Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1976/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 6 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 6, § 19 pkt 6, § 20 ust. 3 pkt. 1, art. 20 ust. 1 i 21 ust. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2007 nr 200 poz 1443
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na  lata 2007-2013

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 166/15 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. M. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 24 kwietnia 2015 r. w sprawie sygn. akt V SA/Wa 166/15 Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR lub organ odwoławczy) z [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowanych z programu "ułatwianie startu młodym rolnikom". Wyrok ten Sąd I instancji oparł

na następujących ustaleniach:

P.M. (dalej: skarżący) [...] czerwca 2011 r. złożył w Pomorskim Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Do wniosku dołączył między innymi pisemne oświadczenie, zgodnie z którym zobowiązał się do uzupełnienia wykształcenia

w ciągu trzech lat od dnia doręczenia decyzji przyznającej pomoc (podejmując naukę na kursie zawodowym, w celu uzyskania tytułu kwalifikacyjnego - rolnik) oraz zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik, od dnia 5 lipca 2007 r. W dniu [...] grudnia 2010 r., Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu wnioskowanej pomocy finansowej w wysokości

75 000 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków, doręczoną [...] grudnia 2010 r.

W pouczeniu zawartym w tej decyzji zawarto między innymi zobowiązanie do dostarczenia dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenie decyzji o przyznaniu pomocy. Pomoc została wypłacona. W dniu [...] lipca 2012 r. P.M. złożył w Pomorskim Oddziale Regionalnym ARiMR kolejne zaświadczenie z KRUS (datowane na dzień [...] lipca 2012 r.) o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, w tym w okresie od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] maja 2011 r. - jako domownik oraz od dnia [...] maja 2011 r. - jako rolnik.

W odpowiedzi na wezwanie Dyrektora ARiMR [...] lutego 2014 r. skarżący złożył w Pomorskim Oddziale Regionalnym ARiMR świadectwo ukończenia szkoły policealnej dla dorosłych wystawione [...] lutego 2014 r., zgodnie z którym uzyskał zawód technika rolnika w Zespole Szkół Inżynierii Środowiska przy Centrum Kształcenia Ustawicznego w G..

Dyrektor ARiMR uznał, że P.M. nie wypełnił obowiązku uzupełnienia wykształcenia w ciągu trzech lat od dnia doręczenia decyzji

o przyznaniu pomocy i pismem z dnia [...] marca 2014 r. poinformował go

o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności w wysokości 100 % wypłaconej kwoty pomocy.

[...] marca 2014 r. skarżący złożył w Pomorskim Oddziale Regionalnym ARiMR pismo nazwane "odwołaniem od decyzji z dnia [...] marca 2014 r.", w którym opóźnienie ukończenia szkoły uzasadnił chorobą. Dyrektor ARiMR ustalił, że szkoła, do której uczęszczał skarżący, została zlikwidowana z dniem [...] sierpnia 2013 r.

W związku z tym zwrócił się do skarżącego o złożenie dodatkowych wyjaśnień informując równocześnie o przewidzianych prawem okolicznościach i dokumentach pozwalających uzasadnić wydłużenie terminu na uzupełnienie wykształcenia.

W dniu [...] kwietnia 2014 r. (data stempla pocztowego), do Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęło pismo z dnia [...] sierpnia 2013 r. oznaczone pieczątką "Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego nr [...]", w którym została wyrażona zgoda na przesunięcie skarżącemu terminu zaliczenia egzaminów końcowych do dnia [...] lutego 2014 r. W toku postępowania Dyrektor ARiMR ustalił,

że świadectwo ukończenia szkoły policealnej dla dorosłych, złożone przez skarżącego nie zostało wystawione przez szkołę widniejąca na nim jako wystawca świadectwa. Pismem z dnia [...] maja 2014 r. P.M. zwrócił się do organu z prośbą o wycofanie dokumentów złożonych po dniu [...] lutego 2014 r.

[...] maja 2014 r. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 75 000 zł.

W uzasadnieniu stwierdzono niespełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia

w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, do czego strona zobowiązała się na etapie składania wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

P.M. złożył odwołanie od decyzji z dnia [...] maja 2014 r.,

do którego dołączył zaświadczenie z KRUS datowane na dzień [...] czerwca 2014 r., znak: [...], o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników

ze wskazaniem okresów podlegania ubezpieczeniu jako domownik na przestrzeni lat 1999-2011. Zgodnie z tym zaświadczeniem, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy P.M. był ubezpieczony w KRUS jako domownik przez okres 7 lat 10 miesięcy i 67 dni.

Pismem z dnia [...] lipca 2014 r., Prezes ARiMR wystosował do Dyrektora Biura Ubezpieczeń KRUS prośbę o udzielenie informacji o okresach podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik, ze względu na stwierdzone różnice pomiędzy informacjami zawartymi w zaświadczeniu z KRUS datowanym na dzień [...] czerwca 2014 r. oraz we wcześniej złożonych w Pomorskim Oddziale Regionalnym ARiMR zaświadczeniach datowanych na dzień [...] sierpnia 2010 r., dzień [...] maja 2011 r. oraz dzień [...] lipca 2012 r. Dyrektor Biura Ubezpieczeń KRUS udzielił odpowiedzi potwierdzając informacje zawarte

w zaświadczeniu z dnia [...] czerwca 2014 r. i wyjaśnił, iż w dniu [...] maja 2014 r. P.M. przedstawił nieznane wcześniej dowody wskazujące

na wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców we wcześniejszych okresach.

Decyzją z [...] października 2014 r. nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał w szczególności na § 6 ust. 3 oraz § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r.

w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 200 poz. 1443

ze zmianami, dalej: rozporządzenie wykonawcze), zgodnie z którym osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się ona do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Ponadto na podstawie § 19 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego beneficjent powinien przedłożyć w ARiMR dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Z § 20 ust. 3 pkt. 1 rozporządzenia wykonawczego wynika natomiast, iż w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 1, pkt 1a, pkt 3 lit. b, pkt 5, pkt 6, pkt 7 lub pkt 8 - zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy. Organ wskazał, że decyzja o przyznaniu pomocy została doręczona Stronie w dniu [...] grudnia 2010 r. a zatem termin do uzupełnienia wykształcenia upłynął w dniu [...] grudnia 2013 r. natomiast termin na złożenie stosownego dokumentu - w dniu [...] lutego 2014 r. Skarżący złożył świadectwo ukończenia szkoły policealnej dla dorosłych, wystawione w dniu [...] lutego 2014 r.. Prezes ARiMR przywołał ustalenia dokonane przez Dyrektora ARiMR w drodze weryfikacji dokumentów w Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego nr [...] w G. pismo (z dnia [...] maja 2014 r., znak: [...]), że zarówno świadectwo ukończenia szkoły policealnej dla dorosłych z dnia [...] lutego 2014 r. jak

i zgoda na przesunięcie Stronie terminu zaliczenia egzaminów końcowych - tj. pismo oznaczone pieczątką "Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego nr [...]" datowane na dzień [...] sierpnia 2013 r. - nie zostały wystawione przez tę szkołę. Niewiarygodność złożonych dokumentów potwierdził sam skarżący wnosząc o ich wycofanie z akt - po ujawnieniu przez organ fałszerstwa.

Tym samym skarżący nie potwierdził uzupełnienia wykształcenia w okresie [...] lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", do czego zobowiązał się w oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2010 r. o sposobie uzupełnienia wykształcenia złożonym wraz z wnioskiem

o przyznaniu pomocy a zatem nie dopełnił warunku wskazanego w przepisie § 18 ust. 1 pkt 6 oraz § 19 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego.

Odnosząc się do złożonego przez Przemysława Mulawę zaświadczenia KRUS z dnia [...] czerwca 2014 r. Prezes ARiMR wskazującego na objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników w okresach od 1999 do 2006 roku, stwierdził, iż w przypadku posiadania 5-letniego stażu pracy w rolnictwie już w momencie składania wniosku

o przyznanie pomocy (jak wynika z zaświadczenia z KRUS z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...]), P.M. nie byłby obowiązany

do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia mu decyzji

o przyznaniu pomocy, spełniałby już bowiem warunki związane z posiadanymi kwalifikacjami zawodowymi. Organ podkreślił, iż P.M. ubezpieczył się "wstecznie", tj. w dniu [...] maja 2014 r. złożył w KRUS nowe dowody, w następstwie ujawnienia niewiarygodności złożonych przez niego dokumentów potwierdzających uzupełnienie wykształcenia. Zgodnie z decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] czerwca 2014 r. P.M. został zobowiązany samodzielnie opłacić składki na ubezpieczenie społeczne rolników w zakresie nowo zgłoszonych okresów składkowych, wraz z odsetkami za zwłokę, w ciągu 14 dni od dnia otrzymania wymienionej decyzji. Prezes ARiMR podkreślił, że decyzja Prezesa KRUS została wydana po upływie wszelkich terminów na składanie wyjaśnień przez skarżącego

i po wydaniu decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W związku z powyższym,

w ocenie organu odwoławczego, przedstawione wraz z odwołaniem zaświadczenie

z KRUS z dnia [...] czerwca 2014 r. nie może być brane pod uwagę jako argument

w sprawie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie skarżący zarzucił decyzji Prezesa ARiMR naruszenie:

1. art. 6, 8, 80, 104 § 1 i 2, 138, 140 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 20 ust. 1 i 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich – poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, brak uwzględnienia zmian jakie zaszły w stanie faktycznym i prawnym po wydaniu decyzji przez organ I instancji, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji a także brak wskazania w treści decyzji Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji z dnia [...] grudnia 2010 r. zastrzeżenia o konieczności dopełnienia warunku uzupełnienia wykształcenia i wskazanie tego warunku jedynie w pouczeniu;

2. § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d, § 6 ust. 1 pkt 4, § 6 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego – poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi Skarżący akcentował bezsporne spełnienie warunków z § 6 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" wobec posiadania wykształcenia zawodowego innego niż rolnicze i posiadania co najmniej 5 – letniego stażu pracy w rolnictwie. Powoływał złożone do akt administracyjnych przy odwołaniu od decyzji I instancji zaświadczenie KRUS z dnia [...] czerwca 2014 r. Zdaniem Skarżącego organ odwoławczy winien uwzględnić zmiany stanu faktycznego, jakie zaszły w sprawie w okresie pomiędzy wydaniem decyzji I i II instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził,

że stan faktyczny sprawy został przez organy ustalony prawidłowo w toku postępowania administracyjnego prowadzonego zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz specyfiką wynikającą z art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Wskazał na § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", zgodnie z którym pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem jest przyznawana osobie fizycznej, która posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe, to jest odpowiednie wykształcenie rolnicze lub co najmniej 5-letni staż pracy w rolnictwie. § 6 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego stanowi,

iż osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych, o których mowa wyżej może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.

Sąd I instancji za prawidłowe uznał ustalenie, że wbrew obecnemu stanowisku skarżącego, w dniu składania wniosku o pomoc, t.j. [...] sierpnia 2010 r. nie posiadał odpowiednich kwalifikacji zawodowych w rozumieniu przytoczonych przepisów, gdyż nieracjonalne byłoby nieujawnienie posiadanego wymaganego stażu pracy w rolnictwie i podjęcie zobowiązania do uzupełnienia wykształcenia

w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, zwłaszcza gdy nauka przychodzi z trudnością, co wynika ze świadectwa szkoły zawodowej

i co przełożyło się na przedłożenie sfałszowanego świadectwa ukończenia szkoły policealnej dla dorosłych. Za niemający znaczenia dla sprawy Sąd i instancji uznał zarzut nieprawidłowej formy powiadomienia skarżącego o konieczności dopełnienia warunku uzupełnienia wykształcenia w pouczeniu decyzji przyznającej pomoc.

W ocenie sądu I instancji budzą wątpliwość, co do ich wiarygodności, dokumenty przedstawione w dniu [...] maja 2014 r. KRUS-owi a dotyczące wykonywania pracy

w gospodarstwie rodziców we wcześniejszych okresach. Niezależnie jednak

od oceny ich wiarygodności Sąd I instancji wskazał, iż zasadą jest, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem jest przyznawana osobie fizycznej, która posiada już odpowiednie kwalifikacje zawodowe a wyjątkiem możliwość ich uzyskania (w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy) i wykazania (60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy) w późniejszym terminie. To

na moment składania wniosku o pomoc rolnik deklaruje posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych lub też przy ich braku podejmuje zobowiązanie

do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji

o przyznaniu pomocy. Z tej drugiej możliwości skorzystał Skarżący składając w dniu [...] sierpnia 2010 r. właściwe oświadczenie o zobowiązaniu do uzupełnienia wykształcenia.

W konsekwencji Sąd I instancji uznał za prawidłowe nie uwzględnienie przez organ danych z zaświadczenia KRUS z dnia [...] czerwca 2014 r. przy rozpoznawaniu odwołania. Stwierdził też, że zmiana podstawy faktycznej i prawnej wniosku

na etapie postępowania odwoławczego nie jest dopuszczalna.

Skarżący reprezentowany przez adwokata zaskarżył skargą kasacyjną omówiony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia w całości tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie w całości decyzji Prezesa ARiMR nr 2/14 z 31 października 2014 r. oraz decyzji Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] maja 014 r. Wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postepowania. Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zmianami, dalej: p.p.s.a.

Podnosząc zarzut naruszenia przepisów postepowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy autor skargi zarzucił:

1) naruszenie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zmianami, dalej: p.u.s.a.) oraz art. 151 i art. 145 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 6 K.p.a., art. 15 K.p.a, art. 78 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 136 K.p.a., art. 138 K.p.a., art. 140 K.p.a, art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich z dnia 7 marca 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 64 poz. 427 ze zmianami, dalej; ustawa w.r.o.w.) przez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa ARiMR, mimo że decyzja ta nie rozstrzygała sprawy co do istoty i była wydana niezgodnie z art. 6 K.p.a., art. 15 K.p.a, art. 78 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 136 K.p.a., art. 138 K.p.a., art. 140 K.p.a, art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy w.r.o.w., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem wobec zgłoszenia w toku postępowania odwoławczego wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentu urzędowego to jest decyzji Prezesa KRUS z 10 czerwca 2014 r., organ odwoławczy miał obowiązek przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, powinien dokonać powtórnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, wydać decyzję na podstawie całokształtu materiału dowodowego i jego prawidłowej oceny, na podstawie stanu faktycznego sprawy istniejącego

w dniu wydania decyzji, z uwzględnieniem zmiany w stanie faktycznym

i prawnym sprawy, jakie zaszły po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji;

2) naruszenie art. 1 § 1 p.u.s.a., art. 3 § 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne niezastosowanie, które to uchybienie miało istotny wpływ

na treść zaskarżonego wyroki wobec przekroczenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zakresu i kryterium kontroli działalności administracji publicznej poprzez czynienie własnych ustaleń i dokonywanie własnej oceny dowodów (odmiennej niż organ administracyjny), w tym zwłaszcza w przedmiocie wiarygodności ostatecznej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS z [...] czerwca 2014 r.;

3) naruszenie art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku niespełniającego ustawowych wymogów, zwłaszcza wobec ogólnikowego odniesienia się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów i kwestii, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, albowiem legalna kontrola działań organów administracyjnych nie została przeprowadzona w sposób prawidłowy przez sad I instancji;

4) naruszenie art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a., art. 3 § 1 i art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8, art. 104 § 1 i 2 K.p.a., art. 20 ust. 1 ustawy w.r.o.w. przez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa ARiMR mimo, że została wydana z naruszeniem art. 8 K.p.a., art. 104 § 1 i § 2 K.p.a, art. 20 ust. 1 ustawy w.r.o.w. ze względu na brak wskazania w treści decyzji Dyrektora Pomorskiego Oddziału ARiMR o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej o zastrzeżeniu dopełnienia warunku uzupełnienia wykształcenia, a jedynie błędne ujęcie w pouczeniu.

W skardze kasacyjnej zarzucono też naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest

1) art. 36 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403) poprzez błędną wykładnie polegająca na uznaniu, iż skutek prawny decyzji wydanej w sprawach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników powstaje z momentem wydania przedmiotowej decyzji, podczas gdy ta decyzja deklaratoryjna ustala stwierdzenie istnienia i zakresu podlegania ubezpieczeniu, który powstał wcześniej z mocy przepisów prawnych, a tym samym skutki prawne w tego typu sytuacjach powstają ex tunc, jako skutki ziszczenia się określonych w przepisach prawa warunków,

a nie ex nunc jako skutki prawne decyzji deklaratoryjnej, co skutkowało błędnym przyjęciem przez sąd I instancji, iż skarżący w dniu składania wniosku o pomoc nie posiadał odpowiednich kwalifikacji zawodowych sprecyzowanych w § 12 ust. 1 pkt 1 lit d, § 6 ust. 1 pkt 4 i § 6 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, pomimo tego, iż decyzja Prezesa KRUS

z 10 czerwca 2014 r. potwierdza spełnienie tych kryteriów przez skarżącego;

2) § 2 pkt 1 lit. d, § 6 ust. 1 pkt 4, § 6 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów wobec spełnienia przez skarżącego wskazanych w nich przesłanek;

3) § 6 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zauważyć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak

z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przy tym, jak wynika z art. 176 p.p.s.a. w skardze kasacyjnej winno być zawarte, między innymi, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, zaś - stosownie do art. 174 p.p.s.a. - podstawami, na których skarga kasacyjna może być oparta, są: 1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2/ naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut błędnej wykładni prawa materialnego winien być uzasadniony przez wskazanie, w kontekście przedstawionego przez sąd rozumienia danego przepisu, dlaczego taka jego wykładnia jest wadliwa i jaka jest jego prawidłowa interpretacja. Uzasadniając z kolei zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego należy wykazać, że ustalony w sprawie (przyjęty przez sąd) stan sprawy odpowiada hipotezie normy prawnej, jeżeli sąd bezzasadnie uznał, że dany przepis nie miał zastosowania lub - jeżeli zarzut dotyczy zastosowania przepisu –

że stan faktyczny przyjęty przez sąd nie wyczerpuje hipotezy normy prawnej. Gdy natomiast podstawą skargi kasacyjnej jest naruszenie przepisów postępowania należy w uzasadnieniu wyjaśnić, jaki konkretnie przepis i w jaki dokładnie sposób został przez sąd naruszony oraz wykazać, że uchybienie to mogło mieć taki wpływ na wynik sprawy, że gdyby go nie popełniono, to rozstrzygnięcie mogłoby być inne.

Wobec nie stwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni i zastosowania wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego jak i prawidłowości zastosowania przepisów postępowania.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Mimo obszerności zarzutów w tym zakresie, w istocie sprowadzają się one do dwóch kwestii: nieuwzględnienia decyzji Prezesa KRUS

z [...] czerwca 2014 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznym rolników w sposób, jakiego oczekiwałby skarżący, oraz braku wskazania w decyzji Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] grudnia 2010 r. o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej zastrzeżenia dopełnienia warunku uzupełnienia wykształcenia.

Zarzuty te są nieuzasadnione. Sąd I instancji za prawidłowe uznał ustalenia faktyczne dokonane przez organ dotyczące tego, że w dniu składania wniosku

o płatność, to jest [...] sierpnia 2010 r. skarżący, wbrew swojemu późniejszemu stanowisku zajętemu na etapie złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności, nie posiadał odpowiednich kwalifikacji zawodowych określonych w § 2 ust. 1 pkt 1 lit d i § 6 ust. 4 pk1 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego. Ani ocena Sądu I instancji ani ocena dokonana przez Prezesa ARiMR nie pomijała przy tym dowodów w postaci decyzji Prezesa KRUS z [...] czerwca 2014 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznym rolników ani odpowiadającego jej treści zaświadczenia KRUS z 16 czerwca 2014 r. Był to jedyny materiał dowodowy dostarczony przez skarżącego w postępowaniu odwoławczym, dlatego nie można dostrzec naruszenia obowiązku przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego i powtórnej oceny na podstawie całego materiału dowodowego. Podniesiony w skardze zarzut, iż zaskarżona decyzja nie rozstrzygała sprawy co do istoty, jest całkowicie nietrafny. Istotą zaskarżonej decyzji było rozpatrzenie odwołania od decyzji organu I instancji ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, i w tym zakresie w tej decyzji orzeczono. Stąd nieuzasadnione są podniesione w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Chybiony jest też zarzut czynienia przez Sąd I instancji własnych ustaleń

i dokonywanie własnej oceny dowodów. Zasadniczym i jedynym spornym w sprawie zagadnieniem było to, czy skarżący w dniu składania wniosku o pomoc, to jest [...] sierpnia 2010 r. posiadał odpowiednie kwalifikacje zawodowe. W tym zakresie Sąd I instancji za prawidłowe uznał ustalenia organu. Należy przy tym zauważyć, że choć zgodnie z art. 76 § 1 dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co w nich urzędowo stwierdzone, to jednak mogą być przedmiotem oceny tak jak

i inne dowody w postępowaniu prowadzonym przez inne organy. I do takiej waśnie oceny doszło w konfrontacji z dowodami przeciwnymi, w tym również zaświadczeniem KRUS o odmiennej treści przedstawionym z wnioskiem

o przyznanie płatności.

Za zgodne z wymogami art. 141 § 4 p.p.s.a należało uznać uzasadnienie wyroku Sądu I instancji. Został w nim jasno przedstawiony stan faktyczny sprowadzający się do niewykazania przez skarżącego uzupełnienia wykształcenia oraz przedstawienia na etapie postępowania odwoławczego decyzji KRUS

o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników o treści odmiennej niż przedstawiona przez skarżącego sytuacja w dacie ubiegania się o płatność, wystarczająco też odniósł się Sąd I instancji do zarzutów skargi. Argumentacja Sądu została przy tym oparta na wskazanych w uzasadnieniu przepisach, w szczególności § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d, § 6 ust. 1 pkt 4 i § 6 ust. 4 pkt 1 i 2 oraz § 6 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Obszerność zarzutów skargi i ich uzasadnienia nie zobowiązują sądu do równie obszernego odniesienia się do argumentacji podnoszonej w skardze. Wystarczające jest odniesienie się do istoty podnoszonych zarzutów. Zatem zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. należało uznać za nieuzasadniony.

Nieuzasadniony jest też zarzut związany z nieuwzględnieniem w decyzji Dyrektora Pomorskiego Oddziału ARiMR przyznającej płatność zastrzeżenia

o dopełnieniu warunku wykształcenia, a jedynie ujęcie tego w pouczeniu. Sąd I instancji trafnie uznał, że okoliczność ta była bez znaczenia dla sprawy, bo skarżący miał pełną świadomość podjętego w tym zakresie zobowiązania. Decyzja Pomorskiego Oddziału ARiMR Prezesa ARiMR spełniała wymogi art. 104 K.p.a. i art. 20 ust. 1 ustawy w.r.o.w. przyznając płatność zgodnie z wnioskiem, co było jej istotą. Kwestia konieczności uzupełnienia wykształcenia, wynikająca z przepisów prawa była dostatecznie znana skarżącemu. Zgodnie z przepisami rozporządzenia wykonawczego (§ 15 ust. 4) decyzja, o przyznaniu pomocy zawiera pouczenie

o konieczności spełnienia warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, i przedłożenia dokumentów, o których mowa w § 19. A więc organ przyznający płatność postąpił zgodnie z dyspozycja tego przepisu.

Również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie zasługiwały na uwzględnienie.

Pierwszy z zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego dotyczący naruszenia art. 36 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników jest całkowicie nietrafiony, gdyż przepis ten nie stanowił podstawy wydania zaskarżonej decyzji. Przepis ten dotyczy kompetencji Prezesa KRUS w zakresie orzekania m.in. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Prezes ARiMR

i Sąd I instancji nie próbowały tego organu w tych kompetencjach zastępować, orzekały tylko w granicach swych uprawnień o niewywiązania się przez skarżącego

z obowiązku uzupełnienia wykształcenia przyjętego przezeń w związku z ubieganiem się o przedmiotową płatność. Organ, a później Sąd I instancji, miały przy tym prawo dokonywać innej niż Prezes ZUS oceny materiału dowodowego zebranego

w sprawie co do tego, czy skarżący w chwili występowania z wnioskiem spełniał warunki określone w § 6 ust 1 pkt 4 i § 6 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

Ostatnie dwa zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego dotyczące niewłaściwego zastosowania § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d, § 6 ust. 1 pkt 4, § 6 ust.4 pkt 1 i § 6 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego również pozbawione są usprawiedliwionych podstaw. Zarzuty te oparte są w istocie na tym, że w ocenie skarżącego decyzja Prezesa KRUS z [...] czerwca 2014 r. stwierdzająca podleganie ubezpieczeniu społecznemu w sposób odmienny od tego, jak to przedstawiał skarżący występując

o płatność, zwalnia go z konieczności uzupełnienia wykształcenia, na co zgodził się składając wniosek o płatność w 2010 r., a tym samym z konieczności zwrotu płatności na skutek niewypełnienia tego zobowiązania. Sąd I instancji nie naruszył tych przepisów. Trafnie uznał, akceptując stanowisko organu, że to rolnik na moment składania wniosku o pomoc deklaruje posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych lub też ich brak podejmując zobowiązanie do uzupełnienia wykształcenia. Z tej drugiej możliwości skarżący skorzystał, przyznając tym samym, że stosownych kwalifikacji nie posiadał. Stanowiło to spełnienie warunku uzyskania płatności określonego w § 6 ust. 3 rozporządzenia, w zw. z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, a nie określonych w § 6 ust. 1 pkt 4 lub § 6 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia. Konsekwencją niespełnienia tego właśnie warunku było powstanie obowiązku zwrotu płatności na podstawie § 20 ust. 1 rozporządzenia,

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut wskazany w skardze kasacyjnej za pozbawione usprawiedliwionych podstaw.

Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit c, w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a i § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.), gdyż organ na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym był reprezentowany przez radcę prawnego.