Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2443/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 250/17 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 250/17oddalił skargę A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z [...] października 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] z [...] sierpnia 2016 r., odmawiającą A. B. umorzenia zadłużenia w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...]zł, powstałego z tytułu wypłaconych na rzecz jego syna A. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu przytoczyło treść art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016r. poz. 169 ze zm., dalej jako: "ustawa") oraz wyjaśniło, że kwestia umorzenia wypłaconych należności pozostawiona jest uznaniu administracyjnemu. Kolegium oceniło, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji nie jest dowolne. Wskazało, że w sprawie przeprowadzono prawidłowe postępowanie wyjaśniające, gdyż wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej. Ustalono, że skarżący ma 46 lat, jest zdrowy, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu brata i nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów. Na wyżywienie przeznacza około [...] zł miesięcznie. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie naprawy samochodów ciężarowych, zatrudnia jedną osobę. Z tego tytułu w 2015 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł. Nie płaci regularnie składek ZUS, ani należności z tytułu podatku dochodowego i VAT, w związku z czym powstały z tego powodu zaległości. Od lipca 2015 r. regularnie płaci alimenty w wysokości [...] zł na konto matki dziecka. Stara się o obniżenie wysokości alimentów do [...] zł miesięcznie oraz o umorzenie zaległości podatkowych oraz wobec ZUS.

Mając powyższe na względzie Kolegium uznało, że wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności w postaci wadliwego jego zdaniem wyroku nakazowego oraz jego egzekucji, nie uzasadniają umorzenia omawianych należności. Nie są to bowiem okoliczności, pozwalające na wyjątkowe potraktowanie i uwzględnienie żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Organ przyznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jednakże nie jest to wystarczająca podstawa do zastosowania przedmiotowej instytucji, gdyż nic nie wskazuje na to, aby obecna sytuacja w sposób trwały uniemożliwiała w przyszłości poprawę jego sytuacji. Zdaniem organu umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu. Umorzenie powinno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, które zgodnie z ogólnymi regułami powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. W sprawie niniejszej natomiast taka nie zachodzi.

Organ podkreślił, że skarżący jest osobą aktywną - prowadzi działalność gospodarczą. Jest zdrowy i nie ma żadnych osób na swoim utrzymaniu, poza zobowiązaniami alimentacyjnymi w stosunku do syna. Nie ponosi kosztów mieszkania. Ponadto pomimo istniejącego zadłużenia jest w stanie terminowo uiszczać bieżące zobowiązania alimentacyjne. Kolegium zważyło, że wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową, bowiem wynikają z ryzyka podejmowanego przez przedsiębiorców przy prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Ponadto z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że skarżący podjął starania mające na celu podważenie powoływanego wyroku. W przypadku, gdyby osiągnął w tym zakresie sukces, będzie mógł ubiegać się o odszkodowanie z powodu szkody, jaką poniósł. Brak jednak jakiegokolwiek uzasadnienia, aby z tego powodu mógł uzyskać umorzenie świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej. Organ podniósł ponadto, że działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Organ wskazał przy tym, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Ponadto na wniosek strony możliwe jest odroczenie terminu spłaty zobowiązania lub ustanowienie spłatę zobowiązania w ratach uwzględniających możliwości płatnicze wnioskodawcy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie A. B. reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach i przyznanie na rzecz pełnomocnika nieopłaconych kosztów pomocy prawnej według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 7 w zw. z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego (powoływany dalej jako "K.p.a.") poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w kwestii ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego;

- art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie dowolnej oceny dowodów w wyniku braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego uznania, że sytuacja życiowa skarżącego nie uzasadnia zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przewidzianej w art. 30 ust. 2 ustawy.

W uzasadnieniu podniósł, że występując z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako podstawę podał, że zaległości te powstały z uwagi na problemy finansowe, spowodowane zaciągnięciem pożyczki na zatrudnienie pracowników. Wskazał, że Urząd Pracy w [...] bezzasadnie wypowiedział umowę pożyczki, co następnie skutkowało niesłusznym wydaniem nakazu zapłaty. Egzekucja wszczęta na podstawie tego nakazu, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, doprowadziła do utraty przez niego płynności finansowej i z tego powodu popadł w niedostatek. Wskazał, że nadal prowadzi działalność gospodarczą, jednak przynosi ona starty. Komornik zajął nieruchomość, która jest mu niezbędna do prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto ma zaległości wobec ZUS (obecne zadłużenie [...] zł) i Urzędu Skarbowego (w wysokości [...] zł), a mimo to od sierpnia 2015 r. regularnie płaci alimenty. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja wydana została bez wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wskazał, że dla ustalenia całokształtu sytuacji życiowej i dochodowej skarżącego niezwykle istotna jest podnoszona przez niego okoliczność bezzasadnego wypowiedzenia przez Urząd Pracy umowy udzielonej mu pożyczki, następstwem którego było wydanie przez Sąd Okręgowy w [...] nakazu zapłaty w sprawie o sygnaturze [...]i później wszczęta egzekucja, która doprowadziła skarżącego do utraty płynności finansowej i sprawiła, że jego działalność praktycznie przestała funkcjonować. Zdaniem skarżącego wypowiedzenie ww. umowy było nieuzasadnione, bowiem w chwili wypowiedzenia zatrudniał on 11 pracowników, spełniając tym samym warunki umowy. Podkreślił, że bez swojej winy popadł on w niedostatek i zaprzestał regulowania należności alimentacyjnych wobec syna, ale także wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Urzędu Skarbowego. Jego sytuacja życiowa i dochodowa, będąca skutkiem powyższych, błędnych działań organów, uniemożliwiła mu wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Zatem stan niewypłacalności skarżącego jest skutkiem czynników obiektywnych tj. takich na które skarżący nie miał wpływu.

Wskazał także, że w 2015 r. uzyskał dochód zaledwie w kwocie [...] zł, przy czym ponosi koszty swojego utrzymania w kwocie [...] zł miesięcznie i kosztem należności wobec ZUS i US regularnie uiszcza alimenty na rzecz syna w kwocie [...] zł miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji.

Podczas rozprawy sądowej w dniu 27 czerwca 2017r. skarżący podał, że przed Sądem Najwyższym skarga została odrzucona ze względu na uchybienie terminu. Natomiast w dniu [...] lutego 2017r. złożył pozew do Sądu Rejonowego w [...] i do Sądu Okręgowego w [...] o odszkodowanie od Skarbu Państwa. Obecnie sprawa jest w Sadzie Apelacyjnym, który ma rozstrzygnąć o właściwości sądu.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko przekonywująco uzasadniły. Wyjaśnił przy tym, że z ww. przepisu wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, zgodnie z którą osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, ma obowiązek zwrócić świadczenia wypłacone uprawnionemu do alimentów. Wskazał, że stosownie do art. 27 ust. 1j ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Obligatoryjnym zwrotem objęte są również należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia (art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Tym samym umorzenie takich należności dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Przy czym pod pojęciem "sytuacji dochodowej" należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym jego możliwości zarobkowe. W związku z tym należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący dowodził, że jego sytuacja dochodowa jest wyjątkowo trudna i uzasadnia uwzględnienie wniosku. Powoływał się na posiadane zadłużenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i Urzędzie Skarbowym, które jak podnosił jest wynikiem niezasadnego wypowiedzenia mu umowy pożyczki przez Urząd Pracy, następnie związanego z tym, orzeczonego niesłusznie, jak podkreślał, przez Sąd Okręgowy nakazu zapłaty i wszczętej na jego podstawie egzekucji. Skarżący przekonywał, że działania te były bezpodstawne i przez to nie mógł regulować zobowiązań. Do protokołu przesłuchania (k. 60-62 akt administracyjnych) zeznał, że wystąpił o obniżenie alimentów do kwoty [...] zł, wystąpił o umorzenie zaległości w US i ma zamiar wystąpić z takim wnioskiem do ZUS. Podkreślił, że obecnie nie ma płynności finansowej. Chce się oddłużyć i zacząć normalnie funkcjonować, zacząć zakup narzędzi, odremontować halę, zatrudnić kolejnych pracowników, co umożliwi mu pozyskanie nowych kontrahentów. Zaznaczył, że ani umorzenie należności w części, ani rozłożenie na raty nie poprawi jego sytuacji. Dlatego wniósł o umorzenie należności w całości. Motywy działania skarżącego są zatem oczywiste. Brak jest jednak, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, obiektywnych powodów, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego z odpowiedzialności za zadłużenie którego się dopuścił w wyniku własnych zaniedbań.

W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie wykazał aby posiadane przez niego zadłużenie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej było wynikiem zdarzeń losowych, nagłych, których nie mógł przewidzieć i im przeciwdziałać. Ponadto wobec pozostawania w obrocie prawnym prawomocnego nakazu zapłaty, nie można kwestionować legalności tego orzeczenia w tym postępowaniu administracyjnym, a tym samym negować ustaleń, które legły u jego podstaw. Bezpodstawnie, zdaniem WSA w Olsztynie, skarżący domaga się dochodzenia przez organy administracji publicznej, czy Urząd Pracy zasadnie wypowiedział mu umowę pożyczki. Rozstrzygnięcia tej kwestii skarżący mógł bowiem żądać w postępowaniu przed sądem cywilnym, ale jak wynika z akt sprawy tego zaniedbał. Nakaz zapłaty został wydany w postępowaniu upominawczym, prawidłowo doręczony, a skarżący w ogóle go nie zanegował, co sam przyznał w załączonej do wniosku skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, którą też, jak wyjaśnił, złożył z uchybieniem terminu.

Ponadto nakaz zapłaty został wydany w 2001r. skarżący zaś podjął kroki w celu jego obalenia dopiero po kilku latach. Poza tym nakaz zapłaty dotyczył kwoty [...] zł wraz z odsetkami liczonymi od [...] kwietnia 2001r. Kwota ta zatem nie wyjaśnia dlaczego aktualnie skarżący ma tak znaczne zaległości podatkowe i zadłużenie wobec ZUS, a także dlaczego uchylał się od regulowania alimentów na rzecz syna.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżący nie wyjaśnił w ogóle jaka była jego sytuacja życiowa, jakie podejmował działania w momencie powstawania zadłużenia alimentacyjnego. Postępowanie egzekucyjne z tego tytułu zostało bowiem wszczęte w grudniu 2009 r. Jak wynika natomiast z akt sprawy w 2010 r. skarżący przebywał w Areszcie Śledczym w [...]. Nie przedstawił on zatem całościowo swojej sytuacji, co także przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku. Skarżący skupił się jedynie na okoliczności, że od 2015 r. płaci regularnie alimenty. Działanie takie, choć słuszne, nie uzasadnia zwolnienia skarżącego z odpowiedzialności za powstałe zadłużenie. Faktem jest też, na co słusznie zwróciły uwagę organy orzekające, że skarżący jest zdrowy, w sile wieku. Ogólnikowe twierdzenie o utracie płynności finansowej nie jest wystarczające do wykazania zachowania należytej staranności. Skarżący aktualnie prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia pracownika. Posiada zatem źródło dochodu. Ponadto jak wnioskować należy z jego wyjaśnień nieruchomość, w której prowadzi działalność gospodarczą stanowi jego własność i jej szacunkowa wartość to [...] zł (według oświadczenia - k. 49 akt administracyjnych). Jest więc osobą majętną. Mieszka z bratem w części domu należącej do ojca, brat reguluje opłaty. Skarżący ponosi jedynie koszty własnego wyżywienia, ok. [...] zł miesięcznie. Sytuacja bytowa skarżącego jest więc dobra i może liczyć na pomoc rodziny. Tym samym mimo niewątpliwych trudności finansowych związanych z posiadaniem znacznego zadłużenia, położenia skarżącego nie można oceniać jako wyjątkowego, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że dokonano rozważenia wszystkich występujących w sprawie okoliczności. Zasadnie wzięto również pod uwagę, że prowadzenie działalności gospodarczej obarczone jest ryzykiem, ale też wymaga sumienności, rozwagi i poczucia odpowiedzialności za własne uchybienia. Skarżący, wobec wykazanej bierności, sam jest odpowiedzialny za powstałe zadłużenie. Zaniedbania, których się dopuścił nie zwalniały go z wypełniania ciążącego na nim z mocy przepisu prawa obowiązku. Trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich bowiem z obowiązku świadczenia na rzecz dzieci.

Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro skarżący sam przyczynił się do zaistniałej w jego życiu sytuacji, to trudno sprzeciwić się stanowisku organów, że jego sytuacja nie jest szczególna i wyjątkowa, co uzasadniałoby umorzenie wnioskowanego zadłużenia.

A. B. reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego M. S. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił w niej:

1. naruszenie art. 145 § 1pkt 1 lit. c ustawy Praw o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na nieuwzględnieniu skargi podczas, gdy istniały ku temu podstawy tj. w postępowaniu przed organem doszło do naruszenia przepisów postępowania tj.:

- art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w kwestii ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego, na które to pojecie składa się całokształt sytuacji osobistej, w tym także uzyskiwane dochody, status materialny, stan zdrowia i sytuacja życiowa;

- art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie dowolnej oceny dowodów w wyniku braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

2. naruszenie art. 250 § 1 Ppsa w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu poprzez jego niewłaściwe zastosowanie podczas gdy w niniejszej sprawie winien mieć zastosowanie art. 250 Ppsa w zw. z art. 21 ust. 1 pkt. 1 lit. a ww. rozporządzenia z uwagi na to, że przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna;

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania., zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz przyznanie na rzecz radcy prawnego M. S. nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu za obie instancje. Skarżący zrzekł się ponadto rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "Ppsa."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 Ppsa, a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 Ppsa, które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia przepisów postępowania i kwestionuje prawidłowość kontroli zaskarżonej decyzji przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w kwestii ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego.

Na wstępie należy podkreślić, że umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Wskazać bowiem należy, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, a które wynikają z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz.682) mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach.

Poddana kontroli Sądu pierwszej instancji decyzja organu administracji ma charakter uznaniowy (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1794/10, Lex nr 1082675). Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1535/08, CBOSA).

Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do decyzji uznaniowych ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji, prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że nie narusza ona przepisów prawa. Przeprowadzone bowiem postępowanie nie wykazało, aby okoliczności dochodowe i rodzinne skarżącego dawały podstawę do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych.

Skarżący kasacyjnie prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest zdrowy. Mieszka u brata i nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów. Na wyżywienie przeznacza około [...] zł miesięcznie. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie naprawy samochodów ciężarowych, zatrudnia jedną osobę. Z tego tytułu w 2015 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł. Nie płaci regularnie składek ZUS, ani należności z tytułu podatku dochodowego i VAT, w związku z czym powstały z tego powodu zaległości. Od lipca 2015 r. regularnie płaci alimenty w wysokości [...] zł na konto matki dziecka. Stara się o obniżenie wysokości alimentów do [...] zł miesięcznie oraz o umorzenie zaległości podatkowych oraz wobec ZUS.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że trudna sytuacja skarżącego nie budzi wątpliwości w świetle akt sprawy, jednak całokształt wskazanych wyżej okoliczności uzasadnia rozstrzygnięcie podjęte przez organy administracji w niniejszej sprawie.

Z uwagi na powyższe niezasadny jest zarzut skargi kasacyjnej, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 250 § 1 Ppsa w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu poprzez jego niewłaściwe zastosowanie podczas gdy w niniejszej sprawie winien mieć zastosowanie art. 250 Ppsa w zw. z art. 21 ust. 1 pkt. 1 lit. a ww. rozporządzenia z uwagi na to, że przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna.

Sprawa o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego niewątpliwie ma charakter majątkowy lecz jej przedmiotem nie jest należność pieniężna. Wniosek o umorzenie należności jest bowiem sposobem obrony dłużnika przed prowadzoną egzekucją. Zmierza do odmiennego, niż to wynika z tytułu wykonawczego, ukształtowania prawa. W przypadku wydania przez organ decyzji umarzającej prowadzenie egzekucji nie będzie dopuszczalne. Jest to więc inna sprawa w rozumieniu art. art. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie 184 Ppsa oddalił skargę kasacyjną.