Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 99/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 3 ust. 1 i art. 5
journal: Dz.U. 2001 nr 124 poz 1361
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie sędzia NSA Janina Antosiewicz sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) Protokolant Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Gl 626/07 w sprawie ze skargi H. P. i J. P. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nabycie z mocy prawa nieruchomości zajętej pod drogę publiczną oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Gl 626/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zabrze z dnia [...] stycznia 2007 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nabycie z mocy prawa nieruchomości zajętej pod drogę publiczną.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Umową z dnia [...] lipca 2003 r. nieruchomość wpisana do KW [...], stanowiąca podwórze, budynki i drogę, została sprzedana małżonkom H. i J. P., którzy ujawnili swoje prawo w księdze wieczystej w dniu [...] lipca 2003 r. Następnie pismem z dnia [...] lipca 2005 r. zwrócili się do Gminy Zabrze z propozycją sprzedaży na rzecz Gminy działki zajętej pod urządzenie drogi. Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. – działając na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) - Wojewoda Śląski stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę Zabrze własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 74 m2, ujawnionej w KW [...], stanowiącej na dzień 31 grudnia 1998 r. własność H. K., a na podstawie umowy z dnia [...] lipca 2003 r. wpisanej na rzecz H. i J. P. W związku z tym, decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Prezydent Miasta Zabrze umorzył postępowanie w sprawie ustalenie i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną wskazując, że odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi – zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną - jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości, złożony od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Wniosek złożony przez małżonków P. w 2005 r. nie pochodzi od osób uprawnionych do uzyskania odszkodowania, ponieważ odszkodowanie za utraconą własność przysługuje wyłącznie właścicielowi działki. Skoro Gmina Zabrze stała się właścicielem działki nr [...] z dniem 1 stycznia 1999 r., to wnioskodawcy nie mogli nabyć prawa własności tej działki od osoby już tym prawem nie dysponującej. Rozporządzenie działką dokonane przez H. K. po dniu 31 grudnia 1998 r. było zatem bezskuteczne.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda Śląski utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji stwierdzając, że ustalenie i wypłata odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przeszły na własność Skarbu Państwa lub gminy, następuje na rzecz osób, których pozbawiono prawa własności, w oparciu o stan faktyczny i prawny nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. Po tym dniu utracili oni bowiem tytuł prawny do nieruchomości. Prawo własności działki zajętej pod drogę w dniu 31 grudnia 1998 r. przysługiwało H. K., dlatego to on, jako osoba, która utraciła prawo własności, ma prawo do odszkodowania, natomiast wnioskodawcy takiego uprawnienia nie posiadają.

Uchylając decyzje organów obu instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w zaskarżonym wyroku z dnia 10 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Gl 626/07 wskazał, iż decyzje te wydane zostały z naruszeniem art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną poprzez jego wadliwą interpretację. Skoro bowiem przedmiotowa działka zajęta jest pod drogę publiczną i na podstawie art. 73 ust. 1 powołanej ustawy z dniem 1 stycznia 1999 r. przeszła na własność Gminy Zabrze, to zgodnie z zasadami prawa cywilnego, umowa zawarta w dniu [...] lipca 2003 r. między H. K. a skarżącymi była bezskuteczna w części, w jakiej odnosiła się do przeniesienia prawa własności działki zajętej pod drogę i stanowiącej już wówczas z mocy prawa własność gminy. Skarżący na podstawie umowy zawartej w dniu [...] lipca 2003 r. nie stali się zatem właścicielami działki nr [...].

Termin "właściciel" użyty w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, jest terminem języka prawnego i prawniczego. Od dnia 1 stycznia 2001 r., który otwiera okres do składania wniosków o odszkodowanie przez właścicieli, z mocy prawa właścicielem działek zajętych pod drogi jest już Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Okoliczność ta, przy językowym podejściu zmusza do przyjęcia, że wniosek o ustalenie odszkodowania winien zostać złożony przez Skarb Państwa lub gminę, albowiem tym podmiotom przysługuje prawo własności. Jeżeli przez właściciela rozumieć zatem wyłącznie podmioty, którym przysługuje prawo własności, to za pomocą wykładni językowej nie da się uzasadnić, że wniosek ten powinien pochodzić od "poprzedniego właściciela". Takie rozumienie art. 73 ust. 4 jest dopiero wynikiem wykładni funkcjonalnej i celowościowej. Przepis ten odnosi się do instytucji odszkodowania, której zadaniem jest rekompensata uszczerbku majątkowego. Jeżeli zatem uwzględnić cel instytucji odszkodowania, wówczas można uzasadnić, że "właściciel" w rozumieniu art. 73 ust. 4 to nie "aktualny dysponent prawa własności" lecz dysponent poprzedni, ten, który poniósł szkodę, doznał uszczerbku majątkowego.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece, księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości; domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej wpisane jest zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a prawo wykreślone nie istnieje. W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe. Cytowane przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece chronią nabycie prawa osoby ujawnionej w księdze wieczystej, bez względu na to czy była ona rzeczywiście uprawniona. Skutkiem instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jest, że dopóki w księdze wieczystej nieruchomości zajętej pod drogę nie zostanie ujawnione przejście tej nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub gminy na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody, dopóty możliwe jest zbycie takiej nieruchomości przez właściciela wpisanego w dziale II księgi wieczystej. Podstawą do ujawnienia w księgach wieczystych prawa własności Skarbu Państwa lub gminy do nieruchomości zajętych pod drogi jest decyzja Wojewody. Zasada równości wszystkich uczestników obrotu prawnego wymaga, aby w równym stopniu ponosili oni ryzyko i ciężary związane ze swoimi działaniami i posiadanymi prawami. Osoby nabywające nieruchomość w wymaganej przez prawo formie i z zachowaniem aktów staranności, chronione są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Umowa sprzedaży ma charakter umowy odpłatnej, co znajduje wyraz w jej postanowieniach. Na podstawie takiej umowy kupujący zobowiązani są do zapłaty ceny za wszystkie rzeczy objęte umową.

Z aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2003 r. wynika, iż przedmiotem sprzedaży były dwie działki, w tym zajęta pod drogę, za te działki wraz z zabudowaniami została uiszczona ustalona cena. W tej sytuacji trudno twierdzić, że uszczerbek majątkowy powstał po stronie sprzedającego, za wywłaszczoną działkę uzyskał on bowiem zapłatę. Biorąc zatem pod uwagę cel instytucji odszkodowania należy uznać, że obowiązek rekompensaty winien powstać na rzecz nabywcy działki ujawnionego w księdze wieczystej. Stawianie tezy, że nabywcy działki służą roszczenia względem zbywcy nieruchomości, nie mogą stanowić dostatecznie silnego argumentu pozbawiającego taką osobę możliwości uzyskania rekompensaty od rzeczywistego beneficjenta wywłaszczenia. Dochodzenie takich roszczeń wiąże się z koniecznością podjęcia szeregu kroków faktycznych i prawnych. Upływ czasu może stanowić przy tym źródło kolejnych komplikacji, takich jak np. śmierć zbywcy. Zbywca nie posiada już w istocie interesu ekonomicznego w dochodzeniu odszkodowania. Wszystkie te okoliczności wskazują na efekt znacznego i nieuzasadnionego uprzywilejowania Skarbu Państwa lub gminy kosztem ujawnionego w księdze wieczystej nabywcy. Uzasadnia to wniosek, że właścicielem w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy, uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za działkę drogową, która z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przeszła na własność Skarbu Państwa lub gminy, jest także osoba, której prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej w wyniku zawarcia umowy sprzedaży z poprzednim właścicielem nieruchomości, i w miejsce której Skarb Państwa lub gmina wpisały swój tytuł do nieruchomości.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 grudnia 2007 r. złożył Wojewoda Śląski zarzucając naruszenie art. 73 ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, jako przepisu prawa materialnego, poprzez błędną jego wykładnię.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż treść art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nie budzi wątpliwości, z którego wynika, iż osobą uprawnioną jest tylko osoba będąca właścicielem w dniu 31 grudnia 1998r i osoba wpisana w tym czasie do księgi wieczystej. Odjęcie z mocy prawa dotychczasowym właścicielom, własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. stanowiło wywłaszczenie ex lege. Przepis ten sankcjonuje "faktycznie dokonane wywłaszczenie" nieruchomości zajętych wcześniej pod drogi publiczne. Regulacja ta, co potwierdziło orzecznictwo NSA i SN, ma charakter incydentalny i wyjątkowy, co nakazuje stosowanie reguł ścisłej wykładni tego przepisu, tak aby osiągnięty na tej podstawie rezultat nie prowadził do rozszerzenia zakresu przedmiotowego i podmiotowego tego przepisu, wynikającego z treści i celu tego unormowania. Legitymację do dochodzenia odszkodowania posiadają osoby będące właścicielami w dniu 31 grudnia 1998 r. Po tym dniu osoby te zostały pozbawione prawa własności oraz utraciły tytuł prawny do nieruchomości, a właścicielem tych nieruchomości z mocy prawa stał się podmiot publicznoprawny. Zaliczenie do osób uprawnionych spadkobierców osób, które były właścicielami nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. wydaje się oczywiste na podstawie ogólnych zasad dotyczących dziedziczenia. Istotą rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych jest wyłączenie zasady, że nikt nie może przenieść więcej praw niż sam posiada oraz uznanie za skuteczne nabycia prawa nieistniejącego. Z takiego charakteru rękojmi wynika również, że nie jest ona związana z nieważnością czynności prawnej o której mowa w art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Czynność prawna nieważna nie rodzi żadnych skutków prawnych, natomiast rękojmia jest sposobem nabycia na podstawie ważnej czynności prawnej z osobą nie mającą legitymacji prawnomaterialnej do rozporządzania prawem wpisanym do księgi wieczystej.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną udzielili H. i J. P. popierając argumentację zawartą w zaskarżonym wyroku Sądu pierwszej instancji. Skoro Gmina Zabrze nie zabezpieczyła swoich praw w księdze wieczystej, to w 2003 r. mieli ono prawo nabyć nieruchomość, za którą zapłacili ustaloną cenę i opłaty związane z ujawnieniem się w księdze wieczystej. Ponadto, Gmina pobierała cały czas podatek od nieruchomości i dopiero po 8 latach dokonała wpisu swojego prawa do księgi wieczystej, co jest niedbalstwem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej ppsa, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa.

Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutu zgłoszonego w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten zarzut za niezasadny.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872, ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody.

Według powyższego, ustawodawca postanowił odebrać z dniem 1 stycznia 1999 r. dotychczasowym właścicielom z mocy samego prawa własność nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w dniu 31 grudnia 1999 r. Odebranie prawa własności tych nieruchomości nastąpiło z dniem 1 stycznia 1999 r. na rzecz odpowiednio Skarbu Państwa lub na rzecz właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Od dnia 1 stycznia 1999 r. właścicielem nieruchomości objętych skutkami prawnymi cytowanego art. 73 ust. 1 stał się zatem Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego.

Nabycie z mocy prawa własności nieruchomości wymaga jednak potwierdzenia decyzją administracyjną wojewody, ponieważ dopiero ostateczna decyzja wojewody wydana na podstawie art. 73 ust. 3 Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej nowego stanu prawnego nieruchomości zaistniałego z dniem 1 stycznia 1999 r. Do chwili zatem, gdy wskazana decyzja wojewody nie stanie się ostateczna, a tym bardziej gdy decyzja taka w ogóle nie zostanie wydana, do nieruchomości objętej skutkami prawnymi określonymi w art. 73 ust. 1, dla której prowadzona jest księga wieczysta, mają zastosowanie wszystkie ustawowe funkcje gwarancyjne wynikające z dotychczasowego stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej.

Ujawnione dotychczas w księdze wieczystej podmioty prawa własności korzystają więc z domniemania prawnego określonego w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.), iż przysługiwanie tym podmiotom prawa własności do nieruchomości objętej tą księgą wieczystą jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to może być wyłączone wobec nieruchomości objętych skutkami prawnymi wynikającymi z art. 73 ust. 1 jedynie ostateczną decyzją wojewody wydaną na podstawie powołanego art. 73 ust. 3, ponieważ decyzja ta stanowi wyłączny dowód zmiany dotychczasowego stanu prawnego nieruchomości, zaistniałej na dzień 1 stycznia 1999 r. Z tego względu, dopóki decyzja wojewody nie stanie się ostateczna, podmiot prawa własności nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej może dokonywać czynności prawnych służących przeniesieniu tego prawa na rzecz innych podmiotów. W takiej sytuacji, do dokonanej czynności zbycia znajduje zastosowanie zarówno domniemanie prawne określone w art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, jak również rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych określona w art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, z której wynika ochrona nabycia nieruchomości od podmiotu ujawnionego w księdze wieczystej.

Samo więc zaistnienie z mocy prawa zmiany stanu prawnego nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z dniem 1 stycznia 1999 r. do chwili, gdy decyzja wojewody - wydana na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną - stała się ostateczna, nie wyłączyło ochronnej funkcji ksiąg wieczystych określonej w art. 3 i w art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Mimo bowiem, iż decyzja wojewody ma jedynie charakter deklaratoryjny, skoro nabycie prawa własności nieruchomości nastąpiło z mocy samego prawa w dacie określonej przez samego ustawodawcę, tj. w dniu 1 stycznia 1999 r., zaistnienie z tym dniem nowego stanu prawnego nieruchomości lub jej części zajętej pod drogę publiczną wymagało jednak od nowych właścicieli tych nieruchomości ujawnienia swojego prawa w księdze wieczystej, zgodnie z art. 35 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, pod rygorem ponoszenia odpowiedzialności za szkodę powstałą na skutek niewykonania tego obowiązku, bądź na skutek opieszałości w jego wykonaniu, jeżeli osoba trzecia doznała szkody na skutek nieujawnienia prawa własności w księdze wieczystej. Jakkolwiek więc dla skuteczności nabycia prawa własności nieruchomości w rozpatrywanej sprawie jego ujawnienie w księdze wieczystej nie jest konieczne, to jednak brak takiego wpisu powodował odpowiedzialność odszkodowawczą wobec osób trzecich za nieaktualność stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej, jeżeli osoby te poniosły określoną szkodę.

Ustawodawca nie zakreślił przy tym ani początkowego, ani też końcowego terminu do wystąpienia przez podmiot publicznoprawny o wydanie przez wojewodę decyzji potwierdzającej nabycie własności nieruchomości mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. Nie zwalniało to jednak tego podmiotu od uzyskania takiej decyzji niezwłocznie po ustaleniu okoliczności określonych w art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, warunkujących nabycie własności tej nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999 r., zwłaszcza iż wniosek o ustalenie odszkodowania w trybie administracyjnoprawnym za odebranie prawa własności nieruchomości mógł być złożony dopiero od dnia 1 stycznia 2001 r., a więc po upływie dwóch lat od dnia odebrania tego prawa, aby ustalenie odszkodowania nastąpiło dopiero po uprzednim stwierdzeniu odrębną decyzją wojewody, czy nieruchomość podlegała przejęciu na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

Zawarcie po dniu 1 stycznia 1999 r. umowy służącej przeniesieniu prawa własności nieruchomości objętej skutkami prawnymi określonymi w art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, w zaufaniu do ujawnionego dotychczas stanu prawnego tej nieruchomości w księdze wieczystej nie mogło stanąć na przeszkodzie powstaniu nowego stanu prawnego tej nieruchomości z mocy samego prawa na dzień 1 stycznia 1999 r. Jednakże osoba, która zawarła po dniu 1 stycznia 1999 r. umowę mającą na celu przeniesienie prawa własności tej nieruchomości z osobą ujawnioną dotychczas w księdze wieczystej, jako jej właściciel, była objęta ochroną wynikającą z art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wyrazem której jest przysługiwanie uprawnienia odszkodowawczego określonego w art. 35 ust. 2 ustawy księgach wieczystych i hipotece. Skoro bowiem ostateczna decyzja wojewody wydana na podstawie art. 73 ust. 3 powołanej ustawy stanowi wyłączny dowód nabycia własności nieruchomości przez podmioty publicznoprawne na podstawie art. 73 ust. 1 powołanej ustawy, to jako akt z zakresu administracji publicznej – chociaż mający charakter deklaratoryjny – wywołała w obrocie prawnym skutek pozbawienia nabywców możliwości powoływania się na zawartą umowę do wykonywania uprawnień właścicielskich wobec nieruchomości. Gdyby decyzja wojewody nie zaistniała w obrocie prawnym, nabywcy nieruchomości nadal uchodziliby za jej właścicieli, korzystając z pełni praw przysługujących do tej nieruchomości.

Pozbawienie decyzją wojewody skuteczności powoływania się przez nabywców nieruchomości na przysługujące prawo własności stanowi formę publicznoprawnego pozbawienia tych uprawnień, co w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oznacza w istocie wywłaszczenie, które nie może nastąpić bez słusznego odszkodowania. Przysługiwanie odszkodowania powinno zaś być rozważane przede wszystkim w ramach tych regulacji prawnych, które związane są z materialnoprawną podstawą odebrania praw do nieruchomości. Z tego względu, prawu do odszkodowania określonego w art. 35 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wobec nieujawnienia w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości powstałego od dnia 1 stycznia 1999 r. na rzecz podmiotów publicznoprawnych, powinno odpowiadać uprawnienie do ubiegania się o takie odszkodowanie na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Skoro bowiem za odebranie prawa własności nieruchomości lub jej części na podstawie art. 73 ust. 1 powołanej ustawy przysługiwało odszkodowanie ustalane w trybie administracyjnym na wniosek złożony w terminie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. – zgodnie z art. 73 ust. 1, 2 i 4 powołanej ustawy – to wniosek ten mogła złożyć również osoba, która wskutek wydania decyzji przez wojewodę na podstawie art. 73 ust. 3 powołanej ustawy, pozbawiona została prawnego skutku nabycia nieruchomości na podstawie umowy zawartej po dniu 1 stycznia 1999 r.

Taki pogląd wyrażony już został przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym przez skład siedmiu sędziów z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/09, w którym wskazano, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie jest kwestionowane, iż umowa mająca na celu przeniesienie prawa własności działki gruntu oznaczonej nr ew. 1818/167, jako zajętej pod drogę publiczną, sporządzona została w dniu 31 lipca 2003 r. i nabywcy z tej umowy zostali ujawnieni w księdze wieczystej, jako jej właściciele, przed dniem wydania decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] lipca 2006 r. stwierdzającej, że wskazana działka gruntu stała się własnością Gminy Zabrze z mocy samego prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. Nie jest również kwestionowana w sprawie okoliczność, iż nabywcy przedmiotowej działki gruntu złożyli wniosek o ustalenie odszkodowania za tę działkę gruntu w piśmie z dnia [...] lipca 2005 r. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż nabywcy ci są uprawnieni do wnioskowania o ustalenie odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, wskutek czego administracyjne postępowanie odszkodowawcze prowadzone z wniosku tych nabywców – zawartego w piśmie z dnia [...] lipca 2005 r. - nie stało się bezprzedmiotowe, dlatego nie mogło być umorzone na podstawie art. 105 kpa. Do chwili wydania decyzji przez Wojewodę Śląskiego z dnia [...] lipca 2006 r., nabywcy przedmiotowej działki gruntu byli ujawnieni w prowadzonej dla niej księdze wieczystej KW [...], jako jej właściciele. Skoro zaś dopiero skutkiem wydania decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] lipca 2006 r. nabywcy przedmiotowej działki gruntu pozbawieni zostali ochrony prawnej wynikającej z art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, to prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił przysługiwanie tym osobom prawa do odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, służącego wynagrodzeniu utraty uprawnień wynikających z umowy nabycia przedmiotowej działki gruntu zawartej w dniu [...] lipca 2003 r., gdzie utrata tych uprawnień nastąpiła tylko dlatego, iż Gmina Zabrze wystąpiła o wydanie decyzji przez Wojewodę Śląskiego dopiero po dniu ujawnienia się nabywców w księdze wieczystej, jako właściciele tej działki gruntu. Nie wystąpienie przez Gminę Zabrze do Wojewody Śląskiego o wydanie decyzji wobec przedmiotowej działki gruntu na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i w konsekwencji tego nieujawnienie w księdze wieczystej swojego prawa własności do tej działki gruntu nabytego z dniem 1 stycznia 1999 r.– stosownie do wymogu określonego w art. 35 ust. 1 ustawy księgach wieczystych i hipotece – przed zawarciem umowy przez skarżących w dniu 31 lipca 2003 r. spowodowało, iż Gmina Zabrze ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą wobec tych osób na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. z art. 35 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.