Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2540/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1 i 2, art. 61, 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant: starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 248/15 w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 248/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J. A., dalej także "skarżący", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 18 lutego 2015 r. nr KO.800/8/15 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia 16 stycznia 2015 r. znak: MOPS-DPI-l-8143/68/15517/15/MŻ Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suwałkach, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Suwałk, w pkt 1 decyzji ustalił opłatę J. A. za pobyt ojca S. A. w Domu Pomocy Społecznej [...] w wysokości 1.732,96 zł miesięcznie, w pkt 2 wskazał, że opłata, o której mowa w pkt 1 obowiązuje od dnia umieszczenia i w pkt 3 wskazał numer konta, na które należy wpłacać opłatę w terminie do dnia 30 miesiąca, za który należna jest opłata. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołane zostały przepisy art. 104 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 1, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1, art. 58 ust. 1, art. 60 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 61, art. 63 ust. 1, art. 104 ust. 3 oraz art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) w zw. z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 182 ze zm.).

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 58 ust. 1 oraz art. 60 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Wskazał również, że zgodnie z zarządzeniem nr 1113/2014 Prezydenta Miasta Suwałk z dnia 18 lutego 2014 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej [...] od 1 marca 2014 r. wynosi 2.780,80 zł. Stwierdził, że zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy, mając na uwadze stan faktyczny sprawy, osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej są: S. A. mieszkaniec w wysokości 70 % swojego dochodu oraz jego rodzina: małżonka A. A., córka - S. L. oraz syn J. A.. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy, mieszkaniec domu pomocy społecznej wnosi opłatę w wysokości nie wyższej niż 70 % swojego dochodu.

Organ ten ustalił, że źródłem utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej jest emerytura wysokości 1.316,68 zł miesięcznie, zatem opłata wynosi 921,68 zł miesięcznie (1,316,68 zł x 70%). Następnie organ I instancji podał iż w związku z tym, że miesięczna opłata mieszkańca nie pokrywa pełnego kosztu jego utrzymania w domu pomocy społecznej, pozostałą część w kwocie 1.859,12 zł miesięcznie, powinna pokryć rodzina. W oparciu o zebrane dokumenty ustalono, że dochód żony S. A. kształtuje się poniżej 300 % kryterium dochodowego, córka S. A. została zobowiązana do ponoszenia opłaty w wysokości 126,16 zł miesięcznie. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z J..A. w dniu 1 grudnia 2014 r. oraz zebranych dokumentów ustalono, że prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną. Łączny ich dochód stanowi kwota 3.287,77 zł miesięcznie. Poza tym rodzina uzyskała dochód jednorazowy w postaci kredytu gotówkowego w wysokości 22.000,00 zł, który zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy oraz orzecznictwem sądowym należy wliczyć do dochodu rodziny w wysokości 1/12 części osiągniętego dochodu. Stąd do dochodu rodziny doliczona została kwota 1.833,34 zł miesięcznie. W związku z tym ustalono, że rodzina dysponuje miesięcznie kwotą 5.121,11 zł. Uwzględniając przepis art. 61 ust. 2 lit. b cyt. ustawy, zgodnie z którym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, opłatę J. A. za pobyt ojca w domu pomocy społecznej od dnia umieszczenia ustalono w wysokości 1.732,96 zł miesięcznie, tj. (2.780,80 zł - 921,68 zł - 126,16 zł), po uwzględnieniu wpłaty mieszkańca domu oraz pozostałych zstępnych.

Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, w którym wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach, decyzją z dnia 18 lutego 2015 r. nr KO.800/8/15, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że w przedmiotowej sprawie została ustalona odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej S. A. jego synowi J. A. w wysokości 1.732,96 zł miesięcznie. J. A. należy do kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, dochód jego rodziny z miesiąca grudnia 2014 r. stanowiła łączna kwota 3.287,77 zł. Poza tym rodzina uzyskała dochód jednorazowy w postaci kredytu gotówkowego w wysokości 22.000,00 zł, który zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy należy wliczyć do dochodu rodziny w wysokości 1/12 części osiągniętego dochodu. Stąd do dochodu rodziny doliczona została kwota 1.833,34 zł miesięcznie, więc miesięczny dochód to kwota 5.121,11 zł. Uwzględniając art. 61 ust. 2 lit. b cyt. ustawy, zgodnie z którym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie opłatę J. A. za pobyt ojca w domu pomocy społecznej od dnia umieszczenia ustalono, zdaniem organu odwoławczego, prawidłowo w wysokości 1.732,96 zł miesięcznie, tj. (2.780,80 zł - 921,68 zł - 126,16 zł), po uwzględnieniu ustalonej opłaty dla mieszkańca domu oraz pozostałych zstępnych.

Zarzut odnoszący się do treści uzasadnienia decyzji, tj. braku powołania się przez organ na ostateczną decyzję o skierowaniu ojca do domu pomocy społecznej uznano za bezzasadny, gdyż żaden przepis ustawy nie nakłada na organ takiego obowiązku. Odnośnie zarzutu dotyczącego tego, że obciążenie odwołującego kwotą 1.732,96 zł przy ustalonym dochodzie rodziny w kwocie 3.287,77 zł miesięcznie z obowiązkiem spłaty zaciągniętego kredytu skutkować będzie tym, że rodzina znajdzie się w niedostatku i będzie potrzebowała pomocy społecznej, organ odwoławczy podał, że może być on powołany w sprawie o ewentualne częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty zgodnie z art. 64 ustawy. Poza tym pozostałe zarzuty, w tym dowolności w rozstrzygnięciu, zdaniem organu odwoławczego należy uznać za bezzasadne, gdyż ustalenie odpłatności zostało poparte odpowiednimi ustaleniami przez organ I instancji, a także wymogami ustawy.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył J. A., zarzucając naruszenie: art. 107 § 3 k.p.a. przez zaniechanie wskazania podstawy prawnej zezwalającej na ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przed faktycznym umieszczeniem w nim ojca skarżącego; art. 7 k.p.a., 8 k.p.a., 9 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez dowolne uznanie, że bezterminowo miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi kwotę 5.121,11 zł w sytuacji, kiedy został on ustalony z uwzględnieniem 1/12 części kredytu gotówkowego zaciągniętego w dniu 2 września 2014 r.; art. 8 ust. 11 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej przez przyjęcie, że ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przy ustaleniu dochodu osób zobowiązanych do jej ponoszenia może być ustalone w dowolnym czasie i przed umieszczeniem danej osoby w konkretnym domu pomocy społecznej.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podano, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest powołania się na ostateczną decyzję o skierowaniu ojca skarżącego do domu pomocy społecznej, jak i na decyzję o umieszczeniu go w tym ośrodku. Zdaniem skarżącego ustaleniu dochodu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej powinien być brany pod uwagę dochód z miesiąca poprzedzającego faktyczne umieszczenia danej osoby w konkretnym domu pomocy społecznej, bowiem dopiero od tego momentu istnieje realna możliwość ustalenia wysokości i okresu, za jaki opłata ta ma być ponoszona. Odmienne stanowisko organu świadczy o naruszeniu art. 8 ust. 11 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy. Nadto skarżący nie zgodził się z zaliczeniem do dochodu jego rodziny kredytu gotówkowego, który niezwłocznie został wydatkowany na zakup garażu. Skarżący wywiódł, że obciążenie go kwotą 1.732,96 zł, przy ustalonym dochodzie jego rodziny w kwocie 3.287,77 zł miesięcznie z obowiązkiem spłaty zaciągniętego kredytu, skutkować będzie tym, że jego rodzina znajdzie się w niedostatku i będzie potrzebowała pomocy społecznej. Kolejną wadą zaskarżonej decyzji, zdaniem skarżącego, jest ustalenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej bezterminowo z pominięciem faktu, że do dochodu rodziny doliczony został zaciągnięty jednorazowo kredyt gotówkowy. Powyższe świadczy o naruszeniu przez organ art. 8 ust. 11 i art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Powyższe również wskazuje, że w sprawie naruszono art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. przez dowolne przyjęcie, że bezterminowo rodzina skarżącego miesięcznie dysponuje kwotą 5.121,11 zł. Końcowo skarżący wywiódł, że skoro organy obu instancji stanęły na stanowisku, że należy doliczyć do dochodu jego rodziny zaciągnięty kredyt gotówkowy, to obowiązkiem organu było ustalenie daty zaciągnięcia tego kredytu i stosownie do treści art. 8 ust. 11 ustawy, podzielenie kwoty tego dochodu w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony, a po upływie tego terminu nie mógł być brany pod uwagę. Nadto zdaniem skarżącego ustalona opłata za pobyt ojca w domu pomocy społecznej z uwzględnieniem zaciągniętego w dniu 2 września 2014 r. kredytu gotówkowego, winna być zakreślona terminem obowiązywania do dnia 31 sierpnia 2015 r.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał, że jest ona niezasadna. Sąd ten wskazał, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 60 ust. 1-3 powołanej ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania (ust. 1). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca ustalają organy, o których mowa w pkt 1 - 3, w tym prezydent miasta (ust. 2). Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 3).

Sąd przytoczył treść art. 61 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej. Krąg osób, na których może spoczywać według kolejności obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt bliskich w domu pomocy, wynika z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą (ust. 2): 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W przedmiotowej sprawie decyzją z dnia 16 grudnia 2014 r. skierowano S. A. do domu pomocy społecznej na czas nieokreślony i ustalono mu, od dnia umieszczenia w domu pomocy społecznej, opłatę w wysokości 921,68 zł – (70% x 1.316,68 zł). Następnie decyzją z dnia 16 stycznia 2015 r. postanowiono o umieszczeniu go w domu pomocy społecznej i wskazano, że termin umieszczenia zostanie określony przez dyrektora placówki. Podano przy tym, że z powodu braku wolnych miejsc będzie on figurował na liście osób oczekujących pod pozycją 5/15 z przewidywanym terminem przyjęcia na I kwartał 2015 r. W związku z tym, że miesięczna opłata mieszkańca nie pokrywa pełnego kosztu jego utrzymania w domu pomocy społecznej (koszt ten zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta Suwałk z dnia 18 lutego 2014 r. nr 1113/2014 od 1 marca 2014 r. wynosi 2.780,80 zł), kwestionowaną w sprawie niniejszej decyzją ustalono J. A. opłatę za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości 1.732,96 zł miesięcznie począwszy od dnia umieszczenia ojca w domu pomocy społecznej.

W ocenie Sądu I instancji, w przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalono, że dochód skarżącego pozwala na obciążenie go obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej ww. kwocie. Z uwagi na to, że w dacie wydania kwestionowanej decyzji ojciec skarżącego nie został jeszcze faktycznie umieszczony w domu pomocy społecznej, dochód ten został ustalony z miesiąca poprzedzającego wydanie decyzji o umieszczeniu ojca w domu pomocy społecznej, tj. z grudnia 2014 r.

Sąd I instancji wskazał, że ustawodawca uzależnił wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej jedynie od kryterium dochodowego. Z akt sprawy wynika, że dochód rodziny skarżącego z miesiąca grudnia 2014 r. stanowiła łączna kwota 3.287,77 zł. Poza tym rodzina uzyskała dochód jednorazowy w postaci kredytu gotówkowego w wysokości 22.000,00 zł. Zdaniem skarżącego kredyt ten nie powinien być doliczony do dochodu jego rodziny, albowiem został niezwłocznie wydatkowany na zakup garażu. Zdaniem Sądu I instancji stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie. Jako, że przepisy dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie przewidują odrębnych zasad określania wysokości dochodu, należało zastosować w tym zakresie art. 8 ustawy o pomocy społecznej, umieszczony w rozdziale "Zasady ogólne i zakres podmiotowy ustawy".

W myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast w myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.

Sąd I instancji wskazał, że zarówno katalog odliczeń, jak i katalog pomniejszeń nie obejmują kwot uzyskanych z tytułu pożyczki. W żadnym przepisie ustawy nie postanowiono, że kwota pożyczki nie podlega zaliczeniu do dochodu, bądź że kwota ta podlega odliczeniu od dochodu. Sąd I instancji podkreślił, że nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków, albowiem pożyczka, podobnie jak kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki (kredytu). Dlatego nawet kwoty pożyczek, kredytów, wydatkowanych na podstawowe utrzymanie stanowią z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej dochód podlegający wliczeniu do dochodu. Zasadnie zatem organy obu instancji wyliczając dochód skarżącego, zgodnie z treścią art. 8 ust. 11 ustawy wliczyły do miesięcznego dochodu rodziny 1/12 część kredytu. Stąd do dochodu rodziny doliczona została kwota 1.833,34 zł miesięcznie, w związku z czym miesięczny dochód to kwota 5.121,11 zł. Uwzględniając przepis art. 61 ust. 2 lit. b ustawy, zgodnie z którym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, prawidłowo zdaniem Sądu I instancji opłatę skarżącego za pobyt ojca w domu pomocy społecznej ustalono w wysokości 1.732,96 zł miesięcznie.

Zdaniem Sądu I instancji, legalności kwestionowanej decyzji nie podważają zarzuty skargi dotyczące tego, że bezpodstawnie opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustalono jeszcze przed faktycznym umieszczeniem ojca skarżącego w placówce i w konsekwencji dochód rodziny ustalono w dowolnym czasie, zamiast z miesiąca poprzedzającego faktyczne umieszczenie ojca domu pomocy społecznej. Sąd ten wskazał, że w sprawie niniejszej wydano decyzję o skierowaniu ojca skarżącego do domu pomocy społecznej, ustalono opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i kolejną decyzją postanowiono o umieszczeniu ojca skarżącego w domu pomocy społecznej, przy czym wskazano, że przewidywany termin przyjęcia to I kwartał 2015 r. W związku z "odroczeniem" umieszczenia ojca skarżącego w domu pomocy społecznej, w decyzji ustalającej wysokość jego opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej zawarto zapis, że obowiązuje ona od dnia umieszczenia ojca w domu pomocy społecznej. Oznacza to, że do czasu umieszczenia ojca w domu pomocy społecznej skarżący nie jest zobowiązany do partycypowania w żadnych kosztach. Natomiast w sytuacji, gdy na datę umieszczenia ojca w domu pomocy społecznej ulegnie zmianie sytuacja dochodowa rodziny skarżącego, np. jeżeli umieszczenie ojca skarżącego nastąpi po okresie 12 miesięcy od uzyskania dochodu jednorazowego w postaci kredytu, skarżący będzie mógł wnosić o zmianę kwestionowanej decyzji.

Niezasadnym przy tym w ocenie Sądu I instancji jest zarzut dotyczący tego, że opłata powinna być ustalona terminowo i przy ustalaniu jej wysokości organ z urzędu powinien uwzględnić okoliczność, że dochód z kredytu zaciągniętego we wrześniu 2014 r. kończy się w sierpniu 2015 r. W świetle powyższego za bezpodstawne, w ocenie Sądu, należy uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. przez zaniechanie wskazania podstawy prawnej zezwalającej na ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przed faktycznym umieszczeniem w nim ojca skarżącego, a także art. 7 k.p.a., 8 k.p.a., 9 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez dowolne uznanie, że bezterminowo miesięczny dochód rodziny skarżącego wynosi kwotę 5.121,11 zł w sytuacji, kiedy został on ustalony z uwzględnieniem 1/12 części kredytu gotówkowego zaciągniętego w dniu 2 września 2014 r.

Mając powyższe na uwadze Sądu I instancji na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.

J. A. zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości, zarzucając temu wyrokowi naruszenie przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez:

1. bezzasadne pominięcie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) wskutek:

a) błędnej wykładni art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 lit. b w związku z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) przez dowolne przyjęcie, że przy ustaleniu dochodu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS może być brany dochód z dowolnego miesiąca przed umieszczeniem danej osoby w DPS, byle byłaby wydana decyzja o jej umieszczeniu z "odroczonym" (przewidywanym) terminem;

b) pominięcie w ocenie prawnej art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nakazującego uzyskany jednorazowo kredyt rozliczyć w ten sposób, że doliczyć do dochodu rodziny w równych częściach w 12 kolejnych miesiącach, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony, co sprawia, że po upływie tego terminu nie może być brany pod uwagę;

2. niewłaściwe zastosowanie w sprawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku oraz zasądzenie, na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a., kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu podniesiono, że obowiązek wnoszenia opłat przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1-2 ustawy o pomocy społecznej kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1. Z samego brzmienia art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty "wnoszonej" przez te osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustalony. Dopiero w przypadku niewywiązywania się osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 1, 2 i 2a ustawy o pomocy społecznej z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, gminie zaś przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 61 ust. 3).

Skarżący podał, że zgodnie z art. 96 ww. ustawy, obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń, małżonku, zstępnych przed wstępnymi takiej osoby. Z kolei art. 104 ust. 1 i 3 powoływanej ustawy określa, iż wysokość należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami ustawy, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Konsekwentnie, zdaniem skarżącego, należy stwierdzić, że ustalenie opłaty za pobyt w DPS przy ustaleniu dochodu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty powinien być brany pod uwagę dochód z miesiąca poprzedzającego faktyczne umieszczenie danej osoby w konkretnym DPS, bowiem dopiero od tego momentu istnieje realna możliwość ustalenia wysokości i okresu, za jaki opłata ta ma być ponoszona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezasadny jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. Wskazać należy, że przepis art. 151 P.p.s.a. jest przepisem regulującym treść rozstrzygnięcia sądu w przypadku, gdy nie zostały potwierdzone zarzuty naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym. Skuteczność zarzutu naruszenia tego przepisu w skardze kasacyjnej zależy od wykazania zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Orzeczenie oddalające skargę nie jest bowiem skutkiem zastosowania jedynie art. 151 P.p.s.a., lecz następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów nakazujących sądowi takie ustalenia poczynić (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser, M. Wierzbowski. Warszawa 2011, s. 592-593 i powołane tam orzeczenia).

W wyroku z dnia 20 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2586/14 (Lex nr 20835525) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Przepis art. 151 p.p.s.a. ma charakter swoistej "instrukcji" dla sądu, jakiej treści rozstrzygnięcie ma wydać, gdy uzna, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis ten może być więc naruszony tylko wówczas, gdy sąd uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie wydaje orzeczenie oddalające skargę lub gdy sąd uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie uwzględnia ją." Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Sąd I instancji bowiem, rozpoznając sprawę uznał, że zaskarżone decyzje nie naruszają prawa, w związku z czym skargę na te decyzje, na podstawie ww. przepisu prawa, oddalił.

Za niezasadny także uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 lit. b w związku z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej: "u.p.s.". W ocenie skarżącego kasacyjnie, ww. przepisy prawa zostały naruszone przez dowolne przyjęcie, że przy ustaleniu dochodu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może być brany dochód z dowolnego miesiąca przed umieszczeniem danej osoby w domu pomocy społecznej byle byłaby wydana decyzja o jej umieszczeniu z "odroczonym" (przewidywanym) terminem.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Przepis ten w ustępie 2 stanowi: "Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2."

Trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji, że przepis ten określa krąg osób, na których może spoczywać według kolejności obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt bliskich w domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Z prawidłowych i niekwestionowanych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że decyzją z dnia 16 grudnia 2014 r. skierowano ojca skarżącego - S. A. do domu pomocy społecznej na czas nieokreślony i ustalono mu od dnia umieszczenia w domu pomocy społecznej opłatę w wysokości 921,68 zł – (70% x 1.316,68 zł). Następnie decyzją z dnia 16 stycznia 2015 r. orzeczono o umieszczeniu S. A. w domu pomocy społecznej i wskazano, że termin umieszczenia zostanie określony przez dyrektora placówki. Podano przy tym, że z powodu braku wolnych miejsc będzie on figurował na liście osób oczekujących pod pozycją 5/15 z przewidywanym terminem przyjęcia na I kwartał 2015 r. W związku z tym, że miesięczna opłata mieszkańca nie pokrywa pełnego kosztu jego utrzymania w domu pomocy społecznej (koszt ten zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta Suwałk z dnia 18 lutego 2014 r. nr 1113/2014 od 1 marca 2014 r. wynosi 2.780,80 zł), wydaną w sprawie niniejszej decyzją ustalono skarżącemu opłatę za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości 1.732,96 zł miesięcznie począwszy od dnia umieszczenia ojca w domu pomocy społecznej. W decyzji tej zatem ustalono, że ustalona opłata należna jest począwszy od dnia umieszczenia ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. Oznacza to, że do czasu umieszczenia ojca skarżącego w domu pomocy społecznej skarżący nie jest zobowiązany do partycypowania w żadnych kosztach. Natomiast w sytuacji, gdy na datę umieszczenia ojca w domu pomocy społecznej ulegnie zmianie sytuacja dochodowa rodziny skarżącego, np. jeżeli umieszczenie ojca skarżącego nastąpi po okresie 12 miesięcy od uzyskania dochodu jednorazowego w postaci kredytu, skarżący będzie mógł wnosić o zmianę kwestionowanej decyzji.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, prawidłowo w sprawie ustalono, że dochód skarżącego pozwala na obciążenie go obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w ww. kwocie. Prawidłowo także ustalono dochód skarżącego z miesiąca poprzedzającego wydanie decyzji o umieszczeniu jego ojca w domu pomocy społecznej, tj. z grudnia 2014 r. z uwagi na to, że w dacie wydania kwestionowanej decyzji ojciec skarżącego nie został jeszcze faktycznie umieszczony w domu pomocy społecznej. Ustalenie dochodu skarżącego z grudnia 2014 r., to jest z miesiąca poprzedzającego wydanie decyzji o umieszczeniu ojca skarżącego w domu pomocy społecznej, w niczym nie narusza wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Prawidłowo także ustalono wysokość dochodu skarżącego w miesiącu poprzedzającym wydanie decyzji o umieszczeniu jego ojca w domu pomocy społecznej, tj. w grudniu 2014 r. Wskazać należy, że ustawodawca uzależnił wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej jedynie od kryterium dochodowego. Z akt sprawy wynika, że dochód rodziny skarżącego z miesiąca grudnia 2014 r. stanowiła łączna kwota 3.287,77 zł. Prawidłowo do kwoty tej doliczono jednorazowy dochód, jaki rodzina skarżącego uzyskała w postaci kredytu gotówkowego w wysokości 22.000,00 zł. O tym bowiem jakie przychody, z jakiego okresu uważa się za dochód określa przepis art. 8 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z jego treścią: za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. O tym zaś, jakich przychodów nie wlicza się do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 art. 8 u.p.s. stanowi art. 8 w ust. 4 u.p.s. Zgodnie z jego treścią: do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Z przepisu tego nie wynika, by do dochodu nie podlegał zaliczeniu jednorazowy dochód w postaci kredytu gotówkowego. Katalog, o jakim mowa w ust. 3 i ust. 4 at. 8 u.p.s. ma charakter zamknięty. W żadnym przepisie u.p.s. nie postanowiono, że kwota jednorazowej pożyczki podlega odliczeniu od dochodu.

Wbrew także zarzutom skarżącego kasacyjnie, prawidłowo uzyskany dochód w postaci jednorazowego kredytu gotówkowego w kwocie 22.000 zł, zgodnie z treścią art. 8 ust. 11 u.p.s., został wliczony do miesięcznego dochodu rodziny w 1/12 części owego kredytu. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 11 u.p.s., w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Prawidłowo w tej sytuacji do dochodu rodziny doliczona została kwota 1.833,34 zł miesięcznie, w związku z czym miesięczny dochód skarżącego z grudnia 2014 r., to kwota 5.121,11 zł. Uwzględniając przepis art. 61 ust. 2 lit. b ustawy, zgodnie z którym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, prawidłowo opłatę skarżącego za pobyt ojca w domu pomocy społecznej ustalono w wysokości 1.732,96 zł miesięcznie. Wbrew zarzutom skarżącego dochód ten został wyliczony zgodnie z ww. przepisami prawa.

W świetle powyższego zarzuty skargi kasacyjnej uznać należało za nieusprawiedliwione. Skarga kasacyjna podlegała zatem oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 P.p.s.a.