Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 187/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1, 2 i 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 16 października 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2020 roku sprawy ze skargi J. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., zwanej dalej: "u.s.u.s."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 3 września 2019 r. J. C., uzupełniając informacje zawarte w piśmie z 12 sierpnia 2019 r., zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek ze względu na bardzo trudną sytuację materialną oraz rodzinną. Poinformował, że od 2018 r. był wielokrotnie hospitalizowany z uwagi na problemy zdrowotne związane z sercem. W kwietniu 2019 r. doznał urazu kręgosłupa i przeszedł ciężki zabieg operacyjny. Wskazał, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim. Nadmienił, że z uwagi na zaniedbanie ze strony pracodawcy nie otrzymuje żadnego świadczenia, a musi przejść długotrwałą rehabilitację. Ponadto podał, że sprawuje opiekę nad chorą żoną, która posiada znaczny stopień niepełnosprawności oraz nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca wyjaśnił, że koszty utrzymania oraz leczenia jego i jego żony pokrywane są ze świadczenia rentowego małżonki, które wynosi 1 031,00 zł netto. Wskazał, iż aktualnie z uwagi na sytuację materialną oraz zdrowotną nie może prognozować jakiejkolwiek poprawy.

Decyzją z [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Kolejną decyzją z [...], nr [...] ZUS [...] Oddział w [...] na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek, w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w: części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 7 166,94 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: od 06/2008 do 07/2008 r., od 12/2008 do 05/2009 r. w łącznej kwocie 3 500,62 zł, w tym z tytułu: składek-1393,22 zł, odsetek liczonych na 3 września 2019 r. - 2 037,00zł, kosztów upomnienia - 70,40 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od 06/2008 do 07/2008 r., od 12/2008 do 05/2009 r. w łącznej kwocie 3 389,48 zł, w tym z tytułu: składek - 1 548,28 zł, odsetek liczonych na 3 września 2019 r - 1 762,00 zł, kosztów upomnienia - 79,20 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Socjalnych - za okres: od 06/2008 do 07/2008 r., od 12/2008 do 03/2009 r. w łącznej kwocie 276,84 zł, w tym z tytułu: składek-112,84 zł, odsetek liczonych na 3 września 2019 r. - 120,00 zł, kosztów upomnienia - 44,00 zł,

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityk Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej: "rozporządzeniem") odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 4 948,20 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: od 06/2008 do 07/2008 r., od 12/2008 do 05/2009 r. w łącznej kwocie 1 654,72 zł, w tym z tytułu: składek-771,32 zł, odsetek liczonych na 3 września 2019 r. - 813,00 zł, kosztów upomnienia - 70,40 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od 06/2008 do 07/2008 r., od 12/2008 do 05/2009 r. w łącznej kwocie 3 249,48 zł, w tym z tytułu: składek - 1 548,28 zł, odsetek liczonych na 3 września 2019 r. -1 622,00 zł, kosztów upomnienia - 79,20 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres: od 06/2008 do 07/2008 r., od 01/2009 do 03/2009 r. w łącznej kwocie 44,00 zł, z tytułu kosztów upomnienia.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ argumentował, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s., jak również wnioskodawca nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podniósł, że decyzja w sprawie została podjęta po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w oparciu o dostarczone przez wnioskodawcę, jak i zgromadzone z urzędu następujące dokumenty: pismo z 12 sierpnia 2019 r., wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z 3 września 2019 r., oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, PIT-37 z 2017 r., karta Informacyjna ze Szpitala Wojewódzkiego w [...] z 27 kwietnia 2018 r., karta Informacyjna z Centrum Kardiologii w [...] z - pobyt w szpitalu od 28.04.2018 do 29.04.2018 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 7 czerwca 2018 r., karta informacyjna ze Szpitala Wojewódzkiego w [...] z 2 maja 2019 r., orzeczenie lekarze orzecznika ZUS (E. C.) z 1 marca 2019 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (E. C.) z 30 maja 2019 r., postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...], notatka z rozmowy telefonicznej z 16 października 2019 r. W celu rozpatrzenia sprawy korzystano także z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Organ podniósł, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która zgodnie z ustaleniami ZUS pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 1 219,81 zł brutto, tj. 1 031,03 oraz zatrudniona jest na umowę o pracę (3/4 etatu) i z tego tytułu otrzymuje dochód w wysokości 1 536,15 zł brutto, tj. 1 136,74 zł netto (średnia z ostatnich trzech miesięcy 07-09/2019 r.). Koszty związane z utrzymaniem stanowią kwotę 350,00 zł., na ochronę zdrowia przeznaczane jest miesięcznie 280,00 zł a w ocenie organu ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat nie stanowi podstawy do umorzenia należności. ZUS zaznaczył, iż łączny dochód dwuosobowej rodziny wnioskodawcy wynosi 2 167,77 zł, a po opłaceniu wskazanych wydatków w wysokości 642,50 zł, pozostaje kwota 1 525,27 zł, z której dwuosobowa rodzina winna zaspokoić pozostałe potrzeby życiowe. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika przy tym, aby rodzina korzystała z pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Organ podkreślił również, że oprócz przedmiotowego zadłużenia wnioskodawca posiada zobowiązanie pieniężne z tytułu podatków w kwocie 150,00 zł (za 2019 r.), które spłaca w dobrowolnych wpłatach w wysokości 12,50 zł miesięcznie. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli również nie stanowi przesłanki przemawiającej za słusznością zastosowania umorzenia należności.

W dniu 25 listopada 2019 r. J. C. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

W piśmie z 23 grudnia 2019 r. wnioskodawca poinformował, że złożył dodatkowe dokumenty do sprawy, oświadczając, że jego żona od 1 stycznia 2020 r. nie będzie uzyskiwała dochodu z tytułu umowy o pracę, ponieważ nie uzyskała zdolności do pracy. Wskazał, że korzysta z prywatnej służby zdrowia, ale nie posiada faktur i rachunków, a także nie korzysta z pomocy społecznej, ponieważ procedura uzyskiwania zasiłków miałaby zły wpływ na jego żonę. Oświadczył, że zaległości w składkach powstały z faktu, że nie otrzymał zapłaty za faktury od głównego wykonawcy. Ponadto pozbawiony został całego majątku, co stwierdził Naczelnik Urzędu Skarbowego w postanowieniu z [...]. Wskazał także, że stan zdrowia jego i jego żony pogorszył się.

W kolejnym piśmie z 13 stycznia 2020 r. wnioskodawca oświadczył, że 7 stycznia 2020 r. wypowiedziano żonie umowę o pracę i dochody jego rodziny wynoszą obecnie 1.030 zł miesięcznie. Wskazał, że choroba żony postępuje, co generuje koszty, a jemu uniemożliwia podjęcie pracy poza miejscem zamieszkania. Nadmienił, że żeby uzyskać jakiekolwiek dochody postanowił otworzyć w miejscu zamieszkania zakład ślusarski.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca załączył historię choroby z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Poradni [...] S.-B. Sp. Jawna - szt. 10, historię choroby z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] szt. 7, orzeczenie lekarskie nr [...] dotyczące żony z 3 stycznia 2020 r. oraz rozwiązanie umowy o pracę z jego żoną z 7 stycznia 2020 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS ustalił, że z przedłożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 30 września 2019 r. wynika, że wnioskodawca jest żonaty. Nie pracuje zarobkowo i nie osiąga dochodów, jak również nie osiąga dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy i nie korzysta z innych form pomocy. Prowadzi 2 - osobowe gospodarstwo domowe, wraz z żoną E. C., która uzyskuje dochód w wysokości 1.031,00 zł netto. Wnioskodawca ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 350,00 zł oraz z tytułu leczenia w wysokości 280,00 zł - łącznie wydatki wynoszą 630,00 zł. Ponadto posiada zobowiązania z tytułu podatków w wysokości 150,00 zł z ratą miesięczną w kwocie 12,50 zł, powyższe zobowiązanie jest przez J. C. spłacane. Wnioskodawca posiada nieruchomość - dom o powierzchni 68 m2 pod adresem [...]. Nie posiada ruchomości, wierzytelności oraz innych praw majątkowych. Jako inne składniki mienia ruchomego wnioskodawca wskazał telewizor, lodówkę i pralkę o łącznej wartości 1.000,00 zł. W zakresie sytuacji zdrowotnej wskazał, że w roku 2018 zachorował na serce i był wielokrotnie hospitalizowany, w kwietniu 2019 r. złamał kręgosłup i przechodzi obecnie rehabilitacje, opiekuje się również chorą żona, która jest niewidoma.

Organ wskazał, że do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Analizując powyższą dokumentację ZUS przyjął powyższe dokumenty jako dowody w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że działalność gospodarczą wnioskodawca zakończył 31 sierpnia 2009 r. Obecnie od 2 grudnia 2019 r. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba niepodlegająca ubezpieczeniom społecznym i podlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 ze zm.). Zgodnie z danymi pozyskanymi z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, od 2 grudnia 2019 r. J. C. prowadzi działalność gospodarczą o nazwie [...] J. C. Żona wnioskodawcy E. C. od 1 marca 2019 r. jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako rencista i uzyskuje z tego tytułu dochód. Żona posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności - wydane na stałe. Natomiast wnioskodawca posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (przyznane do 30 czerwca 2021 r.). Z danych Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych wynika, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości w 1/12 części, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą o nr [...]. Z bazy Centralnej Ewidencji Pojazdów wynika, że nie figuruje jako właściciel/współwłaściciel ruchomości.

ZUS podkreślił także, że należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Należności są objęte postępowaniem egzekucyjnym.

W oparciu o tak ustalony w sprawie stan faktyczny organ

w pierwszej kolejności odnosząc się do przesłanek z art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt 1-6 i art. 30 u.s.u.s., wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku wnioskodawcy przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Ponadto wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Organ podał, że wnioskodawca wykreślił działalność gospodarczą pod nazwą [...] z dniem 1 września 2009 r., a obecnie w stosunku do należności jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie występuje brak majątku, ponieważ wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości o nr księgi wieczystej [...]. Ponadto, w dniu 2 grudnia 2019 r. wnioskodawca ponownie otworzył działalność gospodarczą pod nazwą [...] J. C. Na chwilę obecną w stosunku do strony nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Organ ustalił, że od stycznia 2011 r. należności na koncie strony zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ZUS [...] Oddział w [...]. Postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji, dotyczące należności na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne 05/2008 r., 06/2009 r. - 08/2009 r. Organ wskazał, że wnioskodawca pobierał zasiłek opiekuńczy w wysokości 520,00 zł. W toku postępowania nie ujawniono pieniędzy, składników majątkowych, z których można prowadzić egzekucję oraz innych źródeł utrzymania i dochodu. Należności za okres 06/2008-08/2008, 12/2008 - 05/2009 nadal objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ZUS [...] Oddział w [...]. W toku postępowania organ zastosował środki egzekucyjne - ostatnia czynność - zajęcie wierzytelności na rachunku bankowego w [...] Bank [...] S.A. - 30 lipca 2019 r. Postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ jako całkowicie nieskuteczne. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ wskazał również, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest obecnie w stosunku do strony prowadzone, w związku z czym nie można przyjąć, że należności są nieściągalne. ZUS podjął czynności mające na celu dokonanie zabezpieczenia na nieruchomości.

Organ zaznaczył, że w przypadku badania czy spełniona jest konkretna przesłanka umorzenia należności należy pamiętać o tym, że spełnienie tej przesłanki przez stronę w roku 2012 nie oznacza, że w kolejnych latach będzie ona ciągle spełniona. Po stwierdzeniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego sytuacja materialna dłużnika może ulec poprawie (np. może znaleźć zatrudnienie lub uzyskać prawa do świadczeń), a co za tym idzie możliwe będzie ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

W związku z powyższym ZUS uznał, że wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ podjął następnie czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., uznając, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. W ocenie organu, z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności. Organ stwierdził, że jeżeli w danym okresie wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Organ wskazał dalej, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. ZUS uznał, że ograniczone możliwości płatnicze podnoszone przez wnioskodawcę jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Organ uznał, że ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną strony, a przedstawione wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym na poziomie 642,50 zł miesięcznie, w którym wliczono opłaty eksploatacyjne (350,00 zł), koszty leczenia (280,00 zł) i kwotę raty spłacanego zobowiązania (12,50 zł), nie uwzględniono natomiast podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań itp., wydają się realne i nie pozwalają na jednorazowe uregulowanie należności z tytułu składek bez ryzyka pozostawienia wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednak wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie strona musi ponosić. Ponosi je ogół społeczeństwa. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Organ wskazał, że wnioskodawca prowadzi 2 osobowe gospodarstwo domowe, wraz z żoną E. C., która otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.031,00 zł netto. Jak ustalił ponadto organ w toku postępowania wszczętego z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnioskodawca 2 grudnia 2019 r. zarejestrował działalność gospodarczą i uzyskuje dochody z tytułu jej prowadzenia. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosił 1.031,00 zł netto, ale wynikał on głównie z faktu braku zatrudnienia strony. Organ stwierdził, że nawet jeżeli w ocenie wnioskodawcy otrzymywany w ten sposób dochód nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Od grudnia 2019 r. wnioskodawca podjął się prowadzenia działalności gospodarczej, co oznacza, że będzie uzyskiwał dochody. Zatem okoliczność ta sugeruje możliwość poprawy aktualnej sytuacji materialnej. Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum egzystencji. Do dyspozycji rodziny pozostaje kwota ok. 1031,00 zł. Na tej podstawie, w ocenie organu można stwierdzić, że budżet gospodarstwa domowego strony jest wyższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2018, określony przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych 28 marca 2019 r., który wynosi 997,10 zł netto dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Ponadto organ zauważył, że wnioskodawca nie korzysta obecnie ze środków z pomocy społecznej (zasiłek opiekuńczy), ze względu na żonę, która "nie chce przechodzić całej procedury". Pomoc ośrodków pomocy społecznej udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Organ wskazał dalej, że oprócz przedmiotowego zadłużenia wnioskodawca posiada zobowiązanie pieniężne z tytułu podatków w kwocie 150,00 zł (za 2019 r.), które spłaca w dobrowolnych wpłatach w wysokości 12,50 zł miesięcznie. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie stanowi przesłanki przemawiającej za słusznością zastosowania umorzenia należności wobec ZUS. W ocenie organu nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem wnioskodawcy od ciążącej na nim zaległości. Mimo, że zaległości dotyczą okresu lat 2008 – 2009, to nie wnioskodawca nie podjął żadnych czynności zmierzających do uregulowania zobowiązań wobec ZUS. Rozłożenie należności na raty spowodowałoby to, że dalsze odsetki za zwłokę nie byłyby naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie. Obecnie, odsetki te są już wyższe niż kwota samej należności głównej.

Organ wskazał, że przedstawione okoliczności dowodzą, że aktualna sytuacja finansowa wnioskodawcy uniemożliwia jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie, choćby w układzie ratalnym. Na podstawie dostępnych materiałów strona nie udowodniła, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek. Dodatkowo wnioskodawca podjął się prowadzenia działalności gospodarczej, z której będzie uzyskiwał dochody.

ZUS stwierdził dalej, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. We wniosku o umorzenie wnioskodawca wskazał swoją sytuację zdrowotną. Zaznaczył, że ponosi koszty związane z leczeniem i że obecnie przebywa na rehabilitacji, która będzie jeszcze trwała trzy miesiące. Do akt sprawy oprócz dokumentacji medycznej dołączył orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od maja 2018 r. Orzeczenie przyznane jest na czas określony do 30 czerwca 2021 r. Wnioskodawca nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Jako przewlekłą chorobę należy uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a taką, która uniemożliwia uzyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Z ustaleń ZUS wynika, że aktualnie od 2 grudnia 2019 r. wnioskodawca jest czynny zawodowo, otworzył działalność gospodarczą. Tym samym organ stwierdził, że brak jest podstaw, by uznać, że problemy zdrowotne miały bezpośredni wpływ na powstanie zadłużenia, ponieważ zaległości dotyczą okresu od czerwca 2008 roku do marca 2009 r. Natomiast w dokumentach wnioskodawca wskazuje, że problemy zdrowotne zaczęły się od 2018 r. ZUS nie może zatem uznać, że stan zdrowia pozbawiał wnioskodawcy w przeszłości oraz pozbawia w chwili obecnej możliwości uzyskiwania dochodu. Ponadto wnioskodawca wskazał, że sprawuje opiekę nad żoną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stale oraz jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, pobiera z tego tytułu rentę. Ponadto 3 lata temu pobierał zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad żoną, jednakże ponownie wnioskodawca nie wystąpił o przyznanie świadczenia z tego tytułu, pomimo, że nadal opiekuje się żoną. Organ wskazał przy tym, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest rekompensatą za rezygnację z zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Z uwagi na powyższe, na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. C. nie zgodził się z rozstrzygnięciem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podnosząc, że organ wydając decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek nie wziął pod uwagę wszystkich argumentów i dowodów, które skarżący przedstawił w toku sprawy, a te, które wziął zinterpretował na jego niekorzyść. Tym samym wniósł o wydanie sprawiedliwego wyroku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2019, poz. 2325; dalej: "p.p.s.a."). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Tym samym sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie sprawy zawisłej przed organami administracji publicznej, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a. uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

W myśl art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 83 ust 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie").

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach, niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w przypadku określonym w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia, organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z § 3 rozporządzenia wynika ponadto, że inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania trudnej sytuacji materialno-bytowej i rodzinnej ciąży na wnioskodawcy.

Na podkreślenie zasługuje uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Użycie w tych przepisach sformułowań "należności ... mogą być umarzane", "może umorzyć" oznacza, że mamy do czynienia z regulacją prawną należącą do sfery uznania administracyjnego. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zatem nawet w wypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy też zaistnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a., wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA z 28.01.2011 r., II GSK 99/10 i z 25.02.2015 r., II GSK 193/14). Zawarte w powołanych przepisach unormowania należy łączyć z istotą Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest realizacja zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłatą świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.

Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga wyłącznie organ administracji publicznej.

Oceniając w tym kontekście zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się po stronie ZUS tego rodzaju naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania przedmiotowej decyzji z obrotu prawnego. Sąd stwierdza, że co do zasady ustalenia faktyczne poczynione przez organ są prawidłowe, w związku z czym będą one stanowiły podstawę kontroli zaskarżonej decyzji.

ZUS jednoznacznie wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności, których dotyczy wniosek skarżącego o umorzenie.

Zdaniem Sądu, takie stanowisko organu znajduje uzasadnienie w aktach sprawy. Należy przy tym podkreślić, że zobowiązany w skardze w ogóle nie forsował wystąpienia jakiejkolwiek okoliczności wskazanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w związku z tym nie ma konieczności powielania w tym miejscu argumentacji organu wyrażonej w zaskarżonej decyzji. Brak przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. sprawia, że organ nie mógł umorzyć składek i odsetek w oparciu o tę podstawę prawną.

Organ administracji rozważył ponadto możliwość umorzenia należności pod kątem zaistnienia szczególnych przypadków, które zostały określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż wniosek skarżącego odnosił się do jego trudnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku wystąpienia okoliczności enumeratywnie wskazanych w punktach 1 – 3.

Z treści przywołanej regulacji wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok z 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18 – dostępny na stronie internetowej NSA w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, podobnie jak pozostałe orzeczenia przywołane w uzasadnieniu). W konsekwencji, to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Nie wykazując ich, czy podając rozbieżne informacje, nie może czynić zarzutów organowi administracyjnemu, że nie poczynił w tym zakresie dodatkowych ustaleń.

W rozpoznawanej sprawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie wykluczył możliwość umorzenia należności ze względu na trudną sytuację finansową wnioskodawcy. Należy zgodzić się z organem, że nie ulega wątpliwości, że sytuacja materialna strony nie jest łatwa i wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym strony nie pozwalają na jednorazowe uregulowanie należności z tytułu składek, bez ryzyka pozostawienia wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Prawidłowe było jednak stwierdzenie organu, że wskazane przez stronę wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie strona musi ponosić, albowiem ponosi je ogół społeczeństwa. Zakład nie może natomiast umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Z prawidłowo poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, niekwestionowanych przez stronę skarżącą wynika, że wnioskodawca prowadzi 2 osobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną E. C., która otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.031,00 zł netto. Od 2 grudnia 2019 r. wnioskodawca ma zarejestrowaną działalność gospodarczą pod nazwą [...] J. C. i uzyskuje dochody z tytułu jej prowadzenia. Łączny dochód gospodarstwa domowego na moment wydawania zaskarżonej decyzji organ wynosił 1.031,00 zł netto i wynikał on głównie z faktu braku zatrudnienia strony oraz krótkiego okresu prowadzenia działalności gospodarczej, uniemożliwiającego ustalenie miesięcznego przychodu i dochodu strony z tego tytułu. Organ trafnie stwierdził przy tym, że nawet jeżeli w ocenie wnioskodawcy otrzymywany w ten sposób dochód nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Skoro bowiem z poczynionych ustaleń wynika, że od grudnia 2019 r. wnioskodawca podjął się prowadzenia działalności gospodarczej, to pozwala na przyjęcie, że będzie uzyskiwał dochody, a tym samym istnieje realna możliwość poprawy aktualnej sytuacji materialnej strony. Ze złożonego przez skarżącego pisma z 23 grudnia 2019 r. wynika ponadto, że żona skarżącego, mimo niepełnosprawności, również uzyskiwała dochód z tytułu umowy o pracę, która została jej wypowiedziana 7 stycznia 2020 r. Okoliczności tej skarżący nie wskazał we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, który był podstawą wydania przez organ decyzji z 5 listopada 2019 r., co świadczy, że złożony wniosek nie był rzetelny, a winien odzwierciadlać realną sytuację majątkową i życiową strony. Organ prawidłowo zwrócił przy tym uwagę, iż opracowania Instytutu Prac i Spraw Socjalnych dotyczące minimum egzystencji podają, że w dwuosobowym gospodarstwie pracowniczym minimum egzystencji wynosi 997,10 zł. W przypadku gospodarstwa domowego wnioskodawcy, biorąc pod uwagę dochód, jakim dysponuje, brak było zatem podstaw do uznania, by zachodziła przesłanka ubóstwa. Wnioskodawca nie wykazał nadto korzystania z żadnych form pomocy społecznej, co oznacza, że stronie nie jest potrzebna pomoc państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem. Z wniosku i pism składnych przez skarżącego wynika, iż J. C. sprawuje opiekę nad żoną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stale oraz jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, jednakże od 3 lat nie występował o przyznanie świadczenia z tego tytułu, pomimo, że nadal opiekował się żoną i nie posiadał żadnego dochodu. Z ustaleń Zakładu wynika ponadto, że żona wnioskodawcy mimo posiadanego stopnia niepełnosprawności jest aktywna zawodowo, bowiem do 07.01.2020 r. zatrudniona była na podstawie umowy o pracę w wymiarze 3/4 etatu. Uwadze organu nie umknęło przy tym, że oprócz przedmiotowego zadłużenia wnioskodawca posiada zobowiązanie pieniężne z tytułu podatków za 2019 r. w kwocie 150,00 zł, które strona spłaca w dobrowolnych wpłatach w wysokości 12,50 zł miesięcznie. Niewątpliwie fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie stanowi przesłanki przemawiającej za słusznością zastosowania umorzenia należności. Wnioskodawca jest przy tym właścicielem nieruchomości w 1/12 części, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą o nr [...].

Organ nie kwestionuje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji negatywnego wpływu konieczności uregulowania zaległości wobec ZUS wraz z odsetkami za zwłokę na sytuację bytową strony. Przedstawione okoliczności dowodzą bowiem, że aktualna sytuacja finansowa zobowiązanego ogranicza mu jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości stopniowej spłaty zaległości składek. Strona może przystąpić do układu ratalnego z ZUS oraz ustalić ratę miesięczną niezagrażającą egzystencji rodziny. Organ słusznie zważył, że należności z tytułu składek dotyczą okresu 2008 – 2009, zaś wnioskodawca do tej pory nie podjął żadnych czynności zmierzających do uregulowania zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozłożenie należności na raty niewątpliwie spowodowałoby to, że dalsze odsetki za zwłokę nie byłyby naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie. Tymczasem brak działania strony spowodował, że odsetki te są już wyższe niż kwota samej należności głównej. Sąd zgadza się z argumentacją organu, że wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości zależało tylko od dobrej woli. Z tej możliwości na przestrzeni lat wnioskodawca nie skorzystał, licząc na przedawnienie lub umorzenie składek.

Organ słusznie stwierdził także, że jeżeli w danym okresie wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Brak płynności finansowej nie powinien być bowiem równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zamierzonego skutku nie mogła odnieść argumentacja strony wskazująca na okoliczności związane z powstaniem zadłużenia, albowiem w świetle przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu nie mają one znaczenia. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega sytuacja w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przepisach - ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu.

Sąd podziela stanowisko Zakładu, że decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Brak środków finansowych na opłacenie składek ZUS nie uzasadnia prowadzenia nierentownej działalności gospodarczej i generowanie nowego zadłużenia.

Zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie, a konieczność ich spłaty nie powinna być traktowana przez samego dłużnika w hierarchii jego wszystkich innych zobowiązań, w tym także o charakterze prywatnoprawnym, za obowiązek stojący na samym końcu. Podkreślenia również wymaga, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt II GSK 2937/17 stwierdził, że "Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie sprzeciwia się interpretacji art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. prowadzącej do przyjęcia, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami, a zaległościami.".

Organ nie negował również problemów zdrowotnych skarżącego, ale stwierdził, że nie przedłożył on dowodów potwierdzających przewlekłą chorobę skutkującą pozbawieniem go możliwości uzyskiwana dochodu. Skarżący nie udowodnił również, by ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie był w stanie uzyskiwać dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Z akt sprawy wynika, że strona od 2 grudnia 2019 r. prowadzi działalność gospodarczą o nazwie [...] J. C. Zatem, pomimo schorzeń skarżący jest zdolny do pracy, prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu dochody. Z oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie w dniu 16 października 2020 r. wynika ponadto, iż obecnie na bieżąco opłaca on składki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

W orzecznictwie podkreśla się, że powołując się na tę przesłankę wnioskodawca winien wykazać, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy wskazanymi schorzeniami, a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi skoro skarżący w toku postępowania nie przedstawił dowodów potwierdzających trudny stan majątkowy spowodowany sytuacją zdrowotną. Jako przewlekłą chorobę należy uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a taką, która uniemożliwia uzyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Z ustaleń ZUS wynika, że aktualnie od 2 grudnia 2019 r. jest wnioskodawca jest czynny zawodowo, otworzył działalność gospodarczą. Organ słusznie stwierdził jednocześnie, że brak jest podstaw, by uznać, że problemy zdrowotne skarżącego miały bezpośredni wpływ na powstanie zadłużenia, ponieważ zaległości dotyczą okresu od czerwca 2008 r. do marca 2009 r., natomiast w dokumentach wnioskodawca wskazuje, że jego problemy zdrowotne zaczęły się od 2018 r. Tym samym należało podzielić stanowisko organu, że brak było podstaw do uznania, że stan zdrowia pozbawiał wnioskodawcy w przeszłości oraz pozbawia w chwili obecnej możliwości uzyskiwania dochodu. Organ trafnie dostrzegł również, że wnioskodawca 3 lata temu pobierał zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad żoną, jednakże ponownie nie wystąpił o przyznanie świadczenia z tego tytułu, pomimo, że nadal sprawował nad nią opiekę.

W ocenie Sądu wbrew stanowisku strony skarżącej, ocena okoliczności, które determinuje konstrukcja normatywna przesłanek prawnych umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia została dokonana na podstawie całego ujawnionego przez skarżącego materiału dowodowego sprawy, ale także dokumentów zgromadzonych przez organ i nie narusza granic tzw. swobodnej oceny dowodów. Jest ona prawidłowa, logiczna i konsekwentna. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącego okoliczności faktycznej. Zakład przeprowadził postępowanie z zachowaniem reguł procesowych wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. i znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami wyciągniętymi z oceny dowodów zgromadzonych w sprawie nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone, czy też dowolnie ocenione.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. oddalił skargę.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

R.T.