Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 224/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 229
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie : WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Beata Łomnicka Protokolant : st. sekr. sąd. Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Wojewody [....] z dnia 18 grudnia 2014 r., znak: [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Starosta decyzją z dnia 21 lutego 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 K.p.a. po rozpatrzeniu wniosku M. L., E. W., J.S., G. L., J. L., K. K. oraz A. K. odmówił zwrotu działki nr [...] objętej księgą wieczystą [...] położonej w obr. [...] jedn. ewid. [...] miasto [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] (mały) B.. W uzasadnieniu organ wskazał, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta z dnia 3 czerwca 1970 r. działka nr [...] o pow. 334 m2 wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa pod budowę drogi dojazdowej do szkoły nr [...] n osiedlu [...]. Na podstawie dokumentacji geodezyjno – kartograficznej ustalono, że wywłaszczonej działce nr [...] obr. [...] (mały) B. odpowiadają działki nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] jedn. ewid [...]. Umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 12 grudnia 1990 r. nr Rep [...] przedstawiciel Zarządu Gminy Miasta sprzedał A. W. garaż nr 2 oraz oddał udział wynoszący 1/4 części w prawie użytkowania wieczystego działki nr [...] obr. [...] na okres 99 lat. Umowa ta została ujawniona w księdze wieczystej nr [...] w dniu 6 sierpnia 1996 r. Umową użytkowania wieczystego nr Rep [...] zawartą w dniu 29 listopada 1995 r. w formie aktu notarialnego przedstawiciele Zarządu Gminy Miasta oddali w użytkowanie wieczyste udział wynoszący 1/4 części w zabudowanej działce nr [...] obr. [...] oraz przenieśli własność garażu nr 4 na rzecz M. W.. Postanowienia tej umowy zostały ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 6 sierpnia 1996 r. Umową użytkowania wieczystego zawartą w dniu 29 listopada 1995 r. nr rep [...] przedstawiciele Zarządu Gminy Miasta oddali w użytkowanie wieczyste udziały w zabudowanej działce nr [...] obr. [...] oraz przenieśli udziały we własności garażu nr 1 na rzecz J. N., J.B. oraz L. D.. Postanowienia tej umowy zostały ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 6 sierpnia 1996 r. Umową użytkowania wieczystego zawartą w dniu 5 października 1995 r. nr Rep [...] przedstawiciele Zarządu Gminy Miasta oddali w użytkowanie wieczyste udział wynoszący 1/4 części w zabudowanej działce nr [...] obr. [...] oraz przenieśli własność garażu nr 3 na rzecz J. i Z. małżonków B.. Postanowienia tej umowy zostały ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 16 stycznia 1996 r. Umową sprzedaży z dnia 16 października 1997 r. nr rep [...] Z. i J. małżonkowie B. sprzedali A. W. garaż nr 3 wraz z udziałem wynoszącym 1/4 części w prawie użytkowania wieczystego działki nr [...] obr. [...]. Z odpisu księgi wieczystej nr [...] wynika, że objęta nią działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] miasto stanowiąca własność Gminy jest w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei art. 229 ustawy stanowi, że roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zatem art. 229 ustawy znosi obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (choćby niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia) stanowiąc, że roszczenie nie przysługuje w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie są już w dniu 1 stycznia 1998 r. właścicielem nieruchomości, albo też nie władają tą nieruchomością, gdy została ona sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa te zostały ujawnione w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r. Odnosząc powyższe uregulowania do ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie organ stwierdził, że działka nr [...] obr. [...], która powstała z wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] pozostaje w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej w rozumieniu przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a prawo to zostało ujawnione w księgach wieczystych przed dniem 1 stycznia 1998 r. Skoro w sprawie spełnione zostały przedstawione wyżej przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami to wnioskodawcom nie można było zwrócić przedmiotowej nieruchomości.

Od tej decyzji odwołanie złożyli M. L., A. K., K. K., G. L., J. L. oraz E. W. podnosząc, że wniosek o zwrot działki został złożony już 19 marca 1991 r., a pomimo tego organy sukcesywnie dokonywały zbycia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich w drodze umów cywilnoprawnych. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy działały w złej wierze w sposób rażący naruszając podstawowe zasady postępowania administracyjnego tj. art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 K.p.a.

Wojewoda decyzją z dnia 18 grudnia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...]. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 136 ust. 3 zd. pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Z kolei stosownie do przepisu art. 229 ustawy "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej". Należy zauważyć, iż przepis ten jest na tyle precyzyjny, że w sytuacji gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stanowisko takie wyraził m.in. w wyroku z 30 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 765/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który stwierdził, iż "zawarte w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wyłączenia możliwości dochodzenia roszczenia stanowią negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, których zaistnienie powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania. W świetle omawianego art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami objęta żądaniem zwrotu nieruchomość musi zatem być przed dniem 1 stycznia 1998 r. a) po pierwsze sprzedana lub obciążona ustanowionym na niej wieczystym użytkowaniem, b) po drugie nabywcą lub wieczystym użytkownikiem musi być osoba trzecia w rozumieniu tego przepisu, c) po trzecie prawo to (użytkowanie wieczyste), musi być ujawnione w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r. i stan ten (własność osoby trzeciej lub ujawnione w księdze wieczystej na rzecz osoby trzeciej prawo użytkowania wieczystego) musi istnieć w dniu wejścia w życie ustawy. Odnosząc powyższe do ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że działka nr [...] położona w obr. [...] jedn. ewid. [...] m., została oddana w użytkowanie wieczyste osobom trzecim i prawa te zostały ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., a stan ten istniał w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Obowiązek ten znosi jednak przepis art. 229 ustawy w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie jest w dniu 1 stycznia 1998 r. właścicielem nieruchomości albo też nie włada tą nieruchomością, gdyż oddana została ona w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej (tzn. innemu podmiotowi niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego). Ponieważ jak powyżej wskazano, w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości zachodzi obecnie sytuacja wskazana w art. 229 ustawy, należy uznać, odnosząc się również do zarzutów odwołania, iż decyzja Starosty z 21 lutego 2014 r. o odmowie zwrotu działki nr [...] na rzecz: M. L., A. K., K. K., G. L. i J. L., E. W. i J. S., jest prawidłowa, a zatem należało utrzymać ją w mocy.

Od tej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M. L. domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Starosty z dnia 21 lutego 2014 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1/ art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a,. które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w sposób wszechstronny całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, a co za tym idzie dokonanie nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, polegające na:

- braku wyjaśnienia w sposób niebudzący wątpliwości, czy umowy na mocy których Gmina oddała działkę nr [...] obr. [...] jedn. ew. [...] m. K. w użytkowanie wieczyste osób trzecich przed dniem 1.01.1998 r. zostały zawarte z naruszeniem prawa, w tym w szczególności przepisów obowiązującej w czasie ich zawarcia ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w sytuacji gdy okoliczność ta wynikała ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a tym samym braku należytych wyjaśnień, czy umowy te były ważne i wywołały zamierzone skutki prawne w postaci powstania i przeniesienia prawa użytkowania wieczystego,

- pominięciu przy czynieniu ustaleń faktycznych okoliczności, że prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] obr. [...] zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] dopiero w dacie 6.08.1996 r., tj. już po wszczęciu na wniosek I. L. postępowania administracyjnego, a także iż prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] obr. [...] zostało ustanowione przez Gminę już po wszczęciu niniejszej sprawy;

2/ art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niezawieszeniu postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy było to obligatoryjne, ponieważ rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego dotyczącego kwestii zawarcia umów o ustanowienie użytkowania wieczystego i oddania w użytkowanie wieczyste działki nr [...] obr. [...] jedn. ew. [...] z naruszeniem prawa, na skutek czego rozstrzygnięto sprawę administracyjną bez wcześniejszego wyjaśnienia przedmiotowego zagadnienia i bez podjęcia działań zmierzających do przywrócenia stanu, w którym gmina władałaby nieruchomością;

3/ art. 10 § 1 w zw. z art. 81 K.p.a. polegające na braku zawiadomienia strony przez Organ II instancji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, a w konsekwencji nieprawidłowym uznaniu okoliczności faktycznych za udowodnione, pomimo że strony zostały pozbawione prawa zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy i ustosunkowania się do niego przed wydaniem przez Wojewodę [...] decyzji;

4/ art. 11 w zw. z art. 107 § 1 i 3 K.p.a. polegające na całkowitym pominięciu w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i tok postępowania, tj. powołanego przez odwołujących się naruszenia prawa przez Gminę [...] przy zawieraniu umów o oddanie w użytkowanie wieczyste dz. nr [...] obr. [...] przez użycie

nieruchomości na cel inny niż podany w decyzji o wywłaszczeniu, pomimo że już wcześniej zostało wszczęte na wniosek I. L. postępowanie w sprawie ich zwrotu na rzecz poprzednich właścicieli, które to naruszenie stanowiło podstawę do podjęcia działań zmierzających do doprowadzenia do

stanu, w którym gmina na powrót włada podlegającą zwrotowi nieruchomością i skutkowało koniecznością zawieszenia postępowania administracyjnego na mocy art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.

5/ art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na zastosowaniu powołanego przepisu, w sytuacji gdy w świetle materiału dowodowego sprawy istniały podstawy do uznania, że umowy o oddaniu w użytkowanie wieczyste zostały wydane z naruszeniem prawa, a tym samym ustalenie istnienia przesłanki negatywnej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i wydanie rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu bez rozpoznania kwestii prejudycjalnej tj. ważności przedmiotowych umów i wywołania przez nie zamierzonych skutków prawnych w postaci powstania i przeniesienia prawa użytkowania wieczystego.

W uzasadnieniu skarżąca rozbudowała powyższe zarzuty podnosząc miedzy innymi, że organy orzekające w sprawie nie wyjaśniły w sposób niebudzący wątpliwości czy umowy na mocy których Gmina oddała działkę nr [...] obr. [...] jedn. ew. [...] m. K. w użytkowanie wieczyste osób trzecich przed dniem 1 stycznia 1998 r. zostały zawarte z naruszeniem prawa, w tym w szczególności obowiązujących w chwili ich zawarcia przepisów ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w sytuacji gdy okoliczność ta wynikała ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nieprawidłowe wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegało również na pominięciu okoliczności, że prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] obr. [...] zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] dopiero w dacie 6.08.1996 r., tj. już po wszczęciu na wniosek I. L. postępowania administracyjnego, a tym samym z pominięciem faktu, że prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] obr. [...] zostało ustanowione przez Gminę już w toku niniejszej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 9 kwietnia 2015 r., P. W., M. W. i A. W. wnieśli o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna.

W niniejszej sprawie spór dotyczy interpretacji art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2014 r., poz. 518 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "u.g.n.", który stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. (zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przedmiotowa ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Przepis art. 229 u.g.n. zawiera tzw. negatywną przesłankę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, przeszkodę w zwrocie nieruchomości, której ustalenie powinno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości, a w żadnym przypadku do umorzenia postępowania w sprawie jej zwrotu (por. T.Woś, "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", Warszawa 2007, s. 284). Ustalenie przez organ administracji istnienia przesłanki z art. 229 u.g.n. powoduje brak możliwości merytorycznego orzekania o zwrocie nieruchomości. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi. Przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości (teza nr 1, 2 do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 679/09, opub. w LEX nr 595463). W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 386/06 Sąd ten stwierdził, że jeśli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n.

Mając powyższe przepisy na uwadze wskazać należy, co trafnie zauważa organ II instancji, że zanim organ administracji publicznej przystąpi do merytorycznego rozpoznania sprawy poprzez badanie czy ziściły się materialne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, winien wyjaśnić czy spełnione zostały formalne przesłanki rozpatrzenia wniosku. Organ powinien więc najpierw zbadać na podstawie art. 136 u.g.n., czy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodzi od podmiotu w nim wymienionego, czy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości, a także czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia wskazanych w art. 229 u.g.n. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności można przejść do dalszego etapu postępowania, w którym wyjaśniany będzie cel wywłaszczenia, a następnie zbadane będą przesłanki zbędności, na podstawie art. 137 u.g.n.

W niniejszej sprawie organy po przeprowadzeniu stosownego postępowania stwierdziły, że zwrot na rzecz wnioskodawców nieruchomości stanowiącej działkę o numerze [...] obr. [...] jednostka ewidencyjna [...] miasto [...] jest niemożliwy z uwagi na fakt, iż przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. 1 stycznia 1998 r. na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zgodnie zatem z cytowanym wyżej przepisem poprzednim właścicielom przedmiotowej nieruchomości nie przysługuje roszczenie o jej zwrot. W sprawie nie ulega bowiem wątpliwości, że umowy ustanawiające prawo użytkowania wieczystego zostały zawarte przed dniem 1 stycznia 1998 r., a prawa z nich wynikające zostały ujawnione w księdze wieczystej najpóźniej w sierpniu 1996 r. Brak w przywołanej normie rozróżnienia pomiędzy poszczególnymi trybami ustanowienia prawa użytkowania wieczystego powoduje tym samym, że źródło takiego prawa (umowa cywilnoprawna, decyzja bądź nabycie z mocy prawa) pozostaje bez znaczenia dla oceny czy roszczenie o zwrot byłemu właścicielowi przysługuje czy też nie przysługuje - (por. np. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 648/08 i z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. I OSK 904/10). Nie można zatem orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na której zostało ustanowione i istnieje w czasie orzekania o jej zwrocie prawo użytkowania wieczystego. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, że grunt, który przestał być własnością gminy, jest obciążony prawem użytkowania wieczystego, co w świetle art.232 § 1 K.c. nie jest dopuszczalne. Należy przyjąć - jako generalną zasadę postępowania w takich przypadkach - że wydanie negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego jest możliwe, gdy w drodze dostępnych środków prawnych przeszkoda ta nie została usunięta (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 544/09). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II CSK 275/08 prawidłowa wykładnia art. 229 u.g.n. prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. Ratio legis art. 229 u.g.n. to stabilizacja stanu prawnego zaistniałego na nieruchomości wywłaszczonej w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. w dniu 1 stycznia 1998 r.), jako ustawy w nowy sposób normującej zasady i tryb zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, jak również zasady i tryb zbywania oraz udostępniania nieruchomości publicznych (M.Wolanin, Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, Przegląd Sądowy 2000/7-8/18).

Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie ma znaczenia, czy wniosek o dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości został złożony przed datą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, czy też po tej dacie. Nie maja racji skarżąca podnosząc, że skoro przed ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego I. L. wniósł o zwrot nieruchomości, to późniejsze ustanowienie tego prawa nie powinno być traktowane jako przeszkoda przed zwracaniem poprzednim właścicielom lub ich następcom prawnym takiej nieruchomości. Obowiązujący art. 229 u.g.n. nie uzależnia skuteczności zwrotu nieruchomości od tego, czy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło przed złożeniem wniosku o zwrot, czy też po wniesieniu takiego wniosku, a istotne jest to, czy prawo to (użytkowanie wieczyste) zostało ustanowione przed datą 1 stycznia 1998 r. W wyroku z dnia 20 października 2010 r. ( III CSK 22/10 LEX nr 852658) Sąd Najwyższy powołując się na treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wykazał, że przemawia on przeciwko uznaniu umowy o ustanowieniu użytkowania wieczystego za nieważną z racji jej zawarcia po złożeniu wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, na której ustanowiono to prawo. Za słuszne należy uznać zapatrywanie, że w tych sytuacjach, w których gmina nie ma we władaniu nieruchomości, której jest właścicielem, właściwy organ nie może bez uprzedniego rozwiązania umów użytkowania wieczystego odebrać gruntu dotychczasowemu użytkownikowi i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznał, że stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Decyzja taka w wypadku braku przesłanek do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego (stwierdzenia wygaśnięcia tego prawa) albo stwierdzenia nieważności umowy naruszałaby porządek prawny i trudna byłaby do pogodzenia z istniejącym na gruncie stanem prawnym oraz mogłaby stać się niewykonalna, co mogłoby podważyć zaufanie obywateli do prawa i Państwa oraz kolidować z zasadą praworządności.

Tym samym skoro w przedmiotowej sprawie na działce nr [...] ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] najpóźniej w sierpniu 1996 r., to taka okoliczność stanowi przesłankę uniemożliwiającą dokonanie zwrotu tej nieruchomości na rzecz następców prawnych byłych właścicieli. Przepis art. 229 u.g.n. stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości w przypadku sprzedania albo oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości przed dniem wejścia w życie ustawy z jednoczesnym ujawnieniem praw nabywcy w księdze wieczystej (L. Żukowski, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt l SA 276/99, opub. w OSP 2001, s. 5, poz. 80).

Rekapitulując należy uznać, że organy administracyjne obu instancji prawidłowo zastosowały art. 229 u.g.n., z którego jednoznacznie wynika, że "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej".

W ocenie Sądu, wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 K.p.a). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 K.p.a). Nie doszło też do naruszenia art. 11 K.p.a. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 K.p.a. w rozstrzygnięciu zawarto podstawowe jego elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Mające natomiast zastosowanie w sprawie przepisy zostały także należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.