 2021 r. Fundacja "P.", na podstawie art. 133 § 1 i art. 133a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej jako: o.p.), zwróciła się o "przystąpienie Fundacji "P." jako strony postępowania w sprawach podatkowych odnośnie zajętej nieruchomości przez ośrodek Fundacji. Podstawa umowa użyczenia".

2. Postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej powoływane jako: "organ", "Kolegium"), odmówiło dopuszczenia do udziału Fundacji "P." (dalej powoływana jako "Fundacja", "skarżąca") w sprawie M. G., z zakresu podatku od nieruchomości za 2017 r., dot. nieruchomości [...] i [...] położonych w N.

3. Postanowieniem z [...] maja 2021 r., nr [...] Kolegium utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W uzasadnieniu organ podniósł, że stroną zobowiązania podatkowego z zakresu podatku od nieruchomości za 2017 r. jest M. G. Fakt, że Fundacja użycza od małżonków G. nieruchomości, nie zmienia podmiotu zobowiązanego do uiszczania podatku. Kolegium dodało, że S. B., składając wniosek [...] marca 2021 r. wskazał, że występuje w imieniu M. G., Fundacji, mieszkańców ośrodka i własnym, toteż, z uwagi na złożone do sprawy pełnomocnictwo, strona postępowania M. G. wyraziła zgodę na udział Fundacji w niniejszym postępowaniu.

Organ wskazał też, że zaskarżone postanowienie zostało prawidłowo wydane w oparciu o art. 133a o.p. Wskazał, że wbrew twierdzeniu Fundacji, art. 133 o.p. nie ma w tej sprawie zastosowania. Stroną zobowiązania podatkowego w sprawie M. G. z zakresu podatku od nieruchomości za 2017 r. jest M. G. Fakt, że Fundacja użycza nieruchomość od małżonków G., w ocenie Kolegium nie zmienia podmiotu zobowiązanego do uiszczenia podatku. Skarżąca nie staje się podatnikiem podatku od nieruchomości, decyduje o tym ustawa o opłatach i podatkach lokalnych.

Zdaniem organu art. 133a o.p. oznacza, że organ administracji publicznej jest obowiązany ustalić z urzędu czy cele określone w statucie organizacji społecznej uzasadniają jej udział w postępowaniu w sprawie dotyczącej innej osoby. Następnie stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu słusznie dokonano oceny czy cele statutowe Fundacji uzasadniają jej przyłączenie do sprawy. Kolegium wyjaśniło, że z dołączonych dokumentów wynika, iż celem Fundacji jest udzielanie wszelkiej pomocy: 1) osobom, które mają zamiar powrócić w ojczyste strony; 2) repatriantom i imigrantom; 3) Polakom pozostającym za granicą; 4) uchodźcom politycznym (§ 9 statutu). W § 10 statutu wskazano w jaki sposób realizuje ona cel statutowy. Kolejne paragrafy statutu określają na czym polega działalność nieodpłatna pożytku publicznego Fundacji (np. związana z pośrednictwem pracy, pozostała opieka wychowawcza i społeczna bez zakwaterowania, a także na czym polega działalność odpłatana pożytku publicznego Fundacji (np. związana z pośrednictwem pracy, pozaszkolne formy kształcenia, gdzie indziej nie sklasyfikowane. W § 16 statutu wymieniono 8 punktów dotyczących przedmiotu działalności gospodarczej Fundacji, w rozmiarach służących realizacji celu statutowego.

Mając powyższe, a także pozostałe postanowienia statutu na uwadze, Kolegium stwierdziło, że nie wskazują one, aby dopuszczenie do udziału w postępowaniu podatkowym z tytułu podatku od nieruchomości i udział na prawach strony w tym postępowaniu wynikał z celów statutowych strony skarżącej. Wskazało, że z brzmienia wniosku nie wynika, że M. G. wymaga pomocy od Fundacji z racji tego, że jest repatriantką. Nadto w celach Fundacji nie ujęto pomocy w sprawach podatkowych. Zdaniem organu fakt zawarcia z M. G. umowy użyczenia nie wpływa na kwestie opodatkowania nieruchomości. Postanowienie w umowie użyczenia, że Fundacja będzie ponosić koszty utrzymania nieruchomości, w tym podatek od nieruchomości, nie powoduje zmiany podmiotu zobowiązanego do uiszczenia podatku i nie powoduje automatycznie, że organizacja społeczna jako biorący do użyczenia ma możliwość udziału w postępowaniu podatkowym.

4. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, Fundacja złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122 o.p., poprzez zaniechanie działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności nieustalenie, czy Fundacja ma interes prawny w byciu stroną postępowania o zapłatę podatku od nieruchomości, którą zajmuje – na podstawie art. 133 o.p.;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na błędnym zastosowaniu jedynie art. 133a o.p. i jednoczesnym pominięciu art. 133 tej ustawy.

5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

6. Wyrokiem z 22 września 2021 r., I SA/Bk 308/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę.

7. Od tego wyroku Fundacja wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z 12 maja 2022 r., III FSK 5083/21, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, NSA wskazał, że sąd pierwszej instancji z powodu błędnego odkodowania treści art. 133 § 1 o.p. nie poddał analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego celem sprawdzenia, czy wynika z niego, iż Fundacja jest podmiotem wymienionym w art. 110-117c, albo czy materiał dowodowy jest wystarczający, by dokonać kwalifikacji według kryteriów określonych w tych przepisach oraz w art. 133 § 1 o.p.

NSA zwrócił uwagę na twierdzenia skarżącej, która wskazywała, że spełnia warunki z art. 114a § 1 i 1a o.p., gdyż jest użytkownikiem nieruchomości i w związku z tym odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem będącym właścicielem za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych wynikających z opodatkowania nieruchomości, powstałych podczas użytkowania. Poza tym między użytkownikiem a podatnikiem istnieją powiązania o charakterze rodzinnym, ponieważ użyczająca nieruchomość na rzecz Fundacji M. G., jest córką Prezesa tej Fundacji. W związku z tym NSA podzielił pogląd skarżącej, że zaskarżony wyrok narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122 o.p. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynika sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się też ze skarżącą, że sąd I instancji naruszył art. 33a § 1 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji postanowień statutu, a to przełożyło się na dokonanie nieprawidłowej subsumcji stanu faktycznego do normy z art. 33a § 1 o.p. NSA zwrócił uwagę na postanowienia statutu, że celem Fundacji jest m.in. udzielanie wszelkiej pomocy repatriantom i imigrantom. Podzielił przekonanie skarżącej, że w ramach "wszelkiej pomocy" mieści się każda pomoc, w tym w sprawach podatkowych. Istotne jest by była ona udzielana podmiotom wskazanym w statucie. NSA zwrócił uwagę, że skarżąca jeszcze na etapie postepowania instancyjnego twierdziła, że M. G. jest repatriantką i tej okoliczności nie zakwestionował organ odwoławczy, ani sąd I instancji. NSA przyjął więc, że dopuszczenie Fundacji do udziału w postępowaniu podatkowym w przedmiocie podatku od nieruchomości prowadzonym wobec M. G. jest uzasadnione celami statutowymi. NSA stwierdził też, że nie może zająć stanowiska odnośnie drugiej przesłanki warunkującej dopuszczenie Fundacji do udziału w tym postępowaniu, tj. dotyczącej interesu publicznego, gdyż nie wypowiedział się o niej sąd I instancji.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2022 poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.

2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu jest ocena prawidłowości odmowy uwzględnienia wniosku Fundacji o przystąpienie do udziału w sprawie podatkowej S. B. Fundacja nie zgadza się z poglądem organu, że w analizowanym przypadku nie ma zastosowania art. 133 o.p. Poza tym utrzymuje, że dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu podatkowym jest uzasadnione celami statutowymi (art. 133a o.p.). Zgodnie z art. 133 § 1 o.p., stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117c, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy.

W myśl art. 133a § 1 o.p., organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby, za jej zgodą, występować z żądaniem: 1) wszczęcia postępowania, 2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu - jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes publiczny.Stosownie do art. 133a § 2 o.p., organ podatkowy, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony (art. 133a § 3 o.p.).

4. Rozstrzygając przedmiotowy spór sąd podkreśla w pierwszym rzędzie, że jest związany oceną prawną i stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 5083/21 uchylającym wyrok tut. sądu i nie może kontrolować zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium w oderwaniu od stanowiska sądu kasacyjnego.

Zgodnie bowiem z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd kasacyjny we wspomnianym wyroku stwierdził, że sąd pierwszej instancji z powodu błędnego odkodowania treści art. 133 § 1 o.p. nie poddał analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego celem sprawdzenia, czy wynika z niego, iż Fundacja jest podmiotem wymienionym w art. 110-117c, albo czy materiał dowodowy jest wystarczający, by dokonać kwalifikacji według kryteriów określonych w tych przepisach oraz w art. 133 § 1 o.p. Tymczasem skarżąca twierdzi, że spełnia warunki z art. 114a § 1 i 1a o.p., gdyż jest użytkownikiem nieruchomości i w związku z tym odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem będącym właścicielem za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych wynikających z opodatkowania nieruchomości, powstałych podczas użytkowania. Poza tym między użytkownikiem a podatnikiem istnieją powiązania o charakterze rodzinnym, ponieważ użyczająca nieruchomość na rzecz Fundacji M. G., jest córką Prezesa tej Fundacji.

Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się też ze skarżącą, iż Sąd pierwszej instancji naruszył art. 133a § 1 o.p. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie. Sąd pierwszej instancji wykluczył bowiem udział Fundacji w postępowaniu podatkowym z tej przyczyny, że w statucie Fundacji nie ujęto pomocy w sprawach podatkowych. Podniósł, iż z wniosku nie wynika, że strona postępowania, do którego chce przystąpić Fundacja wymagała pomocy Fundacji z racji tego, że jest repatriantem.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd ten dokonał niewłaściwej interpretacji zapisów statutu, a to przełożyło się na dokonanie nieprawidłowej subsumcji stanu faktycznego do normy z art. 133a § 1 o.p. Otóż w statucie zapisano, że celem Fundacji jest m.in. udzielanie wszelkiej pomocy repatriantom i imigrantom. W ocenie NSA, nie sposób nie zgodzić się ze skarżącą, że w ramach "wszelkiej pomocy" mieści się każda pomoc, w tym w sprawach podatkowych. Istotne jest by była ona udzielana podmiotom wskazanym w statucie. Skarżąca jeszcze na etapie postepowania instancyjnego twierdziła, że M. G. jest repatriantką i tej okoliczności nie zakwestionował organ odwoławczy, ani Sąd pierwszej instancji. Również S. B. twierdzi, że jest repatriantem. Zdaniem NSA, przyjąć więc należało, że dopuszczenie Fundacji do udziału w postępowaniu podatkowym w przedmiocie podatku od nieruchomości prowadzonym wobec S. B. jest uzasadnione celami statutowymi. Odnośnie do drugiej przesłanki warunkującej dopuszczenie Fundacji do udziału w tym postępowaniu, tj. dotyczącej interesu publicznego NSA stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się w tym zakresie.

5. Uwzględniając powyższe stanowisko NSA, tut. sąd - w kontekście art. 133 o.p. oraz argumentów strony skarżącej, która twierdzi, że spełnia warunki z art. 114a § 1 i 1a o.p., gdyż jest użytkownikiem nieruchomości – pragnie zauważyć, że w aktach brak jest umowy łączącej Fundację z M. i W. G., co utrudnia ocenę jej kwalifikacji według kryteriów określonych w tych przepisach. Z uwagi na brak materiału źródłowego w oparciu, o który organ poczynił ustalenia przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd uznaje, że rozstrzygnięcie to wymyka się spod kontroli sądowej. Organ powinien zatem dołączyć do akt dokument przedmiotowej umowy i następnie ponownie przeanalizować zapisy tej umowy oraz ocenić, czy mogą one świadczyć o posiadaniu przez Fundację przymiotu strony postępowania podatkowego w rozumieniu art. 133 § 1 o.p. Sąd zauważa, że stanowisko prezentowane przez skarżącą wskazuje i potwierdza, że chodzi tu o umowę użyczenia. Zważywszy na odrębność umowy użyczenia (art. 710 i nast. Kodeksu cywilnego) oraz instytucji użytkowania (art. 252 i nast. Kodeksu cywilnego), rzeczą organu będzie zatem również ocena, czy przepis art. 133 § 1 w zw. z art. 114a o.p. odnosi się do podmiotów, które zawarły umowę użyczenia. Dopiero pogłębiona analiza postanowień umowy, na którą powołuje się Fundacja w kontekście ww. przepisów pozwoli sądowi na ocenę ewentualnego rozstrzygnięcia organu w tym zakresie (czy art. 133 o.p. ma/nie ma zastosowania w sprawie).

6. Odnosząc się natomiast do oceny zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia przesłanek do udziału Fundacji w postępowaniu podatkowym jako organizacji społecznej na zasadach wynikających z art. 133a § 1 o.p., sąd zauważa, że Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że dopuszczenie Fundacji do udziału w postępowaniu podatkowym w przedmiocie podatku od nieruchomości prowadzonym wobec S. B. jest uzasadnione celami statutowymi. W świetle art. 190 p.p.s.a. aktualnie orzekający sąd nie może z tym poglądem polemizować.

Z przepisu art. 133a § 1 o.p. wynika jednak, że przesłanki dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu, czyli: cel statutowy organizacji społecznej, który uzasadnia żądanie, oraz fakt, że za dopuszczeniem do udziału w postępowaniu przemawia interes publiczny - muszą wystąpić łącznie. W kontrolowanym przypadku organ nie wypowiedział się w ogóle w zakresie drugiej z tych przesłanek i nie ocenił, czy za dopuszczeniem Fundacji do ww. postępowania podatkowego przemawia interes publiczny. Ocena wystąpienia tej przesłanki należy do organu podatkowego. Sąd nie może zatem zając stanowiska w tej kwestii nie znając poglądu organu.

7. W świetle powyższych okoliczności sąd uznał, że doszło do naruszenia art. 122, art. 187 § 1, art. 210 § 4 o.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepisy te nakładają na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym oraz zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Z kolei uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

8. W tym stanie rzeczy sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia za podstawę przyjmując jak art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a.

9. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym wyroku oraz w wyroku NSA o sygn. III FSK 5083/21.