Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 982/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 03 marca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich o d d a l a s k a r g ę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak JF


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku H. J. o przyznanie uprawnień kombatanckich, z uwagi na jego złożenie po wskazanym ustawowo terminie, który upłynął w dniu 31 grudnia 1998 r.

W dniu [...] styczna 2001 r. H. J. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy wskazując, iż uchybienie terminowi było wynikiem braku informacji o terminie składania podań.

Decyzją z dnia [...] września 2001 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2000 r.

W dniu [...] marca 2004 r. H. J. wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku oraz o ponowne rozpoznanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z dnia [...] września 2001 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2000 r. nr[...] i po rozpatrzeniu sprawy odmówił H. J. przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł.. W uzasadnieniu tej decyzji, podjętej na podstawie art. 154 k.p.a., Kierownik Urzędu wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r., sygn. akt SK 4 / 02 (Dz.U. z dnia 29 kwietnia 2003 r., nr 72, poz. 658 ) stwierdził niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Organ wyjaśnił, iż pismo strony z dnia [...] marca 2004r. zostało zakwalifikowane na podstawie art. 235 §1 k.p.a. jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 §1 tej ustawy. Zdaniem Kierownika Urzędu wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż z materiału źródłowego dostępnego organowi, tj. Informatora encyklopedycznego "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939- 1945" opracowanego przez Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce (Warszawa 1979 r., s.292-300) wynika, że obozy przesiedleńcze w Ł. istniały dopiero od 1940 r., podczas gdy strona dowodzi pobytu w obozach przesiedleńczych w Ł. w 1939 roku Powołując się na treść zaświadczenia Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] września 2000 r., w którym znalazło się stwierdzenie, iż akta nie zawierają informacji o pobycie strony w obozie przesiedleńczym w Ł. organ stwierdził, iż wobec strony nie może mieć zastosowania przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 1it. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, odnoszący się dzieci do lat 14, których pobyt w obozach miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Składając w dniu [...] września 2004 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy H.J. zaprzeczył twierdzeniu, że w grudniu 1939 r. nie istniał obóz przesiedleńczy w Ł. wskazując, iż obóz taki zamieszczony został w wykazie jednolitym obozów z dnia [...] marca 1993 r., w którym wymieniono obozy w Ł.przy ul. [...], ul. [...], ul. [...] i ul [...]. Na potwierdzenie swojego pobytu w obozie przesiedleńczym, strona powołała się na wydane mu zaświadczenie Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] września 2000 r. Zdaniem strony zamieszczenie jego nazwiska na liście osób przeznaczonych do wywiezienia do Generalnej Guberni, potwierdza jego pobyt w obozie przesiedleńczym w Ł.. Strona podniosła także, że w publikacji zbiorowej pt. "Dzieje Śremu", Poznań 1972 r. zamieszczono informację, że w grudniu 1939 r. wysiedlono 1031 osób z powiatu Śrem i wywieziono je transportem kolejowym do Ł. na krótkie obozowanie i wywóz do Generalnej Guberni. H. J. wskazał także, że opracowanie "Obozy hitlerowski na ziemiach polskich 1939- 1945" Informator encyklopedyczny, Warszawa 1979 r. pod red. Czesława Pilichowskiego podaje na str. 296, że pierwsze transporty przybyły do Obozu Przesiedleńczego przy ul. [...] w Ł.w grudniu 1939 r. i styczniu 1940 r. i obejmowały ponad 5 tys. osób. W kolejnych trzech pismach H. J. podtrzymał swoje dotychczasowe twierdzenie, uzupełniając je informacjami, że w grudniu 1939 r. oprócz jego rodziny zostały wysiedlone także rodziny J.W. i Mi. F. a na miejsce wysiedlonych Polaków, Niemcy osiedlili własnych obywateli- p. W., p. L. i p. M..

Decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w aktach nie ma informacji o dacie wywiezienia strony do Generalnej Guberni i pobycie w obozie przesiedleńczym w Ł., jak również, że takiej informacji nie uzyskano z Archiwum Państwowego w P., Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w P. oraz Archiwum Państwowego w Ł.. Organ wyjaśnił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy może wskazywać, iż strona wraz z rodziną została wysiedlona podczas II wojny światowej ze swojego domu rodzinnego, lecz w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów, które mogłyby wskazywać na jej pobyt w obozie w Ł., zaś z materiału źródłowego dostępnego organowi ( Informator encyklopedyczny "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939- 1945" opracowany przez Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Warszawa 1979 r., s. 292- 300 ) wynika, że obozy przesiedleńcze w Ł. istniały dopiero od 1940 r. Oznacza to, że obóz w Ł. przy ul. [...] formalnie istniał od stycznia 1940 r. Organ stwierdził, że nie kwestionuje, iż pierwsze transporty osób mogły tam trafić w grudniu 1939 r., jednakże wskazał, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność pobytu w obozie w Ł. przy ul. [...] w powyższym terminie. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż samo wysiedlenie nie stanowi tytułu do uzyskania uprawnień kombatanckich.

Na powyższą decyzję w dniu [...] października 2005 r. H. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, żądając wydania decyzji przyznającej uprawnienia kombatanckie. W uzasadnieniu skargi strona powtórzyła argumentację przytoczoną na etapie postępowania administracyjnego wskazując, iż w publikacji "Dzieje Śremu" z 2003 r. zamieszczona jest informacja, że pierwsze akcje wysiedleń ze Śremu i jego okolic rozpoczęły się rankiem 13 grudnia 1939 r. Skarżący stwierdził, iż interes społeczny wymaga, by krzywdy wyrządzone mu jako dziecku podczas okupacji wynagrodzić i wydać pozytywną decyzję o przyznaniu uprawnień kombatanta.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, a działając na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. ) wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu organ podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując, że nie kwestionuje, iż pierwsze transporty osób mogły trafić do obozów w Ł. w grudniu 1939 r., jednakże skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność pobytu w Ł. przy ul. [...] w powyższym terminie. W ocenie organu, z samego wysiedlenia wsi nie można automatycznie domniemywać, że osoby wysiedlone osadzono w obozach przesiedleńczych, gdyż źródła historyczne wskazują, że niejednokrotnie okupant wysiedlając wieś, jej mieszkańców wywoził bezpośrednio do nowego miejsca osiedlenia. Podsumowując, stwierdzono, iż w ocenie organu do skarżącego nie może mieć zastosowania przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W dniu 28 grudnia 2005 r. skarżący złożył do akt sprawy nowy dokument w sprawie w postaci zeznań T. B. i zaświadczenia wystawionego T.B. przez Archiwum Państwowe w Ł..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola rozstrzygnięć organów administracji polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Jednocześnie, w myśl art. 135 ww. ustawy sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do wszystkich aktów lub czynności wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Sąd kontroluje legalność nie tylko zaskarżonej decyzji organu II instancji, ale także m.in. poprzedzającej jej decyzji wydanej w I instancji. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z poszanowaniem przepisów prawa materialnego i procesowego.

Wobec treści zarzutów skargi rozważenia wymagało, czy skarżący może zostać zaliczony do kręgu osób objętych represjami wojennymi wskazanymi w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 z późn. zm.) i w konsekwencji ustalenie, czy w oparciu o ten przepis może i powinien uzyskać uprawnienia kombatanckie. Przepis ten uznaje za represję przebywanie z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, stąd aby uzyskać na tej podstawie przedmiotowe uprawnienia, należy wykazać przebywanie w czasie II wojny światowej w miejscach odosobnienia o takim właśnie charakterze.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) Kierownik Urzędu orzeka w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Ciężar dowodu spoczywa więc w tym przypadku na występującym z wnioskiem. Zarówno w złożonym wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, jak i w ramach postępowania prowadzonego przez ten organ skarżący wskazywał, iż uprawnienia przysługują mu z tytułu pobytu w m-cu grudniu 1939 r. w obozie przesiedleńczym w Ł.. Poza własnymi oświadczeniami skarżący nie przedstawił jednakże żadnych dowodów potwierdzających, iż w wskazanym obozie przesiedleńczym w grudniu 1939 roku przebywał. Wbrew argumentacji skargi dowodu takiego nie zawierają akta administracyjne sprawy, w tym informacje udzielone przez Archiwum Państwowe w Ł. z dnia [...] września 2000 r. oraz [...] sierpnia 2005 r., jak również powoływane publikacje dotyczące obozów hitlerowskich i historii Ś. oraz pobliskich miejscowości z czasów wojny Z treści tych zaświadczeń wynika bowiem, że rodzina skarżącego wraz z nim samym została w 1939 roku wysiedlona do Generalnej Guberni, lecz nie zawierają one informacji o przebiegu samego wysiedlania ludności polskiej z tej miejscowości oraz jej losów przed dotarciem do docelowego miejsca wysiedlenia. Informacji takiej nie zawierają również wskazane przez stronę i organ publikacje. Należy przy tym wskazać, iż w celu wyjaśnienia poodnoszonych przez skarżącego okoliczności Kierownik Urzędu w toku postępowania zwrócił się o udzielenie wyjaśnień do Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w P. oraz do Archiwów Państwowych w P.i Ł. zachowując tym samym wymogi określone w art. 7 i 77 §1 k.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, zebrania całego materiału dowodowego i oceny tego materiału w ramach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 kpa. Te zasady podstawowe postępowania administracyjnego zostały w sprawie skarżącego zachowane, organ dokonał bowiem oceny materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącego oraz zgromadzonego w ramach przeprowadzonego postępowania. Wyrazem tej oceny jest natomiast uzasadnienie prawne i faktyczne decyzji, uwzględniające w ocenie Sądu wymagania określone w art. 107 § 3 kpa.

Z treści informacji nadesłanych przez wskazane instytucje do akt niniejszej sprawy wynika, iż dowodem na podnoszoną przez stronę okoliczność instytucje te w swoich zasobach archiwalnych nie dysponują. W świetle powyższego choć za bezsporne uznać należy wysiedlenie skarżącego w czasie II wojny światowej z miejscowości G. w powiecie śremskim do Generalnej Guberni i późniejszy jego pobyt na tym wysiedleniu, to wobec nie przedłożenia i nie zgromadzenia dowodów potwierdzających pobyt strony w obozie przesiedleńczym uznać należy, iż w ramach postępowania administracyjnego nie zgromadzono dowodów potwierdzających podleganie przez stronę skarżącą represjom wojennym określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach. Jednocześnie, jak zasadnie wskazał Kierownik Urzędu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z samego faktu wysiedlenia nie można automatycznie domniemywać, iż osoby represjonowane przed dotarciem do miejsca wysiedlenia osadzono w obozach przesiedleńczych w Ł.. Tym samym choć obiektywnie samo wysiedlenie było represją, której ludność Polska, w tym i skarżący, w czasie wojny podlegali, to nie jest to represja w znaczeniu nadanym przepisami ustawy o kombatantach, która nie przewiduje nabycia z tego tytułu uprawnień kombatanckich.

W treści skargi strona podniosła, iż interes społeczny przemawia za tym, aby wnioskowane uprawnienia zostały jej przyznane. Odnosząc się do tej argumentacji wskazać należy, że zarówno sąd administracyjny, jak i organ administracji działają na podstawie przepisów prawa - wyżej powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, które jednoznacznie określają, komu można nadać uprawnienia kombatanckie. Jeśli więc nie istnieją dowody, które wskazują w sposób niebudzący wątpliwości na spełnienie ustawowych przesłanek do uzyskania takich uprawnień, wydana zostaje decyzja negatywna dla wnioskodawcy.

Dokonując oceny postępowania przeprowadzonego przez Kierownika Urzędu w niniejszej sprawie nie uszło uwadze Sądu, że organ ten nie odniósł się do powołanego przez skarżącego dowodu w postaci książki "Dzieje Śremu". Uchybienie to w ocenie Sądu nie ma jednakże wpływu na wynik sprawy, gdyż dowód ten nie wniósł niczego nowego do sprawy, bowiem w sposób ogólny opisywał wysiedlania ludności ze Śremu oraz okolic na przełomie lat 1939-1940. Tym samym brak omówienia wnioskowanego dowodu w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wpływa na ocenę jej prawidłowości.

Sąd miał również świadomość, że skarżący do swojego pisma z dnia [...] grudnia 2005 r. dołączył nowy dokument w sprawie w postaci zeznań T. B. i zaświadczenia wystawionego T. B. przez Archiwum Państwowe w Ł., ale zgodnie z art. 133 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Dowód w postaci zeznań T. B. skarżący wskazał po raz pierwszy dopiero w trakcie niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego, stąd nie mógł być on poddany ocenie Sądu.

Na marginesie można jedyne wskazać, że wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji a nieznanych organowi, który wydał decyzje może być powodem wznowienia postępowania administracyjnego zgodnie z art. 145 §1 pkt 5 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) Sąd skargę oddalił. Na podstawie art. 119 pkt 2 sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z wnioskiem Kierownika Urzędu oraz wobec nie zażądania przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy w zakreślonym przez Sąd terminie, o którym to prawie skarżący został poinformowany pismem z dnia [...] listopada 2005 r.

/ - / D. Rzyminiak-Owczarczak

MW