Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 4182/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie A. WSA Andrzej Kołodziej, NSA del. Małgorzata Jaśkowska (spr.), Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2004 r. przy udziale Rzecznika Praw Obywatelskich sprawy ze skargi A. K. 1. na zaświadczenie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie braku statusu osoby pokrzywdzonej 2. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego status osoby pokrzywdzonej 1. odrzuca skargę w zakresie ustalonym w pkt 1 2. w pozostałym zakresie skargę oddala


UZASADNIENIE

Stan faktyczny przedstawiał się następująco. A. K. zwrócił się w dniu 14 lutego 2001 r. do Instytutu Pamięci Narodowej z wnioskiem o udostępnienie mu jako pokrzywdzonemu dokumentów na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.).

W wyniku przeszukiwań przeprowadzonych w zasobie archiwalnym Instytutu ustalono, że nazwisko wnioskodawcy figuruje jedynie w kartotece paszportowej i w zasobie Instytutu znajdują się akta paszportowe sygn. [...]. Nie ma w nich żadnych danych, że organy bezpieczeństwa państwa zbierały w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych informacje o wnioskodawcy.

Z tego względu w dniu [...] lipca 2003 r. wydano zaświadczenie nr [...], iż pan A. K. nie jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN.

Pismem z dnia [...] lipca 2003 r. wnioskodawca wyraził swoje oburzenie odnośnie stwierdzenia, że nie jest pokrzywdzonym, żądając jednocześnie ponownego wypowiedzenia IPN w tej sprawie.

Zostało to potraktowane jako żądanie wydania zaświadczenia określonej treści. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] Prezes Instytutu (znak [...]) odmówił wydania zaświadczenia, że wnioskodawca jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN. W uzasadnieniu wyjaśniono, że nie odnaleziono w zbiorach Instytutu dokumentów świadczących o okolicznościach, o których mowa w art. 6 ustawy. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 6 ust. 1 ustawy.

W dniu [...] sierpnia 2003 r. A. K. złożył zażalenie zarzucając, że Instytut nie ma prawa orzekać, że dana osoba nie jest pokrzywdzoną, może jedynie stwierdzić, że nie posiada aktualnie takiej dokumentacji, która by o tym świadczyła.

W dniu [...] października 2003 r. Prezes Instytutu postanowieniem nr [...] znak [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego, że Pan A. K. jest osobą pokrzywdzoną w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN. W uzasadnieniu wyjaśnił, że pojęcie pokrzywdzonego na tle ustawy o IPN ma węższe znaczenie. Oznacza osobę, o której organy bezpieczeństwa państwa gromadziły informację na podstawie celowo zbieranych danych i która nie została następnie pracownikiem lub funkcjonariuszem czy współpracownikiem tych organów. Instytut bada wówczas jedynie swój zasób archiwalny i na tej podstawie wydaje zaświadczenie. Ponieważ wnioskodawca zwrócił się o wydanie zaświadczenia innej treści, jedynym sposobem załatwienia wniosku było postanowienie o jego odmowie.

W dniu 5 listopada 2003 r. A. K. złożył skargę na to postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąc zwłaszcza krzywdzące dla niego zaświadczenie, stwierdzające, iż nie jest osobą pokrzywdzoną. W uzasadnieniu podniósł, że wypełniając formularz wniosku zwracał się wyłącznie o udostępnienie dokumentów MO i SB gromadzonych w PRL w związku z jego działalnością opozycyjną. IPN nie odnalazł jego akt, gdyż prawdopodobnie zostały zniszczone. Jednak bezzasadnie przysłał mu zaświadczenie, iż nie jest osobą pokrzywdzoną. Uważa, że jeżeli IPN nie posiada dokumentów, to nie może niczego orzekać ani poświadczać. Czuje się pokrzywdzony i obrażony, gdyż taka treść zaświadczenia może sugerować, że wymyślił sobie własne krzywdy. Uważa, że zaświadczenie, iż wnioskodawca nie jest osobą pokrzywdzoną może być wydane tylko wówczas, gdy zgodnie z art. 6 ust. 3 był następnie funkcjonariuszem, pracownikiem lub współpracownikiem SB. Jego sprawa może mieć szerszy zasięg, gdyż podobna praktyka dotyczy innych osób. Skargę kieruje więc przeciwko postanowieniu i zaświadczeniu. Skarżący dołączył przy tym pismo Rzecznika z [...] października 2003 r., skierowane do Prezesa IPN krytykujące podobną praktykę.

W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że o wydaniu tej treści zaświadczeń przesądza art. 30 ust. 2 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Przepis tego artykułu przewiduje powszechne uprawnienie do zwrócenia się do Instytutu z zapytaniem, czy jest się pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy. Określonemu w ten sposób pokrzywdzonemu ustawa przyznaje prawo do informacji o dokumentach zgromadzonych w zasobie Instytutu, wglądu w dokumenty a także szereg innych uprawnień. Ponieważ uprawnienia te odnoszą się do posiadanych przez Instytut dokumentów, więc wydanie zaświadczenia w oparciu o te dokumenty jest jedyną formą realizacji zapytania o status pokrzywdzonego. Stosowna forma jest zgodna z przepisami kpa i nie kwestionował jej NSA rozpatrując analogiczną sprawę z dnia 27 października 2003 r. V SA 1572/03.

W dniu 7 kwietnia 2003 r. zgłosił swój udział w sprawie Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniósł on o uchylenie w całości postanowienia Prezesa Instytutu z dnia [...] października 2003 r. oraz poprzedzającego je postanowienia, które utrzymywały w mocy zaświadczenie wydane przez Instytut, jako naruszające w sposób istotny przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, co ma wpływ na wynik sprawy. Wskazał, że zaświadczenie zostało wydane bez podstawy prawnej. Zgodnie z wyrokiem NSA z 3 listopada 1999 r. I SA 80/99, czy z 8 grudnia 1999 r./I SA 1499/99, gdy brak jest dokumentacji, o których mowa w art. 218 § 1 kpa – organ winien odmówić wydania zaświadczenia.

Nie powinien on więc wydawać zaświadczenia nieznajdującego oparcia w materiałach.

Powołane postanowienia nie anulowały zaświadczenia, lecz z uzasadnień ich wynika, że ich treść została podtrzymana. Tak więc same postanowienia, chociaż zgodne z prawem, utrzymywały stan bezprawności.

Rzecznik podkreślił, że rozpatrywana sprawa różni się w sposób istotny od przywoływanej przez Prezesa IPN sprawy VSA 1572/03. Tam bowiem skarżąca domagała się nadania bratu statusu pokrzywdzonego, gdy tymczasem A. K. to kwestionuje. Sprawa ma charakter precedensowy, gdyż Prezes IPN cały czas wydaje zaświadczenia, zamiast postanowień o odmowie ich wydania.

W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2004 r. Prezes IPN wniósł o oddalenie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich jako bezzasadnego. Podkreślił, że badanie legalności zaświadczenia nie wchodzi w zakres skargi i nie może być przedmiotem oceny sądu. Wydane postanowienie nie naruszało natomiast prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, że:

Po pierwsze należy zauważyć, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) – sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W świetle art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Ponieważ skarga dotyczyła postanowienia Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – którego siedziba znajduje się w W., rozpatrywał ją Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Zważył on, iż A. K. uczynił przedmiotem zaskarżenia przede wszystkim zaświadczenie z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] stwierdzające, iż nie jest on pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.). Wskazuje na to wyraźnie treść złożonej przez niego skargi. Podobne zarzuty zawarł w swoim wniosku Rzecznik Praw Obywatelskich. Należy w związku z tym podkreślić, iż zaświadczenie zostało w doktrynie scharakteryzowane jako "przewidziane w przepisach prawnych potwierdzenie pewnego stanu rzeczy przez właściwy organ państwowy lub społeczny na żądanie zainteresowanej osoby" (J. Lang, Zaświadczenie w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, Organizacja, Metody, Technika 1988 r. nr 2 s. 14). Nie stanowi ono więc aktu stosowania prawa, lecz jest jedynie czynnością faktyczną, aktem wiedzy, który może wywoływać skutki prawne, ale nie jest to jego głównym celem.

Jest pochodną istniejących faktów lub stanu prawnego. Nie wiąże więc organu i wraz z ich zmianą zaświadczenie staje się nieaktualne i może być wydane nowe – odpowiadające aktualnemu stanowi prawnemu lub aktualnym faktom (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 1983 r. I SA 268/83/ONSA z 1983 r. nr 1, poz. 47). Ma więc ono tylko znaczenie dowodowe, przemawia za nim domniemanie prawdziwości (J. Lang, Zaświadczenia w rozumieniu kodeksu, s. 16). Można je obalić innym dowodem, chyba że przemawiają przeciwko temu określone zakazy, czy specjalna procedura – np. rękojmia wiary ksiąg wieczystych. Jak więc wskazuje J. Jendrośka zaświadczenie to dokument, który ma moc dowodową o tyle, o ile jest zgodny z prawdą. Jego moc dowodowa trwa tak długo, dopóki nie zostanie obalona za pomocą innych dowodów (J. Jendrośka, Formy załatwiania indywidualnych spraw w kodyfikacjach postępowania administracyjnego (PiP 1980 r. nr 8, s . 19).

Z uwagi na charakter prawny zaświadczenia i jego skutki nie mieści się ono w zakresie kognicji sądów administracyjnych, określonej w art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie stanowi bowiem ani decyzji, ani postanowienia ani innego aktu lub czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Bez wątpienia nie jest też aktem prawa miejscowego, innym aktem samorządu z zakresu administracji publicznej ani aktem nadzoru. Żadna ustawa szczególna nie przewiduje też jego kontroli. Stąd zarówno w literaturze, jak i w orzecznictwie nie budzi wątpliwości brak kognicji sądu administracyjnego w odniesieniu do zaświadczeń (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Zakamycze 2000 r. s, 1012, J. Lang, Zaświadczenia w rozumieniu kodeksu, s. 16. K. Chorąży, Z. R. Kmiecik. Wydawanie zaświadczeń, kwestia nie rozstrzygnięta w literaturze, Samorząd terytorialny 2000 r. nr 6, s. 70 i d. postanowienie NSA z 29 stycznia 1993 r. II SA 2468/92 ONSA 1994 r. nr 2, poz. 58, czy wyrok z 29 maja 2003 r. II SA 1439/02, Wokanda 2004/2/36).

W szczególności pojęcie zaświadczenia nie odnosi się do aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 1 pkt 4 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przez takie akty można bowiem rozumieć jedynie te, które w sposób prawnie wiążący wpływają na sytuację prawną określonego podmiotu prawa bądź przez to, że same tę sytuację wyznaczają bądź przez to, że wywołują określony skutek prawny, jaki obowiązujące prawo wiąże z danym aktem lub czynnością (M. Bogusz, Pojęcie aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 16 ust. 1, pkt 4 ustawy o NSA, Samorząd terytorialny 2000 r., nr 1-2, s. 176 i n.).

Sąd Administracyjny nie dostrzega przy tym niezgodności przepisu art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP gwarantującej prawo do sądu i dlatego nie przychylił się do wniosku o wystąpienie w tej sprawie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Prawo do sądu gwarantuje bowiem stronom możliwość zaskarżania postanowień o odmowie wydania zaświadczenia oraz zaświadczenia o treści żądanej przez wnioskodawcę, z którego zresztą skarżący skorzystał.

Z powyższych powodów sąd odrzucił skargę na zaświadczenie będące jej przedmiotem.

W odniesieniu do skargi na wydane postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał ją za niezasadną. Podkreślił przy tym, iż w aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącego zatytułowany "Wniosek o udostępnienie dokumentów, zapytanie o status pokrzywdzonego". Skarżący skreślił co prawda w środku tego wniosku słowa zapytania o status pokrzywdzonego, nie dokonał natomiast tego skreślenia w tytule wniosku. Wypełniał go też określając siebie jako pokrzywdzonego. W końcowym fragmencie znajduje się jego ręczny dopisek, iż występuje jako pokrzywdzony.

Sąd stwierdził przy tym, że ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej przewiduje w art. 1, iż reguluje ona kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, udostępniania, zarządzania i korzystania z dokumentów w niej oznaczonych. Udostępnianie dokumentów przez Instytut Pamięci odbywa się wyłącznie na podstawie rozdziału IV ustawy. Może ono nastąpić na rzecz pokrzywdzonego (art. 30) funkcjonariusza i pracownika organów bezpieczeństwa państwa (po złożeniu stosownego oświadczenia o fakcie służby, pracy lub współpracy (art. 35) upoważnionych funkcjonariuszy i żołnierzy służb specjalnych (art. 38) oraz dla celów naukowych i publicystycznych, czy innych określonych w art. 36 ustawy.

Oznacza to w konsekwencji, że udostępnianie dokumentów znajdujących się w zbiorach Instytutu może nastąpić tylko na rzecz osób spełniających powyższe warunki. Postępowanie to toczy się według przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (art. 43 ustawy). Jednocześnie żaden przepis nie przewiduje określenia statusu pokrzywdzonego w drodze decyzji. Stąd z uwagi na przyjętą linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż decyzję wydaje się wówczas, gdy przewidują to przepisy szczególne w sposób wyraźny lub dorozumiany (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 1981 r. SA 767/81, OSPiKA 1983 r. Nr 3, poz. 50 s. 1) nie można było przyjąć, aby ustalenie tego statusu następowało w takiej formie. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że prawidłowo została tutaj zastosowana forma zaświadczenia. Uznanie tego statusu nie jest bowiem niczym innym, jak potwierdzeniem pewnego stanu faktycznego i prawnego na podstawie posiadanych zasobów archiwalnych.

Zgodnie z art. 217 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 71 ze zm.) organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o nie.

Wydaje się je, jeżeli:

1. urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa,

2. osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.

W sprawie nie ulegało wątpliwości, że żaden przepis prawa nie nakazywał wydania stosownych zaświadczeń. Stąd podstawą wydania było żądanie wnioskodawcy z uwagi na jego interes prawny, związany z dostępem do akt Instytutu.

W skardze wnioskodawca kwestionował złożenie takiego wniosku. Wniosek taki, podpisany przez niego z dopiskiem iż występuje jako pokrzywdzony znajduje się jednak w aktach sprawy. Stąd sąd nie dostrzegł różnicy pomiędzy tym wnioskiem a wnioskiem znajdującym się w aktach sprawy o sygn. VSA 1572/03, na którą to różnicę powoływał się Rzecznik Praw Obywatelskich.

Po dokonaniu kwerendy dokumentów Prezes Instytutu nie znalazł w zbiorach informacji na temat wnioskodawcy wskazujących, iż zbierano o nim informacje na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny. Na podstawie art. 218 § 1 kpa w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 a więc wówczas, gdy ktoś stara się o zaświadczenie z uwagi na swój interes prawny organ zobowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów lub stanu prawnego wynikających z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.

Postępowanie to ma charakter uproszczony i jednoinstancyjny. Nie prowadzi się w jego ramach postępowania wyjaśniającego. To postępowanie może się bowiem odnosić na podstawie art. 218 § 2 kpa tylko do sytuacji, gdy obowiązek wydania zaświadczenia wynika z przepisów prawa, a więc dotyczy art. 217 § 2 pkt 1 kpa. Wspomniane zaświadczenie nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Jednakże w przypadku, gdy organ odmawia wydania zaświadczenia lub wydania zaświadczenia określonej treści, czyni to w formie postanowienia (art. 219 kpa), na które służy zażalenie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i skarga do sądu administracyjnego.

W przedmiotowej sprawie organ uznał słusznie, że treść pisma skarżącego z dnia [...] lipca 2003 r. wniesionego po odmowie dostępu do akt sprawy stanowiła wniosek o wydanie zaświadczenia określonej treści, wskazującej, że wnioskodawca jest osobą pokrzywdzoną.

Istota sprawy sprowadzała się więc do ustalenia, czy odmowa wydania zaświadczenia o treści żądanej przez wnioskodawcę była zgodna z przepisami ustawy o IPN oraz z przepisami kpa odnoszącymi się do zaświadczeń.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 6 ust. 1 ustawy o IPN. Zgodnie z nim pokrzywdzonym w rozumieniu ustawy jest osoba, o której organa bezpieczeństwa państwa zbierały informacje na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny. W sprawie nie budziło zastrzeżeń, że do sytuacji wnioskodawcy nie odnosił się natomiast art. 6 ust. 3 ustawy, według którego pokrzywdzonym nie jest osoba, która została następnie funkcjonariuszem, pracownikiem lub współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa. Postanowienie wydane w pierwszej instancji przez Prezesa IPN, utrzymane następnie w mocy wyraźnie wskazywało bowiem w uzasadnieniu na podstawę odmowy art. 6 ust. 1 a nie 6 ust. 3 ustawy. Określało również, iż podstawą był brak dokumentów w Instytucie wskazujących na taki status, a nie współpraca z organami bezpieczeństwa.

Sąd nie może więc uznać za zasadny zarzut, iż poprzez taką formę rozstrzygania Prezes IPN zrównuje sytuację współpracowników służby bezpieczeństwa i ofiar tej służby. Zrównanie to odnosi się bowiem jedynie do formy rozstrzygnięcia, jego treść i podstawa prawna a także uzasadnienie są natomiast odmienne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył zarzut rzecznika i skarżącego, iż przedmiotem postanowienia powinno być w istocie wydanie postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia stwierdzającego brak informacji źródłowych w archiwach Instytutu nt. wnioskodawcy.

Podmioty te nie kwestionują bowiem faktu, iż Instytut nie dysponuje takimi materiałami. Uważają natomiast, że przez treść postanowienia Prezes Instytutu może np. sugerować, iż ofiara prześladowań wymyśliła swoje "rzekome krzywdy". Podkreślają, że nie dysponując materiałami organ może jedynie wskazywać na ten fakt, a nie wypowiadać się w stosunku do statusu wnioskodawcy.

Rozpatrując tę kwestię sąd zważył jednak, iż w świetle ustawy o IPN dostęp do jego materiałów jest ściśle ograniczony. Organ nie ma prawa, poza wskazanymi powyżej podmiotami, informować nikogo innego o swoim zasobie archiwalnym. Stąd, w świetle ustawy o IPN nie jest możliwe wskazanie komukolwiek, kto nie ma określonego statusu, np. osoby pokrzywdzonej, informacji nt. zasobów, łącznie z tym, że w aktach IPN brak jest określonych informacji. Dlatego też wniosek o udostępnienie dokumentów ma charakter podwójny i łączy się z zapytaniem o status pokrzywdzonego. Status ten może być, z uwagi na art. 218 § 2 kpa określony tylko na podstawie zasobów archiwalnych Instytutu.

W przypadku, gdy wnioskodawca nie jest wymieniony w zasobach archiwalnych jako osoba, przeciwko której prowadzono tajne działania operacyjne, wydaje się zaświadczenie, iż nie ma on statusu pokrzywdzonego, a w razie kwestionowania tegoż - postanowienie, w którego uzasadnieniu wskazuje się przyczynę odmowy. W ten sposób wnioskodawca uzyskuje w gruncie rzeczy informację, iż nie figuruje w zasobach archiwalnych. W przypadku, gdy wnioskodawca jest wymieniony w zasobach archiwalnych, ale podjął współpracę z organami bezpieczeństwa, podstawą odmowy jest cały art. 6 ustawy, przy czym uzasadnienie jest w szerszym lub węższym stopniu ograniczone z uwagi na ustawę o ochronie informacji niejawnych.

Zastosowana przez Prezesa IPN interpretacja ustawy nie narusza, zdaniem Sądu, prawa. Zezwala ona na udzielenie informacji nt. faktu, czy Instytut posiada informacje nt. "pokrzywdzenia" danej osoby, wskazuje na przyczynę odmowy, zezwala na kontrolę sądu administracyjnego w odniesieniu do wydanego postanowienia. Nie zrównuje sytuacji osób pokrzywdzonych i pracowników bezpieczeństwa, gdyż wskazuje, co jest przyczyną odmowy.

W rozpatrywanym przypadku postanowienia z dnia [...] sierpnia 2003 r. utrzymane w mocy postanowieniem z dnia [...] października 2003 r. wyraźnie określa, dlaczego wnioskodawcy nie można było wydać stosownego zaświadczenia. W istocie zastosowana przez Prezesa Instytutu interpretacja ustawy jest przyjazna dla obywatela, pozwala mu bowiem na uzyskanie informacji o zasobie archiwalnym Instytutu, mimo nieuzyskania statusu pokrzywdzonego, w odniesieniu do własnej osoby.

Wydaje się też, że z uwagi na przyjęcie określonych zasad gromadzenia i udostępniania zasobów archiwalnych byłych organów bezpieczeństwa, a także z uwagi na funkcje śledcze Instytutu przyjęta koncepcja zaświadczenia pozwala na ochronę praw wnioskodawcy, w tym ochronę sądową, a jednocześnie nie zaprzecza pozostałym funkcjom Instytutu. Nie jest rzeczą sądu ocena celowości przyjętych rozwiązań organizacyjnych, należy jednak podkreślić, że zastosowanie formy decyzji w tej sprawie, czyniłoby akta Instytutu dostępnymi dla wszystkich, ze względu na szerokie możliwości dostępu strony do akt swojego postępowania.

Przy przyjętej wykładni ustawy daje się natomiast pogodzić ograniczenia w zakresie dostępu do akt IPN z zagwarantowaniem praw procesowych wnioskodawcy i kontrolą sądową działań administracji.

Stąd też, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 i art. 132 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o IPN oraz art. 217 i art. 218 kpa, jak w sentencji.