Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 435/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Andrzej Góraj, Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant specjalista Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2018 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania E. K. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu wskazał, że nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu. Wnioskodawczyni na przestrzeni 55 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy posiada udokumentowane jedynie 10 lat i 3 miesiące okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy oraz w 10-leciu przed dniem złożenia wniosku, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych - wnioskodawczyni nie udowodniła żadnych okresów ubezpieczenia. Organ wskazał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresach od [...].12.1997 r. do [...].12.1998 r., od [...].03.2000 r. do [...].06.2000 r" od [...].09.2000 r. do [...].10.2001 r., oraz od [...].01.2002 r. do [...].02.2004 r. nie zostały opłacone składki na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Stwierdził, że podejmowanie pracy i prowadzenie działalności gospodarczej bez opłacania z tego tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest świadomym wyborem, rodzącym określone skutki. Nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne, nie wskazuje na istnienie szczególnych okoliczności, uniemożliwiających nabycie świadczenia w trybie zwykłym. Trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok WSA z dnia 24.01.2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1852/07 i wyrok WSA z dnia 15.02.2008 r., sygn. akt II SA/Wa 2075/07). Ponadto w okresie od 01.03.2004 r. do 30.06.2015 r., tj. przez okres wynoszący ponad 11 lat wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2016 r. dopiero od [...] czerwca 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1669/16 uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2016 r. n [...]. Sąd w uzasadnieniu wskazał, że organ nie dokonał pełnych ustaleń stanu faktycznego, pominął okoliczność pobierania przez wnioskodawczynię w przeszłości renty inwalidzkiej, zarejestrowania wnioskodawczyni jako osoby bezrobotnej i nie rozważył tej okoliczności na gruncie przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ nie dokonał ustaleń, czy okres zarejestrowania jako osoby bezrobotnej, a także okoliczność, że nie odmówiła żadnej propozycji pracy, może być kwalifikowany, jako szczególna okoliczność, która uniemożliwiła nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Sąd wskazał też, że w związku z informacją zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż wnioskodawczyni w okresie 2005-2013 z przerwami leczyła się "w prywatnych gabinetach psychiatrycznych", należałoby wezwać stronę z wyznaczeniem jej odpowiedniego terminu, do przedłożenia dokumentów potwierdzających powyższe. W postępowaniu w sprawie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku strona wnioskująca obowiązana jest do współdziałania z organem w zakresie gromadzenia dokumentacji niezbędnej do rozpatrzenia sprawy. Sąd wskazał, że w przypadku potwierdzenia informacji podanych przez wnioskodawczynię w tym zakresie, rozważenia wymagać będzie przez organ, czy fakt leczenia (stan zdrowia) można uznać za okoliczność szczególną, która spowodowała, że strona nie nabyła uprawnień w trybie zwykłym.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania E. K. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Wskazał, że rozpatrując ponownie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1669/16, nadal nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których strona nie nabyła uprawnień w trybie zwykłym. Podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Organ podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni na przestrzeni 55 lat życia, do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentowała tylko 10 lat i 3 miesiące okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Podał, że przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe, które powinny być adekwatne do wieku. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14.05.2001 r., sygnatura II SA 249/01, dostępny w LEX nr 55035).

Prezes ZUS wskazał, że w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy ([...] czerwca 2015 r.) oraz w 10-leciu przed dniem złożenia wniosku, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych - wnioskodawczyni nie udowodniła żadnych okresów ubezpieczenia.

Organ ustalił, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym, do chwili orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy nie było spowodowane szczególnymi okolicznościami. Podał, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej wnioskodawcy, ale zaistnienia w sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym

Wskazał, że z przebiegu zatrudnienia wynika, że w okresie od [...].03.2004 r. do [...].06.2015 r. (przez ponad 11 lat) wnioskodawczyni nie wykonywała pracy ani żadnej innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ podkreślił nadto, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawczyni nie opłaciła składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresach od [...].12.1997 r. do [...].12.1998 r., od [...].03.2000 r. do [...].06.2000 r. , od [...].09.2000 r. do [...].10.2001 r. oraz od [...].01.2002 r. do [...].02.2004 r. Stwierdził, że zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15.02.2008 r. sygnatura II SA/Wa 2075/07).

Prezes ZUS wskazał, że na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 lipca 2017 r. sprawa została skierowana do lekarza orzecznika ZUS a następnie do komisji lekarskiej ZUS. Po analizie przedłożonej przez wnioskodawczynię nowej dokumentacji dotyczącej leczenia oraz dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych komisja lekarska ZUS orzeczeniem z [...] grudnia 2017 r. ustaliła, że całkowita niezdolność do pracy istniała od [...] czerwca 2015 r. i istnieje nadal od [...] maja 2017 r. do [...] grudnia 2018 r. Z uzasadnienia komisji lekarskiej ZUS wynika, że powyższe orzeczenie zostało wydane po przeprowadzeniu bezpośredniego badania i dokonaniu analizy przedstawionej dokumentacji medycznej.

Organ stwierdził nadto, że z przedłożonej przez stronę dokumentacji wynika, że o ile stan zdrowia od 2014 r, mógł mieć wpływ na aktywność zawodową wnioskodawczyni, to w latach 2004-2013 nie stanowił przeszkody do podjęcia zatrudnienia. Brak spełnienia warunków do świadczenia w trybie zwykłym nie był zatem spowodowany stanem zdrowia strony. Ponadto w dostępnym materiale dowodowym brak jest informacji, które mogłyby poświadczyć obiektywne utrudnienia w wypracowaniu stażu niezbędnego do nabycia uprawnień w trybie zwykłym, związane z sytuacją na rynku pracy. Trudności w znalezieniu pracy, zwłaszcza w sytuacji, gdy stan zdrowia ubezpieczonego pozwala na podjęcie zatrudnienia, nie mogą być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy emerytalnej. W przeciwnym wypadku świadczenia przyznawane w tym trybie mogłyby stać się regułą. Trudności w znalezieniu pracy i stan wysokiego bezrobocia w Polsce są bowiem okolicznościami powszechnymi, podczas gdy tylko udowodnione zupełnie szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia przez

Prezesa ZUS (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23.09.2001 r" sygnatura II SA 932/01, dostępny w LEX nr 12922).

Organ stwierdził, że okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w Urzędzie Pracy nie stanowi ani okresu składkowego ani okresu nieskładkowego. Co więcej stopa bezrobocia w latach 2004¬2015 w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni była znacznie niższa niż stopa bezrobocia na terenie kraju. Organ podkreślił, że trudne warunki materialne nie stanowią uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi E. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, t.j. art. 107 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak odniesienia się do zebranych dowodów, art. 77 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i rozpatrzenie sprawy pomimo nie zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i pominięcie wyjaśnień strony, art. 7 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, art. 10 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie zawiadomienie strony o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z dowodami i złożenia nowych wniosków.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej z dnia [...] grudnia 2017 r. r została uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Tym samym zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy. Zdaniem skarżącej uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest krótkie i lakoniczne, zarzuciła, że organ nie odniósł się do wyjaśnień strony. Podniosła, że organ w przeważającej części cytował przepisy prawa. Skarżąca przywołała poglądy prezentowane w judykaturze w przedmiocie znaczenia prawidłowego uzasadnienia decyzji. W ocenie skarżącej organ nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organ w sposób nieprawidłowy uznał zdaniem strony, że nie spełnia ona przesłanek przewidzianych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i nie dał wiary jej wyjaśnieniom. Podała, że nie uwzględniono wniosku o przesłuchanie świadka na okoliczność wskazaną w piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. Skarżąca podniosła też, że gdyby przed wydaniem decyzji została poinformowana o zakończeniu postępowania to rozważyłaby złożenie innych wniosków dowodowych.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez pełnomocnika, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że skarżąca w latach 1996-1991 była okresowo do 1990 r. inwalidką II grupy a do 1991 r. - III grupy. W latach 1991-2015 nie ustalono istnienia żadnego stopnia niezdolności do pracy. Od czerwca 2015 r. do grudnia 2018 r. ustalono całkowitą okresowa niezdolność do pracy. Przeprowadzona zgodnie z zaleceniami WSA analiza przebiegu schorzeń skarżącej nie dała żadnych podstaw do stwierdzenia u skarżącej niezdolności pracy - nawet częściowej - za lata 1991-2015. Fakt korzystania z porad w prywatnym lecznictwie nie przełożył się, w ocenie komisji lekarskiej ZUS, orzekającej w dniu [...] grudnia 2017 r., na jakąkolwiek niezdolność do pracy po 2005 r. aż do 2015 r. Komisja lekarska ZUS uznała - co można stwierdzić z uzasadnienia orzeczenia - iż skarżąca nie była w żadnym stopniu niezdolna do pracy z przyczyn [...] i dopiero choroba [...] spowodowała taką niezdolność. Nie ma też podstaw do stwierdzenia, że fakt pobierania okresowej renty inwalidzkiej w latach 1985-1991 miał wpływ na stan zdrowia skarżącej po 1991 r. - zwłaszcza, ze renta ta w końcowym swym okresie była rentą już tylko III grupy, a zatem w trakcie jej pobierania stan zdrowia skarżącej się poprawiał.

Ustalono także, iż w latach 1997-2004 skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą - nie opłacała z tego tytułu składek, a od 2005 r. z przerwami do 2011 r. rejestrowała się jako osoba bezrobotna, to jest - zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia. Stopa bezrobocia w regionie zamieszkania skarżącej była niższa niż średnia dla kraju - a nie stwierdzono, by skarżąca starała się o podniesienie, zmianę bądź uzupełnienie kwalifikacji, zaś nawet tak elementarna aktywność, jaką jest rejestracja w PUP nie obejmuje całego okresu przerw w ubezpieczeniu skarżącej. Ponadto nie można uznać, ze osoba poszukująca pracy przez PUP i deklarująca tym samym zdolność do jej podjęcia jednocześnie nie może podejmować tej pracy ze względu na stan zdrowia - zwłaszcza w kontekście wydanych w sprawie orzeczeń orzeczników ZUS. Nie ma charakteru okoliczności szczególnej ani fakt nieopłacania składek z tytułu własnej działalności gospodarczej, ani tez długoletnia rejestracja w charakterze osoby bezrobotnej w regionie, w którym stopa bezrobocia była niższa, niż średnia dla kraju (dodatkowo przy tym nie wykazano, by skarżąca poza samą rejestracją w PUP wykazała jakąkolwiek własna aktywność w poszukiwaniu zatrudnienia). W okresie od 1991 r. do 2015 r. skarżąca nie była nawet częściowo niezdolna do pracy. Komisja nie potwierdziła przy tym, by problemy o charakterze psychicznym mogły mieć jakikolwiek wpływ na zdolność skarżącej do pracy, ponieważ obecna niezdolność do pracy spowodowały wyłącznie schorzenia [...]. Komisja lekarska ZUS miała wgląd w dokumentację leczenia psychiatrycznego skarżącej i wprost odniosła się w orzeczeniu do tych kwestii, wskazując, że nie ma żadnych podstaw do ustalenia niezdolności do pracy przed 2015 r. i z przyczyn innych niż onkologiczne. Wizyty w prywatnych gabinetach psychiatrycznych nie są dowodem na ciężkie schorzenia psychiatryczne ani nie wskazują na niemożność podejmowania pracy w okresie, kiedy zainteresowany w wizyt takich korzysta.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie podlegała uwzględnieniu.

W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest - w stanie faktycznym tej sprawy, po jej ponownym rozpoznaniu na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1669/16 - prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Kwestia uchybienia przepisowi art. 10 k.p.a. pozostaje w tej sprawie bez wpływu na jej wynik. Strona nie wskazała na żadne dodatkowe dowody, które zamierzała ewentualnie przedłożyć organowi, ale nie zrobiła tego z uwagi na niezawiadomienie o zgromadzeniu materiału dowodowego. Akta sprawy nie zawierają pisma z dnia [...] czerwca 2016 r., o którym jest mowa w skardze, w którym strona wnosiłaby o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka. Zauważyć należy przy tym, że postępowanie o świadczenie w drodze wyjątku wszczęte zostało pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. Stąd też zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Nadto, nie może być mowy o naruszeniu art. 109 ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych, albowiem przepisy tej ustawy nie były stosowane w niniejszej sprawie. Za nietrafne Sąd uznał pozostałe zarzuty naruszenia prawa procesowego. Organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i dokonał pełnych ustaleń stanu faktycznego. Materiał dowodowy organ rozpatrzył w sposób wszechstronny, a jego ocena nie była dowolna. Odmienna ocena skarżącej w tym zakresie wynika z przekonania, iż spełnia ona ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższe nie zmienia jednakże ustaleń Sądu, co do prawidłowości oceny organu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji mogłoby odnosić się bardziej szczegółowo do kwestii podnoszonych przez stronę w postępowaniu, jednakże w ocenie Sądu organ rozważył w decyzji zasadnicze, mające dla sprawy znaczenie, okoliczności. Nie uchybił tym samym art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miałby wpływ na wynik niniejszej sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozostawia przy tym wątpliwości, co do tego z jakich przyczyn organ nie przyznał świadczenia w drodze wyjątku, co pozwala Sądowi na dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Nadto, podkreślenia wymaga, że decyzja wydawana w trybie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie.

W sprawie niniejszej sytuacja taka jednak nie zachodzi, albowiem organ stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły skarżącej nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Ocena organu w tym zakresie, po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania po wyroku Sądu z dnia 13 lipca 2017 r., jest zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie prawidłowa.

Za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się jakieś konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Sama trudna sytuacja materialna nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie świadczenia. Świadczenie, o którym mowa w ww. przepisie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 2176/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sprawie jest bezsporne, że skarżąca od dnia [...] czerwca 2015 r. do dnia [...] grudnia 2018 r. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, co zostało stwierdzone najpierw w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2017 r., a następnie, po uwzględnieniu dokumentacji leczenia psychiatrycznego, na które powoływała się skarżąca, w orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2017 r. Orzeczenie to, jak trafnie wskazał organ jest w tej sprawie wiążące.

Skarżąca udokumentowała nadto jedynie 10 lat i 3 miesiące okresów składkowych i nieskładkowych na 37 lat aktywności zawodowej. Nawet, gdy zważy się, że skarżąca była inwalidką II i III grupy łącznie w okresie od 1996-1991 r., kiedy to również nie istniał żaden stopień niezdolności do pracy, to okres jedynie 10 lat i 3 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych jest w istocie niewielkim okresem, nieadekwatnym do wieku strony.

Zauważyć należy przy tym, że w 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy skarżąca w ogóle nie udokumentowała żadnego okresu składkowego i nieskładkowego, choć wówczas także nie była nawet częściowo niezdolna do pracy.

Z akt sprawy bezspornie wynika, że wobec skarżącej przed dniem [...] czerwca 2015 r. nie była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, która mogłaby być ewentualnie rozważana przez organ jako niezależna od strony przeszkoda w wypracowaniu świadczenia w trybie zwykłym. Z akt sprawy wynika, że skarżąca przed dniem [...] czerwca 2015 r. nie była osobą niezdolną do pracy. Organ rozpatrując ponownie sprawę skarżącej nie stwierdził, aby schorzenia, na które powołała się skarżąca dawały podstawę do stwierdzenia niemożności wypracowania świadczenia w trybie zwykłym. Nadto, dokumentacja ta poddana była ocenie Komisji Lekarskiej ZUS, która w orzeczeniu odniosła się do tych kwestii. Nie ma zatem podstaw, aby uznać, że przed [...] czerwca 2015 r. zaistniały szczególne okoliczności odnoszące się do stanu zdrowia skarżącej, które można byłoby kwalifikować jako szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Także w tym aspekcie zauważyć należy, że długoletnia rejestracja w charakterze osoby bezrobotnej wskazuje na zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia. Zgodzić należy się przy tym z organem, że trudności w znalezieniu pracy i stan wysokiego bezrobocia w Polsce były okolicznościami powszechnymi, które nie mogą być kwalifikowane jako szczególna okoliczność, która uniemożliwiła wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Organ wskazał przy tym, że stopa bezrobocia w latach 2004-2015 w miejscu zamieszkania skarżącej była znacznie niższa niż stopa bezrobocia na terenie kraju. Biorąc nawet pod uwagę, że pracodawcy - w odniesieniu do przedstawionych przez UP trzech ofert pracy - odmówili zatrudnienia (jak wynika z adnotacji pośrednika pracy, stażysty - widniejącej pod zaświadczeniem Prezydenta Miasta G. z [...] sierpnia 2016 r. -) stwierdzić należy, że sama ta adnotacja nie stanowi w tej sprawie - na gruncie całego materiału dowodowego - podstawy do uznania za szczególną okoliczność faktu formalnej rejestracji w charakterze osoby bezrobotnej. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca podejmowała działania w celu znalezienia pracy we własnym zakresie. Nadto, okres rejestracji w charakterze osoby bezrobotnej nie był krótkim tylko okresem braku zatrudnienia pomiędzy jedną a drugą pracą, ale stanem trwającym (z przerwami) wiele lat.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że także okres formalnej rejestracji jako osoby bezrobotnej w urzędzie pracy nie stanowi okoliczności szczególnej na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 3741/01, wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r., wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt I OSK 1396/14, wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 sygn. akt 444/01, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 517/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe, jak również brak opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, stanowi, że ocena organu, co do braku spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, jest trafna.

Nadto, nie było w tej sprawie podstaw, aby organ zwracał się do wnioskodawczyni z jakimkolwiek dodatkowym żądaniem wykazania szczególnych okoliczności, czy aby miał obowiązek żądać od strony dodatkowych dowodów. Wskazane przez stronę okoliczności zasadnie nie zostały przez organ zakwalifikowane jako szczególne w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Z akt sprawy nie wynika, aby sytuacja taka miała miejsce w przypadku skarżącej, która niezdolna do pracy jest od dnia [...] czerwca 2015 r., a we wcześniejszym okresie nie istniały przeszkody do wypracowania świadczenia w trybie zwykłym, których nie mogłaby przezwyciężyć.

Prezes ZUS nie kwestionował w toku postępowania tego, że obecnie skarżąca nie ma ze względu na stan zdrowia (według orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2017 r. - do dnia [...] grudnia 2018 r.) możliwości podjęcia zatrudnienia. Jednakże, gdy mowa o szczególnych okolicznościach na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie chodzi o szczególną sytuację wnioskodawcy, w jakiej znalazł się on obecnie, gdy w istocie nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia i wypracowania świadczenia w trybie zwykłym.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w wyroku.