Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 680/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2009-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 47
journal: Dz.U. 2001 nr 99 poz 1079
law: Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.
article: art. 170,  art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Marzenna Glabas Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2009 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie opłaty za usunięcie drzew przez ich przesadzenie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza na rzecz M. S. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 440 zł. (czterystu czterdziestu złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Prezydent Miasta "[...]" na wniosek M. S. wydał pozwolenie na usunięcie przez przesadzenie trzech drzew rosnących na działce o nr ewidencyjnym "[...]" przy ul. "[...]" w "[...]". Ustalił jednocześnie opłatę z tytułu odszkodowania za usunięcie przez przesadzenie drzew w wysokości 38513,34 zł i odroczył jej uiszczenie na okres dwóch lat od daty przesadzenia drzew. Wskazał, iż jeżeli przesadzone drzewa zachowają żywotność, to postępowanie w sprawie pobrania opłaty zostanie umorzone, w przeciwnym przypadku obowiązek uiszczenia opłaty będzie wymagany.

Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Prezydent Miasta "[...]", działając na podstawie art. 84 ust. 1, 2, 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004r. Nr 92, poz. 880 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2001r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.) umorzył należność M. S. w kwocie 8119,44 zł z tytułu opłaty za usunięcie przez przesadzenie klonu jawor o obwodzie pnia 72cm oraz orzekł o pobraniu od niego opłaty w wysokości 30393,90 zł za usunięcie przez przesadzenie klonu jawor o obwodzie pnia 70 cm i lipy o obwodzie pnia 60 cm. W uzasadnieniu wskazał, że M. S. nie poinformował organu o fakcie przesadzenia drzew, ani też nie wystąpił o umorzenie opłaty po upływie dwóch lat od przesadzenia drzew, aby można było dokonać wizji w terenie i ocenić żywotność drzew. Okoliczność ta, jak wskazał, jest istotna, bowiem odroczenie pobrania opłaty następuje na okres dwóch lat od daty przesadzenia drzew, a nie od daty wydania lub uprawomocnienia się decyzji. Podniósł, iż biorąc pod uwagę, że strona otrzymała decyzję w dniu "[...]" i najwłaściwszą porą roku na przesadzanie drzew była wiosna lub jesień oraz fakt, iż strona nie informowała organu o przesadzeniu drzew, organ wszczął postępowanie z urzędu. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż jeden klon jawor o obwodzie 72 cm zachował żywotność, natomiast klon jawor o obwodzie 70 cm oraz lipa o obwodzie 60 cm nie zachowały żywotności, w związku z czym obowiązek uiszczenia opłaty jest wymagany. Ponadto dodał, iż art. 47f ust. 6 ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 października 1991r. nakazywał badanie zachowania żywotności drzew niezwłocznie po upływie dwóch lat od przesadzenia, bowiem instytucja usunięcia drzew przez przesadzenie ma na celu zachowanie tych drzew w ogóle, a nie na dwa lub trzy lata.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. S. zarzucił organowi błędną wykładnię przepisów ustawy o ochronie przyrody poprzez przyjęcie, iż kontrola żywotności przesadzonych drzew może nastąpić w dowolnym, nawet odległym terminie po upływie ustawowego dwuletniego terminu zachowania ich żywotności, a tym samym przyjęcie możliwości nakazania uiszczenia opłaty za usunięcie drzewa po upływie tego okresu, pomimo, iż w tym okresie zachowały one żywotność. Podniósł, iż o przesadzeniu drzew poinformował organ pismem z dnia "[...]". Ponadto wskazał, iż art. 47f ust.7 ustawy o ochronie przyrody, na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję wymagał, aby żywotność drzew podlegających przesadzeniu była zachowana przez 2 lata od dnia tej czynności. Badania i ocenę żywotności należy przeprowadzić niezwłocznie po upływie wskazanego dwuletniego okresu, a nawet bezpośrednio przed jego upływem, gdyż dla tego rodzaju spraw koniecznym jest ustalenie stanu faktycznego przypadającego na drugi rok życia przesadzanych drzew. Badania przeprowadzane po upływie trzeciego roku od przesadzenia drzew mogą już odzwierciedlać inny stan faktyczny, który może wynikać z czynników, za które strona nie ponosi odpowiedzialności. Dlatego też nie można zgodzić się z argumentacją organu, iż dwuletni termin wymagany dla utrzymania żywotności przesadzanych drzew nie jest wiążący dla organu. Wskazał, iż z treści przepisu art. 47f ust. 7 ustawy o ochronie przyrody wynika, że opłatę z tytułu niezachowania żywotności drzewa można pobrać przez okres dwóch lat po jego przesadzeniu. Natomiast po upływie tego terminu i zachowania w tym okresie żywotności drzewa brak jest podstaw faktycznych i prawnych do poboru opłaty za usunięcie przez przesadzenie drzew. Wątpliwości co do żywotności przedmiotowych drzew powstały w trzecim roku po ich przesadzeniu. Tym samym przeprowadzona kontrola i jej wyniki po upływie roku od wiążących organ dwóch lat nie są relewantne dla oceny spełnienia przez odwołującego ustawowych wymagań określonych w art. 47f ust. 7 ustawy o ochronie przyrody. Ponadto nadmienił, iż w dobrej wierze posadził w miejsce obumarłych drzew nowe, zdrowe drzewa. Uznał bowiem, iż wobec znacznego przekroczenia terminu utrzymania żywotności tych drzew i spóźnionej kontroli organu posadzenie nowych drzew będzie stanowiło lepsze rozwiązanie dla środowiska i otoczenia niż pozostawienie martwych drzew.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną orzeczenia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 84 ust. 1, 2, 5 ustawy o ochronie przyrody W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż w sprawie zastosowanie ma ustawa z dnia 16 października 2004r. o ochronie przyrody, a zgodnie z art. 158 tejże ustawy jedynie do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy dotychczasowe. Powołując się na doktrynę przedmiotu Kolegium argumentowało, iż nie budzi wątpliwości fakt, że postępowanie w sprawie umorzenia opłaty jest, z procesowego punktu widzenia, postępowaniem w nowej sprawie administracyjnej. Jednakże ustalony w decyzji z dnia "[...]" termin odroczenia uiszczenia opłaty jest wiążący w niniejszym stanie faktycznym, gdyż wynika z decyzji administracyjnej, która została wydana zgodnie z obowiązującym w dacie orzekania prawem. Zatem w tym stanie faktycznym oceny zachowania żywotności drzew należało dokonać po upływie dwóch lat od ich przesadzenia. Wskazano, iż z treści art. 84 ust. 5 ustawy o ochronie przyrody z 2004r. a contrario wynika, że jeżeli przesadzone drzewa nie zachowały żywotności po upływie wskazanego terminu z przyczyn zależnych od posiadacza nieruchomości, właściwy organ pobiera ustaloną opłatę. Jak wynika z akt sprawy przedmiotowe drzewa uschły, a zatem jest to przyczyna leżąca po stronie odwołującego się, tym bardziej, iż zostały one przesadzone w sposób sprzeczny z podstawowymi zasadami prawidłowej pielęgnacji roślin, tj. w grudniu. Kolegium nie podzieliło również argumentacji zarzucającej organowi zaniechanie przeprowadzenia w stosownym terminie kontroli i obciążenie negatywnymi konsekwencjami tego zaniechania strony. Dwuletni okres odroczenia opłaty upływał w dniu "[...]", zaś postępowanie w przedmiocie kontroli żywotności przesadzonych drzew i ewentualnego poboru lub umorzenia opłaty zostało wszczęte w dniu "[...]", a zatem w 10 miesięcy po upływie dwuletniego terminu odroczenia. W ocenie organu odwoławczego trudno uznać, aby był to okres znacznie przekraczający dwa lata. Ponadto podkreślono, iż to na wniosek odwołującego się ostatecznej oceny stanu drzew dokonano w czerwcu "[...]", zaś wcześniej strona wielokrotnie przesuwała wyznaczane terminy oględzin.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. S. zarzucił Kolegium naruszenie przepisu art. 84 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody polegające na jego błędnej wykładni, a wyrażającą się w stwierdzeniu, iż organu nie wiąże dwuletni termin zachowania żywotności drzew usuniętych przez przesadzenie, którego to terminu nie należy traktować jako okresu minimalnego przez jaki przesadzone drzewo ma zachować żywotność dla potrzeb kontroli i postępowania w przedmiocie pobrania opłaty z tytułu odszkodowania za usunięcie trzech drzew przez przesadzenie lub umorzenie tej opłaty. Ponadto skarżący wskazał, iż naruszono przepisy postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w kwestii ustalenia zachowania żywotności przez drzewa przez okres dwóch lat od dnia dokonania tej czynności. Argumentował, iż organ zobligowany był stwierdzić, czy w okresie dwóch lat od dnia usunięcia drzew przez przesadzenie zachowały one żywotność. Dlatego też organ był zobligowany do ustalenia, czy w okresie od dnia "[...]" do dnia "[...]" przesadzone drzewa zachowały żywotność. Organy poprzestały jedynie, jak wskazał, na stwierdzeniu, iż prawdopodobnie w dniu "[...]" drzewa były martwe, nie przeprowadzając jednocześnie jakichkolwiek ustaleń w kwestii ich żywotności w wiążącym organ okresie dwóch lat od ich przesadzenia. Oświadczył również, iż z całą pewnością drzewa były żywe po dniu "[...]", zaś organ nie wykazał, aby to stwierdzenie było nieprawdziwe, w związku z tym zasadnym było umorzenie w całości należnej opłaty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 11 marca 2008r., sygn. akt II SA/Ol 7/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]". Oddalając skargę Sąd podkreślił, że umorzenie opłaty w przypadku, gdy zezwolenie na usunięcie drzewa przewiduje jego przesadzenie w inne miejsce, a drzewo zachowuje żywotność przez okres 2 lat, lub nie zachowuje tej żywotności na skutek siły wyższej lub klęski żywiołowej (art. 47 f ust. 7 ustawy o ochronie przyrody z 1991r.), stanowi wyjątek od zasady ponoszenia opłat za usunięcie drzew lub krzewów. Ustawodawca dopuścił możliwość zwolnienia podmiotu korzystającego ze środowiska z obowiązku ponoszenia opłat, jeżeli wprawdzie usunie on drzewo, lecz usunięcie to nie ma charakteru definitywnego, gdyż drzewo zostaje przesadzone w inne miejsce i zachowuje swoją żywotność. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż drzewo ma zachować żywotność wyłącznie przez okres dwóch lat. Taka interpretacja prowadziłaby bowiem do sytuacji, w której pomimo definitywnego usunięcia drzewa ze środowiska, podmiot zobowiązany nie ponosiłby żadnych skutków finansowych za dokonanie zmiany w środowisku. Ustawodawca wprawdzie przewidział możliwość umorzenia należnej opłaty, lecz jednocześnie obarczył zobowiązanego obowiązkiem nie tylko przesadzenia drzewa, ale także czynienia zabiegów pielęgnacyjnych, tak aby zachowało ono swoją żywotność i pozostało w środowisku przyrodniczym. Nie sposób dojść do wniosku, iż zachowanie żywotności drzewa jest wymagane wyłącznie w ciągu dwóch lat od przesadzenia. Jednocześnie żaden przepis ustawy o ochronie przyrody, zarówno tej z 1991r., jak i obecnie obowiązującej z 2004r. nie określa terminu, w jakim organ winien przeprowadzić kontrolę żywotności drzewa. Wprawdzie okres ten nie powinien być zbyt odległy, ale z całą pewnością nie oznacza to, iż kontrola taka powinna być przeprowadzona niezwłocznie po upływie dwuletniego okresu. Należy bowiem wziąć pod uwagę fakt, iż rośliny podlegają różnym okresom wegetacyjnym, a w związku z tym nie zawsze kontrola dawałaby rzeczywiste wyniki (na co zresztą zwrócił uwagę sam skarżący wnosząc o dokonanie kolejnej kontroli drzew w okresie wiosennym). W związku z tym, w ocenie Sądu, kontrola dokonana przed upływem roku po upływie terminu dwuletniego nie jest kontrolą dokonaną z nadmierną zwłoką. Ponadto Sąd zauważył, że skarżący de facto usunął definitywnie dwa drzewa, które nie zachowały żywotności, a w ich miejsce posadził zupełnie nowe drzewa. Takie działanie zdaniem Sądu nie zasługiwało na ochronę. Skoro bowiem zezwolenie na usunięcie drzew zostało wydane pod warunkiem ich przesadzenia, zaś umorzenie opłaty uzależniono od zachowania przez drzewa żywotności po upływie dwóch lat od przesadzenia, to w żadnym wypadku zezwolenie to nie obejmowało zgody na definitywne usunięcie drzew ze środowiska. W tej sytuacji podnoszona przez skarżącego okoliczność spóźnionej, w jego ocenie, kontroli drzew w ogóle nie może mieć znaczenia, gdyż w rzeczywistości dokonał on usunięcia drzew, a nie ich przesadzenia.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku M. S. wniósł o jego uchylenie w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zakwestionowanemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 47 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody z 2001r. polegające na jego błędnej wykładni wyrażającej się w stwierdzeniu, że organu administracji wydającego decyzję w przedmiocie pobrania od zobowiązanego opłaty z tytułu odszkodowania za usunięcie trzech drzew przez przesadzenie lub decyzję o umorzeniu tej opłaty nie wiąże dwuletni termin zachowania żywotności drzew usuniętych przez przesadzenie oraz, że organ nie jest zobligowany do stwierdzenia zachowania żywotności drzew w tym okresie, po którym organ zobligowany jest do wydania decyzji o umorzeniu wymierzonej opłaty, a wystarczające jest ustalenie obumarcia drzew w dowolnym okresie. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w kwestii ustalenia w oparciu o dokumentację fotograficzną zachowania żywotności przez usunięte przez przesadzenie trzy drzewa przez okres dwóch lat od dnia dokonania tej czynności;

- art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 12 k.p.a. poprzez dokonanie wadliwej kontroli działalności organów administracji, a w konsekwencji pominięcie i niezastosowanie w niniejszej sprawie art. 12 k.p.a., a tym samym uznanie, że wszczęcie postępowania .w sprawie zbadania żywotności przesadzonych przez usunięcie drzew po upływie 10 miesięcy od możliwego terminu jego zainicjowania nie narusza wskazanego przepisu k.p.a.;

- art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez dokonanie wadliwej kontroli działalności organów administracji, a w konsekwencji jego niezastosowanie, a tym samym przyjęcie, iż to na skarżącym ciążyły w tym postępowaniu obowiązki w zakresie znajomości przepisów prawa o ochronie przyrody i "przypomnienia" organowi o obowiązku niezwłocznego przeprowadzenia kontroli żywotności usuniętych przez przesadzenie drzew;

- art. 12 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, a tym samym uznanie, iż wszczęcie postępowania w sprawie zbadania żywotności przesadzonych przez usunięcie drzew po upływie 10 miesięcy od możliwego terminu jego zainicjowania nie narusza wskazanego przepisu;

- art. 9 k.p.a. przez jego niezastosowanie, a tym samym przyjęcie, iż to na skarżącym ciążyły w tym postępowaniu obowiązki w zakresie znajomości przepisów prawa o ochronie przyrody i "przypomnienia" organowi o obowiązku niezwłocznego przeprowadzenia kontroli żywotności usuniętych przez przesadzenie drzew.

Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2009r., sygn. akt II OSK 887/08, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, iż rację ma Sąd pierwszej instancji, że ani ustawa z 1991r., ani nowa ustawa z dnia z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody nie określa terminu w jakim, w razie odroczenia opłaty, należy przeprowadzić kontrolę żywotności drzewa. Przepis art. 47f ust. 7 stanowi jedynie, że należność z tytułu ustalonej opłaty umarza się jeżeli przesadzone drzewa lub krzewy zachowały żywotność po upływie dwóch lat od ich przesadzenia lub nie zachowały żywotności na skutek siły wyższej lub klęski suszy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji dla ustalenia kwestii żywotności drzewa kontrola żywotności drzewa przeprowadzona po upływie 10 miesięcy od terminu przesadzenia drzew nie jest terminem "zbyt odległym". Takie stanowisko prowadzić mogłoby jednak do arbitralności w ocenie żywotności drzew po upływie terminu dwuletniego. Opłaty za usunięcie drzew i krzewów są opłatami wysokimi, wprawdzie w przeciwieństwie do kar za usunięcie drzew bez zezwolenia nie mają charakteru sankcji administracyjnej, ale ich wysokość sprawia że obowiązek ich uiszczenia jest obowiązkiem dotkliwym, zbliżonym do sankcji. Taki charakter opłat sprawia, że wykładnia przepisów regulujących ich nakładanie nie może być wykładnią rozszerzającą. W sytuacji gdy ustawa nie określała wprost terminu przeprowadzenia kontroli żywotności drzewa termin ten należało ustalić w sposób uwzględniający zarówno termin przesadzenia drzew, jak i termin odroczenia obowiązku uiszczenia opłaty, a w szczególności, jeśli - z różnych przyczyn - wcześniejsza kontrola nie została przeprowadzona lub nie było możliwości oceny żywotności drzew we wcześniejszym terminie z uwagi na ich okres wegetacyjny, należało wnikliwie ustalić stan faktyczny. Wykładnia rozszerzającą powołanego artykułu może prowadzić do skutków przez ustawodawcę niezaplanowanych. Podniósł, iż ma rację wojewódzki sąd administracyjny gdy wskazuje na cele regulacji wprowadzającej opłaty za usunięcie drzew z możliwością ich odroczenia pod warunkiem zachowania przez nie żywotności przez okres dwóch lat po przesadzeniu. Realizacja tych celów nie może jednak prowadzić do dowolności w ocenie. Brak uregulowania terminu kontroli nie może prowadzić do sytuacji gdy do uiszczenia opłat wzywa się po kontroli przeprowadzonej po upływie nieokreślonej liczby miesięcy (czy lat) od upływu dwuletniego terminu ustalonego ustawą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po ponownym rozpoznaniu sprawy zaważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę, rozstrzygniętą decyzją ostateczną, z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać też trzeba, iż stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy mieć wzgląd na to, iż niniejsza sprawa była przedmiotem oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 czerwca 2009r., w sprawie o sygn. akt II OSK 887/08, mocą którego został uchylony w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2008r., sygn. akt II SA/Ol 7/08, a sprawę przekazano temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W myśl powyższej regulacji nie można też oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną, o której mowa w cyt. art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego.

Zatem Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia, gdyż jest on związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, przy czym związanie tą wykładnią ma szeroki zasięg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznając ponownie skargę M. S. mógłby odstąpić od wykładni prawa, zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2009r., wyłącznie wtedy, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie jeśli po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmienił się stan prawny.

Żadna z powyższych przesłanek nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Stan faktyczny przedmiotowej sprawy, analizowany w pierwotnym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie uległ zmianie.

Dodać można, że przy ponownym rozpoznaniu istotna dla sprawy jest cała treść przepisu art. 190 p.p.s.a., a więc nie tylko jego zdanie pierwsze, odnoszące się wprost do związania sądu pierwszej instancji wykładnią dokonaną przez NSA, ale też zdanie następne, w myśl którego nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przy tak sprecyzowanej istocie związania, o którym mowa w tym przepisie, należy dojść do przekonania, że nie można, przy ewentualnym powtórnym złożeniu skargi kasacyjnej, podważać wykładni NSA wyrażonej w prawomocnym orzeczeniu. Nie można tego czynić skutecznie również i z tego powodu, że NSA wydając prawomocne orzeczenie jest nim związany na mocy art. 170 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem orzeczenie prawomocne (takim jest wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2009r. w sprawie o sygn. II OSK 877/08) wiąże strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Podmioty wymienione w tym przepisie są zatem związane faktem i treścią orzeczenia, co musi powodować w sposób bezwzględny kierowanie się treścią prawomocnego wyroku w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Przepis ten gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (vide: wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., sygn. IV SA 2543/98).

Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w art. 170 p.p.s.a. wyraża się w tym, że nie tylko sąd wydający rozstrzygnięcie, ale także inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Dla prawidłowego odczytania treści sentencji orzeczenia należy kierować się jego uzasadnieniem. Istotne jest bowiem to, co zadecydowało o takim a nie innym rozstrzygnięciu. Decydujące znaczenie może mieć zatem wykładnia lub zastosowanie w zaistniałym stanie faktycznym przepisu prawa, jak i ocena tego stanu. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.s.a. w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może ona już być ponownie badana. Skoro związanie w rozumieniu art. 170 p.p.s.a. dotyczy kolejnych postępowań, to tym bardziej odnosi się do sprawy, w ramach której zapadł prawomocny wyrok.

W ramach związania, o którym powyżej mowa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie otrzymał jednoznaczną ocenę prawną, zawartą w wyroku NSA z dnia 1 czerwca 2009r. Zasadnicze znaczenie dla dokonywanej obecnie oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego miało stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny w jego wyroku kasacyjnym naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 47f ust. 7 ustawy o ochronie przyrody, polegającego na błędnej wykładni wskazanego przepisu. Sąd drugiej instancji przypomniał przy tym, że błędna wykładnia prawa polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej. Według NSA w niniejszej sprawie błąd wykładni polegał w szczególności na przyjęciu, że dla ustalenia kwestii żywotności drzewa kontrola żywotności drzewa przeprowadzona po upływie 10 miesięcy od terminu przesadzenia drzew nie jest terminem "zbyt odległym". Powyższe mogłoby prowadzić do arbitralności w ocenie żywotności drzew po upływie terminu dwuletniego. Na tle stwierdzonego naruszenia prawa materialnego wykładnia dokonana przez sąd kasacyjny jest jednoznaczna. W pierwszej kolejności NSA podał, że w sytuacji gdy ustawa nie określała wprost terminu przeprowadzenia kontroli żywotności drzewa termin ten należało ustalić w sposób uwzględniający zarówno termin przesadzenia drzew, jak i termin odroczenia obowiązku uiszczenia opłaty, a w szczególności, jeśli - z różnych przyczyn - wcześniejsza kontrola nie została przeprowadzona lub nie było możliwości oceny żywotności drzew we wcześniejszym terminie z uwagi na ich okres wegetacyjny, należało wnikliwie ustalić stan faktyczny.

W związku z powyższym NSA stwierdził, że brak uregulowania terminu kontroli nie może prowadzić do sytuacji, gdy do uiszczenia opłat wzywa się po kontroli przeprowadzonej po upływie nieokreślonej liczby miesięcy (czy lat) od upływu dwuletniego terminu ustalonego ustawą. W sytuacji określonej w art. 47f ust. 7 wykładnia powinna zmierzać do ustalenia, iż właściwy organ powinien dokonać kontroli żywotności przesadzonych drzew i krzewów po upływie dwóch lat od daty ich przesadzenia, w okresie wegetacyjnym właściwym dla oceny żywotności rośliny przesadzonej. Późniejsze kontrole nie zawsze mogą doprowadzić do ustalenia, czy drzewa zachowały żywotność przez co najmniej dwa lata po przesadzeniu.

Jak NSA podkreślił, ustawodawca dopuszczając zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłat - w razie przesadzenia drzew i utrzymania przez nie żywotności - nie miał na celu ich definitywnego usunięcia, ale - wyznaczając termin dwuletni - ograniczył obowiązek uiszczenia opłaty. Skoro więc opłaty umarza się jeśli drzewo po upływie dwóch lat zachowało żywotność, lub nie zachowało żywotności w tym terminie z uwagi na siłę wyższą lub suszę, to okres dwuletni stanowi podstawę do oceny i to jego upływ, z zachowaniem okresów wegetacyjnych pozwalających ocenić żywotność określonego gatunku drzew, obliguje organ administracji do przeprowadzenia kontroli. Nieprzeprowadzenie kontroli lub przeprowadzenie w późniejszym okresie może uniemożliwić dokonanie prawidłowej kontroli i ocenę czy bezpośrednio po upływie dwóch lat drzewa przesadzone zachowały żywotność czy nie.

Reasumując należy przyjąć, że skoro organ pierwszej instancji przeprowadził kontrolę przesadzonych drzew z przekroczeniem terminu na dokonanie tej czynności, to nie mógł jednoznacznie ocenić, czy przesadzone drzewa zachowały żywotność. Wskazana powyżej okoliczność świadczy, w przekonaniu Sądu, o wydaniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z naruszeniem art. 47 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody. W świetle stwierdzonego uchybienia, które niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy, skarga M. S. zasługiwała na uwzględnienie, a wydane w sprawie rozstrzygnięcia musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.

Prowadząc ponownie postępowanie, organ pierwszej instancji uwzględni ocenę prawną wyrażoną w wyroku NSA, a następnie, nie przyjmując innego rozumienia treści art. 47 ust. 7, wyda stosowne orzeczenie w sprawie. Swoje stanowisko zaś uzasadni zgodnie z regułami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w trybie art. 200 tej ustawy. Zgodnie z art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł ponadto, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.