Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 93/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M.P.-A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [....] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. Inspektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. działając z upoważnienia Wójta Gminy D. odmówił przyznania M. P. (Skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym wujem S. B.. W uzasadnieniu decyzji organ instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na wuja, gdyż jest spokrewniona w linii bocznej i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Dlatego nie można przyznać stronie wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu Skarżąca wskazała, że sprawuje bezpośrednią, formalną i rzeczywistą opiekę nad wujem [...] i zapewnia mu wszelkie niezbędne środki do egzystencji. Powołała się też na art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazujący, że gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie przysługuje innym osobom niż spokrewnione w pierwszym stopniu. Wskazała, że trzy siostry nie mogą z rożnych przyczyn sprawować nad S. B. opieki.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał na art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.). Wskazał, że w obowiązującym stanie prawnym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W świetle powyższego organ uznał, że Skarżąca będąca siostrzenicą niepełnosprawnego S. B., nie spełnia wszystkich przesłanek uprawniających do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, bowiem art. 17 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy wyłącza ją z kręgu osób uprawnionych do wnioskowanego świadczenia. Wnioskodawczyni nie jest osobą, na której zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec wuja – S. B..

Organ podał, że poza sporem jest, iż S. B. (wujek Skarżącej) legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym jego trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji przed 16 rokiem życia, wydanym na stałe. Kolegium nie kwestionuje opieki Skarżącej nad wujkiem. Negatywna decyzja opiera się wyłącznie na stanowisku, iż Skarżąca nie jest zobowiązana do alimentacji wobec wuja. Organ odwoławczy powyższe stanowisko uważa za prawidłowe i w pełni je zaakceptował.

Kolegium wskazało, że w przypadku ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie pozostawia organowi właściwemu luzu decyzyjnego. Świadczenie to przyznawane jest wyłącznie na podstawie obiektywnych i prawnie zdefiniowanych kryteriów, bez możliwości uwzględnienia okoliczności o charakterze indywidualnym czy osobistym, tak jak np. w tym przypadku okoliczność, że strona jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego S. B.. Ustawodawca w sposób jednoznaczny określił warunki i sposób ustalania prawa do świadczeń, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Wyłączenie uznania administracyjnego oznacza, że organ prowadzący sprawę ma obowiązek wydać decyzję odmowną w każdym przypadku niespełnienia wymogów, od których zależy przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń opiekuńczych.

W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie przez sąd obu zaskarżonych decyzji zarzucając im naruszenie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mających wpływ na wynik postępowania przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z [...] czerwca 2021 r. Skarżąca m.in. poinformowała o wynikach najnowszych badań S. B., dodatkowo uzasadniających – zdaniem Skarżącej – przesłanki uwzględnienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Ponadto stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 1829), począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 czerwca 2021 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (k. 27 akt sądowych).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 22 października 2020 r. sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18 w takiej sytuacji, skierowanie sprawy celem rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony. Podobnie orzekł NSA w postanowieniu z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II FSK 2207/18. Powyższe znajduje także oparcie w poglądzie zaprezentowanym w uchwale NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19.

Sąd w obecnym składzie ww. poglądy podziela. W konsekwencji skierowanie niniejszej sprawy na posiedzenie niejawne jest zgodne z prawem i nie ma charakteru dowolnego.

Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, a zatem skarga podlega oddaleniu.

Sądowa kontrola działania administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, odbywa się z uwzględnieniem kryterium zgodności z prawem. Sąd administracyjny w swoim orzekaniu nie może uwzględniać zasad współżycia społecznego, ani też zasad słuszności, czy też celowości. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest skontrolowanie legalności zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej w tej sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwzględnieniem tych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu.

Rozpatrywany przypadek dotyczy rozstrzygnięcia organów w zakresie wniosku Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym wujem.

Stan faktyczny w sprawie nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości. Skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym wujem, który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] czerwca 2020 r. o zaliczeniu go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe (d.: k. 9 akt administracyjnych). SKO w decyzji przyznaje, że trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji osoby wymagającej opieki powstała przed 16 rokiem życia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy

z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny,

z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Pomimo tego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwagi to, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia ustawowe przesłanki.

Zdaniem Sądu, który podziela aktualnie dominujący kierunek wykładni art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ugruntowany po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie I OPS 5/13 (ONSAWiA 2014/3/36), przepisy te, poprzez odesłanie do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.

Skarżąca, będąc siostrzenicą pana S. B., którym się na codzień opiekuje, nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Na Skarżącej nie ciąży bowiem wobec wuja obowiązek alimentacyjny, w związku z czym, nie zostały przez nią spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Przytoczone przepisy pozwalają na przyznanie żądanego świadczenia krewnemu w linii prostej, a spośród krewnych w linii bocznej – jedynie rodzeństwu (vide: art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z art. 128 k.r.i op. "Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo." Skarżąca do tego kręgu nie należy. Przede wszystkim nie jest krewną w linii prostej (wstępną ani zstępną). Jest dzieckiem rodzeństwa, nie zaś rodzeństwem – skoro wymagający opieki S. B. jest jej wujkiem. W świetle obowiązujących, a wskazanych wyżej regulacji, jako zstępna rodzeństwa Skarżąca nie zalicza się więc do grona osób, na których względem niepełnosprawnego wuja ciąży obowiązek alimentacyjny. Dalsze pokrewieństwo w linii bocznej wyklucza możliwość przyznania świadczenia i to niezależnie od tego, czy osoba wnioskująca sprawuje rzeczywistą opiekę, ani też od tego, czy istnieją krewni w linii prostej, którzy taką opiekę sprawują i potencjalnie mogą lub nie mogą ubiegać się o świadczenie. Obowiązek alimentacyjny w razie przysposobienia określony został natomiast w art. 131 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, tym niemniej z akt sprawy nie wynika, aby S. B. przysposobił Skarżącą.

W przywołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w przepisach art. 17 ust. 1 i 1a ustawy, został zawarty ściśle oznaczony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych wersji prawnych przyjmowano warunek, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia, jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił.

Kontynuując swój wywód Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przez odesłanie do przepisów ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przepisy art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zdaniem tut. Sądu Skarżąca błędnie odczytuje treść art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a, błędnie bowiem uważa, że niemożność sprawowania opieki przez Siostry S. B. stanowi samoistną przesłankę wystarczającą do tego, aby mogła ona otrzymać świadczenie na podstawie art. 17 ust. 1a. Tymczasem nawet i w takim wypadku, osobą uprawnioną do świadczenia może być tylko osoba należąca do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny – ust. 1a odwołuje się bowiem do art. 17 ust. 1 pkt 4, a w nim mowa jest o osobach, "na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Art. 17 ust. 1a stanowi bowiem, że "Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki (...)" – i co prawda wśród czterech warunków nie wymienia już obowiązku alimentacyjnego, jednak to, że świadczenie może otrzymać tylko osoba zobowiązana do alimentacji, wynika z art. 17 ust. 1 pkt 4 i to jest warunek, od którego nie ma odstępstw, bez względu na to, czy krewni pierwszego stopnia mogą, czy też nie mogą sprawować opiekę nad osobą, która tej opieki wymaga. Ust. 1a zaczyna się bowiem od słów "osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4". Cały czas poruszamy się zatem wyłącznie w kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki – bo tylko to są osoby, "o których mowa w ust. 1 pkt 4".

Nie jest zatem tak, jak stwierdzono w skardze w odniesieniu do ust. 1a, że "Kolejny ustęp uzupełnia ten katalog". Zdaniem Sądu Skarżąca w tym miejscu jest w błędzie. Ust. 1a nie "uzupełnia", tj. nie rozszerza katalogu określonego w ust. 1, lecz precyzuje dodatkowe warunki, które muszą być spełnione, aby osoba wymieniona co prawda w ust. 1 pkt 4, niebędąca jednak krewnym pierwszego stopnia, mogła otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego bez wątpienia miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem bowiem tych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki w wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej.

W końcowej części rozważań Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń.

Powołana uchwała została wprawdzie podjęta na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., jednak zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony wcześniej w art. 17 ust. 1 pkt 2, a obecnie w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Z tego też względu wyrażony w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym i skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje go i przyjmuje za własny.

Wobec powyższego powtórzyć trzeba, że na Skarżącej jako siostrzenicy nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec wuja. Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest natomiast przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Powyższego nie może zmienić okoliczność, że wuj jest dla skarżącej osobą bliską. Moralny obowiązek opieki i dostarczania środków życiowych nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można przy tym, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Przypomnieć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny w wyrokach przytoczonych przez Skarżącą nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Natomiast jeżeli pośród osób, na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny znajduje się grupa niejednakowo traktowana przez ustawodawcę, może to świadczyć o naruszeniu zasady równości. W takiej sytuacji Skarżąca jednak się nie znajduje, bowiem brak obowiązku alimentacyjnego wobec wuja wyklucza ją z grona osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niewątpliwie postawa Skarżącej, która faktycznie opiekuje się niepełnosprawnym wujem jest z moralnego punktu widzenia godna najwyższego uznania, jednak nie może być brana pod uwagę z prawnego punktu widzenia odnoszącego się do ustawowych przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej uchwale, niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Rozumiejąc w pełni argumenty Skarżącej Sąd nie może jednak postąpić wbrew prawu i dokonać niedozwolonego sądowego prawotwórstwa.

Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, że okolicznością niezbędną do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. jest przynależenie przez wnioskodawcę do grupy osób zobowiązanych alimentacyjnie względem niepełnosprawnego. Brak spełnienia powyższego warunku oznacza zaś niemożność przychylenia się do wniosku i w konsekwencji brak podstaw do uwzględnienia skargi.

W powyższym uzasadnieniu Sąd częściowo wykorzystał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2091/20, oraz w prawomocnym wyroku WSA w Białymstoku z 18 czerwca 2020 r., II SA/Bk 264/20, które zapadły w podobnych sprawach. Poglądy tam wyrażone Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela.

Końcowo już tylko należy odnotować, że nawet przy przyjęciu takiej wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a, jaką prezentuje Skarżąca (a uznanej przez Sąd za błędną), nie byłoby podstaw do uwzględnienia skargi – albowiem sama Skarżąca przyznaje, że dwie siostry S. B. "nie posiadają orzeczenia o niepełnosprawności, stwierdzonego na piśmie". Nie byłby zatem spełniony ustawowy warunek wynikający z art. 17 ust. 1a pkt 2), tj. warunek że "nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Przepis wyraźnie wymaga orzeczenia o niepełnosprawności, nie wystarczałaby więc sama faktyczna niemożność sprawowania opieki przez siostry S. B., na którą to niemożność powołuje się Skarżąca.

W tym stanie rzeczy zarzuty zawarte w skardze nie mogły odnieść pożądanego przez Skarżącą skutku. Skoro zaś zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem Sąd orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325).