Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 4/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151, art. 119 pkt 2.
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędzia WSA Jacek Kuza po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 listopada 2021 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta O. Ś. z dnia 8 września 2021 r. znak: [...], którą orzeczono o odmowie przyznania M. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieką nad niepełnosprawną babcią - M. J..

W uzasadnieniu zaskarżanego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że skarżący jest wnukiem osoby wymagającej opieki - M. J., która zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. Ś. z dnia 27 marca 2015 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Kolegium, wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie została spełniona pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) zwanej dalej "ustawą" dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Organ odwoławczy podniósł jednak, że samo spełnienie warunków określonych w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest wystarczające do uznania, że wnioskodawcy przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdyż należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 5, który określa negatywne przesłanki przyznania tego świadczenia.

Dalej Kolegium wskazało, że w związku ze złożonym w treści odwołania oświadczeniem skarżącego, należało uznać, że dokonał on wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, jako korzystniejszego dla niego i jednocześnie rezygnuje z pobieranego dotychczas specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym spełniona została dyspozycja z art. 27 ust. 5 ustawy niwelująca przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b tej ustawy.

Odnosząc się do uzasadnienia kwestionowanej decyzji organu pierwszej instancji Kolegium wyjaśniło, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K [...] Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji, odmawiając przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 28 roku życia, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

Jednocześnie Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka powodująca konieczność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1a ustawy. Jak wynika bowiem z akt sprawy M. J. ma troje dzieci, które nie są małoletnie, z których jedna córka pracuje zawodowo i zamieszkuje razem z matką. Z dwójką pozostałych dzieci skarżący nie ma kontaktu. Z akt sprawy nie wynika, aby dzieci M. J. legitymowały się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wyjaśniło, że z woli ustawodawcy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Powołując się na treść art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej "k.r.i.o") organ odwoławczy wskazał, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami - art. 132 k.r.i.o. Z unormowaniami tymi koresponduje art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Przepisy te zaś jednoznacznie określają katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Nadto, z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. M. J. jest wdową i ma dzieci, na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny. Dzieci osoby wymagającej opieki nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym, skarżącemu wnukowi osoby wymagającej opieki nie może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Aby świadczenie to mogło zostać przyznane M. R., musiałoby nie być innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, lub osoby te musiałyby legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taka sytuacja w sprawie nie zaistniała, zatem skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Wobec powyższego Kolegium oceniło, że organ pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Ustawodawca bowiem wprost przewidział jakie przesłanki muszą zaistnieć, aby świadczenie zostało przyznane dla osoby niebędącej zobowiązaną w pierwszej kolejności do obowiązku alimentacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł M. R., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. na skutek ich błędnej wykładni polegającej na:

zaniechaniu dokonania wykładani celowościowej art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., co spowodowało pominięcie celów tej ustawy i ograniczenie się do wykładni językowej, podczas gdy obowiązkiem organu było dokonanie rozszerzającej, prokonstytucyjnej wykładni przepisów;

uznaniu, że sam fakt sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawna M. J. ma trójkę dzieci, na których w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek tej opieki;

uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki bez względu na szczególne okoliczności zawsze wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego wniosku, że w sytuacji skarżącego nie zaktualizował się wynikający z przepisów k.r.i.o. obowiązek alimentacyjny względem babci, co zadecydowało o braku prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego;

błędnym uznaniu, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci M. J. oraz to, iż obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, ma decydujące znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego i realnych możliwości sprawowania przez dzieci M. J. opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym jej stanem zdrowia, co skutkowało błędnym uznaniem, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do świadczeń alimentacyjnych stanowi przeszkodę w nabyciu przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób sprzeczny ze słusznym interesem skarżącego;

art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie pełnomocnika strony o zebraniu materiału dowodowego i zakończeniu postępowania oraz uniemożliwienie stronie i jej pełnomocnikowi wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, co uniemożliwiło stronie czynny udział w postępowaniu;

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji i odmówienie przyznania M. R. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią, mimo że skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi jej autor przedstawił argumentację na poparcie stawianych zarzutów, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Jednocześnie zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana w trybie uproszczonym.

Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego.

W sytuacji przytoczenia w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności Sąd rozpoznaje ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby istotnie wpłynąć na wynik sprawy, można przejść do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W sprawie niniejszej, wbrew zarzutom skargi, ustalenia faktyczne poczynione przez organy są prawidłowe i odpowiadają zebranym dowodom. Ustalenia organów obu instancji, jak również ich ocena prawna, znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych, który był wystarczający do wydania decyzji. Sąd ustalenia te akceptuje w całości i uznaje za własne.

Odnosząc się do podniesionego w punkcie [...] petitum skargi zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a., wskazać należy, że nie mógł on odnieść zamierzonego skutku. Naruszenie to, nie miało bowiem istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd podziela dominujący i utrwalony w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych pogląd, że zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. To do strony stawiającej powyższy zarzut, należy wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK [...], uchwała 7 sędziów NSA z dnia 25 kwietnia 2005 r. w sprawie II FPS [...]). Zatem to strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej (np. złożenia dokumentu). Nie każde bowiem naruszenie przepisów prawa procesowego skutkuje uchyleniem decyzji administracyjnej czy postanowienia, poddanych kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego, a tylko takie, które realnie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał natomiast, jakiej czynności procesowej nie mógł dokonać przez brak zawiadomienia przez organ na podstawie art. 10 k.p.a. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy.

Również pozostałe zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Rację ma Kolegium, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, odwołującym się do treści i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K [...], wskazuje się, iż nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, z powodu której wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu jej powstania, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2017 r., I OSK [...]; z dnia 11 lipca 2017 r., I OSK [...]; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2018 r., III SA/Gd [...]; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 5 czerwca 2018 r., II SA/Go [...], dostępne: [...]).

Na aprobatę zasługuje również stanowisko Kolegium, zgodnie z którym nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba wymagająca opieki, tj. M. J., ma dzieci, a więc osoby zobowiązane w bliższej niż skarżący kolejności do spełnienia obowiązku alimentacyjnego (art. 129 k.r.i.o.), co do których nie zachodzą obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką - takie, które powodowałyby wyłączenie obowiązku alimentacyjnego po ich stronie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Co do zasady zatem osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Część judykatury (por. m.in. orzeczenia przywołane w skardze) dopuszcza co prawda odstąpienie od literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Stanowisko to nawiązuje do celu regulacji zawartej w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych - przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia, a także do zasad konstytucyjnych oraz treści art. 132 k.r.i.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Nie ulega wątpliwości, że sposób wykładni, przewidujący odstępstwo od literalnego brzmienia powołanych przepisów u.ś.r., traktować należy jako wyjątek od reguły, znajdujący zastosowanie w jednostkowym przypadku i konkretnej sprawie na bazie danego stanu faktycznego. Muszą zatem zachodzić istotne obiektywne przeszkody, przede wszystkim związane z wiekiem lub stanem zdrowia, uniemożliwiające osobie zobowiązanej do obowiązku alimentacyjnego w pierwszej kolejności i nielegitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawowanie opieki nad osobą jej wymagającą - aby można było uznać, że doszło do zwolnienia takiej osoby z obowiązku alimentacyjnego i powstania tego obowiązku po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności. Co istotne, muszą to być okoliczności obiektywne, a zatem niezależne od woli osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności. Okoliczności związane z konfliktem emocjonalnym z wymagającą opieki matką, sytuacja materialna i mieszkaniowa jej dzieci oraz miejsce ich zamieszkania nie mają w tym względzie prawnego znaczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z 10 marca 2021 r., II SA/Gl [...]). Zupełnie bez znaczenia jest okoliczność, że osoba zobowiązana oświadczy, że nie będzie zajmowała się osobą wymagającą opieki (nie będzie spełniała obowiązku alimentacyjnego). Taki obowiązek nadal istnieje i jego realizacja może zostać wymuszona w drodze postępowania przed sądem powszechnym (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z 22 września 2021 r., II SA/Gl [...]).

Podkreślenia również wymaga, że realizacja obowiązku alimentacyjnego nie musi przybierać wyłącznie formy świadczeń osobistych, sprawowania opieki, lecz może mieć wymiar finansowy - sfinansowania osoby, która w miejsce dzieci (i w ramach ich obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem tych dzieci (wyrok WSA w Olsztynie z 12 października 2021 r., II SA/Ol [...]).

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagająca opieki - M. J. ma troje dzieci: córkę K. R., córkę A. S. i syna D. L., zaś wnioskodawca M. R. jest jej wnukiem. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że po stronie dzieci niepełnosprawnej, zwłaszcza córki K. R., nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad matką, zaś fakt niesprawowania tej opieki nie jest uwarunkowany przeszkodami natury obiektywnej. Zgodnie z oświadczeniem K. R. (K-I-18) pracuje ona w pełnym wymiarze czasu pracy. W toku postępowania K. R. nie przedstawiła zaświadczenia o dochodach, co umożliwiłoby ustalenie możliwości (współ)finansowania przez nią opieki nad matką. Pozostałe dzieci M. J., tj. córka - A. S. i syn - D. L., zgodnie z oświadczeniem skarżącego (K-I-20), nie utrzymują kontaktu z wymagającą opieki matką.

Podkreślić należy, że ani w toku postępowania, ani też w skardze skierowanej do Sądu, skarżący nie powołał się na żadne takie okoliczności, które wyłączałyby całkowicie możliwość sprawowania opieki nad matką przez dzieci M. J., a co w świetle art. 132 k.r.i.o., aktualizowałoby dopiero obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącego. Rację ma zatem Kolegium, że nie zaktualizowały się przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na babcię.

Prawidłowe jest w efekcie stanowisko organu odwoławczego, z którego wynika, że w świetle art. 17 ust. 1a ustawy, w realiach niniejszej sprawy, to na dzieciach M. J. ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie brak jest okoliczności uzasadniających niemożność sprawowania przez zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności opieki nad matką.

Zdaniem Sądu, możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności np. dzieci osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z ich woli nie są zdolne do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki (pozwala im na to wiek lub stan zdrowia), lecz odmawiają jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między członkami rodziny, czy też z innych przyczyn np. zdrowe dzieci nie chcą zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny (por.: wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go [...], Lex nr 2690435). Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez świadczenia w naturze, jeżeli sposób ten będzie skuteczniej zabezpieczać interesy uprawnionego i będzie wygodniejszy dla zobowiązanego. Decydować o tym będą każdorazowo okoliczności sprawy. Obowiązek alimentacyjny może być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie (por. np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Lu [...]). Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby bowiem niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy państwa kosztów związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą, w sytuacji, gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne k.r.i.o.

Zauważyć należy, że Sądowi znany jest również pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazujący na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji w sytuacji, gdy są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i nie legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale wówczas, gdy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności nie mogą sprawować opieki z przyczyn obiektywnie nadzwyczajnych, niezależnych od nich i ich woli. [...] z taką sytuacją nie mamy w tej sprawie do czynienia.

Reasumując, okoliczności powoływane w odwołaniu, a teraz w skardze, nie aktualizują możliwości ubiegania się o wnioskowane świadczenie. W tym celu należałoby wykazać, że - zgodnie z brzmieniem art. 132 k.r.i.o. - dzieci M. J. nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionej środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, co mógłby potwierdzać np. wyrok sądowy oddalający powództwo o alimenty wytoczone przez M. J. przeciwko jej dzieciom, orzeczenie o niepełnosprawności tych dzieci w stopniu znacznym bądź nadzwyczaj trudna ich sytuacja życiowa. Samo tylko twierdzenie osób zobowiązanych do alimentacji, że nie mogą sprawować tej opieki, nie jest wystarczające. Trzeba podkreślić, że zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, ale nie zwalnia z inicjatywy dowodowej strony postępowania, o czym świadczy aktualne brzmienie art. 7 k.p.a., zwłaszcza w sytuacji gdy tylko strona postępowania ma wiedzę o istotnych dla sprawy okolicznościach i dowodach na ich poparcie. W tej sprawie organ odwoławczy zasadnie uznał, że - w świetle powołanych wyżej regulacji prawnych - skarżącemu nie mogło zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a w konsekwencji chybiony okazał się zarzut skargi naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.