Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 184/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 124 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 463/14 w sprawie ze skargi W.S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 5 listopada 2014r., sygn. akt I SA/Bk 463/14, oddalił skargę W. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z [...] lipca 2014r. w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013 r.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 13 maja 2013 r. W. S. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. wniosek w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013r., ubiegając się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej (JPO) do działek rolnych o łącznej powierzchni 48,57 ha, uzupełniającej płatności podstawowej (UPO) do działek rolnych o łącznej powierzchni równej 11,90 ha, specjalnej płatności obszarowej do powierzchni upraw roślin strączkowych motylkowatych drobnonasiennych do działek rolnych o łącznej powierzchni równej 2,40 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. przyznał W. S. jednolitą płatność obszarową w pomniejszonej wysokości 20.164,19 zł, uzupełniającą płatność podstawową w wysokości 1.387,08 zł oraz specjalną płatność obszarową w wysokości 1700,40 zł.

Stwierdził, że powierzchnia uprawniona do płatności obszarowych w 2013 r., znajdująca się na działce 3/34 położonej w obrębie W. wynosiła 13,8248 ha, zaś na działce nr 3/19 - 8.6128 ha. Skarżący wniósł odwołanie, w którym podniósł, że organ I instancji błędnie nie uwzględnił powierzchni działek oznaczonych nr 3/34 i 3/19 oraz nie zgodził się z uzasadnieniem, że nieprawidłowości wynikają z jego winy.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z [...] lipca 2014 r. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

Dyrektor Oddziału ARiMR przytoczył treść art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm.) oraz art. 124 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE. L 30z dnia 31 stycznia 2009 r., s. 16 ze zm.) i wskazał, że systemami wsparcia bezpośredniego objęte są tylko użytki rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r.

W ocenie organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie prawidłowo przeprowadzono kontrolę przy użyciu dostępnych organowi I instancji narzędzi informatycznych, takich jak ortofotomapa oraz dane z LPIS/GIS.

W przypadku działki nr 3/34 (powstałej z podziału działki ewidencyjnej nr 3/17 organ stwierdził, że z ortofotomapy wynika, że na dzień 29 maja 2003 r. (data wykonania zdjęcia lotniczego), dane zawarte w ewidencji gruntów, dotyczące sposobu zagospodarowania tego obszaru zdezaktualizowały się, ze względu na powiększenie się obszaru zalesionego. Powierzchnia obszaru nieuprawnionego do płatności zmierzona za pomocą narzędzi informatycznych przy użyciu ortofotomapy wykonanej na podstawie zdjęcia lotniczego z dnia 29 maja 2003 r. użytkowanych obecnie rolniczo jest równa 7,07 ha. Powierzchnia maksymalnego kwalifikowanego obszaru uprawnionego do przyznania płatności, po wykluczeniu obszaru nieużytkowanego na dzień 30 czerwca 2003 r. wynosi zatem 13,82 ha.

Analogicznie, zdaniem organu, przedstawia się sytuacja w przypadku działki nr 3/19. Powierzchnia obszaru nieuprawnionego do płatności na tej działce zmierzona za pomocą narzędzi informatycznych przy użyciu ww. ortofotomapy użytkowanych obecnie rolniczo, jest równa 0,32 ha. Powierzchnia maksymalnego kwalifikowanego obszaru uprawnionego do przyznania płatności, po wykluczeniu obszaru nieużytkowanego na dzień 30 czerwca 2003 r. wynosi zatem 8,61 ha.

Uwzględniając powyższe ustalenia stwierdzono, że różnica między obszarem zadeklarowanym (48,57 ha), a zatwierdzonym (40,60 ha) wynosi 7,97 ha. Zawyżenie powierzchni JPO o 7,97 ha sprawiło, że organy zastosowały sankcję z art. 58 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z dnia 2 grudnia 2009 r. str. 65, ze zm.).

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Wniosek nie był bowiem prawidłowy pod względem faktycznym, a skarżący nie wykazał skutecznie, że nie ponosi winy za zadeklarowanie nieprawidłowych danych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalając, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w pierwszej kolejności wskazał przepisy, które miały zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, a następnie stwierdził, że sformułowane w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

W uzasadnieniu powołał treść przepisów ustawy o płatnościach ze wskazaniem, że płatność można przyznać rolnikowi, który spełnia określone warunki do powierzchni nie większej niż maksymalny kwalifikowany obszar (PEG) w rozumieniu art. 124 ust. 2 rozporządzenia 73/2009, tj. do obszaru, który był utrzymany w dobrej kulturze rolnej w dniu 30 czerwca 2003 r. Sąd zauważył, że ustalenia organów w sprawie oparte zostały na dostępnych narzędziach informatycznych, takich jak ortofotomapa oraz dane LPIS/GIS oraz dokumentacji zgromadzonej w trakcie wcześniejszych kontroli na miejscu, przeprowadzonych w gospodarstwie rolnym skarżącego. Sąd podkreślił, iż wyniki kontroli administracyjnej, jak i kontroli na miejscu mają równoprawne znaczenie, co w konsekwencji oznacza, że skontrolowanie i ustalenie powierzchni rzeczywistej do dopłaty przy użyciu systemu komputerowej identyfikacji jest wystarczające i nie ma potrzeby weryfikowania otrzymanego wyniku poprzez kontrole na miejscu lub zestawianie z danymi z ewidencji gruntów.

W skardze strona kwestionuje nie uwzględnienie powierzchni działek nr 3/34 i 3/19, wskazując, że zadrzewienia znajdujące się na tych działkach stanowią zagajniki o krótkiej rotacji.

Sąd zwrócił uwagę na to, że żadnym etapie postępowania administracyjnego skarżący nie podnosił okoliczności uprawy zagajników o krótkiej rotacji. Organy nie miały zatem obowiązku prowadzenia ustaleń w tym kierunku, zwłaszcza, że porównując dane zadeklarowane we wniosku ze stanem faktycznym zastanym na gruncie, stwierdzone zostało zalesienie, co wyklucza możliwość użytkowania działki rolniczo. Skarżący również w skardze nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o rzekomej uprawie zagajników o krótkiej rotacji na spornych działkach. Zgodnie z art. 2 lit. n rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności jednolitej przewidzianego w tytule III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE z dnia 2 grudnia 2009 4. L 316, s. 1 ze zm.) - zagajnik o krótkiej rotacji oznacza obszar obsadzony gatunkami drzew objętych kodem CN 0602 90 41, na których prowadzona jest uprawa drzewiastych roślin wieloletnich, o korzeniu lub łodydze pozostających w ziemi po zbiorze, które wypuszczają pędy w następnym sezonie i które wyszczególnione są w wykazie gatunków odpowiednich do wykorzystania w zagajnikach o krótkiej rotacji wraz z ich maksymalnym cyklem zbioru, który ma zostać sporządzony przez państwa członkowskie do 2010 r.

Odnosząc się do twierdzeń, że skarżący zadeklarował powierzchnię gruntów zgodnie z decyzją Starosty Powiatowego w S. z dnia [...] października 2006 r., wykazem zmian danych ewidencyjnych powierzchni działek 3/34 i 3/19, umową dzierżawy nieruchomości rolnej, Sąd zauważał, że relacje pomiędzy działką rolną zgłoszoną przez rolnika do płatności, a działką ewidencyjną, w obrębie której usytuowana jest działka rolna były już wielokrotnie analizowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Pojęcie działki ewidencyjnej różni się zasadniczo od pojęcia działki rolnej, z tego głównie powodu, że jest ona wyznaczana i rejestrowana wyłącznie dla celów ewidencji gruntów i budynków, a więc dla celów rejestrowych i obejmuje różnego rodzaju użytki gruntowe, w tym rolne. Wyznaczony obszar gruntu nie pokrywa się znaczeniowo z decydującą dla celów płatności powierzchnią działki rolnej, rozumianej jako zwarty obszar gruntu, na którym jeden rolnik prowadzi jedną grupę upraw. Podstawową różnicą pomiędzy działką ewidencyjną a rolną jest, że ta pierwsza służy celom ewidencyjnym i informacyjnym, zaś działka rolna istotna jest dla celów zidentyfikowania konkretnych upraw i przyznawania płatności. Nie można skutecznie wywodzić z danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków, prowadzonej w oparciu o przepisy prawa geodezyjnego i kartograficznego, powierzchni działek rolnych, które jako zupełnie inna kategoria pojęciowa, nie są odnotowywane w takiej dokumentacji ewidencyjnej. Z przepisów ustawy o płatnościach wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że powierzchnię działki rolnej ustala się w sposób autonomiczny wobec powierzchni ustalonej na potrzeby ewidencji gruntów, która to ewidencja służy odmiennym celom. W konsekwencji przyjmuje się, że nie można uznać braku wiedzy rolnika w sytuacji, gdy zadeklarowana przez niego powierzchnia działki rolnej jest niezgodna z rzeczywistością (zob. wyroki NSA z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. II GSK 990/09 i z dnia 24 lipca 2012 r. sygn. II GSK 958/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 9 k.p.a. oraz art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego Sąd wskazał, że treść art. 3 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy o płatnościach, w istotnym stopniu modyfikuje zasadę czynnego udziału strony w sprowadzonym postępowaniu administracyjnym, albowiem udzielanie pouczeń, co okoliczności faktycznych i prawnych jak również zapewnienia czynnego udziału stron w prowadzonym postępowaniu, zostało ograniczone do sytuacji zgłoszenia takiego żądania przez stronę. Z akt sprawy wynika, że skarżący na żadnym etapie postępowania takich żądań nie składał, nie może zatem skutecznie zarzucać organom, że nie informowały go wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na wynik sprawy. Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności oświadczył, że znane są mu zasady ich przyznawania, nie może zatem na obecnym etapie postępowania, wskazywać, że nie posiadał wiedzy jakie muszą być spełnione przesłanki, aby uzyskać płatności do posiadanych użytków rolnych.

W ocenie Sądu, Dyrektor Oddziału ARiMR trafnie uznał, że brak jest podstaw do odstąpienia od sankcji zgodnie z art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, gdyż w kontekście poczynionych ustaleń nie budzi wątpliwości, że wniosek złożony przez skarżącego nie był prawidłowy pod względem faktycznym zaś skarżący istotnie nie wykazał, że nie ponosi winy za zadeklarowanie danych nieprawidłowych. Poczynione ustalenia wskazują, że skarżący posiadał wiedzę, że znaczna część działki o nr 3 była lasem, a zatem nie była użytkowana rolniczo. Świadczy o tym chociażby fakt, że ubiegając się o płatności w roku 2005 r. wykazał do płatności jedynie powierzchnię 30 ha, a tym samym nieprzekraczającą powierzchni maksymalnego obszaru kwalifikowalnego (PEG) ustalonego na dzień kontroli administracyjnej wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 w odniesieniu do działek nr 3/34 i 3/19 położonych w granicach dawnej działki nr 3. O braku winy skarżącego w prawidłowym złożeniu wniosku nie mogą świadczyć także przedłożone do akt dokumenty w postaci decyzji Starosty Powiatowego w S. dnia 25 października 2006 r., spersonalizowanego wzorca wniosku otrzymanego od ARiMR, czy umowy dzierżawy nieruchomości. Powyższe dokumenty wskazują jedynie na sposób sklasyfikowania spornej działki w ewidencji gruntów i budynków przed 2006r., a skarżący posiadał wiedzę, że dane uwidocznione w ewidencji są niezgodne z rzeczywistością i systematycznie karczował zadrzewienia i zalesienia, przeznaczając je na tereny rolnicze.

Reasumując Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W sposób wyczerpujący rozpatrzono cały materiał dowodowy. Ocena dowodów oraz podjęte wnioski odpowiadają zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

W. S. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie:

1. prawa materialnego, tj.:

- art. 1 ust. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w procesie subsumcji, przez uznanie, że skarżący jest winny nieprawidłowości we wniosku, w sytuacji gdy:

a) skarżący oparł informacje we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2013 na dokumentacji urzędowej w postaci decyzji Starosty Powiatowego w S. z [...] października 2006 r. wraz z wykazem zmian ewidencyjnych i mapami klasyfikacyjnymi - sporządzonymi przez uprawnionego gleboznawcę [...] Biura Geodezji Spółka z o.o. – Z. S., a więc dokumentach urzędowych sporządzonych przez kompetentne do tego osoby, które to dokumenty wykluczają możliwość istnienia spornego zadrzewienia na dzień 30 czerwca 2003 r., wskazując jednocześnie, że powierzchnia gruntów wskazana przez skarżącego we wniosku była na ten dzień utrzymana w dobrej kulturze rolnej, co bezspornie wyklucza winę skarżącego w zakresie ewentualnych nieprawidłowości danych wskazanych we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2013 r.;

b) skarżący oparł informacje we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2013 na umowie z 4 maja 2004 r. pomiędzy skarżącym a Agencją Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Olsztynie Filia w S. oraz protokole zdawczo-odbiorczym sporządzonym przez administratora J. K., a więc umowie cywilnoprawnej sporządzonej w sposób rzetelny przez kompetentną osobę, które to dokumenty wykluczają możliwość istnienia zadrzewienia na dzień 30 czerwca 2003 r., wskazując jednocześnie, że powierzchnia gruntów wskazana przez skarżącego we wniosku była utrzymana w dobrej kulturze rolnej, co bezspornie wyklucza winę skarżącego w zakresie ewentualnych nieprawidłowości danych wskazanych we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2013;

c) skarżący oparł informacje we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2013 na informacjach wynikających z wypisu z rejestru gruntów, a więc dokumentu o charakterze urzędowym, a ewidencja gruntów jest specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach i winna być ona utrzymywana w stałej aktualności nie tylko co do stanu faktycznego, ale i prawnego, co bezspornie wyklucza winę skarżącego w zakresie ewentualnych nieprawidłowości danych wskazanych we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2013;

d) skarżący działał w uprawnionym zaufaniu do dokumentów cyt. w pkt a/ b/ c/ a odmienne ustalenia wynikające ze zdjęcia z ortofotomapy z 29 maja 2003 r. nie mogą być podstawą do uznania, iż skarżący winny jest ewentualnych nieprawidłowości, bo zawierzył dokumentom urzędowym i oparł swoją wiedzę na danych z nich wynikających,

e) dowód kluczowy i rozstrzygający przejęty przez WSA oraz organy obydwu instancji, w postaci zdjęcia z ortofotomapy został dokonany 29 maja 2003 r., a nie 30 czerwca 2003 r., zaś z dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie można stwierdzić, jakie konkretne zadrzewienie stwierdzono na zdjęciu oraz czy oceny tego dowodu dokonała kompetentna do tego osoba posiadająca stosowną, fachową wiedzę lub uprawnienia, i jaki związek przyczyno-skutkowy wskazuje, że na podstawie zdjęcia z 29 maja 2003 r. można przyjąć bezspornie, że istniało zadrzewienie na spornej powierzchni w dniu 30 czerwca 2003 r.,

- naruszenie art. 1 ust. 1 p.u.s.a. w zw. z art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009 poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w procesie subsumcji przez uznanie, że rzekome zadrzewienia nie stanowiły zagajników o krótkiej rotacji i istniały na dzień 30 czerwca 2003 r., podczas gdy skarżący w 2004 r. przekazał do Bura Powiatowego ARiMR plan zalesień gruntów rolnych w ramach działań 5 PROW i w ramach stosownego planu zalesień doszło do samosiewu brzozy na spornym obszarze, który to samosiew brzozy stanowił zagajnik o krótkiej rotacji i został stwierdzony w wyniku kontroli inspektorów terenowych 14 września 2005 r. i nie mógł istnieć na dzień 30 czerwca 2003 r.

- naruszenie art. 143 b ust. 4 i 5 rozporządzenia Rady ( WE ) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającym rozporządzenia ( EWG nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, ( WE ) 1453/2001, ( WE ) 1454/2001, ( WE ) 1868/94, ( WE ) nr 1251/1999, ( WE ) nr 1254/1999, ( WE ) nr 1673/2000, ( EWG ) nr 2358/71 i ( WE ) nr 2529/2001 ( Dz. Urz. UE L 270 z 21 października 2003r ze zm.), względnie art. 124 ust. 2 rozporządzenia Rady ( WE nr 73/2009 ) z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określony system wsparcia dla rolników oraz zmieniającym rozporządzenia ( WE ) nr 1290/2005, ( WE ) nr 247/2006, ( WE ) 378/2007oraz uchylające rozporządzenie ( WE ) nr 1782/2003 ( Dz. Urz.UE L 270 09.30.15) - przez błędną ich wykładnię sprowadzającą się do mylnego przyjęcia, że rolnicy ubiegający się o płatności bezpośrednie są adresatami zawartej w tych przepisach normy,

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w zw. z art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 i art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009, przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przepisów przez organ administracji:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przepisów przez organ administracji przez zaniechanie wyjaśnienia istotnych okoliczności i wątpliwości w sprawie co do faktów i ich znaczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w związku z:

a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 76 k.p.a., poprzez przyjęcie, że skarżący jest winny ewentualnych nieprawidłowości we wniosku, mimo że działał on w uprawnionym zaufaniu do dokumentów cyt. w pkt a/, b/ i c/,

b) art. 77 i 80 k.p.a. przez zaniechanie rozpoznania dowodów znajdujących się w zasobach ARiMR, tj. planów zalesień gruntów, w wyniku których to zalesień doszło do samosiewu brzozy na spornym obszarze, który to samosiew brzozy stanowił zagajnik o krótkiej rotacji i został stwierdzony w wyniku kontroli inspektorów terenowych w dniu 14 września 2005 r. i nie mógł istnieć na dzień 30 czerwca 2003r., czym organy administracji nie dopełniły obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego,

c) art. 151 p.p.s..a. przez jego zastosowanie (oddalenie skargi) zamiast zastosowania art. 150 p.p.s.a. zgodnie z którym skargę należało uwzględnić,

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co miało wpływ na jej wynik.

Wskazując na powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a. w sprawie nie występują. Tym samym wyrok Sądu I instancji podlega kontroli pod kątem ustalenia, czy jest on wadliwy w zakresie objętym zarzutami sformułowanymi w środku prawnym. Dodać przy tym należy, że rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, iż Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej podstawami, czyli wskazanymi przepisami prawa materialnego lub procesowego. Natomiast NSA nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których środek oparto.

Skarga kasacyjna oparta została na zarzutach dotyczących naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W pierwszej kolejności rozważyć trzeba kwestie związane z przepisami postępowania. Sygnalizowana sekwencja rozważań jest przy tym szczególnie uzasadniona w rozpatrywanej sprawie, gdyż rozstrzygnięcie w przedmiocie kwestii procesowych ma przesądzające znaczenie dla oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących sfery prawa materialnego.

Przechodząc do omówienia poszczególnych zarzutów sformułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. stwierdzić należy, że są one chybione.

Postawiony w ramach tej podstawy kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w zw. z art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 i art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009, przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przepisów przez organ administracji, jest wadliwie skonstruowany, bowiem przepisy te powinny być powołane w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego. Niedopuszczalne jest postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego zamiast zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może bowiem nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).

Pozostałe zarzuty również nie zasługiwały na uwzględnienie.

Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 7, art. 76, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.

Przepis art. 3 ustawy o płatnościach, choć przewiduje stosowanie do postępowań w sprawach indywidualnych dotyczących płatności, rozstrzyganych w drodze decyzji, przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, to wprowadza pewne odstępstwa od zasad kodeksowych. Z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy szczególnie istotne jest uregulowanie zawarte w ust. 3 powołanego art. 3, zgodnie z którym strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Tym samym w postępowaniu w sprawie przyznania płatności nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej, co powinno w praktyce wpłynąć na uaktywnienie stron postępowania. Ustawodawca zastosował bowiem regulację odmienną od art. 7 kpa, zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności to nie organ administracji publicznej, a posiadacz (faktycznie korzystający) gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne.

Treść tych przepisów potwierdza, że to rolnik odpowiada za treść wypełnionego wniosku i to na nim spoczywa obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki, które pozwalają na odstąpienie od wykluczeń stosowanych w przypadku rozbieżności pomiędzy powierzchnią deklarowaną a kwalifikującą się do płatności. W przeciwieństwie do sformułowań zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej nie ma obowiązku działania z urzędu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zakres czynności, które muszą być przeprowadzone przed wydaniem decyzji we wskazanych przedmiotach określony jest w przepisach prawa unijnego i omawianej ustawy. Takimi czynnościami są kontrole, o których mowa w art. 30-33 ustawy o płatnościach. W omawianym zakresie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie mają zastosowania. Drugi z wymienionych przepisów zastąpiony jest w całości przez art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zawierający odmienną niż k.p.a. regulację dotyczącą rozpatrzenia materiału dowodowego z wyłączeniem obowiązku jego zbierania z urzędu (wyrok NSA z 19 października 2010 r., sygn. akt II GSK 869/09 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 k.p.a. (wyrok NSA z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 810/11, LEX nr 1217422). Na organach ARiMR nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności (J. Bieluk, D. Łobos-Kotowska, Ustawa o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego. Komentarz, Oficyna 2008, s. 51-52).

Sąd I instancji słusznie stwierdził, że na podstawie ustalonego stanu faktycznego organy administracyjne prawidłowo rozpatrzyły materiał dowodowy, w szczególności wyniki kontroli na miejscu i kontroli administracyjnej oraz wszystkie pozostałe dowody zgromadzone w sprawie, w tym szczegółowo odniosły się do zeznań świadków.

Podkreślenia wymaga, że różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną a powierzchnią zatwierdzoną może zostać ustalona zarówno w trakcie kontroli przeprowadzonej na miejscu, jak i kontroli administracyjnej, dla potrzeb której można wykorzystywać techniki skomputeryzowanego systemu informacji geograficznej (GIS), polegające na ortoodwzorowaniu lotniczym lub satelitarnym, zaś uzyskane w drodze jednego lub drugiego rodzaju kontroli wyniki mają równoprawne znaczenie (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2009 r., sygn. akt: II GSK 1069/08, Lex nr 561829). W rozpoznawanej sprawie została przeprowadzona zarówno kontrola na miejscu w gospodarstwie skarżącego, jak i kontrola administracyjna.

Nie można też uznać za trafny zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. w zakresie sformułowanym w petitum skargi kasacyjnej. Przede wszystkim należy zauważyć, że naruszenie art. 151 p.p.s.a. mogłoby nastąpić w sytuacji, gdyby sąd oddalił skargę pomimo stwierdzenia uchybień skutkujących podjęciem przez sąd określonych rozstrzygnięć. W sprawie taka sytuacja nie zachodzi, gdyż Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego i procesowego. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 stycznia 2011 r. (sygn. akt: II GSK 1387/10, Lex nr 952790) przepis art. 151 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Jest to przepis ogólny (blankietowy) i ta jego właściwość sprawia, że na stronę skarżącą zamierzającą powołać się na zarzut naruszenia tej regulacji nałożona została powinność powiązania go z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym uchybił Sąd I instancji w toku rozpatrywania sprawy. Autor skargi kasacyjnej ani w petitum, ani w uzasadnieniu skargi - wskazując na naruszenie art. 151 p.p.s.a. - nie powiązał tej normy prawnej z innymi przepisami, w szczególności w tym wypadku z przepisami procesowymi.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wskazany przepis zawiera regulację wskazującą elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Są nimi: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy; zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie; a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić zatem przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, a w szczególności, jeżeli nie zawiera stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. To, że strona nie jest przekonana o trafności rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest usprawiedliwioną podstawą dla czynienia zaskarżonemu wyrokowi zarzutu dokonania błędnych ustaleń faktycznych, czy też błędnego rozstrzygnięcia sprawy. Przepis ten może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia (uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt: II FPS 8/09, publ. ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 30; wyrok NSA z 7 maja 2013r., sygn. akt: II GSK 260/12, Lex nr 1329705).

Sąd I instancji odniósł się do zarzutów podniesionych w skardze, wyjaśnił w sposób wystarczający zastosowane przepisy prawa, a polemika skarżącego ze stanowiskiem Sądu nie może uzasadniać zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Tym samym skarżący kasacyjnie skutecznie nie podważył stanu faktycznego przyjętego za prawidłowy przez Sąd I instancji.

Chybione są także zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Przepis art. 1 p.u.s.a., jako przepis ustrojowy normujący zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, nie może, co do zasady stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. To, czy ocena legalności zaskarżonej decyzji była prawidłowa czy błędna, nie może być utożsamiane z naruszeniem tego przepisu. Jedynie w drodze wyjątku, np. gdy sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o inne kryterium, niż kryterium legalności, czy też orzekał w sprawie, która nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne, przepis ten może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną. Taka sytuacja nie występuje.

Z postawionego zarzutu naruszenia art. 143 b ust. 4 i 5 rozporządzenia Rady ( WE ) nr 1782/2003 w związku z art. 124 ust. 2 rozporządzenia Rady ( WE ) nr 73/2009 wynika, że istota spornego w rozpatrywanej sprawie zagadnienia odnosi się do oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który stwierdził, że w postępowaniu o przyznanie płatności obszarowych na rok 2013 niezbędne jest wykazanie dobrej kultury rolnej wnioskowanych działek na dzień 30 czerwca 2003r. Natomiast według autora skargi kasacyjnej istotne znaczenie ma przede wszystkim rzeczywisty areał gruntów rolnych objętych wnioskiem i okoliczność utrzymywania ich w stanie zgodnym z normami w roku kalendarzowym, w którym beneficjent ubiega się o ich przyznanie. Powołanie się przez Sąd I instancji na argument, że warunkiem przyznania płatności obszarowych jest utrzymanie dobrej kultury rolnej wnioskowanych gruntów na dzień 30 czerwca 2003 r. nie znajduje oparcia w przepisach unijnych, jak również pozostaje w sprzeczności z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich. Zdaniem skarżącego kasacyjnie przepis art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009 jest adresowany do Państwa Członkowskiego, a nie do producenta rolnego i tym samym regulacja art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009 nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że jednym z warunków przyznania pomocy w roku 2013 było wykazanie dobrej kultury rolnej deklarowanych do płatności działek na dzień 30 czerwca 2003 r.

Stanowisko Sądu I instancji ocenić należy jako prawidłowe, a postawiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art. 143 b ust. 4 i 5 rozporządzenia Rady ( WE ) nr 1782/2003 w związku z art. 124 ust. 2 rozporządzenia Rady ( WE ) nr 73/2009 za nieusprawiedliwiony.

W punkcie wyjścia przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Ustawodawca we wskazanym przepisie odsyła wprost do kryteriów określonych w art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009, w myśl którego do celów przyznania pomocy w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej kwalifikują się wszystkie działki rolne spełniające kryteria przewidziane w ust. 1 oraz działki rolne obsadzone zagajnikami o krótkiej rotacji (kod CN ex 0602 90 41), które były utrzymane w dobrej kulturze rolnej w dniu 30 czerwca 2003 r. Jednak w przypadku Bułgarii i Rumunii kwalifikują się wszystkie działki rolne spełniające kryteria przewidziane w ust. 1, jak również działki rolne obsadzone zagajnikami o krótkiej rotacji (kod CN ex 0602 90 41).

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że prawidłowa wykładnia cytowanych przepisów wskazuje, że jedynie obszar użytków rolnych utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej w dniu 30 czerwca 2003 r. może być objęty systemem dopłat unijnych. Wskazana data 30 czerwca 2003 r. jest bowiem datą stałą narzuconą warunkami prawa unijnego określonymi w art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009. Wynika to z tego, że obszar powierzchni użytków rolnych objętego systemem jednolitej płatności obszarowej dla każdego nowego państwa członkowskiego został ściśle określony, o czym stanowią o wskazane w zaskarżonym wyroku przepisy art. 122, art. 123 i art. 124 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009. Dla Polski, powierzchnia użytków rolnych objętych systemem jednolitych dopłat obszarowych, o której mowa w art. 124 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009 wynosi 14.000 tys. ha, co wynika z załącznika VIII do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1121/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 w odniesieniu do systemów wsparcia dla rolników, ustanowionych w jego tytułach IV i V (Dz.U.UE.L.2009.316.27; dalej: rozporządzenie nr 1121/2009). Jest to wielkość powierzchni użytków rolnych, która z jednej strony stanowi element (obok rocznej puli środków finansowych) służący do obliczenia jednolitej płatności obszarowej dla każdego z nowych państw członkowskich, a z drugiej jest to maksymalny obszar do którego państwo członkowskie może przyznać płatności w danym roku.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zaproponowana przez skarżącego kasacyjnie wykładnia art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, zgodnie z którą w postępowaniu o przyznanie płatności obszarowych na rok 2013 istotne znaczenie ma rzeczywisty areał gruntów rolnych objętych wnioskiem i okoliczność utrzymywania ich w stanie zgodnym z normami w roku kalendarzowym, w którym beneficjent ubiega się o ich przyznanie, oparta została na założeniu o zbędności części wypowiedzi normatywnej tego artykułu tj. "kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009". Tego rodzaju zabieg interpretacyjny, przy założeniu, że prawodawca działa w sposób racjonalny i w treści przepisów prawnych nie zamieszcza wypowiedzi pozbawionych waloru normatywnego, nie może być uznany za prawidłowy. Jedną z podstawowych zasad przyjmowanych przy dokonywaniu wykładni prawa jest bowiem zasada, wedle której za wadliwą uznaje się taką wykładnię, której rezultat czyni jakąś część przepisu prawnego zbędną.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie jest możliwe pominięcie tej części normy prawnej, a ustawodawca – jak wyżej wyjaśniono – celowo wskazał na warunek utrzymania zgłaszanych do płatności gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Natomiast wykładnia przepisu art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009 wskazuje, iż adresowany jest on zarówno do Państw Członkowskich, jak i producentów rolnych. Treść art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich odsyła wprost do warunków kwalifikowalności z art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009. Prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów prowadzić musi zatem do konkluzji, że grunty rolne zgłoszone do płatności obszarowych, aby mogły być objęte systemem tych płatności muszą, oprócz spełnienia pozostałych warunków określonych w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, być utrzymane w dobrej kulturze rolnej w dniu 30 czerwca 2003 r. Doprowadzenie i utrzymanie gruntów rolnych do stanu dobrej kultury rolnej w okresie następującym po 30 czerwca 2003 r., nie może zmienić zasady kwalifikowalności do dopłat w świetle treści art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009.

Reasumując stwierdzić należy, że grunty rolne, które nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej w dniu 30 czerwca 2003 r. są trwale wykluczone z systemu płatności obszarowych w roku 2013 i w latach wcześniejszych.

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej orzecznictwo sądowoadministracyjne w zakresie braku konieczności utrzymania zgłaszanego do płatności obszarowej gruntu w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., nie jest jednolite. Istotnie przywołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. II GSK 1324/10 wskazywał, że regulacja art. 143b ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 1782/2003, jak i art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009 nie stanowi podstawy do przyjęcia, że warunkiem przyznania płatności obszarowych w danym roku jest wykazanie dobrej kultury rolnej wnioskowanych gruntów na dzień 30 czerwca 2003 r. Skład orzekający w niniejszej sprawie tego poglądu nie podziela i wskazuje, że w wielu rozpoznawanych przez Naczelny Sąd Administracyjny jak i wojewódzkie sądy administracyjny sprawach, konieczność wykazania dobrej kultury rolnej zgłaszanych do płatności działek na dzień 30 czerwca 2003 r. nie budziła wątpliwości (por. wyroki NSA: z 12 października 2011 r., sygn. II GSK 969/10; z 27 lutego 2014 r., sygn. II GSK 1908/12; z 12 grudnia 2014 r., sygn. II GSK 1699/13; z 3 marca 2015 r., sygn. II GSK 76/14; z 11 marca 2014 r., sygn. II GSK 2056/12; z dnia 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt II GSK 531/14, z 4 września 2015r., sygn. akt II GSK 1701/14, pub. CBOSA).

Spornym zagadnieniem, który wyłonił się w sprawie pomiędzy skarżącym kasacyjnie a organami było to, czy działka nr 3/34 na dzień 30 czerwca 2003 r. była w całości użytkowana rolniczo.

Grunty rolne, na które rolnik ubiega się o przyznanie płatności, w świetle wskazanej wyżej regulacji prawnej unijnej i krajowej, muszą być utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów środowiska. Państwa Członkowskie definiują, na poziomie krajowym lub regionalnym, wymogi minimalne w zakresie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska na podstawie ram ustanowionych w załączniku III do rozporządzenia ww. Rady (WE) Nr 73/2009 z 19 stycznia 2009 r., uwzględniając szczególne cechy charakterystyczne odnośnych obszarów, włączając w to warunki glebowe i klimatyczne, istniejące systemy gospodarowania, wykorzystanie gruntów, zmianowanie upraw, metody uprawy roli oraz struktury gospodarstw. Wymogi takie nie mogą naruszać standardów regulujących dobre praktyki rolnicze stosowane oraz środków rolno-środowiskowych, które wykraczają poza wzorzec odnoszący się do dobrych praktyk rolniczych. Grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli nie są - co do zasady - porośnięte drzewami i krzewami.

Inspektorzy terenowi stwierdzili występowanie na działce samosiejek drzew oraz silnie porastającą roślinność wskazującą na nieużytkowanie terenu przez okres kilkuletni, bez przeprowadzania zabiegów agrotechnicznych. Na zdjęciach tych wyraźnie i bez wątpliwości widać, że działka jest porośnięta samosiejkami drzew. Występowanie samosiejek niewątpliwie wskazuje na brak utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, w szczególności zgodnie z minimalnymi normami. Jak wskazał NSA w wyroku z 5 listopada 2010 r. (sygn. akt II GSK 1004/09, Lex nr 746020), bez względu na rodzaj gruntu rolnego oraz zalecanych zabiegów agrotechnicznych grunty muszą być zadbane, a więc nie mogą na nich występować wieloletnie chwasty oraz samosiejki drzew.

Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji prawidłowo skontrolował zaskarżoną decyzję i wskazał, że działka nie była użytkowana rolniczo. Co ważne, Starosta Powiatowy dokonał zmian w ewidencji gruntów, które dodatkowo potwierdzają, że zmniejszyła się powierzchnia gruntów rolnych, a zwiększyła gruntów oznaczonych jako Ls i Lz. W sprawie zasadnie też dostrzeżono, że sam skarżący kasacyjnie, składając wnioski na lata 2004 i 2005 sygnalizował, że stan faktyczny odbiega od tego, który jest uwidoczniony w dokumentacji. Składając wniosek na 2013 r. zaniechał poczynienia takich uwag. Istotne jest także i to, że zmiany w ewidencji gruntów (mapy) były wyłożone do wglądu już w grudniu 2004 r.

Zgodnie z art. 73 wspomnianego wyżej rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II, nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. Ponadto, zgodnie z ust. 2 cytowanego przepisu, zmniejszeń i wykluczeń przewidzianych w rozdziałach I i II nie stosuje się w odniesieniu do tych części wniosku o przyznanie pomocy, co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem, że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że organ ten nie poinformował rolnika o nieprawidłowościach we wniosku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wynikająca z zacytowanych przepisów możliwość odstąpienia od przewidzianych w rozporządzeniu zmniejszeń i wykluczeń w sprawie nie występuje.

Skarżący kasacyjnie nie wykazał, aby zaistniałe nieprawidłowości nie wynikały z jego winy. Przedstawione wyżej przepisy wskazują jednoznacznie, że rolnik występujący z wnioskiem o płatność musi dołożyć szczególnej staranności przy wypełnianiu wniosku, skoro błędy w tym zakresie mogą nieść daleko idące konsekwencje. W sprawie, skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności na 2013r., który podpisał i zadeklarował konkretny obszar rolny, wskazując numerycznie oznaczone działki do przyznania wnioskowanych płatności. W myśl tego, co wyżej wskazano, zobowiązany był zatem do uprawy i utrzymywania w należytej kulturze rolnej konkretnych nieruchomości, czego - co wykazało postępowanie - nie uczynił. Zauważyć należy, że każdy wnioskodawca obowiązany jest zapoznać się zasadami przyznawania danej płatności oraz pomocy objętej wnioskiem oraz powinien mieć świadomość, że jego wniosek i zadeklarowane grunty będą podlegały kontroli w zakresie spełnienia tych zasad. Producent musi też wiedzieć, że grunty, które nie spełniają wymogów określonych w prawie unijnym i krajowym podlegają wyłączeniu, a w razie przekroczenia dopuszczalnej różnicy w stosunku do powierzchni stwierdzonej podczas kontroli, iż grozi mu sankcja finansowa, chyba że wykaże, że zachodzą nadzwyczajne okoliczności uwalniające od sankcji. Beneficjent pomocy ma także obowiązek informowania organów o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne, bądź nadmierne przyznanie płatności, jak również o każdej zmianie, w szczególności, gdy dotyczy wykorzystania gruntów rolnych czy wielkości upraw. Skarżący na formularzu wniosku podpisał stosowne oświadczenie, że zasady te zna.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organy miały zatem podstawę do przyjęcia, że skarżący nie spełnił wszystkich wymaganych prawem warunków, umożliwiających przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013 r. Skoro płatność przyznawana jest na wniosek rolnika (art. 18 ustawy o płatnościach), to on odpowiada za prawidłową treść tego wniosku. W świetle powyższego zarzut naruszenia art. 124 ust. 2 rozporządzenia nr 73/2009, jest niezasadny.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.