Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 119/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 2
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
article: art. 1 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Marian Wolanin, Protokolant asystent Marcin Rączka, po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Podkarpackiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 778/11 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Podkarpackiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Rzeszowie z dnia 15 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zaliczenia wysługi lat oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 778/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi M.K. na decyzję Podkarpackiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Rzeszowie z dnia 15 czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zaliczenia wysługi lat, uchylił zaskarżoną decyzję.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Komendant Powiatowy Policji w Lubaczowie rozkazem personalnym nr [...]z dnia 4.05.2011 r., działając na podstawie m.in. art. 6f i art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2007 r., Nr 43, poz. 277 ze zm.) oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w stosunku do aspiranta M.K. - asystenta Wydziału Prewencji Komendy Powiatowej Policji w [...]postanowił:

- nie zaliczyć okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika w okresie od dnia 1.10.1994 r. r. do dnia 14.10.1997 r. do wysługi lat uwzględnionej przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego,

- ustalić na dzień przyjęcia do służby w Policji, tj. 1.05.1999 r., łączną wysługę lat uwzględnianą przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego 1 rok, 6 miesięcy, 1 dzień i określić termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat na dzień 7 luty 2011 r. w wysokości 13 %,

- zaliczyć łączną wysługę lat dla celów uposażeniowych i nagrody jubileuszowej na dzień 7.02.2011 r., 13 lat, 3 miesiące i osiem dni.

Odmowę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców uzasadniono tym, że M.K. nie został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego rolników. Zostało to potwierdzone zaświadczeniem KRUS Oddział Terenowy w [...], według którego M.K. nie figuruje w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników. Dla poparcia tego stanowiska przytoczono treść pisma KRUS Placówki Terenowej w [...], w którym wyjaśniono treść pojęcia domownika rolnika. Osobę domownika rolnik winien, zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgłosić do ubezpieczenia, składając przy tym wspólnie z tą osobą oświadczenie wymagane z przepisami art. 38 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, potwierdzające okoliczności stałej pracy w gospodarstwie.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.K. zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego w postaci art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310) poprzez błędne przyjęcie, iż nie spełnia ustawowych kryteriów zaliczenia żądanego okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy w charakterze domownika. Ponadto zdaniem odwołującego się dokonano nadinterpretacji art. 6 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25), poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie istnieje związek pomiędzy odprowadzaniem składek na ubezpieczenie rolnicze, a możliwością zaliczenia dochodzonego okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zauważono także, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło na podstawie interpretacji przepisów dokonanej przez KRUS Oddział Terenowy w [...]pomimo braku kompetencji tego organu do dokonywania wykładni prawa. Organ nie dokonał najbardziej istotnych dla sprawy ustaleń czy fakt pobierania nauki stanowi przeszkodę do zaliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika pomimo braku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji gdy ustawodawca nie zawarł dodatkowej przesłanki w samej definicji domownika jak również nie uczynił stosownego odesłania. Odwołujący przytoczył przy końcu odwołania szereg wyroków sądów administracyjnych potwierdzających w jego mniemaniu zaprezentowany wyżej sposób wykładni.

Podkarpacki Komendant Wojewódzki Policji w Rzeszowie decyzją z 15 czerwca 2011 r. L.dz. [...]po rozpatrzeniu odwołania M.K. postanowił utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy odnosząc się do kwestii objęcia domownika ubezpieczeniem społecznym zajął stanowisko, że Komendant Policji w Lubaczowie zastosował prawidłowo przepis art. 7 ust. 1 pkt 2 i art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników odmawiając stronie zaliczenia do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego pracy w charakterze domownika w indywidualnym gospodarstwie rolników. Wykazano, że ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przewidywała obowiązkowe objęcie domowników rolniczym ubezpieczeniem społecznym i obowiązek opłacenia składek. Odnosząc się do zarzutu braku kompetencji KRUS do dokonywania wykładni, uznano że pismo pochodzące od tej instytucji wyjaśnia sposób postępowania w przypadku zgłoszenia do ubezpieczenia domownika uczęszczającego do szkoły, co wbrew stanowisku odwołującego się miało istotne znaczenie dla sprawy.

Decyzję organu odwoławczego M.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Opisanemu rozstrzygnięciu zarzucił napuszenie art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 1 ust. 1 pkt 30 ustawy o wliczaniu okresów pracy na indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. W uzasadnieniu tych zarzutów podkreślono, że stała praca w gospodarstwie rolnym polega na wykonywaniu prac w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. To stanowisko wyraził SN w wyroku z 4 października 2006 r. sygn. II UK 42/06. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, co prawda wymaga ubezpieczenia domowników jednakże niewykonanie tych obowiązków przez rodziców skarżącego nie może wykluczać go z kręgu domowników rolnika. Takie zdanie wyraził WSA w Warszawie w wyroku z 8 czerwca 2010 r. sygn. II SA/Wa 180/10 uznając, że błędna jest interpretacja art. 6 pkt 2 lit. c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników polegająca na przyjęciu, że brak ubezpieczenia skarżącego wyklucza uznanie go za domownika w rozumieniu tej ustawy i w konsekwencji uniemożliwienie zastosowania dobrodziejstw płynących z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

W odpowiedzi na skargę Komendant wniósł o oddalenie skargi. Odpowiadając na zawarte w niej zarzuty podniósł w szczególności, że w okresie od 1993 r. do 1997 r. M. K. uczęszczał do Liceum Zawodowego w [...]. Z tego względu nie można przyjąć, że skarżący był w stanie stale wykonywać czynności w gospodarstwie rolnym rodziców w pełnym wymiarze czasu. Przyjęto za Sądem Apelacyjnym w Poznaniu, że samo zamieszkiwanie w gospodarstwie rolnym wymaga psychicznego nastawienia polegającego na wiązaniu się w pewnym okresie czasu z gospodarstwem rolnym i nie szukanie stałego zatrudnienia poza nią. Organ odwoławczy odnosząc się do sposobu interpretacji art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, powtórzył jak w treści swej decyzji, że przytoczona ustawa nakładała na rolników obowiązek zgłaszania KRUS osoby podlegające ubezpieczeniu z tytułu pracy w gospodarstwie oraz informowania o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał skargę za uzasadnioną.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. (Dz.U. Nr 152 poz. 1732 ze zm.) w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się miedzy innymi okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Do takich okresów należą przypadki wymienione w ustawie z dania 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Na mocy art. 1 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy do wysługi lat wlicza się przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym o charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Na mocy art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy (...) ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym o charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić zgodnie z art. 1 okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy.

W przypadku jeżeli organy gminy nie dysponują dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, okresy pracy w nim mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym samym czasie na terenie na którym położone jest to gospodarstwo rolne.

Sąd I instancji podał, że w świetle przepisów art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7 poz. 25 ze zm. z 1998 r.) ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się osobę bliską rolnikowi która :

a) ukończyła 16 lat,

b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,

c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Dodatkowo powołał przepis art. 7 ust. 1 ustawy, który stanowi, iż ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny; 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

W ocenie Sądu I instancji, analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, iż aby funkcjonariuszowi Policji zaliczyć do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowane przez niego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić czy w podanych okresach wnioskodawca posiadał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie rolnym, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek niż wymieniono wyżej nie musi spełniać domownik, albowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jak i przepis art. 6 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników definiujący pojęcie domownika.

Zdaniem Sądu wojewódzkiego, nie znajduje oparcia w analizowanym stanie prawnym pogląd prezentowany przez organy obu instancji, iż aby uznać osobę pracującą w gospodarstwie rolnym za domownika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, osoba taka musi legitymować się opłacaniem składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, o którym mowa w art. 7 cyt. ustawy. Sąd I instancji podkreślił, że gdyby taki warunek przewidział ustawodawca dla statusu domownika zawarto by ją w definicji tego pojęcia, bądź też uczyniłby stosowne odesłanie do innego przepisu ustawy. Biorąc pod uwagę systematykę aktu prawnego, umiejscowienie przepisu art. 7 w odrębnym rozdziale 2 pt. "Zakres podmiotowy ubezpieczenia, składki na ubezpieczenie i świadczenia pieniężne z ubezpieczenia, A. ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie" stwierdził, iż brak opłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie powoduje utraty statusu domownika bowiem nie przewiduje tego przepis ustawy, lecz ma jedynie wpływ na nabycie uprawnień do świadczeń, o których mowa w art. 9 tej ustawy.

W ocenie Sądu I instancji, organy orzekające w niniejszej sprawie błędnie zinterpretowały przepis art. 6 pkt 2 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 730/08 uznał "odczytanie treści pojęcia domownika w oparciu o przepis art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pozwala na sformułowanie tezy o braku innych wymogów niż te, wskazane w ww. przepisie, w szczególności podlegania ubezpieczeniu społecznemu, czy też konieczności uiszczenia składek z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu". Jest prawdą, że domownik podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu (art. 7 ust. 1 pkt 2) oraz emerytalno-rentowemu (art. 16 ust. 1 pkt 2). Jest to ubezpieczenie na wniosek lub z mocy ustawy. Jednak przepis art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy nie odwołuje się do podlegania domownika ubezpieczeniu społecznemu. Chodzi tylko o pracę w charakterze domownika.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Podkarpacki Wojewódzki Komendant Policji. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego tj.

1) art. 6 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że strona przeciwna posiada status domownika pomimo braku dowodu opłaty składek na

ubezpieczenie społeczne oraz przyjęcie w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy

zaistnienia przesłanki ciągłości w jego pracy w gospodarstwie;

2) art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca1990 r. o wliczaniu okresów pracy na indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, poprzez błędną jego interpretację i w konsekwencji przyjęcie, że przepis ten nie odwołuje się do podlegania domownika ubezpieczeniu społecznemu.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne skarżący organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m. in., że jak wynika z art. 7 ust. 1 pkt 2 i art. 16 ust. 1 pkt 2 przytoczonej wyżej ustawy z 20 grudnia 1990 r., ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega obowiązkowo: rolnik, zamieszkujący i prowadzący osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym, o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego użytków rolnych, a także małżonek rolnika oraz domownik stale pracujący w tym gospodarstwie, jeżeli rolnik ten, jego małżonek i domownik nie podlegają innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie mają ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Zatem, niezrozumiałym w ocenie organu pozostaje zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Rzeszowie stwierdzenie, iż brak opłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie powoduje utraty statusu domownika bowiem nie przewiduje tego przepis ustawy.

W art. 6 pkt 2 obowiązującej w analizowanym okresie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, pojęciem domownika określa się osobę, która spełnia łącznie pięć warunków: jest osobą bliską rolnikowi, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, ukończyła 16 lat, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym, nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

W ocenie organu, w niniejszej sprawie kluczowym staje się wyjaśnienie warunku stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym. W potocznym rozumieniu stale oznacza: niezmiennie, jednakowo, nieustannie, zawsze, ciągle, przez cały czas. W związku z czym, przesłanka stałej pracy w gospodarstwie nie będzie spełniona, jeżeli dana osoba pracowała jedynie dorywczo ( biorąc pod uwagę odległość miedzy szkołą wnioskodawcy a gospodarstwem rodziców - 14 km, podnoszono powyższe w opisie stanu faktycznego ). Jako stałą pracę nie można również uznać doraźnej pomocy w wykonywaniu typowych obowiązków domowych zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika oraz pracy w czasie ferii lub wakacji. Sam fakt zamieszkiwania wspólnie z rodzicami w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia nie daje podstaw dla przypisania takiej osobie statusu domownika.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia jest wyznaczony przez podstawy na jakich oparta została skarga kasacyjna.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na zarzutach naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego i przyjęcie, że dla uznania danej osoby za domownika w rozumieniu art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 2008r. Nr. 50, poz. 291 ze zm.) oraz art. 1 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy ( Dz. U. Nr. 54, poz. 310 ) nie ma znaczenia podleganie tej osoby obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.

Zgodnie z powołanymi przepisami za domownika uznaje się osobę, która stale pracuje w gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy ( art. 6 pkt.2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r.).

Z kolei art. 1 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. stanowi, że ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Zwrócić trzeba uwagę, na to, że omawiana definicja domownika może być wykorzystywana zarówno dla celów ubezpieczeniowych, jak też uzyskania uprawnień pracowniczych, w tym - jak w niniejszej sprawie - określonych profitów finansowych poprzez możliwość podwyższenia uposażenia. Powołana ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. w swoim tytule i treści jednoznacznie odnosi się do zaliczenia do stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie. Ustawodawca w art. 6 pkt.2 c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. przy charakterystyce domownika kładzie akcent na pracę, która chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy, ma być stała. Oznacza to, że przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne. Sam fakt pobierania nauki przez domownika nie pozbawia go tego statusu, o ile w okolicznościach konkretnej sprawy można uznać, że jego praca ma charakter stały.

Sformułowanie "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Stała praca w gospodarstwie nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż-na przykład ze względu na rodzaj produkcji- niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Ten element dyspozycyjności domownika, potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego.

W obu przytoczonych przepisach ustawodawca nie zamieścił natomiast warunku podlegania ubezpieczeniu społecznemu i opłacania składek na to ubezpieczenie.

Odesłanie w art. 1 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin samo przez się nie oznacza obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.

Użyte w ustawie o ubezpieczeniu społecznym pojęcie " domownik " służy wyłącznie ustaleniu istnienia obowiązku podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu, macierzyńskiemu i emerytalno – rentowemu, a więc celom realizowanym przez ustawę. Czemu innemu służy natomiast regulacja zawarta w ustawie z dnia 20 lipca 1990r. Z punktu widzenia celów realizowanych przez tę ustawę nie ma znaczenia podleganie danej osoby ubezpieczeniu i opłacanie składek, lecz jedynie łączne spełnienie warunków przewidzianych w art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników tj. ukończenie przez osobę bliską rolnikowi 16 roku życia, pozostawanie z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkiwanie na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz wykonywanie ( poza stosunkiem pracy ) stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Użyta w art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników definicja domownika nie zawiera wymogu podlegania ubezpieczeniu społecznemu i opłacania z tego tytułu składek. Także przepis art. 1 ust.1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie odwołuje się do podlegania domownika ubezpieczeniu społecznemu. Chodzi tylko o pracę w charakterze domownika. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 22 października 2010r I OSK 650/10, z dnia 29 lipca 2011r. I OSK 321/11, z dnia 5 maja 2009r. I OSK 730/08 – dostępne w internecie.

Z tych wszystkich względów dokonana przez Sąd I instancji wykładnia w/wym. przepisów jest prawidłowa, co na podstawie art. 184 Ppsa skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej.