Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 5460/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6041 Profilaktyka  i   rozwiązywanie  problemów alkoholowych, ustalanie liczby punktów sprzedaży,  zasad  usytuowania miejsc
Hasła tematyczne: Działalność gospodarcza
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 125 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a), art. 18 ust. 10 pkt  2 i pkt 3, art. 18 ust. 7 pkt 5
journal: Dz.U. 2012 poz 1356
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant Agata Skorupska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Z. i M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 2017/15 w sprawie ze skargi K. Z. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia: - [...] maja 2015 r. nr [...], - [...] maja 2015 r. nr [...], - [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie solidarnie na rzecz K. Z. i M. S. 1210 (tysiąc dwieście dziesięć) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 28 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi K.Z. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2015 r. nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.

Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

Dnia [...] września 2014 r. do Urzędu Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy wpłynęło pismo mieszkańców budynków położonych w Warszawie przy ul. [...] oraz ul. [...], w którym lokatorzy, skarżąc się na systematyczne zakłócanie porządku publicznego, tj. głośne kłótnie, awantury i bójki pod sklepem oraz nieustanne zaśmiecanie i dewastowanie trawnika wokół pawilonu przy ul. [...], zwrócili się z prośbą do władz dzielnicy o likwidację sklepu spożywczego.

Ponadto, w toku dalszych czynności Wydział Działalności Gospodarczej i Zezwoleń Urzędu Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy uzyskał od Policji informację o 16 interwencjach w okresie od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 1 października 2014, a także informację od Straży Miejskiej m.st. Warszawy, która odnotowała 60 interwencji i czynności dotyczących zakłócania ładu i porządku w rejonie spornego sklepu spożywczego.

Niezależnie od powyższych informacji, Wydział Działalności Gospodarczej i Zezwoleń Urzędu Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy otrzymał ze Straży Miejskiej m.st. Warszawy zawiadomienie o stwierdzeniu złamania zasady sprzedaży napojów alkoholowych określonej w przepisie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 1356 ze zm.; dalej: ustawa o wychowaniu w trzeźwości), tj. zakazu sprzedaży alkoholu osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości.

W czasie trwania wszczętego postępowania Prezydent m.st. Warszawy uzyskał z Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy (dalej: ZGN Ochota), jako jednostki zarządzającej w imieniu m.st. Warszawy lokalami komunalnymi będącymi w zasobie m.st. Warszawy na terenie Dzielnicy Ochota, informację o wypowiedzeniu umowy najmu lokalu użytkowego usytuowanego w pawilonie przy ul. [...], w którym działał sporny sklep.

W toku postępowania dowodowego, na podstawie pisma ZGN Ochota z dnia [...] stycznia 2015 r., ustalono, iż wypowiedzenie umowy najmu lokalu użytkowego przy ul. [...] nastąpiło ze skutkiem na dzień 15 grudnia 2014 r. Jednocześnie, pismo ZGN Ochota zawierało informację, że byli najemcy korzystają z lokalu użytkowego nadal, mimo dwukrotnego wezwania do opróżnienia lokalu.

W wyniku analizy zgromadzonego materiału dowodowego, Prezydent m.st. Warszawy w dniu [...] marca 2015 r. wydał decyzje o cofnięciu zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych (w trzech zakresach zawartości alkoholu) w sklepie [...] przy ul. [...] w Warszawie, prowadzonym przez M.S. i K.Z., wspólników spółki cywilnej A. s.c.

W uzasadnieniach wydanych decyzji Prezydent m.st. Warszawy stwierdził, że wprawdzie działania administracyjne i środki dowodowe w tym postępowaniu podjęte prowadzą do wniosku, że wysoce uprawdopodobnione zostało zaistnienie przesłanki do cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości, niemniej ostatecznie organ uznał, że ze względu na ujawnione w toku postępowania niespójności, nie jest w pełni uzasadnione stwierdzenie zaistnienia przesłanki z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) tej ustawy. Dodatkowo organ wskazał na brak możliwości uzyskania potrzebnego materiału dowodowego z Policji i Prokuratury, co w konsekwencji skłoniło organ do uznania za niecelowe dalsze procedowanie w tym zakresie.

Analizują z kolei przesłankę cofnięcia zezwoleń w oparciu o przepis art. 18 ust. 10 pkt 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, Prezydent m.st. Warszawy uznał, że pomimo licznych dowodów (m.in. pismo mieszkańców skarżących się na uciążliwości związane z funkcjonowaniem całodobowego sklepu z alkoholem przy ul. [...], notatki służbowe sporządzone ze spotkania przedstawicieli Dzielnicy Ochota z najemcami spornego lokalu handlowego oraz ze spotkania przedstawicieli Dzielnicy z przedstawicielami mieszkańców budynków sąsiadujących ze spornym lokalem, a także pisma Policji oraz Straży Miejskiej m.st. Warszawy informujące Urząd Dzielnicy Ochota o podjętych licznych interwencjach i czynnościach w sprawie zakłócania ładu i porządku publicznego w okolicy pawilonu przy ul. [...]), powyższe dokumenty nie wystarczają do wypełnienia przesłanki cofnięcia zezwoleń na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości.

Jednak argumentacja o bezcelowości przedłużania postępowania administracyjnego w kierunku innym niż art. 18 ust. 10 pkt 2, w związku z art. 18 ust. 7 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, przesądza o rezygnacji organu z dążenia w kierunku zastosowania w rozstrzygnięciu postępowania art. 18 ust. 10 pkt 3. W efekcie końcowym bowiem treść rozstrzygnięcia, nawet bez uwzględnienia art. 18 ust. 10 pkt 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i tak doprowadzi do sankcji w postaci cofnięcia zezwoleń.

Ostatecznie, Prezydent m.st. Warszawy, wydając rozstrzygnięcia w przedmiocie cofnięcia zezwoleń na sprzedaż alkoholu, zdecydował się oprzeć swoje decyzje o przesłankę zawartą w art. 18 ust. 10 pkt 2 w związku z art. 18 ust. 7 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości.

Prezydent m.st. Warszawy uznał, że skoro ZGN Ochota, działając w imieniu właściciela lokalu, wypowiedział w trybie § 11 ust. 1 pkt 3 i 4 umowy, bez zachowania terminu wypowiedzenia, umowę najmu nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r. z winy najemcy, to uznać należy, iż wypowiedzenie stało się skuteczne w dniu [...] grudnia 2014 r., co w konsekwencji oznacza, że dokument potwierdzający tytuł prawny, którym legitymowali się przedsiębiorcy w dacie wydania zezwolenia (w dniu [...] lutego 2014 r.) nie ma mocy wiążącej – stosunek najmu nie istnieje.

Organ uznał, że bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, pozostaje również fakt nieprzerwanego korzystania z lokalu przez dotychczasowych najemców. Prezydent m.st. Warszawy uznał, że traktowanie M.S. i K.Z. przez ZGN Ochota i GGK Ochota, jako bezumownych użytkowników i naliczanie, bez ich sprzeciwu, 200% czynszu, potwierdza tylko i czyni niekwestionowanym twierdzenie o braku tytułu prawnego.

Od powyższych decyzji K.Z., działając w imieniu wspólników wniósł odwołania.

Decyzjami z dnia [...] maja 2015 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: SKO w Warszawie) działając na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. – dalej: k.p.a.) w związku z art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości utrzymało w mocy zaskarżone decyzje.

SKO w Warszawie uznało, iż nie ulega wątpliwości, że właściciel lokalu, w którym mieści się sklep, wypowiedział skarżącym umowę najmu, a zatem podmiot prowadzący sprzedaż napojów alkoholowych utracił prawo do lokalu, którego dotyczyło zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Organ odwoławczy zauważył, ze zgodnie z art. 18 ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, posiadanie tytułu prawnego do korzystania z lokalu, stanowiącego punkt sprzedaży jest jednym z warunków prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych. Organ odwoławczy uznał, iż bez znaczenia jest stanowisko strony skarżącej dotyczące niezasadności dokonania wypowiedzenia, ponieważ strona nie załączyła jakichkolwiek dowodów wskazujących, że toczy się postępowanie przed sądem powszechnym dotyczące stwierdzenia istnienia umowy najmu. Organ odwoławczy zauważył, że skarżący wskazał tylko, że być może takie postępowanie będzie się toczyć w przyszłości. SKO w Warszawie wskazało tymczasem, że w dniu [...] maja 2015 r. otrzymało postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Sąd Gospodarczy z dnia [...] marca 2015 r., sygn. akt [...], nadające klauzulę wykonalności aktowi notarialnemu z dnia [...] listopada 2013 r. co do obowiązku wydania wierzycielowi nieruchomości w postaci lokalu użytkowego w budynku przy ul. [...] w Warszawie. W konsekwencji SKO w Warszawie uznało, że cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w takim przypadku było słuszne.

K.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na ww. decyzje SKO w Warszawie. Przedstawił odpis pozwu o ustalenie, że ustalenie woli o wypowiedzeniu umowy najmu lokalu użytkowego przy ul. [...] jest nieskuteczne.

W toku postępowania przed Sądem I instancji pełnomocnik strony skarżącej oraz uczestnika postępowania, podtrzymując zarzuty skargi, wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania cywilnego prowadzonego przed Sądem Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie w sprawie sygn. akt [...], dotyczącego ustalenia, że oświadczenie woli o wypowiedzeniu stronie umowy najmu lokalu użytkowego jest nieskuteczne.

W pismach procesowych z dnia [...] sierpnia 2015 r. skarżący przedstawił nowe okoliczności sprawy, odwołując się do postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie XV Wydział Gospodarczy z dnia [...] lipca 2015 r. sygn. akt [...] o udzieleniu zabezpieczenia powództwa poprzez nakazanie Miastu st. Warszawie wykonywanie umowy najmu w sposób nieutrudniający uprawnionemu korzystania z lokalu użytkowego przy ul. [...] w Warszawie oraz poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia przeciwko wspólnikom, do czasu prawomocnego rozpoznania ww. postępowania w sprawie [...]. W konsekwencji, skarżący podtrzymał swoje stanowisko o posiadaniu tytułu prawnego do korzystania z przedmiotowego lokalu użytkowego i wypełnianiu przesłanek z art. 18 ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) postanowił połączyć sprawy o sygnaturach VI SA/Wa 2017/15, VI SA/Wa 2018/15 i VI SA/Wa 2019/15 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił odmówić zawieszenia postępowania sądowego.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na podstawie art. 151p.p.s.a.

Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skarżącego organy administracji nie dopuściły się naruszenia zarówno przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., jak również przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości.

Odwołując się do art. 18 ust. 10 pkt 2 oraz art. 18 ust. 7 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości Sąd I instancji wskazał, że ustawa nie definiuje pojęcia "tytuł prawny do korzystania z lokalu" zatem przyjąć należy znaczenie pojęcia, jakie wynika z systemu prawa tworzonego przez całokształt obowiązujących przepisów. Stąd też pojęcie tytułu prawnego jest pojęciem bardzo szerokim, gdyż może to być zarówno tytuł o charakterze prawnorzeczowym (własność, wieczyste użytkowanie), jaki i tytuł o charakterze obligacyjnym, a więc wynikający z zawartej przez wnioskodawcę umowy (np. umowa najmu, dzierżawy, użyczenia, czy innych umów).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że z akt sprawy wynika, że umową z dnia [...] listopada 2013 r. Miasto Stołeczne Warszawa – reprezentowane przez Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy z siedzibą w Warszawie oddało najemcom: wspólnikom spółki A. s.c. K.Z. i M.S. lokal użytkowy nr ewd. [...], usytuowany na parterze w budynku przy ul. [...] w Warszawie.

W umowie w § 11 ust. 1 pkt 3 i 4 zapisano, że wynajmujący może rozwiązać umowę najmu w trybie natychmiastowym, tj. bez dochowania terminu wypowiedzenia, gdy najemca wykracza w sposób rażący i uporczywy przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu, lub pomimo wcześniejszego upomnienia ze strony wynajmującego przez swoje niewłaściwe zachowanie czyni korzystanie z innych lokali w budynku uciążliwym.

Pismem z dnia [...] listopada 2014 r. Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy, powołując się na wyżej wskazany zapis § 11 ust. 1 pkt 3 i 4 umowy najmu, wypowiedziało przedmiotową umowę z dniem 15 grudnia 2014 r. z winy najemcy, bez zachowania terminu wypowiedzenia oraz wezwało do opróżnienia lokalu w terminie do dnia 15 grudnia 2014 r. Pismo powyższe zostało doręczone stronom umowy w dniu [...] i [...] listopada 2014 r. (vide: potwierdzenia odbioru oświadczeń woli – znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wywodził, że w świetle przepisu art. 673 § 3 k.c., jeżeli czas trwania najmu jest oznaczony, zarówno wynajmujący, jak i najemca mogą wypowiedzieć najem w wypadkach określonych w umowie. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że umowa najmu została skutecznie wypowiedziana z dniem 15 grudnia 2014 r.

Sąd I instancji zauważył bowiem, że w razie utarty tytułu prawnego do korzystania z lokalu, stanowiącego punkt sprzedaży, co do którego zezwolenie wydano, przedsiębiorca nie spełnia warunku do sprzedaży napojów alkoholowych w tym punkcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podnosił, że istnienie stosunku prawnego między najemcą a osobą faktycznie władającą rzeczą nie może samo przez się odpowiadać pojęciu tytułu prawnego, w rozumieniu art. 18 ust. 7 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, a to z uwagi na bardzo wąski zakres uprawnień skutecznych wyłącznie wobec władającego nieruchomością lub jej częścią.

Zdaniem Sądu I instancji zebrane w sprawie dowody nie pozostawiają wątpliwości, że dysponenci spornych zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, czyli wspólnicy spółki cywilnej A. s.c. M.S. i K.Z., utracili z dniem [...] grudnia 2014 r. tytuł prawny do komunalnego lokalu użytkowego przy ul. [...], w którym prowadzili sprzedaż napojów alkoholowych. W tej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, z przedstawionych przez organy obu instancji ustaleń nie wynika, by skarżącemu K.Z., bądź też drugiemu wspólnikowi – uczestnikowi postępowania – M.S. przysługiwał tytuł prawny do lokalu, w którym prowadzona jest sprzedaż napojów alkoholowych. Sąd zaznaczył, że tytuł taki można wywodzić z akceptacji istniejącego stanu rzeczy przez m.st. Warszawę, w okresie obowiązywania umowy najmu. Stan taki jednak ustał z chwilą rozwiązania tej umowy, co odpowiada określonej w przepisie art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy alkoholowej przesłance cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.

Sąd I instancji uznał zatem, iż zarzut strony skarżącej dotyczący błędnego ustalenia, że umowa najmu lokalu użytkowego nie została skutecznie wypowiedziana był niezasadny na dzień wydania spornych decyzji przez organy obu instancji.

Uzasadniając odmowę zawieszenia postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odwołując się do art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazał, że zawieszenie postępowania jest fakultatywne, a o zawieszeniu postępowania decydują względy celowościowe, przy czym ocena tej celowości należy do sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż nie jest obowiązany zawieszać postępowania sądowoadministracyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania cywilnego prowadzonego przed Sądem Rejonowym dla m. st. Warszawy w Warszawie w sprawie sygn. akt [...], albowiem istotą sporu w niniejszej sprawie było ustalenie posiadania na dzień wydania spornych decyzji tytułu do korzystania z lokalu użytkowego, a tą kwestię Sąd mógł ustalić samodzielnie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wnieśli K.Z. i M.S. zaskarżając go w całości i żądając jego uchylenia i rozpoznania skargi ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz rozpoznania postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania, a także zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono:

a) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1224 ze zm.; dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli i oddalenie skargi przejawiające się w całkowicie bezkrytycznym, błędnym przyjęciu za organami obu instancji, że K.Z. i M.S. utracili tytuł prawny do lokalu użytkowego, w którym prowadzili sprzedaż napojów alkoholowych, na skutek skutecznie dokonanego wypowiedzenia przez Miasto st. Warszawa umowy najmu tego lokalu, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego wniosku, że nie spełniają oni warunku z art. 18 ust. 7 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, pomimo że kwestia skuteczności wypowiedzenia nie została prawomocnie przesądzona przez jedynie właściwy w tym zakresie sąd powszechny, przy pominięciu (również w rozważaniach Sądu), że skarżący wykazali się tytułem do tego lokalu w postaci postanowienia tego sądu o zabezpieczeniu powództwa;

b) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli i wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżących zarzutu posiadania tytułu prawnego do spornego lokalu w postaci ww. postanowienia o zabezpieczeniu powództwa, a także nieskonfrontowanie tego zarzutu ze stanowiskiem organów oraz zgromadzonym materiałem dowodowym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżących kasacyjnie przedstawił odpis wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy sygn. akt [...], którym orzeczono, że oświadczenie woli Miasta st. Warszawy o wypowiedzeniu umowy najmu jest nieskuteczne. Pełnomocnik skarżących kasacyjnie oświadczył, że wyrok ten nie jest prawomocny, została od niego wniesiona apelacja.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem jedynie legalność wyroku Sądu I instancji w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pierwszej kolejności należy rozpoznać zasadność najdalej idącego zarzutu skargi kasacyjnej, mianowicie naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a, który został powiązany z naruszeniem art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.

Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedmiotem skutecznego zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być takie sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego sprawy lub uniemożliwia kontrolę instancyjną tego orzeczenia (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 18 września 2014 r., II GSK 1096/13, LEX nr 1572587; 27 listopada 2014 r., II GSK 584/13, LEX nr 1598186; 12 lutego 2015 r., II OSK 200/15, LEX nr 1658272; 3 marca 2015 r., II GSK 56/14, LEX nr 1666074; 11 marca 2015 r., II GSK 810/14, LEX nr 1666078).

Oznacza to, że sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne.

Wymóg zawarcia w uzasadnieniu wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia należy rozumieć w ten sposób, że uzasadnienie musi pozwalać na skontrolowanie przez strony i sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów, tj. winna zostać w nim uwidoczniona operacja logiczna, którą przeprowadził sąd, stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie (por. np. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2006 r., I FSK 372/05; T. Woś, w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 302).

Stanowisko sądu, co do prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w przypadku sporu w tym zakresie pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego powinno zawierać odniesienia do argumentów prezentowanych zarówno przez organ administracji, jak i przez skarżącego oraz wyjaśniać, dlaczego argumenty jednej ze stron uznaje za prawidłowe, a inne nie (por. np. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3/39; wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2009 r., I FSK 1904/07, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści uzasadnienia powinno wynikać, iż sąd przeanalizował wszystkie zarzuty i argumenty strony skarżącej, konfrontując je z ustaleniami poczynionymi przez organy i z materiałem dowodowym sprawy. Tak przeprowadzona ocena stanu faktycznego sprawy pozwala stronom postępowania sądowego poznać sposób rozumowania i argumentacji sądu, a w dalszej perspektywie umożliwi dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej (tak wyrok NSA z dnia 23 marca 2014r., II GSK 36/13, LEX nr 1488110).

Uwzględniając powyższe uwagi wstępne Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a, który został powiązany z naruszeniem art. 1 § 1 t 2 p.u.s.a. należy uznać za usprawiedliwiony bowiem Sąd I instancji nie odniósł się w uzasadnieniu wyroku do podniesionego przez skarżących zarzutu posiadania tytułu prawnego do spornego lokalu w postaci przedstawionego przez nich postanowienia o zabezpieczeniu powództwa. Trafność tego zarzutu nie pozostaje jednocześnie bez wpływu na ocenę drugiego postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu, który pozostaje z nim w funkcjonalnym związku.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oddalił skargę uznając, iż organy prawidłowo ustaliły, że skarżący utracili tytuł prawny do lokalu stanowiącego punkt sprzedaży alkoholu. Tymczasem w toku postępowania przed Sądem I instancji skarżący przedstawili pozew o ustalenie, że oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy najmu lokalu użytkowego przy ul. [...] jest nieskuteczne, a następnie postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z [...] lipca 2015 r., którym zabezpieczono to powództwo przez nakazanie Miastu st. Warszawa wykonywanie umowy najmu w sposób nieutrudniający korzystania z lokalu oraz poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozpoznania postępowania o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia umowy najmu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego i oddalił skargę stwierdzając, że wypowiedzenie umowy najmu było skuteczne. Sąd I instancji wyprzedził zatem orzeczenie sądu powszechnego, który jest właściwy do orzekania w tym przedmiocie, co słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Jednocześnie Sąd I instancji nie odniósł się do postanowienia Sądu Rejonowego o zabezpieczeniu powództwa o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia naruszając w ten sposób art. art. 141 § 4 p.p.s.a.

Wobec powyższego zarzuty skargi kasacyjnej uznać należy za usprawiedliwione.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie weźmie pod uwagę powyższe, a przede wszystkim to, że w sytuacji skutecznie wywiedzionego powództwa o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia umowy najmu to sąd powszechny jest właściwy do orzekania w sprawie skuteczności wypowiedzenia. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżących kasacyjnie przedstawił odpis wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy sygn. akt [...], którym orzeczono, że oświadczenie woli Miasta st. Warszawy o wypowiedzeniu umowy najmu jest nieskuteczne. Jednocześnie pełnomocnik skarżących kasacyjnie oświadczył, że wyrok ten nie jest prawomocny, została od niego wniesiona apelacja. Należy jednak wziąć pod uwagę, że ewentualne uprawomocnienie się tego orzeczenia będzie wywierało skutek ex tunc i może potwierdzić ciągłość stosunku prawnego łączącego skarżących z wynajmującym. W świetle powyższych wywodów Sąd I instancji winien również ponownie rozważyć celowość ewentualnego zawieszenia postępowania w świetle wszystkich okoliczności sprawy i przesłanek z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2016 r. poz. 1668) zasądzając od organu na rzecz skarżących 1210 zł, kwota ta obejmuje równowartość uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej, opłatę od wniosku o uzasadnienie wyroku i wynagrodzenie pełnomocnika, który sporządził skargę kasacyjną, wziął udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i prowadził sprawę w postępowaniu przed Sądem I instancji.