Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 348/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, b i c,  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 77 par. 1,  art. 107 par. 3, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1,  art. 24 ust. 2,  art. 32,
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Anna Moskała, Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak, Maciej Guziński (sprawozdawca), Protokolant Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

UZASADNEINIE

W dniu [...] r. skarżący złożył wniosek o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych, do którego dołączył kserokopie szeregu dokumentów, w szczególności dotyczących jego stanu zdrowia, a także kserokopie rachunków (za energię, za gaz), zaświadczenia, PIT-28 za 2009 r. i 2010 r., kopię wyroku rozwodowego, zaświadczenia o nadaniu numeru NIP, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, zestawienie danych ekonomiczno – finansowych, zaświadczenie o zmianie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, potwierdzenie zgłoszenia rejestracyjnego podatnika podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego. Dodatkowo skarżący przedłożył kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego, oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis.

Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek za okres od stycznia 2001 r. do lutego 2001 r. oraz odmówił umorzenia należności finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenie społeczne i należności na ubezpieczenia społeczne finansowane przez płatnika za pracownika za okres od stycznia 2001 r. do stycznia 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ponadto odmówiono umorzenia należności finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2001 r. do stycznia 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł w tym na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wniósł o umorzenie należności za lata 2001 – 2004, precyzując następnie – na wezwanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – iż wniosek jego dotyczy wszystkich posiadanych należności.

Decyzją dnia [...] r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję z dnia [...] r. i na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 z uwzględnieniem ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 15 85 ze zm., dalej w skrócie: "u.s.u.s.") odmówił umorzenia należności z tytułu składek w okresie od kwietnia 2001 do lipca 2006 na kwotę [...] zł w tym na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący uzyskał w dniu [...] r. wpis do ewidencji działalności gospodarczej w zakresie wykonywania robót ogólnobudowlanych. Działalność ta nie została zawieszona, wpis nie został również wykreślony. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący, jak wskazał organ, zalega – po uwzględnieniu wniesionej w trakcie toczącego się postępowania prośby o przeksięgowanie dokonywanych dotychczas wpłat – z opłatą składek na własne ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy za okres od kwietnia 2001 r. do lipca 2006 r. Przedmiotowe należności nie były i nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym.

W toku postępowania administracyjnego – jak wskazał organ – ustalono, iż przychód skarżącego wynosił w 2008 r. – [...] zł, w 2009 r. – [...] zł, w 2010 r. – [...] zł. Obecnie skarżący nie wykonuje faktycznie działalności gospodarczej i nie uzyskuje z tego tytułu żadnego dochodu, a od [...] r. przebywa na zwolnieniu lekarskim. Organ zauważył przy tym, że zwolnienia lekarskie nie posiadają ciągłości i wskazują różny kod choroby. Obecnie jedynym źródłem dochodu skarżącego jest zasiłek chorobowy w wysokości [...] zł. Ponadto według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący mieszka sam i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada nieruchomości jak i majątku ruchomego przedstawiającego wartość handlową. Jest właścicielem samochodu marki Audi 80 z 1993 r. Mieszka w lokalu komunalnym o łącznej powierzchni [...]m2, nie ma zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli. Jako stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżący wskazał: czynsz – [...] zł, energia – [...] zł, gaz – [...] zł, ogrzewanie – [...] zł (wyjaśniając, iż wskazana kwota za ogrzewanie to średnioroczna kwota, jaką płaci). Skarżący podkreślił ponadto, iż nie wskazał kosztów związanych z leczeniem, ponieważ nie gromadził dotychczas rachunków. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, iż prosi o umorzenie należności, które powstały w wyniku błędnie udzielonej mu informacji przez pracownika ZUS. Wskazał również, że prowadzi działalności gospodarczą od 1980 r. i nigdy nie zalegał z płatnościami. Wyjaśnił ponadto, że w latach 2000 -2004 r. borykał się z problemami zdrowotnymi, w tym z chorobą alkoholową, którą leczy z pozytywnym skutkiem od 1997 r. W związku z powyższymi problemami, skarżący chciał wyrejestrować działalność, jednak otrzymał informacje od pracowników Zakładu o możliwości zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i z niej skorzystał. Ta sytuacja doprowadziła do powstania zaległości składkowych. Skarżący podkreślił, że obecny stan jego zdrowia nie pozwala na lepszą wydajność i osiąganie większych dochodów z działalności. Ponadto powstała zaległość wpływa negatywnie na jego stan psychiczny i z tego powodu przebywa on na zasiłku chorobowym. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zauważył również, że zgodnie z przedłożonym przez skarżącego oświadczeniem, w okresie trzech ostatnich lat nie korzystał on z pomocy publicznej de minimis, o której mowa w ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U z 2007 r., Nr 59, ze zm.).

Organ zwrócił uwagę, że należnościami z tytułu składek są: składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenia zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.). W niniejszej sprawie – jak podkreślił organ – miał zastosowanie art. 28 u.s.u.s. Zgodnie ust. 2 art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Powołano przy tym art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustosunkowując się do powyższych przesłanek organ podniósł, że w niniejszej sprawie nie mogła znaleźć zastosowania przesłanka określona

w punkcie pierwszym. Z uwagi na fakt, że wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe bądź likwidacyjne, nie zaistniały przesłanki wymienione w punkcie 2 i 4. Zastosowania – w ocenie organu – nie mogła mieć także przesłanka określona w punkcie 3, gdyż skarżący figuruje w rejestrze przedsiębiorców, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Zdaniem organu nie zachodziła także przesłanka, zgodnie z którą całkowita nieściągalność występuje, gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, bowiem z dokonanego rozliczenia wynika, iż zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia. Zważywszy na to, że obecnie przedmiotowe należności nie były i nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym, nie można uznać – jak wskazał organ, że zachodzą przesłanki określone w punkcie 5 i 6.

Organ podniósł dalej, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku

ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Zasady umarzania należności z tytułu składek określono rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia

31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z tym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do pierwszej z określonych wyżej przesłanek organ podkreślił, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku wystąpienia takich okoliczności jak ubóstwo osoby zobowiązanej, jak również członków jej rodziny, zagrażające dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę powstałego zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Należy przez to rozumieć sytuacje, w których po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana wraz z najbliższą rodziną nie będzie dysponowała środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, których jednym z podstawowych czynników jest umożliwienie utrzymania dobrego stanu zdrowia fizycznego i psychicznego. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny tego kryterium jest kwota określająca minimum socjalne. Organ ustalił, że dochód obecnie pozostający w dyspozycji wnioskodawcy nie zapewnia mu możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb związanych z egzystencją, bowiem miesięcznie stanowi on około [...] zł. Podkreślono jednak, iż obowiązkiem organu przy ocenie czy wnioskodawca wraz z rodziną znajduje się w ubóstwie, które uniemożliwia spłatę zadłużenia w dłuższym okresie jest ustalenie, czy ubóstwo jest stanem trwałym, czy też okresowym. Zdaniem organu sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący ma charakter okresowy. Brak likwidacji działalności gospodarczej jak również choćby brak zgłoszenia o zawieszeniu jej wykonywania wskazuje, iż z chwilą powrotu do zdrowia wnioskodawca w dalszym ciągu będzie przedsiębiorą oferującym usługi na rynku, a co za tym idzie osobą uzyskującą dochody. W konsekwencji uznano, iż wnioskodawca nie wykazuje przesłanek do umorzenia zaległych należności z powodu stanu majątkowego, co oznacza brak podstaw do uznania za spełnioną przesłankę określoną w pkt 1 § 3 rozporządzenia.

Organ podkreślił również, że nie zachodzi przesłanka określona w pkt 2 § 3 rozporządzenia.

Jeżeli chodzi o przesłankę określoną w pkt 3 § 3 rozporządzenia organ zauważył, że skarżący przebywa co prawda na zasiłku chorobowym w związku z niezdolnością do pracy, niemniej jednak brak jest podstaw do uznania, iż choroba ta, jest chorobą przewlekłą. Podkreślono przy tym, że wnioskodawca nie posiada orzeczenia lekarskiego stwierdzającego u niego niezdolność do pracy spowodowaną przewlekłą chorobą, tym samym nie można uznać, że stan zdrowia, na który się powołuje pozbawia go możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Skarżący nie wykazał ponadto – jak zauważył organ – konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W końcowej części wywodów organ podkreślił, że ponowna analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego nie dała podstaw do umorzenia posiadanych przez wnioskodawcę należności. Z uwagi jednak na zmianę zakresu należności organ odwoławczy uchylił decyzję pierwszoinstancyjną i odmówił umorzenia zaległych składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący nie kwestionując w istocie dokonanych przez organ ustaleń, co do jego sytuacji materialnej, wskazał, że organ nieprawidłowo zinterpretował art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Podkreślił, że choroby, na które cierpi (zwyrodnienie kręgosłupa, zwyrodnienie stawu kolanowego prawego, zwyrodnienie stawów barku prawego, przebyta operacja przepukliny prawostronnej, całoroczna alergia zwiększająca się przy pyłach, astma, uzależnienie alkoholowe), są chorobami nieuleczalnymi. Skarżący dodał, że zwolnienie lekarskie, na którym przebywał od [...] r. do [...] r. było spowodowane nawrotem choroby alkoholowej z powodu stresu. Ponadto skarżący zauważył, że wyrejestrowanie lub zawieszenie działalności gospodarczej spowodowałoby brak możliwości otrzymywania świadczeń z powodu niezdolności do pracy. Dodatkowo skarżący wskazał, że umorzenie zaległości jest zasadne ze względu na interes społeczny, ponieważ zdał w tym roku maturę i chce się przekwalifikować, co nie będzie możliwe przy obciążającym go zadłużeniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Na rozprawie w dniu [...] r. skarżący złożył orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. oraz oświadczył, że na zwolnieniu lekarskim przebywał do [...] lub [...] r. i następnie od [...] r. jest na dalszym zwolnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. (nr [...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2 – 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia

31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wskazać trzeba,

że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym,

czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy

i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W konsekwencji zatem organ państwowy, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień,

ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, dopełniając nie tylko normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, lecz i sporządzić odpowiednie – wnikliwe i logiczne, wyjaśniające przesłanki którym organ się kierował – uzasadnienie decyzji, jak go obliguje art. 107 § 3 k.p.a.

w związku z art. 80 k.p.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ

przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3

i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane

w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenia zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności

na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia

tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy,

że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego

w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Wskazać przy tym trzeba, że sam skarżący w skardze do Sądu nie kwestionował zasadności odmowy umorzenia zaległości na podstawie przesłanek określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s., opierając swoje zarzuty zasadniczo na twierdzeniu, że organ dokonał błędnej interpretacji art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Skarżący podkreślił przy tym, że cierpi na nieuleczalne schorzenia, które uniemożliwiają mu powrót do pracy zawodowej. Zakwestionował ponadto stanowisko ZUS, zgodnie z którym możliwy jest jego powrót do pracy w zakresie prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej, a tym samym, że jego obecna sytuacja materialna ma charakter przejściowy.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r., w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki

nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia, organ słusznie zauważył,

że nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (sam wnioskodawca w ogóle nie powoływał tej okoliczności).

Oceniając natomiast możliwości finansowe wnioskodawcy (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) organ zasadnie wskazał, że skarżący nadal figuruje w ewidencji działalności gospodarczej jako podmiot prowadzący działalność, a zatem należało przyjąć, że aktualne niewykonywanie działalności ma charakter przejściowy i spowodowane jest pozostawaniem na zwolnieniu lekarskim. Jak zauważył zresztą w skardze sam skarżący, w przerwach między zwolnieniami lekarskimi działalność tą nadal wykonuje. Podkreślić ponadto należy, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia jedynie uprawnia organ do zastosowania instytucji umorzenia, nie nakłada jednak na organ takiego obowiązku. Określona bowiem w art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest – jak już wskazano na wstępie rozważań – przy zastosowaniu uznania administracyjnego.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, zauważyć trzeba, że skarżący co prawda przebywa od września 2010 r. na zwolnieniu lekarskim, ale – jak zauważył organ – zwolnienia lekarskie nie mają charakteru ciągłości i wskazują różne kody choroby. Ponadto skarżący nie wykazał, że dolegliwości, na które cierpi uniemożliwiają mu podjęcie pracy. Podkreślić również należy, że dopiero stwierdzenie przez uprawnionego lekarza całkowitej czy częściowej niezdolności do pracy z powodu określonej choroby, może stanowić przesłankę uzasadniającą ewentualne umorzenie zaległości. Skarżący złożył natomiast do akt sądowych jedynie orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał również, iż zachodziła konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwiająca uzyskiwanie dochodu.

Dodać także należy, że nie mogły stanowić okoliczności uzasadniającej umorzenie zaległych składek plany skarżącego związane ze zmianą zawodu i podjęciem pracy w innej, niż budowlana, branży. Przesłanki umorzenia zaległości zostały bowiem ściśle określone w powołanych wyżej przepisach, natomiast powoływana przez skarżącego ewentualna możliwość wykonywania pracy zarobkowej w przyszłości, uzależniona w jego przekonaniu właśnie od umorzenia zaległości, nie mogła stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy, wyjaśnił także – w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie – stan faktyczny, dopełniając normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania

i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną

ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległych składek. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sytuacja skarżącego została rzetelnie zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające.

Wskazać ponadto trzeba, że przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Podkreślić bowiem w tym miejscu trzeba, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien był bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenia. Zauważyć trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład. Należy także podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem,

na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.