Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1666/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 1 pkt 1 i 2, art. 13k ust. 8a, art. 13i ust. 3a.
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2 pkt 33, art. 2 pkt 54.
journal: Dz.U. 2020 poz 110
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
article: par. 6 ust. 1, par. 3 ust. 1-4, par. 7 ust. 1,.
journal: Dz.U. 2015 poz 1406
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych.
article: art. 15zzs ze zn. 4 ust. 3.
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 13 ust. 1 pkt 1, 2, 3, art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 8a, art. 13i ust. 3a.
journal: Dz.U. 2020 poz 470
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dziedzic - Chojnacka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędzia WSA Dorota Pawłowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2021 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2021r. nr [...] (dalej ,,zaskarżona decyzja") Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej ,,Organ", ,,GITD"), utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] września 2020r. o nr [...] (dalej ,,decyzja I instancji") o nałożeniu, na podstawie art. 104 w związku z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020r., poz. 256 ze zm., dalej ,,Kpa"), art. 13k ust. 1 pkt 2 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 4, ust. 6 pkt 1, ust. 9 oraz art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 470, ze zm., dalej ,,Udp"), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 890, ze zm., dalej ,,Rozporządzenie") oraz art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2140, ze zm. dalej ,,Utd"), na S. sp. z o.o. z siedzibą w W.(dalej ,,Skarżąca", ,,Strona", ,,Spółka"), kary pieniężnej w wysokości 1500 zł. za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem o nr. rejestracyjnym [...] w dniu [...] marca 2020r.

Jak przyjął Organ w uzasadnieniu wydawanej decyzji w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 08:56:16 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi krajowej nr [...] M. (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) - węzeł K. zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 Udp, jednakże stwierdzono brak środków na koncie "pre-pay" podczas dokonywanego przejazdu po drodze krajowej, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu przekracza 3,5 tony. Na podstawie informacji przekazanych w dniu 5 sierpnia 2020 r. przez S. SA Organ ustalił, że użytkownikiem ww. pojazdu w chwili powstania naruszenia była Spółka. Powyższe ustalono w ramach prowadzonej przez GITD kontroli stacjonarnej obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Pismem z 6 sierpnia 2020 r. Organ zawiadomił Stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego z urzędu. Ww. pismo zostało doręczone Skarżącej w dniu 10 sierpnia 2020 r.

Mając na względzie ustalone okoliczności sprawy, wydając decyzję I instancji Organ stwierdził, że Spółka w dniu [...] marca 2020 r. naruszyła obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej. Konsekwencją tego było nałożenie na Stronę kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł., stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 Udp.

Rozpoznając sprawę ponownie sprawę, na skutek złożonego przez Stronę wniosku o ponowne jej rozpatrzenie, GITD stwierdził na podstawie pisma informacyjnego Departamentu Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Ministerstwa Finansów nr [...] z 2 grudnia 2020 r., że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o nr rej. [...] w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 08:56:16, po płatnym odcinku drogi krajowej, nie została uiszczona z powodu braku środków na koncie. W dniu rejestracji naruszenia nie odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu elektronicznego systemu poboru opłat (ESPO) oraz działaniu urządzenia kontrolnego infrastruktury przydrożnej, użytkownik pojazdu o nr rej. [...] nie składał reklamacji w związku z nieprawidłowym działaniem urządzenia pokładowego viaBOX oraz w związku z funkcjonowaniem ESPO, nie dokonywał także wymiany ani zwrotu urządzenia pokładowego.

Organ miał także na uwadze, że użytkownik pojazdu o nr rej. [...] przed dniem naruszenia doładował konto umowy w dniu [...] marca 2020r. przez Panel Obsługi Klienta kwotą 2x1000 zł. Po zarejestrowanym naruszeniu użytkownik doładował umowę w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 10:08:19 oraz 10:12:35 przez Panel Obsługi Klienta kwotą 2x1000 zł.

Kierujący pojazdami zarejestrowanymi na umowie użytkownika byli informowani o niskim stanie salda od dnia [...] marca 2020r od godziny 15:49:17 za pośrednictwem sygnalizacji urządzeń pokładowych viabox zainstalowanych w pojazdach. Ponadto Strona na adres poczty elektronicznej wskazany w umowie zawartej z operatorem systemu otrzymywała wiadomości w dniu [...] marca 2020r o godzinie 16:01:34 o treści: "Uwaga, niski próg salda" i w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 06:01:01 o treści: "Uwaga, brak środków na koncie". Organ zważył, że ze szczegółowego wykazu opłat naliczonych i pobranych zarejestrowanych na koncie Spółki wynika, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o nr rej. [...] w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 08:56:16 nie została uiszczona, stan salda umowy w ww. dniu i o ww. godzinie wynosił 0,00 zł. Środki na koncie wyczerpały się w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 05:30:07.

Powyższy stan faktyczny Organ ustalił na podstawie następujących dowodów: zapisu ewidencyjnego [...], danych zawartych w bazie CEPiK, informacji z 5 sierpnia 2020 r. uzyskanych od S. SA, pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w L. nr [...]. tj z dnia 3 kwietnia 2018 r., pisma informacyjnego Departamentu Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Ministerstwa Finansów nr [...] z 2 grudnia 2020 r. oraz wyjaśnień Strony zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

GITD stwierdził, że z całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że pojazd samochodowy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] poruszał się w dniu [...] marca 2020 r. po płatnym odcinku drogi krajowej nr [...] objętym obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej stosownie do załącznika nr 1 do Rozporządzenia i za kontrolowany przejazd, stwierdzony w czasie kontroli stacjonarnej, nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 Udp.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ podkreślił, że w trakcie przejazdu prawidłowo działające urządzenie viabox informuje kierowcę, czy posiada on wystarczające środki na koncie użytkownika, niezbędne do poruszania się po płatnych odcinkach dróg krajowych poprzez odpowiednią liczbę potwierdzeń (sygnałów) dźwiękowych. Urządzenie viabox wydaje sygnały dźwiękowe, w momencie gdy pojazd przejeżdża pod bramownicą, czyli punktem poboru opłat. Pojedynczy sygnał dźwiękowy oznacza, że użytkownik ma wystarczające środki na koncie i opłata została pobrana, a tym samym przejazd jest dozwolony. Dwa sygnały dźwiękowe informują, że opłata została pobrana, przejazd jest dozwolony, jednakże posiadane środki pieniężne na koncie użytkownika są bliskie wyczerpania i należy niezwłocznie doładować konto lub zjechać z drogi płatnej. Cztery sygnały dźwiękowe wskazują brak środków na koncie lub wadliwe działanie urządzenia viabox, jak również wskazują, iż opłata za przejazd nie została pobrana i dalszy przejazd nie jest dozwolony. Dodatkowo, użytkownik - kierowca może sprawdzić poziom środków pieniężnych na koncie użytkownika poprzez naciśnięcie przycisku na urządzeniu, w każdym punkcie Dystrybucji i Punkcie Obsługi Klienta lub za pośrednictwem Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta viaTOLL. W sytuacji gdy urządzenie nie działa prawidłowo, użytkownik powinien udać się do najbliższego punktu obsługi klienta, zgłosić reklamację i dokonać wymiany urządzenia viabox.

Ponadto Organ zwrócił uwagę, że na stronie internetowej www.viatol.pl operator systemu zamieszcza informacje niezbędne użytkownikowi do prawidłowego korzystania z systemu elektronicznego poboru opłat. Można tam znaleźć m.in. wysokość stawek opłat określonych w załącznikach nr 3 i 4 do Rozporządzenia, rozmieszczenie punktów obsługi klienta, a także skorzystać z kalkulatora opłaty elektronicznej, który pozwala na wyliczenie wysokości należnej opłaty za przejazd pojazdu zaplanowaną trasą z uwzględnieniem parametrów pojazdu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie zaś wynika, że korzystająca z dróg publicznych Spółka zawarła umowę z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną. Jednakże wniesiona przez Stronę przedpłata nie pokryła w całości należności wynikających z dokonanych przejazdów. Opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o nr rej. [...] w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 08:56:16, po płatnym odcinku drogi krajowej, nie została uiszczona z powodu braku środków na koncie. Środki na koncie wyczerpały się w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 05:30:07, zaś konto zostało doładowane w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 10:08:19 oraz 10:12:35.

Natomiast, jak podkreślił Organ, bramownice i system viaTOLL w dniu rejestracji naruszenia działały prawidłowo. Ponadto Strona nie składała reklamacji w związku z nieprawidłowym działaniem urządzenia viabox oraz w związku z działaniem elektronicznego systemu poboru opłat. Organ jednoznacznie ustalił, iż przyczyną naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej był brak środków pieniężnych na koncie podmiotu korzystającego z sieci dróg publicznych objętych tą opłatą. Zdaniem GITD, materiał dowodowy nie wskazuje, by ujawnione naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat. W przedmiotowej sprawie niewątpliwe jest to, iż wpływ środków na konto nastąpił po stwierdzonym naruszeniu. Kontrolowany przejazd miał miejsce w dniu w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 08:56:16, zaś konto zostało doładowane w dniu [...] marca 2020 r. o godzinie 10:08:19 oraz 10:12:35.

W ocenie Organu, okoliczności sprawy nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Wskazane przez Stronę okoliczności faktyczne nie wypełniają bowiem przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których w art. 189e Kpa i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 Kpa. Odnosząc się do nowelizacji Udp wprowadzonej z dniem 1 lipca 2020 r. Organ zwrócił uwagę, że dodany został do ustawy przepis art. 13k ust. 8a Udp, zgodnie z którym kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, nie wymierza się, jeśli do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu. Informacje o wysokości nieuiszczonej opłaty elektronicznej, są dostępne za pośrednictwem Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS. W ocenie GITD nowelizacja ustawy przewiduje zatem powstanie nowego systemu informatycznego opartego na technologii pozycjonowania satelitarnego, która zastąpi obecnie stosowaną technologię radiową. Organ podkreślił jednak, iż technologia pozycjonowania satelitarnego nie została jeszcze wdrożona. Wobec powyższego nie mogły zostać spełnione przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności administracyjnej, o których mowa w przepisie art. 13k ust. 8a Udp, a zarzut naruszenia tego przepisu jest niezasadny.

Zdaniem GITD, jeżeli strona uchybiła podstawowym obowiązkom w zakresie uiszczania opłaty elektronicznej jakim jest doładowanie środkami pieniężnymi konta użytkownika w systemie viaTOLL, to w żadnym razie nie można mówić o działaniu siły wyższej w rozumieniu art. 189e Kpa, czy znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 Kpa. Jak wyjaśnił Organ za siłę wyższą, zgodnie z definicją określoną w doktrynie prawa, uważa się zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, takim, nad którym człowiek nie panuje. Natomiast niedopełnienie obowiązku doładowania umowy w systemie viaTOLL, jest okolicznością zależną od Strony. Spółka nie posiadała środków pieniężnych, które pozwalałyby na uiszczenie opłaty elektronicznej za sporny przejazd. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego i przedstawionych przez Stronę argumentów nie można więc uznać, że waga naruszenia była znikoma skoro dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z dróg publicznych.

Podsumowując Organ uznał, że doszło do naruszenia tym samym określonego w art. 13 ust. 1 pkt 3 Udp obowiązku ponoszenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych. Za takie postępowanie, w myśl obecnie obowiązujących przepisów prawa, należało wymierzyć karę w wysokości 1 500 zł. W ocenie GITD kara pieniężna, o której mowa w art. 13k ust. 1 pkt 2 Udp, została zatem nałożona na Skarżącą prawidłowo.

Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając Organowi, że przy jej wydaniu naruszył:

1) art. 13k ust. 8a Udp, poprzez utrzymanie w mocy decyzji nakładającej na Spółkę karę pieniężną, mimo że zgodnie z powołanym przepisem kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, nie wymierza się, jeśli do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu;

2) art. 189f § 1 pkt 1 Kpa poprzez uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy waga naruszenia prawa była więcej niż znikoma, mimo że Spółka uiściła należne środki w dniu [...] marca 2020 r., niezwłocznie po stwierdzeniu braku środków na koncie w systemie ViaToll, a powołany przepis nakazuje organom administracji publicznej obligatoryjnie odstępować od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestawać na pouczeniu w razie łącznego ziszczenia się dwóch przesłanek, tj. w sytuacji, gdy waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.

W oparciu o powyższe zarzuty, Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji I instancji.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że faktem jest, że w dniu [...] marca 2020 r., o godz. 08:56, GITD zarejestrował przejazd pojazdu samochodowego (ciągnika samochodowego) o numerze rejestracyjnym [...], użytkowanego (posiadanego) przez Spółkę, przy czym w chwili zarejestrowania tego przejazdu na koncie użytkownika pojazdu w systemie ViaToll brak było środków pieniężnych na pokrycie opłaty należnej za przejazd. Jak już Spółka podkreślała we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, niezwłocznie po stwierdzeniu braku środków w systemie ViaToll, jeszcze tego samego dnia, tj. w dniu [...] marca 2020 r., uiściła należne środki w formie dwóch przedpłat na kwoty: o godz. 10:08 wpłata na kwotę 1.000 zł. oraz o godz. 10:12 wpłata na kwotę 1.000 zł., tj. łącznie 2.000 zł. Strona zauważyła, że opłaty zostały uiszczone w ciągu niespełna 1,5 godz. od chwili dowiedzenia się przez Spółkę o braku środków w systemie ViaToll i od momentu, w którym zarejestrowany został przejazd ww. pojazdu samochodowego.

Jak podkreśliła Skarżąca, w tym stanie rzeczy zastosowanie w sprawie powinien znaleźć przepis art. 13k ust. 8a Udp, który wszedł w życie w dniu 1 lipca 2020 r., a więc przed datą wydania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Strony, omawiany przepis wyłącza karalność naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, jeśli do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu.

W ocenie Strony nie można podzielić konkluzji Organu, że ponieważ technologia pozycjonowania satelitarnego, o której mowa w powołanym przepisie, nie została jeszcze wdrożona, nie mogły zostać spełnione przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności administracyjnej, o której mowa w art. 13k ust. 8a Udp. Jak podkreśliła Skarżąca, skoro bowiem powołany przepis art. 13k ust. 8a Udp wszedł w całości w życie z dniem 1 lipca 2020 r. to za obowiązującą w dacie wydania decyzji GITD z dnia [...] września 2020 r. oraz utrzymującej ją w mocy ponownej decyzji GITD z dnia [...] marca 2021 r., uznać należy normę wyłączającą karalność naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, gdy właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu, co miało miejsce w sprawie niniejszej,

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 189f § 1 pkt 1 Kpa Skarżąca stwierdziła, że uiściła środki brakujące na koncie w systemie ViaToll niezwłocznie po stwierdzeniu uchybienia. Spółka zrobiła to bez jakiegokolwiek wezwania ze strony organu administracji i przed wszczęciem jakiegokolwiek postępowania administracyjnego przymuszającego do uiszczenia środków.

Jak podkreśliła Strona w sprawie okolicznością istotną, lecz całkowicie przez GITD pominiętą, jest także to, że - jak przyznaje sam GITD w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - Spółka otrzymała na adres poczty elektronicznej wskazany w umowie zawartej z operatorem systemu dwie wiadomości e-mail przypominające o konieczności doładowania konta w systemie, przy czym pierwsza wiadomość została wysłana w dniu [...] marca 2020r o godz. 16:01 (treść wiadomości: "Uwaga, niski próg salda'"), a więc już po zakończeniu godzin roboczych (biurowych) w tym dniu, zaś druga wiadomość wysłana została w dniu [...] marca 2020 r. o godz. 06:01 (treść wiadomości: "Uwaga, brak środków na koncie"), a więc przed rozpoczęciem godzin roboczych (biurowych) w tym dniu. W Spółce pracownicy biurowi odpowiedzialni za doładowywanie konta w systemie ViaToll pracują w godzinach od 08:00 do 16:00. Zważywszy, że kontrolowany przejazd miał miejsce w dniu [...] marca 2021 o godz. 08:56, a konto zostało doładowane w tym samym dniu o godz. 10:08 oraz godz. 10:12, stwierdzić należy, że pomiędzy przejazdem a doładowaniem konta upłynęło niespełna 1,5 godziny. Zdaniem Strony, nie można się zatem zgodzić z konkluzjami Organu, że okoliczności faktyczne sprawy nie wyczerpują przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których mowa w art. 189f § 1 Kpa. O ile jest oczywiste, że w niniejszej sprawie nie mieliśmy do czynienia ze zdarzeniami o charakterze siły wyższej, o tyle zdaniem Spółki ziściły się przesłanki wskazane w art. 189f § 1 pkt 1 Kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej powinien odstąpić od nałożenia kary i poprzestać na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Kilkugodzinne zaledwie opóźnienie w uiszczeniu opłaty wskazuje, że nie można mówić, iż waga naruszenia prawa była w tym przypadku większa niż znikoma, a uzupełnienie brakujących środków z własnej inicjatywy obowiązanego, bezzwłocznie po rozpoczęciu pracy biura Spółki w dniu [...] marca 2021 , bez dodatkowego wezwania ze strony organu administracji publicznej świadczy o tym, że Strona zaprzestała naruszania prawa. Ziściły się zatem obydwie przesłanki z art. 189f § 1 pkt 1 Kpa.

W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ w zaskarżonej decyzji nie można dopatrzyć się naruszenia prawa, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej ,,Ppsa"), obligowałyby Sąd do jej uchylenia. Nie zachodzą także w kontrolowanym postępowaniu wady kwalifikowane, uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ani podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego.

Przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji było nałożenie na Stronę kary pieniężnej za przejazd bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej.

Przepis art. 13 ust. 1 pkt 3 Udp kształtuje dla korzystającego z dróg publicznych obowiązek ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020r., poz. 110 ze zm. , dalej ,,Prd") za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Obowiązek ów dotyczy zatem pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Dopuszczalna masa całkowita to, zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 54 Prd, dopuszczalna największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze.

W myśl § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. poz. 1406 ze zm., dalej ,,Rozporządzenie w sprawie opłat"), opłatę elektroniczną wnosi się w drodze przedpłaty (pkt 1 – tak jak w niniejszej sprawie) albo płatności okresowej z zabezpieczeniem (pkt 2). Opłata pobierana jest automatycznie przez urządzenie, którego instalacja przez użytkowników dróg w pojeździe, którego poruszanie się po drodze wiąże się z naliczaniem opłaty elektronicznej, jest obowiązkowa. Wywiązywanie się z powinności uiszczania opłaty odbywa się w ramach systemu elektronicznego poboru opłat, wymagającego zawarcia przez użytkownika drogi umowy z operatorem tego systemu (§ 3 ust. 1 – 4 Rozporządzenia w sprawie opłat). Uiszczanie opłaty elektronicznej stanowi podstawowy obowiązek użytkowników dróg, którego naruszenie obciążone jest odpowiedzialnością karno-administracyjną, o której mowa w art. 13k ust. 1 pkt 1 i 2 Udp. Za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 Udp, wymierza się karę pieniężną w wysokości:

- 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy;

- 1.500 zł - w pozostałych przypadkach.

Zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie nałożenia kary pieniężnej za przejazd z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej wyznaczony został przez treść art. 13 ust. 1 pkt 3 Udp w związku z art. 13k ust. 1 pkt 2 Udp.

Sąd podkreśla, że obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej funkcjonuje w polskim systemie prawnym od wielu lat. Obciąża wszystkich właścicieli pojazdów o dopuszczalnej masie powyżej 3,5 tony, które poruszają się po drogach wymienionych w Rozporządzeniu. To, że niewywiązanie się z powyższego obowiązku obciążone jest sankcją administracyjną powinno także być oczywiste dla przedsiębiorców, którzy przy prowadzeniu swojej działalności wykorzystują środki transportu spełniające powyższy wymóg masy.

Odwołując się do okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie trzeba stwierdzić, że użytkownikiem pojazdu, którym ów przejazd został dokonany była Strona. Nie budzi też wątpliwości fakt, że za przejazd wspomniana opłata nie została uiszczona (informacja zarejestrowana w ramach kontroli – k. 1-3 akt administracyjnych, okoliczność przyznana przez Stronę).

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że Skarżąca poruszała się po wspomnianej drodze bez uiszczenia opłaty, bowiem przedpłacone środki wyczerpały się (,,brak środków na koncie"). Opłatę uzupełniono, w tym samym dniu ale już po zarejestrowaniu nieopłaconego przejazdu. Jest to okoliczność bezsporna. Trzeba też zauważyć, że w dniu popełnienia naruszenia nie odnotowano uchybień w funkcjonowaniu systemu elektronicznego poboru opłat.

Organ należycie zatem wyjaśnił stan faktyczny sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Okoliczności faktyczne sprawy istotne z punktu widzenia zapadłego rozstrzygnięcia zostały wyjaśnione i uzasadniały nałożenie na Stronę kary pieniężnej. Okolicznością determinująca bowiem to rozstrzygniecie był fakt nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Należy przy tym zauważyć, że na Stronie spoczywał obowiązek podjęcia określonych aktów staranności związanych z podejmowanym przejazdem. W pierwszej kolejności Strona zobowiązana była upewnić się, że posiada na koncie środki pieniężnej w wysokości wystarczającej na uiszczenie należnej opłaty elektronicznej. Nadto, w sytuacji gdy doszło do sygnalizowania takiego stanu rzeczy przez urządzenie viaBOX powinna, jak to słusznie podkreślił Organ, podjąć niezwłoczne starania w celu zasilenia konta przed wykonaniem przejazdu. Tak się jednak nie stało.

Sąd zauważa także, że jak wynika z akt sprawy Strona nie dokonywała wymiany ani zwrotu urządzenia pokładowego viaBOX. Skarżąca nie składała także reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBOX czy działaniem Elektronicznego Systemu Poboru Opłat. Trzeba nadto podkreślić, że w przypadku niskiego stanu środków na urządzenie viaBOX wysyłany jest komunikat stanowiący ostrzeżenie o takim stanie rzeczy. Komunikaty sygnałowe stopniowo generowane w takim przypadku z urządzenia służą uprzedzeniu użytkownika o konieczności zasilenia konta. Tak też było i w tej sprawie (pismo z 2 grudnia 2020r. Departamentu Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej - w aktach administracyjnych).

Sąd podkreśla, że zgodnie z postanowieniem § 7 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie opłat, wniesienie opłaty elektronicznej w trybie, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 (przedpłata – tak jak w niniejszej sprawie), następuje przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości. Zasadnie zatem Organ wnioskował, że wynika z tego określony obowiązek po stronie użytkownika drogi. Jest on zobligowany do monitorowania stanu środków na koncie przypisanym do zawartej umowy i uzupełniania środków w sytuacji gdy ich ilość nie umożliwia uiszczenia opłaty za dokonywane i planowane przejazdy. Z tego też względu wiadomości mail wysyłane przez operatora systemu, podobnie jak i sygnały z samego urządzenia viaBOX mają jedynie na celu przypominanie o ww. obowiązku i dyscyplinowanie użytkownika do jego realizacji, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Stąd też otrzymanie maili w godzinach nie będących godzinami pracy w Spółce nie może być uznane za zwalniające z powinności sprostania ww. obowiązkowi. To na Stronie spoczywał bowiem dodatkowy obowiązek przyjęcia u siebie takiej organizacji pracy aby maile sygnalizujące brak dostatecznych środków na koncie (niezależnie od daty ich otrzymania) powodowały niezwłoczne jego doładowanie.

Reasumując, Sąd uznał, że poczynione przez Organ ustalenia w zakresie stwierdzonych podstaw do nałożenia wspomnianej kary pieniężnej wynikają z prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana ocena tego materiału, w kontekście zastosowanych przepisów prawa materialnego, nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń. Organ oparł swoje rozstrzygnięcie na materiale dowodowym prawidłowo zebranym, dokonując jego wszechstronnej oceny.

Ponadto, stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji Organ uzasadnił w sposób prawidłowy, przestrzegając zasad określonych szczegółowo przez ustawodawcę w przepisie art. 107 § 3 Kpa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona przez GITD argumentacja w tym zakresie jest jasna i wyczerpująca. Zaskarżona decyzja zawiera także wszystkie elementy wymagane art. 107 § 1 Kpa a jej uzasadnienie prawne i faktyczne wskazuje, jakie okoliczności istotne w sprawie Organ przyjął za udowodnione oraz jakie nadał im znaczenie w świetle mających zastosowanie przepisów prawa. Jak zaś zostało to ocenione przez Sąd, Organ nie dopuścił się przy tym naruszenia przepisów prawa materialnego czy postępowania, które miały czy też mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd zauważa, że kwota brakującej opłaty elektronicznej była niewielka a po zaistniałym naruszeniu konto Strony zostało zasilone. Tym niemniej wartość uszczuplonej opłaty nie może świadczyć o znikomości naruszenia i o tym, że zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary, o których mowa w art. 189f § 1 pkt 1 Kpa. Podobnie jak następcze podjęcie czynności mających uchronić Stronę przed kolejnym naruszeniem związanym z nieopłaceniem przejazdu.

Sąd podziela zatem również ocenę Organu, co do braku podstaw do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 Kpa. Otóż odpowiedzialność podmiotów wykonujących przejazd po drogach publicznych, bez dopełnienia stosownego obowiązku uiszczenia opłat, które nakładają na nich przepisy Udp, ma charakter obiektywny i jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Nie dochodzi tutaj do zmiany charakteru odpowiedzialności administracyjnej za delikt administracyjny na odpowiedzialność subiektywną, determinowaną winą i przyczynami naruszenia. Przepis art. 189f § 1 pkt 1 Kpa obliguje organ do odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Nie zmienia to jednak samej zasady zastosowania przez organ prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przejazd po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłaty, jako wyłącznie konsekwencji samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. Fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji, jako skutku zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. W ocenie Sądu waga nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd nie może zostać uznana za znikomą, skoro obowiązek ten należy do podstawowych obowiązków korzystającego z drogi publicznej. Należyta staranność w przygotowaniu przejazdu po takiej drodze winna być udziałem każdego, kto skutecznie dba o swoje interesy. Tym samym podnoszone przez Stronę okoliczności towarzyszące naruszeniu przepisów Udp w zakresie opłaty elektronicznej, nie usuwają skutków tego naruszenia i nie prowadzą do uznania go za znikomej wagi. W uwarunkowaniach faktycznoprawnych tej sprawy, Sąd zgadza się zatem z Organem, że waga naruszenia nie była znikoma.

Zasadnym nie jest także, sformułowany w skardze, zarzut naruszenia art. 13k ust. 8a Udp (wprowadzony do tej ustawy mocą zmiany dokonanej ustawą z dnia 6 maja 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw -Dz. U. z 2020 r. poz. 1087, dalej ,,Ustawa zmieniająca").

Stosownie do treści art. 13k ust. 8a Upd ,,Kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, nie wymierza się, jeśli do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu. Informacje o wysokości nieuiszczonej opłaty elektronicznej, są dostępne za pośrednictwem Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS".

Zgodnie natomiast z postanowieniem art. 13i ust. 3a Udp ,,na potrzeby poboru opłaty elektronicznej za pomocą Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS są stosowane urządzenia mobilne, zewnętrzne systemy lokalizacyjne oraz urządzenia pokładowe, wykorzystujące technologie pozycjonowania satelitarnego i transmisji danych. W celu poboru opłaty elektronicznej urządzenia pokładowe mogą być zapewnione przez Szefa KAS, w przypadku niewystarczającej ich dostępności. W przypadku wykorzystywania Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS przepisu ust. 3 nie stosuje się". Jak natomiast stanowi ust. 3b tego artykułu Udp ,,dane geolokalizacyjne niezbędne do poboru opłaty elektronicznej, przekazywane z urządzenia, o którym mowa w ust. 3a, do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, obejmują współrzędne geograficzne dotyczące położenia pojazdu samochodowego, jego prędkość, datę i godzinę pozyskania tych współrzędnych, azymut środka transportu, błąd przekazywania danych satelitarnych. Dane geolokalizacyjne mogą być przekazywane za pośrednictwem systemu teleinformatycznego podmiotu, z którym korzystający z dróg publicznych, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zawarł umowę na obsługę zewnętrznego systemu lokalizacji albo urządzenia pokładowego".

Wszystkie wspomniane tutaj nowe przepisy prawa weszły w życie w tej samej dacie tj. w dniu 1 lipca 2020r. Trzeba zatem zgodzić się ze Skarżącą, że weszły one w życie na etapie rozpoznawania sprawy. Wypada też podzielić stanowisko Strony, co do wymogu uwzględnienia przez organ administracji publicznej przy rozstrzyganiu sprawy, zmieniającego się a obowiązującego w dniu wydania decyzji stanu faktycznego i prawnego. Zasadność formułowanych w tym zakresie przez Stronę tez nie budzi co do zasady wątpliwości. Nie można jednak pomijać tego, że dla zastosowania określonego przepisu prawa w sprawie konieczne jest uprzednie ustalenie, że zaistniały stan faktyczny odpowiada hipotezie ujętej w tym przepisie.

Sąd podziela stanowisko Organu, że w Polsce, w dacie naruszenia, w systemie elektronicznego poboru opłat wykorzystywana była technologia mikrofalowa DSRC (Dedicated Short Range Communication - dedykowana komunikacja krótkiego zasięgu). Technologia DSRC działa w oparciu o dwa rodzaje współpracujących urządzeń: czujniki rejestrujące fale, umieszczone na bramownicach wzniesionych nad drogą objętą obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej oraz transponder (tzw. viaBox) wysyłający dane o pojeździe do czujników. W chwili, gdy kierujący pojazdem przejeżdża pod bramownicą lub do pojazdu zbliży się Mobilna Jednostka Kontrolna Inspekcji Transportu Drogowego, nawiązywana jest łączność między bramownicą (lub Mobilną Jednostką Kontrolną), a jednostką pokładową (viaBox) zainstalowaną w pojeździe. Dane o pojeździe przekazywane są do operatora, a następnie centrum rozliczeniowego. Na bramownicach zainstalowane są również urządzenia pozwalające na ujawnienie oraz rejestrację pojazdów, które nie uiściły opłaty elektronicznej.

Wskazane powyżej zmiany w przepisach Udp wprowadzone Ustawą zmieniającą są wynikiem przyjęcia odmiennego rozwiązania co do sposobu uiszczania opłat. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej Ustawy projektowane rozwiązania mają zagwarantować nowoczesny i efektywny pobór opłaty elektronicznej w sposób minimalizujący uciążliwość i koszty ponoszone przez korzystających z dróg publicznych. Obecny system poboru opłaty elektronicznej wymaga, dedykowanych wyłącznie do tego celu, urządzeń pokładowych oraz osobistego stawiennictwa w punkcie obsługi i przedłożenia kompletu dokumentów w celu zwarcia umowy. Projektowane rozwiązania zapewniają w pełni elektroniczny proces obsługi oraz ograniczenie obowiązków korzystających z dróg publicznych, również dzięki wykorzystaniu danych będących w posiadaniu administracji w Centralnej Ewidencji Pojazdów. Przepisy dostosowane są do planowanej zmiany technologii wykorzystywanej do poboru opłaty elektronicznej. Zasadne jest odejście od wykorzystywanej obecnie przestarzałej już technologii DSRC na rzecz technologii pozycjonowania satelitarnego, z uwagi na brak konieczności zakupu kosztownych dedykowanych urządzeń pokładowych, tzw. OBU i budowy bramownic naliczających. Te zmiany ograniczą koszty po stronie użytkowników dróg i administracji oraz umożliwią bardziej elastyczne kształtowanie sieci dróg płatnych. Wobec upowszechnienia technologii pozycjonowania satelitarnego, wykorzystywanej w telefonach komórkowych, nawigacjach satelitarnych, czy systemach/urządzeniach fabrycznie montowanych w pojazdach, niezasadne jest nakładanie obowiązku zakupu dedykowanych urządzeń pokładowych służących wyłącznie do poboru opłaty elektronicznej. Celem ustawy jest stworzenie ram prawnych umożliwiających wykorzystanie do celów poboru opłaty elektronicznej już używanych urządzeń, przede wszystkich telefonów komórkowych. Podstawowymi celami Ustawy zmieniającej było zaś m.in. stworzenie podstaw prawnych działania Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS służącego poborowi opłaty elektronicznej opartego o technologię pozycjonowania satelitarnego, umożliwienie korzystającym z dróg publicznych wyboru urządzeń służących do przekazywania danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, zagwarantowanie możliwości wykorzystania bezpłatnej aplikacji mobilnej do uiszczenia opłaty elektronicznej.

Oczywistym jest, że ramy prawne dla wprowadzanych ww. rozwiązań zostały przyjęte wraz z wejściem w życie Ustawy zmieniającej. Zatem nie istniały one w dacie dokonywanego przez Stronę przejazdu ([...] marca 2020r.). Stąd też nie mogą być uznane za spełnione warunki wymagane dla zastosowania art. 13k ust. 8a Udp. Wbrew temu bowiem co twierdzi Strona, w dacie przejazdu nie mogło dojść do przekazania danych geolokalizacyjnych na zasadach przyjętych w nowelizowanych przepisach Udp albowiem taka możliwość jeszcze nie została wówczas wprowadzona. Nie można w konsekwencji przyjąć, że w niniejszej sprawie ziściły się warunki zastosowania art. 13k ust. 8a Udp skoro ani formalnie ani w praktyce nie funkcjonowały jeszcze nowe rozwiązania w zakresie uiszczania opłaty elektronicznej wprowadzane Ustawą zmieniającą. Zarzut skargi naruszenia przez Organ art. 13k ust. 8a Udp jest zatem niezasadny. Na Organie nie spoczywał w związku z tym obowiązek zastosowania tego przepisu prawa a zatem zarzut w tym zakresie formułowany także jest nieuprawniony.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zasadności zarzutom skargi. Nie dostrzegł też żadnych innych uchybień w zaskarżonej decyzji i poprzedzającym jej wydanie postępowaniu i dlatego na podstawie art. 151 Ppsa, orzekł jak w wyroku.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, stosownie do zarządzenia Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 sierpnia 2021r. oraz zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 z późn. zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090).