Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 468/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a, art. 188
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski NSA Zofia Flasińska Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 932/10 w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz E. J. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 26 listopada 2010 r., II SA/Łd 932/10 oddalił skargę E. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że podstawą faktyczną przedmiotowego rozstrzygnięcia stało się ustalenie, iż skarżący wykonywał pracę przymusową w miejscowości [...], znajdującej się w pobliżu miejsca zamieszkania w miejscowości [...], przez okres ponad 6 miesięcy. Istotą sprawy jest zatem rozstrzygnięcie, czy organ administracji w świetle ustaleń faktycznych i prawnych, jak również wobec orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 roku, K 49/07, zasadnie odmówił skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji uznając, iż wykonywana przez stronę praca nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, o której mowa w wyroku Trybunału.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 2 ustawy, represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939 r. do 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

W cyt. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., K 49/07 orzeczono, że art. 2 pkt 2 ustawy w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. Obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, Trybunał wymienił m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze (dotyczy to zwłaszcza osób wywiezionych do części azjatyckiej ZSRR). Okoliczności te, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, nabierały szczególnego znaczenia, jeżeli weźmie się pod uwagę, że "na roboty" wywożeni byli przede wszystkim (zwłaszcza na początku okupacji) ludzie młodzi.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, zdaniem składu orzekającego, stanowisko organu, wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż strona nie spełniła przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, zasługuje na uwzględnienie. Nie budzą wątpliwości poczynione przez organ ustalenia, iż skarżący został wywieziony wraz z całą rodziną z miejscowości [...] i osiedlony w gospodarstwie rolnym w miejscowości [...], gdzie wszyscy członkowie rodziny wykonywali pracę przymusową. Powyższe znajduje potwierdzenie we wniosku skarżącego o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Okolicznością nie budzącą wątpliwości jest także ustalenie, iż strona wraz z pozostałymi członkami rodziny wykonywała pracę przymusową przez okres ponad 6 miesięcy. Niemniej jednak analizując stan faktyczny sprawy w świetle przepisów ustawy oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 roku, K 49/07, Sąd pierwszej instancji uznał, że zgodzić należy się z organem, iż skarżący nie doznał dotkliwej formy represji, o której mówi Trybunał. Wprawdzie w przywołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny przesądził, iż przyznanie świadczenia pieniężnego nie jest uzależnione od ustalenia, iż miało miejsce wywiezienie do pracy przymusowej poza granice przedwojennego państwa polskiego. Trybunał Konstytucyjny wskazał bowiem, że uzależnienie prawa do analizowanego świadczenia od kryteriów "geograficznych", przekroczenia granic państwa polskiego i wykluczenia możliwości otrzymania świadczeń przez osoby deportowane (wywiezione) do pracy przymusowej w ramach terytorium państwa polskiego, narusza zasadę równości. Istotne jest jednak, iż zdaniem Trybunału przedmiotowe świadczenie mogą otrzymywać tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem, przymusową zmianą miejsca pobytu i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska.

Jak wynika z wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego, w dniu 1 września 1939 r. skarżący mieszkał w miejscowości [...] i wraz z całą rodziną został wywieziony do miejscowości [...], oddalonej o około 3 km, gdzie wszyscy członkowie jego rodziny pracowali w gospodarstwie, w którym mieszkali. Analizując sytuację, w której znalazł się skarżący trudno stwierdzić, że został wyrwany z dotychczasowego środowiska. W dodatku skarżący został wywieziony wraz z rodziną, a niewątpliwie z uwagi na ówczesny wiek strony, około 2 lat, jest to o tyle istotne, iż nie nastąpiło oddzielenie od matki, ani zmiana warunków społecznych, klimatycznych. W ówczesnych warunkach zawieruchy wojennej, kiedy to duże grono dzieci, młodzieży, jak i ludzi dorosłych wywiezionych zostało kilka, kilkadziesiąt a nawet setki kilometrów od domu, a w szczególności rodziny, sytuacja skarżącego była niewątpliwie bardziej korzystna. Sąd nie kwestionował, że skarżący wraz z rodziną mieszkał w uwłaczających godności warunkach, nie umniejszał również skutków brutalnego traktowania, jakiego doznała cała rodzina skarżącego, jednak okoliczności te nie spełniają przesłanek represji szczególnie dotkliwej, która warunkuje otrzymanie świadczenia pieniężnego.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną, w której Sądowi I instancji zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania (art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a w szczególności:

- art. 183 § 1 w związku z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przez pominięcie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy w celu stwierdzenia, czy naruszono prawo materialne,

- art. 133 § 1 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., przez oparcie rozstrzygnięcia na własnych ustaleniach faktycznych, innych, niż podstawa faktyczna istniejąca w dacie decyzji,

- art. 141 § 4 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., przez przedstawienie stanu faktycznego sprawy w sposób sprzeczny z uzasadnieniem decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] czerwca 2010 r., a w szczególności przez przypisanie organowi administracji ustaleń, których nie poczynił, przez pominięcie uchybień organu administracji w toku dokonywania ustaleń faktycznych wynikających z naruszenia art. 7, 80, 77 § 1 i 107 § 1 k.p.a. oraz przez niejednoznaczność i niewskazanie źródła własnych ustaleń w kwestii dotyczących warunków pracy przymusowej i uciążliwości represji,

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c tej ustawy przez oddalenie skargi pomimo istnienia podstaw do uchylenia decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] czerwca 2010 r.,

2) prawa materialnego przez jego niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a w szczególności:

- art. 2 pkt 2 lit. a ustawy przez przyjęcie, że przeszkodą dla ustalenia represji jest wiek skarżącego w chwili deportacji, nierozdzielenie go z matką i niewielka odległość miejsca deportacji od poprzedniego miejsca zamieszkania, podczas gdy ustawa nie wymienia takich kryteriów,

- art. 1 Konstytucji RP, a w szczególności zasady sprawiedliwości proceduralnej, art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, a w szczególności zasad zaufania obywatela do państwa i równości wobec prawa, przez pozbawienie skarżącego prawa do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej w warunkach określonych w ustawie o świadczeniu pieniężnym w sytuacji gdy inne organy orzekające nie zaprzeczyły prawu do takich świadczeń trzem członkom rodziny skarżącego, znajdującym się w identycznej sytuacji faktycznej i prawnej.

Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu tej skargi kasacyjnej podniesiono, że w decyzji z [...] czerwca 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ustalił, iż: "strona pracowała w miejscowości [...], w pobliżu miejsca swojego zamieszkania (miejsce zamieszkania strony miejscowość Balice)." Z tak ustalonego faktu organ administracji wywiódł, że nie nastąpił fakt deportacji w rozumieniu ustawy z 31 maja 1996 r., nie przedstawiając jednak sposobu rozumowania, który doprowadził organ orzekający do tego wniosku. Uzasadnienie zawiera poza tym wyłącznie formalno-dogmatyczną wykładnię art. 2 ust. 2 lit a ustawy oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 roku, K 49/07. Wadliwość przyjętej podstawy rozstrzygnięcia była następstwem naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 80, 77 § 1 i 107 § 1 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się naruszenia tych przepisów przez organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z kolei naruszył art. 133 § 1 p.p.s.a. dokonując własnych ustaleń faktycznych w zakresie wywiezienia całej rodziny z miejscowości [...] i osiedlenia w gospodarstwie [...], gdzie wszyscy wykonywali pracę przymusową przez okres ponad 6 miesięcy. Sąd błędnie przyjmuje, że były to ustalenia organu, ponieważ pozostaje to w sprzeczności z treścią uzasadnienia decyzji. Ustalenia dokonane przez Sąd wykraczały poza podstawę faktyczną przyjętą przez organ.

Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09 Sąd zobligowany jest do kontroli faktów poprzez pryzmat zastosowanych bądź niezastosowanych przepisów postępowania, zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że impulsem do poddania kontroli prawidłowości ustalonej podstawy faktycznej może być zarzut kasacyjny naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jeżeli orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zawiera jednoznacznego stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera błędy w zakresie przedstawienia ustaleń faktycznych organu administracji (przypisując organowi administracji ustalenia, których ten nie poczynił), własne ustalenia faktyczne Sądu przedstawione są w sposób niejednoznaczny (jako okoliczności, których Sąd nie umniejsza, lub nie kwestionuje). Okoliczności powyższe uzasadniają zarzut naruszenia wskazanych przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 2 skarżący podniósł, że okolicznością pozbawioną w sprawie znaczenia prawnego jest wiek skarżącego w chwili wywiezienia. Wiek dziecka nie jest przeszkodą do ustalenia faktu deportacji, co znalazło swoje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2009 r., II OSK 701/08 zgodnie z którym o deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 31 maja 1996 roku można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót, a o represji nie decyduje wiek dziecka ani to, czy faktycznie pracowało.

Z podanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie interpretuje art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 31 maja 1996 roku, w części, w której przyjmuje, że skarżący nie był poddany represji z uwagi na wiek i nierozdzielenie z matką. Przepis ten definiuje represję jako deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, w tym także w granicach przedwojennego państwa polskiego. Ustawa, podobnie jak Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 16 grudnia 2009 roku przyjmuje, że szczególna dotkliwość pracy przymusowej związana była z przymusowym wysiedleniem osoby deportowanej. Wysiedlenie do pracy przymusowej samo przez się decyduje o uznaniu pracy przymusowej za represję uzasadniającą prawo do świadczeń z ustawy. Ustawa nie wymaga wykazania, że na tle innych przypadków deportacji do pracy przymusowej strona poddana była większej uciążliwości.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 1, art. 2 i art. 32 Konstytucji RP skarżący podkreślił, że został deportowany do pracy przymusowej razem ze swoją rodziną, w tym braćmi: W. J., Z. J. i J. J., z których każdy wystąpił o przyznanie prawa do świadczenia należnego na podstawie artykułu 2 pkt 2 lit. a ustawy. W sprawach dotyczących każdego z braci skarżącego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał decyzje odmawiające prawa do świadczeń z tych samych przyczyn. W każdej z tych spraw podstawą rozstrzygnięcia była jednakowo ustalona podstawa faktyczna i identyczne uzasadnienie prawne. Różnice pomiędzy decyzjami dotyczyły wyłącznie danych osobowych stron. Każda z decyzji zaskarżona została do właściwego miejscowo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. We wszystkich sprawach zapadły już wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu i jeden ze składów wyrokujących Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, orzekając w sprawach W. J., Z. J. i J. J. uchyliły zaskarżone decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, przyjmując, że:

- postępowanie administracyjne w tych sprawach toczyło się z naruszeniem art. 7, 77, 80 k.p.a. oraz art. 107 k.p.a. (wszystkie trzy składy orzekające),

- błędnie zastosowano fragmenty uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 roku i uchwały 7 sędziów NSA w sprawie OPS 5/98, dotyczącej zatrudnienia dziecka do pracy przymusowej w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania, a nie w innej miejscowości, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie (wyrok WSA w Opolu z 16 listopada 2010 r., II SA/Op 436/10),

- wystąpiła sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią decyzji, polegającej na przyjęciu, że strona uległa przesiedleniu do pracy przymusowej w innej miejscowości, lecz nie została deportowana (WSA w Łodzi w sprawie II SA/Łd 958/10).

Sąd wskazał, że do przyznania uprawnień wynikających z ustawy w obecnym stanie prawnym nie jest konieczne wykazanie, że strona przesiedlona została na dużą odległość od miejsca zamieszkania, ani że deportowane dziecko rozdzielone zostało z matką, czy też poddane obowiązkowi wykonywania pracy przymusowej.

Zasada sprawiedliwości proceduralnej wynika z zasady demokratycznego państwa prawnego i w dziedzinie prawa administracyjnego jest dyrektywą nakazującą takie stosowanie reguł postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, by traktować podobne przypadki podobnie. Sprawiedliwość proceduralna oznacza taką organizację procesu uzyskiwania informacji, ich analizy i podejmowania rozstrzygnięcia, która pozwala uznać wynik zastosowania procedury za sprawiedliwy. Warunkiem sprawiedliwości proceduralnej jest zapewnienie konsekwentnego stosowania i jednolitej wykładni obowiązujących przepisów. Jednolitość orzecznictwa jest gwarancją realizacji konstytucyjnej zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego w tym państwie prawa (art. 2 Konstytucji) oraz zasady równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. l Konstytucji).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Zasadny okazał się zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 2 pkt 2 lit. a ustawy.

Przede wszystkim należy podnieść, że w praworządnym (art. 7 Konstytucji RP) i demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nałożenie na stronę obowiązku lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia może nastąpić tylko na podstawie przepisu powszechnie obowiązującego (por. wyrok NSA z 17 listopada 1982 r., II SA 1474/82, publ. ONSA 1982 nr 2, poz. 107). Jednocześnie, co silnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego od samego początku jego istnienia, obowiązku obciążającego stronę lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia nie można domniemywać, gdyż to godzi w bezpieczeństwo obrotu prawnego. System obowiązujących przepisów prawnych powinien być czytelny dla jednostki, tak aby mogła ona racjonalnie pokierować swym postępowaniem (por. wyroki NSA z 29 listopada 2011 r., II OSK 1625/10, z 10 stycznia 2012 r., I OSK 2010/11, i z 2 marca 2012 r., I OSK 1843/11, I OSK 2011/11).

W zaskarżonej decyzji organ wydając decyzję o utrzymaniu w mocy wcześniejszego rozstrzygnięcia powołał się wyłącznie na fakt, że skarżący pracował "w pobliżu miejsca swojego zamieszkania", co nie pozwala uznać, ze nastąpiła deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy i z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., K 49/07. Sąd pierwszej instancji podzielając ten pogląd, dokonał błędnej wykładni cyt. przepisu interpretując rozszerzająco przesłanki zaistnienia deportacji, czym naruszył art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i niezasadnie oddalił skargę

Słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, że ustawa z 31 maja 1996 r. nie uzależnia stwierdzenia deportacji od takich okoliczności, jak odległość na jaką skarżący został wywieziony do pracy przymusowej, jego wiek, czy też rozdzielenie z rodziną. Kryterium pozostaje natomiast wywiezienie na okres co najmniej 6 miesięcy. Występowanie tej przesłanki nie jest kwestionowane w sprawie.

Przywoływany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r. dodatkowo umożliwił uznanie za deportację wywiezienie do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego. Nie jest również kwestionowane, że zaistniała "przymusowa zmiana miejsca pobytu". Skoro ustawodawca, nawet po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, nie zdecydował się doprecyzować pojęcia "deportacja", czy wyróżnić "represję szczególnie dotkliwą", Kierownik do Spraw Urzędu Kombatantów i Osób Represjonowanych nie był władny samodzielnie rozróżniać sytuację prawną osób ubiegających się o przyznanie świadczenia pieniężnego w oparciu o kryteria nieuwzględnione w ustawie. Tym samym, odmawiając przyznania świadczenia, w oparciu o błędną wykładnię art. 2 pkt 2 ustawy, organ naruszył przepis prawa materialnego w stopniu który miał wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej zauważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł zastosować art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. ponieważ jest on skierowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Sąd pierwszej instancji wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Zatem, podstawą zatem orzekania przez ten sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami, a nie tylko zaskarżona decyzja. Sąd bierze ponadto pod uwagę fakty powszechnie znane. W aktach administracyjnych znaleźć można wskazanie że odległość między miejscowościami wynosiła "około 3 km" (k. 19 akt administracyjnych). Analiza mapy z uwidocznionymi miejscowościami również prowadzi do podobnych wniosków (por. art. 106 § 4 p.p.s.a.). Z kolei w decyzji powoływano się na wykonywanie pracy przymusowej "w pobliżu miejsca zamieszkania". O deportacji całej rodziny wypowiada się z kolei skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia (k. 11 akt administracyjnych). W tym zakresie, niezasadny był więc zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. również nie mógł odnieść zamierzonego skutku, ponieważ zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wadliwość uzasadnienia wyroku może wówczas stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., kiedy uzasadnienie jest sporządzone w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z 8 lutego 2012 r., I OSK 275/11, z 5 listopada 2010 r., II OSK 1713/10, czy z 13 października 2011 r., II GSK 1059/10). W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku, wbrew skardze kasacyjnej, daje podstawę do instancyjnej kontroli orzeczenia.

Z tych względów i biorąc pod uwagę, że w toku postępowania kasacyjnego nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a stan faktyczny sprawy nie budzi zastrzeżeń, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] czerwca 2010 r. Wystarczające jest uchylenie decyzji z [...] czerwca 2010 r., ponieważ w sprawach przyznawania uprawnień do świadczenia pieniężnego w pierwszej i drugiej instancji orzeka ten sam organ.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 i 3 oraz art. 200 w zw. z art. 193 p.p.s.a. i w zw. z § 8 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).