Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 345/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 134, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156, art. 7-9, art. 11, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par.3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia WSA Irena Kudiura, Asesor WSA Andrzej Kania, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2007 r. sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Prezesa ZUS w W. z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie. odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy I. Uchyla zaskarżoną decyzję II. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 1 października 2006 r. wniesionej przez Z. F. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2006 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2006 r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Z. F. podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie murarstwa - posadzkarstwa w okresie od 10.07.1984r.do 31.07.2000r., od 17.01.200lr. do 19.09.2004r, na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] oraz od 24.05.2006r. z tytułu prowadzenia Firmy Budowlanej "F.", na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] W okresie od 04/2002 do 09/2004 zgłosił do ubezpieczenia zdrowotnego żonę - M. F..

Wobec nieuiszczania przez zainteresowanego składek z tytułu ubezpieczeń społecznych powstały zobowiązania, które zgodnie z przepisem art. 24 ust. 2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) podlegały ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W dniu 09.12.2002 r. Z. F. został objęty procesem restrukturyzacji na podstawie ustawy z dnia 30.08.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155 poz. 1287). Jednakże postępowanie restrukturyzacyjne zostało umorzone w dniu [...].04.2004 r. z uwagi na niespełnienie określonych warunków.

W związku z występującym zadłużeniem, decyzją z dnia [...].01.2004 r. dłużnikowi została wymierzona dodatkowa opłata z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 1.205,50 zł.

W dniu 21.02.2005 r. do Inspektoratu ZUS wpłynął wniosek S. F. -pełnomocnika Z. F. o umorzenie odsetek, nie naliczanie składek od 19.09.2004 r. oraz rozłożenie pozostałego zadłużenia na raty. Wniosek został umotywowany faktem przebywania syna w Areszcie Śledczym w związku ze spowodowaniem wypadku samochodowego oraz trudną sytuacją finansową. Podanie pozostało bez rozpatrzenia z uwagi na nie dostarczenie przez pełnomocnika dokumentów potwierdzających stan majątkowy i możliwości płatniczych dłużnika.

W dniu [...].03.2005 r. płatnikowi została wydana decyzja określająca wysokość zadłużenia na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, od której pełnomocnik złożył odwołanie oraz wnosił o łączne rozpoznanie wniosku z dnia [...].02.2005 r. o umorzenie i rozłożenie zadłużenia na raty. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Postanowieniem z dnia [...].02.2006 r. umorzył postępowanie w sprawie odwołania od decyzji z dnia [...].03.2005 r. określającej wysokość zadłużenia oraz przekazał wniosek Z. F. z dnia [...].02.2005 r.o umorzenie składek i odsetek, opłaty dodatkowej oraz rozłożenia zaległości na raty do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Ł. w celu wydania decyzji.

W związku z powyższym w dniu 20.06.2006 r. skarżący złożył oświadczenie, w którym wskazał, iż z uwagi na brak dochodów nie jest w stanie podjąć się spłaty zadłużenia w ratach i wniósł o rozpatrzenie wniosku w zakresie umorzenia zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę. Pismo o umorzenie zaległości złożył również pełnomocnik skarżącego.

W dniu [...].07.2006 r. decyzją nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie39.175,41 zł.

W uzasadnieniu swej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż podstawą odmowy umorzenia był fakt, że sytuacja majątkowa i rodzinna zobowiązanego nie uzasadniała umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1, 2, 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.). Organ uznał, iż trudności finansowe płatnika są przejściowe i nie zachodzą przesłanki do umorzenia, gdyż Urząd Skarbowy w Z. nie stwierdził nieściągalności. Ponadto, rodzina nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej i nie jest pozbawiona dochodów, bowiem żona skarżącego otrzymuje świadczenie rentowe, a zobowiązany ponownie rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto podkreślono, iż Z. F. z rodziną mieszka u rodziców i to oni ponoszą koszty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego. Organ wskazał również, iż kwota uzyskana ze sprzedaży mieszkania płatnika została przeznaczona na spłatę zadłużeń wobec innych instytucji jednak na poczet zadłużenia zobowiązany nie przeznaczył żadnych środków.

W dniu 01.08.2006 r. Z. F. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej. We wniosku dłużnik opisał przyczyny powstania zadłużenia, powołując się na trudną sytuację ekonomiczną w kraju. Poinformował również, że córki korzystają z pomocy społecznej w formie stypendium socjalnego, a także z posiłków obiadowych finansowanych przez MOPS i szkołę. Natomiast renta żony przeznaczana jest na spłatę wcześniej pobranych kredytów. We wniosku zobowiązany poinformował, że jest osoba schorowaną, a mimo to z uwagi na coraz cięższą sytuację finansową rodziny, postanowił wznowić działalność gospodarczą. Ponadto wyjaśnił, że ze środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości nie zapłacił zaległych składek wobec ZUS z uwagi na to, że warunkiem sprzedaży tych nieruchomości było uregulowanie za pośrednictwem notariusza innych zobowiązań.

Decyzją nr [...]z dnia [...].sierpnia 2006r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż

- od dnia 24 maja 2006 zainteresowany prowadzi działalność gospodarczą,

- żona zainteresowanego otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 522,00 zł

- płatnik ma na utrzymaniu troje uczących się dzieci

- dłużnik posiada zobowiązania wobec rodziny w kwocie 10 tys. zł oraz wobec Urzędu

Skarbowego w Z. w kwocie 15 tys. zł z tytułu nieopłaconego podatku dochodowego

i VAT-u,

- wraz z żoną posiada rachunek oszczędnościowo rozliczeniowy w N. BANK w

Z. z saldem debetowym w kwocie zł 1.000,00,

- zainteresowany wraz z rodziną mieszka u rodziców, którzy ponoszą koszty utrzymania lokalu mieszkalnego oraz pomagają w utrzymaniu jego rodziny,

- w dniu 19.09.2004 r. zainteresowany był uczestnikiem wypadku samochodowego ze

skutkiem śmiertelnym w związku z obrażeniami przebywał od dnia wypadku w szpitalu, i ``w Areszcie Śledczym do dnia 10.03.2006 r. (zwolniony za kaucją). Obecnie jest ``prowadzone postępowanie sądowe w tej sprawie,

- w marcu 2005 zobowiązany dokonał sprzedaży nieruchomości ( mieszkanie własnościowe z garażem) za cenę 220.000 zł. Środki uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone na pokrycie zobowiązań z tytułu: opłaty za mieszkanie, czynszu, energii, kredytów oraz wobec biura rachunkowego, komornika, adwokatów, wniesionej kaucji i spłatę samochodu także długu zaciągniętego u matki. zobowiązany leczy się na cukrzycę i w Poradni Zdrowia Psychicznego. Decyzją z dnia 30.05.2006 r. ZUS Inspektorat Zgierz Wydział Emerytur i Rent odmówił prawa do renty

-wraz z żoną był również właścicielem nieruchomości położonej w Z., ul. [...] [...] i [...]. Przedmiotowa nieruchomość został przepisana aktem umowy darowizny Rep. A. nr [...] na rzecz dzieci M. i K. F..

zobowiązany na wyposażeniu zakładu posiada wiertarki, szlifierki, rusztowania i betoniarkę o łącznej wartości ok. 2 tys. zł.,

dłużnik jest pacjentem Poradni Zdrowia Psychicznego oraz leczy się na [...], miesięczne wydatki związane z zakupem leków wynoszą 200,00 zł.

decyzją z dnia [...].05.2006 odmówiono dłużnikowi prawa do renty - z tytułu niezdolności do pracy z uwagi na brak wymaganego okresu składkowego oraz uznaniem przez Komisję Lekarską, iż jest zdolny do pracy

W dalszej części uzasadnienia swej decyzji Prezes Zakładu wskazał, iż nie dano wiary wyjaśnieniom dotyczącym braku możliwości spłaty zobowiązań wobec ZUS z kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, ponieważ z załączonego aktu notarialnego dotyczącego umowy sprzedaży nie wynika, aby warunkiem sprzedaży tych nieruchomości było przekazanie środków za pośrednictwem notariusza, na pokrycie istniejących zadłużeń, wręcz przeciwnie cała kwota została przekazana stronie sprzedającej. W ocenie organu wydatki związane z zaspokojeniem wierzycieli według przedstawionego aktu notarialnego nie stanowiły warunku sprzedaży nieruchomości, na które powołuje się zobowiązany we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Prezes ZUS odniósł się również do podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do problemów zobowiązanego związanych z brakiem od 2000 r. zamówień na usługi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wskazując, iż nie stanowią one przesłanki do umorzenia należności. Organ podniósł również, iż w latach 2002-2004 r. miał zainteresowany możliwość skorzystania z częściowego umorzenia należności w ramach procesu restrukturyzacji, jednakże nie skorzystał z tej możliwości i w 2004 r. postępowanie restrukturyzacyjne zostało umorzone.

Organ zaznaczył również iż zobowiązany będąc zadłużony w ZUS przekazał w 2005 r. na rzecz swego syna M. i małoletniej córki K. nieruchomość położoną w Z., przy ulicy [...][...] i [...] oraz darowiznę na rzecz siostry w postaci samochód. W ocenie Prezesa ZUS przesłanką do umorzenia należności nie stanowi również fakt opłacania składek za okres prowadzonej działalności gospodarczej w latach 1981-2000r.Organ podkreślił, iż rozstrzygając wniosek o umorzenie zadłużenia należy mieć na uwadze nie tylko ważny interes płatnika, ale również ważny interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który wymaga ażeby zobowiązania składkowe były realizowane. Przepisy na podstawie których organ może rozważyć dokonanie umorzenia zadłużenia nie mają charakteru obligatoryjnego . w każdym przypadku udzielenie takiej ulgi winno być uwarunkowane ważnymi względami gospodarczymi i społecznymi. Instytucja umorzenia jest szczególną i nie można jej traktować jako powszechnej, bowiem zasadą jest regulowanie składek.

Obecne trudności finansowe Z. F. uznano jako przejściowe, wskazując, iż przedstawiona sytuacja finansowa jest związana jedynie z ryzykiem wynikającym z prowadzenia działalności gospodarczej. Aktualnie rodzina zadłużonego nie pozostaje bez dochodu. Prezes ZUS podkreślił, iż zadłużony prowadzi działalność gospodarczą. Żona otrzymuje świadczenie rentowe w związku z tym nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 i 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31.07.2003 r. ( Dz. U. nr 141, poz. 1365 ) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu nr [...] z [...] sierpnia 2006 r. Z. F. wniósł o

- umorzenie należności głównej wraz z odsetkami

- ponowne i wnikliwe rozpatrzenie krytycznej sytuacji finansowej jego rodziny, która nie pozwala spłaci zadłużenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż po wyjściu z aresztu śledczego za kaucją po wypadku samochodowym w dn l9.09.2004r., ponownie zarejestrował działalność gospodarczą, lecz w dalszym ciągu stan jego zdrowia zarówno fizyczny i psychiczny związany z wypadkiem samochodowym, nie pozwala mu ciężko pracować. Nie może prowadzić samochodu, gdyż zatrzymano mi prawo jazdy, a brak pojazdu do transportu materiałów uniemożliwia mu wykonywanie prac związanych z zawodem.

Zainteresowany podkreślił, iż leczenie od chwili wypadku, nie przyniosło oczekiwanego skutku. Sytuacja zdrowotna oraz kolejne sprawy sądowe związane z wypadkiem zmusiły go do wyrejestrowania firmy.

Skarżący wskazał, iż jedynie młodsza córka otrzymuje stypendium socjalne dwa razy w roku szkolnym w wysokości 320 zł po przedstawieniu faktur za podręczniki lub odzież sportową.

Z. F. odniósł się również do ustaleń organu co do warunków sprzedaży nieruchomości wskazując, iż postępowanie egzekucyjne zostało umorzone zapadło po spłaceniu zobowiązań. Skarżący podniósł, iż wszelkie zadłużenia spłacali nabywcy nieruchomości przed podpisaniem umowy sprzedaży. co wynika to z przedstawionego aktu notarialnego, gdzie pierwsza część ceny nieruchomości wykazana jest w § 7 aktu w wysokości 44 000,00 zł, wskazując, iż nieuregulowanie tych zadłużeń uniemożliwiałoby podpisanie umowy i sprzedaż nieruchomości. Zaś z drugiej raty w wysokości 176.000,00 zł spłacono dalsze długi i zobowiązania które łącznie wyniosły 98.732,49 zł

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 23 marca 2007 r. Skarżący oświadczył, iż ze względu na pogorszenie jego sytuacji w tym ze względu na stan zdrowia: [...] i konieczność leczenia [...] wyrejestrował działalność gospodarczą we wrześniu 2006 r. Ponadto podkreślił, że w sprawie wypadku drogowego, który spowodował nieumyślnie we wrześniu 2004 r. zapadł wyrok karny w świetle, którego skazano go na karę pozbawienia wolności na 4 lata. Obecnie oczekuje na wezwanie do jej odbycia. Wyrok stał się prawomocny w lutym tego roku. Wskutek tego zdarzenia żona skarżącego targnęła się na życie i w związku z próbą samobójcza w styczniu tego roku przebywała w szpitalu. Na dowód czego skarżący okazał wyrok Sądu Rejonowego w Z. o sygn. akt [...] jak również przedstawił historię choroby żony, z której wynika iż cierpi na [...] a, w okresie od 17 do 26 stycznia 2007 r. przebywała na leczeniu szpitalnym po próbie samobójczej.

Skarżący oświadczył również ,iż jego dzieci są w wieku 25, 23 i 15 lat. Starsze przerwały studia ze względu na brak środków finansowych na opłacenie czesnego. Starszy syn obecnie został powołany do służby wojskowej. Próbował rozpocząć kurs w celu zdobycia uprawnień budowlanych. Skarżący zaznaczył, iż o ile uda się jego synowi rozpocząć naukę może odroczona zostanie mu służba wojskowa. Najmłodsza córka korzysta z pomocy społecznej w szkole w postaci darmowych obiadów.

Ponadto zainteresowany okazał trzy wezwania Towarzystwa Ubezpieczeniowego [...] do zapłaty kwot łącznie około 50.000 zł z tytułu regresu za szkodę wypłaconą poszkodowanym w wyniku wypadku, który spowodował. Wyjaśnił, iż sprawa w przedmiocie żądania zapłaty tych sum jest w toku wyjaśniania.

Z. F. okazał ponadto opinię psychologiczną poradni psychologiczno wychowawczej, z której wynika, iż córka K. F. lat 15 wymaga opieki ze strony rodziny z uwagi na problemy w nauce i problemy emocjonalne będące wynikiem sytuacji rodzinnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny niema uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego tez uwzględniając niniejszą skargę nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego ,, o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami--. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności , tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie, i stwierdzając iż decyzja Prezesa Zakładu jest wadliwa , orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa ,, wróci do organu administracyjnego celem ponownego jej rozpatrzenia.

Z akt sprawy wynika, iż w dniu 20.06.2006 r. skarżący złożył oświadczenie, w którym wskazał, iż z uwagi na brak dochodów nie jest w stanie podjąć się spłaty zadłużenia w ratach i wniósł o rozpatrzenie wniosku swojego pełnomocnika z dnia 21.02.2005 r. w zakresie umorzenia zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę. za okres prowadzonej działalności gospodarczej. Pismo o umorzenie zaległości złożył również pełnomocnik skarżącego w dniu 21.06.2005 r..

Wobec treści wniosku skarżącego i jego pełnomocnika, zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III S.A. 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."

Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa, skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa." (v. wyrok NSA sygn. akt II SA 742/84, ONSA 1984/2/67). Na tym tle warto też przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94), w którym Sąd zważył, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa ZUS nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to wskazuje dowody na których się oparł organ wydąjąc decyzję, jednakże ograniczył się tylko do podania faktów bez podania w sposób dostateczny oceny tych dowodów.

Przedstawiona interpretacja, mających zastosowanie w sprawie, przepisów prawa materialnego jest prawidłowa, jednakże zaznaczyć należy, że uznaniowy charakter przepisu -jak już to Sąd powyżej wywodził - nie może prowadzić do wydania rozstrzygnięcia dowolnego. Fakultatywny charakter art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie usprawiedliwia więc odstąpienia organu od prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie oraz oceny materiału dowodowego.

Stanowisko organu, iż w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia na podstawie w.w. przepisu w zakresie składek, które wnioskodawca nie opłacił za siebie, w świetle braku oceny ustaleń co do możliwości finansowych i sytuacji wnioskodawcy czyni rozstrzygnięcie dowolnym. Podobnie jak ustalenie, iż obecnie trudna sytuacja materialna skarżącego jest przejściowa, gdyż związana jest jedynie z ryzykiem wynikającym z prowadzenia działalności gospodarczej.

Wskazanie, iż rodzina zadłużonego nie pozostaje bez dochodu gdyż zadłużony prowadzi działalność gospodarczą. a jego żona otrzymuje świadczenie rentowe nie uzasadnia umorzenia długu jest zbyt lakoniczne. Organ nie ocenił jak stan zdrowia: w tym [...] i konieczność leczenia [...] wpływa na możliwości zarobkowe skarżącego. Nie wskazano również jak wysokość wydatków związanych z zakupem leków dla skarżącego wpływa na jego możliwości finansowe. Nie zbadano również z jakiego tytułu żona skarżącego pobiera rentę oraz w jakim jest stanie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 23 marca 2006 r. skarżący okazał dokumenty dotyczące historii choroby żony, z których wynika iż cierpi ona na [...]. Organ nie dokonał pełnych ustaleń stanu faktycznego sprawy w tym ustaleń w zakresie jak choroba żony skarżącego wpływała na możliwości spłaty zadłużenia skarżącego wobec ZUS. Organ nie ocenił też jaki wpływ na spłatę zadłużenia ma i będzie miało postępowanie sądowe w sprawie wypadku samochodowego ze skutkiem śmiertelnym w którym uczestniczył skarżący. Na marginesie należy wskazać, iż w trakcie w/w rozprawy Skarżący przedstawił wyrok Sądu Rejonowego w Z. o sygn. [...] w sprawie wypadku drogowego, który spowodował nieumyślnie we wrześniu 2004 r., na mocy którego skazano go na karę pozbawienia wolności na 4 lata. Obecnie oczekuje na wezwanie do jej odbycia. Wyrok ten stał się prawomocny w lutym tego roku. W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie trudno zgodzić się z organem, iż trudności finansowe skarżącego są przejściowe.

W konsekwencji, Sąd przyjął, iż uzasadnienie skarżonej decyzji świadczy o tym, iż skarżone orzeczenie wydane zostało z uchybieniem art. 107§3 k.p.a.

Rozstrzygając sprawę ponownie ZUS winien więc uwzględnić całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny. Winien przy tym wziąć pod uwagę okoliczności przedstawiane przez stronę w kierowanej do organu korespondencji. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności

Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., z przyczyn, które wyżej przedstawiono, należało orzec jak w sentencji wyroku, uznając, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości (art.152 p.p.s.a.).