Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 731/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 11, art. 13
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
article: art. 106 § 3, art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 13 marca 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Zbigniew Kostka sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2027/17 w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2027/17, oddalił skargę D. R. (dalej: "Skarżący") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] listopada 2016 r. Skarżący wystąpił o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego ze względu na polskie pochodzenie ojca i jego wstępnych.

Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2017 r. odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego, wskazując, że dziadek Skarżącego po imigracji do [...] przyjął tam urząd duchownego, co oznacza, że sprawował funkcję publiczną, w konsekwencji czego utracił z mocy prawa obywatelstwo polskie, na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44, z późn. zm.), a wraz z nim jego małoletni syn.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że żadne z rodziców Skarżącego w chwili jego urodzenia nie posiadało obywatelstwa polskiego. Organ wyjaśnił, że dziadek Skarżącego utracił obywatelstwo polskie po wyemigrowaniu do [...] przed uzyskaniem pełnoletności przez ojca Skarżącego w wyniku przyjęcia urzędu publicznego przez sprawowanie obowiązków rabina w gminie żydowskiej mającej siedzibę w państwie obcym. Minister podkreślił przy tym, że zgodnie z prawem polskim gminy żydowskie miały charakter publicznoprawny, w związku z czym, w ocenie organu, rabinów należało traktować jako osoby piastujące urząd publiczny.

Organ wskazał, że utrata przez dziadka Skarżącego obywatelstwa polskiego pociągała za sobą również utratę obywatelstwa przez małoletniego ojca Skarżącego. Zdaniem Ministra bez znaczenia pozostawał fakt, że ojciec Skarżącego w dacie utraty obywatelstwa przez dziadka Skarżącego zamieszkiwał jeszcze z matką i rodzeństwem w Polsce i był traktowany przez władze polskie jak obywatel polski, gdyż władze polskie nie dysponowały wówczas wiedzą o faktach skutkujących utratą obywatelstwa polskiego przez dziadka Skarżącego, a tym samym przez jego dzieci i żonę.

Po rozpoznaniu skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę. W ocenie Sądu, Skarżący nie spełniał przesłanek uzyskania obywatelstwa polskiego, gdyż żadne z jego rodziców w chwili jego urodzenia nie było obywatelem Polski. Sąd wyjaśnił, że obywatelstwo polskie przysługujące ojcu Skarżącego było związane z obywatelstwem polskim posiadanym przez dziadka Skarżącego, które zostało przez niego utracone w związku z objęciem funkcji rabina w [...], uznawanego za obcy urząd publiczny. Sąd wskazał także, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż dziadek Skarżącego wykonywał w [...] obowiązki przypisywane zarówno rabinowi, jak i kantorowi, w związku z czym brak było podstaw do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z opinii biegłego w celu ustalenia różnic między stanowiskiem wykonywanym przez rabina i kontora w religii judaistycznej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając Sądowi I instancji naruszenie:

a) art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego przez jego błędną wykładnię, która skutkowała przyjęciem, że pełnienie przez dziadka Skarżącego posługi duchownego w [...] spowodowało utratę obywatelstwa polskiego, podczas gdy nie przyjął on urzędu państwowego ani nie prowadził działalności, która mogła zaszkodzić interesom Polski;

b) art. 106 § 3 p.p.s.a. przez nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu prywatnego w postaci opinii biegłego z zakresu judaizmu, podczas gdy było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących różnic pomiędzy stanowiskiem kantora i rabina w judaizmie i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania.

Mając powyższe na uwadze, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając powyższe zarzuty, Skarżący podniósł, że jego dziadek nie pełnił funkcji rabina, a jedynie wykonywał obowiązki kantora, tj. duchownego żydowskiego odpowiedzialnego za liturgię. Wskazał, że w celu wykazania różnic między funkcjami kantora i rabina wraz ze skargą złożył opinię biegłego z zakresu judaistyki, która nie została uwzględniona w postępowaniu dowodowym przed Sądem I instancji, co doprowadziło do zatwierdzenia nieprawidłowej oceny stanu faktycznego dokonanej przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i miało decydujący wpływ na treść wydanego wyroku. W ocenie Skarżącego pozbawienie obywatelstwa nie może nastąpić w drodze wykładni rozszerzającej ani w sytuacji, gdy istnieją wątpliwości co do istotnych okoliczności sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się do zbadania zawartych w skardze zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

W pierwszej kolejności należy odnotować, że Skarżący nie sformułował zarzutów dotyczących naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest ustaleniami faktycznymi zawartymi w zaskarżonym wyroku również w zakresie uznania dziadka Skarżącego za osobę sprawującą funkcję rabina w [...]. W konsekwencji rozważania dotyczące skargi kasacyjnej należy ograniczyć do kwestii związanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwą interpretację.

Mając powyższe na uwadze, za nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Zgodnie z tym przepisem utrata obywatelstwa polskiego następuje przez nabycie obcego obywatelstwa (pkt 1) lub przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody ([...]), wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu (pkt 2). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że ocena przesłanek utraty obywatelstwa polskiego powinna następować przez pryzmat przepisów polskich. O utracie obywatelstwa mogą stanowić bowiem tylko przepisy państwa, którego obywatelstwo podlega utracie.

Z uwagi na powyższe, wskazać należy, że zgodnie z art. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 października 1927 r. o uporządkowaniu stanu prawnego w organizacji gmin wyznaniowych żydowskich na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej z wyjątkiem województwa śląskiego (Dz.U. z 1928 r. Nr 52, poz. 500) gminy wyznaniowe żydowskie stanowiły jeden Związek Religijny o charakterze publicznoprawnym. Jednocześnie to samo rozporządzenie jako urzędników wymienia rabinów i podrabinów. Oznacza to, że objęcie posady rabina w innym państwie należy uznać za objęcie urzędu publicznego, które powoduje utratę obywatelstwa polskiego w myśl art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Jednocześnie należy odnotować, że przepis art. 11 pkt 2 wspomnianej ustawy posługuje się pojęciem urzędu publicznego, a nie urzędu państwowego, co prowadzi do wniosku, że utrata obywatelstwa następuje również w przypadku gdy określona osoba objęła urząd niepaństwowy, ale o statusie publicznym. Zaznaczyć przy tym należy, że w myśl art. 46 przywołanego powyżej rozporządzenia, z zastrzeżeniem praw rabinów stowarzyszeń wyznaniowych, rabini mieli wyłączne prawo udzielania ślubów i rozwodów w obrębie swojej gminy. Mając na względzie, że udzielanie ślubów i rozwodów jest niewątpliwie wykonywaniem funkcji publicznych, sprawowanie urzędu rabina należy uznać za równoznaczne z objęciem urzędu publicznego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że zgodnie ze stanem faktycznym sprawy z ustalonym przez Sąd I instancji na podstawie wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego i załączonych do niego dokumentów dziadek Skarżącego po wyemigrowaniu do [...] sprawował jednocześnie funkcję kantora i rabina, która zgodnie z obowiązującym wtedy prawem polskim stanowiła urząd publiczny. Nie ulega zatem wątpliwości, że w przypadku dziadka Skarżącego spełnione zostały przesłanki utraty przez niego obywatelstwa polskiego. Mając jednocześnie na uwadze, że przesłanki te zostały spełnione przed osiągnięciem pełnoletniości przez ojca Skarżącego, skutki utraty obywatelstwa polskiego przez dziadka Skarżącego rozciągały się także, na podstawie art. 13 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, również na małoletniego ojca Skarżącego. W konsekwencji powyższego w przypadku Skarżącego nie zachodziły przesłanki nabycia przez niego obywatelstwa polskiego, o których mowa w art. 6 ustawy o obywatelstwie polskim z 1951 r. Tym samym uznać należało, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, a sformułowany przez niego zarzut okazał się nieuzasadniony.

Odnosząc się do zarzutu nieprzeprowadzenia przez Sąd I instancji dowodu z opinii biegłego z zakresu judaizmu, wskazać należy, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zakres postępowania dowodowego jest wyznaczony przez funkcję sądowej kontroli administracji, jaką jest ocena legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że sąd administracyjny może w toku uzupełniającego postępowania dowodowego dokonywać wyłącznie tych ustaleń, które mają wpływ na jego ocenę legalności aktu czy czynności, a jednocześnie postępowanie takie nie może prowadzić do ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, gdyż w przypadku nieustalenia pełnego stanu faktycznego sprawy przez organy administracji sąd powinien uchylić zaskarżony akt lub czynność (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05, z 17 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 508/05, czy z 3 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 544/05).

Z uwagi na powyższe wskazać należy, że wniosek dowodowy Skarżącego zmierzał do wykazania odmiennego stanu faktycznego sprawy niż ustalony przez organy administracyjne, a nie wykazania braku legalności zaskarżonej decyzji. Tym samym przeprowadzenie takiego dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. było niedopuszczalne. W konsekwencji zarzut naruszenie powyższego przepisu przez Sąd I instancji należało uznać za nieuzasadniony.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.