Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 157/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75i ust. 1, art. 75a ust. 3.
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2011 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką M. P. Z uzasadnienia uchwały wynika, że kandydat uzyskał z testu wyboru 186 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez kandydata liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu.

W odwołaniu M. P. stwierdził, że pytania zawarte w teście o numerach: 68, 75, 109, 186, 200, 203 i 248 były wadliwie skonstruowane, szczególnie w odniesieniu do odpowiedzi wskazywanych w kluczu odpowiedzi jako prawidłowe, a w piśmie z dnia [...] czerwca 2009 r. szeroko opisał zarzuty stawiane tym pytaniom. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały, poprzez uznanie udzielonych przez siebie odpowiedzi za poprawne i uznaniu, że uzyskał pozytywny wynik egzaminu, a tym samym wydanie decyzji umożliwiającej wpis na listę aplikantów adwokackich.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., Minister Sprawiedliwości, po rozpoznaniu odwołania M. P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wyjaśnił, iż zgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Natomiast art. 75i ust. 3 stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Jak wynika z ustaleń Komisji Egzaminacyjnej i po ponownym przeliczeniu punktacji przez organ II instancji, skarżący uzyskał z egzaminu 186 punktów, a zatem nie uzyskał wymaganych ustawowo 190 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów, zgodnie z cytowanym wyżej przepisem ustawy — Prawo o adwokaturze. Decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie zatem przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. W ocenie Ministra niezasadne są zarzuty s dotyczące pytań nr: 68, 75, 109, 186, 200, 203 oraz 248.

Pytanie nr 68 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powoływać się:

A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą,

B. tylko strony czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wada,

C. każdy."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "C" oparta o treść art. 83 k.c. w zw. z art. 58 k.c., zaś kandydat udzielił odpowiedzi "A". Kandydat zarzucił, że wadliwa jest konstrukcja przedmiotowego pytania i w konsekwencji prowadzi do jego wieloznaczności, a ponadto wadliwie powołano podstawę prawną odpowiedzi uznanej za poprawną. W związku z tym wniósł o uznanie udzielonej przez niego odpowiedzi za prawidłową i przyznanie mu punktu.

Organ stwierdził, że pytanie dotyczyło kręgu osób, które mogą powołać się na nieważność oświadczenia woli ze względu na jego wadę poprzez złożenie go dla pozoru za zgodą drugiej strony. Art. 83 § 1 k.c. przesądza, że oświadczenie złożone drugiej stronie dla pozoru za jej zgodą jest nieważne. Regulacja zawarta w art. 83 k.c. jest wyczerpująca i bez znaczenia pozostaje, czy była ona sprzeczna z ustawą, mającą na celu obejście ustawy lub z zasadami współżycia społecznego. Pozorność oświadczenia woli pociąga za sobą bezwzględną nieważność czynności prawnej, bez względu na cel, czy skutek takiego oświadczenia. Na nieważność czynności prawnej pozornej może powołać się każdy.

A zatem pytanie nr 68 było zatem skonstruowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi.

Pytanie nr 75 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania."

Zgodnie z kluczem odpowiedzi poprawną jest odpowiedź "C", której podstawę prawną stanowi przepis art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c. Skarżący wybrał odpowiedź "A".

W odwołaniu kandydat zarzucił, że powyższe pytanie skonstruowane zostało nieprecyzyjnie, a ponadto odnośnie zagadnienia poruszonego w pytaniu istnieje w doktrynie spór i w związku z tym możliwe było udzielenie na to pytanie więcej niż jednej odpowiedzi poprawnej, tj. odpowiedzi "A" i "C".

Przytoczył także bardzo obszerną argumentację według której, jego zdaniem, wykładnia gramatyczna i systemowa przepisu art. 923 k.c. przemawia za poprawnością odpowiedzi ,,A". Podniósł ponadto, że w świetle poglądów prezentowanych przez przedstawicieli doktryny, kierując się względami natury humanitarnej, przyznać należy małżonkowi, który mimo separacji jest nadal osobą bliską spadkodawcy i który zamieszkiwały z nim do dnia jego śmierci, uprawnienia do korzystania z mieszkania i urządzenia domowego w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku. Wskazując na powyższe wniósł o przyznanie mu za to pytanie punktu. Organ uznał zarzuty skarżącego za niezasadne. Art. 923 § 1 k.c. stanowi, że małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Istota pytania sprowadzała się do ustalenia, czy uprawnienie to dotyczy małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację. Treść przepisu nie pozostawia wątpliwości, że obejmuje on swoim zakresem osobę, która pozostaje — w chwili śmierci - małżonkiem spadkodawcy.

Sytuację prawną małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację reguluje natomiast art. 61 4 § 1 k.r.io. , który stanowi, że orzeczenie separacji powoduje skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z przepisów tych wprost zatem wynika, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., zatem nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie.

Brzmienie przepisów jest jednoznaczne i takie też poglądy są jednogłośnie wypowiadane przez doktrynę i orzecznictwo.

Wobec powyższego, w ocenie organu, nie można było zaliczyć udzielonej przez skarżącego odpowiedzi "A" na to pytanie jako prawidłowej. Dodatkowo organ wskazał, że rozwiązanie testu, zgodnie z pouczeniem zawartym na teście, polegało na zakreśleniu odpowiedzi, która w połączeniu z pytaniem tworzyła zdanie prawdziwe. Bezspornie połączenie odpowiedzi "A" i "B" z pytaniem nie tworzy zdań prawdziwych na gruncie obowiązującego prawa.

Pytanie nr 109 brzmiało:

"Według kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wniosła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna:

A. strona nie może wnieść skutecznie skargi kasacyjnej,

B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego,

C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia sporządzenie uzasadnienia."

Według klucza odpowiedzi prawidłową odpowiedzią, jest odpowiedź "A", której podstawę prawną stanowi przepis art. 3985 § 1 k.p.c. Odwołujący udzielił odpowiedzi "B". Kandydat zarzucił, że i to pytanie sformułowane zostało nieprecyzyjnie i w związku z tym wśród propozycji odpowiedzi dwie są poprawne, tj. "A" i "B". Jako argument wskazał przepis art. 387 § 4 k.p.c., który dopuszcza sytuację, w której skarga kasacyjna zostanie złożona pomimo braku sporządzenia przez sąd drugiej instancji uzasadnienia orzeczenia. Podniósł ponadto, że odpowiedź na powyższe pytanie nie wynika bezpośrednio z przepisów k.p.c., lecz z orzecznictwa Sądu Najwyższego.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości odpowiedź na to pytanie wynika bezpośrednio z art. 3985 § 1 k.p.c., w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się "w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej". W konsekwencji, jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona o nie nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem siedmiodniowego terminu na zgłoszenie takiego wniosku, dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro ustawodawca wprowadził takie uregulowanie, właściwe jedynie w postępowaniu kasacyjnym (w postępowaniu apelacyjnym przewidział natomiast możliwość wniesienia tzw. apelacji wprost, tj. bez konieczności uprzedniego wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia wyroku sądu I instancji - art. 369 § 2 k.p.c.), to w żadnym też razie w postępowaniu kasacyjnym nie ma możliwości zastosowania art. 39821 k.p.c.

Także w orzecznictwie oraz w literaturze nie ma wątpliwości, że w sytuacji opisanej w treści tego pytania, jeżeli strona nie złożyła wniosku o doręczenie jej odpisu wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem, to nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej. Z treści pytania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczyło ono uprawnienia do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej wyłącznie przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 3985 § 2 k.p.c., a do takich podmiotów odnosi się art. 387 § 4 k.p.c.

Z tych powodów Minister stwierdził, że pytanie nr 109 sformułowane zostało właściwie i jedyną poprawną odpowiedzią na nie jest odpowiedź "A".

Pytanie nr 186 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", oparta na treści przepisu art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 41, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., natomiast zdający wybrał odpowiedź "B". W odwołaniu zarzucił, że w pytaniu nr 186, z uwagi na istniejące spory w doktrynie i orzecznictwie, istnieją dwie poprawne odpowiedzi, zarówno zgodna z kluczem odpowiedź "A", jak i wskazana przez niego odpowiedź "B" i na poparcie swego stanowiska przytoczył przykłady z orzecznictwa oraz poglądy komentatorów.

W ocenie organu zarzuty skarżącego nie zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z K.p.a. i ustawą - Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia jest jednoinstancyjne (odpowiedź "A"). Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy - Prawo dewizowe, do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 127 § 3 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Przytoczona w odwołaniu argumentacja koncentruje się wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Rozważania te nie mają znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny. Skoro nie ma organu wyższego (odwoławczego) nad Prezesem banku centralnego, sprawa indywidualnego zezwolenia dewizowego nie może być rozpatrzona ponownie przez inny, drugoinstancyjny organ administracji publicznej. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje więc ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. Co więcej, powszechnie jest akceptowana ścisła wykładnia przepisów o kompetencji organów administracji publicznej w systemie porządku konstytucyjnego opartego o zasadę ustrojową praworządności i demokratycznego państwa prawa. Kompetencje organu II instancji nie mogą być domniemane, lecz muszą być jednoznacznie opisane w unormowaniach prawnych.

Ani w doktrynie, ani w orzecznictwie nie ma sporów w kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym, czy dwuinstancyjnym.

Reasumując, jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 186 jest odpowiedź "A", nie można zatem przyznać skarżącemu punktu za udzieloną przez niego odpowiedź.

Pytanie nr 203 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest:

A. komornik sądowy,

B. urząd celny,

C. importer towarów."

Według klucza odpowiedzi poprawną odpowiedzią na powyższe pytanie jest odpowiedź "A", oparta o art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Kandydat udzielił odpowiedzi "C". W swoim odwołaniu zarzucił, że powyższe pytanie zostało sformułowane w sposób nieodpowiedni, uniemożliwiający udzielenie poprawnej odpowiedzi. Ponadto w bardzo obszernym wywodzie podniósł, że nie zawsze komornicy sądowi są płatnikami podatku od towarów i usług. W związku z tym, jego zdaniem, żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest prawidłowa.

Organ zauważył, że pytanie i propozycja odpowiedzi "A" nie zawiera określenia "zawsze komornik sądowy", gdyż jest oczywiste, że komornik sądowy nie jest zawsze jednym z płatników podatku od towarów i usług. Jednak istota pytania sprowadzała się do wskazania, który z wymienionych podmiotów jest jednym z płatników podatku od towarów i usług. Spośród trzech propozycji odpowiedzi, tylko komornik sądowy - w świetle art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług jest płatnikiem tego podatku. Przywołany powyżej art. 18 ustawy stanowi, że "organy egzekucyjne określone w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, ze zm.) oraz komornicy sadowi wykonujący czynności egzekucyjne w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego są płatnikami podatku od dostawy, dokonywanej w trybie egzekucji, towarów będących własnością dłużnika lub posiadanych przez niego z naruszeniem obowiązujących przepisów." W związku z tym płatnikiem podatku od towarów i usług są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej.

Zarówno urząd celny (odpowiedź "B"), jak i importer towarów (odpowiedź "C"), nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT. Natomiast komornik sądowy jest organem egzekucyjnym wykonującym czynności egzekucyjne w zakresie postępowania cywilnego, które nie są zastrzeżone dla sądów (por. art. 759 § 1 i art. 758 k.p.c.). Potwierdza to także art. 2 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Stanowi on, że: "Czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych wykonuje wyłącznie komornik, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w innych ustawach. Komornik wykonuje także inne czynności przekazane na podstawie odrębnych przepisów.".

Zdaniem organu pytanie było sformułowane jednoznacznie i zdający egzamin konkursowy kandydat na aplikanta adwokackiego, udzielając na nie odpowiedzi musiał ustalić, jaki podmiot wymieniony w zamkniętym katalogu ustawowym jest płatnikiem podatku od towarów i usług, a nie kiedy ten podatek jest rozliczany w trybie pośrednim. Odpowiedź "C", której udzielił skarżący, nie jest w żadnym razie prawidłowa. Pytanie dotyczy bowiem płatnika podatku, nie zaś podatnika podatku VAT. Płatnik jest jednoznacznie zdefiniowany w art. 8 Ordynacji podatkowej jako osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Taki podmiot pośredniczy więc pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym reprezentującym wierzyciela podatkowego w zapłacie cudzego podatku (podatku pobranego od podatnika).

Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług, importer towarów jest podatnikiem podatku VAT. Nie może być więc jednocześnie płatnikiem tego podatku, który pobiera od samego siebie podatek w celu wpłacenia go do organu podatkowego.

W związku z powyższym pytanie powyższe sformułowane zostało prawidłowo i jedyną poprawną odpowiedzią na nie jest odpowiedź "A".

Pytanie nr 248 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje:

A. Rzecznik Praw Obywatelskich,

B. Prezydium Sejmu,

C. Marszałek Sejmu."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "C" oparta na przepisie art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. - o Rzeczniku Spraw Obywatelskich (tj. Dz. U. 2001 r. Nr 14 poz. 147 ze zm.), zaś zainteresowany udzielił odpowiedzi "A".

W odwołaniu zarzucił, że pytanie zostało źle sformułowane i żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie tworzy z pytaniem zdania prawdziwego, bowiem do powołania zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich niezbędna jest jego inicjatywa. W związku z powyższym wniósł o przyznanie mu za to pytanie punktu.

Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2001 r., Nr 14, poz. 147 ze zm.), na wniosek Rzecznika Marszałek Sejmu może powołać nie więcej niż trzech zastępców Rzecznika, w tym zastępcę do spraw żołnierzy. Odwołanie następuje w tym samym trybie. Istota kwestionowanego pytania sprowadza się do tego kto (jaki organ) powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Bez znaczenia jest, czy odbywa się to obligatoryjnie, czy fakultatywnie, dlatego tak skonstruowany zarzut nie może być skuteczny. Użyte w przepisie sformułowanie "może powołać" odnosi się do liczby zastępców, a nie oznacza obowiązku, czy uprawnienia do powołania.

Wbrew zarzutowi pytanie jest sformułowane precyzyjnie i jednoznacznie, gdyż trafna odpowiedź polega na wskazaniu jednego z trzech organów, który zgodnie z brzmieniem przepisu powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Odpowiedź prawidłowa może być tylko jedna - Marszałek Sejmu, gdyż wynika to wprost z przepisu. Nie ma żadnego znaczenia, że przepis mówi, iż Marszałek Sejmu czyni to na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Takie brzmienie przepisu nie pozwala w żadnym razie na uznanie za prawidłową odpowiedzi "A". Czym innym jest bowiem wnioskowanie o powołanie zastępców, a czym innym uprawnienie do powołania.

Formuła pytania nr 248 pozwalała zatem na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi, tj. odpowiedzi "C" i wbrew twierdzeniu skarżącego odpowiedź "C" w powiązaniu z treścią pytania tworzy zdanie prawdziwe.

W swoim odwołaniu kandydat zawarł także zarzut dotyczący pytania nr 200, w którym podniósł, że pytanie to powinno zostać uznane za nieważne, bowiem jego treść wykracza poza zakres tematyczny egzaminu określony w art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze. W bardzo obszernej argumentacji wywodził, że prawo podatkowe, którego dotyczyło pytanie, nie zostało wymienione w powołanym powyżej przepisie ustawy, a ponadto od dłuższego czasu prawo podatkowe oddala się od klasycznie pojmowanego prawa finansowego i stanowi odrębną gałąź prawa.

Odnosząc się do tego zarzutu, Minister podkreślił, że ustawa - Prawo o adwokaturze nie posługuje się pojęciem gałęzi prawa, ale określa, że test egzaminacyjny obejmuje sprawdzenie wiedzy z zakresu prawa, m.in. prawa finansowego. Organ wskazał przy tym, że przepisy materialnego prawa podatkowego, które regulują ekonomiczne stosunki podziału środków pieniężnych pomiędzy państwem a jednostkami, są również zaliczane do stosunków społecznych w sferze finansów publicznych, mimo, że cechuje je pewna odrębność (por. R. M., Prawo podatkowe, Warszawa 2000, str. 21). Nie negując wypowiedzi doktryny co do swoistej odrębności prawa podatkowego, nie można zapominać, że prawo finansowe reguluje działalność podmiotów publicznych w drodze norm prawno - finansowych. Do tych norm, będących źródłami polskiego prawa finansowego, należą m.in. przepisy Ordynacji podatkowej oraz wskazane w pytaniach ustawy podatkowe. Prawo finansowe jest kategorią subiektywną zmienną, która jest zależna od woli ustawodawcy i stąd jego zakres może budzić czasami wątpliwości. Nie może natomiast budzić wątpliwości intencja ustawodawcy objęcia zakresem egzaminu na aplikacje prawnicze prawa podatkowego w ramach prawa finansowego, zwłaszcza, że w latach 2006 i 2007 test egzaminacyjny pytania z prawa podatkowego obejmował i nie było to kwestionowane przez skarżących, ani też nie uznały tego za sprzeczne z prawem sądy administracyjne, które kontrolowały wiele decyzji Ministra Sprawiedliwości. Część przedstawicieli nauki formułuje tezę o emancypacji prawa podatkowego pośród działów prawa finansowego. Zdecydowana większość naukowców zajmuje jednak stanowisko przeciwne, usankcjonowane wieloletnią tradycją nauczania uniwersyteckiego. Z tych przyczyn, w ocenie organu II instancji, zakwestionowane pytanie nr 200 mieści się w ustawowym zakresie tematycznym egzaminu na aplikację adwokacką.

Bez znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej jest podniesiony przez kandydata zarzut, że tegoroczny test egzaminacyjny był zbyt trudny i szczegółowy, a tym samym znacznie trudniejszy od testów z lat poprzednich, przez co naruszona została, wyrażona w art. 8 k.p.a., zasada zaufania obywateli do państwa. Ustawa - Prawo o adwokaturze nie reguluje bowiem kwestii odnoszących się do stopnia trudności pytań, a określa jedynie zakres przedmiotowy testu, co oznacza, że taka ocenna okoliczność nie może być przedmiotem badania pod względem zgodności z prawem.

Jest oczywiste, że egzaminy w poszczególnych latach przeprowadzane są na podstawie różnych testów (jakkolwiek zakres sprawdzania wiedzy, wynikający z art. 75a ust. 3 jest identyczny), które - jako testy zawierające inne pytania - zawsze będą miały poziom trudności odmienny od stopnia trudności testów z poprzednich lat. Dodatkowo Minister podkreślił, że poziom trudności testu z roku poprzedniego nie stanowi jakiegokolwiek wzorca dla testu z roku 2008, zwłaszcza że stopień trudności testu jest kategorią subiektywną.

Minister Sprawiedliwości w konkluzji stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej.

Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. P., zwany dalej skarżącym, zarzucając jej naruszenie:

przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 75a ust. 3 ustawy z dnia 26.05.1982 r. - Prawo o adwokaturze poprzez błędne przyjęcie, iż pytania egzaminacyjne nr 200 oraz 203 nie wykraczają poza zakres przedmiotowy konkursu na aplikację adwokacką w 2008 r.;

- art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze - poprzez błędne przyjęcie, iż udzielone przez skarżącego odpowiedzi na pytania egzaminacyjne nr 68, 75, 109, 186, 200, 203 oraz 248 są nieprawidłowe i jednoczesne przyjęcie, że zostały one przygotowane zgodnie z wymogami ustawy - Prawo o adwokaturze;

- art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze - przez stwierdzenie, iż skarżący nie uzyskał pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką w 2008 r.,

oraz przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 6 art. 7 oraz art. 8 K.p.a. - poprzez rozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości co do zakresu egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oraz treści ww. pytań egzaminacyjnych na niekorzyść skarżącego;

- art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych i nierozważenie w sposób wnikliwy i wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 36 § 1 w zw. z art. 35 § 3 K.p.a. - poprzez niezałatwienie sprawy w terminie ustawowym.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto, w przypadku uwzględnienia niniejszej skargi, na podstawie art. 152 p.p.s.a. skarżący wniósł o stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie będzie podlegać wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Na wstępie skarżący stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości jest decyzją administracyjną podlegającą kontroli sądowo-administracyjnej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stosownie do treści art. 3 § 2 p.p.s.a. Kolejno, rozwijając przedstawioną w odwołaniu argumentację, skarżący przedstawił argumenty, odwołując się do poglądów wyrażonych w piśmiennictwie i orzeczeniach sądów administracyjnych, mającą świadczyć, iż pytania nr 200 oraz 203 wykraczają poza zakres przedmiotowy konkursu na aplikację adwokacką w 2008 r., gdyż dotyczą prawa podatkowego, które nie zostało wymienione w ustawie - Prawo o adwokaturze.

Dalej, skarżący przedstawił argumenty mające świadczyć, iż udzielone przez niego odpowiedzi na pytania egzaminacyjne nr 68, 75, 109, 186, 203, 248 były prawidłowe, a jednocześnie – że pytania te zostały przygotowane niezgodnie z wymogami ustawy - Prawo o adwokaturze. W tej części skargi skarżący odniósł się obszernie do wszystkich kwestionowanych pytań.

Nadto skarżący stwierdził, że nie sposób rozpatrywać powyższych naruszeń prawa materialnego w oderwaniu od naruszeń przepisów proceduralnych, które zostały już zasygnalizowane w treści uzasadnienia; w tej części skargi skarżący dokonał ich zreasumowania.

Skarżący rozwinął również zarzut niezałatwienia sprawy w terminie ustawowym.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie przedstawiając analogiczną argumentację, jak w zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 762/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia niektórych wskazanych przez skarżącego przepisów prawa materialnego, co jednak nie miało wpływu na wynik końcowy sprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jedynie w części nie spełnia wszystkich wymienionych warunków prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji nie odpowiada obowiązującemu prawu (odnośnie pytań nr 109 i 186). Uznanie argumentacji skarżącego za prawidłową w tym zakresie dodaje mu dwa punkty, co nie jest wystarczające do zaliczenia egzaminu na aplikację adwokacką.

W ocenie Sądu pytanie nr 109 budzi wątpliwości związane z jego prawidłową redakcją. Wątpliwości w tym zakresie podniósł w skardze kandydat stwierdzając, że pogląd wyrażony przez Ministra - uznany za prawidłową odpowiedź na pytanie - choć akceptowany, nie wynika bezpośrednio z przepisów prawa. Tymczasem odpowiedź na pytanie egzaminacyjne powinna wynikać bezpośrednio z treści przepisów prawa, a nie z ich interpretacji. Sąd podzielił ocenę skarżącego, iż twierdzenie Ministra Sprawiedliwości, że z przepisu art. 3985 § 1 k.p.c. bezpośrednio wynika odpowiedź na powyższe pytanie, jest niewyczerpujące. Kandydat, odwołując się do treści przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz orzecznictwa, obszernie i skutecznie uzasadnił wątpliwości dotyczące redakcji tego pytania.

Odnośnie pytania 186 Sąd stwierdził, że nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe. Zdaniem Sądu, pytanie nie nadaje się na test na aplikację adwokacką, gdyż w takim teście nie należy stawiać pytań, na które nie można udzielić odpowiedzi wynikającej wprost z przepisu prawnego. Pytanie to brzmiało: "Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne." Według organu, prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a.. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B".

W ocenie Sądu, zarzutom skarżącego dotyczącym pytania nr 186 nie można odmówić racji. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednie przepisy dotyczące odwołań", to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji - mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji.

Sąd podał, że problem w pytaniu nr 186 sprowadza się w rzeczywistości do kwestii, czy o dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy gdy właściwy jest ten sam organ administracji, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.

W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w dwóch aspektach - materialnym oraz formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji.

W ocenie Sądu, w świetle powyższych rozważań uzasadnioną wątpliwość budzić może sformułowanie tego rodzaju pytań, jak pytanie nr 109 i 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny i orzecznictwa.

Odnosząc się zaś do pytań 68, 75, 200, 203 i 248 Sąd uznał, że organ prawidłowo, w sposób przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił skarżącemu, dlaczego jego stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wobec powyższego, Sąd oddalił skargę bowiem fakt, że dwa pytania zostały sformułowane nieprawidłowo dawałby skarżącemu wynik 188 punktów - niewystarczający do zaliczenia testu.

Sąd uznał też, że stanowisko Ministra Sprawiedliwości w kwestii wyodrębnienia prawa podatkowego jest prawidłowe i nie może wpływać na ocenę wyników egzaminu. Ponadto zgłoszone przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6 art. 7 oraz art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 36 § 1 w zw. z art. 35 § 3 k.p.a., nawet jeśli miały miejsce to nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez skarżącego Ministra Sprawiedliwości Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 grudnia 2010 roku w sprawie II GSK 1026/09 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji, naruszył przepisy prawa procesowego, a w szczególności przepisy art. 133 § 1 i 141 § 4 p.p.s.a. bowiem nie ustosunkował się do bardzo szeroko uzasadnionych zarzutów strony dotyczących pytań nr 68, 75, 248 i całkowicie pominął przytoczoną argumentację zawartą w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2009 r., ograniczając się do stwierdzenia, że Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji prawidłowo i przekonywująco odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, przedstawiając obowiązujący stan prawny oraz wyjaśniając, dlaczego stanowisko skarżącego nie znajduje uzasadnienia. Takie uzasadnienie wyroku nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uniemożliwia kontrolę instancyjną.

Natomiast w stosunku do pytań 200 i 203 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego są chybione.

NSA stwierdził, iż rozpatrując ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien przeanalizować zarzuty dotyczące pytań nr 68, 75, 248 testu egzaminacyjnego z uwzględnieniem zastosowania prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. W uzasadnieniu decyzji organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Wskazać należy, iż stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku stwierdził, iż badając ponownie sprawę Sąd rozważy szczególnie wnikliwie zarzuty dotyczące pytań nr 68, 75 i 248 i analizując zakwestionowane pytania weźmie pod uwagę orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności dotyczące wadliwości pytania nr 75. Po przeanalizowaniu postawionych zarzutów, WSA w Warszawie ponownie zbada i uzasadni, czy zgodna z prawem jest zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości, akceptująca ustalenie, że skarżący uzyskał negatywny wynik egzaminu na aplikacje adwokacką. Oceniając legalność przedmiotowej decyzji, Sąd musi mieć na względzie to, że wadliwe sformułowanie pytań nie może powodować ujemnych konsekwencji dla zdającego w postaci braku naliczenia punktu za te pytania.

W myśl art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, obowiązującego w dniu egzaminu skarżącego, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

W nawiązaniu do treści wyżej zacytowanych przepisów Sąd uznał za trafny zarzut skarżącego polegający na wadliwym skonstruowaniu pytania nr 75 które nie posiadało żadnej prawidłowej odpowiedzi.

Pytanie nr 75 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania".

Poprawną odpowiedź z klucza na to pytanie była odpowiedź "C", oparta na treści art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c., natomiast skarżący wybrał odpowiedź "A".

Podkreślenia wymaga, iż kontrowersje budzi już sam fakt powołania przez organ art. 923 i 935 (1) k.c., kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to, czy dziedziczą one po spadkodawcy zaś rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Poza tym ustawodawca w tym przepisie wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy tj. małżonka i "inne osoby bliskie". O ile, mając na względzie art. 61(4) § 1 kr. i o. małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c. o tyle wykluczenie go a priori z kręgu "osób bliskich" może budzić wątpliwości. Zauważyć należy, iż sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka w separacji jest diametralnie różna. W pierwszym przypadku związek małżeński ustaje definitywnie, w drugim trwa z pewnymi modyfikacjami. Niewątpliwie stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzi rodzinne ale również więzi faktyczne.

Zdaniem Sądu, w pytaniu nr 75 możliwe były dwie odpowiedzi "A" i "C", co ewidentnie narusza art. 75i) ust. 1 Prawa adwokaturze (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt II GSK 975/09; z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt 57/10; z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt 968/09; z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 893/09; wyrok WSA z dnia 29 lipca 2009r. sygn. akt VI SA/Wa 943/09 ).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podzielił natomiast zarzutów skarżącego odnoszących się do pytań o nr 68 i 248.

Pytanie nr 68 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powoływać się:

A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą,

B. tylko strony czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wada,

C. każdy."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "C" oparta o treść art. 83 k.c. w zw. z art. 58 k.c., zaś skarżący udzielił odpowiedzi "A".

Art. 83 § 1 k.c. przesądza, że oświadczenie złożone drugiej stronie dla pozoru za jej zgodą jest nieważne. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności. W myśl § 2, pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze. Oświadczenie woli złożone jest dla pozoru wtedy, gdy z góry powziętym zamiarem stron jest brak woli wywołania skutków prawnych, przy jednoczesnej chęci wprowadzenia innych osób (lub organów) w błąd co do dokonania określonej czynności prawnej. Strony udają więc, że dokonują jakiejś czynności prawnej, a pozorność ma miejsce wtedy, gdy pod pozorowaną czynnością prawną nic się nie kryje, jak i wtedy, gdy czynność pozorna ma na celu ukrycie innej rzeczywistej i zamierzonej czynności prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r. w sprawie V CKN 1547/00). W konsekwencji cywilnoprawną sankcją stwierdzenia pozorności oświadczenia woli przewidzianą w art. 83 § 1 zd. 1 k.c. jest bezwzględna nieważność czynności prawnej, na którą może powołać się każdy, gdyż pozorność powoduje nieważność tej czynności z mocy prawa.

Zgodnie z art. 58 § 1 k.c., czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. W myśl § 2, nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, natomiast zgodnie z § 3, jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

Z konstrukcji kwestionowanego pytania wynika, iż chodzi w nim o krąg podmiotów uprawnionych do powoływania się na wadę takiego oświadczenia woli, o jakim mowa w treści pytania, a nie o krąg podmiotów uprawnionych do wytoczenia powództwa. W pytaniu nie chodziło zatem o kwestię procesową wynikającą z art. 189 k.p.c., lecz o problem natury materialnoprawnej.

Na wadę oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony powoływać się może każdy. Pozorność pociąga zatem za sobą nieważność czynności prawnej z mocy samego prawa. Wynika z tego, że oświadczenie woli złożone dla pozoru jest bezwzględnie nieważne. Każdy więc może się na taką wadę powołać, także osoba, która złożyła pozorne oświadczenie woli. Propozycje odpowiedzi były tak skonstruowane, że w świetle art. 83 § 1 k.c. dwie pierwsze, rozpoczynające od ograniczenia "tylko" podlegały eliminacji. W związku z tym poprawną pozostawała jedynie odpowiedź "C", wynikająca z obowiązujących przepisów prawa, bez potrzeby dokonywania dodatkowych założeń.

Pytanie nr 68 było zatem skonstruowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi. Prawidłowość pytania nr 68 potwierdza orzecznictwo Wojewódzkiego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, (zob. przykładowo powołany w skardze wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 lipca 2009 r. VI SA/Wa 943/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 9 marca 2010 r. II GSK 968/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2009 r. VI SA/Wa 667/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 16 listopada 2010 r. II GSK 987/09 , wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2009 r. VI SA/Wa 685/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 21 kwietnia 2010 r. II GSK 170/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 lipca 2009 r. VI SA/Wa 943/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 9 marca 2010 r. II GSK 968/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 2009 r. VI SA/Wa 801/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 20 października 2010 r. II GSK 906/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 lipca 2009 r. VI SA/Wa 800/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 10 luty 2010 r. II GSK 975/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 lipca 2009 r. VI SA/Wa 850/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 2 grudnia 2010 r. II GSK 1033/09,. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 2009 r. VI SA/Wa 759/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 15 kwietnia 2010 r. II GSK 892/09).

Pytanie nr 248 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje:

A. Rzecznik Praw Obywatelskich,

B. Prezydium Sejmu,

C. Marszałek Sejmu."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "C" oparta na przepisie art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. - o Rzeczniku Spraw Obywatelskich (tj. Dz. U. 2001 r. Nr 14 poz. 147 ze zm.), zaś skarżący udzielił odpowiedzi "A".

W odwołaniu skarżący zarzucił, że pytanie zostało źle sformułowane i żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie tworzy z pytaniem zdania prawdziwego, bowiem do powołania zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich niezbędna jest jego inicjatywa. W związku z powyższym wniósł o przyznanie mu za to pytanie punktu.

Stanowisko skarżącego jest błędne. Istota kwestionowanego pytania sprowadza się do tego kto, czyli jaki organ, powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2001 r., Nr 14, poz. 147 ze zm.), na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Marszałek Sejmu może powołać nie więcej niż trzech zastępców Rzecznika, w tym zastępcę do spraw żołnierzy. Odwołanie następuje w tym samym trybie.

Bez znaczenia jest, czy odbywa się to obligatoryjnie, czy fakultatywnie. Użyte w przepisie sformułowanie "może powołać" odnosi się do liczby zastępców, a nie oznacza obowiązku, czy uprawnienia do powołania. Wbrew zarzutowi skarżącego, pytanie jest sformułowane precyzyjnie i jednoznacznie, gdyż trafna odpowiedź polega na wskazaniu jednego z trzech organów, który zgodnie z brzmieniem przepisu powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Odpowiedź prawidłowa może więc być tylko jedna (Marszałek Sejmu), gdyż wynika to wprost z przepisu. Nie ma żadnego znaczenia, że przepis mówi, iż Marszałek Sejmu czyni to na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Takie brzmienie przepisu nie pozwala w żadnym razie na uznanie za prawidłową odpowiedzi "A" (Rzecznik Praw Obywatelskich). Czym innym jest bowiem wnioskowanie o powołanie zastępców, a czym innym uprawnienie do powołania. Akcentowaną przez skarżącego "inicjatywa" Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie powołania zastępców nie może być argumentem świadczącym o błędnej konstrukcji pytania i odpowiedzi.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutowi skarżącego pytanie nr 248 jest sformułowane precyzyjnie i jednoznacznie, gdyż trafna odpowiedź polega na wskazaniu jednego z trzech organów, który zgodnie z brzmieniem przepisu powołuje zastępców RPO. Prawidłowość pytania nr 248 potwierdza orzecznictwo Wojewódzkiego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob np. jako jeden z wielu wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2009 r. VI SA/Wa 667/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 16 listopada 2010 r. II GSK 987/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2009 r. VI SA/Wa 685/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 21 kwietnia 2010 r. II GSK 170/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lipca 2009 r. VI SA/Wa 801/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 20 października 2010 r. II GSK 906/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lipca 2009 r. VI SA/Wa 713/09, poddany kontroli instancyjnej w wyroku NSA z 14 października 2010 r. II GSK 873/09).

W ocenie Sądu - jeśli chodzi o pytania nr 68 i 248 - uznać należy nadto, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżący udzielił niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Udzielenie przez skarżącego błędnych odpowiedzi na te pytania było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez niego pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz własnej interpretacji przepisów.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd w konsekwencji uznał, że pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącego oparte były na przepisach wchodzących w zakres egzaminu i zostały sformułowane w sposób poprawny, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Minister Sprawiedliwości w sposób wystarczający na potrzeby rozpoznawanej sprawy i nie budzący wątpliwości natury procesowej przedstawił swoje argumenty, wskazując konkretne przepisy, z których wynikała prawidłowa odpowiedź. Organowi nie można postawić zarzutu, że załatwił sprawę z naruszeniem norm procesowych. Minister swoje stanowisko szczegółowo uzasadnił, wyjaśnił przesłanki działania, a przytoczona w tym zakresie argumentacja nie nasuwa istotnych zastrzeżeń. Stanowisko Sądu nie dotyczy pytania nr 75, ale uchybienia których dopuścił się organ w zakresie tego pytania pozostają bez wpływu na wynik sprawy.

Reasumując powyższe rozważania Sąd stanął na stanowisku, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Fakt, że jedno pytanie zostało sformułowane nieprawidłowo dawałby skarżącemu wynik 189 punktów - niewystarczający do pozytywnego zaliczenia testu.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu – skargę należało oddalić.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.