Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 486/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4 art. 64c par. 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 21 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 kwietnia 2018 r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia

21.05.2018 r., znak: [...], utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 17.04.2018 r., znak: [...], którym określono "K. S." S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej "Zobowiązana", "Spółka", "Skarżąca") wysokość kosztów powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 05.07.2017 r. o nr [...] w łącznej wysokości [...] zł.

Zaskarżone wyżej opisane postanowienie zostało wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 – zwanej w skrócie "K.p.a.") oraz art. 18, art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2017 r., poz. 1201 z późn. zm.. – zwanej w skrócie "u.p.e.a.").

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S., będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku Spółki na podstawie ww. tytułu wykonawczego obejmującego zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2017 r. w wysokości [...] zł.

W dniu 06.06.2017 r. organ egzekucyjny zawiadomił czterech kontrahentów Zobowiązanej o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych. Wraz z odpisami zawiadomień o zajęciu w dniu 10.07.2017 r. doręczono Zobowiązanej odpis tytułu wykonawczego.

Pismem z dnia 10.04.2018 r., w związku z pisemnym zawiadomieniem organu z dnia 04.04.2018 r. o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, Zobowiązana wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia 17.04.2018 r. organ egzekucyjny określił Zobowiązanej koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł.

Zobowiązana złożyła zażalenie na ww. postanowienie i wniosła o jego uchylenie w całości.

W uzasadnieniu, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14, Zobowiązana wskazała, że normy prawne, które określają wysokość opłaty za czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 z późn. zm. – dalej w skrócie "u.p.e.a."), wysokość opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) oraz nakładają obowiązek uiszczenia powyższych opłat pomimo dobrowolnej zapłaty egzekwowanej należności po dokonaniu tych czynności (art. 64 § 8 u.p.e.a.), naruszają zakaz nadmiernej ingerencji ustawodawcy poprzez to, że nie przewidują górnej granicy wysokości pobieranych opłat a także nie uwzględniają stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania poszczególnych czynności oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego. Nie uzależniają także wysokości opłat egzekucyjnych od tego czy postępowanie zostało umorzone z uwagi na dobrowolne uiszczenie przez dłużnika należności w całości lub w części. Powoduje to, że są one nieadekwatne do zakładanego celu, którym jest przeprowadzenie skutecznej egzekucji a przy tym są nadmiernie dolegliwe.

Organ II instancji (także "organ odwoławczy") postanowieniem z dnia 21.05.2018 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ II instancji w pierwszej kolejności odniósł się do powołanego w zażaleniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji RP przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej oraz art. 64 § 8 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

Organ odwoławczy podniósł, że Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określenia wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określenia wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Pełnią one raczej funkcję stymulacyjno-wychowawczą. Swoboda ustawodawcy określona wysokością opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu.

Z drugiej strony – jak dalej podniósł organ odwoławczy - Trybunał Konstytucyjny wskazał, że powstawanie kosztów egzekucyjnych, jak i całe postępowanie egzekucyjne, jest następstwem uchylania się zobowiązanych od wykonywania nałożonych na nich obowiązków. Tym samym to ich negatywna postawa powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny. Celem egzekucji administracyjnej, a co za tym idzie także opłat z nią związanych, jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji, tj. spowodowanie stanu wymaganego przez przepis prawa. Środków egzekucyjnych oraz związanych z nimi opłat nie można kwalifikować jako sankcji wobec podmiotu niewywiązującego się z określonych prawem obowiązków. Pełnia one raczej funkcję stymulacyjno-wychowawcza. Konieczność poniesienia opłat obciąża bowiem zasadniczo zobowiązanego. Związana z tym dolegliwość materialna powinna stanowić dodatkowy bodziec skłaniający zobowiązanego do dobrowolnego uiszczenia należności. Powinien on w szczególności być świadomy, że uchylanie się od dobrowolnego wykonania obowiązku może wiązać się nie tylko z jego przymusowym wykonaniem, ale także z dodatkowymi kosztami, które stanowią dla niego określoną dolegliwość materialną i tym samym oddziałują na przyszłość, pełniąc funkcję wychowawczą.

Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który uznać należy wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny I instancji na mocy art. 64 § 1 piet 4 i 6 u.p.e.a. określił koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynność, tj. zajęcie wierzytelności w wysokości 5 % oraz opłatę manipulacyjną w wysokości 1 %. Wskazał przy tym, że na dzień wydania niniejszego postanowienia brak interwencji ustawodawcy we wspomnianym zakresie. Tym samym organ II instancji, dokonując oceny zgodności z prawem ustalonej wysokości kosztów, nadal działa w obszarze nienormowanym przez ustawodawcę.

Następnie organ odwoławczy przypomniał, że art. 7 Konstytucji RP stanowi, iż organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, zaś zgodnie z art. 6 K.p.a., organy działają na podstawie przepisów prawa. Administracyjne organy egzekucyjne, zatem nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonalnych regulacji prawnych czy działania wbrew tym przepisom.

Jak dalej wskazał dalej organ odwoławczy, kluczowe w niniejszej sprawie staje się odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Aby jednak na nie odpowiedzieć, należy - zdaniem organu odwoławczego - dostrzec obowiązującą regulację w zakresie kosztów, a mianowicie, da się zauważyć, że u.p.e.a. określa jedynie minimalną wysokość opłaty. Niemniej jednak biorąc pod uwagę skuteczność egzekucji, a także konieczność zapewnienia funkcji fiskalnej z pewnością naruszeniem dyscypliny finansów publicznych byłoby obniżenie kosztów egzekucyjnych do ich minimalnej wysokości, tj. łącznej wysokości [...] zł (tj. do wysokości minimalnych stawek określonych w u.p.e.a - [...] zł za opłatę manipulacyjną, [...] zł za zajęcia innej wierzytelności).

Dalej, odnosząc ustalone za pomocą stawek procentowych koszty do wzorców konstytucyjnych jako punkt odniesienia, organ II instancji wskazał, że należy przyjąć górną granicę kosztów z tytułu zajęcia nieruchomości (tj. kwotę [...]zł). Art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości. Opłata ta w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Uprawniony jest wniosek, iż nieuzasadnione jest obciążenie opłatą za zajęcie innej wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości [...] zł. Prowadzenie egzekucji z innej wierzytelności jest bowiem mniej skomplikowane niż prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Skoro zatem, przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości oplata wynosi 8%, nie więcej niż [...] zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy. Tym samym przyjąć należy, że w związku z brakiem ustawowych regulacji, iż opłata od zajęcia wierzytelności musi być niższa niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie [...]zł dla 8 %. Wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Wobec tego skoro ustawodawca uznał, że 8 % opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie [...] zł, to są podstawy do przyjęcia zachowując proporcję, że 5 % opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie [...] zł. Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, że organ egzekucyjny ustalił opłatę egzekucyjną za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej na poziomie [...] zł, tym samym opłata nie przekracza wyznaczonego w wyżej przedstawiony sposób poziomu.

Poza tym, organ II instancji wskazał, że w niniejszej sprawie wykonanie zobowiązania objętego tytułem wykonawczym, które wynosiło [...] zł plus odsetki, nastąpiło w dniach: 14.07.2017 r., 04.08.2017 r. oraz 07.11.2017 r. w wyniku realizacji zajęć innych wierzytelności pieniężnych. Tym samym czynności egzekucyjne podjęte wobec zobowiązanej dały 100 % skuteczności.

W ocenie organu odwoławczego, nie można uznać, że nakład pracy pozostawał niewielki, czy mało czasochłonny. Organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania był zobligowany do wystosowania zawiadomień związanych z podejmowanymi czynnościami. Organ egzekucyjny podjął stosowne czynności niezwłocznie. Wraz z podejmowanymi działaniami egzekucyjnymi pojawiła się efektywność. Naliczone koszty jak najbardziej odzwierciedlają wkład organu egzekucyjnego. Zasadność naliczenia kosztów egzekucyjnych w przypadku 100 % skuteczności, nawet przy niewielkim nakładzie pracy organu, potwierdza najnowsze orzecznictwo (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14.03.2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1314/17).

Przechodząc do opłaty manipulacyjnej, organ II instancji podkreślił, że jest pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu tytułu wykonawczego okazało się że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności, (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21.03.2018 r., sygn. akt I SA/Op 33/18.)

Niezależnie od powyższego, w przypadku opłaty manipulacyjnej zasadne jest przyjęcie analogicznego sposobu ustalania opłaty manipulacyjnej, tak jak opłaty za czynności poprzez odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. określającego wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Przyjmując zatem jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie [...]zł stanowiącej 8% egzekwowanej należności, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż [...] zł. Przenosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż ustalona przez organ I instancji opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł nie przekracza kwoty granicznej.

Mając na uwadze powyższe, wynikające z zastosowania stawek procentowych (5 % w przypadku opłaty za czynności oraz 1 % opłaty manipulacyjnej) koszty egzekucyjne nie powodują, zdaniem organu odwoławczego, zerwanie związku między świadczeniem organu a wysokością ponoszonych kosztów za dokonanie tych czynności opłat.

Sumując, organ odwoławczy stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Zobowiązanej kwota należnych kosztów egzekucyjnych przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.

Spółka w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w S. na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 21.05.2018 r., utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji, wniosła o jego uchylenie w całości i poprzedzające je postanowienie organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przez ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości, bez wykazania, jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości;

2) art. 64 § 6 u.p.e.a. przez ustalenie opłaty manipulacyjnej w rażącej wysokości, bez wykazania, jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ

na powstanie kosztów w ustalonej wysokości;

3) art. 7 K.p.a. i 77 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia,

w szczególności ustalenia, czy określone przez organ koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają

w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku tego postępowania;

4) 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności przez niedokładne zbadanie okoliczności sprawy oraz nieuwzględnienie w decyzji słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżąca wskazała, że nie zgadza się stanowiskiem organu, na co przedstawiła swoją argumentację, kładąc nacisk na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., SK 31/14, i podnosząc przy tym, że organ egzekucyjny powinien uwzględnić, że wysokość poniesionych kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego, które to czynności powinny być udokumentowane w aktach sprawy, a także szczegółowo wskazane w rozstrzygnięciu. Brak takiego wskazania powoduje, że w istocie takie rozstrzygnięcie wymyka się spod kontroli sądowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje.

Skargę należało uwzględnić, Sąd bowiem stwierdził w wyniku kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem rozstrzygnięć organów obu instancji, stosownie do art. 145 § 1pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej "P.p.s.a.").

W skardze Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28.06.2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14 uznał za niekonstytucyjne oraz zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 7 K.p.a i art. 77 K.p.a. oraz art. 8 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.) przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej, w szczególności przez brak zbadania okoliczności sprawy oraz nieuwzględnienie słusznego interesu strony, a także brak wykazania, jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości i, czy określone przez organ egzekucyjny koszty wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w związku ze świadczeniami (nakładem pracy) organu egzekucyjnego.

W tak zakreślonych ramach sporu rację należało przyznać Skarżącej.

W wyniku analizy akt sprawy, przeprowadzonej z uwzględnieniem brzmienia przepisów będących podstawą prawną wydania zaskarżonego orzeczenia, całokształtu okoliczności faktycznych, a przede wszystkim uwzględniając powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie – wbrew obowiązkowi wynikającemu z zasady prawdy obiektywnej przewidzianej w art. 7 K.p.a. - nie doszło do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, organ egzekucyjny nie wykazał bowiem, czy określone postanowieniem z dnia 05.07.2017 r., utrzymanym w mocy zaskarżonym postanowieniem organu odwoławczego, koszty egzekucyjne pozostają konsekwencją wydatków i nakładu pracy organu egzekucyjnego w związku z podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami w toku przeprowadzonego w stosunku do Skarżącej postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 05.07.2017 r. o nr [...]

Podkreślić przy tym należy, że w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, przy czym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP).

Przypomnieć zatem należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 28.06.2016 r., SK 31/14, stwierdził w nim między innymi, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził także, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Co istotne w rozpoznawanej sprawie, Trybunał przy tym wskazał, że chociaż jednym z celów opłat w egzekucji jest oddziaływanie na dłużnika, aby wykonał ciążący na nim obowiązek, nie można zapominać, że zobowiązany, który nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku podatkowego, ponosi już z tego tytułu określone konsekwencje, chociażby w postaci odsetek od zaległości. Odsetki za zwłokę w postępowaniu podatkowym, co do zasady, służą rekompensowaniu Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego ubytku dochodów, które nie trafiły do budżetu w ustawowym terminie.

Natomiast – jak wskazał Trybunał - mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku płynie zatem kluczowy wniosek, a mianowicie, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą ma chronić stronę przed niezasadnymi kosztami egzekucyjnymi,

tj. nieuzasadnioną ich wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Natomiast wartość wyznaczona kwotowo zakreśliłaby maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ograniczy kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną, nieusprawiedliwioną wysokością.

Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Nie budzi wątpliwości, że w dacie zaskarżonego postanowienia ustawodawca nie uregulował materii prawnej uznanej powyższym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., SK 31/14, za niekonstytucyjną.

Z uzasadnień postanowień wynika, że organ egzekucyjny na podstawie zawiadomień o zajęciu innych wierzytelności z dnia 06.07.2017 r., skierowanych do czterech kontrahentów Skarżącej (Zobowiązanej), dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnych i wraz z odpisami tych zawiadomień w dniu 10.07.2017 r. doręczył Skarżącej odpis tytułu wykonawczego w celu wyegzekwowania należności głównej w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w kwocie [...]zł, co skutkowało powstaniem kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł, w skład której wchodziły: opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.) oraz opłata za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwocie [...]zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). Koszty te, organ I instancji naliczając odpowiednio do regulacji zawartych w art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art. 64 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a., przyjął stawki: 1 % egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej i 5 % egzekwowanych należności w związku z zajęciem prawa majątkowego.

Utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji, organ odwoławczy przywołując wyżej przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego, przedstawił część jego argumentacji zawartej w uzasadnieniu tego wyroku.

Organ odwoławczy, wprawdzie odniósł się do nakładu pracy wskazując, że organ egzekucyjny w toku postepowania był zobligowany do wystosowania zawiadomień związanych z podejmowanymi z czynnościami, a czynności te podjął niezwłocznie, co skutkowało efektywnością i naliczone koszty jak najbardziej odzwierciedlają wkład organu egzekucyjnego, na co przywołał wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14.03.2018 r., I SA/Gl 1314/17, wskazując na zasadność naliczenia kosztów egzekucyjnych w przypadku 100 % skuteczności, nawet przy niewielkim nakładzie pracy organu –jednakże, co istotne w świetle powołanej argumentacji Trybunału Konstytucyjnego – to jednakże organ ten nie wykazał, jakie konkretnie poniósł wydatki w powiązaniu z określonymi czynnościami organu egzekucyjnego (nakładem pracy) w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym na podstawie ww. tytułu wykonawczego, które muszą znaleźć odzwierciedlenie w dokumentacji akt sprawy egzekucyjnej, a następnie w uzasadnieniu postanowienia w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych.

Nadto, organ odwoławczy, odnosząc się do określonej przez organ I instancji kwoty kosztów egzekucyjnych w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym przyjął przez analogię regulację prawną dotyczącą opłaty za inną niż zajęcie wierzytelności pieniężnej czynność prawną, a mianowicie, przyjął przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przewidujący opłatę za zajęcie nieruchomości w wysokości 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł.

Funkcją takiego postanowienia w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych, wydanego w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a., jest wykazanie zobowiązanemu (lub wierzycielowi), jakie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i wydatki składają się na ustalone przez organ egzekucyjny koszty egzekucyjne. Organ egzekucyjny musi zatem dowieść, że określona przez niego wysokość kosztów egzekucyjnych jest powiązana z rzeczywistymi kosztami poniesionymi w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym, a przy tym powinien stronie (zobowiązanej lub wierzycielowi) wyjaśnić, jakie okoliczności (faktyczne i prawne) miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości, czego zaniechał w badanej sprawie.

W ponownym postępowaniu w przedmiocie obciążenia Skarżącej kosztami egzekucyjnymi organ powinien zatem wziąć pod uwagę argumenty Trybunału Konstytucyjnego podniesione w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku.

Wbrew zarzutom skargi, skutkiem wskazanego orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, w sytuacji, gdy materia sporna jest nadal normowana przepisami uznanymi przez Trybunał za niekonstytucyjne, winno się sprowadzać do konieczności udokumentowania kosztów poniesionych faktycznie przez organ egzekucyjny w związku czynnościami egzekucyjnymi dokonanymi w tej sprawie egzekucyjnej i innych świadczeniami ze strony organu egzekucyjnego koniecznymi dla przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Organ musi mieć również na uwadze to, że już z samej sentencji wyroku Trybunału wynikało, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie.

W praktyce jednak, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw. W niniejszej sprawie obowiązkowi temu organ nie dochował.

Zatem, w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedzieć na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy je miarkować.

Z akt sprawy wynika, że czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny, sprowadzały się zasadniczo do doręczenia Skarżącej odpisu tytułu wykonawczego oraz do wysłania pism (czterech zawiadomień o zajęciu innej wierzytelności), a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnego nakładu pracy i kosztów czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania. Słusznie w skardze zwróciła uwagę Skarżąca, że z trudnej sytuacji finansowej oraz dokonywania częstych, cząstkowych wpłat nie można czynić zarzutu. Istotne jest bowiem, że pozyskując jakiekolwiek środki finansowe przeznacza je na spłatę, co winno być odbierane pozytywnie przez organ egzekucyjny (tutaj także wierzyciel).

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy i poniesionych przez organ wydatków przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, które to jednak okoliczności winny być udokumentowane w aktach sprawy egzekucyjnej i wyjaśnione szczegółowo w rozstrzygnięciu. Brak takiego wskazania powoduje bowiem, że w istocie takie rozstrzygnięcie niemożliwe jest do zweryfikowania, a w konsekwencji nie poddaje się kontroli sądowej. Nie sposób bowiem poznać, jakie czynności organu egzekucyjnego, jaki nakład pracy i wydatki organu egzekucyjnego, legły u podstaw takiego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych – tak jak ma to miejsce w uchylonych przez Sąd postanowieniach organów obu instancji.

Koszty egzekucyjne, ponoszone przez organ egzekucyjny w celu realizacji wniosku egzekucyjnego wierzyciela, mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego, nie zaś wierzyciela, jednakże to organ egzekucyjny, jako uprawniony do wydania postanowienia w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych, musi dowieść ich faktyczne poniesienie, z uwzględnieniem przy tym nakładu pracy, stopnia skomplikowania czy zawiłości czynności egzekucyjnych, co musi jednak znaleźć odzwierciedlenie okolicznościach faktycznych i prawnych występujących w danej sprawie egzekucyjnej, które w efekcie winny mieć przełożenie na treść uzasadnienia rozstrzygnięcia organu, które ma przekonać zobowiązanego (lub wierzyciela), że koszty były zasadne i celowe. Taką właśnie funkcję poznawczą pełni postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, wydane na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., przy czym ustalone koszty muszą być weryfikowalne, a więc poddawać się kontroli. Nie budzi przy tym wątpliwości, że organ egzekucyjny, by zapewnić sprawność dalszego funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, powinien odzyskać zwrot co najmniej poniesionych kosztów i wydatków, stąd ustawodawca przyjął rozwiązanie nakazując obciążenie zobowiązanego kosztami (art. 64c § 1 zdanie drugie u.p.e.a.) lub obciążenie wierzyciela (w art. 64c § 4 u.p.e.a.) w przypadku, gdy koszty nie mogą być wyegzekwowane od zobowiązanej strony. Jednakże organ egzekucyjny powinien mieć zawsze na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest jednak zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wszystko powinno się odbywać w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego danej sprawy, co musi być weryfikowalne i poddawać się kontroli sądowej.

Organy, stosując prawo, powinny zatem tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału. Precyzując, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Stąd odwoływanie się przez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości w ww. okolicznościach wyroku Trybunału, nie może być uznane za uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych. A zatem, organ egzekucyjny, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, ma obowiązek przede wszystkim wykazać nakład pracy oraz poniesione wydatki w zakresie określonej czynności egzekucyjnej, a zatem udokumentować koszty nierozerwalnie związane z konkretną czynnością egzekucyjną, a następnie dokonać oceny stopnia jej skomplikowania, czasochłonności, czy też uwzględnić inne okoliczności, które miały zdaniem organu egzekucyjnego wpływ na wysokość ustalanych kosztów egzekucyjnych (opłat, stosownie do niekonstytucyjnych przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a.), mając na uwadze by tak ustalone koszty nie stanowiły dodatkowej dolegliwości (kary) dla zobowiązanego lub wierzyciela. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie dochował tym warunkom, a w szczególności nie wykazał nakładu pracy i poniesionych wydatków w powiązaniu z czynnościami egzekucyjnymi dokonanymi w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, co skutkowało, że ustalone postanowieniem z dnia 17.04.2018 r., utrzymanym w mocy zaskarżonym postanowieniem organu odwoławczego, koszty egzekucyjne nie poddają się kontroli sądowej.

Zdaniem Sądu, okoliczność, że do dnia dzisiejszego ustawodawca nie wykonał ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., SK 31/14, nie może stanowić uprawnionej podstawy do określania kosztów egzekucyjnych bez wykazania (udowodnienia w trybie przepisów K.p.a.) ich rzeczywistego poniesienia. Prawa i obowiązki w toku postępowania administracyjnego obejmują obie strony tego postępowania. Zatem, skoro Skarżąca jako zobowiązana wniosła do organu egzekucyjnego w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, to nie budzi wątpliwości, że organ ten zobowiązany jest wydać takie postanowienie określając w nim koszty egzekucyjne w oparciu o obowiązującą podstawę prawną, jak i dokładnie ustalony stan faktyczny, a więc o przysługujące mu koszty (w myśl zasady przewidzianej w art. 64c § 1 u.p.e.a.), które muszą znaleźć udokumentowanie w aktach sprawy egzekucyjnej w sposób, który poddaje się zweryfikowaniu.

Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 05.12.2017 r., sygn. akt I OSK 1079/1, cyt.:

"(...) sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, dlatego nie mogą się uchylić od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia. Uzasadnienie nie stanowi bowiem treści rozstrzygnięcia, jak również nie zastępuje go. Zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, dlatego brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wskazanie przez ustrojodawcę w powołanym przepisie na wzruszanie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.".

A zatem, w sytuacji, gdy ustawodawca nie podjął jeszcze żadnych działań w kierunku zmiany zakwestionowanych przez Trybunał ww. przepisów u.p.e.a.,

organ działa na obszarze nieunormowanym, a już na pewno na podstawie niezgodnej z Konstytucją RP.

Ponadto, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, należy również mieć na uwadze ogólne zasady postępowania obowiązujące organy administracji publicznej, a w szczególności, zasadę rozstrzygania wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony, przewidzianą w art. 7a K.p.a. (w związku z art. 18 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 7a § 1 K.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Funkcją normy prawnej zawartej w art. 7a k.p.a. jest zwiększenie ochrony praw strony przez ograniczenie negatywnych skutków nieprecyzyjnego formułowania przepisów prawa. Adresatem tego przepisu są organy administracji publicznej.

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wprawdzie mamy do czynienia z sytuacją istnienia normy prawnej uznanej przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z Konstytucją RP i brakiem wprowadzenia w życie w jej zamian normy prawnej pozostającej w zgodzie z Konstytucją RP, to jednak jest to również sytuacja stwarzająca istotne wątpliwości interpretacyjne, które - zdaniem Sądu - winny być rozstrzygane na korzyść strony. Skutkiem bowiem ww. ostatecznego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego było wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności w zakresie przekroczenia ich maksymalnego rozsądnego pułapu. Minimalna ich granica niewątpliwie nadal obowiązuje. W takiej sytuacji zatem, organ powinien ograniczać ustalanie wysokości kosztów egzekucyjnych do nie budzących wątpliwości kosztów, stosownie do wymogów Trybunału Konstytucyjnego, a więc kosztów faktycznie poniesionych w ramach oznaczonego postępowania egzekucyjnego. Wprawdzie odbywało by się to prawdopodobnie kosztem budżetu Państwa, ale skoro do tej pory (minęło ponad 2 lata od wyroku TK z dnia 28.06.2016 r.) nie wprowadzono zgodnych z Konstytucją RP przepisów w zamian za niekonstytucyjne, to trudno by strona ponosiła tego negatywne konsekwencje. W ocenie Sądu, nie jest wystarczające w takiej sytuacji – co ma miejsce w badanej sprawie - odnoszenie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej (tutaj, do opłaty stosunkowej dotyczącej zajęcia nieruchomości), a także wskazanie, że powstawanie kosztów egzekucyjnych, jak i całe postępowanie egzekucyjne, jest następstwem uchylania się od wykonywania przez stronę zobowiązaną od wykonywania nałożonych na nią obowiązków. Każda bowiem ze stron ma swoje obowiązki, ale także i prawa, zaś tutaj, właściwe organy władzy publicznej nie wywiązują się należycie z obowiązku niezwłocznego unormowania sytuacji, która obecnie wywołuje szereg istotnych wątpliwości interpretacyjnych w zakresie określania kosztów egzekucyjnych, w tym z tytułu zajęcia innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, a także pobierania opłaty manipulacyjnej, co skutkuje, że organ, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, a sądy, oceniając te działania co do ich zgodności z prawem, nadal działają na obszarze niezgodnym z Konstytucją RP, co z kolei kłóci się z kluczowymi zasadami prowadzenia postępowania administracyjnego, którymi związane są organy, w szczególności przewidzianymi w art. 6 K.p.a. (zasada legalności – organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że organ nie może działać na podstawie domniemań) i art. 7 K.p.a. (zasada prawdy obiektywnej - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli). Nadto, sytuacja ta pozostaje w konflikcie z kompetencją sądów administracyjnych, określoną w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 z późn. zm.), w myśl którego sądy administracyjne sprawują m. in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), zaś kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Odnosząc się natomiast do powołanego przez organ wyroku WSA w Gliwicach z dnia 14.03.2018 r., I SA/Gl 1314/17, w celu wykazania zasadności zaskarżonego stanowiska wskazać należy, że wyrok ten nie stanowi źródła prawa w rozumieniu Konstytucji RP (art. 87), a zatem, nie może stanowić dla sądu administracyjnego uprawnionej podstawy do zweryfikowania zaskarżonego rozstrzygnięcia pod względem zgodności jego z prawem obowiązującym w dacie rozstrzygania, do czego jest powołany sąd administracyjny.

Wobec tego, Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi co do naruszenia przepisów postępowania przez brak dokładnego wyjaśnienia i wykazania, jakie konkretnie koszty egzekucyjne powstały w związku ze świadczeniem organu egzekucyjnego w toku tego postępowania egzekucyjnego i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji w celu zachowania gwarancji procesowych strony zobowiązanej (Skarżącej), wynikającej z zasady dwuinstancyjności przewidzianej w art. 15 K.p.a.

Ponownie zatem rozpoznając sprawę, organ dokładnie wyjaśni stan faktyczny sprawy w zakresie rzeczywistych kosztów egzekucyjnych poniesionych przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym w stosunku do Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 05.07.2017 r., co winno znaleźć oparcie w materiale dowodowym akt administracyjnych badanej sprawy, przy czym w świetle ostatecznego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nieuprawnione jest odwoływanie się przez analogię do innej regulacji prawnej, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, tj. do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. dotyczącego opłaty z tytułu zajęcia nieruchomości. Taki sposób ustalenia kosztów nie może być uznane za uprawnione uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych. W zależności od dokonanych ustaleń i ich oceny, w nowo wydanym rozstrzygnięciu, sporządzonym zgodnie z wymogami płynącymi z art. 7a, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a., organ przedstawi uargumentowane stanowisko w spornej kwestii.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie [...]zł Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Zasądzona kwota obejmuje: uiszczony wpis stały od skargi w kwocie [...]zł (ustalony na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), wynagrodzenie pełnomocnika procesowego Skarżącej (radcy prawnego) w kwocie [...]zł z tytułu zastępstwa procesowego w niniejszym postępowaniu sądowym oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego ([...] zł).