Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 220/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Protokolant sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 roku, poz. 260 ze zm.) oraz załącznika nr 1 pkt 1 lit. d do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 roku w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej ( Dz. U. z 2013 r. poz. 1263 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 roku, poz. 1414 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku T. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2014 r. z dnia [...] lipca 2014 roku o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 3.000 złotych,

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu [...] czerwca 2014 r. zatrzymano do kontroli zespół pojazdów składający się z samochodu osobowego marki [...] o nr rej. [...] i przyczepy kempingowej o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował T. P. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3500 kg, co ustalono na podstawie okazanych do kontroli dowodów rejestracyjnych. Podczas przejazdu ww. zespołu pojazdów po odcinku autostrady [...] węzeł P. – G. (granica państwowa) roku skaner urządzenia kontrolnego (urządzenie DSRC) zainstalowany w pojeździe służbowym Inspekcji Transportu Drogowego nie wykrył w kontrolowanym pojeździe urządzenia służącego do poboru opłaty elektronicznej (jednostki pokładowej viabox), co skutkowało zatrzymaniem tego pojazdu do kontroli drogowej. Podczas czynności kontrolnych potwierdzono, że kierowca nie posiadał w prowadzonym pojeździe zainstalowanego urządzenia viabox służącego do elektronicznego poboru opłat za przejazd płatnym odcinkiem drogi krajowej. Stwierdzono zatem, że w dniu [...] czerwca 2014 r. T. P.- poruszał się odcinkiem autostrady [...] węzeł P. – G. (granica państwowa), na którym pobiera się opłatę elektroniczną, bez jej uiszczenia.

Powyższy stan faktyczny organ ustalił na podstawie protokołu kontroli nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 roku oraz dowodów rejestracyjnych skontrolowanego zespołu pojazdów. Ponadto na podstawie pisma informacyjnego Oddziału Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w K. nr [...] z dnia [...] października 2014 r. ustalono, że w dniu [...] czerwca 2014 r. na ww. odcinku autostrady [...] ustawione były znaki informujące o podleganiu przedmiotowego odcinka pod system elektronicznego poboru opłat. Organ wyjaśnił, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 sierpnia 2014 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1112) wprowadziło zmianę nazwy odcinka autostrady [...], tj. węzeł P. - węzeł S .otrzymał brzmienie: węzeł P. – G. (granica państwowa) i został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 1 lit. d do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 roku.

GITD przytoczył treść przepisów stanowiących materialno prawną podstawę rozstrzygnięcia oraz podkreślił, że wszystkie decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej mają charakter decyzji związanych. Organ rozstrzygając sprawę, nie ma zatem możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa, o ile zaistniał określony w tym przepisie stan faktyczny.

Organ stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że stroną postępowania jest T. P., który [...] czerwca 2014 r. kierował kontrolowanym zespołem pojazdów, a pojazd, którym się poruszał nie był wyposażony w urządzenie służące do poboru opłaty elektronicznej (viaboX).

W ocenie organu, z treści art. 13 ust. 1 pkt 3 udp jasno wynika, że obowiązek uiszczania opłaty elektronicznej dotyczy pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Dopuszczalna masa całkowita to, zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 54 ww. ustawy, dopuszczalna największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze. Organ wyjaśnił, że przy określaniu dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów sumuje się dopuszczalną masę całkowitą pojazdu samochodowego (niezależnie czy jest to samochód osobowy czy samochód ciężarowy) i przyczepy lub naczepy (niezależnie od tego, czy znajduje się na niej ładunek czy nie). W niniejszej sprawie kontrolowany poruszał się zespołem pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t., co skutkowało nałożeniem kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 1 udp.

Organ uznał, że okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego i uchylenia nałożonej kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny, z powodu których opłata nie została uiszczona, nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej, bowiem kary pieniężne, wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych, są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń. Bez znaczenia są okoliczności, skutkiem których strona dopuściła się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Kara administracyjna nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej. Odpowiedzialność administracyjna przewidziana w ustawie o drogach publicznych nie jest oparta na zasadzie winy, lecz powstaje w wyniku obiektywnego stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego.

Od 1 lipca 2011 r. system poboru opłat za przejazd po drogach krajowych, oparty na kartach opłat drogowych (tzw. "winietach"), został zastąpiony przez system elektronicznego poboru opłat. Nie istnieje zatem inna forma ich poboru niż w ramach systemu elektronicznego. Wskazując na rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 133, poz. 773), organ wyjaśnił na czym polega przeprowadzanie stacjonarnej i mobilnej kontroli sprawdzającej prawidłowość uiszczenia opłaty elektronicznej oraz w jaki sposób działa system elektronicznego poboru opłat. Obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia (viabox), brak zainstalowania w pojeździe tego urządzenia, w toku wykonywania przejazdu po drogach wskazanych w załączniku nr 1 i 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., uniemożliwia uiszczenie opłaty elektronicznej i skutkuje nałożeniem kary pieniężnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 1 udp.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. P., zwany dalej skarżącym, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także decyzji ją poprzedzającej.

Podniósł zarzut naruszenia art. 2, art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie i pozostawienie w mocy decyzji rażąco naruszającej te przepisy.

W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lipca 2014 r. zostały wydane z naruszeniem szeregu konstytucyjnych zasad, w szczególności wyrażonej w art. 8 ust. 2 zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji a także zasady państwa prawa. Skarżący wskazał, że nie prowadzi działalności, której wykonywanie wymaga biegłej znajomości przepisów ustawy o drogach publicznych w zakresie odpłatności za korzystanie z dróg w zależności od tonażu pojazdu lub zespołu pojazdów. Skorzystał z drogi publicznej tylko w celu incydentalnego przejazdu na urlop wypoczynkowy samochodem osobowym z przyczepą turystyczną. Zdaniem skarżącego trudno wymagać od przeciętnego obywatela, aby wiedział, że pojazd osobowy (poniżej 3,5 tony masy) wraz z przyczepą (której dopuszczalna masa całkowita jest mniejsza niż 3,5 tony), złączone, podlegały już opłatom, bowiem naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej możliwe jest jedynie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia. W ocenie skarżącego, administracyjne kary pieniężne stanowią ingerencję państwa w prawa majątkowe jednostki, a ich wysokość powinna być oceniana przez pryzmat zasady ochrony własności i innych praw majątkowych, w związku z zasadą proporcjonalności, ustanowioną w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Kara 3000 zł jest niewspółmiernie wysoka w stosunku do przewinienia, które było jednorazowe i całkowicie niezawinione. Nakładanie tak surowych kar następuje bez indywidualizacji odpowiedzialności, jak również bez uwzględnienia możliwości finansowych ukaranego, w tym jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Inaczej bowiem powinien być taktowany incydentalny przejazd pojazdem osobowym, nie związany z działalnością zarobkową, a inaczej naruszenia, których dopuszczają się profesjonalni przewoźnicy pojazdami ciężkimi. Zrównanie wysokości tych kar stanowi oczywiste naruszenie ww. konstytucyjnej zasady.

Skarżący wskazał, że sam ustawodawca zauważył niekonstytucyjność nałożonych kar. W styczniu 2015 r. wchodzi bowiem w życie nowelizacja przepisów u.d.p. Ustawą z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych, ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym (Dz.U. z 2014 poz. 1310) wprowadza się kary pieniężne w diametralnie niższej wysokości, tj. 500 i 1.500 złotych, zamiast dotychczasowych kar w wysokości 3.000 złotych. W ocenie skarżącego, nałożone decyzje naruszają także konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że aktualne pozostaje stanowisko wyrażone w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy art. 13 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 13k ust. 1 pkt 1 oraz art. 13k ust. 4 ustawy o drogach publicznych Z przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy wynika dla korzystających z dróg publicznych obowiązek ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Opłata ta, w myśl art. 13ha ust. 1 u.d.p., jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6 tego przepisu, tj. w rozporządzeniu z dnia 22 marca 2011 r.

Należy podkreślić, że przepisy ustawy o drogach publicznych przewidują możliwość uiszczenia opłaty elektronicznej jedynie w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i w/w ustawy (art. 13hc ust. 1). Zasadą jest, że uiszczenie opłaty następuje poprzez urządzenie służące do poboru tych opłat, instalowane w pojeździe samochodowym.

Kierujący pojazdem samochodowym, wyposażonym w urządzenie do poboru opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a ww. ustawy o drogach publicznych jest obowiązany do: włączenia urządzenia podczas przejazdu po drodze, na której pobiera się opłatę (pkt 1); wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o rodzaju pojazdu (pkt 2); używania urządzenia zgodnie z przeznaczeniem (pkt 3).

Zgodnie z treścią art. 13k ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3000 zł. Kary pieniężne, o których mowa w ust. 1 i 2, nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 131 ust. 1 ww. ustawy (art. 13k ust. 4). W myśl art. 13l ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy, do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3, jeżeli jest ono wymagane, oraz nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, są uprawnieni inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego.

Nie jest sporne, że skarżący w dniu [...] czerwca 2014 r. dokonał przejazdu po odcinku autostrady [...], objętym obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy o drogach publicznych, pojazdem samochodowym, w rozumieniu art. 2 pkt 33 p.r.d. Korzystał zatem z drogi krajowej, poruszając się po niej zespołem pojazdów, tj. pojazdem wraz z przyczepą, których dopuszczalna masa całkowita przekraczała 3,5 tony. Poza sporem pozostaje także, iż przejazd ten odbywał się bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej. Przeprowadzona kontrola wykazała bowiem, że skarżący nie posiadał w samochodzie zainstalowanego urządzenia viabox, służącego do elektronicznego poboru opłat za przejazd odcinkiem płatnym.

Należy wskazać, że obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym. Obowiązujący system pozwala bowiem na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia, a co za tym idzie - brak zainstalowanego w pojeździe urządzenia viabox uniemożliwia uiszczenie opłaty elektronicznej.

GITD prawidłowo uznał zatem, że istnieje podstawa do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3000 zł, albowiem w świetle przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych zobowiązani są do uiszczania opłat elektronicznych, jeżeli poruszają się po nich m.in. zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, zaś niezbędnym warunkiem do uiszczenia opłaty jest posiadanie w samochodzie urządzenia viabox, które służy do poboru tej opłaty. Sąd zauważa przy tym, że w aktach sprawy znajduje się pismo Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w K. z dnia [...] października 2014 r. z którego treści wynika, że odcinek drogi po którym wykonywany był w dniu [...] czerwca 2014 r. przejazd bez uiszczenia należnej opłaty, był prawidłowo oznakowany znakami informacyjnymi, wskazującymi, że jest to droga płatna (znak T-34 ). Tym samym skarżący wiedział, a przynajmniej powinien wiedzieć, że po w/w odcinku przejazd jest możliwy tylko przy uiszczeniu stosownej opłaty.

Niezasadne są zarzuty naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Przepis art. 2 Konstytucji, stanowiący o państwie prawa urzeczywistniającym zasadę sprawiedliwości społecznej, nie wyłącza nakładania na obywateli obowiązków właściwymi ustawami. Nakładanie owych obowiązków ustawowych musi mieścić się w granicach wskazanych przez przepis art. 7, stanowiący odpowiednik art. 6 k.p.a., określający, iż organy władzy publicznej mogą wykonywać swoje zadania jedynie na podstawie i w granicach prawa regulującego zakres działania konkretnych organów. W rozpoznawanej sprawie organy Inspekcji Transportu Drogowego, prowadząc postępowanie i wydając decyzje na podstawie przepisów ustawy o drogach publicznych, wymienionych przepisów nie naruszyły jak również nie naruszyły przepisu art. 32 Konstytucji RP. Wszyscy bowiem obywatele (kierujący pojazdami powyżej 3,5 t DMC na drogach płatnych) są obowiązani do ponoszenia stosownych opłat. Podkreślić należy, że istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów. Konieczność zastosowania prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przewóz po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłat, które nakładają na nich przepisy ustawy o drogach publicznych, jest konsekwencją samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. Obiektywny fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji i wina nie ma tu znaczenia. Organy Inspekcji Transportu Drogowego, w toku postępowania administracyjnego, dokonują jedynie stwierdzenia faktów i jeżeli ustalą naruszenie przepisów prawa, mają obowiązek zastosowania ściśle określonych sankcji, przy uwzględnieniu tych okoliczności, które mogą znosić odpowiedzialność za powstałe naruszenia, jednakże w niniejszej sprawie okoliczności takie nie występują. Skarżący nie może skutecznie zwolnić się od obowiązku uiszczenia kary pieniężnej, podnosząc, że nie może być traktowany tak samo jak profesjonalista trudniący się na co dzień przewozem. Prezentowana argumentacja nie może bowiem prowadzić do skutku w postaci uchylenia prawidłowej decyzji nakładającej na stronę karę pieniężną za przejazd bez wymaganej opłaty elektronicznej. Brak jest przepisu prawnego uniemożliwiającego organowi odstąpienie od nałożenia kary z powyższego tytułu z powodu braku zawinienia po stronie podmiotu odpowiedzialnego z mocy ustawy za uiszczenie ww. opłaty, czyli kierującego pojazdem (art. 13k ustawy o drogach publicznych).

Z brzmienia wskazanego przepisu wynika, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku pobierania opłaty elektronicznej od celu wykonywanego przejazdu. Zatem nie ma znaczenia, w jakim celu był wykonywany kontrolowany przejazd, w szczególności, czy przejazd był realizowany w celu prywatnym, czy też w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i czy był on związany z wyjątkową sytuacją czy też nie. Sąd podziela przy tym ocenę dokonaną przez organ, że obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym, gdyż ustawodawca nie przewidział w takim wypadku żadnej możliwości odstąpienia od obowiązku nałożenia kary.

Kierujący pojazdami samochodowymi mają również bezwzględny obowiązek znajomości podstawowego zakresu przepisów dotyczących korzystania z dróg publicznych. Brak wiedzy czy też brak świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych i zasad ponoszenia opłat elektronicznych nie może być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że poczynione przez organ administracji ustalenia, w zakresie stwierdzonych podstaw do nałożenia kary pieniężnej, wynikają z prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez organ ocena tego materiału, w kontekście zastosowanych przepisów prawa materialnego, nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń. Organ oparł swoje rozstrzygnięcia na materiale dowodowym prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny. Stanowisko wyrażone w obu spornych decyzjach organ uzasadnił w sposób prawidłowy, przestrzegając zasad określonych szczegółowo przez ustawodawcę w przepisie art. 107 § 3 kpa.

Mając powyższe na uwadze wydane w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione i nie wpływające na wydane rozstrzygniecie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.