Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1026/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-06-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 1, 2 i 3, art. 246 par. 1 pkt 1 i 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi PB na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za styczeń 2013 r. wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Skarżący PB złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, cyt.

"- brak znacznych dochodów,

- utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy,

- niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...], t.j. przed wydaniem decyzji Starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej,

- obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów."

Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Żona nie osiąga żadnych przychodów. Wnioskodawca wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] miesięcznie. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta wydał w dniu [...] decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały jemu do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...]. Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadził kiedyś działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którym uchylono w.w decyzję, nadal nie może uruchomić w.w obiektu w takiej formie jak przed dniem [...]. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a.

Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że posiada rachunek bankowy w A, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący podał, że małżonka nie posiada żadnych rachunków ani lokat.

Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne:

- samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], na którym ustanowiono zastaw bankowy,

- samochód M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...],

- samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], umowa kredytu, do spłaty pozostało [...] rat,

- ciągnik B,

- naczepa cysterna, rok prod. [...], wartość rynkowa [...].

Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...], przy czym [...].

Skarżący podał, że posiada nieruchomości:

- w K: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez B sp. z o.o.,

- w B: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2 - nieruchomość nieużywana,

- nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha,

- nieruchomość przy ul. A [...] nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje.

Wnioskodawca podał, że prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Podał, że na dzień [...] zatrudniał [...] pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Wnioskodawca wskazał również, że jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże [...] przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS.

Skarżący załączył kserokopie:

- zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] o wszczęciu egzekucji na wniosek A,

- zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek C z siedzibą w P,

- zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] skierowanego do Urzędu Miejskiego o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank,

- harmonogram spłat kredytu/pożyczki – należności w restrukturyzacji, spłata w okresie [...], wysokość raty na dzień [...],

- terminarz płatności kredytu zaciągniętego w D, data pierwszej raty [...], data ostatniej raty [...], rata w wysokości [...],

- wezwanie E z dnia [...] do spłaty całego wymagalnego zadłużenia wynikającego z tytułu umowy o kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia [...],

- umowy pożyczki z dnia [...] zaciągniętej przez skarżącego w F na kwotę [...], okres spłaty [...], rata [...].

Skarżący oświadczył, że B należy do jego syna KB. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka B wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości [...] netto.

Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok [...], kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy [...]. Załączył również kopie zeznania rocznego podatkowego za [...].

Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W [...] z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł w tym czasie koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...], przy czym [...]. Natomiast w bieżącym roku, t.j. do [...] poniósł następujące koszty prowadzenia działalności rolniczej: [...].

Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego w.w wniosek, biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym.

Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, prowadzi gospodarstwo rolne, ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę w Spółce B sp. z o.o., w której pełni również funkcję prokurenta.

Skarżący posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że w [...] jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...]. Także w bieżącym roku, t.j. do [...] poniósł koszty w wysokości [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący - pomimo wezwania – nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości.

Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych przez wnioskodawcę zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Z załączonego przez skarżącego wcześniej do akt niniejszej sprawy zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...] sporządzonym na druku PIT-36L [por. karta nr [...] akt sądowych] wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Zatem z załączonych przez skarżącego do akt sprawy kserokopii dokumentów wynika, że w [...], [...] jak i w [...] odnotował stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych i kosztów zastępstwa procesowego, związanych z wniesioną przez niego skargą. Ponadto z załączonych przez wnioskodawcę zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód jego w [...] wyniósł [...], z innych źródeł [...]. Z załączonych przez wnioskodawcę deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto w wysokości [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto w wysokości [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...].

Nadto wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, wnioskodawca spłaca raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Z załączonych przez skarżącego kserokopii dokumentów wynika, że obciążenia z tego tytułu wynoszą:

- pożyczka A, rata [...],

- kredyt należności w restrukturyzacji – wysokość kapitału do spłaty na dzień [...], rata [...],

- kredyt, rata [...].

Z oświadczeń skarżącego wynika, że na obsługę kredytów i umów leasingowych przeznacza uzyskiwane z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika również, że umowy kredytowe zaciągnął na prowadzoną działalność gospodarczą. Zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek wnioskodawcy. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu skarbowego.

Skarżący określił koszty utrzymania rodziny na kwotę [...] miesięcznie. Z informacji wnioskodawcy wynika, że jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...], a zatem uzyskiwany przez niego dochód ze stosunku pracy jest niższy od kosztów miesięcznego utrzymania. Ponadto z oświadczeń skarżącego wynika, że w okresie [...] przebywał na zwolnieniu lekarskim. Skarżący nie podał w jakiej wysokości otrzymywał zasiłek chorobowy. Wobec złożonych przez skarżącego oświadczeń przyjąć zatem należy, że wydatki na miesięczne utrzymanie ponoszone są również z przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i z działalności rolniczej.

Odnośnie podmiotu B skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, [...] udziałów Spółki należy do jego syna, oraz że Spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę [...] zł netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego B (porównując przychody za rok [...] z przychodami za rok [...]), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych Wnioskodawcy osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt [...] publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie, sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów postępowania, t.j. kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego, spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego małżonki w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy.

Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.