Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SAB/Rz 228/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
659
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: zobowiązano do rozpoznania wniosku
Powołane przepisy: article: art. 149 § 1 pkt 1, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 19 ust.1, art. 7 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2042
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Karina Gniewek-Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi Z. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę w przedmiocie ujawnienia w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty I. zobowiązuje Wojewodę do rozpoznania wniosku skarżącego Z. S. z dnia [...] listopada 2013 r. w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku; II. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego Z. S. kwotę 597 zł /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest przewlekłość postępowania Wojewody w przedmiocie ujawnienia w rejestrze prowadzonym na podstawie art. 7 ust. 3 w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz.U. z 2017 r., poz. 2097; dalej: "ustawa o realizacji prawa do rekompensaty") wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty.

Z akt sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z (...) grudnia 2008 r. wystąpił do Wojewody o wydanie decyzji potwierdzającej jego prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. i W. S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – zabudowanej nieruchomości o powierzchni 17 ha, położonej obecnie w S.. W następstwie powyższego wniosku Wojewoda pismem z 19 grudnia 2012 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia podania przez przedstawienie szczegółowo wskazanych dokumentów i dowodów w terminie 6 miesięcy, informując, że po upływie powyższego terminu rozstrzygnie sprawę decyzją w oparciu o materiał zebrany w sprawie. Do akt dołączono akta sprawy prowadzonej w latach 90-tych z wniosku skarżącego, zakończonej decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego z 12 lutego 1992 r. wydaną na podstawie art. 81 ust. 1, 4 i 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 30, poz. 127 z 1991 r.), którą orzeczono, że S. i W. S. pozostawili w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. mienie nieruchome k. Lwowa. W decyzji tej wyszczególniono składniki pozostawionego mienia oraz wskazano, że "sprawę przyznania rekompensaty za ww. mienie pozostawia się do rozpoznania w odrębnym postępowaniu". W odniesieniu do powyższej decyzji w aktach sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego z (...) grudnia 2008 r. starszy specjalista Oddziału Mienia Zabużańskiego sporządził notatkę służbową, w której wskazał, że po konsultacji z Kierownikiem tego Oddziału K. S. odnośnie trybu prowadzenia postępowania potwierdzono, że decyzja z 12 lutego 1992 r. "nie spełnia warunków niezbędnych do jej ujawnienia w rejestrze, a samo postępowanie powinno być prowadzone na podstawie wniosku Z.S. z 31 grudnia 2008 r." Następnie, z uwagi na interwencję w sprawie Rzecznika Praw Obywatelskich, Wojewoda pismem z (...) listopada 2013 r. wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania żądania przez wskazanie, czy wnosi o ujawnienie w rejestrze, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...) decyzji z 12 lutego 1992 r. w trybie art. 7 ust. 3 tej ustawy, czy też o dalsze prowadzenie postępowania o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. 19 listopada 2013 r. organ skierował do Rzecznika pismo, w którym poinformował go o zobowiązaniu skarżącego do sprecyzowania wniosku. W piśmie z (...) listopada 2013 r. skarżący oświadczył, że wnosi o ujawnienie w rejestrze posiadanej decyzji z (...) lutego 1992 r. W tych okolicznościach zawiadomieniem z(...) grudnia 2013 r. Wojewoda , traktując pierwotny wniosek skarżącego z (...) grudnia 2008 r. jako wniosek o ujawnienie w rejestrze dotyczącym prawa do rekompensaty decyzji z (...) lutego 1992 r., na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty przekazał go do rozpoznania Wojewodzie , jako organowi właściwemu w sprawie ujawnienia w rejestrze. Z akt administracyjnych wynika, że zawiadomienie wraz z aktami sprawy wpłynęło do Wojewody w dniu (...) grudnia 2013 r. Wojewoda pismem z (...) stycznia 2014 r. poinformował skarżącego, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z 12 lutego 1992 r. określa majątek S. i W. S. pozostawiony w związku z wojną, ale nie określa wysokości rekompensaty. Z tych przyczyn nie jest możliwe jej ujawnienie w rejestrze ponieważ nie określono wartości nieruchomości wchodzących w skład majątku. Skarżącego poinformowano, że w celu otrzymania rekompensaty winien doprecyzować wniosek, podając właścicieli pozostawionego mienia w taki sposób, że należałoby go traktować jako wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, a nie jako niemożliwy do uwzględnienia wniosek o ujawnienie decyzji w rejestrze. W piśmie z (...) marca 2017 r. Wojewoda ponownie poinformował skarżącego o braku możliwości uwzględnienia zgłoszonego żądania z uwagi na fakt, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w nie określa wysokości rekompensaty oraz o konieczności modyfikacji zgłoszonego żądania, celem wydania decyzji potwierdzającej prawo skarżącego do rekompensaty.

(...)października 2018 r. skarżący wniósł zażalenie na przewlekłe prowadzenie sprawy do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W zażaleniu tym wskazał, że posiadana przez niego decyzja powinna zostać ujawniona w rejestrze, jeżeli natomiast organ nie znalazł do tego podstaw to powinien był powrócić do rozpatrzenia jego pierwotnego wniosku tj. wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty opisanego w art. 5 pkt 1 ustawy. Zażalenie to Minister przekazał Wojewodzie Organ ten w piśmie skierowanym do skarżącego uznał wniesione na jego działanie zażalenie za bezzasadne. Powtarzając dotychczasową argumentację organ wskazał dodatkowo, że jest związany treścią wniosku strony i nie może go dowolnie interpretować. Ponadto brak jest podstaw do przyjęcia, że wniosek skarżącego jest kompletny, gdyż brak jest dowodu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego przez "T. S". Pismem z (...) marca 2019 r. skarżący zwrócił się do Wojewody o wskazanie brakujących dokumentów, niezbędnych do rozstrzygnięcia wniosku na podstawie art. 5, art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy oraz wyjaśnienie kwestii związanej z wątpliwościami, co do posiadania obywatelstwa polskiego przez T. S.. Wyjaśnił, że dziećmi i spadkobiercami S. i W. S. byli: Z. S., E. S., R. S., P.S. i I. S., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia (...) października 1990 r. Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku. W piśmie z (...) maja 2019 r. Wojewoda powtórzył, że w celu załatwienia sprawy skarżący winien doprecyzować swój wniosek w taki sposób, aby traktować go jako wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy. Ponadto organ podał, że wniosek wymaga uzupełnienia o dowód potwierdzający posiadanie obywatelstwa polskiego przez właścicieli pozostawionego mienia oraz dowody potwierdzające posiadanie obywatelstwa polskiego przez osoby uprawnione do rekompensaty i wyjaśnił, że w piśmie z dnia (...) stycznia 2019 r. omyłkowo określił jako spadkobiercę T. S. Zdaniem organu konieczne będzie również podanie aktualnych adresów zamieszkania pozostałych osób uprawnionych do rekompensaty. Z nadesłanych do Sądu wraz ze skargą akt sprawy oraz odpowiedzi na skargę wynika, że organ nie podejmował dalszych czynności w opisanej sprawie.

W skardze skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości w działaniu organu oraz "o zobowiązanie organu do ujawnienia w rejestrze w trybie przewidzianym w art. 7 ust. 3 w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty prawa skarżącego do rekompensaty za pozostawione mienie, potwierdzonego decyzją Kierownika Urzędu Rejonowegoz 12 lutego 1992 r., względnie do załatwienia w drodze decyzji sprawy z wniosku skarżącego o potwierdzenie prawa do rekompensaty w trybie przewidzianym w art. 5, art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ww. ustawy". W uzasadnieniu wskazał, że dotychczasowy przebieg postępowania dowodzi przewlekłości organu w jego prowadzeniu. Podniósł, że wprawdzie decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego nie określa wysokości rekompensaty, jednakże w zestawieniu z operatem i opinią sporządzonymi przez biegłych sądowych w latach 90-tych, nadaje się do ujawnienia w rejestrze, w trybie przewidzianym w art. 7 ust. 3 w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy zwłaszcza, że w tamtym czasie był zapewniany przez pracowników Urzędu Rejonowego , że nie ma możliwości wskazania wysokości rekompensaty w decyzji. Skarżący wskazał, że nawet gdyby przyjąć, że organ nie znalazł podstaw do ujawnienia ww. decyzji w rejestrze to powinien był powrócić do rozpatrzenia jego pierwotnego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożonego w trybie art. 5 ust. 1 ustawy. Podniósł, że do wniosku dołączył wszelkie niezbędne dokumenty wymagane dla jego pozytywnego rozpatrzenia. Odnosząc się do wskazanych przez Wojewodę braków wniosku skarżący podniósł, że we wniosku inicjującym postępowanie wskazał z imienia i nazwiska spadkobierców, będących osobami uprawnionymi do rekompensaty. Podał, że według jego wiedzy część rodzeństwa już nie żyje, jedno przebywa za granicą, a on sam nie utrzymuje z nimi kontaktów. Brak jest zatem podstaw do nakładania na niego obowiązku ustalania adresów ich zamieszkania lub wykazania, że legitymują się obywatelstwem polskim. Skarżący podniósł, że nie ma żadnych przeszkód prawnych, aby prowadzić postępowanie zainicjowane przez jednego z potencjalnych spadkobierców, a w konsekwencji by wypłacić rekompensatę proporcjonalnie do jego udziału w spadku.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że z treści zawiadomienia Wojewody z (...) grudnia 2013 r. jasno wynika, że przekazaniu podlegał wniosek skarżącego o ujawnienie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z 12 lutego 1992 r. w rejestrze wojewódzkim w trybie art. 7 ust. 3 ustawy. Organ kilkukrotnie informował skarżącego o braku możliwości uwzględnienia wniosku oraz wskazywał jakie czynności skarżący winien podjąć w sprawie. Co istotne, odmiennie ukształtowany wniosek, tj. o prowadzenie postępowania w trybie art. 5 ust. 1 ustawy wskazywałby – z uwagi na ostatnie miejsce zamieszkania S.S. i W.S. – na Wojewodę , jako organ właściwy do jego rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 3 marca 2020 r., sygn. akt II SAB/Rz 112/19 stwierdził, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego postępowania, a także stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w pozostałym zakresie skargę oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, wyrokiem z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1639/20 wyrok uchylił w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tutejszemu Sądowi. Zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną wyroku. Wytknął także brak rozstrzygnięcia o całości żądania, w tym o żądaniu potwierdzenia w formie decyzji prawa do rekompensaty w trybie przewidzianym w art. 5 , 7 i 8 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, nie wyjaśnienie dlaczego wniosek skarżącego z dnia (...) grudnia 2008 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty przekazany Wojewodzie jako wniosek o ujawnienie w rejestrze treści decyzji z 1992 r., powinien być, zdaniem Sądu I instancji, rozpatrywany w jego pierwotnym brzmieniu i wreszcie brak odniesienia się do argumentacji organu, że nie pozostaje w bezczynności i nie prowadzi przewlekle postępowania, albowiem wniosek, który otrzymał od Wojewody Dolnośląskiego nie był wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty, lecz wnioskiem o ujawnienie w rejestrze treści decyzji z 1992 r., a ten został przez niego we właściwej formie rozpatrzony, natomiast nie był właściwy do załatwienia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Wreszcie nieprawidłowe rozstrzygnięcie w zakresie stwierdzenia, że postępowanie było prowadzone przewlekle w sytuacji gdy to rozstrzygnięcie jest zastrzeżone dla sytuacji, w której organ po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sprawę załatwił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.’’).

Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167; dalej: "p.u.s.a."). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na przewlekłe prowadzenie postępowania organów w zakresie wydawania przez nie decyzji administracyjnych, postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty, postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawanych w indywidualnych sprawach, opinii zabezpieczających i odmowy wydania opinii zabezpieczających; innych niż wskazane wyżej aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa - art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.").

W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a.: ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1639/20 uchylając poprzedni wyrok WSA w Rzeszowie, w którym Sąd stwierdził, że Wojewoda [...] dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną wyroku. Wytknął także brak rozstrzygnięcia o całości żądania, w tym o żądaniu potwierdzenia w formie decyzji prawa do rekompensaty w trybie przewidzianym w art. 5, 7 i 8 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, nie wyjaśnienie dlaczego wniosek skarżącego z dnia (...) grudnia 2008 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty przekazany Wojewodzie jako wniosek o ujawnienie w rejestrze treści decyzji z 1992 r., powinien być, zdaniem Sądu I instancji, rozpatrywany w jego pierwotnym brzmieniu i wreszcie brak odniesienia się do argumentacji organu, że nie pozostaje w bezczynności i nie prowadzi przewlekle postępowania, albowiem wniosek, który otrzymał od Wojewody nie był wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty, lecz wnioskiem o ujawnienie w rejestrze treści decyzji z 1992 r., a ten został przez niego we właściwej formie rozpatrzony, natomiast nie był właściwy do załatwienia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w sprawie zostały spełnione warunki formalne wniesienia skargi, tj. uprzednie wniesienie ponaglenia na przewlekłe prowadzenie postępowania, o którym mowa w art. 37 k.p.a.

W sprawie kwestia ta nie budziła wątpliwości. W aktach znajduje się kierowane do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zażalenie wniesione na podstawie art. 37 k.p.a. Treść a także wskazanie podstawy prawnej nie budzą wątpliwości, że wolą skarżącego było złożenie ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a.

W skardze do Sądu skarżący domaga się stwierdzenia, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania i zobowiązania organu do ujawnienia w rejestrze, w trybie przewidzianym w art. 7 ust. 3 w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzonego decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 12 lutego 1992 r., względnie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawania nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w trybie przewidzianym w art. 5, art. 7 i 8 ustawy.

Pojęcie "przewlekłość postępowania" rozumiane jest jako opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być zakończona w terminie krótszym. Przewlekłe prowadzenie postępowania ma miejsce wówczas, gdy bezczynności można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności, w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia.

Za postępowanie prowadzone przewlekle uznać należy postępowanie prowadzone w sposób nieefektowny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących że formalnie organ nie jest bezczynny. ( patrz np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 października 2019 r. IV SAB/Wr 147/19 to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sprawie skarżący wystąpił do Wojewody z wnioskiem z dnia (...) grudnia 2008 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Do wniosku dołączył decyzję Urzędu Rejonowego z dnia 12 lutego 1992 r. orzekającą o tym, że S. i W. S. pozostawili w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. wyszczególnione w decyzji mienie a także, że sprawę przyznania rekompensaty za w/w mienie pozostawiono do odrębnego postępowania. Do wniosku skarżący dołączył również postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 3 października 1990 r. o nabyciu spadku po W.S. oraz po S.S., z których wynikało, że jest jednym ze spadkobierców po zmarłych.

Wojewoda prowadząc postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, pismem z dnia (...) grudnia 2012 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku oraz podjął czynności zmierzające do potwierdzenia pozostawienia przez W.S. w związku z wojną w 1939 r. nieruchomości w miejscowości S. w byłym województwie lwowskim ich rodzaju i powierzchni. Następnie, po interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich, pismem z dnia 13 listopada 2013 r. zwrócił się do skarżącego o sprecyzowanie żądania tj. czy wnosi o ujawnienie w rejestrze, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty decyzji Urzędu Rejonowego w [....] z dnia 12 lutego 1992 r. w trybie art. 7 ust. 3, czy też o dalsze prowadzenie postępowania o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z dnia (...) listopada 2013 r. skarżący udzielił odpowiedzi wskazując, że wnosi o ujawnienie w rejestrze, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, na podstawie decyzji Urzędu Rejonowego w [...] z dnia 12 lutego 1992 r. w trybie art. 7 ust. 3 ustawy.

W związku z powyższym Wojewoda zawiadomieniem z dnia (...) grudnia 2013 r. przekazał wniosek skarżącego Wojewodzie .

W świetle powyższego, jak również w odniesieniu do wskazówek NSA wskazać należy, że przedmiotem rozpoznania Wojewody był wniosek o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty na podstawie art. 19 ust.1 w zw. z art. 7 ust. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, przekazany według właściwości za zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 2013 r.

Oceniając w tym zakresie podejmowane przez organ czynności wskazać należy, że pierwszym wystosowanym do skarżącego pismem było pismo z dnia (..) stycznia 2014 r., w którym Wojewoda , powołując się na przepisy ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, wskazał, że nie jest możliwe zrealizowanie wniosku ponieważ decyzja Urzędu Rejonowego nie określa wysokości rekompensaty. Pouczył jednocześnie, że w celu rozpoznania wniosku skarżący powinien go sprecyzować jako wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Zapewnił, że odpowiednio doprecyzowany wniosek będzie podstawą dalszego prowadzenia postępowania. Podobnej treści pisma organ wystosował (...) marca 2017 r.

W piśmie z dnia (...) listopada 2018 r. adresowanym do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w ustosunkowaniu się do złożonego przez skarżącego zażalenia na przewlekłe prowadzenie postępowania, Wojewoda uznał zażalenie za bezzasadne twierdząc, że trzykrotnie informował skarżącego o stanie sprawy i czynnościach jakie powinien podjąć, a wydłużony czas postępowania wynika z biernej postawy skarżącego.

W kolejnym piśmie z dnia (...) stycznia 2019 r. adresowanym do pełnomocnika skarżącego organ odnosząc się do zarzutu, że wobec braku podstaw do ujawnienia ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego powinien był powrócić do ro rozpatrzenia pierwotnego wniosku, wskazał że jest związany konkretną treścią wniosku, i nie może bez zgody strony modyfikować treści wniosku. Jednocześnie zaprzeczył by w aktach sprawy znajdowały się niezbędne dokumenty do rozpoznania wniosku o ujawnienie prawa do rekompensaty, wskazując na brak dowodu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego przez T.S. W piśmie z dnia (...) marca 2019 r. skarżący zwrócił się do organu o wyjaśnienie kwestii dowodu potwierdzającego obywatelstwo przez T.S., gdyż takiej osoby w rodzinie nie było, nie wymieniają jej również dołączone do akt postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Następnie pismem z dnia (...) maja 2020 r. także adresowanym do pełnomocnika skarżącego organ jeszcze raz wskazał, że w celu otrzymania rekompensaty konieczne jest w pierwszej kolejności doprecyzowanie wniosku wskazując właściciela bądź właścicieli pozostawianego mienia w taki sposób, iż należy go traktować jako wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, a nie jako wniosek o ujawnienie w rejestrze danych, których ze względu na brak określenia wysokości rekompensaty w decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia (...) lutego 1992 r. nie może być rozpatrzony.

Wojewoda twierdzi, że nie dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Wyjaśnia, że skoro dokonanie wpisu w rejestrze odbywa się w drodze czynności materialno -technicznej, to również odmowa dokonania wpisu przybiera taką formę. O zajętym stanowisku poinformował skarżącego już w pierwszym adresowanym do niego piśmie z dnia (...) stycznia 2014 r. Wobec biernej postawy skarżącego uznał sprawę za załatwioną, a skargę na przewlekłość za bezzasadną.

Sąd nie zgadza się z powyższym stanowiskiem. Zarówno forma, treść, jak i odległe terminy kierowanych do skarżącego pism zaprzeczają temu, by można było je ocenić jako czynności podejmowane efektywnie i zmierzające do załatwienia sprawy skarżącego.

Treść kierowanych do skarżącego pism pozostaje ze sobą w sprzeczności. W początkowo kierowanych do skarżącego pismach organ wyjaśniał, że brak jest podstaw do ujawnienia w rejestrze żądanych danych oraz, że skarżący powinien wystąpić z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty, do którego rozpoznania właściwy jest Wojewoda , a następnie w piśmie z dnia (...) stycznia 2019 r. wskazał, że w aktach brak jest dokumentów niezbędnych do załatwienia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Kolejnym pismem z dnia (...) maja 2019 r., wskazał na braki wniosku i wezwał do ich uzupełnienia.

Podejmowane przez organ działania były zatem opieszałe i niekonsekwentne, budziły uzasadnione wątpliwości skarżącego co do zakresu rozpoznania sprawy, jak i jej wyniku. Z jednej strony organ twierdził, że rozpoznaniu podlega wnioske o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty wskazując brak podstaw do pozytywnego rozstrzygnięcia, z drugiej zaś wzywał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Nie bez wpływu na ocenę powyższego zachowania organu pozostaje fakt, że sprawa dotyczy wniosku złożonego jeszcze w 2008 r. I choć Wojewoda nie może odpowiadać za prowadzenie postępowania przed przekazaniem mu wniosku, to jednak dysponując aktami, które zostały dołączone do odpowiedzi na skargę powinien był podjąć działania, które na tle sprawy zmierzałyby do realizacji prawa skarżącego.

Nie może przy tym zasłaniać się przekonaniem o załatwieniu sprawy, w sytuacji gdy, kolejno adresowane do skarżącego pisma, tej samej treści, w znacznym odstępie czasu świadczą o tym, że nie uznał sprawy za załatwioną, ani też bierną postawą skarżącego odnośnie, jak twierdzi, niedoprecyzowania wniosku.

Jak wynika z akt skarżący dochodząc swoich praw, zwracał się kolejnymi wnioskami, próbując uczynić zadość wezwaniom organów. Udzielane mu przez organy odpowiedzi nie były wyczerpujące, a skarżący pozostawał w niepewności co do właściwej formy realizacji przysługujących mu praw.

Począwszy od postępowania, toczącego się przed Kierownikiem Urzędu Rejonowego , który decyzją z dnia (...) lutego 1992 r. wskazał, że sprawę rekompensaty pozostawia do odrębnego postępowania, następnie kolejno kierowanymi do skarżącego pismami o braku podstawy prawnej do uczynienia zadość żądaniu, poprzez zainicjowane przed Wojewodą postępowanie z wniosku z dnia (...) grudnia 2008 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i skończywszy na postępowaniu przed Wojewodą po sprecyzowaniu przez skarżącego wniosku jako żądania ujawnienia prawa do rekompensaty w rejestrze.

W toku tego postępowania Wojewoda kierując do skarżącego pismo zobowiązujące do wyboru wniosku nie pouczył go o ewentualnych skutkach wyboru, konsekwencjach prawnych, pomimo tego, że w aktach znajdowała się notatka służbowa ( akta administracyjne -k.8) w której wskazano, że decyzja Urzędu Rejonowego z dnia (...) lutego 1992 r. nie spełnia warunków niezbędnych do jej ujawnienia w rejestrze. W opisanej sytuacji skierowane do skarżącego kolejnego wezwania o sprecyzowanie żądania, tym razem przez Wojewodę w kierunku żądania potwierdzenia prawa do rekompensaty, budzić mogło u skarżącego poważne wątpliwości.

W ocenie Sądu takie działanie organu stanowi naruszenie zasady zaufania do działania organów, a także informowania stron o przysługujących prawach i konsekwencjach prawnych podejmowanych czynności. Skarżący w takich okolicznościach miał prawo mieć wątpliwości co do prawidłowości działania organów, które kierowanymi do niego pismami uchylały się od załatwienia jego wniosku. Skoro Wojewoda już raz prowadząc postępowanie w zakresie potwierdzenia prawa do rekompensaty wezwał go o sprecyzowanie żądania czy jego wniosek dotyczy ujawnienia w rejestrze, a następnie wobec wyboru żądania przekazał go Wojewodzie , to uzasadnione były wątpliwości skarżącego co do ponownego wezwania go, tym razem przez Wojewodę , o sprecyzowanie czy jego wniosek nie dotyczy żądania o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

W świetle takich okoliczności twierdzenie, że brak działania organu usprawiedliwiała bierna postawa skarżącego, jest nieusprawiedliwione.

Organy pod pozorem podejmowanych czynności, przerzucały się wzajemnie wnioskiem, doprowadzając do sytuacji, w której pomimo sporządzenia licznych pism, sprawa nie została prawidłowo załatwiona, a skarżący nadal pozostaje w usprawiedliwionej nieświadomości co do kierunku dalszej realizacji przysługującego mu prawa.

Sąd nie zgadza się również ze stanowiskiem, że właściwą formą odmowy ujawnienia w prowadzonym przez wojewodę rejestrze, wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, jest pisemna odpowiedź organu.

Na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty:

1. wojewodowie prowadzą wojewódzkie rejestry zawierające dane dotyczące:

1) decyzji lub zaświadczeń, wydanych na podstawie niniejszej ustawy lub odrębnych przepisów, potwierdzających prawo do rekompensaty;

2) osób, którym te prawa przysługują;

3) stanu i formy realizacji tych praw.

Zgodnie z kolei z art. 7 ust. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty: osoby, które posiadają zaświadczenia lub decyzje potwierdzające prawo do rekompensaty wydane na podstawie odrębnych przepisów i nie zrealizowały prawa do rekompensaty, występują do wojewody, który wydał decyzję, lub do wojewody właściwego ze względu na siedzibę starosty, który wydał zaświadczenie lub decyzję, z wnioskiem o ujawnienie w rejestrze, o którym mowa w art. 19 ust. 1, wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty zgodnie z art. 13 ust. 1. W przypadku wyboru świadczenia pieniężnego realizowanego w formie przelewu osoba uprawniona wskazuje numer rachunku bankowego.

Przepisy te nie przewidują formy realizacji żądania. W orzecznictwie sądowym pojawiły się rozbieżności w jakiej formie organ może odmówić dokonania wpisu do rejestru, o którym mowa w art. 7 ust. 3 i art. 19 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.

I tak w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 października 2008 r., I SA/Wa 877/08, 23 lutego 2012 r., I SA/Wa 1710/11, 28 marca 2012 r., I SA/WA 2380/11 i z 1 kwietnia 2014 r., I SA/WA 1960/13 wskazano, że brak jest podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej w sprawie odmowy ujawnienia w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, podkreślając, że gwarancje prawa strony zostaną zachowane przez możliwość uruchomienia postępowania w sprawie bezczynności, bądź przewlekłości postępowania.

Odmienna wykładnia zaprezentowana została w wyroku NSA z 5 października 2010 r. I OSK 1448/08, a następnie w wyrokach WSA w Warszawie z 8 grudnia 2009 r., I SA/Wa 1156/09, 11 grudnia 2009 r., I SA/Wa 1504/09, 25 stycznia 2010 r., I SA/Wa 1932/09, 13 marca 2012 r., I SA/Wa 2451/11, 24 maja 2012 r. I SA/WA 155/12 (skarga kasacyjna oddalona została wyrokiem NSA z 1 kwietnia 2014 r., I OSK 2389/12). W części z tych wyroków wprost wskazywano, że odmowa wpisu do rejestru wybranej formy prawa do rekompensaty winna być dokonana decyzją administracyjną, w części natomiast akceptowano fakt rozstrzygnięcia w tym zakresie decyzją administracyjną, nie stwierdzając jej nieważności.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę za prawidłowy uznaje drugi z przywołanych poglądów uznając, że odmowa wpisu do rejestru o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. winna przybrać formę decyzji. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 5 października 2008 r., I OSK 1448/08, w którym NSA zwrócił uwagę, że o tym, czy dany akt administracyjny jest decyzją, przesądza nie jego nazwa, lecz charakter sprawy oraz treść przepisu będącego podstawą działania organu załatwiającego sprawę. Jeżeli ustawodawca nie określił wyraźnie, w jakiej formie prawnej sprawa powinna być załatwiona, rozstrzygające znaczenie ma charakter sprawy i treść normy, na podstawie której działa organ właściwy do jej załatwienia. Jeżeli z tej normy wynika, że w sprawie wymagane jest jednostronne rozstrzygnięcie przez organ administracji o wynikających z niej dla indywidualnego podmiotu wiążących konsekwencjach, to sprawa wymaga rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej (zob. uchwała 7 sędziów NSA z 12 października 1998 r., OPS 6/98, ONSA 1999/1/3).

W świetle ustawy z 8 lipca 2005 r. nie ulega wątpliwości, że sprawa w przedmiocie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego jest indywidualną sprawą rozstrzyganą w postępowaniu przed organem administracji publicznej. Możliwość realizacji rekompensaty jest wynikiem oceny przez właściwego wojewodę spełnienia wymagań określonych w ustawie. Konkretyzacja sytuacji prawnej wnioskodawcy w takiej sprawie obejmuje potwierdzenie przez wojewodę prawa do rekompensaty oraz określenie formy jego realizacji. Wynika to z przepisów art. 5 ust. 1-3 i art. 7 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 3 potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje w drodze decyzji. Formę decyzji ustawodawca przewidział również w przypadku odmowy potwierdzenia uprawnień (art. 7 ust. 2). Jeśli chodzi natomiast o formę realizacji ustalonego prawa do rekompensaty, to wybór jednej z przewidzianych w art. 13 ust. 1 form ustawodawca pozostawił osobom uprawnionym. Dokonany wybór formy realizacji prawa do rekompensaty ujawniany jest w rejestrze wojewódzkim prowadzonym przez wojewodów w myśl art. 19 ust. 1 i 2 ustawy. Według art. 7 ust. 3 ustawy prawo wyboru formy realizacji prawa do rekompensaty zgodnie z art. 13 ust. 1, mają także osoby, które posiadają zaświadczenia lub decyzje potwierdzające prawo do zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości na poczet ceny nabycia nieruchomości Skarbu Państwa na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów i które nie zrealizowały prawa do rekompensaty. Zgodnie z art. 7 ust. 3 wojewoda dokonuje oceny spełnienia wymogów, o jakich mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2. Pozytywna ocena następuje w drodze postanowienia ( art. 7 ust.1). W wyniku tego na decyzji lub zaświadczeniu wojewoda zamieszcza adnotację o wybranej formie realizacji prawa do rekompensaty oraz o jej wysokości (art. 7 ust. 4). Ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty w takim przypadku jest czynnością materialno-techniczną. Ustawa nie określa natomiast formy, w jakiej następuje stwierdzenie braku spełnienia wymogów ustawowych.

W wyroku z dnia 18 maja 2017 r. I OSK 2121/15 NSA słusznie wskazał, że skoro uprawnienie strony do żądania dokonania stosownego wpisu w rejestrze podlega weryfikacji w świetle art. 7 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r., to konkretyzacji normy prawnej zawartej w tym przepisie w odniesieniu do indywidualnej sytuacji strony organ administracji obowiązany jest dokonać w drodze decyzji administracyjnej w myśl art. 104 k.p.a. Jeżeli zatem, wojewoda dokonuje negatywnej oceny spełnienia wymagań określonych w art. 7 ust. 3, obowiązany jest wydać decyzję administracyjną. Odmienny pogląd prowadziłby do pozbawienia osób żądających ujawnienia w rejestrze wybranej przez nich formy realizacji rekompensaty gwarancji procesowych dla ochrony ich praw, w tym prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Sąd podkreślił przy tym, że w stosunku do osób, które uzyskały potwierdzenie uprawnienia do rekompensaty przed wejściem w życie ustawy z 8 lipca 2005 r., poprzednio obowiązujące przepisy dawały możliwość realizacji prawa zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości bez ograniczeń, jakie przewiduje aktualnie obowiązująca ustawa.

Przeprowadzone przez organ postępowanie przeczy powołanym wyżej stanowiskom Sądów, że uruchomienia postępowania w sprawie przewlekłego prowadzenia postępowania lub bezczynności organu w przypadku pisemnej odmowy ujawnienia wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, daje gwarancję ochrony przysługujących praw. W tych postępowaniach rolą Sądu jest wyłącznie kontrola podejmowanych przez organ czynności w zakresie terminowości i zasadności, a nie merytoryczna ocena podejmowanych rozstrzygnięć. Dlatego też Sąd w pełni podziela stanowisko Sądów, zgodnie, z którym właściwą formą do odmowy ujawnienia prawa do rekompensaty w rejestrze prowadzonym przez wojewodę jest decyzja administracyjna, dająca gwarancję pełnego i wyczerpującego uzasadnienia rozstrzygnięcia, podlegającego kontroli instancyjnej.

Wobec powyższego Sąd uznał za uzasadnione zobowiązanie Wojewody do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia (...)listopada 2013 r. o ujawnienie w rejestrze prowadzonym przez Wojewodę wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, co nastąpić powinno bądź przez wydanie decyzji o odmowie rejestracji wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty bądź przez dokonanie rejestracji w formie czynności materialno -technicznej, w terminie 1 miesiąca od zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem – art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z uwagi na wolę skarżącego potwierdzenia prawa do rekompensaty, organ obowiązany będzie przekazać wniosek w tym zakresie Wojewodzie

Jednocześnie Sąd stwierdza, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa świadczy brak współpracy pomiędzy organami, powodujący podejmowanie kroków, które pozostawały ze sobą we wzajemnej sprzeczności, wywołując u skarżącego słuszne przekonanie o braku woli merytorycznego rozpoznania złożonego przez niego jeszcze w grudniu 2008 r. wniosku, w tym przekazanego Wojewodzie w dniu (...) listopada 2013 r.

Za bezzasadny należało natomiast uznać wniosek skarżącego o zobowiązanie Wojewody do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty.

Jak wynika z powołanego wyżej przepisu art. 7 ust. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty właściwy do załatwienia wniosku o ujawnienie w rejestrze jest wojewoda właściwy ze względu na siedzibę starosty, który wydał decyzję. W niniejszej sprawie był nim Wojewoda Z kolei właściwy do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest odpowiednio:

1) wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy będącego właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej albo

2) wojewoda właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby będącej właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli o zaliczenie ubiegają się spadkobiercy tej osoby, albo

3) wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania jednego z wnioskodawców wskazanego przez pozostałych, jeżeli współwłaściciele nieruchomości mieszkają lub mieszkali w różnych województwach, albo

4) wojewoda właściwy ze względu na miejsce złożenia wniosku, jeżeli nie można określić właściwości zgodnie z pkt 1-3. ( art. 5 ust. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty ).

W sprawie, z uwagi na to, że o wydanie decyzji ubiegał się spadkobierca osoby będącej właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej organem właściwym jest wojewoda właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby będącej właścicielem, którym jak ustalono jest Wojewoda W związku z powyższym złożony alternatywnie wniosek o wydanie przez Wojewodę decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty uznać należy za bezzasadny.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. poz. 1800).