Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 400/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 lipca 2022 r. sprawy ze skargi B.O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 2 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "ZUS" lub "organ"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., dalej jako "u.s.u.s."), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 października 2021 r., odmawiającą B. O. (dalej jako "Skarżąca") umorzenia należności z tytułu składek.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:

2.1. Pismem z dnia 6 maja 2021 r. Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za lata 2019-2021 z powodu trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej. Skarżąca podnosiła w szczególności, że działalność jej firmy została zawieszona z powodu pandemii, braku zleceń i utraty płynności finansowej, a ponadto została oszukana przez byłego partnera, który zaciągnął długi na jej firmę, co zostało zgłoszone na prokuraturę. Skarżąca opisała swoją sytuację materialną i rodzinną, wskazując, że nie jest w stanie spłacać zadłużenia, korzysta z pomocy Centrum Interwencji Kryzysowej i MOPS, a wszystkie długi i wydatki związane z utrzymaniem znacznie przekraczają kwotę jej wypłaty, tak, że brakuje jej środków na jedzenie. W następnym piśmie Skarżąca uzupełniła powyższy wniosek o kolejne informacje dotyczące jej sytuacji.

2.2. Decyzją z dnia 18 października 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając wniosek Skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek, odmówił umorzenia należności z tytułu składek:

I. za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 22.538,09 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 16.071,77 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 08.2019-04.2020, 09-10.2020, 12.2020-01.2021 – 14.265,77 zł,

- odsetek liczonych na 12 maja 2021 r. w kwocie 1.393 zł przypadających od ww. składek,

- odsetek liczonych na 12 maja 2021 r. w kwocie 413 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08.2019-04.2020, 09-10.2020, 12.2020-01.2021,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 5.225,55 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 08.2019-04.2020, 09-10.2020, 12.2020-02.2021 – 4.633,55 zł,

- odsetek liczonych na 12 maja 2021 r. w kwocie 349 zł przypadających od ww. składek,

- odsetek liczonych na 12 maja 2021 r. w kwocie 243 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08.2019-04.2020, 09-10.2020, 12.2020-02.2021,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1.240,77 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 09.2019-04.2020, 09-10.2020, 12.2020-01.2021 – 1.153,77 zł

- odsetek liczonych na 12 maja 2021 r. przypadających od ww. składek – 87 zł,

II. osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 15.939,43 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres 08.2019-04.2020, 09-10.2020,12.2020-01.2021 w łącznej kwocie 10.133,34 zł, w tym z tytułu:

- składek – 9.281,34 zł,

- odsetek (naliczonych na 12 maja 2021 r.) – 852 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres 08.2019-04.2020, 09-10.2020, 12.2020-02.2021 w łącznej kwocie 4.982,55 zł, w tym z tytułu:

- składek – 4.633,55 zł,

- odsetek (naliczonych na 12 maja 2021 r.) – 349 zł,

c) Fundusz Pracy – za okres 09.2019-04.2020, 09-10.2020, 12.2020-01.2021 w łącznej kwocie 823,54 zł, w tym z tytułu:

- składek – 773,54 zł

- odsetek liczonych na 12 maja 2021 r. – 50 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił szczegółowo ustalenia odnoszące się do sytuacji finansowej Skarżącej i powołał treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., po czym stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. ZUS zauważył też, że mocą regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w razie spełnienia przesłanek zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako "rozporządzenie"). W ocenie organu Skarżąca nie przedstawiła sytuacji potwierdzającej zaistnienie przesłanek z ww. rozporządzenia.

2.3. Decyzją z dnia 2 lutego 2022 r., w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 18 października 2021 r.

W uzasadnieniu ww. decyzji ZUS przywołał dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalony stan faktyczny i prawny sprawy. Wskazał, że organ oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji.

ZUS wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżąca znajduje się w separacji, pracuje zarobkowo w [...] na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony za wynagrodzeniem w wysokości 3.300,00 zł brutto, tj. 2.017,67 zł miesięcznie (z wynagrodzenia pracodawca dokonuje potrąceń komorniczych) i nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych. Poza tym Skarżąca nie uzyskuje dochodów z innych źródeł (alimenty na syna są nieskutecznie dochodzone przez komornika), nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy i nie korzysta z innych form pomocy. W 2021 r. dwukrotnie otrzymała zasiłek celowy z pomocy społecznej w wysokości po 350,00 zł. Prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z nastoletnim synem, na którego otrzymuje świadczenie z programu Rodzina 500+ w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Skarżąca ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat – 55,00 zł (650,00 zł rocznie), opłat eksploatacyjnych – 650,00 zł, kosztów związanych z leczeniem – 100,00 zł oraz innych (bilet do szkoły) – 100,00 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu: podatków – w wysokości 150.000,00 zł, zaciągniętych kredytów na budowę domu – 42.000,00 zł z ratą 750,00 zł miesięcznie, w bankach (karta debetowa) – 4.000,00 zł z ratą 150,00 zł miesięcznie oraz inne – 40.000,00 zł z ratą 400,00 zł miesięcznie. Powyższe zobowiązania są spłacane w ratach w formie dobrowolnych wpłat oraz dochodzone przez komornika sądowego. Skarżąca jest właścicielką nieruchomości gruntowych w miejscowości P.: o powierzchni 0,1323 ha, objętej wolną od wpisów hipotecznych księgą wieczystą oraz o powierzchni 0,1025 ha, objętej księgą wieczystą i obciążonej hipoteką umowną na rzecz osoby fizycznej w wysokości 70.000,00 zł, a także współwłaścicielką nieruchomości gruntowych: w 6/400 części o powierzchni 0,088 ha i w 12/300 części o powierzchni 0,4083 ha. Skarżąca nie posiada wierzytelności i praw majątkowych. Ponadto, Skarżąca dnia 30 kwietnia 2021 r. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej i od 1 maja 2021 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik. Podstawa wymiaru składek od czerwca 2021 r. wynosi 3.300,00 zł miesięcznie. Jak ustalono, przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało dotychczas wdrożone, jednak okres ich dochodzenia na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. jeszcze nie upłynął.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Organ zaznaczył, że dopiero zaistnienie którejkolwiek z określonym w ww. przepisie przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności, przy czym organ nie ma prawnego obowiązku ich umorzenia, a tylko taką możliwość.

ZUS wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, a przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym albo ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. również zdaniem organu nie zachodzi, ponieważ Skarżąca zaprzestała wykonywania działalność gospodarczej z dniem 30 kwietnia 2021 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych oraz nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ Skarżąca uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia pozwalające na prowadzenie egzekucji oraz jest właścicielką i współwłaścicielką nieruchomości. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. według organu także nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek, o których umorzenie wnosi Skarżąca, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. również nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zdaniem organu nie zachodzi też przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, jako że przymusowe dochodzenie należności nie zostało wdrożone.

Zdaniem organu dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

Organ powołał się na art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia i zauważył, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, o których mowa § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, ale wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzenia działalności gospodarczej. Dodatkowo wskazano, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ma zastosowanie wyłącznie do podmiotów, które nie zaprzestały prowadzenia działalności gospodarczej i poniosły straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić je możliwości dalszej działalności, a Skarżąca nie prowadzi już działalności. Natomiast wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Tymczasem Skarżąca jest aktywna zawodowo i pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy.

ZUS zaznaczył, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Ograniczone możliwości płatnicze Skarżącej, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być w ocenie organu uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Pomniejszenia egzekucyjne są wyłączną konsekwencją nieregulowania zobowiązań i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dłużnika dla potrzeb umorzenia należności z tytułu składek. Organ zauważył, że budżet gospodarstwa domowego Skarżącej jest wyższy niż poziom minimum socjalnego, określony w grudniu 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 2.225,96 zł w III kwartale 2021 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Do dochodu organ nie wliczył świadczenia z programu Rodzina 500+ w wysokości 500,00 zł miesięcznie, zauważając przy tym, że niewątpliwie ma ono pozytywny wpływ na poziom zaspokajania potrzeb rodziny Skarżącej. Budżet gospodarstwa domowego Skarżącej pozwala na sfinansowanie w całości jej stałych, miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli również nie stanowi przesłanki do umorzenia należnych składek. Poza tym Skarżąca jest właścicielką nieruchomości, w tym nieruchomości, która nie służy realizacji niezbędnych potrzeb mieszkaniowych, zatem może zdaniem organu pozyskać środki finansowe na spłatę należności z tytułu składek z jej sprzedaży.

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżąca zaskarżyła ww. decyzję ZUS, podnosząc, że organ podważa jej trudną sytuację majątkową i nie uznaje jej jako losowej. Skarżąca wskazała, że nie mogła przewidzieć, że jej były partner oszuka ją i nadużyje jej zaufania oraz że nastąpi pandemia, przez którą jej dochody spadną i straci klientów. Stało się to nagle i doprowadziło do kryzysowej sytuacji. Skarżąca zaznaczyła, że nie posiada środków na spłatę zadłużenia. Ponownie wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z nastoletnim synem, którego wychowuje samotnie i na którego przyznano jej alimenty, jednak komornik nie może ich wyegzekwować. Nie otrzymuje "rodzinnego" na syna, otrzymuje świadczenie 500+, a dom, w którym zamieszkują, jest niewykończony. Nieruchomość jest obecnie jej jedynym majątkiem i pozwala jej oraz jej synowi żyć na skromnym poziomie. Zaznaczyła, że kredyt na budowę domu wzięła przed prowadzeniem działalności. Zasiłek celowy z GOPS otrzymała na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych w sytuacji nagłej kryzysowej. Dzięki GOPS oraz rodzicom otrzymuje żywność, leki, ubrania i opał. Żyje bardzo skromnie, a wszystkie rachunki opłaca po terminie. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o ponowne przeanalizowanie jej sprawy i umorzenie składek.

4. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

5.1. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji ZUS.

5.3. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości wydanej przez organ decyzji utrzymującej w mocy decyzję ZUS z dnia 18 października 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Jak wynika z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile regulacja powyższa, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

W przypadku obu ww. rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie obowiązku zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyniłby bowiem wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

5.4. Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że organ rentowy w sposób wystarczający zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Wyprowadzony z tej oceny wniosek, iż mimo opisanej przez Skarżącą sytuacji życiowej, zdrowotnej i majątkowej brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości, nie został skutecznie podważony.

Nie budzi wątpliwości ustalenie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Skarżąca również stanowiska organu w tym zakresie nie kwestionuje. Uzyskuje ona dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.300 zł brutto, tj. 2.017,67 zł, jest również właścicielką i współwłaścicielką nieruchomości. Słusznie zatem organ stwierdził, że istnieje możliwość dochodzenia zapłaty należnych składek. Dolegliwość natomiast, jaka mogłaby wiązać się z dochodzeniem tej zapłaty, nie jest równoznaczna z całkowitą nieściągalnością należności. Jakkolwiek zatem można zrozumieć poczucie Skarżącej o braku zrozumienia dla jej trudnej sytuacji, któremu daje ona wyraz w złożonej skardze, niemniej jednak przepisy prawa nie pozwalają na tej podstawie uwzględnić jej wniosku, o ile nie zachodzą ścisłe określone przesłanki.

Słusznie organ ocenił, że w sprawie nie zachodzą żadne przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Materiał dowody zgromadzony w sprawie nie przysporzył żadnych informacji, aby w sprawie prowadzone było postępowanie na podstawie ustawy Prawo upadłościowe, co wyklucza ziszczenie się przesłanek z punktów 2, 4, 4b i 4c. Nie zaszła też przesłanka z pkt 1 (z przyczyn oczywistych), ani z pkt 4a (koszty upomnienia nie przekraczają kwoty zadłużenia). Nie można mówić także o spełnieniu przesłanki z pkt 3, pkt 5 ani z pkt 6, biorąc pod uwagę otrzymywanie przez Skarżącą wynagrodzenia oraz fakt, że należności z tytułu składek nie były jeszcze dochodzone w drodze egzekucji.

Rozważeniu w niniejszej sprawie podlegała przede wszystkim sytuacja materialna i rodzinna Skarżącej, z uwagi na podnoszone przez nią twierdzenia, na których została oparta również argumentacja złożonej skargi.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ zasadnie uznał, że nie zaistniały przesłanki opisane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżąca nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny.

Organ poddał ocenie to, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i słusznie uznał, że w okolicznościach faktycznych sprawy taka sytuacja nie występuje. Należy zauważyć, że w powyższej przesłance wynikającej z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie chodzi o subiektywne odczucie dolegliwości związanej z posiadaniem długów w ogóle, lecz szczególne okoliczności, które taką sytuację czynią.

Jak już wskazywano, Skarżąca otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 3.300 zł brutto (pracodawca dokonuje z wynagrodzenia potrąceń komorniczych), oraz świadczenie 500+ na syna. Od 1 maja 2021 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik. Nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych lub z Urzędu Pracy, nie korzysta z innych form stałej pomocy, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie posiada wierzytelności ani praw majątkowych. W 2021 r. dwukrotnie otrzymała zasiłek celowy z pomocy społecznej w wysokości po 350,00 zł. Prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z synem. Jej stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to (nie licząc wyżywienia): z tytułu opłat – 55,00 zł (650,00 zł rocznie), opłat eksploatacyjnych – 650,00 zł, kosztów związanych z leczeniem – 100,00 zł oraz innych (bilet do szkoły) – 100,00 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu: podatków – w wysokości 150.000,00 zł, zaciągniętych kredytów na budowę domu – 42.000,00 zł z ratą 750,00 zł miesięcznie, w bankach (karta debetowa) – 4.000,00 zł z ratą 150,00 zł miesięcznie oraz inne – 40.000,00 zł z ratą 400,00 zł miesięcznie. Zobowiązania Skarżącej, z tytułu m.in. podatków i kredytów, spłacane są dobrowolnie w ratach albo egzekwowane przez komornika. Skarżąca posiada nieruchomości gruntowe, w tym nieruchomość gruntową oraz dom, przy czym stan wykończenia ww. domu, na który zwraca uwagę Skarżąca, pozostaje dla wyniku niniejszej sprawy nieistotny.

Podkreślenia wymaga, że decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej Skarżąca powinna być świadoma, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy, w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet strat, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek, a brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Należy w ślad za organem zauważyć, że potrącenia z wynagrodzenia w związku z prowadzoną egzekucją są wyłączną konsekwencją nieregulowania zobowiązań i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dłużnika dla potrzeb umorzenia należności z tytułu składek. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli również nie stanowi przesłanki do umorzenia należnych składek. Zobowiązania wobec ZUS nie mogą być pominięte i potraktowane drugorzędnie wobec zobowiązań cywilnoprawnych. Obciążenia finansowe o charakterze prywatnym i konsumpcyjnym, które zaciągnięte zostały dobrowolnie, nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do tych obligatoryjnych, nałożonych w drodze ustawy.

Ponadto skarżąca posiada stałe źródło dochodu. Jest bowiem zatrudniona na umowę o pracę na czas nieokreślony i uzyskuje wynagrodzenie z tego tytułu. Z kolei świadczenie pieniężne uzyskane z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. nie jest świadczeniem stałym, zostało przyznane wyłącznie w miesiącach maj i sierpień 2021 r. Ponadto przyznając świadczenie Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej stwierdził, że nie zostało ono przyznane na podstawie kryterium dochodowego, bowiem dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1, 3 i 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.).

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że fakt incydentalnego korzystania przez Skarżącą z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej nie oznacza, że w każdej sferze należy stronie zapewnić ochronę i automatycznie zwolnić z wypełniania innych zobowiązań, w tym wobec ZUS, zwłaszcza wobec przedstawionych okoliczności niniejszej sprawy. Inne rozumienie tego pojęcia doprowadziłoby do uznania, iż każdy zobowiązany znajdujący się w niełatwej sytuacji ekonomicznej bądź osobistej spełniałby przesłanki do uzyskania ulg w spłacie swoich zobowiązań. Ponadto, jak sama Skarżąca wskazała, nie spełniała kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że budżet gospodarstwa domowego Skarżącej pozwala jej na pokrywanie pełnych wydatków na utrzymanie jej rodziny. Co prawda Skarżąca wskazuje, że żyje skromnie, niemniej jednak ww. budżet jest wyższy niż wskazany w decyzji poziom minimum socjalnego, określany przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych – przy czym dochodząc do tego wniosku nie brano pod uwagę świadczenia 500+, które także otrzymuje Skarżąca.

Skarżąca podnosi również argumenty dotyczące jej stanu zdrowia (wsparcie psychologa), jednakże nie udokumentowała, by stan ten był przeciwskazaniem do kontynuowania przez nią zatrudnienia. Skarżąca nie wykazała, że stan zdrowia pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak już wskazywano, pozostaje ona aktywna zawodowo, wykonując pracę na pełen etat.

Wreszcie, w ocenie Sądu organ słusznie również uznał, że okoliczności sprawy nie wskazują na poniesienie przez Skarżącą strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. W szczególności, w ślad za organem, należy zwrócić uwagę, że Skarżąca obecnie nie prowadzi już działalności. Uiszczenie należności nie może więc pozbawić Skarżącej możliwości dalszego jej prowadzenia. Samo powstanie zaległości jest natomiast wynikiem niewywiązania się przez Skarżącą z ciążącego na niej obowiązku regulowania należności z tytułu składek, nie sytuacji nadzwyczajnej.

Sąd stwierdził, że przedstawiana przez Skarżącą w toku postępowania argumentacja nie wypełnia ww. przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżąca akcentuje m.in. problemy wynikające z trwającej od 2020 r. pandemii COVID-19, wskazując, że są to okoliczności nagłe, losowe i niespodziewane. Należy jednakże zauważyć, że Skarżąca wnosi o umorzenie należności z tytułu składek za poszczególne okresy w latach 2019 – 2021, co oznacza, że nie wywiązywała się ona z obowiązku opłacania należności już we wcześniejszym czasie, tj. przed wybuchem pandemii. Ponadto, mimo ww. okoliczności Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą do dnia 30 kwietnia 2021 r. Co więcej, jak wynika z materiału dowodowego niniejszej sprawy, tj. zeznania podatkowego za 2020 r., Skarżąca w 2020 r. uzyskała dochód w wysokości 309.885,00 zł. W czasie trwania pandemii osiągała ona zatem znaczne dochody, umożliwiające jej zapłatę należności z tytułu składek. Należy w tym miejscu podkreślić, że sposób, w jaki strona gospodaruje swoim majątkiem, a więc czy posiadane środki przeznacza na regulowanie należności wobec ZUS, czy też na inne cele, jest wynikiem jej samodzielnych decyzji i to ona ponosi za nie odpowiedzialność.

Sąd wskazuje, że także podnoszone przez Skarżącą kwestie związane z byłym partnerem, jak i jej twierdzenia, że została przez niego oszukana nie stanowią okoliczności mogącej uzasadniać ziszczenie się którejś z ww. przesłanek. Pozostaje ona bez wpływu na osiągane przez nią obecnie dochody z tytułu wynagrodzenia, jak również na posiadany przez nią majątek nieruchomy. Należy także zauważyć, że konsekwencje podejmowanych przez stronę działań, czy też jej własnych zaniechań, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowią przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności z tytułu składek. Każda działalność gospodarcza jest prowadzona na własną odpowiedzialność, własne ryzyko, na własny rachunek. Stąd ryzyko związane z prowadzoną działalnością ponosi zawsze podmiot ją prowadzący, który dbając o swój interes winien podejmować decyzje w sposób rozsądny i przemyślany oraz zważać na wysokość dochodów i obciążeń, jak i zabezpieczyć środki na ich spłatę.

Tym samym Sąd podziela stanowisko organu, że w sprawie nie wystąpiły również przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

5.5. Reasumując Sąd stwierdza, że jakkolwiek sytuacja Skarżącej, zobowiązanej do zapłaty należności z tytułu składek, może zostać uznana za trudną, to jednak ma ona obiektywną możliwość uiszczenia zaległości przynajmniej w ratach. W tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne.

Wskazać należy, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, których zaistnienia zainteresowana w niniejszej sprawie nie wykazała, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

5.6. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.