Wyrok NSA, sygn. akt OSK 508/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 2a, art. 13 ust. 2b
journal: Dz.U. 2000 nr 71 poz 838
law: Ustawa dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędziowie NSA Zygmunt Niewiadomski, Jerzy Sulimierski /spr./, Protokolant Agnieszka Majewska, po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zbigniewa B. właściciela Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego "T." B. Zbigniew w S. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 28 listopada 2003 r. sygn. akt II SA/Lu 890/03 w sprawie ze skargi Zbigniewa B. właściciela Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego "T." B. Zbigniew w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 16 czerwca 2003 r. (...) w przedmiocie kary pieniężnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od skarżącego Zbigniewa B. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w B. kwotę 300 /trzysta/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 listopada 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie oddalił skargę Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego B. Zbigniew w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 16 czerwca 2003 r. (...) w przedmiocie kary pieniężnej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Celnej w B. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kpa, art. 13 ust. 2 pkt 3 i ust. 2a i ust. 2b, art. 40b ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /tekst jednolity Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./ utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w K. (...) z dnia 19 kwietnia 2003 r. W uzasadnieniu swojej decyzji Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w dniu 19 kwietnia 2003 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w K. dokonali pomiaru nacisku osi oraz masy całkowitej wyjeżdżającego z Polski ciągnika o nr rej. (...)74 z naczepą o nr rej. (...)60, użytkowanego przez firmę "T.", Zbigniew B. Ważenie zostało dokonane stacjonarną wagą dynamiczną typu RPT 98 233, posiadającą ważne świadectwo legalizacji (...) wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w S. w dniu 31 października 2001 r. Wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów przez Prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji (...) z dnia 14 września 1998 r.

W wyniku pomiaru uzyskano dane o przekroczeniu dopuszczalnego nacisku na drugą oś pojazdu o 5,75 kN, tj. pomiar wyniósł 105,75 kN. W związku z tym, że wykonujący transport nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego, Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją (...) z dnia 19 kwietnia 2003 r. ustalił i pobrał karę pieniężną w kwocie 1560 zł za przejazd jednorazowy pojazdu nienormatywnego po drogach publicznych bez właściwego zezwolenia.

Organ II instancji rozpoznając odwołanie strony od tej decyzji podniósł, że wynik ważenia dynamicznego pojazdu jest drukowany przez urządzenie elektroniczne zainstalowane na wadze. Dla zapewnienia prawidłowego wjazdu na urządzenie pomiarowe, zamontowane są specjalne oznaczenia wskazujące sposób wykonania czynności przejazdu, a wynik ważenia uzyskiwany jest za pomocą programu komputerowego. W przypadku nieprawidłowego przejazdu przez punkt kontrolny, komputer sygnalizuje te nieprawidłowości oraz komunikuje o konieczności ponownego przejazdu przez wagę

Błędne wskazanie wagi, tj. wskazanie, którego błąd przekracza wartość błędu dopuszczalnego może wystąpić w przypadku nie zachowania odpowiednich warunków pomiaru, co powinno być zasygnalizowane przez wagę i pomiar w takim przypadku powinien być powtórzony. Brak sygnalizacji oznacza, że nie ma podstaw do kwestionowania wyniku pomiaru i powtórzenie pomiaru nie jest potrzebne. Z wydruku komputerowego uzyskanego z wagi wynika, że w procesie ważenia nie miały miejsca żadne nieprawidłowości. Należy więc uznać, że w sprawie brak było podstaw do kwestionowania prawidłowości dokonanego pomiaru.

Na podstawie par. 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, dopuszczalny nacisk osi pojedynczej wynosi 100 kN. W sprawie nacisk na drugą oś - oś pojedynczą pojazdu wyniósł 105,75 kN, a więc o 5,75 kN więcej niż wynosi dopuszczalna norma. Zasady ustalania i pobierania opłat za przejazdy po drogach publicznych pojazdów o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających określone wielkości reguluje ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Zgodnie z załącznikiem do ww. ustawy, za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie dopuszczony jest ruch pojazdów o naciskach osi do 100 kN, dla osi pojedynczej w wypadku przekroczenia nacisku osi ponad 105 kN do 115 kN kara pieniężna wynosi 1.560 zł.

W przedmiotowej sprawie strona nie posiadała pozwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. W związku z tym wymierzenie kary pieniężnej w kwocie 1.560 zł należało uznać za uzasadnione. Masa całkowita pojazdu, uzyskana podczas badania dynamicznego, jest sumą nacisku poszczególnych osi, stąd obliczonej w taki sposób masy całkowitej nie można porównywać z masą całkowitą pojazdu, jaką uzyskuje się przez zsumowanie mas własnych ciągnika i naczepy z masą towaru. Występujących podczas badania dynamicznego jednostek siły nie można porównywać wprost z jednostkami masy, a prawidłowa masa całkowita pojazdu nie wyklucza przekroczenia dopuszczalnego nacisku poszczególnych osi tego pojazdu.

Suma nacisków osi pojazdu ustalona przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego w K. wynosi 34.839 kg, a nie zaś 36.550 kg, jak podnosi strona w swoim odwołaniu Polskie organy celne wzięły bowiem pod uwagę dopuszczalny błąd w pomiarze nacisków osi, odejmując od zmierzonego nacisku 200 kg i dodatkowo jeszcze 2 % pozostałej wartości - co potwierdza protokół w kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium RP. Uzasadnienia nie znajduje również twierdzenie strony, że wydruk wagowy nr 172299 pochodzi z innego pojazdu. Dane zawarte w wydruku ważenia nr jw. przeprowadzonego w dniu 19 kwietnia 2003 r. o godz. 17,58, stanowią jednoznacznie, iż wydruk ten dotyczy pojazdu o nr rej. (...)74. Ponadto z wykazu ważeń z dnia 19 kwietnia 2003 r. od godz. 9,15 do godz. 18,45 wynika, iż o godz. 17,56, tj. bezpośrednio przed pojazdem o nr rej. (...)74, na rogatkę wjazdową na teren Terminala wjechał środek przewozowy o nr rej. (...)45. Wynik ważenia tego pojazdu mieścił się w dopuszczalnych normach i nie może zostać uznany za przypisany pojazdowi o nr rej. (...)74.

Skargę na powyższą decyzję wniósł Zbigniew B. domagając się jej uchylenia, zarzucając rażące naruszenie art. 77, 107 par. 1 i 3, 156 par. 1 ust. 2 w związku z art. 68 i 107 par. 1 Kpa oraz art. 156 par. 1 pkt 4 w związku z art. 29 Kpa i art. 2 Konstytucji RP, art. 6, 10 par. 1, 97 par. 1 pkt 4 i 100 par. 1 Kpa.

W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że organ odwoławczy błędnie ocenił niedopuszczenie przez organ I instancji do ponownego ważenia pojazdu, a co za tym idzie naruszenie art. 77 Kpa. Pomimo złożenia odpowiednich ustnych wniosków oraz sporządzenia adnotacji w protokole ważenia - zdaniem skarżącego - organ pierwszej instancji nie wziął powyższych okoliczności pod uwagę przy wydawaniu decyzji. Powyższe stanowi rażące naruszenie przepisu art. 77 par. 1 Kpa. Zdaniem też skarżącego decyzja organu pierwszej instancji rażąco narusza przepis art. 107 par. 1 i 3 Kpa. Zgodnie z nim uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać podanie faktów na których opiera się rozstrzygnięcie, a także okoliczności, którym organ odmówił wiarygodności. Powinno również wyjaśniać, dlaczego odmówiono uznania prawdziwości innych dowodów. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji brak jest jakiegokolwiek odniesienia do faktów, na których oparto rozstrzygnięcie. Dotyczy to tak faktów na poparcie twierdzeń organu, jak i okoliczności wskazanych poprzez stronę.

Pewne wyjaśnienia faktyczne pojawiają się dopiero na etapie pisma Urzędu Celnego w O. do organu II instancji. Nadal jednak brak jest jakichkolwiek odniesień do wniosków składanych przez stronę. W tej sytuacji zasadne jest twierdzenie - zarzucił skarżący - że tak decyzja organu I instancji, jak i skarżona decyzja rażąco naruszają art. 77 Kpa oraz art. 107 par. 1 i 3 Kpa. Wprawdzie art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 25 marca 1985 r. o drogach publicznych zawiera stwierdzenie, że "kary pieniężne pobiera się, lecz odnosi się to do obowiązku organów a nie obywateli. Co więcej, w przedmiotowej sprawie, organ nie dokonał wcześniej wymiaru kary pieniężnej. Brak jest bowiem decyzji, w której by nałożono powyższy obowiązek. Nieprawidłowe jest zatem postanowienie pobrania nie wymierzonej kary pieniężnej.

Również drugi punkt sentencji decyzji nie nakłada na stronę żadnego obowiązku, gdyż organ I instancji postanawia "wezwać do zapłaty". Należy zauważyć, iż brak jest jakiegokolwiek przepisu, który uzasadniałby nałożenie któregoś z obowiązków wskazanych w sentencji skarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, w ocenie skarżącego, skarżona decyzja winna zostać uchylona na zasadzie art. 156 par. 1 ust. 2 jako wydana bez podstawy prawnej.

Skarżący podniósł również, iż stroną niniejszego postępowania jest Zbigniew B. właściciel Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego "T." B. Zbigniew ul. K. 32, (...) S. Tymczasem skarżoną decyzję skierowano do Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego "T.", a więc do tworu, który zgodnie z przepisem art. 29 Kpa nie może być stroną postępowania administracyjnego. Wobec powyższego zasadny jest zarzut naruszenia przez organ II instancji art. 156 par. 1 pkt 4 Kpa. Art. 13 ust. 1a i 2b ustawy o drogach publicznych wprowadza zakaz poruszania się pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, po drogach publicznych pod groźbą kary pieniężnej. Zgodnie z art. 42 ust. 1 Konstytucji RP jest to więc czyn, za który przewidziana jest odpowiedzialność karna. Jedną z podstawowych przesłanek odpowiedzialności karnej jest przypisanie winy sprawcy. Co więcej art. 42 ust. 3 Konstytucji RP przewiduje, że o winie może orzekać jedynie Sąd i to w formie prawomocnego wyroku.

W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, że organ pierwszej instancji wszczął postępowanie z urzędu w sprawie poboru kary pieniężnej. W takich przypadkach zgodnie z przyjętym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego /postanowienie z 4 marca 1981 r. SA 654/81 - ONSA 1981 Nr 1 poz. 15/ za dzień jego wszczęcia należy uznać dzień pierwszej czynności urzędowej w sprawie, której postępowanie dotyczy przez organ do tego uprawniony, działający w granicach przysługujących mu kompetencji. Wymogi powyższe niewątpliwie spełniał organ I instancji na podstawie przepisów prawa cytowanych w jego decyzji.

Dysponując na tym etapie postępowania dokumentami przedstawionymi przez stronę, miedzy innymi Carnetu TIR (...) organ wydał decyzję, w której wskazał siedzibę adresata w S. przy ul. W. 28. Powyższa decyzja została doręczona adresatowi, który złożył od niej odwołanie sporządzone na firmowym druku strony, z którego wynikało, iż siedziba strony mieści się w S. na ul. K. 32 i w związku z czym decyzja organu odwoławczego została doręczona na ten adres. Ponadto Sąd stwierdził, iż strona nie kwestionowała w trakcie postępowania oznaczenia strony czy adresu siedziby strony, pomimo tego, iż w trakcie postępowania wskazywała inne adresy siedziby firmy, jak również używała różnych stempli firmowych. Z tego też względu organ odwoławczy zasadnie uznał, że stroną jest ten sam podmiot gospodarczy zwłaszcza, że na tych różnych oznaczeniach figurowały identyczne numery telefonu i faksu. Z tego też względu zarzuty skargi należy uznać za niezasadne i świadczą jedynie o usiłowaniu świadomego wprowadzenia Sąd w błąd w tym zakresie.

W ocenie Sądu niezasadne są również zarzuty dotyczące naruszenia innych przepisów postępowania w sytuacji przedstawionej w skardze. Istotą postępowania odwoławczego jest możliwość prawna określonych uprawnionych podmiotów do żądania od właściwego organu ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej merytorycznie. Tak rozumiana istota postępowania odwoławczego pozwala w zakresie danego stanu faktycznego przy uwzględnieniu art. 136, 139 Kpa organowi odwoławczemu rozpoznanie ponownie sprawy i wydanie stosownego rozstrzygnięcia nawet w sytuacji wadliwej oceny stanu faktycznego czy prawnego przez organ pierwszoinstancyjny.

Sąd podniósł, iż określone wnioski dowodowe strona przedstawiła na etapie postępowania odwoławczego w sytuacji, gdy wnioskowane na tym etapie postępowania nie mogły być z przyczyn obiektywnych przeprowadzone. Ponadto brak było jakichkolwiek przesłanek faktycznych czy prawnych, które nakazywałyby organowi pierwszej instancji ponownie przeprowadzać wnioskowane przez strony dowody. Wymieniony przez stronę art. 42 Konstytucji RP odnosi się do odpowiedzialności karnej w stosunku do osób, które dopuściły się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę. Według ustawy o drogach publicznych zachowania osoby korzystającej z drogi publicznej określone między innymi w art. 13 ust. 1 i 2 lub ust. 2a nie stanowią czynu o którym mowa w ww. przepisie Konstytucji. Art. 1 ww. ustawy o drogach publicznych stanowi między innymi, iż z drogi publicznej może korzystać każdy zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub w innych przepisach szczególnych. Ograniczenia od generalnej zasady dostępności do drogi publicznej ustawodawca wskazał w art. 13 ust. 2 i 2 tejże ustawy. Ograniczenia powyższe dotyczą różnych podmiotów /poza wyjątkami wskazanymi ww. ustawie/ do których należy stosować również określone środki prawne w przypadku gdy podmioty te nie będą stosować się do ustawowych ograniczeń w zakresie korzystania z dróg publicznych. Instytucja winy w postępowaniu karnym związana jest z osobą fizyczną, a nie z innymi podmiotami /z uwzględnieniem wyjątków określonych w odrębnych uregulowaniach prawnych. Z tego też względu przyjmując argumentacje strony zawartą w skardze można przyjąć, iż kara pieniężna pobrana na podstawie art. 13 ust. 2a ww. ustawy o drogach publicznych mogłaby być wymierzona tylko osobie fizycznej. Takie zaś rozwiązanie różnicowałoby podmioty korzystające z dróg publicznych. Ponadto ww. ustawa nie uzależnia stosowania środków prawnych określonych w art. 13 ust. 2 od winy podmiotów korzystających z dróg publicznych.

Nietrafne - zdaniem - Sądu są również zarzuty skargi podnoszące brak uprzedniej decyzji o wymiarze kary pieniężnej, bowiem najogólniej rzecz ujmując należy stwierdzić, iż decyzję można wydać w takim zakresie, w jakim przepis prawny przewiduje załatwienie danej indywidualnej sprawy właśnie w formie decyzji administracyjnej. Ustawa o drogach publicznych nie zawiera przepisu z którego wynikałoby, iż organ celny ma uprawnienie do "wymiaru kary pieniężnej" bowiem wymiaru tego dokonał sam ustawodawca w art. 13 ust. 2b i załączniku do ustawy. Skoro więc ustawodawca nie przewiduje formy decyzyjnej w zakresie wymiaru kary pieniężnej to wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowiłoby właśnie naruszenie prawa określone w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa skutkujące stwierdzeniem nieważności takiej decyzji. Z tego też względu wskazując na swoje ustawowe upoważnienie wskazane w zaskarżonej decyzji organ celny mógł jedynie wydać decyzje o pobraniu kary pieniężnej", a nie o "wymiarze kary pieniężnej"

W czasie wszczęcia postępowania przed organem celnym obowiązywała znowelizowana ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, o treści nadanej między innymi art. 99 ustawy z 6 września 2001 r., o transporcie drogowym /Dz.U. nr 125 poz. 1371/ jak i wydane z jej upoważnienia rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie opłat drogowych /Dz.U. nr 8 poz. 60/.

Nowelizacja ustawy o drogach publicznych dokonana ww. art. 99 cytowanej ustawy o transporcie towarowym oraz powyższe rozporządzenie Rady Ministrów były następstwem orzecznictwa NSA, SN a przede wszystkim Trybunału Konstytucyjnego zwłaszcza wyroków z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie P 7/98 - OTK 1999 nr 4 poz. 72 z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie P 6/02 - OTK-A 2002 nr 7 poz. 91. Od 1 stycznia 2002 r. zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy o drogach publicznych mogą być pobierane opłaty między innymi za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Art. 13 ust. 4 tejże ustawy zawiera upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad wprowadzania opłat, o których mowa między innymi w art. 13 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy oraz organ właściwy do ustalania stawek opłat i organ właściwy do ich pobierania z uwzględnieniem w szczególności: kategorii pojazdów i innych okoliczności wymienionych w tym przepisie. Upoważnienie powyższe zostało zrealizowane przez Radę Ministrów ww. rozporządzeniem z 15 stycznia 2002 r. Oznacza to między innymi, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów określonych w art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy o drogach publicznych należy wcześniej uiścić opłatę określoną ww. rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2002 r. /za wyjątkiem przypadków określonych w ustawie - np. art. 13 ust. 3, ust. 3a/.

W przypadku między innymi naruszenia nakazu określonego w art. 13 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy o drogach publicznych i ww. rozporządzenia Rady Ministrów, tj. za nieuiszczenie opłat, o których mowa wyżej pobiera się kary pieniężne - art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych. Jednocześnie art. 13 ust. 2b tejże ustawy odsyła do załącznika do tejże ustawy w którym określona została wysokość tych kar. Użyte w tych przepisach sformułowania "pobiera się kary pieniężne", "wysokość kar pieniężnych określa załącznik do ustawy", świadczy o obligatoryjnym charakterze tych kar i ich wysokości w przypadku zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych. Niewątpliwie akty prawne regulujące przypadki pobierania kar pieniężnych, jak również określających ich wysokość są konstytucyjnymi źródłami prawa powszechnie obowiązującego /art. 87 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. - Dz.U. nr 78 poz. 483/, które muszą być stosowane zarówno przez obywateli, organy jak i sądy. Z tych też przyczyn skargę jako niezasadną Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił art. 27 ust. 1 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Zbigniew B. właściciel Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego "T." Zbigniew B., który na podstawie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/ zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ "rażące naruszenie prawa, a mianowicie art. 13 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. nr 71 poz. 838 ze zmianami/, poprzez uznanie, iż nastąpiło zdarzenie uzasadniające orzeczenie kary pieniężnej, przewidzianej w pkt 5-1b zał. nr 2 do wskazanej wyżej ustawy, w związku z art. 6, 7, 8, 9 i 10 i 156 par. 1 pkt 2, 77, 78, 79 i 80 Kpa oraz naruszenia art. 2 i art. 42 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o: "uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi oraz o zasadzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania", względnie o uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej m.in. podniósł, iż orzeczenie powyższe, z którym nie godzi się strona wnosząca niniejsza kasacje, zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu 19 kwietnia 2003r ciągnik marki DAF o nr rej. (...)74 wraz z naczepą KOGEL o nr rej. (...)60 został poddany ważeniu na terenie Urzędu Celnego w K. Badanie polegało na pomiarze masy całkowitej pojazdu oraz nacisku osi. Pomiarów dokonano wagą dynamiczną. W wyniku powyższego stwierdzono, iż nacisk na drugą oś ciągnika przekracza dopuszczalną normę. Kierowca wiedząc, że pojazd jest sprawny technicznie i nie przeciążony a ładunek został rozłożony prawidłowo odmówił podpisania protokołu a ustnie zażądał ponownego ważenia. Przyczyną takiego postępowania kierowcy był fakt, iż łączna waga ustalona przez organ celny była znacznie wyższa niż waga ciągnika i naczepy oraz waga ładunku. Dodatkowo inny samochód należący do tej samej firmy tego samego typu i tak samo załadowany, nie wykazał żadnych przekroczeń dopuszczalnego nacisku na poszczególne osie. Na podstawie wskazanego wyżej ważenia, decyzją z dnia 19 kwietnia 2003 r. orzeczono karę pieniężną w kwocie 1.560 zł, co stanowi wartość przedmiotu zaskarżenia. Od tej decyzji strona skarżąca wniosła odwołanie w którym podnosiła między innymi, iż Urząd celny odmówił ponownego ważenia pojazdu naruszając tym samym przepis art. 77 Kpa, a także nie rozpatrzył wszystkich okoliczności sprawy, związanych z wykazaną większą wagą niż deklarowana przez przewoźnika. Wskazano także, iż w wyniku ważenia dokonanego przez Urząd Celny łączna waga pojazdu wraz z ładunkiem była znacznie wyższa niż deklarowana przez stronę. Ustalona waga pojazdu wynosiła, ciągnik 7.240 kg, naczepa 8.580 kg, ładunek 20.060 kg, łącznie 35.880 kg. Waga ustalona przez organy celne wynosiła 36.550 kg. Decyzją z dnia 16 czerwca 2003 r. organ odwoławczy to jest Izba Celna w B. utrzymał skarżoną decyzję w mocy.

Skarżący podnosi, iż postępowanie odwoławcze było prowadzone wyłącznie w oparciu o materiały przesłany z Urzędu Celnego w K. będący wydrukiem z ważenia pojazdu i sporządzonego na tej podstawie protokołu. Urząd Celny nie przeprowadził innych dowodów, a także nie ocenił okoliczności wskazywanych przez kierowcę. Organ odwoławczy błędnie ocenił niedopuszczenie przez organ I instancji do ponownego ważenia pojazdu, a co za tym idzie naruszenie art. 77 Kpa.

Skarżący podaje, iż żądając ponownego ważenia kierowca przytoczył konkretne okoliczności na potwierdzenie faktu, że pojazd spełnia polskie normy. Wskazał, iż dojazd nie jest nadmiernie przeciążony, a jego stan techniczny był dobry. Kierowca podniósł również, że pojazd został prawidłowo i równomiernie :załadowany. W zaistniałej okoliczności, rzeczą Urzędu Celnego było dokonanie rewizji przewożonego ładunku z uwagi na wykazaną w wyniku ważenia większą wagę ładunku niż deklarowaną w liście przewozowym /waga pojazdu nie ulega zmianie/. Organ I Instancji nie tylko nie przeprowadziła rewizji towaru, lecz także nie dokonał powtórnego ważenia. Po wydaniu wyroku strona skarżąca dowiedziała się, iż postępowanie Urzędu Celnego i organu I Instancji wynikała z wewnętrznego przepisu, a mianowicie decyzji nr 147 Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 20 listopada 2000 roku w sprawie postępowania urzędów celnych podczas kontroli parametrów pojazdów przekraczających granicę państwową oraz pobierania opłat drogowych i wydawania zezwoleń na przejazd pojazdów nienormatywnych po drogach publicznych. W myśl postanowień instrukcji wprowadzonej w życie tą decyzją, która nigdy nie została opublikowana, w przypadku braku sygnalizacji elektronicznej wagi w trakcie przeprowadzanego o błędzie ważenia, funkcjonariusz celny nie mógł przeprowadzić drugiego ważenia. Wydanie przez Prezesa Głównego Urzędu Cel wskazanej wyżej decyzji i nałożenie na funkcjonariuszy celnych obowiązku jego stosowania pozostaje w ewidentnej sprzeczności z przyjętą konstytucyjnie hierarchią norm prawnych i jest w istocie powrotem do epoki prawa powielaczowego. W literaturze i orzecznictwie wskazuje się na pewnego rodzaju sytuacje, w których przyjmuje się, że decyzja wydana została bez podstawy prawnej. Jedną z tych sytuacji jest oparcie się na przepisie, który nie miał charakteru powszechnie obowiązującego, czyli prawa powielaczowego. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Instrukcja w oparciu o którą funkcjonariusze celni odmówili powtórnego ważenia jest właśnie typowym prawem powielaczowym. Na marginesie niniejszej sprawy należy zauważyć, iż decyzja ta już nie obowiązuje, gdyż Szef Służby Celnej, Decyzją (...) z dnia 3 lutego 2004 r. wprowadził nową instrukcję postępowania funkcjonariuszy celnych w trakcie kontroli parametrów pojazdów przekraczających granicę państwa, pobierania kar pieniężnych i opłat drogowych oraz wydawania zezwoleń na przejazd pojazdów nienormatywnych po drogach publicznych, uchylając jednocześnie decyzję nr 147 Prezesa GUC. W nowej instrukcji, w postanowieniu pkt 3.14 dopuszcza się na wniosek kierowcy powtórne ważenie nacisku zarówno na poszczególne osie w stosunku do których stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego nacisku, jak i całego pojazdu w przypadku wystąpienia przekroczenia dopuszczalnych wartości masy całkowitej pojazdu. Także i ta instrukcja nie jest nigdzie publikowana, a wydanie jej nie jest, uprawnieniem wynikającym z przepisu ustawy. Wydanie decyzji administracyjnej na podstawie instrukcji będącej poleceniem służbowym jest rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Strona w dalszym ciągu podtrzymuje swoje stanowisko o niezgodności z Konstytucją przepisu art. 13 ust. 2a i 2b ustawy o drogach publicznych. Przepis powyższy wprowadza zakaz poruszania się pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, po drogach publicznych pod groźbą kary pieniężnej.

Zgodnie z art. 42 ust. 1 Konstytucji RP jest to więc czyn, za który przewidziana jest odpowiedzialność karna. Bezsporne jest, że jedną z podstawowych przesłanek odpowiedzialności karnej jest przypisanie winy sprawcy. Co więcej art. 42 ust. 3 Konstytucji RP przewiduje, że o winie może orzekać jedynie Sąd i to w formie prawomocnego wyroku. Należy zauważyć, iż na zasadzie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP stosuje się ją wprost i jakiekolwiek ograniczenia jako wyjątki od zasady, należy interpretować ściśle. W zakresie odpowiedzialności karnej ustawa zasadnicza nie przewiduje żadnych wyjątków odnośnie stosowania jej przepisów wprost. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, iż skarżona decyzja narusza przepis art. 42 ust. 1 Konstytucji RP gdyż wymierza karę, a więc orzeka o odpowiedzialności karnej bez stwierdzenia winy. Decyzja Dyrektora Izby Celnej narusza również art. 42 ust. 3 Konstytucji RP poprzez wydanie orzeczenia w zakresie odpowiedzialności karnej przez organ, który nie jest niezawisłym Sądem. Skarżący również podnosi, iż skarżona decyzja została wydana w oparciu o przepisy sprzeczne z art. 2 Konstytucji RP. Wskazany wyżej przepis art. 2 Konstytucji zawiera zasadę proporcjonalności. Tak Trybunał Konstytucyjny, jak i Sąd Najwyższy oraz Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywały, że wymiar sankcji za przejazd pojazdem nienormatywnym, dokonywany w oderwaniu od przebytej przez niego trasy narusza wspomnianą wyżej zasadę. Znamienny jest tu wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8.09.2000 r. III RN 9/00. Stwierdzono w nim, że "...że przepis par. 9 rozporządzenia narusza rażąco wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadę proporcjonalności w ten sposób, że opłaty podwyższone pobiera się bez względu na długość przejechanej trasy". Wprawdzie wskazane wyżej orzeczenie odnosi się do wcześniejszego stanu prawnego, lecz zasada w nim wyrażona również obecnie nie straciła na aktualności. Kolejne regulacje prawne odnoszące się do przejazdu pojazdami nienormatywnymi bez zezwolenia powtarzają, bowiem tą samą treść zmieniając jedynie formę jej wyrażenia. Po wejściu w życie Konstytucji RP każdy Sąd jest zobowiązany stosować ją wprost. W przedmiotowej sprawie przy wydawaniu wyroku powinien zastosować również art. 2 oraz art. 42 Konstytucji RP. Pozwoliłoby to stwierdzić, iż tak art. 13 ust. 2a i 2b ustawy o drogach publicznych jak i załącznik do ww. ustawy zawierający stawki Kar pieniężnych naruszają konstytucyjną zasadę proporcjonalności oraz konstytucyjne zasady odpowiedzialności karnej i w rezultacie nie mogą być podstawą do wymiaru opłaty drogowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi są nieuzasadnione, albowiem zaskarżony wyrok nie narusza prawa.

Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 13 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. 2000 nr 71 poz. 838 ze zm./, poprzez uznanie, iż nastąpiło zdarzenie uzasadniające orzeczenie kary pieniężnej przewidzianej w pkt 5.1b zał. nr 2 do tej ustawy w związku z art. 6-10, 77-80 i 156 par. 1 pkt 2 Kpa, oraz art. 2 i art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Należy w szczególności podkreślić, że skarżący w trakcie postępowania w ramach kontroli sądowej przed Naczelnym Sądem podnosił zarzut naruszenie ww. przepisów Konstytucji oraz przepisów Kpa - do którego odniósł się Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Lublinie.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że skarżący kwestionuje stan faktyczny ustalony przez organ w toku postępowania oraz przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Stan ten został ustalony na podstawie czynności ważenia dokonanej w dniu 19 kwietnia 2003 r. na wadze do wyznaczania dynamicznego obciążania osi pojazdów, posiadającej ważne świadectwo legalizacyjne. Wynik ważenia (...)i protokół z kontroli ciągnika DAF, nr rej. (...)74 wraz z naczepą KOGEL, nr rej. (...)60, stanowiące załączniki do decyzji, potwierdzają przekroczenie na drugą oś w wysokości 5,75kN. Za takie przekroczenie zgodnie z załącznikiem Nr 2 do tej decyzji postanowiono pobrać karę pieniężna przewidzianą w poz. 5.1b w wysokości 1.560 zł. Decyzja nie była wynikiem uznania organu - jak to zarzuca skarżący - lecz konsekwencją przekroczenia dopuszczalnej normy nacisku na drugą oś pojazdu. Zarzut strony, że na skutek uznania organu doszło do orzeczenia kary pieniężnej przewidzianej w pkt 5.1b nie jest zasadny.

Nietrafne jest twierdzenie skarżącego, iż kierowca odmówił podpisania protokołu i ustnie zażądał ponownego ważenia, gdyż na protokole znajduje się podpis kierowcy, a w miejscu przeznaczonym na ewentualne uwagi wykonującego transport brak jakichkolwiek uwag. Potwierdzeniem prawidłowości ważenia jest fakt podnoszony przez stronę, że inny samochód należący do tej samej strony nie wykazywał przekroczeń dopuszczalnego nacisku. W uzasadnieniu skarżący dodatkowo zarzuca stosowanie przez organy celne tzw. "prawa powielaczowego", tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się niezgodności niezgodności z Konstytucją przepisu art. 13 ust. 2a i 2b ustawy o drogach publicznych ". Poruszana instytucja winy, jak również art. 42 Konstytucji odnoszą się do osób fizycznych, które dopuściły się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę. Ustawa nie uzależnia stosowania tych kar od winy podmiotów korzystających z dróg publicznych. Wymiaru kary pieniężnej dokonał ustawodawca, a nie organ decyzyjny, do którego należy jedynie pobór tych kar w sytuacjach przewidzianych w przepisach. W przypadku zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, kary te są obligatoryjne. Ich wysokość i pobór nie zależą od "uznania" organu.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oraz 204 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.