Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 272/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1968 nr 3 poz 15
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa
article: art. 112 ust. 2, art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2014 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi W. G. na decyzję Wojewody z dnia 31 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa własności działki jako nieruchomości zamiennej w trybie postępowania wywłaszczeniowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W. G. wniósł skargę na decyzję Wojewody z dnia 31 stycznia 2014 r., którą uchylono w całości decyzję Starosty z dnia 28 lutego 2013 r. odmawiającą skarżącemu przyznania prawa własności działki nr [...] położonej w Ł. obręb [...] i stanowiącej własność Gminy Miejskiej jako działki zamiennej w trybie postępowania wywłaszczeniowego i umarzono postepowanie pierwszej instancji w całości.

Zaskarżona decyzja podjęta została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 25 stycznia 1974 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej przejęło od K. i N. W. w zamian za rentę na własność Państwa nieruchomość rolną, położoną w Ł. przyznając równocześnie zdającym prawo do dożywotniego użytkowania działki gruntu o pow. 0,50 ha. W treści decyzji nie podano oznaczenia ewidencyjnego nieruchomości, jednakże z akt postępowania wynikało, że działka, którą bezpłatnie użytkowali Państwo W. była oznaczona numerem [...]. Powyższą decyzję wydano na podstawie art. 1 i 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15).

Wnioskiem z dnia 29 sierpnia 1991 r. K. W. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w Ł. o przyznanie, na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24), prawa własności działki otrzymanej do dożywotniego użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, w zamian za rentę. Zarząd Miasta decyzją z dnia 5 marca 1992 r. w trybie powołanego wyżej art. 118 przyznał K. i N. W. nieodpłatnie na własność działkę gruntu położoną w obrębie 1 miasta Ł., oznaczoną nr [...] o powierzchni 0,2974 ha, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...]. Z uzasadnienia decyzji wynikało, iż małżonkowie W. użytkowali działkę tzw. rencistówkę położoną w obrębie [...] miasta Ł., oznaczoną nr [...], lecz ze względu na przeznaczenie tej działki w ogólnym planie zagospodarowania przestrzennego pod obwodnicę, zaproponowano im działkę oznaczoną nr [...], na co wyrazili zgodę. W księdze wieczystej działki nr [...] jako właściciela ujawniono N. W., a po jej śmierci jako spadkobiercę testamentowego wnuka W. G.

Decyzją z dnia 27 lipca 1995 r. Wojewoda stwierdził nieważność decyzji Zarządu Miasta z dnia 5 marca 1992 r., uznając, że została wydana z naruszeniem prawa. Decyzja Wojewody stała się ostateczna z dniem 28 sierpnia 1995 r. W następstwie powyższego w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla działki nr [...], jako właściciela nieruchomości, w miejsce W. G. wpisano Gminę Miejską.

Następnie przed Starostą z wniosku W. G. i P. G. toczyło się postępowanie o przyznanie w trybie art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników działki nr [...], w wyniku którego działka ta została przyznana na własność W. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 25 lutego 2004 r. uchylił dwa (decyzja Starosty, Samorządowego Kolegium Odwoławczego) rozstrzygnięcia korzystne dla W. G. stwierdzając, że w dalszym postępowaniu organ administracyjny będzie zobowiązany wyłącznie do ustalenia, czy i który ze zstępnych małżonków W. faktycznie władał po ich śmierci działką nr [...], a w konsekwencji czy spełnia on, w odniesieniu do tej działki, przesłanki określone w art. 118 ust. 2 ustawy. Sąd przesądził, że małżonkom W. nie przysługiwało zarówno prawo dożywotniego użytkowania, jak i prawo nieodpłatnego uzyskania własności działki [...]. Przedmiotem toczącego się przed sądem postępowania mogła być wyłącznie działka nr [...], której prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania posiadali małżonkowie W].

W konsekwencji powyższego, w dniu 20 września 2006 r. została wydana decyzja odmawiająca przyznania prawa własności działki nr [...] na rzecz W. G. i P. G. Od przedmiotowej decyzji W. G. nie złożył odwołania.

W. G. w 2007 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki nr [...] w trybie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz.U. z 2014 r., poz. 518).

Starosta decyzją z dnia 20 grudnia 2011 r. odmówił przyznania W. G. prawa własności działki nr [...]. W wyniku rozpatrzenia odwołania W. G. decyzją z dnia 9 marca 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji.

W następstwie rozpoznania skargi na wskazane wyżej decyzje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2012 r., w sprawie o sygn. akt IISA/Gd 293/12 stwierdził ich nieważność z powodu naruszenia przepisów o właściwości. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że wniosek W. G. winien zostać rozpoznany w oparciu o przepisy Rozdziału 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Sąd stwierdził, że organy obu instancji rozpoznały wniosek skarżącego w świetle dyspozycji art. 129 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co świadczy o tym, że działały we właściwym kierunku. Jednocześnie Sąd wskazał, iż podstawą prawną rozstrzygnięcia nie może być art. 217 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, albowiem wskazane w nim roszczenie ma charakter cywilnoprawny, który jest realizowany nie poprzez wydanie decyzji administracyjnej, ale poprzez zawarcie umowy cywilnej.

Wyeliminowanie z obrotu prawnego obu decyzji zaktualizowało potrzebę ponownego rozpoznania wniosku W. G. z dnia 9 września 2007 r.

Decyzją z dnia 28 lutego 2013 r. Starosta odmówił W. G. przyznania prawa własności działki nr [...] jako działki zamiennej w trybie postępowania wywłaszczeniowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ administracji powołując się na wyrok wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w dniu 25 lutego 2004 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 3338/01, stwierdził, że małżonkom W. nigdy nie przysługiwało prawo dożywotniego użytkowania, jak i prawo nieodpłatnego uzyskania własności działki nr [...]. Organ wyjaśnił, że W. G. nie spełnia przesłanek przyznania nieruchomości zamiennej określonych w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, albowiem nie jest osobą w odniesieniu do której było prowadzone postępowanie wywłaszczeniowe, tym samym nie została wydana w trybie art. 129 ust. 1 decyzja, na mocy której następuje przeniesienie praw do nieruchomości zamiennej. Wskazano, że żaden z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje postępowania mającego dotyczyć nabycia nieruchomości na własność określonej jako zamienna za nieruchomość oddaną w dożywotnie użytkowanie w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa za rentę.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. G. zarzucając naruszenie przepisów art. 128 ust. 1, art. 131 ust. 1 oraz art. 129 ust. 1-3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne przyjęcie, że następca prawny osób, wobec których nie dokończono postępowania wywłaszczeniowego, nie może być uznany za osobę wywłaszczoną. Zarzucono również niezastosowanie art. 217 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez nierozważenie przesłanek uzasadniających przyznanie nieruchomości zamiennej tytułem odszkodowania za wywłaszczenie poprzedników prawych, a przez to również pominięcie oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 293/12. Sformułowano również zarzuty natury procesowej odnoszące się do uchybień w zakresie przeprowadzania dowodów i ich oceny.

Rozpoznając odwołanie, decyzją z dnia 31 stycznia 2014 r. Wojewoda uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w świetle zgromadzonych dowodów gospodarstwo rolne stanowiące własność Państwa K. i N. W. nie zostało wywłaszczone, zaś działkę, którą im oddano do bezpłatnego dożywotniego użytkowania nie stanowiła działki zamiennej i nie była im przyznana w ramach odszkodowania za wywłaszczenie, tylko w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15), które stanowiły m.in., że właściciel gospodarstwa rolnego, zwany dalej rolnikiem, może na zasadach niżej określonych przekazać na własność Państwa wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, jeżeli obejmuje ono co najmniej 5 ha użytków rolnych (art. 1 ust. 1), a także, że rolnik, który w chwili przekazania nieruchomości na własność Państwa osiągnął wiek emerytalny lub jest inwalidą, w zamian za przejętą przez Państwo nieruchomość ma prawo do dożywotniej miesięcznej renty pieniężnej (art. 5 ust. 1). Ponadto w art. 3 ust. 2 pkt 2 tej ustawy stwierdzono, że oprócz świadczeń pieniężnych Państwo zapewnia również rolnikowi bezpłatne dożywotnie użytkowanie działki gruntu o obszarze do 1 ha.

Powołana wyżej ustawa nie stanowiła ustawy wywłaszczeniowej, zaś wydawane na jej podstawie decyzje, jak ta z dnia 25 stycznia 1974 r., nie były decyzjami wywłaszczeniowymi. Nie polegała bowiem na władczym odebraniu prawa własności wbrew woli właściciela, ale, jak wynikało z jej treści, na przejęciu nieruchomości właśnie na jego wniosek i w zamian za ekwiwalentne świadczenie, jakim była renta oraz - w niniejszej sprawie - dodatkowa możliwość bezpłatnego dożywotniego użytkowania części tego gospodarstwa. Organ podkreślił, że decyzją wywłaszczeniową nie była również decyzja Zarządu Miasta z dnia 5 marca 1992 r., którą przyznano Państwu K. i N. W. na własność działkę nr [...]. Decyzja ta bowiem została wydana w oparciu o art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Decyzja ta dotyczyła zatem przekształcenia prawa bezpłatnego dożywotniego użytkowania nieruchomości we własność. Nie została wydana na podstawie ustawy regulującej kwestie odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości, tj. w ówczesnym czasie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22,mpoz. 99 ze zm.). Dotyczyła zatem zupełnie innego zagadnienia niż wywłaszczenie nieruchomości. Nie można zatem uznać, że w wyniku stwierdzenia jej nieważności i cofnięcia skutku w postaci przyznania prawa własności nieruchomości, zaistniała konieczność orzeczenia odszkodowania za wywłaszczenie.

Organ wskazał, że działka nr [...] została zaproponowana "w zamian" za działkę ówcześnie użytkowaną przeznaczoną w planie pod drogę, co nie oznacza, że działka ta była nieruchomością zamienną przyznaną w ramach odszkodowania za wywłaszczenie. Organ podkreślił, że samo przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym, nawet na cel publiczny, jakim niewątpliwie jest droga, nie jest równoznaczne z jej wywłaszczeniem. Powoduje jedynie, że działka w przyszłości może być przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego, jeśli cel będzie realizowany. Wobec tego również treść zaświadczenia Burmistrza Miasta z dnia 3 kwietnia 2004 r. potwierdzającego przeznaczenie planistyczne działki nr [...] nie ma dla niniejszej sprawy znaczenia.

Organ odwoławczy przychylił się do oceny wyrażonej przez organ I instancji, że W. G. nie spełnia przesłanek do przyznania nieruchomości zamiennej w ramach odszkodowania za wywłaszczenie, ponieważ nie miało ono w omawianej sprawie miejsca. Tym samym nie było w sprawie konieczne podejmowanie kolejnych środków dowodowych na okoliczność wywłaszczenia, w tym m.in. przesłuchania zgłoszonych przez stronę świadków. Materiał dowodowy oceniono jako kompletny, jasny i nie wymagający uzupełnienia. Dostrzeżone uchybienia procesowe organ ocenił jako nie mające wpływu na merytoryczną poprawność rozstrzygnięcia. Organ podkreślił, że rozstrzygnięcie organu I instancji nie jest sprzeczne z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd/293/12, bowiem Sąd uznał, że wniosek W. G. winien zostać rozpoznany w świetle przepisów o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, co nie oznacza, że odszkodowanie takie należy przyznać.

Wojewoda wskazał, że wobec braku decyzji wywłaszczeniowej, zasadnym było nie odmówienie, lecz umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Jak wynika bowiem z doktryny, postępowanie administracyjne może toczyć się jedynie w sytuacji, gdy ma swój przedmiot, którym w niniejszej sprawie w ocenie odwołującego się jest przyznanie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Ponieważ ustalono, że nie doszło do wywłaszczenia, brak było podstaw prawnych do merytorycznego orzekania o odszkodowaniu, a tym samym winna zostać wydana decyzja o umorzeniu postępowania.

W skardze na powyższą decyzję W. G. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 105 § 1 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. polegające na błędnym ustaleniu bezprzedmiotowości postępowania bez przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego, w którym nie dopuszczono dowodów ze świadków na okoliczność prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego wobec poprzedników prawnych skarżącego. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu sprawy oceny prawnej i wskazań wynikających z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 sierpnia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 293/12. W. G. zakwestionował stwierdzoną przez organ odwoławczy bezprzedmiotowość postępowania twierdząc, że sprawa przyznania nieruchomości zamiennej rozstrzygnięta decyzją z 5 marca 1992 r., którą następnie wyeliminowano z obrotu prawnego ze względu na jej nieważność, nie została za życia jego poprzedników prawnych załatwiona. W konsekwencji wskazał on, że przedmiot postępowania wywłaszczeniowego istnieje i brak było podstaw do umorzenia postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając w świetle przedstawionych kryteriów legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ organy administracji publicznej orzekające w przedmiotowej sprawie nie naruszyły przepisów prawa.

Kontroli legalności poddano decyzję Wojewody uchylającą decyzję Starosty o odmowie przyznania skarżącemu prawa własności działki nr [...] położonej w Ł. jako działki zamiennej w trybie postępowania wywłaszczeniowego i umarzającą postępowanie przed organem pierwszej instancji z powodu jego bezprzedmiotowości. Zaskarżone przed sądem decyzje rozstrzygały sprawę z wniosku W. G. z 2007 r. o przyznanie prawa własności działki nr [...].

Skarżący domagał się przeniesienia własności wskazanej działki twierdząc, że należy mu się to prawo w zamian za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], z której wywłaszczono jego poprzedników prawnych, albowiem działka nr [...] przeznaczona była w planie zagospodarowania przestrzennego pod obwodnicę.

Stanowisko skarżącego nie znajduje oparcia w przepisach obowiązującego prawa. Chronologia zdarzeń związanych z działką nr [...] i nr [...] wynikająca z akt sprawy przeczy tezom wysuwanym przez skarżącego zarówno w odwołaniu, jak i w skardze.

Bezspornym w sprawie jest, że na podstawie decyzji z dnia 25 stycznia 1974 r. poprzednicy prawni skarżącego małżonkowie N. i K. W. przekazali na własność Państwa nieruchomość rolną położoną w Ł. przy ul. [...] w zamian za co uzyskali prawo do renty i do dożywotniego bezpłatnego użytkowania działki o pow. 0,50 ha, której w decyzji nie oznaczono numerem ewidencyjnym. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że działką oddaną do użytkowania była działka oznaczona obecnie w ewidencji gruntów nr [...] stanowiąca część działki nr [...].

Przekazanie gospodarstwa w zamian za rentę i prawo dożywotniego użytkowania działki nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. Nr 3, poz.15).

Z przepisu art. 1 ust. 1 wskazanej ustawy wynikało, że właściciel gospodarstwa rolnego, zwany dalej rolnikiem, może na zasadach określonych w ustawie przekazać na własność Państwa wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, jeżeli obejmuje ono co najmniej 5 ha użytków rolnych. W zamian za to Państwo zapewniało rolnikowi świadczenia pieniężne na warunkach określonych w niniejszej ustawie, m.in. dożywotnią miesięczną rentę pieniężną, jeżeli rolnik ukończył 40 lat lub stał się inwalidą oraz bezpłatne dożywotnie użytkowanie działki gruntu o obszarze do 1 ha, jeżeli rolnik osiągnął wiek emerytalny albo stał się inwalidą, o czym stanowiły przepis art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy.

Taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, albowiem małżonkowie W. skorzystali z możliwości przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w zamian wynikające z ustawy, a skonkretyzowane w decyzji z 1974 r., uprawnienia. Podkreślenia wymaga fakt, że działkę gruntu przekazano małżonkom W. do użytkowania bezpłatnego i dożywotniego. Nie przyznano im prawa własności do tej działki, albowiem do tego nie uprawniały przepisy wówczas obowiązującej ustawy powołanej wyżej.

Dopiero we wniosku z 1991 r. K. W. zwrócił się o przyznanie mu prawa własności do działki, którą w 1974 r. oddano mu do dożywotniego użytkowania. Organ administracji rozstrzygnął ten wniosek decyzją z dnia 5 marca 1992 r. przyznając małżonkom W. nieodpłatnie na własność działkę o nr [...]. Organ działał w tej sprawie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1991 r., Nr 7, poz. 24). Z uzasadnienia wynikało, że działka, którą małżonkowie W. użytkowali w zamian za oddanie Państwu gospodarstwa rolnego, czyli jak wynika z akt działka o nr [...], przeznaczona była w obowiązujących wówczas dokumentach planistycznych pod obwodnicę. Z tego powodu do objęcia na własność zaproponowano im działkę nr [...], na co zainteresowani wyrazili zgodę. Jednakże decyzja z 1992 r. przyznająca prawo własności działki nr [...] została skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Wojewody z dnia 27 lipca 1995 r. stwierdzającą jej nieważność z powodu naruszenia przepisów o właściwości i rażącego naruszenia prawa. Tym samym skutki przejścia własności działki nr [...] zostały zniweczone i sytuacja prawa powróciła do stanu sprzed wydania decyzji z 1992 r. Innymi słowy rolnikom, którzy przekazali gospodarstwo rolne na własność Skarbu Państwa nadal przysługiwałoby prawo dożywotniego bezpłatnego użytkowania działki nr [...] przekazanej im na podstawie decyzji z dnia 25 stycznia 1974 r.

Podkreślić przy tym należy istotną dla sprawy dyspozycję art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, która daje podstawę do ubiegania się o przeniesienia własności działki objętej w użytkowanie dożywotnie w zamian za przekazanie gospodarstwa Państwu. Przepis ten stanowi bowiem, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że uprawniony mógł ubiegać się o uwłaszczenie w odniesieniu do działki, którą użytkował w zamian za tzw. rencistówkę. Wykładnię taką zastosował Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 3338/01, w której kontrolował rozstrzygnięcia organów w przedmiocie przyznania na własność następcom prawnym małżonków W. działki nr [...], stwierdzając, że uzyskanie nieodpłatnie własności działki związane jest integralnie z nieodpłatnym prawem użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w zamian za rentę. Sąd we wskazanej sprawie potwierdził również, że małżonkowie W. przekazując gospodarstwo Państwu uzyskali w zamian prawo do dożywotniego użytkowania części działki nr [...], w dacie orzekania oznaczonej jako działka nr [...]. Nigdy natomiast ani oni, ani ich następcy prawni w osobach W. G. i P. G., którzy domagali się przyznania własności działki nr [...], nie władali tą działką.

W konsekwencji Sąd stwierdził, że niemożliwe było przyznanie zarówno małżonkom W., jak i później uprawnionym do ubiegania się o to ich następcom prawnym działki nr [...]. Dlatego też skarżący mógł się ubiegać o przyznanie mu na własność wyłącznie działki o nr [...].

Odnosząc się natomiast do zasadniczego zarzutu skargi Sąd uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w sposób zgodny z regułami wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego nie potwierdza tezy, że w przedmiotowej sprawie doszło do wywłaszczenia małżonków W. z ich uprawnień do działki o nr [...], w zamian za którą w ramach odszkodowania domaga się przyznania własności nieruchomości zamiennej, czyli działki nr [...].

Z istoty wywłaszczenia określonej w art. 112 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami(tj.: Dz.U. z 2014 r., poz.518), zwanej dalej: u.g.n., wynika, że wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Z powyższego wynika, że wywłaszczenie może polegać bądź na pozbawieniu dotychczasowego właściciela prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego na rzecz Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego. W odniesieniu do wywłaszczenia z ograniczonego prawa rzeczowego, którym jest m.in. prawo użytkowania nieruchomości, to pozbawienie takiego prawa może nastąpić albo przez wywłaszczenie prawa własności nieruchomości, które obciąża ograniczone prawo, albo przez wywłaszczenie bezpośrednie tego ograniczonego prawa rzeczowego. Brak w aktach sprawy decyzji bądź chociażby wzmianek o niej, która stanowiłby podstawę wywłaszczenia małżonków W. z uprawnienia przysługującego im do działki nr [...].

Z pewnością nie rozstrzygała o wywłaszczeniu decyzja z dnia 5 marca 1992 r., na podstawie której przyznano małżonkom W. własność nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], i którą następnie usunięto z obrotu prawnego z powodu nieważności. Prawo to przyznano im w trybie odmiennym od procedury wywłaszczeniowej, na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Fakt, że w zamian za działkę o nr [...], którą małżonkom W. oddano do użytkowania w 1974 r., na własność przyznano im działkę nr [...], nie świadczy w żadnym razie, że odbyło się to w trybie wywłaszczenia. Nie świadczy o tym również fakt, że działka użytkowana przez Państwo W. przeznaczona była w ogólnym planie zagospodarowania przestrzennego pod budowę obwodnicy. Przeznaczenie nieruchomości w planie zagospodarowania pod realizację określonego celu nawet o charakterze publicznym nie jest równoznaczne z jej wywłaszczeniem, na co trafnie zwrócił uwagę Wojewoda. W tej sytuacji zarzuty procesowe skarżącego odnoszące się do uchybień dowodowych nie mogły zostać uznane za zasadne.

Po drugie, wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. W myśl jednak art. 131 ust. 1 u.g.n. w ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna. Hipotezą tego przepisu nie objęto jednak uprawnionych z tytułu innych praw rzeczowych, którym pozostaje wyłącznie rekompensata w postaci odszkodowania. Tę formę odszkodowania można bowiem zastosować wyłącznie wobec właściciela lub użytkownika wieczystego, a nie może zostać przyznana w ramach odszkodowania za pozbawienie innych praw rzeczowych do nieruchomości (E. Mzyk, [w:] G. Bieniek (red.), S. Kalus, Z. Mamraj, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2011, s. 596). Wobec tego, nawet gdyby doszło do wywłaszczenia poprzedników prawnych skarżącego z prawa użytkowania działki nr [...], czego nie potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, to i tak nie przysługiwałoby mu roszczenie o przyznanie własności nieruchomości zamiennej. Nie można bowiem zrekompensować wywłaszczenia z innego prawa rzeczowego poprzez przyznanie nieruchomości zamiennej.

Reasumując, w przedmiotowej sprawie nigdy nie toczyło się postępowanie wywłaszczeniowe i nie doszło do wydania decyzji wywłaszczeniowej. Utrata własności działki nr [...] nie nastąpiła wskutek wywłaszczenia lecz wskutek stwierdzenia nieważność decyzji przenoszącej własność działki nr [...]. Poprzednicy prawni skarżącego, wobec stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu na własność nieodpłatnie działki nr [...] nie byli właścicielami tej nieruchomości. Nie byli ono również po przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa właścicielami działki nr [...], odnośnie tej działki przysługiwać im mogło jedynie prawo dożywotnego użytkowania. Także odnośnie tej działki nigdy nie została wydana decyzja wywłaszczeniowa.

W sytuacji zatem, gdy wywłaszczenie nie miało miejsca, wniosek o przyznanie nieruchomości zamiennej w trybie przepisów o postępowaniu wywłaszczeniowym nie mógł zostać uwzględniony.

Zaskarżona decyzja została wydana podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego - takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli brakuje któregokolwiek z elementów stosunku materialnoprawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 1998 r., sygn. akt II SA 70/98, Lex nr 43205).

Umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego jest możliwe m.in. w sytuacji, gdy brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, w szczególności wówczas gdy organ administracyjny stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. (por. wyrok

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2013 r. sygn. VII SA/Wa 887/13 Lex nr 1408037)

Podstawą przyznania stanowiącej niepieniężną formę odszkodowania nieruchomości zamiennej w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami jest art. 131 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym, właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości w ramach odszkodowania może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna.

Zastosowanie tego unormowania i rozważanie zasadności wniosku, co do zasady, jest możliwe w sytuacji przeprowadzenia przez organ postępowania wywłaszczeniowego i wydania decyzji wywłaszczeniowej. W sytuacji takiej, jak zaistniała w niniejszej sprawie brak było podstaw do merytorycznej oceny czy wniosek o przyznanie nieruchomości zamiennej w postaci działki nr [...] zasługuje na uwzględnienie, bowiem postępowanie wywłaszczeniowe w ogóle nie zostało przeprowadzone. Decyzja o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, w uwagi na brak konieczności oceny zasadności wniosku w świetle przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących postępowania wywłaszczeniowego, nie narusza zatem prawa.

Niewątpliwie w niniejszej sprawie organ nie mógł uwzględnić wniosku. Kwestia czy w zaistniałej sytuacji organ winien oddalić wniosek czy też umorzyć postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość ma charakter proceduralny i nie ma wpływu na nabycie prawa przez skarżącego.

Dodatkowo zaznaczy należy, że zgodnie z treścią art. 131 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość zamienna przyznawana jest za zgodą wywłaszczanego właściciela lub użytkownika wieczystego, właściciel lub użytkownik wieczysty wywłaszczanej nieruchomości może wystąpić z inicjatywą przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej, nie przysługuje im jednak roszczenie o przyznanie nieruchomości zamiennej. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 listopada 2009 r., II SA/Gl 265/09, LEX nr 589091)

Wbrew twierdzeniom skarżącego w sprawie nie doszło do naruszenia art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Organy obu instancji zgodnie z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania sformułowanymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 1 sierpnia 2012 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 293/12, analizowały sprawę z wniosku skarżącego w odniesieniu do uregulowań ustawy o gospodarce nieruchomościami, a wydany w sprawie wyrok nie przesądzał ani zasadność wniosku ani konieczności jego merytorycznej oceny i nie wykluczał możliwości wydania decyzji o umorzeniu postępowania.

Reasumując powyższe, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, Wojewoda prawidłowo umorzył postępowanie w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a. a przytoczona w decyzji argumentacja organu zasługuje na uwzględnienie.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny oddalił skargę jako niezasadną.