Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 477/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Grzelak Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości, po rozpoznaniu odwołania M. B. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) - uchylił w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej w części dotyczącej ilości uzyskanych punktów i ustalił, że skarżący uzyskał podczas egzaminu konkursowego przeprowadzonego [...] lipca 2006 r. łącznie 182 punkty (pkt 1 decyzji) oraz w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę (pkt 2 decyzji).

Z akt sprawy wynika, iż skarżący M. B. w dniu [...] lipca 2006 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...].

Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. w/w Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego na 181 punktów, co zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych oznaczało negatywny wynik tego egzaminu.

W dniu 18 sierpnia 2006 r. skarżący M. B. wniósł odwołanie od powyższej uchwały Komisji Egzaminacyjnej do Ministra Sprawiedliwości. W petitum odwołania skarżący wniósł o dokonanie weryfikacji uzyskanego przez niego wyniku egzaminu konkursowego z uwagi na nieprawidłowe nieuwzględnienie przez Komisję odpowiedzi na wskazane przez niego w uzasadnieniu pytania testowe. W konsekwencji skarżący wniósł o przyznanie punktów za wskazane odpowiedzi na pytania testowe i uznanie, że uzyskał on pozytywny wynik egzaminu konkursowego. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, iż w świetle przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych zaznaczenie podczas rozwiązywania testu odpowiedzi właściwej (prawidłowej) powoduje przyznanie kandydatowi punktu, bez względu na treść pozostałych wariantów odpowiedzi. Ponadto skarżący wskazał, iż błędy w sformułowaniu pytań i odpowiedzi nie mogą szkodzić zdającym kandydatom na aplikantów radcowskich, którzy nie powinni z tego tytułu ponieść jakiegokolwiek uszczerbku. Zdaniem skarżącego w sytuacji, w której jedna z odpowiedzi na pytanie testowe jest pełniejsza lub zawiera w sobie zakres znaczeniowy innej odpowiedzi, to nie można uznać, iż odpowiedź mniej pełna jest niewłaściwa. Według skarżącego nie można również być pozbawionym punktu, jeżeli treść pytania w świetle przepisów prawa lub poglądów doktryny bądź orzecznictwa przesądza, że więcej niż jedna odpowiedź tworzy w połączeniu z pytaniem twierdzenie prawdziwe, a więc zgodne z zasadami logiki również jest "właściwa". Zdaniem skarżącego nie można zapominać, iż kandydat na aplikanta radcowskiego nie może posiadać na tyle dogłębnej wiedzy praktycznej (tą zdobędzie podczas odbywania aplikacji), aby być w stanie rozwiązywać casusy oparte choćby na orzecznictwie Sądu Najwyższego, a więc wzbudzające uzasadnione wątpliwości judykatury lub doktryny. W uzasadnieniu skarżąca szczegółowo przedstawiła swoje zarzuty dotyczące pytań testowych nr: 28, 38, 56, 58, 74, 76, 188, 198, 202, oraz 249, twierdząc, iż z uwagi na ich nieprawidłowe sformułowanie zostały one błędnie ocenione przez Komisję Egzaminacyjną. Ponadto strona skarżąca wskazała, że z uwagi na fakt, iż w pytaniach testowych nr 39, 41, oraz 201 i 202 został w sposób niezgodny z ustawą przekroczony zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego, organ winien przyznać punkty za udzielone przez stronę odpowiedzi. Skarżący powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., P 21/02, OTK-A 2004/2/9, stwierdził, że z uwagi na konieczność wyraźnego sprecyzowania w ustawie zakresu materiału obowiązującego w postępowaniu kwalifikacyjnym, brak jest podstaw do umieszczania w teście pytań, które dotyczą dziedzin prawa nie wskazanych w ustawie o radcach prawnych.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] - uchylił w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej w części dotyczącej ilości uzyskanych punktów i ustalił, że skarżący uzyskał podczas egzaminu konkursowego przeprowadzonego [...] lipca 2006 r. łącznie 182 punkty (pkt 1 decyzji) oraz w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę (pkt 2 decyzji). W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz.U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Minister uznał ponadto, iż z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Również uchwała Komisji podjęta została - jak wskazał organ - zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przechodząc do merytorycznej oceny Minister Sprawiedliwości w ramach swojej decyzji dokonał analizy zarzutów skarżącego M. B. dotyczących poszczególnych pytań testowych podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2006 r. W konsekwencji organ uznał, iż odnośnie pytania nr 38 zawartego w teście egzaminu konkursowego stwierdzić należy, że rzeczywiście pojawiają się wątpliwości, czy jedyną poprawną odpowiedzią jest odpowiedź "C". W tej sytuacji Minister uznał, iż zasadnym jest zaliczenie jako prawidłowej odpowiedzi "A" udzielonej przez odwołującego się, co skutkuje uznaniem, iż uzyskał on z egzaminu konkursowego łącznie 182 punkty. W pozostałym zakresie organ uznał, iż zarzuty strony skarżącej są bezzasadne. Minister Sprawiedliwości ustosunkował się szczegółowo do podniesionych przez skarżącego argumentów i zarzutów dotyczących pytań nr: 28, 56, 58, 74, 76, 188, 198, 202, oraz 249. W uzasadnieniu organ wskazał zarówno na podstawę prawną swojego stanowiska, jak i odniósł się do poglądów doktryny oraz judykatury. Ponadto organ odwoławczy ustosunkował się do zarzutów dotyczących przekroczenia zakresu przedmiotowego egzaminu w pytaniach nr 39, 41, 201 oraz 202, podnosząc w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż zarówno umieszczenie w teście pytań dotyczących problematyki postępowania w sprawach wykroczeń, jak i pytań dotyczących postępowania egzekucyjnego w administracji było prawidłowe i nie naruszało dyspozycji przepisu art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Biorąc pod uwagę przedstawione stanowisko organ uznał, iż niezasadny jest wniosek skarżącego dotyczący przyznania mu po jednym punkcie za odpowiedzi udzielone na w/w pytania testowe. W tej sytuacji organ uznał, iż prawidłowo ustalono wynik egzaminu skarżącego na 182 punkty, co w konsekwencji pozwala na stwierdzenie, że wynik egzaminu konkursowego jest negatywny.

W dniu [...] grudnia 2006 r. M. B. wniósł za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na w/w decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej punktu II, strona zarzuciła Ministrowi Sprawiedliwości błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę jej wydania - poprzez nieuznanie udzielonych przez skarżącego prawidłowych odpowiedzi podczas egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, jak również przekroczenie we wskazanych w uzasadnieniu pytaniach zakresu materiału egzaminacyjnego określonego ustawą o radcach prawnych, co w konsekwencji skutkowało niemożnością złożenia przez skarżącego wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu skargi strona podtrzymała swoje dotychczasowe, przedstawione w odwołaniu zarzuty dotyczące pytań testowych nr: 28, 56, 58, 74, 76, 188, 198, 202, oraz 249, a także zarzuty odnoszące się do kwestii przekroczenia zakresu przedmiotowego egzaminu w pytaniach testowych nr 39, 41, oraz 201 i 202. Skarżący stwierdził, iż egzamin na aplikację radcowską powinien być w taki sposób skonstruowany, aby nie było wątpliwości co do jego kształtu i rozstrzygnięć. Strona zwróciła uwagę na pismo Ministra Sprawiedliwości skierowane w poprzednim roku do komisji egzaminacyjnych, w którym organ ten zwrócił się z apelem o rozstrzyganie wszelkich wątpliwości na korzyść kandydatów. Zdaniem skarżącego nie można oczekiwać od kandydatów na aplikantów, że przez zaznaczenie jednej odpowiedzi "rozprawią się" z zagadnieniem prawnym, które doczekało się licznych publikacji zawierających sprzeczne poglądy, i opowiedzą się za jedną z możliwych koncepcji, którą akurat uznał za obowiązującą Minister Sprawiedliwości.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie - podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ ponownie ustosunkował się zarówno do zarzutów dotyczących poszczególnych pytań testowych, jak również zarzutów proceduralnych podniesionych przez stronę skarżącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga M. B. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r. nie narusza przepisów prawa w sposób mogący mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

W związku z pojawiającymi się w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wątpliwościami dotyczącymi podstawy prawnej do wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji administracyjnej w przedmiocie odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej ustalającej wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, należy na wstępie wskazać, iż postępowanie związane z egzaminem konkursowym na aplikację radcowską regulują przepisy art. 331 - 3310 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Zgodnie z art. 331 ust. 1. cyt. ustawy egzamin konkursowy przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych, zwane dalej "komisjami".

Jak stanowi art. 331 ust. 2 ustawy Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji.

Według przepisu art. 3310 ust. 1 ustawy o radcach prawnych po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały. Komisja ogłasza wyniki egzaminu konkursowego.

Od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (vide: art. 3310 ust. 2 w/w ustawy).

Z powyższych przepisów wynika, iż komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych uznać należy za organ, któremu zostało zlecone wykonywanie czynności związanych z ustaleniem wyniku egzaminu. Ustalenie wyniku egzaminu następuje poprzez wydanie uchwały. Uchwała ta ma niewątpliwie charakter decyzji administracyjnej, albowiem jest aktem o charakterze indywidualnym, władczym i jednostronnym, pozwalającym postępowanie konkursowe traktować, jako indywidualną sprawę administracyjną, w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. O indywidualnym charakterze sprawy (ustalenie wyniku egzaminu) świadczy, iż dotyczy ona imiennie wymienionego podmiotu (skarżącego) oraz jego konkretnych praw (od ustalonego wyniku egzaminu zależy jego pozycja jako osoby mającej prawo ubiegania się o wpis na listę aplikantów). Przedmiotowa uchwała zawiera także wszystkie niezbędne składniki decyzji.

Należy podkreślić, iż postępowanie egzaminacyjne jest odrębnym postępowaniem od postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich. Wpis na listę aplikantów radcowskich wymaga złożenia oddzielnego wniosku i podjęcia uchwały w tym zakresie przez okręgową izbę radców prawnych (art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Pozytywny wynik egzaminu konkursowego jest tylko jedną z przesłanek wpisu na listę aplikantów radcowskich. W tej sytuacji postępowanie konkursowe jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, którego wynik ma bezpośredni wpływ na możliwość wszczęcia kolejnego, odrębnego postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich.

Mając powyższe na względzie przyjąć należy - zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie - iż odwołanie, o którym mowa w przepisie art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu za taką wykładnią wspomnianego odwołania może wskazywać treść przepisu art. 331 ust. 2 cytowanej ustawy, w myśl którego Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji egzaminacyjnej. Sformułowanie "organ wyższego stopnia", zawarte w powołanym wyżej przepisie, po pierwsze nadaje komisji egzaminacyjnej przymiot organu administracji publicznej pierwszej instancji, a po drugie wyraźnie nawiązuje do treści art. 127 § 2 k.p.a., zgodnie z którym właściwy do rozpoznania odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia.

Według Sądu brak jest więc dostatecznych podstaw dla zanegowania administracyjnoprawnego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, a tym samym nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów strony skarżącej podnieść należy na wstępie, iż skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska wyrażonego m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 2108/06, z którego wynika, iż w zakresie kognicji sądu administracyjnego nie mieści się ocena prawidłowości dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości interpretacji odpowiedzi na pytania testowe, udzielonych przez osobę odwołującą się od uchwały komisji egzaminacyjnej ustalającej wynik egzaminu.

Zdaniem Sądu przyjęcie powyższej tezy uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. O ile zgodzić się można ze twierdzeniem, iż nie jest rolą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ponowne sprawdzanie testu egzaminacyjnego przeprowadzonego w ramach konkursu na aplikację, o tyle trzeba wyraźnie zauważyć, że sąd administracyjny nie może abstrahować w ramach przeprowadzanej kontroli sądowoadministracyjnej od konkretnych zarzutów merytorycznych sformułowanych przez stronę skarżącą w zakresie poszczególnych pytań testowych. W ocenie Sądu tak przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji nie odnosiłaby się w ogóle do meritum skargi, czyniąc ustawową możliwość odwołania do sądu od decyzji Ministra Sprawiedliwości wyłącznie formalnym uprawnieniem, nie dającym stronom de facto jakichkolwiek możliwości zweryfikowania ewentualnych błędów zaistniałych w toku przeprowadzonego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Sąd nie może w ramach kontroli ograniczać się wyłącznie do zbadania, czy Komisja Egzaminacyjna, a następnie Minister Sprawiedliwości poprawnie podliczyli punkty, czy też nie naruszyli innych proceduralnych wymogów konkursowych, a także nie może poprzestać na generalnym ustaleniu, że Minister ustosunkował się do zarzutów strony skarżącej, nie badając przy tym w ogóle, czy argumenty użyte przez ten organ dla uzasadnienia wydanej decyzji - odpowiadają prawu.

Należy zauważyć, iż w myśl przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź.

Skarżący P. R. zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wniesionej do Sądu zarzucił, iż organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską z uwagi na niewłaściwą ocenę odpowiedzi udzielonych na pytania nr: 28, 56, 58, 74, 76, 188, 198, 202, oraz 249, a także z uwagi na niezaliczenie punktów za odpowiedzi udzielone w pytaniach testowych nr 39, 41, oraz 201 i 202, pomimo przekroczenia w ich treści zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi o pytania nr 28, nr 56, nr 76, nr 188, nr 198, oraz nr 202 - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnej odpowiedzi na w/w pytania nr 28, nr 56, nr 76, nr 188, nr 198, oraz nr 202. Zdaniem Sądu zauważyć trzeba także, iż sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu.

Zasadnicze wątpliwości Sądu wzbudziła natomiast kwestia odpowiedzi na pytanie testowe nr 74 i nr 249, a przede wszystkim stanowisko Ministra Sprawiedliwości wyrażone w zakresie pytania nr 58.

Jeśli chodzi o pytanie nr 74, zwrócić należy uwagę, iż brzmiało ono następująco:

"74. Sprzedawca przesłał kupującemu za pośrednictwem przewoźnika towar do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia. W czasie przewozu towar został skradziony. Kupujący jest zobowiązany do zapłaty ceny:

A. tak, gdyż z chwilą powierzenia rzeczy przewoźnikowi doszło do wydania rzeczy sprzedanej, a tym samym przeszło na niego ryzyko przypadkowej utraty rzeczy,

B. nie, gdyż nie otrzymał towaru,

C. nie, gdyż miała miejsce-kradzież, a sprzedawca odpowiada za działania lub zaniechania przewoźnika."

Minister Sprawiedliwości stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż prawidłowa i zarazem zgodna z kluczem jest odpowiedź "A", zaś skarżący, że odpowiedź "B". Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu wskazał, że podana w kluczu - jako poprawna - odpowiedź "A" wynika zarówno z przepisów prawa (art. 544 § 1 w zw. z art. 548 § 1 k.c.), orzecznictwa Sądu Najwyższego, jak i z piśmiennictwa. Organ stwierdził, że zgodnie z treścią przywołanych przepisów na kupującego przechodzą korzyści i ciężary związane z rzeczą, w tym także niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy z chwilą jej wydania. Jednakże, gdy strony ustaliły, że rzecz sprzedana ma być przesłana w inne miejsce, niż przewidziane w art. 454 k.c, to za chwilę wydania rzeczy poczytuje się chwilę powierzenia jej przewoźnikowi przez sprzedającego (art. 544 § 1 k.c), a skoro tak, to od tej chwili ryzyko przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy przechodzi na kupującego. Wynika z tego - jak wskazał organ, że w pojęciu niebezpieczeństwa, o jakim mowa w art. 548 § 1 k.c. mieści się obowiązek zapłaty przez kupującego ceny za rzecz powierzoną przez sprzedającego przewoźnikowi, choćby przewoźnik kupującemu przesyłki nie wydał. Organ stwierdził, iż z oczywistych względów przypadkowa utrata rzeczy przed wydaniem kupującemu czyni niemożliwym realizację treści art. 544 § 2 k.c, co z kolei nie wpływa na zakres odpowiedzialności kupującego. Pogląd taki, jak zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jest ugruntowany w doktrynie (w innych znanych Sądowi ex officio sprawach organ powoływał się w tym zakresie na Komentarz do kodeksu cywilnego Wydawnictwa C.H. Beck, pod redakcją K. Pietrzykowskiego, wydany w Warszawie w 2005 r., /s. 235 - 236/, oraz na Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga Trzecia Zobowiązania, Tom II, pod red. G. Bieńka, s. 23 - 25, Wydawnictw Prawniczych, wydany w Warszawie w 1997 r.) oraz w orzecznictwie sądowym (organ powoływał się w tym przypadku na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 1997 r., sygn. akt III CZP 18/97, OSNC z 1997 r., nr 9, poz. 119).

Zdaniem Sądu - wbrew twierdzeniom organu - z powołanych wyżej przepisów kodeksu cywilnego, w szczególności z art. 544 § 2 k.c., nie wynika jednoznacznie, iż w pytaniu nr 74 prawidłowa jest odpowiedź "A". Natomiast rzeczywiście z powoływanych przez organ poglądów przeważającej części doktryny oraz ze wskazanej uchwały Sądu Najwyższego z 1997 r. wynika, że pomimo kradzieży towaru przesłanego kupującemu za pośrednictwem przewoźnika do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia - kupujący jest zobowiązany do zapłaty ceny.

Niemniej - w ocenie Sądu - zwrócić należy uwagę, iż w/w orzeczenie Sądu Najwyższego spotkało się w doktrynie również z wyraźnie krytycznym stanowiskiem (vide: glosa Jerzego P. Naworskiego /w:/ Monitor Prawniczy z 1997 r., nr 9, s. 360; podobnie krytyczne stanowisko wyraził Wojciech J. Katner /w:/ System Prawa Prywatnego, Tom 7, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r., s. 122-123).

W tej sytuacji budzić musi uzasadnioną wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, które do tego budzą pewne, być może uzasadnione - wątpliwości niektórych przedstawicieli nauki prawa.

Zdaniem Sądu pewne uzasadnione wątpliwości budzić może również pytanie nr 249, które w spornym teście brzmiało następująco:

"249. Radca prawny jest obowiązany kierować się przy wykonywaniu zawodu:

A. wyłącznie przepisami prawa,

B. wyłącznie przepisami prawa oraz zasadami etyki radcy prawnego,

C. wyłącznie przepisami prawa, zasadami etyki radcy prawnego, dobrymi obyczajami przyjętymi przez radców prawnych oraz postanowieniami zawartymi w uchwałach organów samorządu."

Według klucza odpowiedzi testowych prawidłowa jest odpowiedź "C". Skarżący udzielił odpowiedzi "B".

Odnosząc się do wywodów skarżącego zawartych w odwołaniu, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zadaniem skarżącego jest udzielenie jedynie trafnej spośród zaproponowanych odpowiedzi, jedyną zaś w pełni wyczerpującą odpowiedzią jest odpowiedź "C", nie zaś wskazana przez skarżącego odpowiedź "B".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zmuszony jest w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, iż w świetle wyraźnego brzemienia przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych odpowiedź wskazana w pytaniu testowym ma być przede wszystkim prawidłowa, a nie "w pełni wyczerpującą", gdyż egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, a nie najpełniejsza, czy też najbardziej "wyczerpująca".

Zdaniem Sądu zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że odpowiedź "B" stanowiąca o zasadach etyki radcy prawnego zawiera w sobie w całości pozostałą część odpowiedzi "C". Odpowiedzi te mają dokładnie taki sam zakres znaczeniowy, co oznacza, że odpowiedź "B" wskazana przez skarżącego jest także prawdziwa na równi z wynikającą z klucza odpowiedzią "C".

W ocenie Sądu zwrócić należy także uwagę, iż zasadnicze wątpliwości budzić musi ponadto stanowisko organu dotyczące pytania testowego nr 58.

Jeśli chodzi o pytanie nr 58, to wskazać należy, iż w spornym teście brzmiało ono następująco:

"58. Prokury może udzielić:

A. spółdzielnia mieszkaniowa,

B. Jan. K. - przedsiębiorca jednoosobowy,

C. spółka kapitałowa w likwidacji."

Według klucza odpowiedzi testowych prawidłowa jest odpowiedź "A". Skarżący udzielił odpowiedzi "B".

Odnosząc się do wywodów skarżącego zawartych w odwołaniu, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że przedsiębiorca jednoosobowy nie może udzielić prokury, albowiem w świetle przepisu art. 1091 § 1 k.c. prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Zdaniem organu pojęcie "rejestr przedsiębiorców", użyte w cyt. przepisie k.c., nie obejmuje ewidencji działalności gospodarczej, lecz wyłącznie rejestr, o którym mowa w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym. Organ wskazał, iż art. 36 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym zawiera katalog podmiotów podlegających wpisowi do rejestru przedsiębiorców, nie wymieniając wśród tych podmiotów przedsiębiorcy jednoosobowego. Minister wskazał, iż niewykluczone jest, że zamiarem ustawodawcy było umożliwienie udzielenia prokury także przedsiębiorcom jednoosobowym, co potwierdza regulacja art. 1097 § 4 k.c., w którym mowa jest o śmierci przedsiębiorcy i utracie przez niego zdolności do czynności prawnych. Organ stwierdził jednakże, iż w świetle obecnie obowiązujących przepisów brak jest możliwości wpisywania prokury do ewidencji działalności gospodarczej, co oznacza - m.in. w kontekście art. 1098 § 1 k.c. oraz postanowień ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, że przedsiębiorca jednoosobowy nie może udzielić prokury.

Zdaniem Sądu - wbrew twierdzeniom organu - z powołanych wyżej przepisów, w szczególności z art. 1091 § 1 i nast. kodeksu cywilnego, nie wynika jednoznacznie, iż w pytaniu testowym nr 58 prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź "A".

Przede wszystkim z samego literalnego brzmienia art. 1091 § 1 k.c. nie wynika, aby w przepisie tym chodziło wyłącznie o rejestr przedsiębiorców, o którym mowa w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym. Wykładnia tego przepisu dokonana przez Ministra Sprawiedliwości nie tylko czyni zbędnym przepis art. 1097 § 4 k.c., ale również stoi w pewnej sprzeczności z dyspozycją przepisu art. 431 k.c. zawierającego cywilnoprawną definicję przedsiębiorcy, dla której nie ma znaczenia ani podleganie określonym obowiązkom publicznoprawnym (np. rejestracji), ani tym bardziej ich spełnienie. Tak przeprowadzona wykładnia przepisu art. 1091 § 1 k.c. stoi w jawnej sprzeczności z podstawowymi regułami wykładni, w tym m.in. z generalną zasadą, iż w wyniku interpretacji przepisów prawa nie można doprowadzić zarówno do wewnętrznej sprzeczności w ramach jednego aktu normatywnego, jak również do sytuacji, w której dany przepis (vide: art. 1097 § 4 k.c.) staje się zbędny.

Pomijając jednakże w/w wątpliwości zauważyć należy przede wszystkim, iż zgodnie z licznymi poglądami doktryny przyjmuje się, iż w świetle przepisów art. 1091 § 1 i nast. k.c. przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi, mają prawo udzielenia prokury, ponieważ podlegają obowiązkowi wpisu.

W szczególności warto zwrócić uwagę nie tylko na powołane przez stronę skarżącą poglądy: M. Wyrwińskiego (vide: Udzielenie prokury przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną, /w:/ Monitor Prawniczy 2005/1/22), M. Hejbudzkiego (vide: Instytucja prokury w świetle nowelizacji kodeksu cywilnego, /w:/ Radca Prawny 2004/6/74), czy też M. Pazdana (vide: M. Pazdan /w:/ Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1-44911, Tom I, pod red. K. Pietrzykowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 428), ale także na stanowisko wyrażone przez Z. Radwańskiego (vide: Prawo cywilne - część ogólna, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 332), oraz przez P. Wrześniewskiego (vide: "Rzeczpospolita" z dnia 12 stycznia 2007 r.). Warto wskazać także, iż w doktrynie spotkać można również stanowisko, w którym zwraca się uwagę na wątpliwości dotyczące dopuszczalności skutecznego udzielenia prokury przez przedsiębiorcę, który formalnie już istnieje, choć nie został jeszcze zarejestrowany, ponieważ nie jest to konieczne dla jego istnienia (tak m.in. J. Strzebińczyk /w:/ Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1-534, Tom I, pod red. E. Gniewka, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 386, teza 6 i cyt. tam poglądy literatury).

Zdaniem Sądu wątpliwe wydaje się także odwoływanie się przez Ministra Sprawiedliwości do argumentów dotyczących braku możliwości zgłoszenia przez osobę fizyczną (przedsiębiorcę jednoosobowego) prokury do rejestru sądowego. Należy bowiem zauważyć, iż zgodnie z w/w poglądami doktryny, a także orzecznictwem Sądu Najwyższego przyjmuje się, że prokura jest ważna mimo, że nie została wpisana do rejestru sądowego, gdyż wpis ten ma istotne znaczenie wyłącznie z punktu widzenia pewności i bezpieczeństwa obrotu gospodarczego (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., II CK 120/05).

W tej sytuacji, podobnie jak w przypadku pytania testowego nr 74, budzić może zasadniczą wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza ogólna kandydatów na aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni dokonanej przez organ, która to interpretacja - w świetle powołanych poglądów doktryny - budzić może bardzo poważne wątpliwości.

Ustosunkowując się z kolei do zarzutów skarżącego dotyczących wadliwości pytań testowych nr 39, 41, oraz 201 i 202 należy zwrócić uwagę na fakt, iż rzeczywiście zakres przedmiotowy niektórych pytań testowych mógł budzić pewne wątpliwości. Dotyczy to w szczególności pytań z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia (pytania nr 39 i 41), albowiem dziedzina ta nie została wprost wymieniona w katalogu gałęzi prawa wchodzących w zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego, co może budzić pewną wątpliwość co do zgodności tych pytań z dyspozycją zawartą w przepisie art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Wątpliwości te wydaje się pogłębiać dodatkowo ostatnio zaproponowana przez Ministra Sprawiedliwości nowelizacja przepisu art. 331 ust. 3 cyt. ustawy (vide: projekt na stronie internetowej: www.ms.gov.pl), zgodnie z którą w katalogu gałęzi prawa wchodzących w zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego wymieniono już expressis verbis pytania z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia ("procesowego prawa wykroczeń").

Sąd nie podzielił natomiast zarzutów skarżącego dotyczących rzekomego przekroczenia zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego w pytaniach nr 201 i 202 dotyczących postępowania egzekucyjnego w administracji, albowiem Minister Sprawiedliwości prawidłowo uznał je za wchodzące w zakres postępowania administracyjnego.

Wskazując na powyższe uchybienia i wątpliwości Sąd zmuszony był jednakże wziąć pod uwagę, iż dla uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską skarżącemu M. B. zabrakło łącznie 8 punktów, co czyniło zasadnym wydanie orzeczenia oddalającego skargę.

Należy zwrócić bowiem uwagę, iż powyższe uchybienia nie mogły mieć jakiegokolwiek wpływu na ostateczny wynik sprawy, gdyż zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. W przypadku skarżącego przy uwzględnieniu w/w zastrzeżeń i dodaniu punktów za pytania nr 58, nr 74 i nr 249, a nawet przy zaliczeniu odpowiedzi na pytania testowe z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia (pytania nr 39 i 41), strona nie uzyskałaby pozytywnego wyniku, co w konsekwencji oznacza, że stwierdzone przez Sąd uchybienia nie mogły mieć istotnego znaczenia.

Niemniej należy wyraźnie wskazać, iż Minister Sprawiedliwości winien mieć na względzie uwagi Sądu, albowiem pytania testowe na aplikację radcowską winny być rzeczywiście trudnym i wymagającym solidnej wiedzy - testem umiejętności kandydata na przyszłego aplikanta radcowskiego, ale zarazem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, a nie egzaminem ze znajomości niejednoznacznych i kontrowersyjnych często poglądów wyrażanych przez doktrynę, czy też przez judykaturę. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, iż w ocenie samego Ministra Sprawiedliwości egzamin powinien weryfikować ogólną wiedzę prawniczą zdobytą na studiach (vide: uzasadnienie w/w projektu zmian do ustawy).

W ocenie Sądu kryteria naboru na aplikację, w tym zakres merytoryczny egzaminu konkursowego, powinny być jasno i precyzyjnie sformułowane. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze. Wskazać należy, iż w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie zwracano uwagę, iż pytania egzaminacyjne powinny być tak sformułowane, aby odpowiadający, odpowiednio przygotowany teoretycznie i praktycznie, rozumiał ich sens i istotę. NSA przyjmował w konsekwencji, iż pytania testowe muszą zatem być jednoznaczne (tak m.in. /w:/ wyroku NSA z dnia 23 września 2003 r., sygn. akt I SA 2394/01, nie publik.).

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

Zdaniem Sądu w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, co oznacza, że Minister Sprawiedliwości winien wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego odmawiając stronie skarżącej uwzględnienia jej zarzutów przyjął, iż nie może ona uzyskać pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego. Minister Sprawiedliwości w przypadku nie wszystkich pytań wykazał dostatecznie jasno okoliczności przekonywujące o trafności swojego rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie pytania testowego nr 58, nr 74 i nr 249, niemniej z uwagi na brak istotnego wpływu stwierdzonych uchybień organu na końcowy wynik, należało w niniejszej sprawie skargę oddalić.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.