Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1939/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-01-31 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. Z. (Z.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] r. skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków.

Żądanie to uzasadniła brakiem środków finansowych z działalności gospodarczej. W wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiła bowiem blokada kont bankowych firmy, która uniemożliwia jej bieżący zakup paliw oraz akcesorii do handlu. Ponadto spowodowała zaległości w płatnościach wobec dostawców, jako że zajęto kwotę [...] zł. Tym samym w okresie od stycznia do września 2013 r. skarżąca nie osiągnęła żadnego dochodu tylko stratę w wysokości [...] zł.

Jednocześnie w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że z mężem pozostaje w faktycznej separacji, mimo że nie posiada stosownego orzeczenia wydanego w tym przedmiocie. Co więcej nie może doprowadzić do zbycia części wspólnego majątku - jakim jest Stacja Paliw o pow. zabudowy ok. [...] m2 na działce o pow. [...] ha - ponieważ został on zabezpieczony protokołami zajęcia ruchomości przez Izbę Celną na poczet zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego. Podobnie środki uzyskane ze sprzedaży samochodów do transportu paliw na podstawie dokonanej wyceny zostały przekazane na poczet dokonywanych zajęć. Innych składników majątku w postaci oszczędności (lokat, akcji bądź obligacji), a także przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro nie posiada.

Jako uzupełnienie wskazanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano odpisy następujących dokumentów źródłowych:

- zaświadczenie o zameldowaniu pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania męża skarżącej oraz jej córki;

- rachunki ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków, które obejmowały opłaty za energię elektryczną ([...] i [...] zł), telefon ([...] zł) oraz opał ([...] zł);

- umowę darowizny z dnia [...] r., na mocy której skarżąca wraz z mężem darowała córce nieruchomość o pow. [...] ha;

- wydruki księgi handlowej prowadzonej dla Stacji Paliw "A" wraz z wyciągami z rachunków bankowych za okres od września do listopada 2013 r.;

- raport kasowy za grudzień 2013 r.;

- deklaracje VAT-7, gdzie w ramach prowadzonej działalności zadeklarowano następujące podstawy opodatkowania: [...] zł (czerwiec), [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) [...] zł (wrzesień), [...] zł (październik), [...] zł (listopad);

- ewidencję środków trwałych firmy;

- protokoły zajęcia ruchomości z [...] r. i [...] r. wraz z wystawionymi w dniu [...] r. tytułami wykonawczymi;

- zaświadczenia o zajęciu rachunków bankowych z [...] r. i [...] r.;

- zeznanie podatkowe za 2012 r., gdzie skarżąca zadeklarowała przychód z tytułu prowadzonej działalności w kwocie [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości [...] zł przyniósł jej stratę rzędu [...] zł;

- zeznanie podatkowe męża za 2012 r., gdzie zadeklarowany przychód z najmu lub dzierżawy wynosił [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania rzędu [...] zł przyniósł dochód w kwocie [...] zł.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Oznacza to, że instytucja zwolnienia z kosztów sądowych może być stosowana jedynie do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić bowiem należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Zatem powinno mieć ono miejsce tylko w przypadkach, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt I OZ 1146/09, Lex nr 579280). Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Analiza stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawcy dokonana w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów źródłowych, prowadzi do wniosku, że ta powinna w nich partycypować. Nie sposób bowiem pominąć faktu, że skarżąca, mimo egzekucji i blokady kont bankowych, prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, w ramach której deklarowana w okresie ostatnich sześciu miesięcy, dla celów podatku VAT, podstawa opodatkowania wynosiła: [...] zł (czerwiec), [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) [...] zł (wrzesień), [...] zł (październik) oraz [...] zł (listopad). Tym samym twierdzenie, że skarżąca poniosła stratę rzędu [...] zł nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Ta nie jest bowiem spowodowana nierentownością firmy tylko wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Podobne spostrzeżenia nasuwają się w odniesieniu do wykazanej za ubiegły rok podatkowy straty rzędu [...] zł, jako że uzyskany za ten okres przychód wynosił [...] zł, natomiast koszty jego uzyskania obejmowały kwotę [...] zł. W ocenie rozpoznającego wniosek nic nie stoi na przeszkodzie aby w ramach wspomnianych kosztów przyjmujących dużo wyższe wartości znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, że skarżąca nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jej sytuacja materialna była na tyle trudna, że uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Wprawdzie do posiadanych przez skarżącą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej rachunków bankowych skierowana jest egzekucja, niemniej jednak okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że zgodnie z art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Stąd wskazane wyżej okoliczności, choć niewątpliwie dotkliwe dla strony, nie mogły zostać uwzględnione. Tym bardziej, że skarżąca posiada jeszcze rachunek bieżący o innym numerze niż konta zablokowane, gdzie na dzień [...] r. wolne środki, którymi mogła swobodnie dysponować wynosiły [...] zł, podczas gdy w kasie na dzień [...] r. zgromadzone środki wynosiły [...] zł.

Brak zatem było podstaw do uznania jakoby skarżąca była osobą ubogą, która nie jest w stanie ponieść obciążeń związanych z kosztami zainicjowanego postępowania, skoro jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych prowadzi ona działalność gospodarczą na znaczną skalę, w której nie posiada żadnych zaległości w opłacaniu składek i podatków (vide: zaświadczenia ZUS Oddział w C. z [...] r. oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z [...] r. – k-44). Co więcej na ocenę jej sytuacji finansowej wpływa również to, że pozostaje w związku małżeńskim z W. Z. Wprawdzie małżonkowie pozostają w faktycznej separacji, niemniej jednak okoliczność, że nadal wspólnie zamieszkują i zarządzają wspólnym majątkiem w postaci Stacji Paliw ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693). Dlatego też okoliczność, że mąż skarżącej w 2012 r. zadeklarował przychód z najmu lub dzierżawy w wysokości [...] zł, ma istotne znaczenie w sprawie, jako że nie można tracić z pola widzenia faktu, że figuruje on jeszcze na rachunku bankowym Stacji Paliw, na który wpłaca znaczne kwoty pieniężne (vide: wydruki z rachunku bieżącego za okres od września do listopada 2013 r.).

Nie bez znaczenia jest ponadto wynikająca z aktu notarialnego z dnia [...] r. okoliczność, że nieruchomość położona przy ul. [...] [...] w K. została darowana przez skarżącą i jej męża ich córce P. Z. Zgodnie bowiem z art. 897 Kodeksu cywilnego w przypadku, gdy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Z uwagi jednak na fakt, że skarżąca nie wykazała dochodów oraz stanu majątkowego swojej córki, która jak wynika z zaświadczenia Urzędu Gminy zameldowana jest pod tym samym adresem, jej wniosek jako niekompletny również i z tego powodu nie zasługiwał na uwzględnienie nawet w części.

Przyjąć zatem należało, że L. Z. nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Nie można bowiem zapominać, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca, dlatego też przewidziana w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. instytucja prawa pomocy nie znalazła w niej zastosowania. Nie może ona przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628).

W świetle powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.