Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 121/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości Nr [...] z dnia [...] października 2006 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej A. P. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. ustaliła, że A. P. uzyskała z testu wyboru 189 punktów. W uzasadnieniu uchwały Komisja wskazała, że zgodnie z art. 339 ust.3 ustawy o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. nr 123 poz. 1059 ze zm.) , wynik konkursu był negatywny.

A. P. złożyła odwołanie od tej uchwały. Zarzuciła błędne ustalenie liczby poprawnie udzielonych odpowiedzi poprzez uznanie za błędne odpowiedzi na pytania nr 56, 58, 74, 121, 202 i 235 w sytuacji, gdy odpowiedzi udzielone przez nią były poprawne bądź błędne z powodu braku możliwości wyboru poprawnej odpowiedzi. Domagała się zmiany zaskarżonej uchwały poprzez uznanie za poprawne odpowiedzi na 195 z 250 pytań i ustalenie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu konkursowego.

W uzasadnieniu A. P. podniosła, że by uzyskać punkt za pytanie nr 56, które brzmiało:

"W skład przedsiębiorstwa nie wchodzą:

a. własność nieruchomości,

b. wierzytelności,

c. firma",

należało wskazać odpowiedź "c". Tymczasem twierdzenie, iż firma nie wchodzi w skład przedsiębiorstwa jest błędne z uwagi na to, że zgodnie z art. 43 4 k.c. i 43 5 k.c. firma jest oznaczeniem przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną lub prawną. Ustawodawca nie wykluczył możliwości włączenia do firmy osoby fizycznej i prawnej określeń wskazujących na przedmiot działalności, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych. W tej sytuacji firma bardzo często ma takie samo brzmienie, jak nazwa przedsiębiorstwa, stanowiąca składnik niematerialny przedsiębiorstwa na mocy art. 551 pkt 1 k.c. Tak więc nazwa przedsiębiorstwa i "nazwa" przedsiębiorcy (firma) stają się pojęciami tożsamymi. Odwołująca się przywołała na poglądy doktryny, zgodnie z którymi firma jest oznaczeniem przedsiębiorcy, czasem także oznaczeniem prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa, a zarazem jest jednym ze składników przedsiębiorstwa. Ponadto definicja przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, zawarta w art. 551 k.c., zawiera jedynie przykładowe i niewyczerpujące wyliczenie składników przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo obejmuje zatem wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, w szczególności firmę. Firma stanowi część majątku przedsiębiorcy, gdyż mieniem przedsiębiorcy są prawa majątkowe, które mu przysługują w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Firma, jako oznaczenie przedsiębiorcy i element składowy jego przedsiębiorstwa jest związana z przedsiębiorcą i nie może być zbyta. Mimo powiązania z przedsiębiorcą, firma ma własną wartość majątkową, co przesądza o jej gospodarczym znaczeniu. Potwierdzają to uregulowania zawarte między innymi w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji czy ustawie o rachunkowości.

Firma stanowi zatem niematerialny, majątkowy składnik przedsiębiorstwa. Wobec tego każda z możliwych odpowiedzi na pytanie nr 56 była odpowiedzią błędną.

W przypadku pytania nr 58 o treści:

"Prokury może udzielić:

a. spółdzielnia mieszkaniowa;

b. Jan K. - przedsiębiorca jednoosobowy;

c. spółka kapitałowa w likwidacji"

możliwe było udzielenie dwóch poprawnych odpowiedzi, co stanowiło naruszenie art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, spółdzielnia mieszkaniowa, jako osoba prawna prowadząca działalność gospodarczą i podlegająca obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego mogła udzielić prokury (odpowiedź "a"), ale nie było przeszkód, aby prokury mógł udzielić także przedsiębiorca będący osobą fizyczną (odpowiedź "b"). Uprawnienie do udzielenia prokury przysługiwało wyłącznie przedsiębiorcom podlegającym obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, przy czym w kodeksie cywilnym brak było definicji "rejestru przedsiębiorców". Zgodnie z panującym w doktrynie poglądem, za "rejestr przedsiębiorców" w rozumieniu art. 1091 k.c., należało uznać rejestr właściwy dla danego rodzaju przedsiębiorców, a więc również ewidencję działalności gospodarczej.

Rozważania te prowadzą, zdaniem skarżącej do wniosku, że w stanie prawnym z chwili przeprowadzenia egzaminu konkursowego istniała możliwość udzielania prokury przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną, jeśli tylko miał on obowiązek ujawnienia podjęcia działalności gospodarczej w ewidencji działalności gospodarczej. Wobec tego odpowiadając na pytanie nr 58 można było zaznaczyć dwie prawidłowe odpowiedzi, przy czym odwołująca się zaznaczyła jedną z nich.

W pytaniu nr 74, o brzmieniu

"Sprzedawca przesłał kupującemu za pośrednictwem przewoźnika towar do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia. W czasie przewozu towar został skradziony. Kupujący jest zobowiązany do zapłaty ceny:

a. tak, gdyż z chwilą powierzenia rzeczy przewoźnikowi doszło do wydania rzeczy sprzedanej, a tym samym przeszło na niego ryzyko przypadkowej utraty rzeczy;

b. nie, gdyż nie otrzymał towaru;

c. nie, gdyż miała miejsce kradzież, a sprzedawca odpowiada za działania lub

zaniechania przewoźnika"

odwołująca się zarzuciła błędne wskazanie odpowiedzi "a", jako odpowiedzi poprawnej, podczas gdy prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź "b". Wynikało to wprost z treści art. 544 § 2 k.c. W myśl § 1 tego artykułu, jeżeli rzecz sprzedana ma być przesłana przez sprzedawcę do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia, poczytuje się w razie wątpliwości, że wydanie zostało dokonane z chwilą, gdy w celu dostarczenia rzeczy na miejsce przeznaczenia sprzedawca powierzył ją przewoźnikowi trudniącemu się przewozem rzeczy tego rodzaju. Natomiast art. 544 § 2 k.c. stanowi, iż kupujący obowiązany jest zapłacić cenę dopiero po nadejściu rzeczy na miejsce przeznaczenia i po umożliwieniu mu zbadania rzeczy. Przepis ten stwierdza wprost, że kupujący ma obowiązek zapłaty ceny dopiero wtedy, gdy otrzymał towar i miał możliwość zbadania zakupionej rzeczy. W sytuacji, gdy sprzedawca za pośrednictwem przewoźnika przesyła kupującemu towar do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia, obowiązek zapłaty ceny przez kupującego powstaje w momencie nadejścia rzeczy na miejsce przeznaczenia i dopiero po umożliwieniu kupującemu zbadanie rzeczy. Odmienne w tym względzie stanowisko zostało wyrażone przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 23 maja 1997 r., III CZP 18/97, zgodnie z którym "w pojęciu niebezpieczeństwa, o jakim mowa w art. 548 § 1 k.c. mieści się obowiązek zapłaty przez kupującego ceny za rzecz powierzoną przez sprzedawcę przewoźnikowi, choćby przewoźnik kupującemu - odbiorcy przesyłki nie wydał". Orzeczenie to budziło jednak liczne i uzasadnione kontrowersje z uwagi na oczywistą sprzeczność z art. 544 § 2 k.c., a ponadto nie może stanowić źródła prawa. W tej sytuacji za prawidłową należy uznać odpowiedź, którą wskazała odwołująca się, a zgodną z treścią art. 544 § 2 k.c.

W ocenie A. P., prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 121, o brzmieniu

"Za zobowiązania spółki cywilnej powstałe przed dniem jej przekształcenia w spółkę jawną, wspólnicy odpowiadają po jej przekształceniu:

a. tak, jak wspólnicy spółki jawnej;

b. na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat, licząc od tego dnia;

c. na dotychczasowych zasadach w każdym czasie",

była odpowiedź oznaczona jako "a" - tak, jak wspólnicy spółki jawnej.

Wskazała, że w myśl art. 26 § 4 k.s.h. spółka cywilna, której przychody netto w każdym z dwóch ostatnich lat obrotowych osiągnęły wartość powodującą, zgodnie z przepisami o rachunkowości, obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych, musiała zostać przekształcona w spółkę jawną w terminie trzech miesięcy od zakończenia drugiego roku obrotowego. Przekształcenie takie wymagało zgłoszenia do sądu rejestrowego przez wszystkich wspólników spółki. Przepis ten był jedyną regulacją dopuszczającą przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną. Przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną było możliwe tylko i wyłącznie w przypadku, o którym mowa w art. 26 § 4 k.s.h. Z chwilą wpisu do rejestru spółka taka stawała się spółką jawną i przysługiwały jej wszystkie prawa i obowiązki stanowiące majątek wspólny wspólników. Zatem z chwilą wpisu spółki cywilnej do Rejestru Przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają za zobowiązania składające się na ich majątek wspólny, tak jak wspólnicy spółki jawnej.

Do przekształcenia takiego nie miały natomiast zastosowania przepisy art. 551-584 k.s.h., między innymi z uwagi na treść art. 1 k.s.h., określający zakres regulacji kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym "ustawa reguluje tworzenie, organizację, funkcjonowanie, rozwiązywanie, łączenie, podział i przekształcanie spółek handlowych" (art. 1 § 1 k.s.h.). Spółkami handlowymi są: spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna. Dlatego też za zobowiązania spółki cywilnej powstałe przed dniem jej przekształcenia w spółkę jawną (przed dniem wpisu do Rejestru Przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym) wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają po jej przekształceniu tak, jak wspólnicy spółki jawnej. Odwołująca się wskazała więc odpowiedź prawidłową.

Z kolei pytanie nr 202:

"W postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają odpowiednie zastosowanie przepisy:

a. kodeksu postępowania cywilnego;

b. ordynacji podatkowej;

c. kodeksu postępowania administracyjnego",

zostało wadliwie skonstruowane, bowiem dopuszczało możliwość wyboru dwóch poprawnych odpowiedzi tj. odpowiedzi "a" i odpowiedzi "c" spośród trzech możliwych do wyboru. Odpowiedź "c", z uwagi na regulację art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest bez wątpienia odpowiedzią poprawną. Jednakże sposób sformułowania pytania sprawiał, że za poprawną należało uznać także odpowiedź "a". W ocenie odwołującej przemawiały za tym uregulowania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji: art. 40 § 2, art. 12, art. 62, art. 71 § 1, art. 110g § 6 i art. 162 §1. W tej sytuacji zaznaczona przez odwołującą odpowiedź powinna była być uznana za prawidłową.

A. P. zakwestionowała także pytanie nr 235,

"Rada Unii Europejskiej:

a. jest najważniejszym organem decyzyjnym i prawodawczym Unii Europejskiej,

b. jest organem doradczym Komisji Europejskiej,

c. jest organem konsultacyjnym Rady Europy",

zarzucając brak możliwości wyboru poprawnej odpowiedzi, bowiem żadna z możliwych odpowiedzi nie była odpowiedzią poprawną. W szczególności nie była nią, wskazana jako prawidłowa w kluczu, odpowiedź "a", gdyż instytucją Unii Europejskiej nie jest Rada Unii Europejskiej, lecz Rada Europejska - mająca za zadanie wyznaczanie ogólnych kierunków rozwoju Unii Europejskiej. Rada Europejska nie posiada jednak uprawnień prawodawczych, o których mowa w odpowiedzi "a". Z uwagi na to, pytanie to powinno być punktowane niezależnie od wskazanej przez kandydata odpowiedzi.

Decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

W uzasadnieniu organ nie zgodził się z zarzutami odwołującej się. Argumentował, że na pytanie nr 56 prawidłową jest odpowiedź, zgodnie z którą w skład przedsiębiorstwa nie wchodzi firma. Nowelą z dnia 14 lutego 2003 r. do kodeksu cywilnego zmieniono treść art. 551 pkt 1 k.c. Poprzednie brzmienie tego przepisu, zgodnie z którym w skład przedsiębiorstwa wchodziła m. in. "firma (nazwa)", zastąpiono obecnie obowiązującym, stosownie do którego przedsiębiorstwo obejmuje w szczególności oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwo). Dokonana zmiana była wynikiem nowej koncepcji firmy, która w obecnym stanie prawnym została związana z osobą przedsiębiorcy (art. 43 2 § 1 k.c.). Taki też pogląd został wyrażony w doktrynie. Nowelizacja miała też na celu usunięcie występujących poprzednio trudności związanych ze zbyciem przedsiębiorstwa, w skład którego wchodziła firma. W razie uznania, że w skład przedsiębiorstwa wchodzi firma, jego zbycie musiałoby prowadzić również do zbycia firmy, co wykluczono w art. 43 9 § 1 k.c. Odmienna wykładnia jest contra legem.

Organ wskazał, że test jest oparty na obowiązujących przepisach prawa, a nie poglądach doktryny, które same w sobie mogą być różne i kontrowersyjne, a w ich przytaczaniu mogą występować nieuprawnione uproszczenia lub przeinaczenia.

W ocenie organu niewłaściwa była również argumentacja podniesiona odnośnie pytania nr 58. Prokura jest bowiem pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. W chwili wejścia w życie noweli z 14 lutego 2003 r., to jest dnia 25 września 2003 r., przedsiębiorca jednoosobowy (osoba fizyczna) był, w świetle art. 36 pkt 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym przedsiębiorcą rejestrowym. Zatem zamiarem ustawodawcy było umożliwienie udzielania prokury także przedsiębiorcom jednoosobowym. Przepis art. 36 pkt 1 ustawy o KRS miał wejść w życie z dniem 1 stycznia 2004r., jednak z tym dniem został on uchylony. Oznacza to, że przedsiębiorcy rejestrowi są w dalszym ciągu wpisywani do ewidencji działalności gospodarczej.

Taki stan potwierdza ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), która w art. 14 ust. 1 zd. 1 stanowi, że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności Gospodarczej. W świetle tego unormowania, jak również przepisów ustawy o KRS (art. 1 ust. 2 pkt 1) oraz znowelizowanego art. 139 § 3 k.p.c., który wyróżnia rejestr przedsiębiorców i ewidencję działalności gospodarczej, rejestr przedsiębiorców w rozumieniu art. 1091 §1 k.c. nie może być utożsamiany z ewidencją działalności gospodarczej. Udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru przedsiębiorców (art. 1098 § 1 k.c.). Ponadto ani obowiązujące jeszcze przepisy ustawy - Prawo działalności gospodarczej (art. 7a-7i), ani rozdział 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2007 r., nie przewidywały wpisywania do ewidencji działalności gospodarczej prokury. Te ostatnie wskazują natomiast na wpisanie stałego pełnomocnika. W konsekwencji przedsiębiorca jednoosobowy nie może udzielić prokury.

Organ nie zgodził się także z argumentami A. P. co do poprawności odpowiedzi na pytanie nr 74.

Według klucza odpowiedzi, poprawną jest odpowiedź "a", zaś odwołująca się udzieliła odpowiedzi "b". Ponieważ w art. 548 § 1 k.c. jest mowa o przypadkowej utracie, a do takiej należy również zaliczyć kradzież przesyłki, odpowiedź "a" jest poprawna, także w razie kradzieży. W piśmiennictwie podkreśla się, że przy umowie sprzedaży odpowiedzialność sprzedawcy za przewoźnika chodzi w grę tylko wówczas, gdy na nim spoczywa obowiązek dostarczenia rzeczy do miejsca zamieszkania lub siedziby kupującego, bądź do innego miejsca wskazanego w umowie. W pozostałych przypadkach przewoźnik nie jest pomocnikiem sprzedawcy, a zatem jego działania lub zaniechania są z punktu widzenia sprzedawcy "przypadkowe".

W pytaniu nie zawarto informacji, iż wysłanie przez sprzedawcę kupującemu towaru za pośrednictwem przewoźnika do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia, nastąpiło sprzecznie z zawartą przez strony umową. Pytanie w sposób dostateczny precyzowało te elementy stanu faktycznego, które uzasadniały udzielenie jako prawidłowej odpowiedzi "a" w kontekście regulacji zawartej w art. 548 § 1 k.c. w związku z art. 544 § 1 k.c. Powołanie się przez skarżącą na poglądy glosatorów jest bezskuteczne, bowiem test egzaminacyjny skonstruowany jest na obowiązujących przepisach nie zaś poglądach doktryny.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pytania nr 121, Minister Sprawiedliwości wskazał, że spółka cywilna ulega przekształceniu w spółkę jawną według reguł określonych w art. 26 § 4 - 6 k.s.h.

Wprawdzie przepisy k.s.h. nie przewidują procedury przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną, w odróżnieniu od jej przekształcenia w inne spółki (art. 551 § 2 i § 3), to jednak brak procedury przekształceniowej nie oznacza, że do przekształcenia spółki cywilnej w jawną nie stosuje się żadnych unormowań działu III tytułu IV k.s.h. Wprawdzie art. 26 § 5 zd. 3 k.s.h. odsyła do odpowiedniego tylko stosowania art. 553 § 2 i § 3 k.s.h., ale w rachubę wchodzą także przepisy art. 574 i art. 584 k.s.h., normujące odpowiedzialność wspólników spółki przekształcanej za jej zobowiązania powstałe przed dniem przekształcenia. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, dotyczącym także wspólników spółki cywilnej przekształcanej w spółkę osobową, wspólnicy spółki przekształcanej odpowiadają za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat licząc od tego dnia.

W ocenie organu nie zasługiwały na uwzględnienie także argumenty podniesione przez odwołującą się, a dotyczące pytania nr 202. Pytanie to należało do kategorii ogólnych i w żaden sposób nie odsyłało do powództw, o których mowa w przywołanych przez skarżącą przepisach. Powołane przez odwołującą się przykłady odesłań do k.p.c. dotyczyły powództw skierowanych do sądów powszechnych. Ten argument dotyczy wszystkich przytoczonych przez odwołującą się przykładów. Z uwagi na treść art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zamieszczonego w rozdziale 1 "Zasady ogólne" działu I "Przepisy ogólne", w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego pytania nr 235, organ również nie podzielił argumentacji odwołującej się. Wskazał, że Rada Europejska (szefowie państw i rządów oraz Przewodniczący KE) powinna nadawać impulsy i określać podstawowe kierunki działań i wytyczne w tej mierze. Natomiast Rada Unii Europejskiej jest najważniejszym organem kierującym pracami Unii w sferze III filara. Określana jest w tym przypadku jako Rada do spraw sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Prawidłową odpowiedzią była więc propozycja z punktu "a".

Decyzję tę A. P. zaskarżyła w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła:

1. naruszenie art. 331 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez wadliwe skonstruowanie testu egzaminacyjnego tj. sformułowanie niektórych pytań testowych w taki sposób, że udzielenie na nie poprawnej odpowiedzi wymagało znajomości dziedzin prawa wykraczających poza zakres materiału, którego znajomością musi wykazać się kandydat przystępujący do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską zgodnie z normą ww. przepisu. Udzielenie poprawnych odpowiedzi na pytania o nr 35, 37, 39, 42, 202, 208 i 209 było możliwe tylko w oparciu o znajomość przepisów ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podczas, gdy te dziedziny prawa znajdują się poza zakresem materiału, z jakiego podlega sprawdzeniu wiedza kandydata na aplikanta radcowskiego zgodnie z art. 331 ust.3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

2. naruszenie art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez uznanie przez Ministra Sprawiedliwości pytań, na które według klucza odpowiedzi udzieliła błędnych odpowiedzi, w szczególności pytań oznaczonych nr 56, 58, 74, 121, 128, 202, 235 i 249 za spełniające określony przepisem art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wymóg zaproponowania tylko jednej poprawnej odpowiedzi podczas, gdy spośród trzech możliwych odpowiedzi na ww. pytania albo żadna z odpowiedzi nie była prawdziwa, albo prawdziwe były dwie odpowiedzi albo prawdziwa była odpowiedź uznana według klucza za błędną. Powyższe skutkowało tym, że nie osiągnęła wymaganego limitu 190 punktów umożliwiającego wpisanie jej na listę aplikantów radcowskich.

3. naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. a także poprzez sformułowanie w zaskarżonej decyzji twierdzeń nie znajdujących poparcia w obowiązujących przepisach prawa.

4. naruszenie art. 12 ust. 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie zaskarżonej decyzji po upływie 76 dni od daty doręczenia Ministrowi Sprawiedliwości odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. stwierdzającej, iż udzieliła poprawnych odpowiedzi na 189 z 250 pytań uzyskując negatywny wynik egzaminu konkursowego.

Stawiając powyższe zarzuty A. P. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazała, że w odwołaniu podniosła tylko niektóre z licznych wątpliwości, jakie powzięła w związku z weryfikacją wyniku z egzaminu konkursowego. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. (P 21/02 OTK-A 2004/2/9) stwierdziła, że pytania na egzaminie na aplikację radcowską powinny dotyczyć dziedzin prawa wymienionych w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Wspomniany katalog dziedzin prawa ma charakter zamknięty, toteż umieszczenie w teście egzaminacyjnym pytań z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia, postępowania sądowoadministracyjnego oraz postępowania egzekucyjnego w administracji było niedopuszczalne. Art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w sposób wyraźny odróżnia przepisy prawa materialnego danej dziedziny prawa od przepisów procesowych tejże dziedziny, np: prawo cywilne od prawa postępowania cywilnego, prawo karne od prawa postępowania karnego, prawo administracyjne od prawa postępowania administracyjnego. Wobec tego nieuzasadnione jest twierdzenie, że przez pojęcie "prawo wykroczeń" należy rozumieć zarówno materialne prawo wykroczeń, jak i prawo regulujące postępowanie w sprawach o wykroczenia. Postępowanie w sprawach o wykroczenia nie mieści się również w ustawowym pojęciu "postępowania karnego", dlatego też prawo postępowania w sprawach o wykroczenia stanowi dziedzinę prawa, której znajomość, jako nie wymienionej w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, nie powinna kandydata obowiązywać. Włączenie do testu egzaminacyjnego pytań z dziedzin wykraczających poza wspomniane wyliczenie ogranicza szanse na uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego, naruszając tym samym słuszne interesy zdających. Taki sam skutek miało zamieszczenie w teście egzaminacyjnym pytań z postępowania sądowoadministracyjnego, będącego odrębnym od postępowania administracyjnego. Z uwagi na to pytania o nr 35, 37, 39, 42, 202, 208 i 209 nie powinny były znaleźć się w teście egzaminacyjnym, a udzielenie na nie błędnych odpowiedzi nie powinno prowadzić do negatywnych dla kandydatów skutków. W ocenie skarżącej za każde z tych pytań osoby przystępujące do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską powinny były otrzymać 1 punkt niezależnie od tego czy udzieliły poprawnej czy też błędnej odpowiedzi.

Skarżąca także podniosła, że art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowi, iż "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa (...)". Prawidłowość udzielonej odpowiedzi powinna być oceniana według obiektywnych przesłanek, zgodnie z którymi za prawidłową uznać należy taką odpowiedź, która znajduje odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach prawa. Natomiast szereg pytań testowych dotkniętych było wadami, które powodowały, że niemożliwym było udzielenie na nie jednoznacznie poprawnej odpowiedzi. Wiele pytań sformułowanych zostało w sposób niejasny i nieprecyzyjny, w tym pytania dla których prawidłowa jest więcej niż jedna odpowiedź (nr 58, 202, 249), żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie była prawidłowa (pytania nr 56, 128,235) oraz pytania dla których odpowiedź uznana za prawidłową (według klucza) jest odpowiedzią błędną (nr 74 i 121).

Omawiając pytanie nr 56, skarżąca powtórzyła argumenty przytoczone w odwołaniu. Nadto polemizując ze stanowiskiem organu wskazała, że zgodnie z art. 552 k.c. nie ma przeszkód by zbyć przedsiębiorstwo nie zbywając firmy. Podniosła również, że zadaniem testu egzaminacyjnego było sprawdzenie znajomości prawa przez kandydatów, którzy dopiero aspirują do wykonywania zawodu radcy prawnego. Tym samym w teście nie powinno się znajdować pytanie, na które odpowiedź budzi spory wśród wybitnych specjalistów.

Przy rozważaniu pytania nr 58, skarżąca właściwie ograniczyła się do powtórzenia argumentów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Dodatkowo wskazała, że w doktrynie przyjmuje się, iż art. 109 § 4 k.c. służy zapewnieniu ciągłości działalności gospodarczej w razie śmierci przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną lub utraty przez niego zdolności do czynności prawnych. W takiej bowiem sytuacji prokurent ustanowiony przez zmarłego przedsiębiorcę zapewnia nieprzerwane funkcjonowanie przedsiębiorstwa do czasu, kiedy w miejsce zmarłego przedsiębiorcy wstąpią spadkobiercy na zasadzie sukcesji ogólnej, a w wypadku ubezwłasnowolnienia - przedstawiciel ustawowy.

Kwestionując pytanie nr 74 skarżąca podniosła, że Minister Sprawiedliwości w żaden sposób nie odniósł się do brzmienia art. 544 § 2 k.c. niejako ignorując jego istnienie. Nie zgodziła się z argumentacją decyzji wskazując, że przepis art. 544 § 2 k.c. jest przepisem szczególnym, a więc zastosowanie ogólnej regulacji wyrażonej w art. 548 § 1 w zw. z art. 544 § 1 k.c. jest niedopuszczalne.

Omawiając pytania nr 121, skarżąca ponownie ograniczyła się do przytoczenia argumentów, które zawarła wcześniej w uzasadnieniu odwołania.

Z kolei pytaniu nr 128, które brzmiało:

"Jan K. sprzedał spółce partnerskiej lekarzy materiały budowlane. Za zaciągnięte zobowiązanie z tytułu zapłaty ceny odpowiada:

a. spółka partnerska solidarnie z partnerem, który zawarł umowę,

b. spółka partnerska i wszyscy partnerzy solidarnie,

c. jedynie spółka partnerska",

skarżąca zarzuciła wadliwe skonstruowanie, przejawiające się tym, że żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie jest do końca słuszna. Regulacje zawarte w art. 89 w związku z art. 22 § 2 k.s.h., przy uwzględnieniu treści art. 31 k.s.h., powodują, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika tylko w przypadku, kiedy egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. Jest to tzw. subsydiarna odpowiedzialność wspólników spółki jawnej za jej zobowiązania oznaczająca, że za zobowiązania spółki jawnej w pierwszej kolejności odpowiada sama spółka, a dopiero później jej wspólnicy. Ponieważ uznana za prawidłową odpowiedź "b" jest niepełna z punktu widzenia treści kodeksu spółek handlowych, sformułowanie pytania nr 128 naruszyło normę art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Uzasadniając zarzuty dotyczące pytania nr 202, skarżąca ponownie odwołała się do argumentów powołanych już w uzasadnieniu odwołania.

Ustosunkowując się do stanowiska zajętego przez ministra w decyzji, A. P. wskazała, że organ administracji w ogólne nie odniósł się do treści powołanych art. 12, art. 62, art. 71 § 1 i art. 162 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ograniczając się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, iż "te same argumenty dotyczą innych przytoczonych przykładów". Twierdzenie, iż wolą autorów pytań nie było sprawdzenie szczegółowej znajomości przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lecz ogólnych zasad w niej występujących, według skarżącej nie stanowiło przekonywującego argumentu. Celem egzaminu konkursowego na aplikację radcowską było bowiem sprawdzenie wiedzy kandydatów z dziedzin wymienionych wprost w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, nie zaś znajomości intencji Zespołu do spraw przygotowania pytań testowych.

Nie jest również uzasadnione twierdzenie, że przepisy k.p.c. znajdują zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jedynie w odniesieniu do powództw. Przepisy k.p.c. regulują również zasady postępowania w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej (art. 62 ww. ustawy) oraz w przypadku zbiegu postępowań zabezpieczających prowadzonych jednocześnie przez organ egzekucji administracyjnej i organ egzekucji sądownej (art. 162 § 1 ww. ustawy). Przepisy k.p.c. określają ponadto sposób, w jaki wierzyciel może wymóc na zobowiązanym wyjawienie majątku (art. 71 § 1 ustawy) oraz wskazują składniki majątku zobowiązanego zwolnione spod egzekucji administracyjnej (art. 12 ww. Ustawy).

Omawiając pytanie nr 235, skarżąca argumentowała, że Rada Unii Europejskiej, dawniej zwana Radą Ministrów jest najważniejszym organem decyzyjnym Wspólnot Europejskich (dawniej: EWWiS, EWG i Euratomu, a od 2002 r. tylko EWG i Euratomu), a nie jak ujęto w treści pytania - Unii Europejskiej. Artykuł. 7 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wyraźnie wymienia Radę UE, jako główny organ Wspólnot Europejskich. Skarżąca podkreśliła, że Wspólnot Europejskich, których organem jest Rada Unii Europejskiej, nie należy utożsamiać z Unią Europejską, z tego względu że Wspólnoty Europejskie w odróżnieniu od Unii Europejskiej wyposażone zostały w osobowość prawną (art. 210 Traktatu o WE, art. 6 ust. 2 Traktatu o EWWiS, art. 184 Traktatu o Euratomie) i są podmiotami prawa międzynarodowego zdolnymi do zawierania umów międzynarodowych. Unia Europejska natomiast nie tylko, że nie posiada podmiotowości międzynarodowej, ale również w zasadzie pozbawiona jest własnego systemu instytucjonalnego. Jedynym organem Unii Europejskiej jest Rada Europejska w skład której wchodzą głowy państw lub szefowie rządów państw członkowskich oraz przewodniczący Komisji Europejskiej. Zadania Rady Europejskiej określa szczegółowo Traktat o Unii Europejskiej podpisany 7 lutego 1992 r. w Maastricht. Wobec tego żadna z zaproponowanych odpowiedzi na pytanie nr 235 nie była odpowiedzią poprawną. W szczególności nie była nią również "uznana" za prawidłową odpowiedź "a", gdyż organem Unii Europejskiej nie jest Rada Unii Europejskiej, lecz Rada Europejska - mająca za zadanie wyznaczanie ogólnych kierunków rozwoju Unii Europejskiej. Rada Europejska nie posiada jednak uprawnień prawodawczych, o których mowa w odpowiedzi oznaczonej lit. "a".

Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że w zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości nie odniósł się do zgłoszonych przez nią zarzutów, a jedynie stwierdził, iż przedstawiona w odwołaniu argumentacja jest bezzasadna. Przytoczenie przez Ministra tezy wyrażonej w publikacji naukowej stoi w sprzeczności z twierdzeniem tegoż organu, że "test jest oparty na obowiązujących przepisach prawa, a nie na poglądach doktryny, które same w sobie mogą być różne i kontrowersyjne, a w ich przytaczaniu mogą występować nieuprawnione uproszczenia i przeinaczenia"

Skarżąca zakwestionowała również pytanie nr 249:

"Radca prawny jest obowiązany kierować się przy wykonywaniu zawodu:

a. wyłącznie przepisami prawa,

b. wyłącznie przepisami prawa oraz zasadami etyki radcy prawnego,

c. wyłącznie przepisami prawa, zasadami etyki radcy prawnego, dobrymi obyczajami przyjętymi przez radców prawnych oraz postanowieniami zawartymi w uchwałach samorządu'', wskazując, że można na nie udzielić więcej niż jednej poprawnej odpowiedzi. Za poprawną można było uznać nie tylko odpowiedź oznaczoną jako "c", ale również i literą "b".

Ponadto A. P. zarzuciła, że naruszenie art. 7 k.p.a. wywołane zostało tym, że wszelkie wątpliwości dotyczące zakresu materiału oraz wadliwie skonstruowanych pytań powinny być rozpoznawane na korzyść przystępujących do egzaminu konkursowego. Natomiast nieuwzględnienie zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skutkowało utrzymaniem w mocy aktu, który błędnie ustalając osiągnięty przez skarżącą rezultat punktowy, rażąco naruszał jej słuszny interes. Gdyby bowiem Minister przychylił się do zgłoszonych przez skarżącą zarzutów, wynik egzaminu byłby pozytywny i spełnione zostałyby wszystkie przesłanki umożliwiające wpisanie skarżącej na listę aplikantów radcowskich.

Dodatkowo wskazała na naruszenie zasady nemo iudex causa sua przez to, że weryfikacji zakwestionowanych pytań testowych dokonywał ten sam zespół, który na zlecenie Ministra Sprawiedliwości pytania te przygotowywał. Skoro to Minister Sprawiedliwości powołał zespół przygotowujący zakwestionowane pytania, to oczywiste że nie był on zainteresowany ujawnianiem ich wadliwości.

Naruszenie art. 12 ust. 1 i 2 k.p.a. skarżąca uzasadniała tym, że powołany przepis formułuje zasadę szybkości i prostoty postępowania, która oznacza, że organ administracji publicznej powinien załatwić sprawę w możliwie najprostszy i najszybszy sposób. Uzupełnieniem powyższej zasady jest art. 35 k.p.a., który precyzyjnie określa terminy, w jakich organ administracji powinien załatwić skierowana do niego sprawę. W świetle regulacji art. 35 § 2 k.p.a., odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej powinno zostać rozpatrzone przez Ministra Sprawiedliwości niezwłocznie po jego wpłynięciu do Ministerstwa. Natomiast organ wydał decyzję dopiero po upływie 76 dni od daty doręczenia odwołania, a doręczono ją skarżącej po blisko 80 dniach od daty wniesienia odwołania.

W odpowiedzi na skargę, Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie.

Organ administracji podtrzymał zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji twierdzenie, że pytania testowe na egzamin konkursowy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, pozwalający na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Za chybiony uznał organ zarzut skarżącej, że rozpoznając odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej organ administracyjny naruszył art. 7 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów zgłoszonych w odwołaniu od uchwały, a także sformułowanie w zaskarżonej decyzji twierdzeń nie znajdujących poparcia w obowiązujących przepisach prawa jako, że skarżąca nie wskazała jakie konkretnie zarzuty zostały pominięte w skarżonej decyzji oraz które sformułowania nie znajdują poparcia w obowiązujących przepisach prawa, co uniemożliwia odniesienie się do tego zarzutu. Natomiast analiza odwołania skarżącej i decyzji organu wskazuje, że organ ten odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą.

Zarzut skarżącej, że błędem jest weryfikowanie kwestionowanych pytań testowych przez ten sam zespół, który przygotowywał te pytania jest bezzasadny. Odwołanie rozpoznane bowiem zostało przez Ministra Sprawiedliwości jako organu administracyjnego i ten organ wyłącznie dokonał weryfikacji skarżonej uchwały oraz oceniał zarzuty skarżącej, a nie zespół, który przygotowywał pytania na egzamin konkursowy.

Natomiast w kwestii zarzutu naruszenia przepisu art. 12 § 2 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji po upływie 76 dni od daty doręczenia Ministrowi Sprawiedliwości odwołania od uchwały, organ stwierdził, że choć istotnie w mysi art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej powinny działać sprawnie, wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, to w myśl art. 12 § 2 k.p.a. niezwłocznie powinny być załatwione sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień.

Rozpoznanie odwołania A. P. nie było możliwe w krótkim czasie, albowiem w tym celu trzeba było zwrócić się do właściwej Izby Radców Prawnych o nadesłanie akt osobowych skarżącej, w których był między innymi test i karta odpowiedzi, należało zapoznać się z protokołem Komisji Egzaminacyjnej z przebiegu egzaminu, kartą odpowiedzi, dokonać ponownego przeliczenia punktów, przeanalizować ponownie pytania w kontekście zarzutów podniesionych w odwołaniu. Do organu wpłynęło w krótkim czasie ponad 650 tego typu odwołań i rozpoznawane były one według kolejności wpływu.

Organ podniósł, że wskazane w art. 35 k.p.a. terminy pozwalają na odstępstwo od zasady niezwłocznego załatwiania sprawy w sytuacjach kiedy występują sprawy wymagające postępowania wyjaśniającego, czy sprawy szczególnie skomplikowane, a do takich należała sprawa A. P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna.

Stosownie do art. 33- ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, (...) z zakresu prawa (...). Rozumieć przez to należy, iż pytania i odpowiedzi oparte są na odpowiednich przepisach prawa, aczkolwiek niektóre z nich sięgały do wiedzy ogólnej kandydata, na przykład pytanie nr 227 czy 228. Nie zmienia to jednakże faktu, że odpowiedzi na pytania dotyczące wiedzy wynikającej z przepisów prawa powinny mieć swoje umocowanie we właściwych przepisach. Dla organu administracji było to oczywiste, gdyż jak podkreślał, "test jest oparty na obowiązujących przepisach prawa, a nie poglądach doktryny, które same w sobie mogą być różne i kontrowersyjne, a w ich przytaczaniu mogą występować nieuprawnione uproszczenia lub przeinaczenia".

Należy więc zauważyć, iż uzasadnienie zawarte w decyzji co do prawidłowości odpowiedzi na pytanie nr 235 stoi w sprzeczności z powyższym stwierdzeniem organu administracji. Minister Sprawiedliwości uzasadniał bowiem prawidłowość odpowiedzi na to pytanie publikacją Jana Barcza - "Prawo Unii Europejskiej. Zagadnienia systemowe", Warszawa 2003 r. str. 119. Nie wymaga zatem szczegółowej argumentacji, iż publikacja ta nie może zastąpić przepisu prawa, który byłby podstawą stwierdzającą poprawność odpowiedzi na pytanie nr 235.

W odpowiedzi na skargę organ administracji uzasadnił swoje stanowisko, co do prawidłowości odpowiedzi dodatkową argumentacją stwierdzając, iż Rada Unii Europejskiej jest najważniejszym organem Unii Europejskiej. Należy jednak podkreślić, iż odpowiedź na skargę nie jest decyzja administracyjną, tj. rozstrzygnięciem, zatem nie może tego rozstrzygnięcia uzupełniać lub modyfikować.

Sąd nie jest organem trzeciej instancji w sprawie ustalania wyników egzaminu, jednakże zauważa, iż argumentacja organu administracji wyrażona w odpowiedzi na skargę, co do poprawności wskazanej jako prawidłowej odpowiedzi, w kontekście treści pytania nr 235, mogła budzić wątpliwości. Na pytanie to należało odpowiedzieć, że Rada Unii Europejskiej jest najważniejszym organem decyzyjnym i prawodawczym Unii Europejskiej. Taka była jako prawidłowa odpowiedź wskazana w "kluczu" odpowiedzi.

Rada Europejska (od 1993 r. określana jako Rada Unii Europejskiej) jest instytucją (organem) Wspólnoty Europejskiej i Unii Europejskiej. Nie jest więc jedynie organem Unii Europejskiej. Jest ona głównym organem tworzącym prawo Wspólnoty Europejskiej (Unii Europejskiej). Obecnie, w zakresie prawa wspólnotowego Rada dzieli owe funkcje prawotwórcze z Parlamentem Europejskim - art. 249 TWE. Sama Rada oraz Komisja (Europejska) uchwalają rozporządzenia i dyrektywy, podejmują decyzje, wydają zalecenia i opinie. Przepis ten wymienia zatem poszczególne kategorie aktów prawnych, zaliczanych do pochodnego (wtórnego) prawa wspólnotowego.

Jeżeli zatem od zdającego wymagało się precyzyjności w udzieleniu odpowiedzi na to pytanie, to te same warunki powinny odnosić się do pytania.

Zdaniem Sądu mogły również wystąpić trudności w prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 121, albowiem wskazana jako prawidłowa odpowiedź zawarta w punkcie "b" także jest kontrowersyjna.

Pytanie brzmiało: "Za zobowiązania spółki cywilnej powstałe przed dniem jej przekształcenia w spółkę jawną, wspólnicy odpowiadają po jej przekształceniu:

A. tak, jak wspólnicy spółki jawnej;

B. na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat, licząc od tego dnia;

C. na dotychczasowych zasadach w każdym czasie".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie podkreślając, iż nie jest organem ustalającym po raz kolejny wynik egzaminu, chciałby jedynie zwrócić uwagę na występujące w literaturze przedmiotu poglądy, które powinny skłonić organ administracji do większej refleksji nad prawidłowością wskazanej w kluczu odpowiedzi "b" jako prawidłowej.

Nowelizacja kodeksu spółek handlowych z dnia 12 grudnia 2003 r. dokonała istotnej zmiany konstrukcyjnej w regulacji przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową. Mianowicie przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną (tzw. dobrowolne i przymusowe) jest regulowane w sposób wyczerpujący w przepisach art. 26 § 4-6 k.s.h., a więc w przepisach o spółce jawnej. Natomiast przepisy (art. 551 § 2 i 3 k.s.h.) o przekształceniu spółki cywilnej dotyczą tylko przekształcenia tej spółki w inną spółkę handlową niż jawna. W konsekwencji przyjmuje się, iż umiejscowienie regulacji przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną w przepisach o spółce jawnej (tj. w art. 26 § 4-6 k.s.h.) jednoznacznie przesądza, że do takiego przekształcenia nie musi się stosować przepisów art. 552-570 k.s.h. oraz przepisów art. 571-574 k.s.h. albo art. 581-584 k.s.h. (tak m.in. A. Szumański /w:/ S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, R. Zabłocki, Kodeks spółek handlowych. Komentarz do artykułów 459-633. Suplement do Tomu IV, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 28). Warto zauważyć, iż w doktrynie stwierdza się wyraźnie, iż reguły wskazane w przepisach art. 551 i nast. k.s.h. obowiązujące jedynie przy przekształceniu spółki cywilnej w spółkę handlową inną niż spółka jawna powodują, oraz że długi zaciągnięte przez wspólników spółki cywilnej przed jej przekształceniem w spółkę jawną są nadal wspólnymi długami wspólników, za które odpowiadają oni solidarnie bez ograniczeń czasowych (tak m.in. D. Pawłyszcze /w:/ Wygaśnięcie odpowiedzialności za długi wspólników przekształcanej spółki osobowej, PPH z 2004 r., nr 9, str. 24).

Jak widać z powyższego w doktrynie występuje rozbieżność poglądów w omawianym zakresie. Organ administracji, w uzasadnieniu swojego stanowiska zawartym w zaskarżonej decyzji powołał się, podobnie jak Sąd, na poglądy doktryny uznając jednakże, iż jedynie pogląd przedstawiony przez A. Witosza jest trafny. Należy zatem wyrazić przekonanie, które także Minister Sprawiedliwości podkreślał w decyzji, iż kryteria naboru na aplikację, w tym zakres merytoryczny egzaminu konkursowego, powinny być jasno i precyzyjnie sformułowane. Nie powinno być bowiem tak, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

Mając na względzie, iż ustalenie stanu faktycznego przez organ administracji, w zakresie dotyczącym odpowiedzi skarżącej na pytanie 121 i 235, miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem skarżącej brakowało jednego punktu do zakwalifikowania się na aplikację radcowską, uznanie jej odpowiedzi za niewłaściwe, na podstawie poglądu wyrażonego w wymienionej publikacji oraz w powołanych komentarzach stało w sprzeczności z art. 33- ust. 3 ustawy. W tych okolicznościach nastąpiło również naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, albowiem organ administracji powinien precyzyjnie ustalić i ocenić materiał i dowody zgromadzone w sprawie, mając na względzie nie tylko interes społeczny lecz także słuszny interes strony działającej w zaufaniu do organów Państwa. Ustalenie prawdy obiektywnej powinno następnie znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia motywującym go w sposób nie budzącym wątpliwości.

Dlatego przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji powinien ponownie rozważyć argumentację skarżącej, w szczególności dotyczącą pytania nr 121 i nr 235.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152, art. 200 w związku z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.