Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1010/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie : Sędzia WSA Małgorzata Brachel- Ziaja Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. sprawy ze skargi T.S. na decyzję Wojewody z dnia 21 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej T.S. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 29 października 2010r., na podstawie art. 105 § 1 kpa, art. 112 ust. 4 i art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r., nr 102 poz.651 t.j. ze zm.) orzekł o umorzeniu postępowania z wniosku Z. S. w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako parcele l. kat. "1’ pow. 125m2 b. gm. kat. [...] objętej Lwh [...] stanowiącą własność J. S. wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa na cele Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych K.– Miasto w K. orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia 6 listopada 1957r. Nr [...], która obecnie stanowi działkę nr "2’ oraz część działki nr "3’ obr. [...] jedn. ewid. [...].

W uzasadnieniu organ I instancji ustalił, iż wnioskodawca zmarł [...] listopada 2009r. i jego spadkobiercami są T. S., K. J. i Z. W..

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie odnaleziono decyzji ustalającej odszkodowanie za przedmiotowe wywłaszczenie.

Podano, że podstawy prawne orzekania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania zawarte są w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym w jej art. 129 ust. 5 pkt 3. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, iż powyższy przepis nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami, a więc do spraw, w których przed dniem 1 stycznia 1998r. nastąpiło przejęcie lub nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa bez ustalenia odszkodowania (wyrok WSA w Rzeszowie z 9.08.2006r. sygn. akt II SA/Rz 260/06; wyrok WSA w Poznaniu z 11.12.2008r., sygn. akt II SA/Po 380/08, wyrok WSA w Poznaniu z 4.03.2009r. sygn. akt II SA/Po 746/08 i wyrok NSA z 12.05.2009r. sygn. akt l OSK 710/08).

W związku z powyższym, w ocenie Prezydenta Miasta K., obecnie brak jest przepisu prawa upoważniającego organ administracji publicznej do wydania decyzji w przedmiocie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, tak więc postępowanie - jako bezprzedmiotowe - podlega umorzeniu.

Odwołanie od w/w decyzji wnieśli T. S., K. J. i Z. W..

Wojewoda [...] decyzją z 21 kwietnia 2011r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że wywłaszczenie nieruchomości oznaczonej jako parcele l. Kat. "1" o pow. 125m2 b. gm. kat. [...] objętej Lwh [...] nastąpiło orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia 6 listopada 1957r. Nr [...].

W odniesieniu do faktu, iż przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w roku 1957, zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, w ocenie organu odwoławczego, do przedmiotowej sprawy nie należy stosować przepisu art.129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołanego bowiem wyżej przepisu obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie stosuje się do stanów faktycznych mających miejsce przed wejściem w życie tej ustawy, a zatem do spraw, w których przed tą datą wydano decyzję o wywłaszczeniu albo przejęto nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa bez ustalenia odszkodowania. Do takiego stanowiska upoważnia m.in. ogólna zasada dotycząca obowiązywania aktu prawnego - wchodzi on w życie z dniem ogłoszenia albo w innym wskazanym terminie i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Skoro omawiana ustawa weszła w życie 1 stycznia 1998r., a żaden jej przepis nie rozszerzył zakresu obowiązywania art. 129 ust. 5 powołanej ustawy na wzór jej art. 216 dotyczącego zwrotu nieruchomości, to w zakresie ustalania odszkodowań ma ona zastosowanie wyłącznie do stanów faktycznych zaistniałych od tej daty.

Odwołując się do stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrażonego w wyroku z 12 maja 2009r., sygn. akt l OSK 710/08 organ odwoławczy wskazał, że uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych ustaw (druk nr 1421 złożony w Sejmie 12 marca 2003r.), którą dodany został do art. 129 ust. 5, nie daje możliwości na stosowanie tego przepisu do spraw, w których wywłaszczenie lub nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy.

W ocenie organu odwoławczego, nie można zatem zadośćuczynić wnioskowi o ustalenie i wypłatę odszkodowania, gdyż brak jest materialnoprawnej podstawy orzekania w tej kwestii, czego konsekwencją winno być umorzenie postępowania w sprawie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody [...] złożyła T. S., domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi podniosła, iż pogląd przedstawiony w rozstrzygnięciach wydanych w przedmiotowej sprawie jest błędny. Skarżąca jednocześnie przytoczyła wyroki, w których wyrażony został pogląd odmienny od zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

Skarga jest zasadna, bowiem przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest możliwość przyznania odszkodowania w oparciu o przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm.), w skrócie u.g.n., w sytuacji gdy do przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa doszło w 1957r. w oparciu o orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. K. z 6 listopada 1957r., wydane na mocy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R.P. Nr 4, poz. 31 z 1952 r.).

Ustosunkowując się do przedmiotowej kwestii spornej, należy stwierdzić, że przejęcie przez Skarb Państwa własności przedmiotowej nieruchomości w trybie powołanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. wiązało się z przyznaniem odszkodowania zgodnie z treścią art. 8 w/w dekretu.

Orzekające w sprawie organy administracyjne wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego "nie odnalazły" decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczenie dokonane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z 6 listopada 1957 r. Z powyższego należy więc wnioskować, że doszło do pozbawienia prawa własności bez ustalenia odszkodowania.

Mając na uwadze, że fakt, że za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako p. l. kat. "1" o pow. 125m2 obj. Lwh [...] b. gm. kat. [..], która obecnie odpowiada dz. nr "4’ oraz cz. dz. nr "5’ Obr. [...] jedn. ewid. [...], nie ustalono odszkodowania na rzecz b. właścicieli lub ich spadkobierców oznacza to, iż złożenie w dniu 7 luty 2000r. wniosku o ustalenie przedmiotowego odszkodowania przez Z. S. – spadkobiercę J. S., nie inicjuje nowej sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania w związku z utraconą w 1957r. własnością nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, ale stanowi kontynuację postępowania rozpoczętego w 1957r. Za zasadną należy zatem uznać argumentację strony skarżącej, która wskazuje, iż wobec trwającego postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania, a zarazem niedopełnienia przez organ obowiązków wynikających z art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz zważywszy na fakt, że żadna z obowiązujących poprzednio regulacji dotyczących kwestii wywłaszczania jak też odszkodowania, tj. ustawa z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70, 1952r. z późniejszymi zmianami) oraz ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 z późniejszymi zmianami), nie stanowiła o rozpoczęciu biegu przedawnienia roszczenia bądź wygaśnięciu roszczenia, a kwestię będącą przedmiotem prowadzonego postępowania wyżej wymienione ustawy regulowały w sposób, który znajduje oparcie również na gruncie obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997r., decyzja o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie wskazanej nieruchomości powinna zostać wydana na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n.

Ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w okolicznościach niniejszej sprawy powinno nastąpić na podstawie przepisów o wywłaszczeniu, a jeżeli do dnia wejścia w życie powyższej ustawy (tj. do dnia 1 stycznia 1998r.) nie została wydana odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania (co ma miejsce w niniejszej sprawie), to na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami winna być ona aktualnie wydana. Potwierdza to również regulacja zawarta w art. 233 u.g.n., według którego sprawy wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli przed dniem 1 stycznia 1998r., prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Zgodnie z przepisem art. 129 ust. 5 u.g.n. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji), starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z powołanej regulacji wynika, iż odnosi się on do takich stanów faktycznych, w których doszło do pozbawienia prawa własności bez ustalenia odszkodowania bez względu na to, czy okoliczności uzasadniające ustalenie odszkodowania zaistniały przed, czy po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, niedopuszczalna jest taka interpretacja przepisu art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, według której ma on zastosowanie wyłącznie do spraw wszczętych po dniu wejścia w życie tej ustawy. Sformułowanie w/w przepisu wręcz nakazuje uregulowanie roszczeń we wszystkich sprawach, w których doszło do pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. W przeciwnym razie powyższy przepis byłby przepisem martwym i miałby jedynie marginalne znaczenie (por. wyroki: NSA z dnia 21 grudnia 2009r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1111/08, LEX nr 582460; WSA w Rzeszowie z dnia 28 października 2009r. w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 385/09, LEX nr 573846; WSA w Lublinie z dnia 23 października 2008r. w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 591/08, LEX nr 499879).

Podkreślić ponadto należy, że instytucja wywłaszczenia zawsze łączy się z obowiązkiem odszkodowania. Wynika to przede wszystkim z Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, która w art. 21 ust. 2 przewiduje wywłaszczenie jedynie za słusznym odszkodowaniem. Zasadę tę precyzuje dodatkowo art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W związku z powyższym, z uwagi na fakt, iż nie została wydana odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, to powinna ona być wydana w trybie art. 129 ust. 5 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Przyjęcie odmiennej interpretacji art. 129 ust. 5 pkt. 3 oraz art. 233 cyt. ustawy skutkowałoby bowiem nie tylko naruszeniem dyspozycji z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, ale także konstytucyjnej zasady ochrony własności z art. 64 Konstytucji. Brak przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość skutkowałby również naruszeniem art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 20 marca 1952 r., ratyfikowanego przez Polskę 10.10.1994r. (Dz. U. z 1995 r. nr 26, poz. 175), zgodnie z którym zachodzi konieczność utrzymania uzasadnionego prawnie zaufania obywateli do Państwa i prawa pochodzącego od Państwa, jako elementu składającego się na zasadę praworządności i zobowiązującego władze do eliminowania dysfunkcyjnych regulacji i naprawiania pozaprawnych praktyk. (vide wyrok WSA w Krakowie z dnia 15.06.2011r., sygn. akt II SA/Kr 513/11).

Według przytoczonej argumentacji, zaskarżone rozstrzygnięcie i utrzymana nim w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz art. 105 §1 kpa, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Z tego względu, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.