Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 801/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Beata Łomnicka (spr.) WSA Agnieszka Nawara- Dubiel Protokolant: st. sekr. sąd. Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2015 r. sprawy ze skargi PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 24 kwietnia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia 24 kwietnia 2015 r. znak [...] po rozpatrzeniu odwołania PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. , od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 30 września 2014 roku, znak [...] odmawiającej stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez P KP S.A. z siedzibą w W. [...] , powstałą w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą "[...] " w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z dnia 1 grudnia 2000 roku repertorium: "A" Nr [...] wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. St. W. [...] pod numerem [...] prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Gminy Miejskiej K. , położonej w K. , oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 143 m2 obr. [...] obj. [...] ; na podstawie:

- art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2014.518 j.t.);

- § 4 ust. 1 pkt. 6 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U.1998.23.120)

- art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego;

utrzymał zaskarżoną decyzję w całości w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Strona skarżąca – PKP S.A. z siedzibą w W. [...] jest państwową osobą prawną - spółką akcyjną powstałą w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą PKP w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa - na podstawie aktu notarialnego z dnia 1 grudnia 2000 r., Repertorium: "A" Nr [...] , wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. St. W. [...] pod numerem [...] Organ I instancji ustalił, że z archiwalnego wpisu w księdze wieczystej nr [...] , prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K. –P. , Wydział Ksiąg Wieczystych wynika, że w księdze tej ujawnione były parcele gruntowe I kat.[...] ,[...] ,[...] oraz [...] a w dziale II przedmiotowej działki wpisano "Skarb Państwa w zarządzie Dyrekcji Okręgowych Kolei Państwowych w K. oraz umowa notarialna z dnia 13.01.1992 r. Rep. A nr [...] , na mocy której Zarząd Gminy Miasta K. przeniósł na J.T. własność działki nr [...] o pow. 143 m2 położonej w obrębie [...] , w zamian za co J.T. przeniosła na rzecz Gminy Miasta K. własność działki nr [...] o pow. 143 m2. Natomiast zgodnie z "wykazem zmian gruntowych" z dnia 29.11.1998 r. ks. rob. [...] parcele katastralne objęte księgą wieczystą [...] utworzyły działkę nr [...] obr. [...] , która następnie podzieliła się na działki nr [...] i nr [...] Decyzją Urzędu Dzielnicowego K. –P. z dnia 19.12.1989 r. znak [...] zgodnie z "mapą uzupełniającą planu podziału nieruchomości" [...] z dnia 22.12.1988 r. działka nr [...] obr. [...] podzieliła się na działki nr [...] i nr [...] . Następnie jak wynika to z wniosku PKP działka nr [...] zniosła się do działki nr [...] i otrzymała nowe oznaczenie - nr działki [...] , co zdaniem wnioskodawcy z niewiadomych przyczyn nie zostało przeprowadzone. Organ I instancji podsumował, że ze złożonego wniosku PKP wynika, iż w wyniku opisanej wyżej wymiany gruntów przedsiębiorstwo państwowe PKP przekazało działkę nr [...] obr. [...] w stosunku do której legitymowało się prawem zarządu wpisanym w księdze wieczystej nr [...] , w zamian "nie uzyskawszy" działki nr [...] obr. [...] , której właścicielem została Gmina K . Zdaniem strony skarżącej, pomimo niedopełnienia formalności w księgach wieczystych przedmiotowa działka w dniu 5 grudnia 1990 r. i jest obecnie we faktycznym zarządzie PKP S.A.

Kolejno, po szczegółowym wskazaniu dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę, a w szczególności archiwalnych wpisów w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K. –P. , Wydział Ksiąg Wieczystych, organ I instancji stwierdził, że przedłożone dokumenty nie odpowiadają normatywnej i formalnej kwalifikacji określonej w § 4 ust. 1 pkt 1-10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Dodano, iż sam fakt objęcia w posiadanie przedmiotowego terenu nie daje podstaw do przyjęcia, że w dniu 5 grudnia 1990 r. istniał zarząd w sensie prawnym, który prowadzi do wydania decyzji w trybie art. 200 u.g.n. Wyjaśnił, że powstanie prawa zarządu do działki nr [...] obr. [...] w sposób opisany we wniosku, w tym min. w wyniku umowy zamiany gruntów, należy uznać za niedopuszczalne. Ponadto, jak wskazuje organ I instancji, PKP Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. nie twierdziły, że posiadają dokument na potwierdzenie prawa zarządu do wnioskowanej nieruchomości, co wynika w sposób jednoznaczny z pisma znajdującego się w aktach administracyjnych ze stycznia 2014 r. znak: [...] .

Niemniej jednak, jak wyjaśnił dalej organ I instancji, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało, by wnioskodawca dysponował jakimkolwiek indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy tez w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo - odbiorczego, który ustanawiałby zarząd lub użytkowanie. Podniesiono, że sam fakt korzystania z nieruchomości przez Przedsiębiorstwo a następnie Spółkę nie kreuje prawa zarządu. Organ I instancji powołał również orzecznictwo NSA, z którego wynika, że istnienia zarządu nieruchomością nie można domniemywać oraz istotne jest również, aby decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd określała jej położenie, powierzchnię, powinna mieć załączoną mapę sytuacyjną, jak również wskazywać cel oraz sposób korzystania z niej.

Organ wskazał, iż kwerenda akt archiwalnych przeprowadzona przez organ I instancji w Archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. , w Archiwum Starostwa Powiatowego w K. oraz Archiwum Zakładowym Urzędu Miasta K. nie doprowadziła do odnalezienia dokumentów potwierdzających aby wnioskodawcy przysługiwało prawo zarządu do wnioskowanego terenu w rozumieniu przepisów obowiązujących w zakresie gospodarowania nieruchomościami.

Organ stwierdził, że zgromadzone w prowadzonym postępowaniu dokumenty nie zawierające oznaczenia nieruchomości nie potwierdzają aby wnioskodawcy przysługiwało prawo zarządu w rozumieniu przepisów obowiązujących w zakresie gospodarowania nieruchomościami.

Od niniejszej decyzji odwołanie w ustawowym terminie wniosła strona skarżąca. Jej zdaniem w zgromadzonym materiale dowodowym znajdują się dokumenty potwierdzające prawo zarządu PKP S.A., w tym księga wieczysta nr [...] zawierająca archiwalne wpisy, akt notarialny z dnia 13.01.1992 r. oraz wykaz zmian gruntowych. Co więcej, w odniesieniu do działki objętej wnioskiem złożone zostało oświadczenie zgodnie z art. 75 k.p.a. potwierdzające przekazanie PKP przedmiotowego terenu w zarząd. Powyższe dowody i okoliczności uzasadniają stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu składającego się z działki nr [...] .

W związku z powyższym strona skarżąca zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu składającego się z działki nr [...], względnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2014.518 j.t.) w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r., z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem 1 stycznia 1998 r., należy stosować następujące zasady:

- nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych,

- nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy,

- w ww. decyzji ustala się warunki użytkowania wieczystego, z zachowaniem zasad określonych w art. 62 u.g.n. i w art. 236 k.c., oraz kwotę należną za nabycie własności, a także sposób zabezpieczenia wierzytelności,

- na poczet ceny nabycia własności zalicza się zwaloryzowane opłaty poniesione z tytułu zarządu budynków, innych urządzeń i lokali,

- przy nabyciu użytkowania wieczystego nie pobiera się pierwszej opłaty.

Podstawową przesłanką uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych było legitymowanie się przez te osoby w dniu 5 grudnia 1990 r. prawem zarządu gruntami oraz budynkami, lokalami i urządzeniami położonymi na tym gruncie. Zasady dokumentowania tej okoliczności zostały ustalone w treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U.1998.23.120).

Kolegium wskazało, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych w postępowaniu uwłaszczeniowym rola organu administracji nie sprowadza się tylko do arbitralnego decydowania o takiej czy innej wartości przedstawionego przez stronę środka dowodowego. Jak wynika z art. 206 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami oraz z wydanego na jego podstawie rozporządzenia, istotą postępowania wyjaśniającego w postępowaniu uwłaszczeniowym jest "stwierdzanie" prawa zarządu, co zakłada czynną rolę organu, który może wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego, jeśli uzna za niedostateczny materiał przedstawiony przez stronę, może także przeprowadzić dowód z urzędu.

Organ wskazał, iż podstawą do stwierdzenia istnienia dotychczasowego prawa zarządu jest wykazanie się przez wnioskodawcę lub też odszukanie z urzędu przez organ co najmniej jednego z następujących dokumentów:

1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd,

2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa

zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu,

4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez

państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa,

5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania

nieruchomości,

decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością,

decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem l sierpnia 1985 r.,

8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości,

9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem l sierpnia 1985 r.,

10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno- zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

W odwołaniu strona skarżąca podniosła, że w zgromadzonym materiale dowodowym znajdują się dokumenty potwierdzające prawo zarządu PKP S.A., w tym księga wieczysta nr [...] zawierająca archiwalne wpisy, akt notarialny z dnia 13.01.1992 r. oraz wykaz zmian gruntowych. Co więcej, w odniesieniu do działki objętej wnioskiem złożone zostało oświadczenie zgodnie z art. 75 k.p.a. potwierdzające przekazanie PKP przedmiotowego terenu w zarząd. Powyższe dowody i okoliczności uzasadniają stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu składającego się z działki nr [...] .

Zdaniem Kolegium przywołane dokumenty nie mogą stanowić podstawy stwierdzenia istnienia zarządu.

Jak wskazuje się we wniosku PKP, w wyniku opisanej wyżej wymiany gruntów przedsiębiorstwo państwowe PKP przekazało działkę nr [...] obr. [...] , w stosunku do której legitymowało się prawem zarządu wpisanym w księdze wieczystej nr [...] , w zamian "nie uzyskawszy" działki nr [...] obr. [...] , której właścicielem została Gmina K . Ponadto P.K.P. S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. nie twierdziły, że posiadają dokument potwierdzający prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości, co wynika z pisma z dnia 21 stycznia 2014 r.

Kolegium wyjaśniło, iż przedstawione dowody nie dają podstaw do przyjęcia, że w dniu 5 grudnia 1990 r. istniał zarząd w sensie prawnym, który jest podstawą do wydania decyzji w trybie art. 200 u.g.n. Słusznie stwierdził organ I instancji, iż powstanie prawa zarządu do działki nr [...] br. [...] w sposób opisany we wniosku z dnia 18.10.2013 r., w tym, min. w wyniku umowy zamiany gruntów należało uznać za niedopuszczalne.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję wniosła strona skarżąca, która wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Strona skarżąca wskazała, iż w odniesieniu działki objętej wnioskiem złożone zostało oświadczenie złożone zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzających przekazanie PKP przedmiotowego terenu w zarząd. Powyższe okoliczności i dowody uzasadniają stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu składającego się z działki, której dotyczy postępowanie. Organ zakwestionował oświadczenie, które na mocy § 4 ust. 3 rozporządzenia stanowi wystarczający dowód potwierdzający istnienie prawa zarządu. Strona skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, który nie wyjaśnia w jaki sposób można przesądzić o istnieniu prawa zarządu bez dokumentów wymienionych w § 4 rozporządzenia. Wydaje się, że niemożliwe jest wręcz przesądzenie istnienia prawa zarządu bez tych dokumentów. Świadczy to o wadliwości argumentacji uzasadniającej kwestionowanie oświadczenia składanego w trybie art. 75 k.p.a. Oświadczenie to bowiem, w razie braku dokumentów, ma przesądzać o istnieniu prawa zarządu. A skoro tak, to organy nie mogły odmówić stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Dokonując kontroli skarżonego rozstrzygnięcia w wyżej określonych granicach, Sąd uznał, że jest ono zgodne z prawem, dlatego też skarga podlegała oddaleniu.

Podstawę prawną utrzymanej w mocy odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] stanowił przepis art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2014.518 ze zm.), który uregulował zasady stwierdzania nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 roku, prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie.

Ustawa z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464) w art. 2 ust. 1 przewidywała, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu wejścia w życie w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Powyższym uwłaszczeniem objęto wyłącznie państwowe osoby prawne inne niż Skarb Państwa. Z niniejszych przepisów wynika zatem, że uwłaszczeniu podlegały państwowe osoby prawne istniejące w dniu 5 grudnia 1990 r., legitymujące się prawem zarządu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że z wpisu w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K. –P. , Wydział Ksiąg Wieczystych wynika, że w księdze tej ujawnione były parcele gruntowe I kat. [...] ,[...] ,[...] ,[...] oraz [...] , a w dziale II przedmiotowej działki wpisano jako właściciela "Skarb Państwa w zarządzie Dyrekcji Okręgowych Kolei [...] ". Z umowy zamiany z dnia 13.01.1992 r. Rep. A nr [...] wynika następnie, że z działek objętych powyższą księgą wieczystą powstała działka nr [...] , która uległa dalszemu podziałowi na działki nr [...] i [...] i Zarząd Gminy Miasta K. przeniósł na J.T,. własność działki nr [...] o pow. 143 m2 położonej w obrębie [...] w zamian za co J.T. przeniosła na rzecz Gminy Miasta K. własność działki nr [...] o pow. 143 m2.

Z powyższych okoliczności wynika, iż do dnia zawarcia umowy zamiany tj. 13 stycznia 1992 r. działka nr [...] była własnością osoby fizycznej albowiem skutek materialny przeniesienia prawa własności nastąpił dopiero z tą datą. Decyzja Kierownika Urzędu K.-P. z daty 6 czerwca 1989 r., wbrew stanowisku wnioskodawcy, stanowiła jedynie podstawę zawarcia umowy zamiany i nie mogła wywołać skutku materialnoprawnego w postaci przejścia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na nowego nabywcę.

W dacie 5 grudnia 1990 r. przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła więc własności Skarbu Państwa, tym bardziej zatem nie mogło przed tą datą powstać prawo zarządu państwowej osoby prawnej. Skoro tak to oczywistym jest, że wnioskodawca nie jest i nie może być w posiadaniu dokumentów dotyczących ponoszenia przez jego poprzednika prawnego opłat z tytułu zarządu za działkę [...] przed datą 5 grudnia 1990 r. Faktu tego nie podważa także oświadczenie z dnia 18 października 2013 r., złożone zgodnie z art. 75 k.p.a.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.