Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 481/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.145 par. 1  pkt 1  lit. a,  art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 27 c,  art. 38,  art. 26
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 26,  art. 29 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński, Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, (sprawozdawca), Protokolant Ewa Bogulak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 września 2010 r. sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za bezzasadne i odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. o numerze [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby skarbowej we W. na rzecz skarżącego A. C. tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę [...] ([...]) złotych; III. orzeka, że postanowienia wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia prawomocności wyroku.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. - [...] prowadził wobec A. C., (zwanego w dalszej części uzasadnienia "skarżącym") postępowanie zabezpieczające należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do września 2003 r., grudzień 2003 r., marzec 2004 r., oraz od maja do grudnia 2004 r. na podstawie wystawionych przez siebie zarządzeń zabezpieczenia. W toku postępowania dokonano wpisu hipoteki kaucyjnej oraz zabezpieczono kwotę [...] zł.

W dniu [...] r. wierzyciel - Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – [...], wystawił tytuł wykonawczy o nr [...] obejmujący zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od maja do sierpnia 2004 r., w oparciu o decyzję z dnia [...] r., której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Odpis tytułu wykonawczego wraz zawiadomieniem o przekształceniu zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne doręczono skarżącemu w dniu [...] r.

Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Wskazał, że egzekucja dokonana została z majątku wspólnego jego i jego żony, podczas gdy tytuł wykonawczy wystawiony był jedynie wobec niego. Dodatkowo podniósł, że organy egzekucyjne określiły obowiązek niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z orzeczenia będącego podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Podniósł również zarzut częściowego wykonania zobowiązania.

Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. - [...] uznał zarzuty za bezzasadne i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Po rozpoznaniu zażalenia strony, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968), zwanej w dalszej części w skrócie jako: "u.p.e.a.", podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być częściowe wykonanie obowiązku, stosownie do art. 33 pkt 3 – określenie obowiązku niezgodnie z treścią decyzji, art. 33 pkt 6 przewiduje zaś zarzut niedopuszczalności egzekucji.

Natomiast stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9, 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, przy czym w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Organ odwoławczy wskazał jednak, że zgodnie z uchwałą NSA z dnia 25.06.2007 r. sygn. akt: I FPS 4/06, wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w przypadku, gdy jeden organ - Naczelnik Urzędu Skarbowego jest zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym nie jest wymagane.

Odnosząc się do zarzutów, organ drugiej instancji wyjaśnił, odnośnie zarzutu częściowego wykonania obowiązku nie zasługuje on na akceptację, ponieważ w toku prowadzonego wobec skarżącego postępowania zabezpieczającego dokonano wpisu hipoteki kaucyjnej oraz zabezpieczono kwotę w wysokości [...] zł. Wierzyciel w dniu [...] r., po wystawieniu tytułów wykonawczych, dokonał zarachowania powyższej kwoty, uzyskanej w postępowaniu zabezpieczającym, zgodnie z art. 62 § 1 o.p., który stanowi, że jeżeli na podatniku ciążą zobowiązania z różnych tytułów, dokonaną wpłatę zalicza się na poczet podatku, począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności, chyba że podatnik wskaże, na poczet którego zobowiązania dokonuje wpłaty. Zabezpieczone kwoty zostały zarachowane więc zgodnie z art. 55 o.p. proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek za zwłokę. Doprowadziło to do wygaśnięcia w całości zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do sierpnia 2003 r. oraz w części za miesiąc wrzesień 2003 r., tj. do kwoty [...] zł.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej brak jest podstaw prawnych do uznania, iż zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług w dniu dokonania zaliczenia były przedawnione. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 70 § 1 o.p., zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Przepisy art. 70 o.p. wymieniają natomiast przesłanki zawieszenia i przerwania biegu terminu przedawnienia. Jedną z przesłanek zawieszenia biegu terminu przedawnienia jest zgodnie z § 6 pkt 1 art. 70 o.p., wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że w sprawie, postępowanie karno skarbowe zostało wszczęte w dniu [...] r. Bieg terminu przedawnienia został zatem skutecznie zawieszony od tego dnia, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe.

Odnosząc się do zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z orzeczenia Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że tytuł wykonawczy o nr [...] został wystawiony na podstawie decyzji z dnia [...] r. nr [...] określającej zobowiązanie podatkowe za okres od stycznia 2003 r. do grudnia 2004 r.

Dodatkowo organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżący złożył następujące deklaracje:

w dniu [...] r. deklarację podatku od towarów i usług VAT-7 za miesiąc maj 2004., z wykazanym podatkiem do zapłaty w wysokości 0,00 zł i kwotą do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł,

w dniu [...] r. deklarację podatku od towarów i usług VAT-7 za miesiąc czerwiec 2004., z wykazanym podatkiem do zapłaty w wysokości 0,00 zł i kwotą do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł, oraz w dniu [...] r. korektę do deklaracji VAT-7 za miesiąc czerwiec 2004 r. z wykazanym podatkiem do zapłaty 0,00 zł i kwotą do przeniesienia za następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł,

w dniu [...] r. deklarację podatku od towarów i usług VAT-7 za lipiec 2004 r. z wykazanym podatkiem do zapłaty w wysokości [...] zł, który uregulowano wpłatą z dnia [...] r. oraz w dniu [...] r. korektę do deklaracji VAT-7 za miesiąc lipiec z wykazanym podatkiem do zapłaty w wysokości [...] zł, w związku z powyższym powstała zaległość w kwocie [...] zł, na poczet której dokonano zaliczenia z dniem [...] r. nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych PIT-36 za 2004 r. na należność główną [...] zł oraz odsetki w wysokości [...] zł postanowieniem z dnia [...] r. nr [...],

- w dniu [...] r. deklarację podatku od towarów i usług VAT-7 za miesiąc sierpień 2004 r. z wykazanym podatkiem do zapłaty w wysokości [...] zł, który uregulowano wpłatą z dnia [...] r.

Zgodnie z decyzją [...] r. nr [...] zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług wynosiło:

- za maj 2004 r. w wysokości [...] zł, które na dzień wystawienia tytułu wykonawczego było należne,

- za czerwiec w wysokości [...] zł, które na dzień wystawienia tytułu wykonawczego było należne,

za lipiec w wysokości [...] zł, które w części wygasło wskutek zapłaty i zaliczenia nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2004 r. w łącznej wysokości [...] zł na należność główną i na dzień wystawienia tytułu wykonawczego wynosiło [...] zł,

za sierpień w wysokości [...] zł, które w części wygasło wskutek zapłaty w kwocie [...] zł i na dzień wystawienia tytułu wykonawczego wynosiło [...] zł.

Z uwagi na powyższe wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy obejmujący zaległości w podatku od towarów i usług za miesiąc maj 2004 w wysokości [...] zł, za czerwiec 2004 w wysokości [...] zł, za lipiec w wysokości [...] zł, za sierpień 2004 r. w wysokości [...] zł. Zatem zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z orzeczenia jest w ocenie organu również bezzasadny.

Odnosząc się do zarzutu niedopuszczalności prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego małżonków Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że zgodnie z art. 26 w zw. z art. 29 o.p. podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania podatkowe, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka, co oznacza, w ocenie organu, że brak jest podstaw prawnych do uznania, że egzekucja prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na jednego małżonka, do majątku wspólnego jest niedopuszczalna.

Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że zgodnie z orzecznictwem sądowym jak i poglądami doktryny zarzut niedopuszczalności egzekucji może być oparty na następujących podstawach: niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, ponieważ służy droga sądowa; niedopuszczalność egzekucji w związku z osobą zobowiązanego np. zobowiązany korzysta z immunitetu; niedopuszczalność egzekucji ponieważ tytuł wykonawczy pochodzi od nieuprawnionego podmiotu. Dodatkowo wyjaśnił, że zarzut z art. 33 pkt 6 u.p.e.a. można podnieść ze jedynie względów formalnych, a nie merytorycznych, o których mowa w art. 33 pkt 1 i 2 u.p.e.a. W rozpoznawanej sprawie, żadna z wymienionych okoliczności w ocenie organu odwoławczego nie nastąpiła. Dyrektor wyjaśnił, że organ egzekucyjny nie skierował egzekucji do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonki. Dokonał jedynie skutecznego zajęcia rachunku bankowego skarżącego. Gdyby nawet ten rachunek miał stanowić majątek wspólny, czego zobowiązany nie wykazał, to i tak przepis art. 81 § 1a u.p.e.a. zezwala na dokonanie takiego zajęcia w zakresie jednego ze współwłaścicieli.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, A. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 33 pkt 6 w zw. z art. 78 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. i art. 27c u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, iż tytuł wykonawczy wystawiony tylko przeciwko skarżącemu jest wystarczający dla prowadzenia egzekucji z majątku objętego współwłasnością majątkową małżeńską, oraz z naruszeniem art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 i 8 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z dnia 17 listopada 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., w dalszej części "k.p.a.") poprzez odstąpienie od dokładanego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Autor skargi wskazał, że co prawda posiadaczem rachunku bankowego na którym dokonano zajęcia jest skarżący, jednak zgromadzone na nim środki, pochodzące m.in. z dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, stanowią majątek objęty wspólnością ustawową. Dlatego, powołując się na stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne, skarżący wywodził, że do skutecznej egzekucji takiego majątku organ egzekucyjny musi dysponować tytułem wykonawczym wystawionym również na małżonkę dłużnika. Skoro zaś w rozpoznawanej sprawie tytuł wykonawczy obejmował jedynie dłużnika, to egzekucja skierowana do środków wchodzących w skład majątku wspólnego była niedopuszczalna.

Dodatkowo w skardze podniesiono, że wbrew dyspozycji art. 7 i 8 k.p.a. organ egzekucyjny odstąpił od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przerzucając ciężar dowodu na dłużnika.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. podtrzymał dotychczas stanowisko, wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu

zajął w tej sprawie następujące stanowisko.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności, przeprowadzona przez Sąd zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja narusza art. 27 c ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – zwanej dalej u.p.e.a.

Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za podatki, przy czym w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta, stosownie do art. 29 § 1 wskazanej ustawy, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

Z kolei w myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a. zobowiązanym jest m.in. osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, co oznacza, że zobowiązanym w rozumieniu wskazanego przepisu jest wyłącznie podatnik. Odpowiedzialność małżonka podatnika z mocy art. 29 §1 Ordynacji podatkowej ogranicza się do odpowiedzialności z majątku wspólnego za długi współmałżonka.

Stosownie natomiast do brzmienia art. 27c u.p.e.a., jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia dopuszczalności prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego, którego posiadaczem jest jedynie skarżący – dłużnik, na którym jednakże (co wykazała strona) zgromadzone są dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, wchodzące w skład majątku wspólnego dłużnika i jego żony, w sytuacji gdy organ egzekucyjny dysponuje tytułem wykonawczym wystawionym jedynie na dłużnika.

Organ egzekucyjny w rozpoznawanej sprawie, nie kwestionując konieczności wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, wywodził, że takie naruszenie nie może jednak stanowić podstawy zarzutu egzekucyjnego z art. 33 pkt 6 u.p.e.a. (niedopuszczalność egzekucji). W ocenie organu, w przypadku zajęcia majątku wspólnego, osoba nie będąca zobowiązanym, która rości sobie prawo do zajętego majątku powinna była złożyć wniosek o wyłączenie spod egzekucji w trybie art. 38 u.p.e.a. W przeciwnym wypadku dokonane zajęcie należy uznać za skuteczne.

W ocenie Sądu takie stanowisko nie zasługuje na uznanie. Bezspornie, za zaległości podatkowe odpowiada nie tylko sam podatnik, ale i jego współmałżonek (art. 29 o.p.). Zatem wierzyciel uprawniony jest do tego, aby prowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków, jednakże zdaniem Sądu, jedynie po spełnieniu dodatkowych warunków formalnych, służących przede wszystkim ochronie małżonka dłużnika. Warto bowiem podkreślić, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jako środki zaskarżenia podejmowanych przez organy egzekucyjne działań (oprócz zażalenia) przewiduje: zarzuty (art. 33), żądanie wyłączenia spod egzekucji (art. 38) oraz skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora i skargę na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przy czym wszystkie, za wyjątkiem drugiego z wymienionych środków, przysługują wyłącznie zobowiązanemu. Oznacza to, że osoba inna niż sam zobowiązany, której prawa w postępowaniu egzekucyjnym zostały naruszone, dysponuje bardzo ograniczonymi możliwości obrony swych praw, w stosunku do możliwości jakie ma w posiadaniu sam dłużnik egzekucyjny. Jedynie wyłączenia spod egzekucji w trybie art. 38 u.p.e.a. domagać się może osoba trzecia, która rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną. Oznacza to, że przedmiotowy przypadek obejmuje te stany faktyczne, kiedy z jakiegoś powodu organy egzekucyjne mylnie skierowały egzekucję do majątku osoby trzeciej, chociaż żadnych prawnych podstaw ku temu nie było. Chodzi więc o wyłączenie tych składników majątkowych, które de facto nigdy przedmiotem egzekucji być nie mogły.

Nie można za to tą instytucją objąć przypadków, gdzie postępowanie egzekucyjne dotyczy prawidłowego majątku, czyli takiego który w świetle przepisów prawa w konkretnym stanie, może być objęty czynnościami egzekucyjnymi to jest tak, jak jest w przypadku odpowiedzialności małżonka osoby zobowiązanej, "zmuszonego" zgodnie z art. 29 Ordynacji podatkowej, do znoszenia egzekucji z majątku wspólnego. Tym samym wówczas, wykluczone jest skuteczne skorzystanie przez małżonka zobowiązanego z procedury z art. 38 u.p.e.a. (vide również wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 lutego 2008 roku, III SA/Wa 2215/05, LEX nr 193310, wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 września 2008 r., I SA/Kr 696/08 niepublikowany, wyrok WSA w Opolu z dnia 13 lipca 2009 r. I SA/Op 21/09 niepublikowany). Praktycznie, małżonek dłużnika nie może bowiem sprzeciwić się prowadzeniu czynności egzekucyjnych w stosunku do majątku wspólnego, tylko dlatego, że dane składniki należą właśnie do tego majątku. Jego obrona opierać się może co najwyżej na podobnych argumentach, jakie przysługują osobie zobowiązanej (np. przedawnienia zobowiązania, umorzenia zaległości, itp.), dotyczących stricte zasadności, podstaw i sposobu prowadzonej egzekucji. W przeciwnym razie, małżonek dłużnika pozbawiony zostałby jakiejkolwiek ochrony. Nie mógłby bowiem żądać wyłączenia majątku wspólnego (bo z niego odpowiada) ani podnosić innych zarzutów, gdyż brak by było mu przymiotu osoby zobowiązanej.

Bezsporne jest, na gruncie obowiązujących przepisów, że w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego, organ egzekucyjny musi dysponować tytułem wykonawczym przeciwko obojgu małżonkom, w przeciwnym bowiem wypadku, jak wywodzono powyżej, małżonek współodpowiedzialny za zaległości podatkowe, którego prawa de facto zostały zajęte przez organ, pozbawiony by został jakiejkolwiek ochrony prawnej (brak gwarancji czynnego uczestnictwa w postępowaniu poprzez doręczanie tytułu wykonawczego, zawiadomień o dokonanych czynnościach, składanie środków zaskarżania). Takie zaś działanie bezwzględnie byłoby działaniem naruszającym standardy gwarancji konstytucyjnych państwa prawa.

Gdyby bowiem podzielić pogląd prawny reprezentowany przez organy, skierowanie egzekucji (będącej realizacją władztwa publicznego) do majątku małżonka zobowiązanego (majątku wspólnego) bez zagwarantowania środków obrony, w tym prawa do sądu - naruszyłoby konstytucyjne zasady wynikające z art. 78 Konstytucji. Przepis ten gwarantuje obywatelom podmiotowe prawo do zaskarżenia każdego rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji w postępowaniu przed organami państwa i dotyczącego wolności i praw obywatelskich - a za takie działania należy uznać egzekucję administracyjną skierowaną na majątku wspólnego z zobowiązanym. W literaturze przedmiotu (Grzegorczyk Paweł - Przegląd Sądowy 2007.11.190 -glosa do wyroku TK z dnia 27 marca 2007 r.) podkreśla się, że przepis ten, adresowany do ustawodawcy, nakazuje mu stworzyć instytucjonalne ramy, w których prawo to będzie realizowane. Zdaniem Sądu, realizacją przez ustawodawcę, zasady wynikającej z art. 78 Konstytucji jest ww. art. 27c u.p.e.a., a co za tym idzie, prawa obojga małżonków do zgłoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do majątku wspólnego na podstawie tytułu wykonawczego, który w takim przypadku winien być wystawiony na obojga małżonków.

Sąd w niniejszej sprawie poglądy te w pełni podziela, nie aprobując jednocześnie stanowiska przeciwnego, zgodnie z którym, gdy egzekucja administracyjna skierowana zostanie do składników majątkowych objętych zakresem stosowania art. 29 § 1 Op., nie jest uzasadnione wystawienie tytułu wykonawczego w oparciu o przepis art. 27c u.p.e.a. (por. wyroki WSA w Opolu z dnia 19 listopada 2008r. sygn. akt I SA/Op 215/08 i z dnia 29 sierpnia 2008r. sygn. akt I SA/Op 268/08 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 marca 2007r. sygn. akt III SA/Wa 3849/06 – dostępne na stronie internetowej NSA).

Dlatego też zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie, skoro skarżący wykazał, że na zajętym przez organy egzekucyjne rachunku bankowym, znajdują się środki stanowiące majątek wspólny małżonków, organ winien był wystawić tytuł egzekucyjny również na jego małżonkę. Bez znaczenia w ocenie Sądu jest forma w jakiej skarżący złożył zastrzeżenia do działań organu (zarzuty, zażalenie, skarga etc), skoro bezsprzecznie wykazał przed organami, że podejmowane przez nie działania naruszają prawo. W takiej sytuacji organ zobowiązany do podjęcia działań eliminujących te naruszenia.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem skarżącego, że nawet jeżeli w ocenie organu zobowiązany nie wykazał, aby zajęte środki pochodziły z majątku wspólnego, rzeczą organu egzekucyjnego było, po powzięciu takiej informacji, rzetelne przeprowadzenie postępowania w celu jej weryfikacji i po ewentualnym potwierdzeniu stanowiska strony, podjęcie działania zmierzające do prawidłowego (z podstawą prawną) dalszego prowadzenia postępowania (uzyskania tytułu wykonawczego obejmującego żonę dłużnika, z ograniczeniem egzekucji do majątku wspólnego).

W przypadku bowiem, gdyby okazało się, że faktycznie organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa wchodzącego w skład majątku wspólnego, to prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego małżonków, bez istnienie tytułu wykonawczego obejmującego małżonkę zobowiązanego, w sposób oczywisty naruszało jej prawa i jako takie nie może zasługiwać na akceptację.

Zwrócić przy tym należy uwagę na to, że w art. 27c u.p.e.a. jest mowa o zobowiązanym i jego małżonku. Zobowiązanym w rozumieniu art.1 a pkt 20 u.p.e.a. jest wyłącznie podatnik, a jego małżonek takiego statusu nie posiada. Jednak odpowiedzialność zobowiązanego (podatnika) obejmuje zarówno jego majątek odrębny, jak i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Zatem ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 27c wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego z małżonków za zobowiązanego, co uprawnia do twierdzenia, że wymieniony przepis ma zastosowanie właśnie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi takiego statusu nie ma, ale zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Przy czym zauważyć należy, iż gdyby oboje małżonkowie mieli status zobowiązanego, to jest oczywiste, że odpowiadaliby zarówno majątkami odrębnymi, jak i majątkiem wspólnym, a wówczas przepis art. 27 c u.p.e.a. byłby zbędny, bowiem podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego należałoby upatrywać w takiej sytuacji w przepisach ogólnych tj. art. 26 i 27 u.p.e.a.

W orzecznictwie ukształtował się pogląd, że każde prowadzenie egzekucji przeciwko podatnikowi z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków i pogląd ten sąd rozpoznający niniejszą sprawę aprobuje (por. uchwała SN z dnia 18 września 2002 r., sygn. akt III CZP 49/02; wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2008r. sygn. akt II GSK 335/07 - dostępny w Internecie; Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 lipca 2006r. sygn. akt I SA/Gl 790/06 dostępny w Internecie, wyrok NSA z 18 stycznia 2006 r., sygn. akt II FSK 146/05, wybór LEX nr 201455). Dodatkowo w wyroku II FSK 146/05 NSA stwierdził m.in., że nie skierowanie tytułu wykonawczego do współmałżonka podatnika w sposób rażący narusza art. 27 § 1 u.p.e.a.

Reasumując, w opinii sądu, gdy prowadzona egzekucja dotyczy majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka (odpowiadającego majątkiem wspólnym na zasadzie art. 29 Ordynacji podatkowej), tytuł wykonawczy należy wystawić przeciwko obojgu małżonkom, bowiem tylko wówczas zobowiązany i jego małżonek uprawnieni będą do wnoszenia przewidzianych w ustawie środków zaskarżenia, w tym zarzutów na postępowanie egzekucyjne.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rzeczą organów egzekucyjnych będzie zweryfikowanie twierdzeń skarżącego czy faktycznie zajęte środki pochodziły z majątku wspólnego zobowiązanego i jego żony, przy uwzględnieniu regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wedle której dochody z działalności zarobkowej małżonka należą do majątku wspólnego małżonków (art. 31 § 2 ustawy z dnia 5 marca 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm. ).

Bez względu zatem na fakt, czy posiadaczem rachunku bankowego jest jedynie zobowiązany i tylko on, zgodnie z postanowieniami Prawa bankowego może swobodnie dysponować środkami na nim zgromadzonymi, o ile znajdują się na nim dochody z prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, będą one stanowiły majątek wspólny zobowiązanego i jego żony.

W przypadku potwierdzenia okoliczności podnoszonej przez stronę, w celu dalszego, zgodnego z prawem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zobligowany będzie, w myśl powyżej przedstawionych rozważań, uzyskać tytuł wykonawczego na żonę dłużnika.

Z tych względów sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie, albowiem stwierdził naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., oraz 14 ust. 2 pkt 1 c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z dnia 3 października 2002r. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).