Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1053/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Maciej Dybowski sędzia WSA Ewa Kręcichwost Durchowska Protokolant st. sekr. sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 r. sprawy ze skargi A. W., R. W. s.c. B.T. w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w O. [...] sierpnia 2002r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w R. na rzecz skarżących kwotę 196,80 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ M. Dybowski


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w O. nałożył na A. i R. W. BT S.C. [...] z siedzibą w R. karę pieniężną w wysokości 4920 zł. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 98, poz. 602 z późn. zm.) przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała.

Ponieważ podczas kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustalono, że pojazd firmy przekraczał nacisk na drugą oś o 2,96 kN i piątą oś o 12,58 kN stąd wymierzono karę w wysokości 4920 zł, a uzasadnienie decyzji odwołuje się do treści protokołu z [...].08.2002 r. stanowiącego integralną część decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 13 ust. "2a" i "2b" i art. 40 "b" ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 nr 71, poz. 838 z późn. zm.) w związku z art. 64 ust.1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 98, poz. 602 z późn. zm.), rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 01 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. nr 44, poz. 432) i art. 104 §1 KPA.

W odwołaniu od decyzji współwłaściciele spółki A. W. i R. W. wnieśli o anulowanie kary. Jako uzasadnienie prośby podali, że kierowca pojazdu dojeżdżając do granicy stwierdził, że ze środkowej osi z poduszki powietrznej uchodzi powietrze. Zaistniałe uszkodzenie pojazdu zgłosił do [...] S.A. Ż. z prośbą o wymianę poduszki. Po przyjęciu zlecenia, zleceniobiorcy zażądali aby kierowca wjechał na terminal, gdzie dokonano naprawy. Po wjechaniu na terminal kierowca zwrócił się do Kierownika Urzędu Celnego o wyrażenie zgody na naprawę pojazdu. Mimo zgłoszenia uszkodzenia pojazdu, służby celne dokonały kontroli pojazdu i wymierzyły karę wyszczególnioną w decyzji. Odmówiły również ponownego ważenia po naprawie mimo zgłoszenia przez kierowcę takiej prośby.

W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor Izby Celnej w R. decyzją z [...]. 11.2002 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego stwierdzono, co następuje: zgodnie z art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, (pojazdy zarejestrowane w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach) bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nieuiszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4, pobiera się kary pieniężne.

Stosownie do art. 40b ust. 1 ustawy z dnia 21.03.1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. nr 71, poz. 838) osoby upoważnione przez Naczelnika Urzędu Celnego (zgodnie ze zmianą wprowadzoną art. 10 pkt 2 ustawy z 20.03.2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw) są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym.

Art. 40b ust. 2 stanowi, że w przypadku przekroczenia dopuszczalnej masy nacisków osi lub wymiarów pojazdów urzędy celne pobierają opłaty ustalone zgodnie z art. 13 ust. 4 i kary pieniężne ustalone zgodnie z art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych. Ze wskazanych przepisów wynika, że pobór opłat drogowych oraz kar pieniężnych ma charakter obligatoryjny.

W niniejszej sprawie organ celny, na podstawie przyznanych mu uprawnień, dokonał pomiarów nacisków osi, masy całkowitej i wymiarów pojazdu.

Zgodnie z §4 rozporządzenia z dnia 01.04.1999 r. w sprawie warunków technicznych (...) za oś pojedynczą uważa się oś oddaloną od osi sąsiedniej o więcej niż 2 m lub dwie sąsiednie osie oddalone od siebie o mniej niż 1 m, za oś wielokrotną zaś - zespół złożony z dwóch lub więcej osi, zwanych "osiami składowymi" w których odległość między sąsiednimi osiami składowymi jest nie mniejsza niż 1m i nie większa niż 2 m. W przedmiotowej sprawie odległość między osią pierwszą a osią drugą wynosi 3,60 m, zaś między osią drugą a osią trzecią: 5,80 m. Oś druga ciągnika jest więc osią pojedyńczą. Według §5 ust. 4 wskazanego rozporządzenia, nacisk osi pojedynczej może wprawdzie przekraczać 80 kN, nie może jednak przekroczyć 100 kN. W niniejszej sprawie nacisk na oś pojedyńczą wynosił 102, 96 kN, był więc większy od dopuszczalnego o 2,96 kN.

Natomiast według §5 ust. 5 pkt 4 wyżej cytowanego rozporządzenia, nacisk osi składowej pojazdu nie może przekraczać przy odległości od sąsiedniej bliższej osi składowej powyżej1,30 m - 80 kN. W przedmiotowej sprawie nacisk na oś piątą wyniósł w trakcie ważenia 92,58 kN, a więc więcej o 12,58 kN niż wynosi dopuszczalna norma.

Stosownie do art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych oraz do załącznika stanowiącego integralną część ustawy, kara pieniężna za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie dopuszczony jest ruch pojazdów o naciskach osi do 100 kN, wynosi dla osi pojedynczej przy nacisku osi powyżej 100 kN do 105 kN - 720 PLN, natomiast dla osi składowej osi wielokrotnej przy rozstawie osi powyżej 1,30 m, ponad 92 kN do 100 kN - 4.200,00 PLN. Taką też karę wymierzył organ celny I instancji.

Czynności ważenia dokonano wagą samochodową do ważenia pojazdów, znak typu [...], posiadającą ważne świadectwo legalizacji z dnia [...].10.2001 r. nr [...] wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z.. Wagi typu RPT [...] zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów przez Prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji z dnia [...].04.1997 r., nr ZT [...]. Urządzenie w chwili dokonywania pomiaru było sprawne technicznie i w związku z tym trudno na tej podstawie kwestionować otrzymane wyniki pomiaru. Natomiast pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru wstęgowego znak typu [...], który posiada ważne świadectwo legalizacji z dnia [...].11.2001 r., nr [...]wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z.

Wynik ważenia dynamicznego pojazdu jest drukowany przez urządzenie elektroniczne zainstalowane na wadze. Dla zapewnienia prawidłowego wjazdu na urządzenie pomiarowe, zamontowane są specjalne oznaczenia wskazujące sposób wykonania czynności przejazdu, a wynik ważenia uzyskiwany jest za pomocą programu komputerowego. W przypadku nieprawidłowości przejazdu przez punkt kontrolny, komputer sygnalizuje tę nieprawidłowość przerywając proces ważenia oraz komunikuje o konieczności ponownego przejazdu przez wagę.

Błędne wskazania wagi tj. wskazanie, którego błąd przekracza wartość błędu dopuszczalnego, może wystąpić w przypadku niezachowania odpowiednich warunków pomiaru, co powinno być sygnalizowane przez wagę i pomiar w takim przypadku powinien być powtórzony. Brak sygnalizacji oznacza, że nie ma podstaw do kwestionowania wyniku pomiaru i powtórzenie pomiaru nie jest potrzebne.

Z protokołu kontroli ważenia pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...].08.2002 r., nr [...]nie wynika, aby w chwili dokonywania pomiaru waga sygnalizowała jakiekolwiek nieprawidłowości. Tym samym nie zachodziła konieczność dokonania powtórnego ważenia pojazdu.

Ponadto w trakcie tworzenia protokołu z ważenia pojazdu mierzone naciski na poszczególne osie są dodatkowo pomniejszane o 200 kg i 2%, co korzystnie oddziaływuje na wynik ważenia i tym samym jest korzystniejsze dla Strony niż gdyby przyjmować nacisk osi bez tego pomniejszania. Przyjęcie takiego błędu w pomiarze wynika z treści §6 ust. 3 i ust. 4 Zarządzenia nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22.12.2002 r., w sprawie wprowadzenia przepisów meteorologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu.

Odnosząc się do zarzutów skarżących zawartych w odwołaniu a mianowicie, że towar był równomiernie rozłożony, waga pojazdu nie przekraczała masy całkowitej, a wyłączną przyczyną zwiększonego nacisku na osie było uszkodzenie poduszki powietrznej organ odwoławczy stwierdził, że informacje Strony o równomiernym rozłożeniu ładunku na środku przewozowym nie mogą mieć wpływu na uzyskany wynik ważenia, ponieważ pomiarów dokonano na wadze posiadającej świadectwo legalizacji. Odnosząc się do zarzutu, że wpływ na wynik ważenia miało uszkodzenie poduszki powietrznej organ podkreślił, że obowiązek zapewnienia sprawnego działania środka przewozowego spoczywa na przewoźniku. Ewentualny fakt doprowadzenia pojazdu do stanu zgodnego z obowiązującymi przepisami nie zwalnia przewoźnika od obowiązku uiszczenia opłaty drogowej za stwierdzony już przejazd z przekroczeniem obowiązującej normy (wyrok NSA z dnia 15.05.1998 r., sygn. akt II S.A. 484/98). W gestii organu celnego I instancji leży ustalenie, czy pojazd, który zjechał z drogi publicznej i bezpośrednio po tym jest ważony, faktycznie spełnia normy przewidziane przez przepisy prawa uprawniające do zgodnego z prawem poruszania się po drogach publicznych. Wynik ważenia będący podstawą do wydania decyzji o karze pieniężnej, odzwierciedla bowiem stan faktyczny pojazdu, w tym m. in. faktyczne obciążenie osi, z jakim pojazd poruszał się po drogach publicznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucili, że w postępowaniu administracyjnym nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zarzucając naruszenie art. 7,8 i 77 KPA, skarżący podnieśli, że organy administracji wydały zaskarżoną decyzję ignorując całkowicie słuszny interes strony. W szczególności nie wzięto pod rozwagę faktu, że całkowita masa pojazdu określona w liście przewozowym nie zgadza się z masą pojazdu zmierzoną na przejściu granicznym co zdaniem skarżących sugerowało konieczność szczegółowego zbadania sprawy.

W konkluzji skarżący wnosili o uchylenie wskazanych w skardze decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ administracji publicznej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Brzmienie art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 nr 71, poz. 828 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy, przekroczenia ciężaru, czy też zachowania pozostałych parametrów pojazdu.

Jakkolwiek wymiar kary nie zależy od uznania administracyjnego, to nie można wykluczyć w toku całej procedury kontrolnej przeprowadzanej na przejściach granicznych sytuacji nadzwyczajnej, takiej jaka zdaniem Sądu miała miejsce w niniejszej sprawie:

Jak wynika z akt administracyjnych, kierowca po zauważeniu uszkodzenia poduszki powietrznej zgłosił potrzebę naprawienia pojazdu w [...] S.A. Ż. Wykonawca naprawy polecił wjechanie pojazdu na terminal. Kierowca zwrócił się do służb celnych o wyrażenie zgody na naprawę pojazdu i takową otrzymał.

Ważenie pojazdu uszkodzonego - przed naprawą - świadczyło o tym, że organy administracji publicznej w sposób świadomy naruszyły art. 7 KPA. Jeżeli prawdziwe jest stwierdzenie, że uchodzenie powietrza kierowca zauważył stojąc w kolejce do terminala, to jest oczywistym, że naprawa nie mogła się odbyć na drodze publicznej, a organ administracyjny nie starał się wyjaśnić, czy pojazd poruszał się z naciskiem ponadnormatywnym na osie - co wydaje się niemożliwe - przez okres dłuższy, czy też uszkodzenie pojazdu nastąpiło w czasie oczekiwania na wjazd na terminal.

Art. 7 in fine wprowadzający zasadę uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli nie określa hierarchii tych interesów. Organ nie może więc przedkładać w toku postępowania interesu społecznego - bo temu służą kary za niszczenie dróg publicznych na skutek przejazdu pojazdów nienormatywnych - nad interes obywateli, jeżeli nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego. Automatyczne ważenie pojazdu - zgłaszanego jako uszkodzony - w sytuacji kiedy jego naprawy nie można było dokonać wcześniej niż po wjechaniu na terminal stwarza sytuację kiedy organ karze obywatela również za nadzwyczajne sytuacje losowe.

Świadczą o tym również dane z międzynarodowego listu przewozowego i odprawy celnej w S. pojazdu dzień wcześniej (k.2 akt) i dane z protokołu nr [...] (k.20). Skoro pojazd został zważony i zaplombowany, to zmiana jego wagi o 10 ton musiała być zastanawiająca.

Jest słusznym twierdzenie organów administracji, że o stan pojazdu zobowiązany jest zadbać przewoźnik, jednak zdarzają się sytuacje nadzwyczajne i prawidłowym postępowaniem w niniejszej sprawie byłoby umożliwienie zważenia pojazdu i nacisków na osie po naprawie pojazdu, czy też, jeżeli doszło do zważenia pojazdu uszkodzonego - wyrażenie zgody na powtórne ważenie.

Zasadzie wyrażonej w art. 8 KPA - zaufania obywateli do organów Państwa - nie odpowiada takie prowadzenie postępowania administracyjnego, w którym występują sprzeczne interesy stron, a organy uwzględniają bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy tylko jeden z wchodzących w grę interesów - w niniejszej sprawie wyłącznie społeczny.

Z tych też powodów należy podzielić zarzut skarżących, że organ nie rozważył i nie zebrał całego materiału dowodowego. Analiza przebiegu zdarzenia, porównanie czasów zgłoszenia uszkodzenia, prośby kierowcy o naprawę, sprawdzenie czasu w którym kierowca stwierdził awarię pojazdu pozwoliłoby wyjaśnić, czy pojazd poruszał się po drogach publicznych ze złym naciskiem na osie, czy też to poruszanie ze złym naciskiem było ograniczone wyłącznie do podjazdu w kolejce na terminal.

Z tych też powodów uwzględniając okoliczności sprawy na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ M. Dybowski

MK