Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2016/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 114
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie NSA Elżbieta Kremer del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.C. i M.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 2416/13 w sprawie ze skargi M.C. i M.C. na czynność Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie w przedmiocie odmowy skierowania na szkolenie adopcyjne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M.C. i M.C. solidarnie na rzecz Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2416/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.C. i M.C. na czynność Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie w przedmiocie odmowy skierowania na szkolenie adopcyjne.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Pismem z dnia 18 kwietnia 2013r. M. i M. C. wystąpili do Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie (dalej "Ośrodek") z prośbą o pomoc w adopcji dziecka.

Po dokonaniu wstępnej oceny małżonków (wywiad pedagoga w miejscu zamieszkania, rozmowa i test MMPI-2 wykonany przez psychologa), Ośrodek odmówił kandydatkom skierowania na szkolenie, organizowane przez ośrodek adopcyjny. Wskazując, na cyt."

- niemożność zaufania wynikom testowym. Również profile nie pozwalają przewidzieć, że dziecko osierocone znajdzie korzystne środowisko wychowawcze w rodzinie M.M. C., że małżonkowie będą należycie wywiązywać się z obowiązków przysposabiającego,

- rozbieżność między deklarowanymi wartościami (intensywna autopromacja) a praktyką życia w sferze religijnej,

- brak szczerości w przedstawieniu faktów z własnego życia (drugie małżeństwo Pani).

Ośrodek uznał, że nie widzi możliwości współpracy z kandydatami, którzy wobec niego nie są szczerzy i otwarci.

W dniu 4 września 2013r. M. i M. C. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na czynność z zakresu administracji publicznej z dnia 30 lipca 2013 r. Dyrektora Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie w sprawie odmowy skierowania (zakwalifikowania) skarżących na szkolenie adopcyjne, domagając się:

- uchylenia zaskarżonej czynności (aktu) lub uznanie jej za bezskuteczną;

- zasądzenia na rzecz skarżących kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że czynność dokonana przez Ośrodek łamie podstawowe zasady prawa obowiązujące w Polsce tj.

- art. 154 ust. 2 w związku z art. 184 i art. 156 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ( Dz. U. z 2016 r. , poz. 575 - dalej "ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej") oraz w związku z art. 114¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ( Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm. – dalej "Kodeks rodzinny i opiekuńczy"), zgodnie z którym "Przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste uzasadnia przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego oraz posiada opinię kwalifikacyjną oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, chyba że obowiązek ten jej nie dotyczy.". Ośrodek zobowiązany jest do dokonania kwalifikacji na szkolenie adopcyjne w oparciu ww. przepisy. Warunkiem przysposobienia dziecka jest ukończenie szkolenia w ośrodku adopcyjnym, w związku z powyższym Ośrodek rozstrzyga o uprawnieniach (uprawnieniach obywatela) niezbędnych do realizacji prawa podmiotowego skarżących tj. prawa do adopcji dziecka i władczo wpłynął na prawa i obowiązki podmiotu, który wniósł skargę.

Ponadto w związku z art. 172 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2012 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej Ośrodek nie może się kierować się światopoglądem kandydata przy dokonywaniu wstępnej oceny przed skierowaniem kandydata do przysposobienia dziecka na szkolenie adopcyjne. Zgodnie bowiem z art. 53.7 Konstytucji "Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania."

Ośrodek zdaniem skarżących dokonał całkowicie dowolnej i uznaniowej oceny skarżących w oparciu o przeprowadzone z naruszeniem prawa błędne badanie psychologiczne, które naruszało wszelkie zasady przeprowadzenia badania psychologicznego przewidzianego w polskim prawie i standardach etyki zawodowej psychologa. Kwalifikacje osobiste powinny być badane zgodnie z interpretacją przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zdaniem skarżących spełniają oni wszystkie przesłanki wskazane w ustawie ponadto są również osobami wierzącymi i praktykującymi. Ośrodek bezprawnie odmówił im skierowania na szkolenie adopcyjne.

W odpowiedzi na skargę Katolicki Ośrodek Adopcyjny w Warszawie wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 §1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej "Ppsa") jako niedopuszczalnej. W razie zaś nieuwzględnienia powyższego wniosku o oddalenie skargi jako niezasadnej.

W uzasadnieniu Ośrodek wskazał, że wnosząc skargę skarżący winni wykazać, że działania dyrektora Ośrodka naruszały prawo. W tym zakresie skarżący podnoszą jedynie zarzut dowolności i bezpodstawności czynności polegającej na odmowie skierowania na szkolenie adopcyjne twierdząc, że naruszała ona art. 172 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny. Prowadzenie procedur przysposobienia oraz przygotowanie osób zgłaszających gotowość do przysposobienia dziecka stanowi wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego (art. 154 ust. 1 ustawy) realizowaną na podstawie umowy cywilnoprawnej w oparciu o samodzielnie opracowane psychologiczne kryteria kwalifikacji. Sądy administracyjne badają jedynie zgodność z prawem, a nie rozstrzygają o merytorycznej zasadności podejmowanych przez zaskarżony podmiot czynności.

Odnosząc się do kwestii rzekomego kryterium "bycia wierzącym i praktykującym" wskazano, że wbrew zarzutom skarżących Ośrodek nie odmówił skierowania ich na szkolenie adopcyjne, ze względu na tak określone kryterium. Jego zastosowania nie potwierdzają dokumenty wstępnej oceny kandydatów, czy informacje przekazywane pisemnie lub ustnie skarżącym. Jak natomiast wynika z pisma Dyrektora Ośrodka z dnia 30 lipca 2013 r., jednym z powodów tej odmowy (nie wyłącznym) była niezgodność między deklarowaną wiarą, a tym jak kandydaci opisali własne życie religijne i wybory życiowe. Należy podkreślić, że sami skarżący deklarowali się jako osoby religijne. Owa niezgodność, a nie ocena ich "wiary", czy "sposobu jej praktykowania", jak sugerują skarżący, stanowiła podstawę odmowy skierowania na szkolenie.

Ustalenie, czy kandydat prezentuje jednorodność i spójność przekonań, poczynione może być jedynie na podstawie oświadczeń samych zainteresowanych złożonych podczas kontaktów z ośrodkiem, m.in. wywiadu adopcyjnego oraz badania psychologicznego (dokonywanego w oparciu o sprawdzone i potwierdzone naukowo metody analizy psychologicznej). Deklaracje, które składają kandydaci, dotyczą również ich przekonań, motywów działań oraz postaw życiowych (czyli światopoglądu), w inny sposób nie można bowiem wyjaśnić i zweryfikować przyczyn ubiegania się o adopcję oraz przyszłego stosunku przysposabiających do adoptowanych dzieci. Jest to materia bardzo delikatna, ale ze względu na wartość nadrzędną, jaką jest dobro dziecka, musi zostać w toku badań psychologicznych zweryfikowana.

Odnosząc powyższe do przepisów prawa, stwierdzono, iż wbrew temu co twierdzą skarżący, uwzględniają one potrzebę badania wskazanych cech i kwalifikacji kandydatów do przysposobienia. Art. 172 ust. 5 ustawy w żaden sposób nie ogranicza Ośrodka w doborze kryteriów stosowanych przy wstępnej ocenie kandydatów. Jest to ocena psychologiczna, a nie ocena spełniania wymagań prawnych, czemu daje wyraz art. 154 ust. 1 ustawy, podkreślający, że prowadzenie procedur przysposobienia kandydatów do przysposobienia dziecka, stanowi wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego. Z tego też względu, wyliczenie zawarte w art. 172 ust. 5 ustawy nie ma charakteru enumeratywnego. Sformułowanie "z uwzględnieniem" wskazuje wybrane, szczególnie istotne przesłanki dokonywania kwalifikacji, które nakazuje uwzględnić, jednak nie zawęża kryteriów wstępnej oceny kandydatów do przysposobienia dziecka do podanych przesłanek. Należy wskazać, że stosowanie ustawy, na podstawie zawartej w niej preambuły musi uwzględniać "dobro dziecka", niewątpliwie zatem, wynikający z art. 155 ust. 1 ustawy, nakaz kierowania się przez Ośrodek dobrem dziecka, dotyczy wszystkich etapów i działań Ośrodka, i obejmuje również etap wstępnej oceny z art. 172 ust. 5 ustawy.

Kwestia kwalifikacji osobistych kandydatów zawsze obejmuje również ich dojrzałość, wiarygodność, światopogląd, wartości deklarowane i rzeczywiste - mają one bowiem wpływ na funkcjonowanie społeczne i osobiste człowieka, na jego postrzeganie świata, poglądy na małżeństwo, jego trwałość, wychowywanie dzieci, postawy rodzicielskie, oraz inne czynniki od których zależy powodzenie przysposobienia w przyszłości. Celem przysposobienia jest dobro małoletnich pozbawionych opieki rodzicielskiej i to w ich interesie dokonywana jest adopcja. Dlatego diagnoza podejmowana przez ośrodki adopcyjne nastawiona jest przede wszystkim na pełne dobro potrzebujących dzieci i ma temu służyć, minimalizując ryzyko porażki adopcyjnej.

Z art. 172 ust. 5 ustawy nie wynika w szczególności, jak twierdzą skarżący, niedopuszczalność uwzględniania światopoglądu kandydata przy dokonywaniu wstępnej oceny. Do kwalifikacji osobistych przysposabiającego badanych w postępowaniu o przysposobienie należą również jego poziom umysłowy, moralny i zdolności wychowawcze. Są to cechy dające gwarancje należytego troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotowania go do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Podkreślił to dobitnie Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 9 czerwca 1976 r. (III CZP 46/75, LexPolonica nr 309029, OSNCP 1976, nr 9, poz. 184). Oczywiste jest, że w procesie badania kwalifikacji osobistych kandydatów na podstawie art. 172 ust. 5 ustawy - ocenie podlega również wskazany wyżej poziom moralny, co wynika choćby z potrzeby ustalenia, czy kwalifikacje te uzasadniają przekonanie, że kandydaci będą należycie wywiązywać się z obowiązków przysposabiającego (por. art. 114 1 kro). Do obowiązków rodziców i przysposabiających należy w szczególności troszczenie się o duchowy rozwój dziecka (art. 96 §1 kro). Obowiązek kierowania się przez Ośrodek Adopcyjny przede wszystkim "dobrem dziecka", nakazuje Ośrodkowi weryfikację kwalifikacji kandydatów również w zakresie możliwości wywiązywania się przez nich z tego obowiązku. Zabezpieczać to ma dzieci przed adopcją przez osoby lekceważące potrzebę poszanowania rozwoju etyczno - moralnego dzieci lub z innych względów nie dające gwarancji rozwoju w tym względzie. Będące m.in. przedmiotem wywiadu adopcyjnego (art. 172 ust. 5 pkt 3) - postawy życiowe i deklarowane przekonania - określające kwalifikacje osobiste kandydatów (art. 172 ust. 5 pkt 1), wynikają przecież właśnie z wyznawanego przez badaną osobę światopoglądu.

Dodatkowo wskazano, że skoro skarżący sami zadeklarowali, iż swój światopogląd, czyli realizowane w życiu wartości etyczne, opierają na nauce Kościoła Katolickiego, to nie można było analizy ich osobowości i kwalifikacji dokonywać w oderwaniu od tegoż światopoglądu. To, iż skarżący są osobami wierzącymi i praktykującymi podkreślają oni nawet w swojej skardze. Skoro zatem skarżący skorzystali z tego prawa i dokonali takiej deklaracji dla potrzeb postępowania adopcyjnego, mogła ona zdaniem Ośrodka stanowić podstawę analizy psychologicznej. Analiza ta, nie stanowi jednak oceny poziomu ich religijności, lecz spójności przekonań i zachowań życiowych. Taka spójność (postawa przekazywana następnie przez rodziców dzieciom) jest niezbędnym warunkiem rozwoju duchowego dzieci. Jeśli rodzice prezentują zachowania sprzeczne z deklarowanym i wpajanym dzieciom światopoglądem, wywołują w dzieciach dysonans i zagubienie prowadzące w efekcie do zaburzeń i postaw dysfunkcjonalnych.

Podkreślono, że przeciwnie niż twierdzą skarżący - zarzut naruszenia ich wolności sumienia byłby zasadny właśnie wówczas, gdyby do kandydatów, jako osób deklarujących katolicyzm, przykładać miary wynikające z innych systemów etycznych. Skoro jednak podkreślają oni to, iż są osobami praktykującymi, a jednocześnie z badania i ich własnych oświadczeń wynika jednocześnie (przykładając standardy wspólnoty wyznaniowej, do której przynależność deklarują), że jest przeciwnie, rozbieżność ta wymaga dostrzeżenia i oceny. Rozbieżność ta, w powiązaniu z negatywnymi wynikami badań psychologicznych, doprowadziła Ośrodek do wniosku, iż na aktualnym etapie, niewskazane byłoby przysposobienie dziecka przez skarżących. W swojej działalności ośrodek adopcyjny kierować się może bowiem jedynie dobrem dziecka i poszanowaniem jego praw, a nie potrzebami i zamierzeniami potencjalnych rodziców (art. 155 ust. 1 ustawy).

Ponadto wskazano, że Katolicki Ośrodek Adopcyjny w Warszawie jest jednostką organizacyjną działającą na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej - powołaną dekretem Biskupa Diecezji Warszawsko-Praskiej kościelną jednostką organizacyjną, o jakiej mowa jest w art. 12 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm. - dalej "ustawa s.p.k.k.").

Dopuszczenie przez ustawę w art. 190 ust. 1 pkt. 2), by realizacja zadań z zakresu postępowania adopcyjnego powierzana była również tego typu podmiotom, stanowi wyraz przekonania ustawodawcy, że jednostka tego typu jest w stanie zabezpieczyć prawa dziecka w powyższym zakresie, co koresponduje też, z zawartą w preambule Konkordatu deklaracją potwierdzającą "doniosły wkład Kościoła w rozwój osoby ludzkiej i umacnianie moralności". Jak wynika z art. 12 i 38 ust. 1 ustawy s.p.k.k, polski ustawodawca respektuje prawo osób prawnych Kościoła do prowadzenia działalności charytatywno-opiekuńczej w zakresie określonym w ich statutach. Jednocześnie, jak wynika wprost z art. 34 ust. 2 i 4 ustawy s.p.k.k, działalność organizacji kościelnych jest z założenia związana z formacją religijną, kultem publicznym i nauką katolicką, a władze kościelne czuwają nad zgodnością działania organizacji z ich celami religijnymi i moralnymi. Z zasady autonomii państwa i Kościoła wyrażonej w art. 25 ust. 3 Konstytucji, wynika konieczność poszanowania przez państwo uwzględniania w działalności organizacji kościelnych ww. celów. W szczególności w przypadku, gdy kandydaci do przysposobienia deklarują wiarę katolicką, do autonomicznej kompetencji Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego należy weryfikacja kwalifikacji osobistych kandydatów w powyższym zakresie.

Odnosząc się do kwestii wyniku badań psychologicznych Ośrodek wskazał, że skarga w tym zakresie jest niekonsekwentna oraz w zasadzie pozbawiona uzasadnienia.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że wbrew zarzutom podniesionym przez Katolicki Ośrodek Adopcyjny w Warszawie skarga M. i M.C. na czynność Ośrodka polegającą na odmowie skierowania skarżących na szkolenie kandydatów do przysposobienia dziecka jest dopuszczalna. W ocenie Sądu, dopuszczalność wniesionej w niniejszej sprawie skargi, należy rozpatrywać z uwzględnieniem regulacji art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa. W świetle bowiem tego przepisu, kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Wyjaśnić przy tym należy, że wbrew oznaczeniu zawartemu w skardze, zaskarżona czynność nie została podjęta przez Dyrektora Ośrodka lecz Komisję Kwalifikacyjną, która zgodnie z § 6 pkt.2 Statutu Ośrodka jest jego organem, powołanym zgodnie z Regulaminem Komisji Kwalifikacyjnej Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie m.in. do dokonywania wstępnej oceny kandydatów do przysposobienia (przed skierowaniem na szkolenie). Rolą Dyrektora Ośrodka jest zaś m.in. reprezentowanie go na zewnątrz. Zaskarżona czynność ma związek z wykonywaniem przez ten organ zadania Ośrodka, o którym mowa w art. 172 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, polegającego na dokonaniu wstępnej oceny kandydata do przysposobienia dziecka przed skierowaniem na szkolenie. W wykonaniu zaś tego zadania została sporządzona kwalifikacja wstępna małżonków M. i M. C. (numer akt w [...]) dnia 3 lipca 2013r. Wykonanie zaś tego zadania zostało powierzone Ośrodkowi na podstawie umowy, w oparciu o którą Samorząd Województwa Mazowieckiego zlecił Diecezji Warszawsko – Praskiej, specjalizującej się w działalności w zakresie wspierania rodziny i pieczy zastępczej, prowadzenie od 1 stycznia 2012r. ośrodka adopcyjnego, jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Ośrodek podlega zatem m.in. regułom prawa administracyjnego a tym samym kognicji sądu administracyjnego.

W świetle przytoczonych regulacji prawnych nie może zatem budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie Komisji Kwalifikacyjnej Ośrodka, będącej jego organem uznać należy za działalności "z zakresu administracji publicznej". Dodatkowo należy wskazać, iż prawo do przysposobienia małoletniego wynika z art. 114¹ ustawy z 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy zgodnie z którym jednym z warunków przysposobienia małoletniego, a zatem i obowiązkiem osoby ubiegającej się o to przysposobienie, jest posiadanie świadectwa ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Tym samym, zaskarżona w niniejszej sprawie czynność, uniemożliwia skarżącym skorzystanie z uprawnienia do przysposobienia małoletniego, z uwagi na niemożność wywiązania się z obowiązku posiadania świadectwa ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny. Czynność ta ma zatem charakter władczy i jednostronny, a ponadto jest skierowana do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a tym samym posiada cechy jakie przypisuje się w orzecznictwie sądowym czynnościom, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa (zob. uchwałę NSA z 4 lutego 2008r., sygn. akt I OPS 3/07, ONSAiWSA 2008, nr 2. poz. 21). Powyższe w ocenie Sądu czyni zatem dopuszczalną skargę wniesioną na działanie tego organu do sądu administracyjnego.

Przechodząc do merytorycznej oceny wniesionej skargi Sąd I instancji uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W ocenie Sądu podstawę prawną do odmowy skierowania kandydata do przysposobienia dziecka stanowi art. 172 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zgodnie z którym przed skierowaniem kandydata do przysposobienia dziecka na szkolenie ośrodek adopcyjny dokonuje jego wstępnej oceny, z uwzględnieniem:

1) kwalifikacji osobistych, o których mowa w art. 114¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy;

2) motywacji do podjęcia się wychowywania dziecka;

3) wywiadu adopcyjnego.

Obowiązek dokonania wstępnej oceny uprawnia zatem ośrodek do władczego rozstrzygnięcia w zakresie zarówno dopuszczenia jak i odmowy dopuszczenia kandydatów do odbycia szkolenia, świadectwo ukończenia którego uprawnia ich do przystąpienia do przysposobienia dziecka.

Jak wynika z akt sprawy w Ośrodku tryb postępowania w zakresie sporządzenia wstępnej oceny kandydatów uregulowany został w pkt. 7 Regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie z dnia stycznia 2012r.

Tym samym nie budzi wątpliwości Sądu okoliczność, iż ośrodki adopcyjne nie muszą obligatoryjnie przeprowadzać szkolenia wszystkich zgłaszających się osób. Mają one bowiem prawo do oceny kwalifikacji kandydatów do przysposobienia, które wynika z art. 172 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Bowiem jedynie "pozytywna wstępna ocena ośrodka adopcyjnego" jest niezbędna dla przystąpienia do szkolenia. Ocena ta polega m.in. na badaniu kwalifikacji osobistych oraz motywacji kandydatów i z natury rzeczy może być ona pozytywna lub negatywna. Konieczność uzyskania pozytywnej wstępnej oceny wynika również z programu szkolenia Ośrodka, zatwierdzonego w myśl art. 172 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej w dniu 12 kwietnia 2012 r.

W ocenie Sądu nie można tak jak czynią to skarżący, zarzucić Ośrodkowi, iż bezprawnie odmówił im skierowania na szkolenie. Kwestionowane przez skarżących rozstrzygnięcie zostało podjęte przez Komisję Kwalifikacyjną Ośrodka po przeprowadzeniu szerokiego postępowania na które składała się:

1. analiza dokumentów złożonych przez skarżących pod względem formalnym i treściowym,

2. przedstawienie wyników wywiadu w miejscu zamieszkania skarżących przeprowadzonego przez pedagoga w dniu 30 kwietnia 2013r.,

3. zapoznanie się z opinią psychologa i wynikami przeprowadzonych przez niego badań (testów).

W oparciu o powyższe Komisja jednogłośnie podjęła decyzję o cyt." braku kwalifikacji na szkolenie .." ze względu na:

- niemożność zaufania wynikom testowym. Również profile nie pozwalają przewidywać, że dziecko osierocone znajdzie korzystne środowisko wychowawcze w rodzinie M.M. C., że małżonkowie będą należycie wywiązywać się z obowiązków przysposabiającego,

- rozbieżność między deklarowanymi wartościami (intensywna autopromocja) a praktyką życia w sferze religijnej,

- brak szczerości w przedstawieniu faktów z własnego życia (drugie małżeństwo Pani).

W świetle powyższego uznano, że Ośrodek nie widzi możliwości współpracy z kandydatami, którzy wobec niego nie są szczerzy i otwarci.

Odnosząc się do zatem do kwestii, które zdaniem skarżących legły u podstaw odmowy skierowania ich na szkolenie tj. rzekomego kryterium "bycia wierzącym i praktykującym" i błędnego badania psychologicznego, Sąd wskazał, iż zarzuty skarżących nie zasługują na uwzględnienie. Jednym z kluczowych kryteriów wstępnej oceny kandydatów na podstawie art. 172 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny są kwalifikacje osobiste, na które składają się także wiarygodność postawy i spójność przekonań kandydatów. Rozdźwięk między deklarowanymi przekonaniami a faktycznym postępowaniem danej osoby może być sygnałem zafałszowanej autoprezentacji własnej osobowości, co uniemożliwia rzetelną ocenę osobowości kandydata. Należy podkreślić, że dokonanie takiej oceny jest niezbędne dla zabezpieczenia praw dzieci przed podjęciem decyzji o przysposobieniu, a jej brak (oceny) uniemożliwia przystąpienie do dalszych etapów szkolenia wymagającego szczerej współpracy i otwartości.

Ustalenie, czy kandydat prezentuje jednorodność i spójność przekonań, poczynione może być jedynie na podstawie oświadczeń samych zainteresowanych złożonych podczas kontaktów z ośrodkiem, m.in. wywiadu adopcyjnego oraz badania psychologicznego (dokonywanego w oparciu o sprawdzone i potwierdzone naukowo metody analizy psychologicznej). Deklaracje, które składają kandydaci, dotyczą również ich przekonań, motywów działań oraz postaw życiowych (czyli światopoglądu), w inny sposób nie można bowiem wyjaśnić i zweryfikować przyczyn ubiegania się o adopcję oraz przyszłego stosunku przysposabiających do adoptowanych dzieci. Jest to materia bardzo delikatna, ale ze względu na wartość nadrzędną, jaką jest dobro dziecka, musi zostać w toku badań psychologicznych zweryfikowana.

Odnosząc powyższe do przepisów prawa Sąd stwierdził, iż wbrew temu co twierdzą skarżący, uwzględniają one potrzebę badania wskazanych cech i kwalifikacji kandydatów do przysposobienia. Art. 172 ust.5 ustawy w żaden sposób nie ogranicza Ośrodka w doborze kryteriów stosowanych przy wstępnej ocenie kandydatów. Jest to ocena psychologiczna, a nie ocena spełniania wymagań prawnych, czemu daje wyraz art. 154 ust. 1 ustawy, podkreślający, że prowadzenie procedur przysposobienia kandydatów do przysposobienia dziecka, stanowi wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego. Z tego też względu, wyliczenie zawarte w art. 172 ust.5 ustawy nie ma charakteru enumeratywnego. Sformułowanie "z uwzględnieniem" wskazuje wybrane, szczególnie istotne przesłanki dokonywania kwalifikacji, które nakazuje uwzględnić, jednak nie zawęża kryteriów wstępnej oceny kandydatów do przysposobienia dziecka do podanych przesłanek. Sąd wskazał, że stosowanie ustawy, na podstawie zawartej w niej preambuły musi uwzględniać "dobro dziecka", niewątpliwie zatem, wynikający z art. 155 ust. 1 ustawy, nakaz kierowania się przez Ośrodek dobrem dziecka, dotyczy wszystkich etapów i działań Ośrodka, i obejmuje również etap wstępnej oceny z art. 172 ust.5 ustawy. prowadzenie procedur przysposobienia (w tym przeprowadzani badań pedagogicznych i psychologicznych kandydatów do przysposobienia dziecka - art. 156 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 154 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej) stanowi wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego, a Ośrodek działa na podstawie procedur zatwierdzonych przez Marszałka Województwa Mazowieckiego: Regulaminu Organizacyjnego Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego oraz Regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej i Statutu Ośrodka. Kwestionowanie zatem zasadności opinii psychologa wydanej w oparciu o wyniki testu nie jest zarzutem dotyczącym legalności działań Ośrodka, lecz w istocie postulatem weryfikacji słuszności czy sprawiedliwości oceny wstępnej, o której mowa w art. 172 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Taki sam cel mają zarzuty dot. niewłaściwej oceny otwartości skarżących na adopcję oraz kwestii oceny deklarowanych przez nich światopoglądów. W świetle powyższego za niezasadny Sąd I instancji uznał, złożony w toku postępowania, wniosek o przeprowadzenie dowodu z arkuszy odpowiedzi do testów psychologicznych, instrukcji, wydruków i obliczeń, a zatem wszystkich materiałów, które stały się podstawą do sformułowania wniosków kwalifikacji wstępnej na okoliczność "kwalifikacji osobistych Skarżących uprawniających do skierowania ich na szkolenie adopcyjne", albowiem zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie jest natomiast powołany do kontroli zasadności opinii psychologów, czy też prawidłowości przeprowadzonych przez nich badań. Sąd wskazał, iż to nie "wyniki" i "wyliczenia" stanowiły jedną z podstaw do sformułowania wniosków Komisji, lecz dopiero ich opracowanie przez psychologa (który to dokument skarżący otrzymali). Wbrew zarzutom skargi Ośrodek zgodnie z prawem (dowód zakupu) używa testów MMPI-2.

Odnosząc się zaś do szeroko podnoszonej przez skarżących kwestii ich wiary, Sąd podzielił stanowisko zaprezentowane przez pełnomocnika Ośrodka, iż to sami skarżący, korzystając z przysługującej im wolności uzewnętrzniania swojej religii (art. 53 ust. 2 Konstytucji), podkreślali przynależność do Kościoła Katolickiego, zadeklarowali kierowanie się światopoglądem katolickim i w bardzo detaliczny sposób powoływali się na swoje doświadczenia religijne jako uzasadniające ocenę, że spełniają kryteria rodziców adopcyjnych (vide: życiorysy, podanie z 18 kwietnia 2013 r., czy rozmowa psychologiczna, podczas której sam skarżący koncentrował się na kwestii religijności). W podaniu z 18 kwietnia 2013 r. skarżący deklarowali, że chcą przekazać adoptowanemu dziecku wartości "które pozwolą żyć spójnie i zgodnie z wiarą katolicką". Nie jest zatem uprawniony zarzut, że to Ośrodek narzucił to kryterium oceny skarżących. Skarżący nie mogą zatem obecnie twierdzić, że analiza składanych przez nich oświadczeń dotyczących wyznawanych zasad i postępowania w życiu narusza ich wolność sumienia. Sąd I instancji podkreślił, iż składając podanie skarżący sami wybrali Ośrodek Katolicki, działający na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1989r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, a więc mieli bez wątpienia świadomość, iż ma on charakter katolicki i podlega władzy kościelnej. Wbrew prezentowanemu przez nich stanowisku zostali oni jednak pouczeni przez wybrany Ośrodek o tym jakie dokumenty winni złożyć oraz jak przebiegać będzie procedura przysposobienia (patrz: wykaz dokumentów do przysposobienia dziecka, kolejność ich składania oraz przebieg szkolenia i wydawania opinii o kandydatach w Katolickim Ośrodku Adopcyjnym). Z zaakceptowanego przez nich wykazu nie wynika zaś, aby Ośrodek wymagał od kandydatów deklaracji w zakresie ich wiary, w tym przedstawienia "życiorysu religijnego" jako warunku przyjęcia kandydatów do przysposobienia. Stanowisku temu przeczy także informacja przedstawiona przez pełnomocnika Ośrodka, iż cyt. "zdecydowana większość kandydatów tego typu kwestii w życiorysie w ogóle nie porusza i nie ma to wpływu na zakwalifikowanie ich na szkolenie". W sytuacji zatem gdy skarżący dokonali ww. deklaracji, dokonując ich oceny Ośrodek miał prawo wziąć pod uwagę i zweryfikować wszystkie kwestie przez nich podniesione, w tym również deklarowanej wiary. Należy przy tym wskazać, iż ocena Ośrodka nie dotyczyła tego czy skarżący są wierzący i praktykujący - bo to zadeklarowali sami, a jedynie opierała się na weryfikacji ich deklaracji w zakresie spójności i prawdziwości, otwartości, co wynika z oceny Komisji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli M. i M.C. zarzucając mu:

I. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w związku z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej "Kpa") i art. 17 pkt 4 Kpa poprzez błędne przyjęcie, iż organ nie naruszył przepisów postępowania, mimo iż pkt 7.4 Regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie wyraźnie ustanawia procedurę odwoławczą dla "kandydatów" niedopuszczonych do szkolenia adopcyjnego, przez powyższe złamano zasadę dwuinstancyjności postępowania.

2. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 Kpa, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżących. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżących. Sąd nie dostrzegł, że materiał ten mógłby zostać uzupełniony o wyniki testów psychologicznych oraz treść licencji na stosowanie testów psychologicznych jakie posiada organ.

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa w związku z art. 172 ust 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz przepisem 114¹ kodeksu rodzinnego poprzez nie dostrzeżenie, iż błędne kryteria oceny skarżących zastosowane przez organ niezgodnie z powołanymi przepisami prawa miało wpływ na wynik sprawy i winno skutkować uwzględnieniem skargi.

4. art. 76 § 3 Kpa, w zw. z 75 § 1 Kpa poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący nie może skutecznie podważyć opinii psychologa, w sytuacji gdy przepisy Kpa pozwalają na przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu urzędowego.

5. art. 77 § 1 Kpa w zw. z art. 76 § 3 Kpa i art. 75 § 1 Kpa poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności dokumentu w postaci Regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie, który ustanawia tryb odwoławczy dla skarżących, o którym skarżący nie zostali przez organ poinformowani (wręcz przeciwnie organ wskazywał skarżącym przez cały przebieg postępowania, iż nie przysługuje skarżącym żadne odwołanie).

8. art. 7 Kpa i art. 77 Kpa poprzez błędne przyjęcie, że organ w postępowaniu o dopuszczenie kandydatów na szkolenie adopcyjne wyjaśnił należycie istotne okoliczności sprawy.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie naruszenie:

1. art. 172 ust. 5 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w związku z art. 114¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przez stwierdzenie, iż na mocy powyższych przepisów organ mógł dokonać wstępnej oceny kandydata do przysposobienia dziecka przed skierowaniem na szkolenie w oparciu o światopogląd kandydata i stosowania się w praktyce do reguł wiary katolickiej oraz oceny "jednorodności i spójności przekonań" kandydatów w oparciu o deklarację wiary katolickiej i sposobu praktykowania wiary.

2. art. 13.1 ustawy o z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów poprzez nie dostrzeżenie złamania powyższego przepisu przez pracownika organu i w związku z powyższym uznania przeprowadzonych badań psychologicznych za prawidłowe.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2014 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strony podniosły, że Sąd błędne przyjął, iż organ nie naruszył przepisów postępowania, mimo iż pkt 7.4 Regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie wyraźnie ustanawia procedurę odwoławczą dla "kandydatów" niedopuszczonych doszkolenia adopcyjnego.

Skarżący kasacyjnie podkreślili, że Sąd I instancji nie zauważył, iż zmienił się cały system adopcyjny w Polsce. Art. 172 ust. 5 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w związku z art. 114¹ kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wskazuje iż wszystkie ośrodki adopcyjne w Polsce katolickie czy też niekatolickie są zobowiązane do stosowania tych samych kryteriów. Pełnomocnik skarżących K.T. autorka obszernego komentarza do ustawy o wspieraniu rodziny usiłowała Sądowi wskazać na czym polega zmiana funkcjonowania ośrodków i kryteriów jakim powinny się stosować w ocenie kandydatów do adopcji. Do zadań Ośrodka należy ocena, rozumiana jako ocena wstępna, której przesłanki zostały wymienione jako kluczowe w art. 172 ust. 5 ustawy. Brak jest podstaw do twierdzenia, aby Katolicki Ośrodek Adopcyjny w Warszawie mógł stosować kryteria w zakresie oceny światopoglądu czy stosowania się do reguł wiary katolickiej, gdyż byłoby to sprzeczne z Konstytucją. Takiego prawa ośrodek ten nie zyskuje tylko dlatego, iż działa w ramach organizacji kościelnej, gdyż realizuje on zadanie publiczne powierzone mu przez organ administracji publicznej. Obowiązują go zatem zasady poszanowania zasady równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) oraz prawa do wychowania dzieci przez rodziców zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48 Konstytucji).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu wskazał m.in., że przedmiotem skargi nie była decyzja administracyjna lecz inna czynność z zakresu administracji publicznej. Skarżący nie wyjaśnili dlaczego w ich mniemaniu "zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się niewystarczający". Skarga kasacyjna powtarza nieuprawniony zarzut zastosowania przez Ośrodek kryteriów polegających na ocenie "stosowania się do reguł wiary katolickiej". Odnośnie zarzutów odnoszących się do przepisów prawa materialnego organ powtórzył stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę.

Na rozprawie w dniu 25 maja 2016 r. skarżący kasacyjnie podtrzymali skargę kasacyjną, a organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 174 Ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej ustawy. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Z uwagi na to, że w skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego w pierwszej kolejności należy odnieść się do tych pierwszych, bowiem to determinowało ocenę zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w związku z art. 15 Kpa i art. 17 pkt 4 Kpa jest nieuzasadniony.

Zgodnie z art. 157 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej szczegółowe zadania oraz organizację działania, w tym godziny pracy, ośrodka adopcyjnego określa regulamin organizacyjny tego ośrodka, opracowany przez dyrektora ośrodka w porozumieniu z marszałkiem województwa. Zatem regulamin organizacyjny może regulować także szczegółowe zasady postępowania w ośrodku w czasie trwania procedury adopcyjnej, które będąc zgodne z przepisami ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz kodeksu postępowania cywilnego, mogą przewidywać unormowania szczegółowe, wewnętrznie obowiązujące (zob. A. Wilk Komentarz do art. 157 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Lex).

Z taką sytuacja mamy do czynienia w niniejszej sprawie gdzie pkt 7.4 Regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie wyraźnie ustanawia procedurę odwoławczą dla "kandydatów" niedopuszczonych do szkolenia adopcyjnego, powyższa nie oznacza jednak, że niezastosowanie się do reguł określonych w takim akcie wewnętrznym powoduje wadliwość takiego aktu bądź powoduje, że postawiony wyżej zarzut uznać należy za zasadny.

Wskazać bowiem należy, że zasada dwuinstancyjności dotyczy postępowania administracyjnego (art. 15 Kpa) i polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Pojęcie "rozstrzygnięcia" obejmuje decyzję administracyjną oraz postanowienie administracyjne. Tymczasem w toku prowadzenia procedury o przysposobienie przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie przewidują stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres zastosowania Kpa w sprawach regulowanych przepisami ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej jest bardzo ograniczony (art. 197g, art. 191 ust. 16, art. 139b) i nie dotyczy spraw uregulowanych w dziale V ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zatytułowanym postępowanie adopcyjne.

Ponadto w dniu 18 lipca 2013 r. skarżący wezwali organ do usunięcia naruszenia prawa ( w rybie art. 52 § 3 i 4 Ppsa). Następnie skierowali do Ośrodka jeszcze dwa pisma, zawierające kolejne żądania i zarzuty ( z dnia 18 lipca 2013r., 30 lipca 2013r. i 19 sierpnia 2013 r. ) jednak mimo, że mieli dostęp do Statutu i Regulaminu Ośrodka nie złożyli odwołania w trybie wskazanym w Regulaminie.

Zarzutu naruszenia art. 3 § 1 Ppsa nie można podzielić.

Przepis art. 3 § 1 Ppsa przewiduje, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis ten. ma zatem jedynie charakter ustrojowy i mógłby zostać naruszony jedynie w sytuacji, w której sąd administracyjny nie rozpoznałby w ogóle skargi lub dokonał jej oceny według innych kryteriów niż kryterium legalności albo nie zastosował, po rozpoznaniu skargi, środka przewidzianego w ustawie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1314/13). Tymczasem w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznał skargę i wydał w tej sprawie środek przewidziany w ustawie (wyrok) oraz dokonał kontroli pod względem zgodności z prawem.

Także nie zasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 Kpa.

Organ przed podjęciem zaskarżonej czynności prowadził obszerne postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie czy skarżący mogą zostać dopuszczeni do szkolenia adopcyjnego. Wbrew ocenie wnoszących skargę kasacyjną w postępowaniu administracyjnym zgromadzono pełny i nie budzący żadnych wątpliwości materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy przez organ, a następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. To, że strona nie zgadza się z przyjętym przez organ oraz Sąd orzekający w I instancji sposobem rozstrzygnięcia sprawy, nie oznacza że rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny.

Odnosząc się zaś do zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji art. 76 § 3 Kpa w zw. z art. 75 § 1 Kpa i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 76 § 3 Kpa w zw. z art. 75 § 1 Kpa to wskazać należy, że sądy administracyjne w toku postępowania sądowego nie stosują bezpośrednio przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego lecz przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, niemniej do stosowania przepisów Kpa przez sąd administracyjny dochodzi poprzez sądową kontrolę prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej zasad i norm procesowych zawartych w Kpa. I choć zarzut naruszenia wskazanych przepisów Kpa nie został powiązany w skardze kasacyjnej z naruszeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stosownych przepisów Ppsa, to nie ma przeszkód, aby tak przedstawiony zarzut rozpoznać merytorycznie (por. uchwałę Pełnego Składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1).

Zgodnie z art. 154 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej prowadzenie procedur przysposobienia oraz przygotowanie osób zgłaszających gotowość do przysposobienia dziecka stanowi wyłączną kompetencje ośrodka adopcyjnego. Każdy z ośrodków prowadzi swoje działania na podstawie odrębnych, zatwierdzonych przez ministra właściwego do spraw rodziny, programów szkolenia ( art. 172 ust. 3 i 4 i art. 173 ustawy), a także na podstawie regulaminów, opracowanych przez dyrektora ośrodka w porozumieniu z marszałkiem województwa (art. 157 ustawy). Postępowanie w przedmiocie wstępnej oceny kandydata do przysposobienia dziecka, a następnie skierowania na szkolenie charakteryzuje się istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Zauważyć należy, iż sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 i 2 Ppsa, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast nie posiadają wysoko specjalistycznej wiedzy pozwalającej na samodzielną i merytoryczna ocenę przeprowadzonych badań psychologicznych, ani też dokonywania w tym zakresie własnych ustaleń prowadzących do odmiennego opracowania wniosków, na podstawie przeprowadzonych testów psychologicznych.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy zarzut naruszenia wyżej wskazanych przepisów nie jest zasadny.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 172 ust. 5 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w związku z art. 114¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,

Podstawę prawną do odmowy skierowania kandydata do przysposobienia dziecka stanowi art. 172 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zgodnie z którym przed skierowaniem kandydata do przysposobienia dziecka na szkolenie ośrodek adopcyjny dokonuje jego wstępnej oceny, z uwzględnieniem:

1) kwalifikacji osobistych, o których mowa w art. 114¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U z 2015 r., poz. 2082 ze zm.);

2) motywacji do podjęcia się wychowywania dziecka;

3) wywiadu adopcyjnego.

Obowiązek dokonania wstępnej oceny uprawnia zatem ośrodek do władczego rozstrzygnięcia w zakresie zarówno dopuszczenia jak i odmowy dopuszczenia kandydatów do odbycia szkolenia, świadectwo ukończenia którego uprawnia ich do przystąpienia do przysposobienia dziecka.

Trafnie wskazał Sąd I instancji, iż ośrodki adopcyjne nie muszą obligatoryjnie przeprowadzać szkolenia wszystkich zgłaszających się osób. Mają one bowiem prawo do oceny kwalifikacji kandydatów do przysposobienia, które wynika z art. 172 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Bowiem jedynie "pozytywna wstępna ocena ośrodka adopcyjnego" jest niezbędna dla przystąpienia do szkolenia.

W niniejszej sprawie organ na podstawie analizy dokumentów złożonych przez skarżących ( zbadanych pod względem formalnym i treściowym), wyników wywiadu przeprowadzonego w miejscu zamieszkania skarżących przez pedagoga w dniu 30 kwietnia 2013r., opinii psychologa i wyników przeprowadzonych przez niego badań (testów) podjął decyzję o cyt." braku kwalifikacji na szkolenie .." ze względu na:

- niemożność zaufania wynikom testowym. Również profile nie pozwalają przewidywać, że dziecko osierocone znajdzie korzystne środowisko wychowawcze w rodzinie M.M. C., że małżonkowie będą należycie wywiązywać się z obowiązków przysposabiającego,

- rozbieżność między deklarowanymi wartościami (intensywna autopromocja) a praktyką życia w sferze religijnej,

- brak szczerości w przedstawieniu faktów z własnego życia (drugie małżeństwo Pani).

Na podstawie powyższego organ doszedł do przekonania, że ośrodek nie widzi możliwości współpracy z kandydatami, którzy wobec niego nie są szczerzy i otwarci.

W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 1141 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że pojęcie kwalifikacji osobistych nie zostało zdefiniowane w przepisach prawa.

Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 9 czerwca 1976 r., sygn. akt III CZP 46/75 wskazał, że kwalifikacje osobiste kandydatów do przysposobienia dziecka, o jakich mowa w art. 114¹ Kodeksy rodzinnego i opiekuńczego, to cechy należytego wypełnienia roli rodzica, dbającego o rozwój fizyczny i duchowy dziecka (OSNCP 1976, nr 9, poz. 184).

Pojęcie to jest także przedmiotem rozważań doktryny. H. Dolecki wskazuje się, iż ustalenie, czy przysposabiający ma odpowiednie kwalifikacje osobiste, powinno obejmować wymogi, które stawia Konwencja o prawach dziecka, a mianowicie zachowania, ciągłości w wychowaniu dziecka, tożsamości dziecka w sferze etnicznej, religijnej, kulturowej i językowej (Dolecki. H., Komentarz do art.114(1) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Lex). Z kolei Aleksandra Wilk wskazuje na jeszcze inne poglądy doktryny. A. Zieliński uważa, że oceniając kwalifikacje osobiste przysposabiającego, należy wziąć pod uwagę postawę etyczna przysposabiającego, a także jego umiejętności wychowawcze, dające gwarancję należytego opiekowania się małoletnim, zapewnienia mu właściwego rozwoju duchowego i fizycznego oraz nawiązania z małoletnim więzi. H. Ciepła z kolei wyraża pogląd, że kwalifikacje osobiste to poziom umysłowy i moralny przysposabiającego, jego postawa obywatelska i zdolności wychowawcze, a więc cechy dające gwarancje należytego troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotowanie go do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień (S. Nitecki, A. Wilk "Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej – Komentarz" , Wolters Kluwer Warszawa 2016, str. 761).

Zasadnie Sąd I instancji wskazał, iż kwalifikacje osobiste to także wiarygodność postawy i spójność przekonań kandydatów.

Podstawą odmowy skierowania na szkolenie adopcyjne wbrew twierdzeniom skarżących kasacyjnie nie był sam światopogląd i stosowanie w praktyce reguł wiary katolickiej ale rozdźwięk między deklarowanymi przekonaniami, a faktycznym postępowaniem danej osoby.

Jak słusznie wskazał Sąd I instancji taki rozdźwięk może być sygnałem zafałszowanej autoprezentacji własnej osobowości, co uniemożliwia rzetelną ocenę osobowości kandydata. Należy podkreślić, że dokonanie takiej oceny jest niezbędne dla zabezpieczenia praw dzieci przed podjęciem decyzji o przysposobieniu, a jej brak (oceny) uniemożliwia przystąpienie do dalszych etapów szkolenia wymagającego szczerej współpracy i otwartości.

Prawidłowo Sąd I instancji uznał, że ustalenie, czy kandydat prezentuje jednorodność i spójność przekonań, poczynione może być jedynie na podstawie oświadczeń samych zainteresowanych złożonych podczas kontaktów z ośrodkiem, m.in. wywiadu adopcyjnego oraz badania psychologicznego (dokonywanego w oparciu o sprawdzone i potwierdzone naukowo metody analizy psychologicznej). Deklaracje, które składają kandydaci, dotyczą również ich przekonań, motywów działań oraz postaw życiowych (czyli światopoglądu), w inny sposób nie można bowiem wyjaśnić i zweryfikować przyczyn ubiegania się o adopcję oraz przyszłego stosunku przysposabiających do adoptowanych dzieci. Jest to materia bardzo delikatna, ale ze względu na wartość nadrzędną, jaką jest dobro dziecka, musi zostać w toku badań psychologicznych zweryfikowana.

Podkreślić należy, iż sami skarżący, korzystając z przysługującej im wolności uzewnętrzniania swojej religii (art. 53 ust. 2 Konstytucji), podkreślali przynależność do Kościoła Katolickiego, zadeklarowali kierowanie się światopoglądem katolickim i w bardzo detaliczny sposób powoływali się na swoje doświadczenia religijne jako uzasadniające ocenę, że spełniają kryteria rodziców adopcyjnych.

Wobec powyższego w takiej sytuacji Ośrodek dokonując oceny kandydatów miał prawo wziąć pod uwagę i zweryfikować wszystkie kwestie przez nich podniesione w tym również deklarowanej wiary.

Jak wskazano wyżej ocena Ośrodka nie dotyczyła tego czy skarżący są wierzący i praktykujący - bo to zadeklarowali sami, a jedynie opierała się na weryfikacji ich deklaracji w zakresie spójności, prawdziwości i otwartości, do czego Ośrodek był uprawniony.

Z powyższych względów nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa w związku z art. 172 ust 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz przepisem 114 (1) Kodeksu rodzinnego poprzez nie dostrzeżenie, iż błędne kryteria oceny skarżących zastosowane przez organ niezgodnie z powołanymi przepisami prawa miało wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz. U. nr 73, poz. 763 ze zm.) poprzez nie dostrzeżenie złamania powyższego przepisu przez pracownika organu i w związku z powyższym uznania przeprowadzonych badań psychologicznych za prawidłowe wskazać należy, iż strona powyższego zarzutu w żaden sposób nie uzasadniła.

Zgodnie ze wskazanym wyżej przepisem psycholog poinformuje klienta o celu postępowania, jego przebiegu, wynikach i sposobie ich udostępniania oraz powinien uzyskać akceptację planowanych czynności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona nie wskazała w jaki sposób powyższy przepis został naruszony oraz jaki to miało wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, a co wynika z akt sprawy, że skarżący mieli świadomość w jakim celu jest prowadzone jest postępowanie, wielokrotnie informowano ich o planowanych testach psychologicznych, korzystali z instrukcji wypełniania testów i zgodzili się na badania psychologiczne.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, to podlega ona oddaleniu na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Orzeczenie o kosztach jest uzasadnione treścią art. 204 pkt 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. z 2013r., poz. 490).

Wskazać także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 19 listopada 2012 r., II FPS 4/12 uznał, że art. 204 i art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną.

W niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy nieobowiązującego już rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ze względu na treść § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804), zgodnie z którym "Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji". Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została złożona w dniu 7 czerwca 2014 r.