Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1166/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji Kierownika Filii nr [...] Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z dnia [...] lutego 2012 r. orzekającej o odmowie przyznania pomocy finansowej na opłacenie kosztów zużycia wody, wywozu nieczystości stałych oraz abonamenty RTV, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzję powyższą wydano w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2012 r. zgłoszonym podczas przeprowadzanego wywiadu środowiskowego, M. G. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] m. W. z prośbą o przyznanie jej pomocy finansowej na zakup żywności i opłacenie zaległych rachunków za wodę i wywóz nieczystości oraz abonament RTV.

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej [...] działający z upoważnienia Prezydenta m. W., decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] odmówił M. G. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na opłacenie kosztów zużycia wody w kwocie 356,78 zł, kosztów wywozu nieczystości stałych w kwocie 291,60 zł oraz abonamentu RTV w kwocie 105 zł.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje parter segmentu własnościowego, którego jest współwłaścicielem z byłym mężem. Źródłem jej dochodu jest renta [...] w wysokości [...] zł netto, która po potrąceniu komorniczym jest wypłacana w wysokości [...] zł. Wskazał , że uwzględniając jej trudną sytuację, przyznał pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności.

Organ wskazał ponadto, że OPS nie może ponosić kosztów związanych z regulowaniem powstałych już zobowiązań finansowych osób zgłaszających się o pomoc. Podkreślił, że do opłacania rachunków za zużycie wody, wywóz nieczystości i abonament RTV obowiązany jest również były mąż wnioskodawczyni – Z. G., który według oświadczenia gotowy jest ponosić opłaty po okazaniu mu rachunków przez wnioskodawczynię. Organ wyjaśnił poza tym, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, którymi musi dysponować w taki sposób, aby móc zaspokoić najbardziej podstawowe i niezbędne potrzeby wnioskodawców. Do OPS wpływa miesięcznie ok. 1050 wniosków o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego, a środki, jakimi dysponuje Ośrodek na ten cel wynoszą 113.750 zł. Kwota ta wystarcza tylko na częściowe zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb życiowych osób i rodzin. Średnia wysokość zasiłku celowego dla rodziny wynosi ok. 108 zł miesięcznie.

Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia wniosła M. G. W odwołaniu wskazała, że jedynym źródłem jej dochodu jest renta, którą otrzymuje w wysokości [...] zł miesięcznie, w związku z czym nie jest w stanie ponieść kosztów swojego utrzymania. Renta nie wystarcza jej na głodowe racje żywnościowe, przez co była zmuszona zrezygnować z konieczności wykupienia leków, mimo iż stan jej zdrowia jest poważny.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika OPS [...] z dnia [...] lutego 2012 r. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ powołał się na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm). Wskazał przy tym, że z uwagi na fakt, iż dochód M. G., ustalony zgodnie z przepisem art. 8 ustawy, przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, jej wniosek rozpatrzony został w oparciu o przepis art. 41 ust. 1 ustawy. W tym miejscu organ przywołał treść tego przepisu.

Organ podkreślił, że użyty w w/w przepisie art. 41 zwrot, iż zasiłek celowy zwrotny "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca takie świadczenie podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Okoliczność ta powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. O przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku decyduje każdorazowo organ, biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawcy oraz cel zasiłku, a także posiadane środki finansowe i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu działania organu.

Kolegium powołało się ponadto na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazując, iż uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Ponadto możliwość zaspokojenia potrzeb osób i rodzin wnioskujących o udzielenie takiej pomocy, jest niewątpliwie, zdaniem organu, zdeterminowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi, bowiem nie może dać więcej, niż posiada. Organ pomocy społecznej ma obowiązek oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb przy uwzględnieniu rozmiaru środków finansowych pozostających w jego dyspozycji.

Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu M. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz opisała swoją trudną sytuację życiową wskazując, że jej jedynym źródłem utrzymania jest renta w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazała ponadto na przepisy ustawy o pomocy społecznej podnosząc, że zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdziły podstawę i konieczność udzielenia jej pomocy.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie zaś do treści art. 119 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej "ppsa" - Sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a pozostałe strony nie wniosą sprzeciwu w terminie 14 dni – sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie.

Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowią przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponad wszelką wątpliwość nie może zatem zastąpić stałego źródła utrzymania i stać się comiesięczną dopłatą. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego od dnia 1 października 2006 r. dla osoby samotnie gospodarującej 477,00 złotych, a dla rodziny 1053,00 złotych. Kwoty te ustalone zostały rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135, poz. 950).

W rozpoznawanej sprawie postępowanie dotyczyło przyznania zasiłku celowego, przeznaczonego na pokrycie rachunków za zużycie wody w kwocie 356,78 zł., wywóz nieczystości w kwocie 291,60 zł. oraz abonamentu RTV w kwocie 105 zł. .

Przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia , organy w pierwszej kolejności zbadały dochód skarżącej i ustaliły, że jego źródłem jest renta [...], którą M. G. otrzymuje w kwocie [...] zł netto ( po potrąceniach komorniczych [...] zł), przekraczającej wymienione wyżej kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy .

W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie budzi wątpliwości, że za "szczególne przypadki" nie można uznać konieczności ponoszenia opłat za wodę, wywóz nieczystości i opłat RTV.

Jak wynika z akt sprawy M. G. ma obecnie [...] lat, jest rozwiedziona, sama prowadzi gospodarstwo domowe. Została uznana przez ZUS za osobę całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31.01.2013r. Cierpi na [...], [...] i [...].

Jednocześnie jednak, nie zakończyło się postępowanie w przedmiocie podziału majątku dorobkowego skarżącej oraz jej byłego męża Z. G. Zamieszkuje on nadal w ich wspólnym domu, co potwierdziła jego obecność w dacie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, a także deklaruje wolę pokrywania połowy opłat mieszkaniowych, do czego jest także zobowiązany. Oświadczenia wskazanej treści złożył zarówno w obecności pracownika socjalnego jak i na piśmie w siedzibie OPS.

Twierdzenia M. G., że sprawa podziału majątku wspólnego jest zakończona, a jej były mąż zamieszkuje w budynku przy ul. [...] bezprawnie, są gołosłowne. Skarżąca nie przedstawiła na ich poparcie żadnych dokumentów. Także jej zarzuty dotyczące wymeldowania Z. G. pozostają bez wpływu na prawidłowość dokonanego rozstrzygnięcia.

Nie bez znaczenia dla wskazanej oceny stanu faktycznego sprawy pozostaje także okoliczność, skarżąca jest współwłaścicielką zabudowanej nieruchomości i ma z tego tytułu możliwość poprawienia swojej sytuacji bytowej np. poprzez jej sprzedaż lub wynajęcie.

Podkreślić należy, że celem pomocy społecznej w myśl cytowanego wyżej art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb, a także wspieranie w podejmowaniu działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się. Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy.

Wobec tego niewątpliwym jest, że nie wszystkie potrzeby wnioskodawców i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane.

Sąd zauważa , iż ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające ją do skorzystania z pomocy przewidzianej treścią art.39 ustawy i nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego.

Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Kontrola decyzji uznaniowej przez Sąd, a więc takiej jaka zapadła w sprawie niniejszej, ogranicza się do zbadania jej zgodności z prawem, nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych.

Organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy, do OPS [...] miasta W., wpływa miesięcznie ok. 1050 wniosków zawierających prośbę udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego . Ośrodek dysponuje na ten cel kwotą 113 750 zł miesięcznie, co determinuje wysokość zasiłku dla rodziny w wysokości 108 zł miesięcznie. Powyższe oznacza, że organy precyzyjnie wskazały zarówno swoje możliwości finansowe tj. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ, jak i ilość osób zainteresowanych uzyskaniem zasiłku, jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia . Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że wobec przedstawionych realiów finansowych, pomoc materialna powinna być w pierwszej kolejności kierowana dla osób najuboższych w celu zaspokojenia ich elementarnych potrzeb.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził także żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa .

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r.

W ocenie Sądu , wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy (obejmujące kwestie dochodu skarżącej, jej sytuacji majątkowej i osobistej zostały wyjaśnione w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Znajdują one przy tym potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Zaś motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku