Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SO/Ol 5/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-11-18 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 §1 pkt 2,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie przed wniesieniem skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym w dniu 22 października 2015r. (data nadania przesyłki

w placówce pocztowej), a następnie uzupełnionym w dniu 4 listopada 2015r., R. G. w związku z zamiarem złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawccę formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku

i dochodach wynikało, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje miesięczne dochody netto z tytułu dopłat bezpośrednich w wysokości 1.166,67 zł (14.000,00 zł rocznie), z tytułu hektara przeliczeniowego 1.028,52 zł oraz

z pozarolniczej sezonowej działalności gospodarczej w wysokości 200 zł netto. Łączny dochód wynosi 2.395,19 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, iż ponosi następujące miesięczne koszty utrzymania z tytułu opłat w wysokości 500 zł, koszty zakupu materiałów do działalności rolniczej 150 zł, koszty podatku od nieruchomości

i rolnego 52,75 zł, koszty raty kredytu inwestycyjnego 1.600 zł. Wskazał, iż jest właścicielm domu o powierzchni 60 m2 o szacunkowej wartości 20.000 zł, nieruchomości rolnej o powierzchni 8,3313 ha, w tym nieużytki 0,38 ha o szacunkowej wartości 120.000,00 z. Ponadto posiada ciągnik "[...]", kosiarkę rotacyjną, siewnik zboża, rozrzutnik obornika który jest wykorzystywany do działalności rolniczej. Szacunkowa wartość sprzętu około 10.000,00 zł. Wnioskodawca posiada także opasy mięsne w ilości 15 sztuk o wartości około 24.000,00 zł. Ponadto jest właścicielem ciągnika "[...] wraz z prasą o wartości 160.000,00 zł wykorzystywanego do pozarolniczej działalności gospodarczej, zakupionego na raty, zadłużenie wnioskodawcy z tego tytułu wynosi 76.000,00 zł. Wnioskodawca posiada także samochód marki "[...]" rok produkcji 1997. Innego majątku nie posiada.

Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, może zostać złożony przed wszczęciem postępowania, zanim zostanie złożona skarga.

Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym, o co wnosił w niniejszej sprawie wnioskodawca, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie

i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie.

W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny, o którym mowa w przytoczonym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej

i bytowej w taki sposób, iż strona nie jest w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 844/11, publ. CBOiS). Nie wystarczy zatem wykazanie przez stronę, że poniesienie kosztów postępowania pogorszy sytuację materialną jej i jej rodziny. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych ich potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową, dlatego też powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie go od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy na wysokość dochodów wnioskodawcy (2.395 zł netto), które nie są na tyle niskie, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów sądowych. Wnioskodawca uzyskuje dochody z różnych źródeł: z tytułu dopłat bezpośrednich, z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pozarolniczej działalności gospodarczej, których wysokość, nie wymaga interwencji socjalnej mającej zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 634 zł, zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej

z dnia 12 marca 2004r. (tj. Dz.U.z 2015., poz. 163 ze zm.). Wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów przekracza również wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2015 r. na kwotę brutto 1750 zł, co daje netto 1286,17 zł. (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1220), Mając zatem na uwadze łączny dochód wnioskodawcy w wysokości 2.395 zł netto, przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, umożliwia on nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, iż uzyskiwany dochód, wobec braku osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, pozostaje do jego wyłącznej dyspozycji.

Odnosząc się do wysokości wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę przyznać należy, iż pochłaniają one uzyskiwane dochody. Wskazać jednak należy, iż zaspokojenia wszystkich wydatków nie można przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; obowiązek ten ma charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.) i dotyczy wszystkich posiadających jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody. Zauważenia wymaga, iż ponad połowę dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę pochłania rata kredytu inwestycyjnego w wysokości 1.600 zł miesięcznie. Trudno zatem uznać, że wnioskodawca nie może ponieść kosztów sądowych z uwagi na trudności finansowe, w sytuacji gdy był w stanie zakupić sprzęt do prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej tj. ciągnik o wartości 160.000,00 zł, a w konsekwencji spłacać miesięczną ratę kredytu w wyżej wskazanej wysokości. Odnosząc się zatem do rodzaju ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów wskazać należy, iż obciążenia finansowe powstałe w wyniku zaciągnięcia zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i nie mogą skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów sądowych za wnoszącego skargę. Generalnie spłacanie zobowiązań (pożyczek, kredytów)

o charakterze prywatnoprawnym rozpatrywane jest jako możliwość ponoszenia dodatkowych kosztów z budżetu wnioskodawcy. Okoliczność ta stanowi o braku podstaw do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ponieważ świadczy

o zdolności do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Zaciągnięty kredyt świadczy bowiem o zdolnościach płatniczych, ustalonych i zweryfikowanych przez wyspecjalizowane instytucje finansowe, podczas gdy zwolnienie od kosztów sądowych przyznawane jest osobom, które pomimo największych starań nie są w stanie uiścić tych kosztów ze względu na niski dochód lub jego brak, a także ze względu na brak majątku, który mógłby służyć pozyskaniu środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Ponadto zasadą jest, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak koszty sądowe, bowiem spowodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 28 września 2010 r. II OZ 908/10 publ. CBOiS). Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącego został zwiększony

o uzyskaną kwotę kredytu, która posłużyła na zakup wyspecjalizowanego sprzętu rolniczego. Warto również dodać, że kredyt inwestycyjny ze swej natury nie pogarsza sytuacji kredytobiorcy, skoro służyć ma osiągnięciu wyższego dochodu, z którego zresztą kredyt ten ma być spłacony. Nadmienić należy, iż rozpoznający wniosek nie neguje konieczności czy potrzeb wnioskodawcy w zakresie rozwoju jego działalności gospodarczej, niemniej jednak trudno zaakceptować, aby odbywało się to kosztem Skarbu Państwa, a co za tym idzie innych obywateli.

Dodatkowo wskazać należy, iż wnioskodawca posiada majątek w postaci domu oraz nieruchomości rolnej o pow. 8,3313 ha. Biorąc zatem pod uwagę stan majątkowy wnioskodawcy, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu

z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; publ. CBOiS). Ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń nie wynika, aby majątek obciążony był hipoteką, prowadzona była z niego egzekucja czy też w inny sposób ograniczona bądź niemożliwa byłaby możliwość dysponowania nim.

Nie bez znaczenia jest również fakt, iż wnioskodawca posiada majątek

w postaci inwentarza żywego tj. 15 sztuk opasów mięsnych o szacunkowej wartości około 24.000,00 zł, który może stanowić źródło potencjalnych dochodów.

Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpatrywana jest w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej jej możliwości finansowych. Przewidywana wysokość wpisu sądowego, w przypadku wniesienia skargi przez wnioskodawcę do tut. Sądu wynosić będzie 1.333 zł (od podanej wartości przedmiotu zaskarżenia 44.431,00 zł). Przyznać należy, iż nie jest to nieznaczna wysokość w porównaniu z dochodami wnioskodawcy. Biorąc jednak pod uwagę możliwości wnioskodawcy w regulowaniu zobowiązań o charakterze prywatnym wynikającym

z zaciągniętego kredytu, a także jego stan majątkowy, uznano iż wnioskodawca nie jest osobą, która pomimo największych starań nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego.

Reasumując wskazać należy, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii wnioskodawcy, nie można zaliczyć z uwagi na wysokość uzyskiwanych dochodów pozwalających na zaspokojenie kosztów bieżącego utrzymania oraz posiadany majtek nieruchomy i ruchomy. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone

i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (p. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. sygn. akt I GZ 107/05, publ. CBOiS). Ponadto, jak wskazał NSA

w postanowieniu z 10 maja 2005 r. sygn. akt II OZ 318/05 (publ. CBOiS), "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu".

Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.