Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1012/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Gospodarka mieniem
Gospodarka gruntami
Nieruchomości
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 pkt 1
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 lit. b, lit. e
journal: Dz.U. 1946 nr 13 poz 87
law: Dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.
article: art. 155, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 2 marca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2017 roku sprawy ze skargi M. G. i A. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2016 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 14 stycznia 2015r. sprecyzowanym 26 marca 2015r. M. i A. G. wnieśli o uchylenie na podstawie art. 155 kpa decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. [...] z dnia [...] 1960r., nr [...] Decyzją tą na podstawie art. 7 dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. R.P. Nr 13, poz. 87) organ postanowił orzec, że [...] całego majątku zmarłych małżonków J. i B. z d. H. B. przypadające następującym spadkobiercom: F. – K. B., A. - M. B., P. M. B., G. E. B. stanowi mienie poniemieckie wobec czego przechodzi na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu podano, że nieruchomości użytkowane przez H. A. B. zam. w [...] nie stanowią faktycznie jego własności, gdyż księgi wieczyste figurują na nazwisko jego rodziców J. i B. B.. Na podstawie odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w T. z [...] 1952r. stwierdzono, że po zmarłych rodzicach J. i B. B. dziedziczą [...]: F. K. B., A. M. B., P. M. B., G. E. B. i H. A. B., każdy po [...] części. Z w/w tylko H. A. B. pozostał w Polsce, natomiast F. K. B. i P. M. B. zbiegli do [...] w 1945r. przed wkroczeniem wojsk radzieckich a A. M. B. i G. E. B. wyjechały do [...], gdzie nadal zamieszkują w [...]. Organ podał, że wszyscy w/w byli obywatelami Rzeszy Niemieckiej i cały ich majątek jak również prawa majątkowe zgodnie z art. 2 ust. 1 lit b i lit e przechodzą na własność Skarbu Państwa.

W odpisie decyzji wskazano, że jest ona ostateczną w toku instancji a uprawomocnienie tej decyzji nastąpiło z dniem [...] 1961r.

Wnioskodawcy domagali się uchylenia decyzji z [...] 1960r. Podali, że M. G. jest spadkobierczynią po ojcu H. A. B., który z kolei dziedziczył po swoich rodzicach J. i B. B.. Podali, że dekret z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, na podstawie, którego [...] majątku zmarłych małżonków J. i B. B. przeszło na rzecz Skarbu Państwa, został uchylony na podstawie art. 100 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 30, poz. 127), co oznacza, że przedmiotowa decyzja utraciła podstawę prawną. Z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni jak i jej rodzeństwo J. Z., U. Ż. i J. B. nie otrzymali do tej pory mienia w naturze lub odszkodowania za przejęcie tego mienia to, zdaniem wnioskodawców zasadne jest żądanie uchylenia w trybie art. 155 kpa decyzji z [...] 1960r.

Wniosek został złożony do Wojewody, który na podstawie art. 65 § 1 i art. 155 k.p.a. w zw. z art. 11 ustawy o gospodarce nieruchomościami przekazał wniosek wg właściwości do rozpoznania Staroście [...]. Wojewoda podał, że decyzja z [...] 1960r. została wydana przez organ, który uległ likwidacji. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, w takiej sytuacji należy ustalić organ, na który przeszła kompetencja w sprawie zakończonej kwestionowanym orzeczeniem. Organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest zgodnie z art. 11 ustawy o gospodarce nieruchomościami starosta.

Wojewoda w piśmie z dnia 3 kwietnia 2015r. znak [...] – [...] podał, że przed Wojewodą pod znakiem [...] toczyło się postępowanie z wniosku M. G. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. [...] z dnia [...] 1960r. nr [...] Decyzją z dnia [...] 2012r. Wojewoda odmówił stwierdzenia nieważności w/w decyzji. Decyzja Wojewody została utrzymana w mocy decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...]09.2013r., nr [...] Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014r. w sprawie I SA/Wa 2904/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. G. i A. G. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej opisaną wyżej.

Postanowieniem z dnia [...] 2015r. znak [...] Starosta [...] na podstawie art. 155 kpa odmówił zmiany decyzji z [...] 1960r., gdyż zdaniem organu art. 155 kpa nie daje podstaw do zmiany ostatecznej w/w decyzji.

Po rozpoznaniu odwołania M. i A. G. Wojewoda decyzją nr [...][...] z dnia [...] 2015r. uchylił w/w decyzję Starosty [...] z [...]2015r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na naruszenie przez organ I instancji art. 10 § 1 kpa, nie zgromadzenie dokumentów niezbędnych do ustalenia stron postępowania oraz konieczność rozważenia czy w sprawie może mieć zastosowanie art. 155 kpa.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta [...] decyzją z [...] 2016r. nr [...] na podstawie art. 155 kpa odmówił zmiany decyzji Prezydium PRN w T. z dnia [...] 1960r. nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa jako majątku poniemieckiego [...] części nieruchomości rolnej położonej w [...], powiat [...], woj. [...], stanowiącej byłą własność J. i B. B.. Starosta uznał, że nie ma podstaw do zmiany decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. z [...] 1960r. gdyż została ona wydana zgodnie z obowiązującym wówczas prawem, tj. zgodnie z art. 7 i art. 2 ust. 1 lit b dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a uchylająca w/w dekret ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia 29 kwietnia 1985r. (Dz.U. z 1985r., Nr 22, poz. 99) nie przewiduje możliwości uchylenia przedmiotowej decyzji. Organ I instancji podał, że art. 155 kpa może mieć zastosowanie tylko do decyzji konstytutywnych a nie deklaratywnych i tylko do decyzji uznaniowych a nie związanych. Art. 155 kpa nie tworzy stronom prawa do trzeciej instancji odwoławczej W toku postępowania ustalono jakich działek dotyczy wniosek oraz to, że wnioskodawcy są spadkobiercami poprzednich właścicieli nieruchomości. W toku postępowania organ wskazał aktualnych właścicieli działek, które wchodziły w skład majątku przejętego oraz spadkobierców wywłaszczonych właścicieli J. i B. B., w tym M. i A. G..

Od decyzji tej w terminie Skarżący wnieśli odwołanie., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji Podali, że organ błędnie uznał, iż art. 155 kpa nie daje podstaw do zmiany ostatecznej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T.. Decyzja to została wydana na podstawie przepisów, której już nie obowiązują a Skarżący zostali pozbawieni należnych im praw. . .

Wojewoda decyzją z dnia [...] listopada 2016r., znak: [...] utrzymał w mocy w/w decyzje Starosty.

W uzasadnieniu podał, że celem postępowania prowadzonego w trybie art. 155 kpa nie jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy, a ustalenie zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Wojewoda ograniczył się więc do zbadania, czy w niniejszym przypadku przepis art. 155 kpa może znaleźć zastosowanie. Nie rozpoznał sprawy ponownie pod względem merytorycznym. Wojewoda powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podał, że wskazany przepis nie może mieć zastosowania do decyzji wydanych w oparciu o przepisy, które nie dają organowi żadnego luzu decyzyjnego. Art. 155 kpa nie może więc mieć zastosowania do decyzji stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, gdyż przepisy w oparciu, o które została ona wydana nie pozostawiały organowi orzekającemu żadnego luzu decyzyjnego. Organ II instancji wskazał również, że art. 155 kpa nie ma zastosowania do decyzji deklaratoryjnych, tj. decyzji na mocy których strona nie nabywa prawa a które stwierdzają fakt nabycia prawa przed wydaniem decyzji. Decyzja z [...] 1960r. jest decyzja deklaratoryjną. Wojewoda podał, że w odniesieniu do działek ewidencyjnych trwale rozdysponowanych na rzecz osób trzecich, podobnie jak organ I instancji, odstąpił od wymogu zawiadomienia ich właścicieli o prowadzonym postępowaniu. Zgodnie bowiem z wyrokiem NSA z 5.10.1999r. ( IV S.A. 1644/97) odstąpienie od wymogu zawiadomienia wszystkich zainteresowanych stron jest dopuszczalne wobec tych stron, co do których jest oczywiste, że ewentualne wzruszenie decyzji ostatecznej nie może w żadnej mierze dotknąć ich interesów.

Od powyższej decyzji Skarżący wnieśli w terminie skargę, w której domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w sprawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 7, 8, 12 , 77 § 1 , 80, 138 § 1 pkt 1 kpa przez nie zebranie i nie ocenienie całokształtu materiału dowodowego, co miało wpływ na wynik sprawy, nie uwzględnienie słusznego interesu obywatela, nie pogłębienie zaufania, brak szybkości postępowania i prawidłowej decyzji organu odwoławczego i nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W uzasadnieniu podali, że Wojewoda ograniczył się do kwestii formalnej pomijając kwestie natury merytorycznej, uznając niesłusznie, iż celem prowadzonego postępowania w trybie art. 155 kpa nie jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy a ustalenie zaistniałych przesłanek wymienionych w tym przepisie. Nie jest to słuszne albowiem do tej pory żaden organ nie rozpoznał sprawy Skarżących merytorycznie. Organ winien uwzględnić również interes skarżących i ważny interes społeczny a także działać w granicach ograniczonego swobodnego uznania. Zdaniem Skarżących prawa nabyte na podstawie decyzji administracyjnej Prezydium Rady Narodowej w T. z [...]1960r. pozostają prawami, które nie mogą korzystać z ochrony praw dobrze nabytych. Taka ochrona prawom tym nie służy, bo dotknięta jest cechą nieważności, czego żaden organ administracyjny nie chce i nie dostrzega należycie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik Skarżących na rozprawie podał, że w niniejszej sprawie organy powinny zbadać sprawę merytorycznie uwzględniając również aspekt historyczny związany z położeniem nieruchomości a także fakt, że Skarżący są pokrzywdzeni decyzją z [...] 1960r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Należy na wstępie wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2016.1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2016.718; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji w całości lub w części następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, natomiast jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, Sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie ma podstaw do kierowania się pozaprawnymi względami słusznościowymi czy historycznymi.

Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu, który mógłby uzasadniać wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2016.23, powoływanej jako kpa). Zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem jest przeprowadzenie weryfikacji decyzji ostatecznej na mocy której strona nabyła prawo

Skarżący wniosek o zmianę decyzji z [...] 1960r. wyraźnie oparli na treści w/w art. 155 kpa. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999r. III RN 101/98 (OSNAPU 1999 nr 10 poz. 637) uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie art. 155 kpa może nastąpić jedynie wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych do jej uchylenia lub zmiany w trybie wznowienia postępowania (art. 45 § 1 kpa) lub stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1 kpa). Z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że tryb postępowania z tego przepisu został wybrany jako kolejny zmierzający do wzruszenia ostatecznej decyzji z [...] 1960r. Wobec decyzji z [...] 1960r. Skarżący uruchomili już tryb stwierdzenia nieważności z art. 156 kpa, który podlegał również weryfikacji sądu administracyjnego. Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014r. w sprawie I SA/Wa 2904/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. G. i A. G. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...]09.2013r., nr [...] mocą której utrzymano w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] 2012r. znak: [...] odmawiającą stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Trzcince z [...] 1960r. W tomie I akt adm. [...] znajduje się pismo Urzędu Wojewódzkiego w P. z 12.10.1992r. znak [...], w którym udzielono odpowiedzi M. G., że brak jest podstaw prawnych do wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją z [...] 1960r., co wskazuje mimo braku decyzji w tym zakresie, że Skarżąca wiedziała o istnieniu trybu wznowieniowego i z niego we wcześniejszym okresie podejmowała próby skorzystania. Skarżący nie podnosili we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie okoliczności wskazujących na przesłanki wznowieniowe. Nie ma więc podstaw do uznania, że wniosek winien być rozpoznany w innym trybie. Nie kwestionowali tego również sami Skarżący zarzucając organom błędny sposób interpretacji art. 155 kpa.

Zdaniem Sądu organy słusznie uznały, że w pierwszej kolejności należało ustalić nie to czy wskutek decyzji z [...] 1960r. doszło do pokrzywdzenia jakiejkolwiek strony ale to czy tryb z art. 155 kpa w ogóle może znaleźć zastosowanie do jej uchylenia bądź zmiany. Zgodnie z art. 16 § 1 zd. 2 kpa uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Decyzje wydawane na podstawie art. 155 kpa mają charakter uznaniowy i podejmowane są za zgodą strony, o ile równocześnie przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, a nie sprzeciwiają się temu przepisy prawa ( por. wyrok NSA z 21 marca 2006r., II FSK 464/05, Lex nr 201555). Z tych względów mogą mieć zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do decyzji opartych o uznanie administracyjne lub przy wydaniu których organ administracyjny ma do wyboru pewną gamę rozstrzygnięć, z których każde jest zgodne z prawem, przy których wydaniu organ mógł uwzględniać interes społeczny lub słuszny interes stron. Słusznie organy uznały, że zastosowanie trybu z art. 155 kpa jest niedopuszczalne w stosunku do decyzji związanych. Przepisu tego nie można stosować dla uchylenia lub zmiany decyzji przy wydaniu której organ nie posiadał żadnego luzu decyzyjnego, gdyż bezwzględnie obowiązujący przepis prawa materialnego zobowiązywał go przy ustaleniu istnienia określonych w nim przesłanek do wydania takiej decyzji. ( por. wyroki : NSA z 25 lutego 2011r., I OSK 607/10, Lex 784233, NSA z 9 sierpnia 2013r., II OSK 756/12, Lex nr 1376778).

W skardze Skarżący wskazując na uznaniowość organów odnosili ją do decyzji, która może być wydana na podstawie art. 155 kpa zupełnie pomijąc fakt, że aby skorzystać z "uznaniowości" organ najpierw musi ustalić czy taki charakter miała również decyzja wzruszana. Tylko bowiem wówczas tryb z art. 155 kpa można zastosować.

Decyzja z [...] 1960r. charakteru uznaniowego nie miała. Wydana została na podstawie obowiązujących wówczas przepisów dekretu z 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. 1946.13.87). Zgodnie ze wskazanymi w niej przepisami podstawę wydania tej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit b i e dekretu, zgodnie z którym z mocy samego prawa przechodzi na własność Skarbu Państwa wszelki majątek obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej oraz osób zbiegłych do nieprzyjaciela. Organami zajmującymi się wydawaniem takich decyzji i rozdysponowaniem takich majątków zajmowały się urzędy likwidacyjne (art. 7 i 12 dekretu). Przy wydawaniu tych decyzji organy nie miały luzu decyzyjnego. Decyzje wydawane na w/w podstawie miały charakter decyzji związanych a nadto deklaratywnych. Stwierdzały jedynie przejście majątku na rzecz Skarbu Państwa co następowało z mocy samego prawa a nie z mocy czy po wydaniu takiej decyzji.

Zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 maja 1946r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Obrony Narodowej, Administracji Publicznej, Bezpieczeństwa Publicznego, Skarbu, Oświaty, Rolnictwa i Reform Rolnych, Leśnictwa, Przemyślu, Żeglugi i Handlu Zagranicznego, Aprowizacji i Handlu, Komunikacji, Poczt i Telegrafów, Odbudowy oraz Ziem Odzyskanych - o określeniu osób, których majątek przechodzi na własność Państwa (Dz.U.1946.28.182) obowiązek przedłożenia dowodów, uzasadniających wniosek o stwierdzenie narodowości polskiej lub innej, przez Niemców prześladowanej, jako też wniosek o stwierdzenie, że osoba prawna prawa prywatnego nie jest osobą prawną niemiecką lub gdańską (§ 2) albo nie była spółką kontrolowaną (§ 3), ciążył na wnioskodawcy. Zgodnie z § 1 w/w rozporządzenia za osoby narodowości polskiej w rozumieniu dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. R. P. Nr 13, poz. 87) uznawało się obywateli Rzeszy Niemieckiej i b. Wolnego Miasta Gdańska, którzy są pochodzenia polskiego lub wykażą swą łączność z narodem polskim, a ponadto złożą deklarację wierności narodowi polskiemu. W aktach administracyjnych znajdują się dokumenty potwierdzające, że jedynie A. B. posiadał polskie obywatelstwo., czego nie kwestionowali również Skarżący. Jak z powyższego wynika organy stwierdzające na podstawie w/w przepisów przejście majątków na rzecz Skarbu Państwa na mocy dekretu z 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie miały luzu decyzyjnego przy wydawaniu decyzji. Tym samym jak słusznie uznały organy stosowanie trybu z art. 155 kpa do decyzji z [...] 1960r. jest wyłączone. Kwestią wtórną dla możliwości zastosowania trybu z art. 155 kpa jest ocena rozwiązań prawnych samego dekretu. Sąd z racji swoich funkcji nie jest władny do obalenia praw własnościowych ustalonych w drodze obowiązujących wówczas przepisów bez względu na to jakie zastrzeżenia z punktu widzenia ocen moralnych czy historycznych uwarunkowań budzą akty prawne kształtujące te prawa. Również organy administracji takich kompetencji nie posiadają. Należą one do ustawodawcy, który podejmuje ustawowe decyzje w przedmiocie ewentualnej restytucji czy kompensacji praw odebranych na mocy przepisów dekretów wydawanych zaraz po II wojnie światowej.

Dekret z 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich został uchylony. Utracił moc z dniem 1 sierpnia 1985r. (art. 89 pkt 1 ustawy z 10.04.1991r. t.j. Dz.U. 1991.30.127). Ustawodawca wraz z uchyleniem tego dekretu ani później nie przewidział zasad restytucji ani kompensaty związanej z wydanymi na podstawie tego dekretu decyzjami. Zupełnie marginalnie należy wskazać, że kwestia braku możliwości uzyskania zwrotu własności lub odszkodowań za tzw. mienie poniemieckie była przedmiotem rozważań również Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W decyzji z 7 października 2008r. (47550/06) ETS stwierdził, że kwestie ewentualnej restytucji czy kompensaty przejętej własności po II wojnie światowej należy do ustawodawstwa danego państwa.

Uchylenie dekretu na podstawie, którego wydane zostały określone decyzje nie oznacza, jak twierdzili Skarżący, braku podstawy prawnej do wydania tych decyzji. Pomijając kwestie związane z tym, że wydanie decyzji bez podstawy prawnej stanowi przesłankę nieważnościową (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), która była w odrębnym postępowaniu rozważana i nie może być rozważana w trybie z art. 155 kpa wskazać należy, że prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 kpa jest uwarunkowana prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego. W trybie z art. 155 kpa nie można dokonywać zmiany decyzji dotkniętej wadą nieważności w celu jej sanowania. Decyzja wydana na podstawie art. 155 może dotyczyć wyłącznie kwestii rozstrzygniętych zmienianą (uchylaną) decyzją organu, a nie kwestii nowych.( por. wyrok NSA z 26 lipca 1993r., I S.A. 1892/92, ONSA 1994, nr 3, poz. 116). Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 17 stycznia 2006r. (II OSK 405/05, Lex nr 196453) zasadność zastosowania art. 155 kpa w sprawie należy zawsze rozważać w świetle przepisów prawa materialnego obowiązujących w okresie wydawania ostatecznych decyzji administracyjnych. Oznacza to, że samo uchylenie tych przepisów nie może stanowić przesłanki do zastosowania trybu z art. 155 kpa. Tym samym zmiana ostatecznej decyzji administracyjnej na mocy art. 155 kpa jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy obowiązują przepisy prawne na podstawie, których decyzja została wydana ( tak też NSA w cytowanym przez Skarżących wyroku z dnia 27.09.2002r. w sprawie III S.A. 330/01). Uchylenie dekretu z 8 marca 1946r. nie tylko nie stanowi podstawy do zmiany decyzji w trybie art. 155 kpa, co w ogóle wyklucza ten tryb.

Odnośnie możliwości zastosowania trybu z art. 155 kpa wobec decyzji deklaratywnych Sąd w niniejszej sprawie ma świadomość istnienia rozbieżności orzecznictwa w tym zakresie. Zauważa jednak, że dopuszczenie zmiany decyzji w trybie art. 155 kpa orzecznictwo uznaje jedynie przy deklaratywnych decyzjach organów podatkowych określających zobowiązania podatkowe ( np. NSA w wyroku z 17 stycznia 1996r. III S.A. 892/95). W niniejszej sprawie Sąd nie ma wątpliwości, że tryb z art. 155 kpa dotyczy decyzji konstytutywnych, co wynika już z literalnego brzmienia tego przepisu a w szczególności słów "na mocy której strona nabyła prawo" (por. NSA w wyroku z 1 marca 1996r., III S.A. 362/95, w wyroku z 31 sierpnia 1995r., S.A./PO 313/95). Nabycie prawa z decyzji ostatecznej powinno być rozważane na płaszczyźnie przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę (warunek) decyzji oraz w świetle (treści) osnowy decyzji ostatecznej. Nabycie praw z decyzji nie obejmuje uprawnień procesowych stron postępowania, a także nabycia prawa z mocy przepisu ustawy. Decyzja z [...] 1960r. wydana na podstawie art. 2 dekretu z 8 marca 1946r. stwierdzająca przejście majątku z samego prawa na rzecz Skarbu Państwa jest decyzją deklaratywną, do której zastosowanie trybu z art. 155 kpa nie jest dopuszczalne.

Sumując z uwagi na fakt, że decyzja z [...] 1960r. jest decyzją deklaratywną i związaną a także z uwagi na uchylenie przepisów dekretu z 8 marca 1946r. wynika niemożność stosowania trybu z art. 155 kpa i dokonywania rozpatrywania przesłanek wskazanych w tym przepisie takich jak to czy strona wyraziła zgodę na zmianę lub uchylenie decyzji, czy przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie lub uchyleniu takiej decyzji, czy za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Zarzut braku merytorycznego rozpoznania wniosku nie mógł odnieść spodziewanego przez Skarżących skutku. Skarżący niesłusznie bowiem upatrywali w jednej z przesłanek tego przepisu tj. słusznego interesu strony podstawy do merytorycznego rozpoznania zasadności dokonanego w 1960r. wywłaszczenia. Pominęli zupełnie kwestie związane z brakiem istnienia podstawy do zastosowania trybu z art. 155 kpa do decyzji z [...] 1960r. a co słusznie wskazały organy. Nie można w takiej sytuacji zarzucić organom naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania. Materiał dowodowy został w sprawie zgromadzony, podjęte zostały wszystkie czynności niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, podjęta została prawidłowa decyzja. Organy zgromadziły materiał dotyczących ustalenia aktualnych właścicieli działek, które wchodziły w skład majątku J. i B. B.. Ustaliły, że M. i A. G. są spadkobiercami jedynego syna J. i B. B., który miał polskie obywatelstwo i został po wojnie w Polsce, tj. [...] (H. ) A. B.. Ustaliły również, że po wydaniu decyzji z [...] 1960r. czwórka wywłaszczonego rodzeństwa ojca Skarżących przekazała swoje prawa w majątku rodziców na rzecz ojca Skarżących. (akty notarialne z [...] 1960r.). Ustaliły również, że matka skarżącej J. B. w 1980r. przekazała część gospodarstwa rolnego, które odziedziczyła po zmarłym A. B. na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę ( tom I akt adm. [...]). Nie został w niniejszej sprawie naruszony słuszny interes Skarżących ani zasada zaufania do działania organów. Jak już wyżej wskazano organy słusznie uznając, że tryb z art. 155 kpa nie jest dopuszczalny nie miały podstaw do oceny czy prawa nabyte na podstawie decyzji z [...] 1960r. były wówczas przez Skarb Państwa słusznie nabyte czy też nie. Nie miały również podstaw do stwierdzania nieważności decyzji z [...] 1960r. Kwestia ta byłą już bowiem przedmiotem wydanych decyzji administracyjnych oraz wydanego przez sąd administracyjny wyroku, który na mocy art. 153 p.p.s.a wiąże organy i sąd w niniejszej sprawie. Skarga na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji została przez WSA w Warszawie prawomocnie oddalona.

Przepis art. 155 kpa nie może być podstawą merytorycznego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, gdyż nie tworzy on dla stron prawa do kolejnej instancji (por. wyrok NSA z 13 grudnia 1999r, III S.A. 1212/95).

Pominięcie aktualnych właścicieli działek nie stanowiło naruszenia, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Z uwagi na powyższe skarga okazała się nieuzasadniona i na podstawie art. 151 p.p.s.a podlegała oddaleniu.