Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 428/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2, art. 24 ust. 2, 4 i 5, art. 28 ust. 1, 2, 2a, 3 i 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 7, art. 10, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 28 października 2009 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. H S (zwany w dalszej części uzasadnienia skarżącym) zwrócił się z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W (zwanym w dalszej części uzasadnienie "Zakładem") o umorzenie należności z tytułu nieopłacenia składek ubezpieczeniowych. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że znajduje się w bardzo złej sytuacji finansowej i zdrowotnej, przebył [...], dodatkowo w [...] r. był poddany skomplikowanemu zabiegowi [...]. Skarżący wskazał, że oboje z żoną pozostają bez pracy, w miarę możliwości pomagają im [...].

W trakcie postępowania wyjaśniającego do akt zostały dołączone między innymi: kopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego z dnia [...] r., z [...] r. do [...] r., oraz z dnia [...] r., kserokopie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej ze wskazaną datą rozpoczęcia tej działalności w dniu [...] r., informacja o zawieszeniu działalności gospodarczej z dniem [...] r. skierowana do urzędu skarbowego, zawiadomienie z [...] o wysokościach rat wynikających z umowy kredytowej, pismo z dnia [...] r. z Zakładu ([...]), z którego wynika, że skarżący i jego małżonka nie posiadają przyznanego prawa do świadczeń [...], kserokopie rachunku za energię elektryczną za okres od [...] r. do [...] r. oraz akt notarialny umowy sprzedaży nieruchomości rolnej: działki gruntu o powierzchni [...] ha, zabudowanej budynkami mieszkalno-gospodarczymi z dnia [...] r., na mocy której H S wraz z M S nabyli przedmiotową nieruchomość.

W postępowaniu wyjaśniającym skarżący złożył oświadczenie o posiadanym majątku, w którym wskazał, że jest współwłaścicielem na prawach współwłasności łącznej domu położonego w B [...], nr kw [...] obciążonym kredytem hipotecznym.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek na: ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawodawcy zachodzi między innymi, gdy (art. 28 ust.3 u.s.u.s.) :

- wysokość nie opłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (aktualnie kwota ta wynosi 8,80 zł.),

- naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład potwierdził w uzasadnieniu okoliczność, że prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne zostało zakończone wydaniem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J G w dniu [...] r. postanowienia o zakończeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieściągalność. Jednak zdaniem organu pierwszej instancji przeciwko umorzeniu przemawia fakt, że zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 61 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) postępowanie egzekucyjne może zostać ponownie wszczęte w sytuacji kiedy ujawniony zostanie majątek lub źródło dochodu zobowiązanego. Natomiast skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej i nie utracił możliwości zarobkowania, istnieje zatem możliwość, iż należności z tytułu składek mogą być w przyszłości wyegzekwowane.

W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji wskazał na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Kontynuując organ przywołał § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zwanego w dalszej części uzasadnienia w skrócie rozporządzeniem, w którym określone zostały przesłanki umorzenia należności zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zakład wyraźnie jednak podkreślił, że zarówno w przypadku podejmowania decyzji na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., jak również w sytuacji wydawania rozstrzygnięcia w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia, decyzja oparta jest także na tzw. uznaniu administracyjnym, a w takim wypadku prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej skarżącego, czy też nawet wystąpienia przesłanki określonej ustawą nie występuje obowiązek umorzenia. Organ administracji wskazał, że przesłanki określone w tych przepisach mają charakter ocenny, a ich interpretacji Zakład dokonuje każdorazowo podejmując rozstrzygnięcie, po rozważeniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy.

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że z instytucji umorzenia nie można czynić powszechnie stosowanej metody, prowadzącej do braku zaległości z tytułu składek. Dokonując oceny sytuacji skarżącego Zakład wskazał, że z dokumentów medycznych przez niego złożonych wynika, że problemy zdrowotne skarżącego rozpoczęły się w [...] r., jednakże, jak podkreślił organ administracji nie stanowiły one przeszkody w rozpoczęciu w [...] r. działalności gospodarczej, która prowadzona była do [...] r. Nadto Zakład powołał się na dane znajdujące się w kompleksowym systemie informatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zaznaczył, że skarżący w latach [...] podejmował pracę zarobkową, pomimo tego nie podjął żadnych działań zmierzających do spłaty powstałego zadłużenia. Dodatkowo Zakład podkreślił, że przedstawiona przez zobowiązanego dokumentacja lekarska nie wskazuje zaleceń lub ograniczeń co do wykonywania pracy zarobkowej, nadto skarżący nie wykazał również, iż możliwości zarobkowania utraciła jego żona, która nie zarejestrowała się w P U P jako osoba bezrobotna. Nadto w opinii organu pierwszej instancji skarżący nie wskazał źródła dochodów pozwalających na pokrycie kosztów utrzymania, podkreślił jedynie, że w miarę możliwości pomagają mu [...] co w opinii organu może świadczyć, że skarżący posiada nieujawnione dochody. Mając powyższe na uwadze, jak argumentował organ, nie można uznać, iż spłata zaległości skarżącego jest w ogóle niemożliwa, tym bardziej iż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza również możliwość sukcesywnej spłaty zaległości z tytułu składek w dogodnych dla wnioskodawcy ratach dostosowanych do możliwości finansowych.

Zakład podkreślił też, że rozpoczynając działalność gospodarczą każdy, tak więc i skarżący, powinien przeprowadzić kalkulację odnośnie opłacalności tej działalności, kalkulacja ta powinna obejmować także konieczność ponoszenia wydatków związanych z opłacaniem składek, natomiast skarżący nie wykazał, iż zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych okoliczności takich jak klęska żywiołowa, zdarzenia losowe, a zatem ewentualne umorzenie byłoby niezgodne z zasadą, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę.

Podsumowując organ administracyjny wywiódł, że umorzenie zaległości skutkuje bezpowrotna utratą dochodów budżetu Państwa i przesądza o ostatecznej rezygnacji z należności budżetowych dlatego podejmując decyzję w sprawie umorzenia składek należy mieć na uwadze równość i powszechność ich opłacania oraz interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący wskazał, że w trudnej sytuacji znalazł się nie ze swojej winy, ale z powodu złej sytuacji zdrowotnej, wskazał, że w [...] r. zachorował poważnie na [...] i został zaliczony do grupy inwalidzkiej z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie otrzymał jednak świadczeń rentowych z uwagi na brak wymaganego pięcioletniego stażu pracy w dziesięcioleciu poprzedzającym jego chorobę. Skarżący wskazał, że w [...] r. otworzył [...] i na uruchomienie działalności gospodarczej zaciągnął kredyty, jednak po roku pozostał bez pracy natomiast z długami, które obecnie spłacił. Skarżący dodatkowo wskazał, że wnosi o umorzenie chociażby odsetek, natomiast należność główną jest w stanie spłacić w dogodnych ratach.

Decyzją z dnia [...] r. r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu streszczono dotychczasowy stan faktyczny sprawy, przywołano treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s, ponownie wskazano na treść § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365), przypomniano, że decyzje wydane na podstawie art. 28 u.s.u.s. stanowią rozstrzygnięcie podjęte w ramach pełnego uznania administracyjnego. Zakład stwierdził, że organ administracji wydając decyzję z dnia [...] r. Nr [...] uwzględnił prezentowaną przez stronę skarżącą argumentację, jednak biorąc pod uwagę brak odpowiedniej dokumentacji obrazującej źródła oraz wysokość dochodów gospodarstwa domowego oraz fakt, że pomimo wezwania Zakładu skarżący nie wskazał sposobu pozyskiwania środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych Zakładu przyjął, że H S posiada nieujawnione źródła dochodu. Zakład przyznał, że w [...] r. skarżący poważnie zachorował, jednak z uwagi na odmowę przyznania świadczenia rentowego zdecydował się na podjęcie działalności gospodarczej czyli w opinii Zakładu stan zdrowia skarżącego nie stanowił przeszkody do prowadzenia [...]. Organ drugiej instancji wywiódł, że niewątpliwie trudna sytuacja skarżącego nie ma charakteru nieodwracalnego i trwałego. Zdaniem organu administracji za odmową umorzenia składek przemawia okoliczność, że sam skarżący w swoim wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zadeklarował możliwość spłaty zadłużenia w miesięcznych ratach czyli wskazał, że spłata zaległych składek jest możliwa. Zakład oceniając ponownie sprawę nie znalazł przesłanek do umorzenia należności z powodu całkowitej nieściągalności, ani też przesłanek umorzenia w przypadku braku całkowitej nieściągalności. Dodatkowo w uzasadnieniu podkreślono, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności, gdyż zobowiązania z tytułu składek, wraz z odsetkami jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane przed innymi należnościami. Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej zabudowanej budynkami mieszkalno- gospodarczymi, tak więc należności z tytułu składek mogą zostać zabezpieczone poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej tej nieruchomości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję skarżący powoływał się na te same okoliczności, które wskazał we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo zarzucił decyzji organu odwoławczego błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia w tej sprawie, polegających na błędnym przyjęciu, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie można stwierdzić, że opłacenie należnych składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skoro:

- nie posiada żadnych dochodów, żyje wraz z żoną z darowizn od osób bliskich, nie posiada żadnych oszczędności, majątku ani nawet możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy, a zatem nie posiada nawet minimalnej szansy na spłatę ciążącego na nim zobowiązania, tym samym spełniając jednocześnie przesłanki uprawniające go do ubiegania się o umorzenie zobowiązań publicznoprawnych tj. z tytułu nieopłaconych składek na ZUS,

- jest osobą przewlekle chorą ([...] po [...], choroby [...] w tym choroba [...], po [...],[...], po operacji) i wymaga okresowo opieki osoby drugiej.

Jednocześnie skarżący wskazał, iż świadczenie z tytułu składek obowiązkowych na rzecz ZUS, jest świadczeniem okresowym i w myśl ustawy Kodeks cywilny uległo przedawnieniu po upływie trzech lat od chwili wymagalności. (art. 118 k.c.).

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że obecnie jest dodatkowo chory na [...], która została [...]. Do przedmiotowej skargi dołączył, między innymi kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] r., z rozpoznaniem - [...], z zastosowanym leczeniem - [...]. Dodatkowo skarżący wskazał, że jako osoba przewlekle chora w wielu przypadkach nie może polegać na publicznej służbie zdrowia , na rzecz której przez wiele lat regulował terminowo składki. Skarżący podkreślił, że jest osobą uczciwą i posiadającą wieloletni staż pracy. Przez ponad pół wieku składki opłacał regularnie i w pełnej wysokości. Jedynie przez rok wobec załamania rynku, radykalnego pogorszenia stanu zdrowia i niemożności świadczenia pracy stał się dłużnikiem ZUS. Jednak należy to traktować jako nieszczęśliwy epizod. Natomiast błędne jest także stanowisko Zakładu zawarte w zaskarżonej decyzji w zakresie dotyczącym działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącego działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko i na własny koszt, jednak zdarzenia losowe takie jak ciężkie choroby, które wystąpiły u skarżącego nie są do przewidzenia ani do wykalkulowania i nie ma ich zwyczajnie jak uniknąć. W opinii skarżącego powszechne zubożenie społeczeństwa wobec wysokoprocentowego bezrobocia i braku ofert pracy dla osób z uszczerbkiem na zdrowiu i medycznymi ograniczeniami do świadczenia pracy i spowodowane tym ułatwienia w otwieraniu firm samozatrudniających powoduje, iż to właśnie organy państwowe winny przejąć większą ochronę nad osobami, które bez własnej winy i woli stanęły na granicy bankructwa będąc bez środków dożycia.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi, dodatkowo wyjaśniając, że bezzasadny jest zarzut przedawnienia wierzytelności dotyczącej powstałego zadłużenia z tytułu nieopłaconych przez skarżącego składek oparty o przepisy kodeksu cywilnego, bowiem w tym zakresie nie mają one zastosowania, gdyż obowiązują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) określające termin przedawnienia na okres 10 lat. licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej należności z tytułu niezapłaconych składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy przyjął co następuje;

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153. poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art.1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracyjnej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne na co wskazuje treść art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr `153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a"), w tym także na decyzje wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Kryterium legalności przewidziane w art.1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzje administracyjne uchybiające prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 §1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcie dotknięte wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b) , a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c).

Podkreślenia wymaga, że wojewódzkie sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie prowadzą postępowania dowodowego we własnym zakresie, Sąd wskazuje, że jako sąd administracyjny kompetentny był więc jedynie do oceny legalności zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, nie miał natomiast uprawnień do umorzenia ww. należności zgodnie z wnioskiem skarżącego. Nie może tego uczynić nawet w przypadku uwzględnienia skargi, nie może bowiem orzekać w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków, wszelka więc argumentacja skarżącego nie mogła spowodować umorzenia przedmiotowych należności składkowych i ich pochodnych przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

Należy również podkreślić, że Sąd nie ocenia zaskarżonej decyzji z punku widzenia jej celowości czy słuszności.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, to jest oceniając czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego Sąd nie dopatrzył się naruszeń, które dawałyby podstawę do wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego.

Materialna możliwość umorzenia należności z tytułu składek przewidziana została w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s."), nadto w myśl art. 32 u.s.u.s przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych. Pod pojęciem należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s).

Analizując przepisy dotyczące umorzenia należności z tytułu składek Sąd zauważa, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s należności te mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie to stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast w art. 28 ust. 2a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia tych należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednak wyłącznie należności ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek ( art. 4 pkt 2 u.s.u.s. zawiera definicję płatnika składek). Przesłanki umorzenia należności w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu

3) składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

4) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Podkreślenia jednak w tym miejscu uzasadnienia wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1 , ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia mamy doczynienia z uznaniem administracyjnym, gdyż ustawodawca wyraźnie podkreśla, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład" (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.), "mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności" (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.), "mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Powyższe oznacza, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym czy składki powinny być umorzone czy też nie rozstrzyga nie Sąd, a Zakład, który może ale nie musi je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i § 3 rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W uchwale z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt IIUZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust.3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Wskazać także należy, że w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W szczególności Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art.107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest bowiem szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w ramach uznania administracyjnego, zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwą kontrolę ze strony sądu (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08; por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1320/01, LEX nr 137809).

Skarga w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestionowania dokonanej przez organy administracji publicznej oceny sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego.

Na podstawie analizy zebranego materiału dowodowego Sąd nie dopatrzył się jednak, aby organy nie dopełniły formalności wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego opisanej przez niego w trakcie postępowania administracyjnego. Wnioskom wyciągniętym z ustaleń co do sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny nie można zarzucić, że są dowolne. Niekwestionując trudnej sytuacji skarżącego i jego rodziny organy wskazały jednak, że sam skarżący jest współwłaścicielem wraz z małżonką nieruchomości rolnej zabudowanej budynkami mieszkalno-gospodarczymi w B, w G S K oraz, że od [...] r. skarżący nie podejmował żadnej pracy zarobkowej i nie był też zarejestrowany w U P, podobnie żona skarżącego od ustania zatrudnienia [...] r. nie jest zarejestrowana w P U P jako bezrobotna.

W opinii Sądu, nie ulega wątpliwości, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności. Ustalony w toku postępowania stan majątkowy skarżącego wskazywał bowiem na posiadanie majątku nieruchomego, a zatem i na możliwość prowadzenia egzekucji należności z tytułu składek. W tym zakresie nie było więc możliwości zastosowania instytucji uznania, o której to mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

W odniesieniu natomiast do sytuacji skarżącego ocenianej z punku widzenia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stwierdzić należy, że w uzasadnieniu decyzji odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego opisanej przez niego w trakcie postępowania administracyjnego. Wnioskom wyciągniętym z ustaleń co do sytuacji majątkowej skarżącego, nie można zarzucić, że są dowolne. Sytuacja skarżącego została rozważona w sposób wnikliwy i szczegółowy. Wszystkie elementy tej oceny znalazły odzwierciedlanie w treści uzasadnienia. Zakład dokładne poddał ocenie sytuacje zdrowotną skarżącego i prawidłowo wskazał, że z dokumentacji lekarskiej nie wynikają żadne zalecenia, ani ograniczenia co do wykonywania pracy zarobkowej. W szczególności brak jest w okolicznościach sprawy podstaw do twierdzenia, że strona nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych.

W tym miejscu uzasadnienia należy dodatkowo podkreślić, że przy podjęciu decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi być uwzględniony nie tylko interes zobowiązanego, ale również interes publiczny. W tym kontekście trzeba stwierdzić, że nadmiernie szerokie stosowanie instytucji umorzenia składek, wobec ich powszechności mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju, jak powszechnie wiadomo stale mającego problemy z niedoborem środków. Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, uwzględniając cele na które są przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobowiązane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli więc właściwy organ dostrzeże jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III S.A./Wa 2426/06, Lex nr 328891).

Tym bardziej więc obowiązkiem strony, która ubiega się o udzielenie ulgi, jest wskazanie z jakich powodów jej wniosek powinien być uwzględniony, przedstawienie dowodów na poparcie podnoszonych okoliczności i współdziałanie z organem w wyjaśnianiu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów. Z akt sprawy wynika, że skarżący pomimo, iż był wzywany do udokumentowania aktualnej sytuacji materialnej i stanu majątkowego i rodzinnego (k. 28 akt. adm.) oraz mimo, że powoływał się na trudną sytuację majątkową nie wskazał źródła dochodów pozwalających na pokrycie kosztów utrzymania, nie udokumentował ponadto w sposób wyczerpujący jakie i w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z gospodarstwem domowym.

Należy również wskazać, że z treści podnoszonych przez skarżącego okoliczności, którymi uzasadnia prośbę o umorzenie zaległych należności powstałych tytułu niepłacenia składek na ubezpieczenia społeczne wynika, że argumentem, poza stanem zdrowia skarżącego jest niepowodzenie skarżącego w prowadzeniu działalności gospodarczej. Tymczasem ponownie podkreślenia wymaga, że regulacja powołanego rozporządzenia w § 3 ust. 1-3, wymienia jako przesłankę umorzenia należności z tytułu składek sytuację, gdy ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną strona nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Brzmienie wymienionej powyżej przesłanki oraz ugruntowane na tym tle orzecznictwo sądowe wskazują, że o możliwości zastosowania wnioskowanej instytucji decyduje przede wszystkim aktualna sytuacja rodzinna, bytowa, finansowa i majątkowa płatnika, podana ocenie na dzień wydania przez organ decyzji. Należy więc uznać, że przesądzające znaczenie dla treści zapadłego rozstrzygnięcia miały okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i ekonomicznej strony. Natomiast sposób powstania zaległości z tytułu składek, wynikający z niepowodzenia działalności gospodarczej skarżącej, nie mógł automatycznie przemawiać za umorzeniem zaległych składek. Okoliczności powstania zaległości nie wpływają bowiem bezpośrednio na udzielenie bądź odmowę udzielenia umorzenia. Analizując przyczyny powstania zaległości z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób przekonujący umotywował zajęte stanowisko. Sąd przychylił się do wywiedzionej przez organ oceny, że ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę. W tym zakresie ustawodawca bowiem wiąże z posiadaniem statusu przedsiębiorcy bardziej rygorystyczny katalog wymagań. W ramach ryzyka związanego z byciem przedsiębiorcą wpisana jest bowiem odpowiedzialność za sposób prowadzenia tej działalności. Zauważyć należy, że płatnik, podejmując autonomiczne decyzje co do rozpoczęcia i prowadzenia działalności gospodarczej, ponosi ich konsekwencje. Natomiast przewidziana w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych instytucja umorzenia nie może stanowić rekompensaty za skutki finansowe tych decyzji.

(podobnie wyrok WSA w Olsztynie z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt 489/09).

W opinii Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych był uprawniony do twierdzenia, że płatnik, który nie dokonuje wpłaty należności, nie wywiązuje się z podstawowego obowiązku, który nakłada na niego ustawodawca i narusza tym samym zasadę równości obywateli odnośnie ponoszenia obciążeń na rzecz Państwa. Organ orzekający w sprawie umorzenia należności tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest bowiem zobowiązany wydając decyzję do wzięcia pod uwagę interesu ogólnospołecznego, ponieważ zasadą jest uiszczanie wszelkich zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych, z których realizowane są przecież cele ogólnospołeczne.

Nadto skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazał, że jest chory na [...] i jest po zabiegu [...]. Jednak podnoszenie tej okoliczności na etapie postępowania sądowoadministracyjnego jest spóźnione bowiem organy prowadzące postępowanie nie miały możliwości zbadać, czy istotnie ta okoliczność miała miejsce i dokonać oceny sytuacji skarżącego w świetle tej nowej okoliczności. Przypomnieć bowiem należy, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, bada jedynie zgodność z prawem zaskarżonych decyzji, czyli ocenia prawidłowość podjęcia przez organ rozstrzygnięcia w dacie decyzji na podstawie tego materiału dowodowego, którym dysponował organ.

Reasumując należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji Zakład umożliwił stronie wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego i zgłoszonych żądań, realizując tym samym prawo skarżącego do czynnego udziału w postępowaniu i dając możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Jednocześnie stwierdzić należy, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. nie ma zatem podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przyczyną uchylenia decyzji nie może być bowiem niezadowolenie strony z zawartego w niej rozstrzygnięcia nawet jeśli w jej ocenie sytuacja materialna, finansowa, życiowa uzasadniają umorzenie należności. O uchyleniu tego rodzaju decyzji nie mogą też decydować okoliczności w jakich doszło do powstania zaległości.

Nie mógł być także uwzględniony zarzut skargi o przedawnieniu przedmiotowych zaległości. Słusznie bowiem organ wskazał, że odnośnie wierzytelności, których źródłem są nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne zastosowanie mają przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych będące przepisami szczególnymi w stosunku do uregulowań kodeksu cywilnego. Obowiązująca w dacie powstania tych zaległości treść art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczę społecznych w pierwotnym brzmieniu, obowiązującym od 25 listopada 1998 r. stanowiła, że należności z tytułu składek ulęgają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5 , po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy jednak podkreślić, że do przedmiotowych zaległości skarżącego, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r. i do tego roku nie uległy przedawnieniu, znajduje zastosowanie wprowadzony z tą datą przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) art. 24 ust. 4 aktualnie obowiązującej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określający w nowym brzmieniu, że należności z tytułu składek ulęgają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, a szczególnie w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt IUZP 4/09 z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, a także w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego SK 44/03.

Na końcu Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego, skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie zadłużenia. Ponadto przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość uzyskania ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego polegającego między innymi na rozłożeniu na raty zaległych należności składkowych.

Ponieważ sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia prawa według art. 145 § 1 p.p.s.a. należało, zgodnie z dyspozycją art. 151 p.p.s.a., orzec jak w sentencji wyroku.