Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1545/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 5  ust. 2a, art. 22
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Monika Sawa Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2019 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. N. (dalej jako "skarżąca") wnioskiem z 20 sierpnia 2018 r., wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę M. N. (drugie dziecko w rodzinie) na okres zasiłkowy 2018/2019.

Prezydent [...] decyzją z [...] stycznia 2019 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia podnosząc, że z wnioskiem takim wystąpili oboje rodzice, tj. skarżąca i ojciec dziecka M. N. Organ wskazał, że w dniu 24 września 2018 r. wystąpił do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej dla Dzielnicy [...] z wnioskiem o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u rodziców dziecka. Z wywiadu tego wynika, ze opieka nad dziećmi sprawowana jest przez oboje rodziców. Skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi M. i A. od pierwszej niedzieli każdego miesiąca przez dwa tygodnie, a następnie ojciec dzieci w okresie od trzeciej niedzieli miesiąca do pierwszej niedzieli miesiąca następnego, zgodnie z orzeczeniem Sądu Okręgowego [...] z [...] grudnia 2014 r. sygn. akt [...] C [...] oraz postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z [...] marca 2015 r. sygn. akt [...] ACz [...]. Każdy z rodziców w okresie pobytu u niego dzieci przygotowuje im posiłki, pomaga w odrabianiu lekcji oraz zaprowadza dzieci do szkoły, itp. Z przeprowadzonego postępowania wynika ponadto, że w dniu [...] marca 2018 r. zapadł wyrok Sądu Okręgowego [...] orzekający rozwód pomiędzy skarżącą i jej mężem, jednak został on zaskarżony do sądu wyższej instancji, w związku z czym na chwilę obecną skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z M. N., który jako pierwszy złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę M. N. na okres zasiłkowy 2018/2019. Organ zauważył dalej, że w związku ze skomplikowanym charakterem sprawy wystąpiono do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o zajęcie stanowiska wskazując, że na okres zasiłkowy 2016/2017 wydano decyzję przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego na córkę M. N. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r., który pozostając w związku małżeńskim złożył jako pierwszy wniosek o przyznanie świadczenia w organie właściwym według miejsca zamieszkania, natomiast organ właściwy według miejsca zamieszkania skarżącej odmówił jej przyznania wnioskowanego świadczenia. Z kolei w okresie zasiłkowym 2017/2018 skarżącej przyznano połowę świadczenia w wysokości [...] zł. W tej sytuacji zaistniała konieczność przyznania ojcu dzieci również kwoty [...] zł. W odpowiedzi na powyższe zapytanie Ministerstwo, w opinii z października 2017 r., wskazało, że ustalenie prawa do połowy świadczenia wychowawczego może mieć miejsce tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, co nie dotyczy niniejszej sprawy, a zatem świadczenie przyznane powinno zostać temu małżonkowi, który pierwszy złożył wniosek. Powyższe stanowisko podzieliło Biuro Prawne Urzędu [...] w swojej opinii z [...] lutego 2018 r. wskazując dodatkowo, że rodzinę tworzą aktualni, a nie byli małżonkowie. Co prawda w przedmiotowej sprawie wydane zostało postanowienie Sądu Okręgowego [...] w W. z [...] grudnia 2014 r., jednak tylko w przedmiocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia, w którym ustalono sposób sprawowania opieki nad dziećmi na czas trwania postępowania rozwodowego. Nie jest to wyrok rozwiązujący stosunek małżeństwa wraz z ustaleniem sposobu opieki nad dziećmi, a zatem dopóki orzeczenie orzekające rozwód nie stanie się prawomocne, dopóty rodzinę tworzą małżonkowie wraz z dziećmi i w związku z tym zastosowanie będzie miał art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". Mając powyższe na uwadze Prezydent [...] odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że wywiad środowiskowy potwierdził sprawowanie przez rodziców opieki naprzemiennej nad dzieckiem, a zatem brak było podstaw do zastosowania w sprawie art. 22 ustawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] maja 2019 r. utrzymało w mocy decyzję z [...] stycznia 2019 r. Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że opieka naprzemienna rodziców musi wynikać wprost z orzeczenie sądu, kwestia ta nie może natomiast podlegać ocenie ani interpretacji organów administracji. W niniejszej sprawie orzeczenia takiego natomiast nie przedłożono. Organy administracji publicznej nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dziećmi. Zagadnienie to powiązane jest ściśle z funkcjonowaniem rodziny, a zatem jest domeną prawa cywilnego, a dokładnie tej jego części, którą stanowi prawo rodzinne i opiekuńcze. W tej sytuacji prawidłowo organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie zastosowanie znalazł art. 22 ustawy, zgodnie z którym świadczenie wypłaca się temu z rodziców sprawujących opiekę, który pierwszy złożył wniosek.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wskazała, że mimo ustaleń organu w sprawie opieki naprzemiennej nad dziećmi, potwierdzonych wywiadami środowiskowymi przeprowadzonymi w miejscu zamieszkania obojga małżonków, jak również przedłożenia organowi postanowienia Sądu Okręgowego [...] w W. [...] Wydział [...] sygn. akt [...] C [...], z którego jasno wynika taka opieka, organ odmówił przyznania świadczenia wychowawczego, zaś organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na drugie dziecko w rodzinie ze względu na okoliczność, że pierwszy z wnioskiem takim, na okres zasiłkowy 2018/2019, wystąpił ojciec dziecka.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, regulujące zasady przyznawania świadczenia wychowawczego, którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Artykuł 5 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Stosownie z kolei do treści art. 13 ust. 1 ustawy ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następuje odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Zgodnie zaś z art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że zarówno matka, jak i ojciec wystąpili z wnioskiem o wypłatę świadczenia wychowawczego na córkę (przy czym pierwszy wniosek pochodził od ojca), jak również okoliczność, że w dacie orzekania przez organy dzieci przebywały pod opieką obojga rodziców (co wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz postanowienia Sądu Okręgowego [...] w W. z [...] grudnia 2014 r. sygn. akt [...] C [...], którym udzielono na czas trwania postępowania rozwodowego zabezpieczenia, ustalając sposób wykonywania opieki przez oboje rodziców).

Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest natomiast okoliczność, czy w sprawie zastosowanie znalazł przepis art. 22 ustawy, uprawniający organ do wypłaty świadczenia na rzecz rodzica, który pierwszy złożył wniosek, czy też jak chce tego skarżąca – art. 5 ust. 2a ustawy, zgodnie z którym w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Jak wynika z akt sprawy, wyrokiem z [...] marca 2018 r. sygn. akt [...] C [...] Sąd Okręgowy [...] w W. orzekł o rozwiązaniu przez rozwód związku małżeńskiego zawartego w dniu [...] sierpnia 2005 r. pomiędzy skarżącą a M. N. i powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej ojcu dzieci z ograniczeniem władzy rodzicielskiej matki. W dacie orzekania przez organy administracji publicznej wyrok ten nie był prawomocny, bowiem wniesiona została od niego przez skarżącą apelacja. W tej sytuacji prawidłowo organy uznały, że w sprawie zastosowanie znalazł przepis art. 22 ustawy i skoro nastąpił zbieg prawa rodziców do wypłaty świadczenia, zaś oboje sprawują opiekę nad dziećmi, prawo do świadczenia ustalono na rzecz rodzica, który pierwszy złożył wniosek. Skoro orzeczenie o rozwodzie nie było prawomocne, brak było podstaw do zastosowania art. 5 ust. 2a ustawy i wypłaty świadczenia wychowawczego każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc. Wskazywane natomiast przez skarżącą postanowienie zabezpieczające z [...] grudnia 2014 r. sygn. akt [...] C [...] nie rozwiązywało małżeństwa, lecz ustalało jedynie sposób sprawowania opieki nad dziećmi na czas trwania sprawy rozwodowej.

W dniu 1 sierpnia 2019 r. do akt sądowych złożono jednak prawomocny wyrok Sądu Okręgowego [...] w W. z [...] marca 2018 r. sygn. akt [...] C [...] orzekający o rozwodzie skarżącej z M. N., który zmieniony został przez Sąd Apelacyjny w W. [...] Wydział [...] wyrokiem z [...] maja 2019 r. sygn. akt [...] ACa [...] w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzono skarżącej, z ograniczeniem władzy rodzicielskiej ojca. Ustalono jednocześnie kontakty ojca z dziećmi. Mając powyższe na uwadze oraz okoliczność, że świadczenie wychowawcze dotyczyło okresu zasiłkowego 2018/2019, koniecznym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z [...] stycznia 2019 r. odmawiającej przyznania skarżącej ww. świadczenia, jako naruszającej art. 22 ustawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji zobligowany będzie do dokonania ponownej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, z uwzględnieniem treści prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego [...] w W. z [...] marca 2018 r. sygn. akt [...] C [...], zmienionego przez Sąd Apelacyjny w W. [...] Wydział [...] wyrokiem z [...] maja 2019 r. sygn. akt [...] ACa [...]. Organ na podstawie tej analizy podejmie decyzję, czy w sprawie zastosowanie znalazł art. 5 ust. 2a ustawy, a zatem czy dziecko, na które wypłacone ma być świadczenie, objęte jest opieką obojga rozwiedzionych rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.