Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1159/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 149,  art. 220 par. 1,  art. 223 par. 2 pkt 1,  art. 228 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1159/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 października 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2012 r., sprawy ze skargi A.T., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 31 maja 2012 r. Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 maja 2012 r. nr [...] stwierdzono uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 27 marca 2012 r. Nr[...], na mocy której ustalono podatniczce A. T. podatek od spadków i darowizn z tytułu darowizny środków pieniężnych otrzymanych od ojca K. T.

W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia wyjaśniono, że decyzja organu I instancji została doręczona w dniu 27 marca 2012 r. pełnoletniemu domownikowi, który podjął się oddania pisma podatniczce, co wynika z potwierdzenia odbioru oraz adnotacji służbowej z tego samego dnia. Odwołanie od tej decyzji zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 12 kwietnia 2012 r., tymczasem czternastodniowy termin do złożenia odwołania, o którym mowa w art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz.60 z późn. zm.) minął 10 kwietnia 2012 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a także fakt, że strona nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, organ odwoławczy w myśl art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

Dnia 29 czerwca 2012 r. A. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie prawa, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 223 § 2 pkt 1 w zw. z art. 149 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że E. J. jest dorosłym domownikiem skarżącej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, przekazanie do ponownego rozpoznania przez organ II instancji odwołania od decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że podpisana na potwierdzeniu odbioru E. J. nie może być uznana za jej domownika. Nie jest ona ze skarżącą spokrewniona ani spowinowacona, nie jest też osobą obcą prowadzącą ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, jej sąsiadką, ani dozorcą domu. E. J. jest osobą okazjonalnie zatrudnianą przez skarżącą do sprzątania domu. Nawet gdyby przyjąć, że pracownik organu I instancji uznał E. J. za sąsiadkę lub dozorcę domu, nie dopełnił on obowiązku umieszczenia zawiadomienia o fakcie doręczenia w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata. Wobec tego pismo organu I instancji nie zostało prawidłowo doręczone, w związku z czym dnia 27 marca 2012 r. nie można uznać za początek biegu czternastodniowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji. W skardze podniesiono też merytoryczne zarzuty przeciwko decyzji organu I instancji stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie doszło do darowizny środków pieniężnych na rzecz skarżącej lecz do ich przekazania w celu dokonania zakupu powierniczego nieruchomości.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi. Stwierdzono, że E. J. jest z całą pewnością osobą dorosłą, co potwierdzili zarówno pracownicy urzędu doręczający decyzję, jak i dokumenty zgromadzone w celu udokumentowania wieku i wzoru podpisu E. J. Zdaniem organu odwoławczego, z art. 149 Ordynacji podatkowej nie wynika konieczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z osobą, która zobowiązała się przekazać pismo adresatowi, natomiast kwestia pozostawania w stosunku pokrewieństwa, czy powinowactwa w sytuacji, gdy osoba odbierająca przesyłkę podała się za kuzynkę, na etapie doręczenia decyzji nie była możliwa. Zapewniono, że gdyby wystąpiły jakiekolwiek wątpliwości co do prawidłowego doręczenia, bądź padłaby jakakolwiek sugestia skarżącej na etapie odwołania, organy podatkowe z całą pewnością podjęłyby próbę wyjaśnienia sprzeczności. Skarżąca weszła jednak ostatecznie w posiadanie decyzji i skorzystała z możliwości zaskarżenia, nie skorzystała natomiast z możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 Ordynacji podatkowej. Stwierdzono też, że nie jest słuszny zarzut o niedopełnieniu obowiązku zawiadomienia o fakcie doręczenia, gdyż obowiązek ten dotyczy wyłącznie sytuacji doręczenia pism sąsiadowi lub dozorcy domu. Pracownik doręczający decyzję był natomiast przekonany, że ma do czynienia z domownikiem, gdyż osoba odbierająca decyzję otworzyła drzwi, zachowywała się jak domownik i przedstawiła jako kuzynka skarżącej. Doręczający miał zatem prawo uznać, że osoba przebywająca w domu skarżącej i podająca się za jej krewną należy do kategorii ustalonej w ustawie jako domownik. Zauważono też, że całą korespondencję w toczącym się postępowaniu, zarówno przed organem I jak i II instancji odbierały osoby podające się za pełnoletnich domowników, spokrewnionych ze skarżącą – ciotka, wujek, kuzynka. Nie zdarzyło się, by którekolwiek z pism skarżąca odebrała osobiście. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną, nie podlegającą ocenie, zatem zdaniem organu odwoławczego zasadnie wydano zaskarżone postanowienie, bowiem nie było żadnych wątpliwości ani też sugestii ze strony skarżącej, że korespondencja mogła być doręczona wadliwie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa w sposób powodujący konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że z treści art. 220 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.) wynika, że od decyzji organu podatkowego wydanej w pierwszej instancji służy stronie środek prawny w postaci odwołania. Co do zasady wniesienie odwołania powinno nastąpić w terminie 14 dni od dnia doręczenia stronie decyzji (art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej). Obowiązkiem organu odwoławczego jest zbadanie we wstępnej fazie postępowania, czy wniesione odwołanie zawiera elementy niezbędne do jego rozpatrzenia, wskazane w treści art. 222 Ordynacji podatkowej, a przede wszystkim czy odwołanie zostało wniesione we wskazanym czternastodniowym terminie, wynikającym z cytowanego przepisu.

Konsekwencje uchybienia terminowi do wniesienia odwołania są takie, że powodują zamknięcie drogi do dalszego rozpatrywania sprawy. Jeżeli organ II instancji stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania. Uchybienie terminowi jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminowi, o którym mowa w art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, oczywiście z zastrzeżeniem, że wcześniej nie został uwzględniony wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 cytowanej ustawy. Uchybienie terminu nie podlega żadnym ocenom ani stopniowaniu skali tego naruszenia. Nawet nieznaczne przekroczenie obowiązującego terminu stanowi jego uchybienie i obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia w tym zakresie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że zdaniem organu II instancji, decyzja podatkowa Naczelnika Urzędu Skarbowego została skarżącej doręczona w trybie art. 149 cytowanej ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z którym w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Z kolei skarżąca stoi na stanowisku, że nie doszło do skutecznego doręczenia wskazanego aktu z uwagi na to, że pracownicy organu pozostawili korespondencję osobie nieuprawnionej, która nie była dorosłym domownikiem, ale osobą okazjonalnie zatrudnianą przez skarżącą do sprzątania domu.

W tym miejscu wskazać należy, że stwierdzenie skuteczności doręczenia pisma wymaga uprzedniej analizy zapisów poczynionych na formularzu potwierdzenia odbioru. Pisma doręczone adresatom za zwrotnym poświadczeniem odbioru powinny być bowiem szczegółowo i prawidłowo wypełniane przez osobę doręczającą. Z dokumentu tego musi jednoznacznie wynikać, w jaki sposób przesyłka została doręczona. Nadto należy zauważyć, że zwrotne potwierdzenie odbioru ma status dokumentu urzędowego, co oznacza, że stwierdza zaistnienie opisanych w nim faktów i korzysta z domniemania prawdziwości oraz z domniemania zgodności z prawdą. Innymi słowy, określony w art. 149 Ordynacji podatkowej sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone (wyrok NSA z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 315/06, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Analiza znajdującego się w aktach sprawy potwierdzenia odbioru wskazuje jednoznacznie na fakt, że decyzja podatkowa została doręczona w dniu 27 marca 2012 r. przez pracownika organu A. P. do rąk E. J.– kuzynki adresatki decyzji, będącej dorosłym jej domownikiem. Jednocześnie z treści przedmiotowego dokumentu wynika, że E. J. podjęła się oddania pisma adresatowi.

O statusie domownika decydują następujące przesłanki. Po pierwsze - osoba odbierająca korespondencję musi być osobą dorosłą, następnie winna pozostawać w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa wobec adresata pisma, po trzecie zaś powinna ona przystąpić do wspólnoty domowej adresata, jednak wbrew twierdzeniom skargi nie oznacza to prowadzenia z adresatem wspólnego gospodarstwa domowego, a jedynie wspólne zamieszkiwanie w jednym mieszkaniu lub domu (tzw. zamieszkiwanie pod wspólnym dachem). Z przepisu art. 149 Ordynacji podatkowej nie wynika bowiem konieczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z osobą, która zobowiązała się przekazać pismo adresatowi – tak: wyrok NSA z dnia 15 grudnia 1999 r., sygn. akt SA/Sz 9/99, LEX nr 39744, wyroki WSA w Warszawie: z dnia 2 lipca 2010, sygn. akt III SA/Wa 484/10, LEX nr 611880; z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3307/06, LEX nr 314463, wyrok WSA w Lublinie z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Lu 691/08, LEX nr 511389, por. także P. Pietrasz, Komentarz do art. 149 ustawy – Ordynacja podatkowa, LEX 2011.

Niewątpliwie w toku postępowania ustalono, że E. J. jest z całą pewnością osobą dorosłą, co potwierdzili zarówno pracownicy urzędu doręczający decyzję, jak i dokumenty zgromadzone w celu udokumentowania wieku i wzoru podpisu E. J. (k. 18 oraz 22 - 27 akt administracyjnych). Sama E. J. podała, że jest kuzynką skarżącej, a zatem został spełniony warunek pokrewieństwa, ewentualnie powinowactwa. Zobowiązała się również do oddania korespondencji do rąk skarżącej, a zatem i ta przesłanka doręczenia zastępczego została spełniona. E. J. potwierdziła również okoliczność, że jest dorosłym domownikiem skarżącej, zatem gołosłowne i nie poparte żadnymi dowodami twierdzenia odnośnie do tego, że doręczenie nastąpiło do rąk osoby obcej, okazjonalnie zajmującej się sprzątaniem u A. T. nie mogą skutecznie podważyć domniemania, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata i która pokwitowała odbiór pisma, a także przyjęła je w celu oddania go adresatowi nie była osobą uprawnioną do odbioru korespondencji.

Podejmując próbę obalenia przedmiotowego domniemania należy mieć na względzie, iż dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi. Co za tym idzie, dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywujące (postanowienia NSA z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 474/12 oraz 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 1861/11dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl.), czego w niniejszej sprawie zabrakło. Skarżąca bowiem nie przedłożyła żadnych dowodów na potwierdzenie stawianej przez siebie tezy.

Zwłaszcza zaznaczyć należy, że skarżąca nie kwestionowała w złożonym odwołaniu okoliczności, iż decyzja organu I instancji została jej prawidłowo doręczona w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Nie wnosiła żadnych zastrzeżeń odnośnie do statusu osoby, która podjęła się jako dorosły domownik przekazania korespondencji twierdząc, że jest kuzynką skarżącej. Otrzymała decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego, skorzystała z uprawnienia do jej zaskarżenia, uczyniła to jednak z uchybieniem terminu, nie składając wniosku o jego przywrócenie i nie podając przyczyn uchybienia terminowi.

Skoro zatem decyzja organu I instancji Nr[...], na mocy której ustalono podatniczce A. T. podatek od spadków i darowizn z tytułu darowizny środków pieniężnych otrzymanych od ojca K. T., została prawidłowo doręczona stronie w dniu 27 marca 2012 r. w trybie zastępczym przewidzianym w art. 149 Ordynacji podatkowej, to termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 10 kwietnia 2012 r. (wtorek). W swej treści decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o prawie, trybie i terminie wniesienia odwołania. Tymczasem z akt sprawy wynika, że odwołanie zostało nadane przez podatniczkę w urzędzie pocztowym K. 61 dopiero w dniu 12 kwietnia 2012 r. (czwartek), czyli po terminie określonym w art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

Zważywszy na fakt, że skarżąca nie występowała z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej zobowiązany był do wydania postanowienia o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Jak wskazano wyżej, organ II instancji nie mógł ustosunkować się do merytorycznych kwestii podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu, również dlatego tego typu zarzuty sformułowane w skardze nie mogą zostać poddane kontroli.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).