Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 301/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 80,  art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Dorota Kozłowska, Protokolant Dominika Zabielska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] .


UZASADNIENIE

1. M. S. wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

2. Zaskarżona decyzja została wydana na gruncie następującego stanu sprawy.

2.1. Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł o umorzenie należności. Wskazał, że ich spłata pozbawiłaby jego rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych. W skład jego rodziny wchodzi czworo dzieci i żona. Dwoje z dzieci posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Przedstawił też schorzenia na które cierpią jego dzieci. Jego żona choruje na nowotwór. Podał, że pracuje i zarabia netto 1.500 zł miesięcznie. Pobiera też zasiłek rodzinny i zasiłek pielęgnacyjny. Nie posiada nieruchomości, posiada 20 – letni samochód. Dołączył dokumentację medyczną dotyczącą dzieci oraz orzeczenia o niepełnosprawności. Wskazał, że do 2011 r. działalności gospodarczej nie prowadził (była zawieszona).

Na wezwanie organu, w dniu [...]r. skarżący złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Wynika z niego, że zasiłek rodzinny wynosi 400 zł. Rodzina ponosi miesięcznie wydatki eksploatacyjne w wysokości 950 zł i koszty związane z leczeniem w wysokości 200 zł. Z tytułu zaciągniętego kredytu ma zobowiązanie w wysokości 300 zł miesięcznie, które spłaca.

2.2. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ odmówił umorzenia znanych na dzień złożenia wniosku należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika, w łącznej wysokości 87.711,96 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 03/2006 – 01/2011 w kwocie 29.521,25 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2006-01/2006, 08/2012-10/2012, 12/2012-07/2013, 12/2013-01/2014, 02/2015-06/2015, 01/2016-02/2016 w kwocie 16.205,04 zł;

c) Fundusz Pracy za okres 03/2006-01/2011 w kwocie 2.464,667 zł;

d) odsetki za zwłokę w wysokości 39.521 zł.

W uzasadnieniu ZUS przedstawił sytuację rodzinną i materialną skarżącego. Dodał, że pobiera świadczenie z MOPS w wysokości 1.300 zł miesięcznie oraz należy domniemywać, że także 1.500 zł z tytułu programu 500+.

W dalszej kolejności ZUS stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzą okoliczności wymienione w at. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. – dalej: u.s.u.s.).

W odniesieniu do okoliczności wymienionych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., poz. 1365 – dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.) ZUS stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną uregulowanie zaległych należności, w dłuższym czasie, w ramach układu ratalnego, stanowiłoby dla niego niemożliwe do udźwignięcia obciążenie finansowe. Dlatego skarżący nie spełnia przesłanek wymienionych w rozporządzeniu.

2.3. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący akcentował konieczność ponoszenia wydatków (których wcześniej nie ujął), w tym związanych z chorobami dzieci i żony, a wynikających z potrzeby zapewnienia córce diety oraz konieczności dowozu córki i żony do lekarza lub na zabiegi rehabilitacyjne. Podniósł, że zaistniała sytuacja doprowadziła go do leczenia psychiatrycznego (załączył kartę informacyjną).

2.4. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] organ orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji wydanej w I instancji odmawiającej umorzenia zaległych składek.

ZUS stwierdził m.in. że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. w zakresie sprzedaży detalicznej owoców i warzyw w wyspecjalizowanych sklepach.

Organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Przedstawiając sytuację rodzinną i majątkową skarżącego wskazał m.in. że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci oraz wobec skarżącego jest prowadzone skutecznie postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę. Oddział nie dokonał zabezpieczenia na majątku skarżącego. W tym kontekście uznał, że w I instancji prawidłowo przyjęto, iż skarżący nie spełnia przesłanek wymienionych w rozporządzeniu z dnia [...] r. Zgromadzona dokumentacja sytuacji materialno-bytowej rodziny skarżącego wskazuje, że sytuacja życiowa i zdrowotna członków rodziny skarżącego jest trudna, ale nie wystarcza do umorzenia zaległych składek.

3.1. W skardze skarżący podniósł, że ma czworo, a nie troje dzieci, jak stwierdził ZUS. Została pominięta jego choroba psychiczna i w związku z tym ponosi kolejne wydatki na leki. Zlekceważono chorobę żony. Nie wyjaśniono mu dlaczego ZUS zwlekał 16 lat z powiadomieniem o zaległościach. Uważa, że nie prowadził działalności gospodarczej do 2012 r. ZUS twierdzi, że nie dokonał zabezpieczeń na jego majątku, a skarżący otrzymał informację o hipotece na nieruchomości, w której posiada udział 1/15. Świadczenie z MOPS żona pobiera na córkę do marca 2017 r.

3.2. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

3.3. W toku rozprawy skarżący nadmienił, że do 2012 r. działalności gospodarczej nie prowadził, zatem żądane od niego składki za okres do 2012 r. są nienależne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4. Skarga okazała się uzasadniona o tyle, że spowodowała uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji wydanej w I instancji, ponieważ ZUS nie wykazał, że na skarżącym spoczywa obowiązek uiszczenia spornych składek za okres do roku 2012, a ponadto niedostatecznie wyczerpująco wyjaśnił kwestię braku przedawnienia części należności składkowych. Organ nie odniósł także się do przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Sąd stwierdził zatem, że ZUS naruszył art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Przy czym, Sąd wskazuje, że dwie ostatnie wady decyzji skutkujące jej uchyleniem, stwierdził działając z urzędu na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a.

5.1. Organ postępowaniem w przedmiocie umorzenia zaległych składek objął składki przypadające (pomijając ich rodzaj) na okres od marca 2006 r. do lutego 2016 r. Skarżący kwestionuje zaś istnienie obowiązku uiszczania składek za okres do roku 2012 r. (w skardze i na rozprawie), względnie do roku 2011 (we wniosku o umorzenie), podając w tej mierze, że działalności gospodarczej w tym czasie nie prowadził. W tym stanie rzeczy, bezwzględnym obowiązkiem organu było udokumentowanie, że na skarżącym ciążył obowiązek uiszczenia składek także do roku 2012, ponieważ w razie braku takiego obowiązku, w tej mierze postępowanie o umorzenie zaległych należności składkowych jest bezprzedmiotowe.

Tymczasem w aktach sprawy nie ma jakiegokolwiek dokumentu obrazującego okres, w którym skarżący byłby zobowiązany do uiszczenia konkretnych składek. W tej sytuacji dowodowej, Sąd nie jest w stanie odnieść się do zarzutu skarżącego, że za okres do 2012 r. nie jest zobowiązany do uiszczenia składek. Co prawda w aktach sprawy znajduje się protokół z przesłuchania skarżącego (w dniu [...] r.), w którym podano, że skarżący "otrzymał decyzję ustalającą zadłużenie", jednak nie wynika z niego, jakiego okresu dotyczy ta decyzja.

W związku z powyższym, Sąd stwierdza, że ZUS poprzez nieudokumentowanie okresu, w którym na skarżącym w ogóle spoczywa obowiązek uiszczenia spornych składek dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej: k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wobec tego, że skarżący kwestionuje okres w którym jest zobowiązany ponieść składki, ZUS nie mógł bez wykazania tego stosowną dokumentacją, przyjąć że był to inny okres aniżeli twierdzi skarżący.

Sąd podkreśla, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien udokumentować poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku okresu za który skarżący ma obowiązek opłacić składki) powinien być bowiem oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale nie mających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze, Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia NTA, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu aktu, który kończy postępowanie administracyjne w danej instancji (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 26 lipca 2016 r., I SA/Gl 50/16, z dnia 11 lutego 2015 r., I SA/Gl 709/14, z dnia 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14 – CBOSA; wyrok WSA w Warszawie z 8 sierpnia 2007 r., VII SA/Wa 1034/07, Lex nr 364725; wyrok NSA z 29 listopada 2004 r., OSK 813/04, Lex nr 164713; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 2 lipca 2009 r., II SA/Go 367/09, Lex nr 553056; wyrok WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2008 r., III SA/Po 685/07, Lex nr 510377; wyrok WSA w Białymstoku z 12 czerwca 2006 r., II SA/Bk 219/06, Lex nr 928832).

5.2. W postępowaniu ponownym, w tej mierze, ZUS powinien dołączyć do akt tej sprawy administracyjnej dokumentację, z której wynika, że na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia składek także za okres do 2012 r. (w szczególności decyzję ustalającą w przedmiocie zaległych składek). W razie braku wykazania dotychczasowego stanowiska organu, ZUS będzie zmuszony oprzeć ustalenia faktyczne na twierdzeniach skarżącego.

6.1. W dalszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu pierwotnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Z dniem 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. uzyskał brzmienie zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d.

Ustępy te stanowiły, że:

- nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (ust. 5);

- bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (ust. 5a);

- bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (ust. 5b);

- bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu (ust. 5c);

- przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana (ust. 5d).

Następnie należy wskazać, że z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., poz. 1378) art. 24 ust. 4 u.s.u.s. znów przewidywał, jako zasadniczy, 5 letni okres przedawnienia.

Jednocześnie w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Na gruncie ostatnio zacytowanej regulacji przyjmuje się, że według zasady wynikającej z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Z kolei artykuł 27 ust. 2 tej ustawy z 2011 r. oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Ustawodawca przyjął w tym względzie nakaz posługiwania się regułą kolizyjną lex benignior, zgodnie z którą należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, do zapłaty których zobowiązany jest określony podmiot (wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., II FSK 3031/12, Lex nr 1769575).

6.2. W tej sprawie ZUS orzekał w II instancji, w dniu [...] r. co do składek należnych za okres począwszy od marca 2006 r. Mając na uwadze wyżej wskazane regulacje art. 24 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 27 ustawy nowelizującej z dnia 16 września 2011 r. obowiązkiem organu było odniesienie się do kwestii przedawnienia należności za okres od marca do listopada 2006 r. W odniesieniu do tych składek, 10 – letni termin przedawnienia, liczony na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu od 2003 do 2011 r. w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. mógł już bowiem upłynąć w dniu orzekania przez ZUS.

Tymczasem organ tej kwestii w ogóle nie rozważył. Stanowi to naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

To uchybienie może mieć wpływ na wynik sprawy ponieważ rozstrzygnięcie merytoryczne, tj. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu. Jeśli przedawniły się, to postępowanie co do składek które przedawnieniu uległy, podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.

6.3. Orzekając ponownie, ZUS w tej materii zbada kwestię przedawnienia na dzień orzekania.

Będzie miał przy tym na uwadze także regulacje dotyczące przerwania albo zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

W tej mierze ustosunkuje się do twierdzenia skarżącego, że została ustanowiona hipoteka na nieruchomości, w której skarżący posiada udział 1/15 części. Przy czym, w kontekście art. 24 ust. 5 u.s.u.s. uwzględni, że w orzecznictwie sądów stwierdza się, iż wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do dnia 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 1 lutego 2017 r., I SA/Gl 1196/16; z dnia 23 września 2014 r., I SA/Gl 446/14; z dnia 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14; z dnia 19 stycznia 2015 r., I SA/Gl 1274/14 – publ. CBOSA; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 września 2015 r., III AUa 2392/13, Lex nr 1927482).

Również odnosząc się do problematyki przedawnienia, wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w tej mierze, np. podjętych czynnościach egzekucyjnych ZUS powinien udokumentować poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną czynność, w tym jeśli kontrola prawidłowości tej czynności tego wymaga, także dowodu doręczenia stronie danego dokumentu.

7.1. Kolejną istotną wadą decyzji ZUS-u jest brak odniesienia się do zagadnienia przewlekłych chorób członków rodziny zobowiązanego, w kontekście pozbawienia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Również i to stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Zgodnie bowiem z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przy czym stosownie do § 3 ust. 2 za rodzinę, o której mowa, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

7.2. W tej sprawie skarżący przedłożył dokumenty z których wynikają bardzo poważne schorzenia jego córki L. (wada serca, schorzenia przewodu pokarmowego), choroby syna F. (nawracające zapalenia uszu, niedosłuch), a także orzeczenia o niepełnosprawności córki L. i córki E. Z tych orzeczeń wynika, że E. z uwagi na naruszenie sprawności, wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji dziecka. Z kolei Łucja oprócz tego wymaga nawet konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący przedstawił także dokumentację dotyczącą zaawansowanej choroby nowotworowej żony. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, że przewozi dzieci i żonę do lekarza oraz na zabiegi. Dołączył także dokument świadczący o wystąpieniu u skarżącego epizodu depresji.

W tym stanie rzeczy oczywistym obowiązkiem ZUS-u było rozpatrzenie żądania o umorzenie należności z tytułu składek przez pryzmat przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. i to pomimo tego, że skarżący nie powoływał się expressis verbis na tę regulację. Przedstawione przez niego okoliczności oraz dokumenty w oczywisty bowiem sposób jawią się jako istotne z punktu widzenia tej regulacji.

7.3. W postępowaniu ponownym ZUS odniesie się rzetelnie do tej przesłanki umorzenia należności. Zauważy, że co prawda skarżący pracuje, lecz schorzenia członków jego rodziny mogą ograniczać go w możliwościach zarobkowych. Może wchodzić w grę zarówno ograniczenie w czasie świadczonej pracy, jak i w jej rodzaju. Stwierdziwszy zaistnienie tej przesłanki organ nie będzie zobowiązany do umorzenia należności, lecz w ramach uznania administracyjnego uzyska do tego prawo (w dotychczasowym stanie sprawy, wobec braku stwierdzenia choćby jednej przesłanki umorzenia należności, ZUS zobowiązany był wydać decyzję odmowną). W tych ramach rzeczowo rozważy realne szanse zobowiązanego na uiszczenie ponad 87 tys. należności, w tym odsetek w kwocie około 40 tys. zł i zajmie stanowisko co do umorzenia zaległości choćby w części, np. co do odsetek, tak aby afirmowany przez ZUS ewentualny układ ratalny przybrał realną postać.

8. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także decyzję wydaną przez ZUS w I instancji, ponieważ obarczona jest takimi samymi błędami, jak decyzja wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Poza tym jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy, gdyż wymaga tego poszanowanie zasady dwuinstancyjności postępowania.

9. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd nie orzekł ponieważ skarżący nie wykazał, że działając osobiście i będąc zwolniony ustawowo od uiszczenia wpisu (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e. p.p.s.a.) poniósł wydatki wskazane w art. 205 § 1 p.p.s.a.