Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 411/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 75 § 1, art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: § 4 ust. 3 i 4
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik, Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.), Asesor WSA Joanna Brzezińska, Protokolant Sekr. sąd. Anna Lisowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Ostateczną decyzją [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( dalej jako: ARiMR ) w S. na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz.U., Nr 229 poz. 2273 z późn. zm ), § 6 ust.1 w związku z § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.U. Nr 73, poz. 657 z późn. zm ) przyznał M.S. płatność ONW w łącznej wysokości 11 355,76 zł w tym ze środków budżetowych Unii Europejskiej – 9 084,61 zł i ze środków krajowych 2 271,15 zł.

W dniu [...] roku na podstawie art. 155 Kpa, działając na wniosek strony, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. zmienił swoją decyzję ostateczną [...] w ten sposób, iż decyzją nr [...] przyznał wnioskodawcy płatność ONW w łącznej wysokości 7 630,57 zł, w tym ze środków budżetowych Unii Europejskiej w wysokości 6 104,11 zł i kwotę 1 526,46 ze środków krajowych, zobowiązując też stronę do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW przez okres 5 lat co do powierzchni nie mniejszej niż 51,66 ha. W uzasadnieniu wskazał, iż zmiana decyzji ostatecznej przyznającej dopłaty ONW nastąpiła na wniosek strony, spowodowany zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej na części obszaru wskazanego w decyzji z dnia [...] roku. Decyzja ta została doręczona B. P., jako pełnomocnikowi strony, w dniu [...] roku.

Postanowieniem [...] na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5, art.147 i art.150 oraz 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U z 2000 roku , Nr 98 poz. 1071 ze zm. dalej jako – Kpa ) wskazany organ z urzędu wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich za 2004 rok.

Decyzją [...], działając na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz.U. z 2003 roku, Nr 229 poz. 2273 ze zm. ) oraz art. 10, 104, 107, 145 § 1 pkt 5 149, 150 § 1, 151 § 1 ust. 2 Kpa, § 2 ust.1 pkt. 1 i 2 oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.U. z 2004 roku, Nr 73, poz. 657 ze zm. ) oraz art. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności ( Dz.U. z 2004 roku, Nr 10, poz. 76 ) jak również art. 14 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 roku w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz. Urz. WE L z dnia 26 czerwca 1999 roku z późn. zm. ), Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, uchylił własną decyzję nr [...], zmieniającą decyzję o przynaniu płatności ONW i odmówił M.S. przyznania płatności ONW na rok 2004.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu 28 maja 2004 roku M.S. wystąpił z wnioskiem przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, deklarując do ich uzyskania działki rolne położone na działkach ewidencyjnych o numerach [...] - o łącznej powierzchni działek zgłoszonych do płatności 76,88 ha, przy ogólnej powierzchni gospodarstwa 82,98 ha. Po weryfikacji zgromadzonej dokumentacji i kontroli złożonego wniosku została wydana decyzja z dnia 23 grudnia 2004 roku, przyznająca płatności ONW w łącznej kwocie 11 355,76 zł . Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 19 stycznia 2005 roku. Jej zmiana nastąpiła na wniosek strony w trybie art. 155 Kpa decyzją z dnia [...] roku nr [...] , która stała się ostateczna z dniem 27 grudnia 2006 roku. Organ wskazał, że w związku z żądaniem Prokuratury Rejonowej w S. przekazał min. teczkę aktową wnioskodawcy , zaś w dniu 5 lipca 2006 roku wpłynęło do niego postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. w sprawie V Ds. 72/05 z 22 czerwca 2006 roku o umorzeniu śledztwa w sprawie wyłudzenia dotacji unijnych. Z jego uzasadnienia wynikało, iż w śledztwie ustalono, że osoby będące dzierżawcami gruntów od Rolniczej Spółdzieli Produkcyjnej " N." w G. faktycznie gruntów dzierżawionych nie uprawiały, ale nadal tak jak przed zawarciem umów dzierżawy czyniła to Spółdzielnia. Organ wskazał, iż wobec faktu, że powołane postanowienie nie odnosi się do M.S. celem wyjaśnienia sytuacji jego prawnej na pisemną prośbę organu Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu 20 czerwca 2007 roku wystosował do Prokuratora Prokuratury Okręgowej pytanie dotyczące sytuacji pozostałych członków RSP "N.", nieobjętych postępowaniem o umorzeniu śledztwa, w tym też M.S.. Z uzyskanej od Prokuratora Prokuratury Okręgowej odpowiedzi z dnia 27 czerwca 2007 roku wynikało, że sytuacja pozostałych osób objętych śledztwem w ramach sprawy V Ds. 72/05 ( w tym też M.S.) jest analogiczna do sytuacji osób, przeciwko którym śledztwo zostało umorzone. Prokurator wskazał, iż w toku postępowania ustalono, że sposób działania i okoliczności związane z ubieganiem się o płatności oraz zadysponowanie otrzymanymi kwotami były identyczne jak w przypadku osób podejrzanych, wymienionych w postanowieniu o umorzeniu śledztwa. Organ I instancji uznał, iż z powyższego wynika, że M.S. pomimo zawarcia umowy dzierżawy z RSP "N." w G., nie prowadził indywidualnej działalności rolniczej na areale zgłoszonym we wniosku o przyznanie płatności na 2004 rok, a w dalszym ciągu kontynuowała ją Spółdzielnia.

Powyższą okoliczność organu uznał za przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, co nastąpiło postanowieniem Nr [...] z dnia 18 lipca 2007 roku o wznowieniu postępowania administracyjnego, dotyczącego przyznania stronie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2004 rok ze względu na ujawnienie nowych okoliczności w sprawie tj. nieprowadzenia indywidualnej działalności rolniczej na działkach rolnych zadeklarowanych we wniosku. Stwierdził, iż nową okolicznością faktyczną istotną dla sprawy jest taka okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, że w sprawie mogłaby zapaść decyzja co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Dla oparcia swego stanowiska powołał się na wyrok NSA z 8 czerwca 2000 r., V SA 1885/99 - LEX nr 50152; wyrok NSA OZ w Łodzi z 29 października 1999 r., I SA/Łd 1440/97 - POP 2001, nr 2, póz. 29; wyrok NSA z 6 stycznia 1998 r., IV SA 1302/97 - LEX nr 43148; wyrok NSA z 25 czerwca 1985 r., I SA 198/85 - ONSA 1985, nr l, póz. 35). Wskazał , iż wraz z postanowieniem o wznowieniu do wnioskodawcy wystosowano wezwanie nr [...] do złożenia wyjaśnień w zakresie: wskazania daty zasiewów, złożenia dowodów potwierdzających zakup materiału siewnego (faktury, rachunki), podania, kto wykonywał prace polowe przy zasiewie i przy zbiorze plonów wraz z podaniem adresu osób i firm oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających dane fakty, przedłożenia informacji dotyczących sprzedaży wyprodukowanych na dzierżawionych gruntach płodów rolnych (dane kupujących/odbiorców, rachunki, rozliczenia, świadkowie sprzedaży/ odbioru, itp.). M.S. nie podjął przesyłki o numerze nadawczym 174467678 w terminie i w dniu 6 sierpnia 2007 korespondencja została zwrócona do Biura Powiatowego ARiMR w S.. Zgodnie z art. 44 § 4 Kpa, doręczenie organ uznał za skuteczne, a dokumentację pozostawiono w aktach sprawy. Dnia 13 sierpnia 2008 roku do pełnomocnika strony - B.P., wystosowano kolejne wezwanie ( Nr [...] z dnia 10 sierpnia 2007 roku), dotyczące przedłożenia dokumentacji potwierdzającej stan posiadania działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności na 2004 rok. Również w tym przypadku, przesyłka o numerze nadawczym [...] nie została odebrana przez pełnomocnika strony i w dniu 30 sierpnia 2007 roku zwrócona do Biura organu. Organ wskazał, iż mając na uwadze przepis art. 7 oraz 89 § 2 Kpa dnia 13 września 2007 roku wezwał M.S., za pośrednictwem jego pełnomocnika, do stawienia się w dniu 10 lica 2007 roku do swej siedziby w celu przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Pomimo odbioru wezwania w dniu 17 września 2007 roku ( zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki oznaczonej nr nadawczym [...]), na rozprawę nie stawił się ani M.S., ani jego pełnomocnik, co oznacza rezygnacje przez stronę z przysługującego jej uprawnienia do czynnego udziału w postępowaniu. Nadto organ stwierdził, iż w związku z faktem, że strona nie podjęła przesyłki zawierającej postanowienie o wznowieniu postępowania Nr [...] oraz wezwania Nr [...], zaistniało uzasadnione podejrzenie, iż M.S. nie ma świadomości tego, że wobec jego osoby toczy się postępowanie w sprawie zasadności przyznania płatności ONW za rok 2004. Z tych przyczyn przed podjęciem kolejnych kroków zmierzających do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w dniu 1 października 2007 roku , do pełnomocnika strony - B.P., wystosowano pismo informujące wnioskodawcę o fakcie wznowienia postępowania oraz wezwaniu strony do udziału w rozprawie administracyjnej z zaznaczeniem, iż organ nie podjął żadnych dodatkowych czynności związanych z prowadzonym postępowaniem. Wskazane pismo zostało odebrane przez pełnomocnika strony w dniu października 2007 roku ( zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki o nr nadawczym [...]). W dniu 13 grudnia 2007 roku do pełnomocnika strony wysłano kolejne pismo ( wezwanie [...]), w którym to, po raz wtóry wezwano M.S. do przedłożenia dokumentacji potwierdzającej stan posiadania gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności na 2004 rok. Dokument został odebrany 14 grudnia 2007 roku ( dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki o nr nadawczym [...] ). Organ wskazał, iż jednakże i w tym przypadku zarówno strona jak i jej pełnomocnik w żaden sposób nie odnieśli się do treści wezwania. Podkreślił, iż pomimo działań podejmowanych przez niego strona nie realizowała czynności żądanych przez organ w zakresie postępowania wyjaśniającego, co utrudniało realizację zasady prawdy obiektywnej postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 7 Kpa. Organ I instancji stwierdził, iż w takich okolicznościach wszelkie ustalenia dokonane w niniejszej sprawie, oparte zostały na materiale dowodowym zgromadzonym przez Prokuraturę Okręgową w G., w ramach postępowania [...] przesłuchania świadka M.S., sporządzony w dniu 8 marca 2006 roku przez Komendę Wojewódzką Policji w G., umowa dzierżawy z dnia 31 lipca 2003 roku zawartą pomiędzy Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną "N." w G. a M.S. ). Powołując regulacje przepisu § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania organ wskazał, iż płatność ONW udzielana jest producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą na minimalnym areale, na obszarach o niekorzystnych warunkach oddziaływania przez przynajmniej 5 lat, stosując na nich dobrą praktykę rolniczą. Wobec niezdefiniowania w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie ewidencji producentów rolnych (...) pojęcia posiadania należy je – zdaniem organu -wykładać zgodnie z regulacjami Kodeksu cywilnego zawartymi w tytule IV "Posiadanie". Wywiódł, iż zgodnie z przepisem art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest ten kto nią faktycznie włada jak właściciel ( posiadacz samoistny ) jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą ( posiadacz zależny ). Na pojęcie posiadania składa się zatem czynnik fizycznego władztwa nad rzeczą o charakterze trwałym jak też czynnik psychiczny wyrażający się w zamiarze władania rzeczą dla siebie. O posiadaniu rozstrzyga zatem wewnętrzna subiektywna wola posiadania rzeczy przejawiająca się w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia. Faktyczne władztwo nad rzeczą oznacza, że istnieje swoboda w zakresie podejmowania decyzji np. w zakresie tego co, gdzie, kiedy posiać, jakie i komu zlecać prace polowe, kiedy zbierać plony, komu i kiedy je sprzedawać czy występować o dotacje, jakie grunty zgłaszać we wnioskach o nie. Analizując dokumenty zgromadzone w sprawie organ uznał, iż, pomimo podpisania z RSP "N." w G. umowy dzierżawy gruntów, wnioskodawca nie prowadził na nich działalności rolniczej. Nie jest zatem producentem rolnym w rozumieniu ustawy, a tym samym nie jest uprawniony do płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Za podstawę powyższego rozstrzygnięcia przyjęto ustalenia dokonane w trakcie śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w G., w tym przede wszystkim zeznania złożone przez samego wnioskodawcę. Organ I instancji wskazał, iż M.S., przesłuchany w dniu 8 marca 2006 roku w Komendzie Wojewódzkiej Policji w G. w charakterze świadka, pouczony o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, wynikającej z art. 233 § 1 kk , zeznał, że nie uprawiał dzierżawionego pola, a uprawiała je spółdzielnia, nie zbierał też z pola żadnych plonów. Wnioskodawca opisał również okoliczności, w jakich decyzję o wydzierżawieniu działek, należących do RSP, przedstawiono jej członkom na walnym zgromadzeniu, w którym on uczestniczył. Zdaniem organu treść zeznań strony poddaje w wątpliwość fakt samodzielnego dysponowania przez nią dzierżawionymi gruntami tj. sprawowania nad nimi faktycznego władztwa przez stronę. M.S. stwierdził, bowiem, że nie ustalał jakie działki ma dostać, a wyznaczył je zarząd. Organ podkreślił, iż z zeznań strony wynika, że wniosek o przyznanie płatności na rok 2004 i zawarta w nim deklaracja upraw, wypełnione zostały przez osoby trzecie, podczas gdy M.S., jako kierownik produkcji roślinnej w RSP "N.", był osobą najbardziej kompetentną i zorientowaną, co do struktury upraw zatem wypełnienie przedmiotowego wniosku bez jego udziału było niemożliwe do wykonania. Powołał zeznania wnioskodawcy stwierdzające, iż w księgowości spółdzielni dostał już wypełnione wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich i wniosek o wpis do ewidencji i po podpisaniu ich pozostawił je tam, aby zostały przesłane do Agencji. Jako niejasną w sprawie organ uznał kwestię związaną z faktem, że działki wskazane w umowie dzierżawy z 31 lipca 2003 roku nie są tożsame z działkami zadeklarowanymi we wniosku o przyznanie płatności na 2004 rok. Wobec stwierdzenia wnioskodawcy, iż nie posiada własnego gospodarstwa oraz braku dodatkowych dokumentów bądź wyjaśnień prostujących tę sytuację organ uznał, iż M.S. do dnia dzisiejszego nie ma świadomości tego, że płatności uzyskane w 2004 roku, przyznano do działek, których nie był dzierżawcą. Wskazał też organ, iż w toku postępowania okazało się również, że czynności podjęte przez wnioskodawcę, w ramach procedury ubiegania się o płatności ONW docelowo służyć miały uzyskaniu ich przez Spółdzielnię. Potwierdza to zeznanie strony, iż otrzymana kwota wpłacona została na konto spółdzielni, bowiem dotacja o którą się zwróciła była właśnie po to, aby oddać ją do spółdzielni na zwiększenie jej funduszu.

Powołując się na treść postanowienia o umorzeniu śledztwa organ uznał, iż ponad wszelką wątpliwość zostało ustalone, że M.S. ( którego sytuacja jest w ocenie Prokuratora Prokuratury Okręgowej, analogiczna do sytuacji pozostałych członków Spółdzielni) zawarł w dniu 31 lipca 2003 roku z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną "N." w G., reprezentowaną przez Prezesa B.P. i członka jej zarządu M.S., fikcyjną umowę dzierżawy działek ewidencyjnych [...] o łącznej powierzchni 71,44 ha. Analizując zapisy tej umowy organ uznał, iż oddanie wnioskodawcy przez Spółdzielnię wymienionych w niej działek ewidencyjnych do bezpłatnego użytkowania i pobierania pożytków oraz zobowiązanie się jej się do bezpłatnego udostępnienia dzierżawcy maszyn, urządzeń i ciągników rolnych oraz zapłaty podatku rolnego bez ustalenia czynszu dzierżawnego, który miałaby obowiązek uiszczać druga strona nie pozwala uznać tejj umowy za umowę dzierżawy. Powołując przytoczone w decyzji orzecznictwo wskazał, iż tego rodzaju umowa nie ma charakteru umowy dzierżawy, bo nie odpowiada warunkom określonym w art. 693 § 1 Kc. W ocenie organu wątpliwości budzi również prawidłowość umowy dzierżawy ,że względu na okoliczność , iż w dokumencie tym jako członek zarządu RSP "N." G., figuruje M.S. , który jak wynika z wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego NR:[...] wg stanu na dzień 16 stycznia 2004 godz.14:23:17) w dniu podpisania umowy członkiem zarządu nie był, a w związku z tym nie był uprawniony do sygnowania jakichkolwiek dokumentów, w imieniu RSP "N." G.. Zdaniem organu całość dokumentacji, zgromadzonej w przedmiotowej sprawie pozwala na stwierdzenie, iż udział strony - jako samodzielnego producenta rolnego - w prowadzeniu produkcji rolniczej na dzierżawionych gruntach był marginalny lub wręcz fikcyjny. RSP "N." w G., dysponując własnym sprzętem oraz siłą roboczą, mogłaby bowiem samodzielnie prowadzić działalność rolniczą na wydzierżawionym areale. M.S., podobnie jak pozostali członkowie spółdzielni, był zaangażowany do prac polowych, ale wyłącznie jako członek - pracownik Spółdzielni, w ramach obowiązków służbowych, co potwierdził w swych zeznaniach prezes spółdzielni. W świetle zgromadzonych dowodów uprawniony jest – zdaniem organu - wniosek, że umowa podpisana z wnioskodawcą miała za zadanie jedynie fikcyjny podział gruntów będących we władaniu Spółdzielni, w celu uzyskania przez nią wyższej pomocy finansowej z tytułu ONW. Zgodnie, bowiem z § 4 pkt 3 i 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.U. z 2004, Nr 73, poz.657 z późn. zm.) płatność ONW do powierzchni działek rolnych przekraczającej 50 ha jest udzielana w wysokości 50 % stawki podstawowej - za powierzchnię od 50,01 ha do 100 ha, 25 % stawki podstawowej - za powierzchnię od 100,01 ha do 300 ha, zaś do powierzchni działek rolnych wynoszącej powyżej 300 ha, płatność ONW nie przysługuje. Organ powołał się również na pismo Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia 22 czerwca 2006 roku , w którym jednoznacznie zaznaczono, iż w sytuacji, gdyby Spółdzielnia fikcyjnie nie rozparcelowała gruntów, otrzymałaby zgodnie z postanowieniami Ustawy dopłaty z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania jedynie za obszar nie przekraczający 300 ha. Po fikcyjnym wydzierżawieniu gruntów i złożeniu wniosków przez członków Spółdzielni na grunty rolne o powierzchni poniżej 300 ha, w konsekwencji otrzymała je na cały faktycznie uprawiany przez siebie areał. Uznając, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt. 5 Kpa w postaci ujawnienia się nowej okoliczności i po ustaleniu, iż M.S. nie spełnia warunków umożliwiających przyznanie płatności ONW, albowiem nie prowadził działalności rolniczej na zgłoszonych przez siebie gruntach, nie był ich posiadaczem, a co za tym idzie nie spełnia kryteriów przyznania w/w płatności określonych w § 2 ust. 1 pkt l 1 i 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich organ uznał, iż zachodziły podstawy do uchylenia dotychczasowej decyzji i w wyniku ponownego rozpoznania wniosku z dnia 28 maja 2004 roku do odmowy przyznania dopłat ONW za 2004 rok.

W odwołaniu złożonym łącznie od decyzji o uchyleniu decyzji ostatecznej i odmowie przyznania płatności bezpośrednich oraz od decyzji o uchyleniu decyzji ostatecznej i odmowie przyznania płatności ONW pełnomocnik strony – Bogusław P. zakwestionował postanowienie z dnia 18 lipca 2007 roku o wznowieniu postępowania, zarzucając mu rażące naruszenie przepisów postępowania, błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt. 5 Kpa poprzez przyjęcie, że w sprawie ujawniono nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej nieznane organowi, a nadto naruszenie ogólnej zasady praworządności sformułowanej w art. 6 i ogólnej zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 Kpa. Decyzji dotyczącej odmowy przyznania ONW zarzucił zaś:

- rażące naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 151 § 1 pkt. 2 Kpa, art. 75 § 1 Kpa w związku z art. 186 § 1 Kpk poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo, art. 107 § 3 Kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji przyczyn, dla których odmówiono wiarygodności dowodom przedstawionym przez stronę i oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na faktach wygodnych dla organu

- rażące naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 2 ust.1 i 2 ustawy z dnia 18 stycznia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych oraz § 2 ust. 1 pkt 1 w/w Rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków (...) przez błędną wykładnię polegającą na zawężeniu pojęcia producent rolny i uznaniu, iż strona nie może być uznana za producenta rolnego.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik strony wywodził w pierwszej kolejności, iż art. 16 § 1 Kpa ustanawia zasadę trwałości decyzji ostatecznych, a instytucja wznowienia postępowania służy usuwaniu szczególnie ciężkich wadliwości proceduralnych, które mogły mieć wpływ na treść decyzji administracyjnych i ich skutków. Z treści art. 145 § 1 pkt 5 Kpa wynika jednoznacznie, że samoistną podstawę wznowienia postępowania stanowi jedynie ujawnienie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów nieznanych organowi w chwili wydawania decyzji ostatecznej. Zarzucał, iż w sprawie podstawą wznowienia postępowania był jedynie sam fakt powzięcia przez organ wiedzy o wszczęciu postępowania karnego w sprawie wyłudzenia płatności obszarowych oraz ONW i to mimo tego, że strona nie była nim objęta. Zarzucał, iż w sprawie nie wystąpiły żadne nowe okoliczności i dowody nieznane organowi w dacie wydania decyzji dotychczasowych, zaś rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonych decyzjach oparte zostało wyłącznie na materiałach zgromadzonych w postępowaniu karnym dotyczącym innych osób i umorzonym, wobec braku cech przestępstwa, jak i na osobistym poglądzie Naczelnika Wydziału Śledczego Prokuratury Okręgowej w G. Wywodził , iż wskazanym decyzjom należy zarzucić rażące naruszenie prawa ( art. 156 § 1 pkt 2 Kpa ), co czyni je decyzjami nieważnymi.

Decyzją [...] Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Z. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu przedstawił przebieg postępowania przed organem I instancji, argumenty decyzji organu I instancji i zarzuty odwołania. Wskazał, iż po analizie rozpatrywanej sprawy nie stwierdził uchybień w postępowaniu przed Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR . Stwierdził, iż w całości podziela prawidłowość interpretacji przepisów i ich zastosowanie przez organ I instancji. Uznał, iż M.S. nie spełniał warunków umożliwiających przyznanie płatności bezpośrednich : nie prowadził działalności rolniczej na zgłoszonych gruntach, nie był ich posiadaczem zatem nie spełnia kryteriów uzyskania dopłat ONW określonych w § 2 Rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków (...). Uzasadnione w tych okolicznościach było zatem wykluczenie wszystkich zgłoszonych przez niego we wniosku działek rolnych ( A, B, C, D, E, F, G leżących na działkach ewidencyjnych [...] z powierzchni kwalifikowanej do przyznania płatności ONW. Odnosząc się do zarzutów odwołania uznał, iż są one nieuzasadnione. Co do zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 Kpa przez przyjęcie, że w sprawie ujawniono nowe okoliczności faktyczne i dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi stwierdził, iż w niniejszej sprawie organ administracyjny wydając decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w dniu 23 grudnia 2004 roku dokonał wyłącznie tzw. kontroli administracyjnej wniosku, w skład której wchodzą elementy obejmujące wprowadzenie danych dotyczących zadeklarowanych działek ewidencyjnych i rolnych do systemu komputerowego, sprawdzenie zgodności powierzchni działek ewidencyjnych i rolnych zgłoszonych we wniosku z danymi ewidencyjnymi gruntów i budynków, kontrolę krzyżową ( sprawdzenie czy dana działka nie została zgłoszona we wniosku przez dwa podmioty ). Podkreślił, iż fakt wydzierżawienia przez stronę gruntów rolnych od RSP nie był znany organowi zarówno w dniu składania wniosku przez stronę jak i w dniu wydania decyzji administracyjnej. Składając w dniu 28 maja 2004 roku wniosek o przyznanie płatności strona, nie załączyła do niego umowy dzierżawy ani żadnego innego dokumentu potwierdzającego te okoliczność ( vide: strona 1/4 pkt. 12 wniosku o przyznanie płatności ). Nigdy także spółdzielnia ani strona nie występowały z zapytaniem do organu czy wydzierżawiający grunty od spółdzielni członkowie i kandydaci na członków tej spółdzielni będą mieli prawo do dopłat jako producenci rolni. Świadczy o tym choćby fakt, iż umowa dzierżawy została zawarta w dniu 31 lipca 2003 roku, zaś ustawa o krajowym systemie ewidencji rolników ( ...) uchwalona została dopiero w dniu 18 grudnia 2003 roku, a weszła w życie w dniu 7 lutego 2004 roku. Podobnie późniejsze w stosunku do zawarcia umowy było rozporządzenie z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ...). W sprawie zatem nie można mówić o tym, iż jakieś dowody znane organowi w już w dniu wydania decyzji o przyznaniu dopłat zostały przez niego przeoczone. Nadto umowa dzierżawy, wbrew temu co podnosi odwołujący, nie stanowiła samoistnej podstawy dla wznowienia postępowania bowiem okoliczność najistotniejszą stanowiła informacja jaką organ uzyskał od Prokuratury, iż strona nie prowadziła na zadeklarowanych we wniosku gruntach działalności rolniczej. A ta okoliczność została ujawniona dopiero po wydaniu decyzji, podczas prowadzonego postępowania prokuratorskiego. W ocenie organu nie ma racji bytu zarzut strony o naruszeniu przy prowadzeniu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie tj. art. 6 i 7 Kpa zresztą bez wskazania na czym to naruszenie polega. Organ I instancji wydając decyzję oparł się na przepisach prawa, a te dopuszczają w ściśle określonych przypadkach wzruszenie ostatecznych decyzji i taka okoliczność zachodziła w niniejszej sprawie. Stwierdził też organ odwoławczy, iż Kierownik BP ARiMR w ramach realizacji zasady prawdy obiektywnej ( art. 7 Kpa ) dążył do ustalenia stanu faktycznego kierując do strony szereg wezwań i pism. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 75 Kpa poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo – organ odwoławczy wskazał, że ten przepis pozwala organowi administracji dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Może to być np. protokół z przesłuchania świadka w innej sprawie o ile zostanie on poddany ocenie w świetle pozostałych dowodów w sposób przewidziany w art. 77 § 1 Kpa. Organ administracji, realizując zasadę prawdy obiektywnej ( art. 7 Kpa ) oraz gromadząc materiał dowodowy w sprawie uznał za dowód zeznania złożone przez stronę w ramach postępowania prowadzonego przez Prokuratora Okręgowego w sprawie [...]. Okoliczność, iż postępowanie przygotowawcze prowadzone na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego zostało umorzone z braku cech czynu zabronionego ma znaczenie w odniesieniu do przepisów prawa karnego. Natomiast ustalenia poczynione w toku postępowania karnego przygotowawczego jak i dowody w nim uzyskane mogą być wykorzystane w postępowaniu administracyjnym dla oceny prawidłowości wydanej decyzji wobec wyjścia na jaw okoliczności, które istniały w dniu wydania decyzji, a nie były organowi znane. Stan faktyczny sprawy w konkretnym zakresie ( prowadzenie działalności rolniczej, cel zawarcia umów ) nie może być różny w zależności od tego jaki organ prowadzi postępowanie. Natomiast różna może być jego prawna kwalifikacja i skutki jakie ona wywołuje. Organ II instancji nie podzielił stanowiska odwołującego co do naruszenia art. 107 § 3 Kpa. Uznał, iż postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a decyzja wydana zgodnie z przepisami rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (...) oraz Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji trafnie ustalił i ocenił fakt nieprowadzenia przez odwołującego indywidualnej działalności rolniczej i zawarcia fikcyjnej umowy dzierżawy – okoliczność ta znalazła potwierdzenie w postanowieniu prokuratora o umorzeniu śledztwa, którego strona nie zaskarżyła, potwierdziła ja też sama strona w zeznaniach złożonych w postępowaniu karnym. Konsekwencją ustalenia, iż strona nie prowadziła działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach było stwierdzenie, iż nie spełnia ona wynikających z rozporządzenia warunków do uzyskania dopłat ONW. Organ II instancji wskazał na stworzony mechanizm, w którym uczestniczyło ok. 20 osób, odnoszący się do płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, w wyniku którego dokonano niekorzystnego rozporządzenia środkami publicznymi. Zdaniem organu mechanizm ten polegał na pozornym rozparcelowaniu gruntów rolnych w celu uzyskania wyższej kwoty płatności z tytułu wspierania tej działalności. Kwota płatności z tytułu ONW jaka przysługiwałaby Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G., gdyby nie zawarto fikcyjnych umów wynosiłaby 22 375 zł; natomiast w wyniku rozparcelowania gruntów i zawarcia fikcyjnych umów dzierżawy kwota płatności dla 19 dzierżawców, która następnie została przekazana na konto Spółdzielni wyniosła 215 488,74 zł. W ocenie organu, nie można mówić o posiadaniu przez stronę dzierżawionych gruntów, bowiem M.S. nie tylko nie posiadał fizycznie tych gruntów, ale także nie miał psychicznego nastawienia zawładnięcia rzeczą dla siebie tak jak tego wymaga art. 336 Kc. W tej mierze organ przywołał treść uzasadnienia wyroku NSA z 16 listopada 2006 roku, sygn. akt II GSK 177/06 stwierdzającego iż warunkiem uzyskania płatności jest ustalenie czy producent rolny jest posiadaczem gruntu. Organ podkreślił ponadto, że kolejnym dowodem potwierdzającym, iż strona nie była posiadaczem gruntów rolnych jest umowa dzierżawy, która opiewa na inne działki ewidencyjne gruntu niż zadeklarowane we wniosku z dnia 28 maja 2004 roku o przyznanie płatności. Wskazał , iż z zeznań złożonych w Komendzie Wojewódzkiej Policji wynika , iż strona nie decydowała nawet o wyborze działek jakie miała użytkować, ponadto wszelkie czynności wykonywała na nich spółdzielnia. Rola strony sprowadzona została wyłącznie do biernej postawy i formalnego zawarcia umowy dzierżawy. Strona otrzymaną płatność przekazała na rzecz Spółdzielni. Reasumując stwierdził iż skoro strona nie prowadziła działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach to nie spełniła warunków określonych w § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich wobec czego odmowa przyznania płatności była w pełni uzasadniona.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ( złożonej łącznie na decyzję dotyczącą płatności ONW i decyzję dotyczącą płatności bezpośrednich ) , reprezentujący skarżącego pełnomocnik radca prawny J.J., zarzucał jej naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj. :

- art. 75 § 1 Kpa w zw. z art. 186 § 1 kpk przez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo,

- art. 107 § 1 i 3 Kpa przez powołanie wadliwej podstawy prawnej decyzji,

- art. 75 § 1 i 3 Kpa przez oparcie rozstrzygnięcia na poglądach Prokuratora, Okręgowego podczas gdy tylko prawomocny wyrok sądowy wydany w tej sprawie miałby moc dowodową,

- art. 77 § 1 i art. 80 Kpa przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego i przekroczenie reguł swobodnej oceny dowodów,

- art. 138 Kpa poprzez odstąpienie przez organ odwoławczy od ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy i ograniczenie się wyłącznie do kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu w stosunku do decyzji organu I instancji.

Pełnomocnik podnosił także rażące naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności - zastosowanie interpretacji zawężającej przepisów art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (...). Wnosił o stwierdzenie nieważności obu decyzji organów obu instancji, ewentualnie o ich uchylenie. Wnioskował także o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów wskazanych w skardze tj. dowodu wpłaty Kp nr 1 z 24 stycznia 2005 roku i Kp nr 23 z 3 marca 2005 roku w celu wykazania, że środki uzyskane przez skarżącego dopłat wpłacone zostały do Rolniczej Spółdzielni produkcyjnej jako udziały i w dalszym ciągu stanowią własność skarżącego.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca zarzucała, iż organ I instancji nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a także przekroczył granice swobodnej oceny dowodów nie przestrzegając reguł tej oceny, gdyż za podstawę ustalenia stanu faktycznego przyjął ustalenia dokonane przez Prokuratora Okręgowego w toku prowadzonego śledztwa i oświadczenie zawarte w dokumencie nazwanym " Stanowisko Prokuratora Okręgowego w G." stwierdzające, że skarżący nie prowadził działalności rolniczej na dzierżawionych gruntach oraz, że umowy zawarte z RSP w G. były pozorne, a skarżący nie był uprawniony do dopłat. W ocenie pełnomocnika skarżącego organ nie ocenił wszechstronnie znaczenia i wartości dowodów, pomijając istotne dowody przedstawione przez stronę jak umowa przechowania w formie depozytu przelew przyznanych płatności na konto skarżącego a także dokumentów wnioskowanych w skardze. Nadto wniosek, że skarżącemu nie przysługiwał status posiadacza gruntów rolnych został wywiedziony z naruszeniem zasad logiki. Rażącym naruszeniem art. 75 § 1 Kpa było dopuszczenie w toku postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy znajdujących się w aktach sprawy protokołów przesłuchań strony w charakterze świadka i poglądów Prokuratora w sytuacji gdy dowodem w sprawie mógłby być dopiero prawomocny wyrok sądowy. Organ I instancji dokonał także błędnej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia tj. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i § 2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku. Wskazane przepisy w sposób jednoznaczny określają kryteria kwalifikowania podmiotów jako producentów rolnych oraz warunki konieczne i wystarczające jakie ci producenci muszą spełniać aby otrzymać dopłaty. Organ zastosował interpretację zawężającą prowadzącą do ograniczenia kręgu osób uprawnionych do dopłat co jest niedopuszczalne i stanowi naruszenie prawa materialnego, ale także zasady ogólnej wyrażonej w art. 6 Kpa. Wykładnia tych przepisów nie może być oparta na dowolnej ocenie celowości zawartej umowy dzierżawy, zasadności decyzji strony co do sposobu dysponowania pożytkami uzyskanymi z użytkowanych gruntów i otrzymanych dopłat. Nadto skarżący zarzucił organowi II instancji, że rozpoznając odwołanie strony od decyzji organu I instancji nie rozpatrzył sprawy ponownie, lecz ograniczył się do zbadania zasadności zarzutów podniesionych przez odwołującego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji i nie zajmując stanowiskach co do wniosków dowodowych zawartych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem należało uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w taki sposób, że mogłoby mieć to wpływ na wynik sprawy.

Dla oceny zasadności skargi M.S. kwestią kluczową było rozstrzygnięcie, czy organy administracji publicznej obu instancji prawidłowo ustaliły podstawę wznowienia postępowania w sprawie przyznania skarżącemu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 oraz czy zasadnie wyeliminowały z obrotu prawnego decyzję ostateczną w tym przedmiocie i odmówiły przyznania wnioskowanych płatności.

Rozważania w powyższym zakresie muszą być jednak poprzedzone przedstawieniem istotnych elementów stanu faktycznego i prawnego stanowiącego podstawę decyzji ostatecznej z dnia 23 grudnia 2004 roku, zmienionej decyzja ostateczną z dnia [...] roku o przyznaniu skarżącemu płatności ONW na rok 2004.

Zaznaczyć trzeba, że płatności, o które ubiegał się skarżący, są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów Unii Europejskiej, określonych w art. 33 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Aktem prawnym określającym warunki uzyskiwania wsparcia ( dodatków wyrównawczych ) z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o mniej korzystnych warunkach gospodarowania jest Rozporządzenie Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 roku w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz. Urz. WE L z dnia 26 czerwca 1999 roku ze zm. ). Zgodnie z jego art. 14 ust 1 i 2 rolnicy na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania mogą uzyskać wsparcia w postaci dodatków wyrównawczych. Dodatki wyrównawcze są przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników którzy prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony; podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania przynajmniej przez pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Rozporządzenie, będące jedną z form wtórnego prawa wspólnotowego, jest aktem prawnym, które obowiązuje w całości i podlega bezpośredniemu stosowaniu w państwach członkowskich. Akt normatywny tego rodzaju może zawierać klauzule zobowiązujące państwa członkowskie do podjęcia działań implementacyjnych ( wydania odpowiednich aktów normatywnych ), jednakże państwa członkowskie nie mogą - chyba że co innego stanowi rozporządzenie - podejmować działań na rzecz wykonania rozporządzenia, których przedmiotem byłaby zmiana znaczenia lub uzupełnienie jego przepisów. Wynikiem działań wykonawczych w stosunku do wskazanego rozporządzenia nr 1257/1999 jest ustawa z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz.U. z 2003 roku, Nr 229 poz. 2273 ze zm. ) oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.U. z 2004 roku, Nr 73, poz. 657 ze zm. ) a także ustawa z dnia z dnia 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności ( Dz.U. z 2004 roku, Nr 10, poz. 76 ) zawierająca min. definicję producenta rolnego ( art. 3 pkt 3 ). Zgodnie ze wskazanymi przepisami płatności ONW udziela się producentowi rolnemu który zobowiąże się do prowadzenia działalności rolniczej zgodnie zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których prowadzona jest działalność rolnicza wynosi co najmniej 1 ha ( § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 Rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 roku ) Prawodawca krajowy określając w powołanym rozporządzeniu szczegółowe warunki przyznawania płatności ONW wskazał na posiadanie gospodarstwa rolnego, jako ustawową przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku, przy czym pojęcia "posiadania" nie zdefiniował i nie nadał mu specyficznego dla tego postępowania znaczenia. Słusznie więc organy orzekające w sprawie posiłkowały się definicją ustawową posiadania zawartą w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Władanie w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy przez właściciela, czyli władanie we własnym imieniu i dla siebie, jest posiadaniem samoistnym, władanie natomiast w sposób odpowiadający korzystaniu z rzeczy w ramach innego prawa niż własność, czyli władanie podporządkowane posiadaniu samoistnemu innej osoby, jest posiadaniem zależnym. W piśmiennictwie zwraca się również uwagę, że posiadanie w znaczeniu, jakie nadaje temu pojęciu kodeks cywilny, może stanowić element prawa podmiotowego, będąc przejawem prawa przysługującego np. właścicielowi ( posiadanie zgodne z prawem ) może jednak stanowić także jedynie stan faktycznego władztwa nad rzeczą w sytuacji, gdy prawo wykonywane faktycznie przez posiadacza służy innemu podmiotowi ( posiadanie bezprawne ) ( por. K. Pietrzykowski w: Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2005, s. 799). Dokonane rozróżnienie rodzajów posiadania ma znaczenie z tego względu, że idea płatności ONW wynika ze wspólnotowej polityki wspierania rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Aby zostać beneficjentem pomocy w ramach mechanizmu bezpośredniego wsparcia nie wystarczy zatem być posiadaczem (samoistnym) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność i czy są one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Wymaga jednocześnie zauważenia, że przesłanka kwalifikująca do uzyskania płatności ONW, odnoszona do "faktycznego posiadania" gruntu rolnego, nie może być przy tym rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg obciążający rolnika ( producenta rolnego ) nie został w przepisach prawa wspólnotowego nigdzie sformułowany. Tak jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze o przyznaniu płatności obszarowych z tego tytułu, tak i niedysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika z systemu pomocy (por. wyroki NSA z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. II GSK 258/06, z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 260/07). Przedstawiona regulacja prawna determinowała zakres istotnych okoliczności faktycznych, których ustalenie było niezbędne dla podjęcia decyzji o przyznaniu skarżącemu płatności bezpośrednich. Mając więc na uwadze przyjęty w pierwotnej decyzji ostatecznej stan prawny i faktyczny sprawy trzeba uznać, że organy obu instancji zasadnie wznowiły postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Niewątpliwie przekazane do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR pismo Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia 22 czerwca 2006 roku i postanowienie o umorzeniu śledztwa z tej samej daty oraz pismo z dnia 27 czerwca 2007 roku wskazywały na zaistnienie nowej okoliczności faktycznej, nieznanej wcześniej organowi, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Wznowienie postępowania stworzyło możliwość ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego celem zweryfikowania dokonanych przez Prokuraturę Okręgową w śledztwie ustaleń stwierdzających, iż skarżący jako jeden z członków RSP, mimo zawartej umowy dzierżawy nie prowadził działalności rolniczej na zadeklarowanych działkach gruntu rolnego, a w rzeczywistości taką działalność na przedmiotowym gruncie, objętym płatnościami, nadal prowadziła Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "N." w G..

Mając na uwadze fakt, iż kontrolowane w niniejszej sprawie decyzje podjęte zostały w wyniku wdrożenia trybu nadzwyczajnego jakim jest wznowienie postępowania zaznaczyć trzeba, że przepis art. 16 Kpa, statuuje zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Zasada ta nie ma jednak wartości absolutnej, gdyż ustawodawca, kierując się względami praworządności oraz interesem uczestników postępowania, przewidział możliwość zakwestionowania decyzji ostatecznej w administracyjnym toku instancji. Z uwagi na powyższą zasadę, w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż wykładnia przesłanek umożliwiających taką wyjątkową weryfikację decyzji, winna mieć charakter zawężający. Istotą sprawy weryfikacyjnej jest więc wykazanie, że organ administracji publicznej prowadzący pierwotne postępowanie nie miał pełnego obrazu stanu faktycznego rozstrzyganej sprawy, gdyż nie znał wszystkich okoliczności faktycznych lub nie zgromadził pełnego materiału dowodowego. Nie ma przy tym znaczenia, czy wcześniejsze nieujawnienie tych okoliczności, czy dowodów wynikało z niewłaściwie prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, czy też z zamierzonego nieujawnienia ich przez stronę ( por. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kpa – Komentarz tom II str. 312, Wyd. Zakamycze 2005)

Podstawą wznowienia postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, jest ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi, który wydał decyzję. W omawianej przesłance wznowienia postępowania występują dwa odrębne człony. Jeden dotyczy ujawnienia nowych okoliczności faktycznych, drugi – nowych dowodów. W orzecznictwie wskazuje się, że wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia dowodów) po wydaniu decyzji, byleby tylko rzecz dotyczyła faktów, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania. W art. 145 § 1 pkt 5 kpa ustawodawca posługując się kategorią "nowych okoliczności faktycznych" oraz "nowych dowodów" – użył bowiem alternatywy zwykłej, a nie koniunkcji ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2000 r. III RN 125/1999).

Mając na uwadze powyższe wywody oraz zebrany w sprawie materiał dowodowy należało uznać, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało zaistnienie nowej okoliczności faktycznej, istotnej dla stanu faktycznego i prawnego, będącego podstawą rozstrzygnięcia zawartego w decyzji o płatnościach ONW przyznanych skarżącemu. Nie powtarzając zawartej w zaskarżonej decyzji szczegółowej i zasadniczo trafnej argumentacji w zakresie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdzić należało, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, iż skarżący w dacie wydania decyzji o płatnościach ONW na rok 2004 nie prowadził indywidualnej działalności rolniczej na działkach rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie przedmiotowych płatności. Wbrew wywodom zawartym w skardze nie było przeszkód proceduralnych, aby takie ustalenie wyprowadzić z treści postanowienia prokuratorskiego umarzającego postępowanie karne oraz pism prokuratorów Prokuratury Okręgowej związanych z postępowaniem karnym dotyczącym dotacji unijnych wypłaconych członkom Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "N." w G. za lata 2004 i 2005.

W myśl art. 75 § 1 Kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W wyrokach z dnia 10 września 1986 roku w sprawie SA/Gd 625/86 - publ. POP 1995 nr 2 str. 28; z dnia 25 października 2005 roku w sprawie FSK 2323/04 i z dnia 2 lutego 2007 roku w sprawie I OSK 418/06 publ. - Sam. Ter. 2007 nr 6 str. 71 Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się co do mocy dowodowej postanowienia prokuratora o umorzeniu śledztwa, przyjmując m.in., że jest to dokument urzędowy w rozumieniu art. 194 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej ( stanowiących odpowiednik art. 76 § 1 Kpa). Stosownie do przepisu art. 76 § 1 Kpa dokument urzędowy sporządzony w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Oczywiście moc dowodowa dokumentu urzędowego nie jest bezwzględna i dlatego organ administracji co do zasady, a w niniejszej sprawie w szczególności, miał obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przypomnieć więc w tym miejscu należy, że Prokurator Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 22 czerwca 2006 roku w sprawie o sygn. akt [...], wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego, umorzył śledztwo przeciwko B. P. oraz dziesięciu innym członkom i kandydatom na członków RSP G. podejrzanym m.in. o to, że w okresie od 31 lipca 2003 do 15 marca 2005 roku w S., G. i Z. w woj. lubuskim, działając wspólnie i w porozumieniu, z góry powziętym zamiarem, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadzili w błąd Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, iż są producentami rolnymi będącymi w posiadaniu gruntów rolnych i w tym celu zawarli fikcyjne umowy dzierżawy gruntów rolnych od RSP N. w G. za namową B.P. – Prezesa Zarządu tej Spółdzielni, a następnie przedłożyli poświadczające nieprawdę wnioski o dopłaty do gruntów rolnych, w wyniku czego doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez Agencję Restrukturyzacji i Rolnictwa z tytułu:

- jednolitej płatności obszarowej,

- uzupełniającej płatności obszarowej,

- wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania,

łącznie w kwocie 582.496,06 zł, czym działali na szkodę Skarbu Państwa i interesów finansowych Unii Europejskiej tj. o czyn z art. 286 § 1 kk i art 297 § 1 kk w zb. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 12 kk.

Umarzając postępowanie karne Prokurator Okręgowy uznał, iż zarzucany podejrzanym członkom RSP czyn z art. 286 § 1 kk "jako przestępstwo celowościowe może zostać popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim. Celem tym jest osiągnięcie korzyści majątkowej" W ocenie Prokuratora, członkowie RSP, w chwili składania wniosków o dopłaty nie mieli zamiaru ich wyłudzenia od ARiMR, albowiem pozostawali w przekonaniu, że jako członkowie i jednocześnie pracownicy Spółdzielni uprawiają przedmiotowe grunty, a celem ich działalności było uzyskanie jak największego zysku przez Spółdzielnię. Zaznaczyć jednak należy, że postanowienie Prokuratora o umorzeniu śledztwa z uwagi na brak ustawowych znamion czynu zabronionego jest decyzją procesową o charakterze materialnym, stwierdzającą zaistnienie czynu zabronionego, w którym jednakże brak jest wszystkich znamion określonego przestępstwa (J. Grajewski – Kpk Komentarz Wyd. Zakamycze 2003, str. 99). Oznacza to, że będące dowodem w sprawie postanowienie o umorzeniu śledztwa potwierdza popełnienie przez podejrzanych opisanych czynów, jednakże z uwagi na brak w ich zachowaniu kierunkowego działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nie można było przypisać popełnienia określonego przestępstwa. Podkreślić również trzeba, że z ustaleń przedstawionych w uzasadnieniu postanowienia wynika, iż z uwagi na trudną sytuację ekonomiczną Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "N." w G. zawarła ze swoimi członkami "fikcyjne" umowy dzierżawy. Umowy te stały się podstawą do przyznania płatności bezpośrednich oraz płatności ONW na 2004 rok. Otrzymane przez dzierżawców kwoty z tytułu dopłat, po ich wpływie na poszczególne konta osobiste były natychmiast w całości przelewane, jako wkłady dodatkowe na konto spółdzielni. Ustalono, iż dzierżawcy nie prowadzili na dzierżawionych gruntach indywidualnej działalności rolniczej. Prokuratura Okręgowa uznała, że byli oni jedynie "formalnymi użytkownikami", gdyż w dalszym ciągu działalność rolniczą na zadeklarowanych terenach prowadziła RSP w G.. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że przesłuchiwany w charakterze podejrzanego prezes spółdzielni Bogusław P., wyjaśnił, że z uwagi na trudną sytuację finansową spółdzielni zaproponował w 2003 roku członkom Spółdzielni wydzierżawienie należących do niej gruntów. Uznał on, że optymalnym wyjściem w tej trudnej sytuacji Spółdzielni będzie pobieranie środków finansowych z dopłat dla rolnictwa bezpośrednio przez członków Spółdzielni, a następnie przekazywanie ich Spółdzielni w postaci wkładów dodatkowych. Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostawało też pismo Prokuratora Prokuratury Okręgowej do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 22 czerwca 2006 roku sygnalizujące potrzebę wszczęcia postępowań przez Agencję w związku z ustaleniami poczynionymi przez Prokuraturę w przedmiotowym śledztwie. W niniejszej sprawie szczególne jednak znaczenie dowodowe miało pismo Prokuratora Okręgowego z dnia 27 czerwca 2007 roku, który wyjaśniając przyczyny odstąpienia od postawienia zarzutów dziewięciu podejrzanym nie objętym sentencją postanowienia o umorzeniu śledztwa jednocześnie stwierdził, że sytuacja faktyczna tych osób, w tym skarżącego M.S. jest identyczna jak osób przeciwko którym śledztwo umorzono. Sposób ich działania i okoliczności związane z ubieganiem się o dopłaty oraz zadysponowanie otrzymanymi kwotami były identyczne jak osób podejrzanych, wymienionych w postanowieniu.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że ustalenia Prokuratury Okręgowej w G. prezentujące złożony mechanizm zawierania "fikcyjnych" umów dzierżawy pomiędzy RSP w G. a jej członkami i w konsekwencji występowanie o przyznanie dopłat unijnych przez podmioty nieuprawnione lub uprawnione w mniejszym rozmiarze, dotyczyły okresu przed wydaniem decyzji w postępowaniu będącym przedmiotem wznowienia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to, iż powyższe dokumenty prokuratorskie mogły stanowić źródło dowodowe, na podstawie którego organ powziął wiadomość o ujawnieniu nowych okoliczności faktycznych, które mogły być istotne dla sprawy. Nie budzi wątpliwości, że postępowania administracyjne i karne są niezależnymi od siebie postępowaniami funkcjonującymi w różnych płaszczyznach materialnoprawnych. Niemniej jednak, wobec braku wyraźnej regulacji ustawowej, nie wyklucza to wzajemnych powiązań w zakresie postępowania dowodowego. Pamiętając, iż według art. 75 Kpa, dowodami w postępowaniu administracyjnym może być wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem Sąd zważył, iż materiały zgromadzone we właściwej formie przez uprawniony organ w toku postępowania karnego mogły być częścią materiału dowodowego w niniejszej sprawie. W szczególności dotyczy to zeznań złożonych przez skarżącego w charakterze świadka w postępowaniu karnym. Opierając się na protokole przesłuchania skarżącego w dniu 8 marca 2006 roku w Komendzie Wojewódzkiej Policji organ I instancji w decyzji ustalił, że M.S. pouczony o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, wynikającej z art. 233 § 1 kk potwierdził, iż nie posiada własnego gospodarstwa rolnego. Nie uprawiał dzierżawionego pola, uprawiała je Spółdzielnia. Nie zbierał żadnych plonów z pola. Środki finansowe, jakie otrzymał w wyniku złożenia wniosku wpłacił na konto Spółdzielni, a działania te nakierowane były na poprawę jej sytuacji ekonomicznej.

Jako niezasadny należało uznać zarzut skargi co do naruszenia art. 75 § 1 Kpa w zw. z art. 186 § 1 kpk – poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo tj. protokole przesłuchania strony w charakterze świadka, który z mocy art. 186 § 1 kpk nie mógł stanowić dowodu w sytuacji gdy strona po przedstawieniu zarzutów skorzystała z prawa do odmowy złożenia zeznań. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczana jest możliwość wykorzystania dowodów zebranych uprzednio w postępowaniu przed innymi organami, bez konieczności powtórnego ich przeprowadzenia przez organ administracji publicznej. W wyroku z 11 kwietnia 1985 roku SA/Wr 90/85- publ. POP 1996 nr 2 str. 39 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wprawdzie Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu bezpośrednio upoważniającego organ do wykorzystania jako dowodu protokołu przesłuchania świadka, sporządzonego w odrębnym postępowaniu, to jednak takie działanie jest dopuszczone w świetle art. 75 Kpa, pod warunkiem rozpatrzenia materiałów dowodowych w sposób przewidziany w art. 77 § 1 Kpa. Wbrew twierdzeniom skargi brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego. Zakaz dowodowy wyrażony w art. 186 § 1 kodeksu postępowania karnego, dotyczy jedynie prowadzonego przed sądem powszechnym postępowania karnego. Poza tym w rozpatrywanej sprawie nie mógł on mieć w ogóle zastosowania, gdyż skarżący nie był osobą, której przedstawiono zarzuty i która skorzystała z prawa odmowy zeznań. Złożone przez stronę w postępowaniu karnym, w przewidzianej dla tego typu czynności formie, oświadczenie o okolicznościach faktycznych istotnych jednocześnie z punktu widzenia pewnych uprawnień lub obowiązków na gruncie prawa administracyjnego, umożliwia wykorzystanie tego dowodu w przedmiotowym postępowaniu.

Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut, że zaskarżona decyzja z naruszeniem art. 75 § 1 i 3 Kpa ( przepis art. 75 nie zawiera § 3), została oparta na poglądach prokuratora, podczas gdy tylko prawomocny wyrok sądowy wydany w sprawie karnej miałby moc dowodową. Analiza akt sprawy wskazuje, iż zaskarżona decyzja została oparta na swobodnej i wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie, a nie na "poglądach prokuratora". Przy czym powoływanie przez organ dla wsparcia swej argumentacji stanowiska, zawartego w piśmie prokuratora, nie stanowi naruszenia art. 75 Kpa. W ocenie Sądu omówione wyżej dokumenty mogły stanowić po pierwsze – źródło informacji o istnieniu nowych okoliczności faktycznych, a po drugie – mogły organowi posłużyć w toku wznowionego postępowania do udowodnienia owych nowości stanu faktycznego sprawy. Z akt sprawy nie wynika, aby organ orzekający o przyznaniu dopłat ze środków unijnych wiedział bądź mógł wiedzieć, iż wskazane we wniosku grunty rolne, co do których zawarto umowę dzierżawy, nie były w rzeczywistości przez skarżącego uprawiane we własnym imieniu i na swoją rzecz, lecz użytkowane były nadal przez Spółdzielnię. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby okoliczności dotyczące zawarcia i wykonywania umowy dzierżawy były przedmiotem badania i oceny organu administracji w postępowaniu zakończonym decyzją o przyznaniu płatności bezpośrednich. Dlatego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi taka sytuacja, że nowe okoliczności faktyczne wyprowadzone zostały tylko z odmiennej oceny dowodów znanych organowi wydającemu pierwotną decyzję.

Zaakcentować w tym miejscu należy, że podstawą do przyznania skarżącemu płatności ONW decyzją z dnia 23 grudnia 2004 roku ( zmienioną [...] roku ) był wniosek z dnia 28 maja 2004 roku, w którym skarżący zadeklarował prowadzenie działalności rolniczej na wskazanych w nim działkach gruntu. Wniosek złożony został na urzędowym formularzu, w którym wyraźnie w pkt VII wyodrębnione jest oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych, na których zadeklarowano działki rolne, a w pkt VIII oświadczenie o sposobie wykorzystania działek rolnych. Jednocześnie skarżący jako wnioskodawca m.in. oświadczył, że znane mu są skutki składania fałszywych oświadczeń wynikające z art. 297 § 1 kk oraz, że znane są mu zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Przyjąć więc należy, że tym samym skarżący potwierdził wówczas, że jest posiadaczem zadeklarowanych gruntów. W świetle regulacji prawnych przedstawionych na wstępie wniosek był zasadniczym dokumentem stanowiącym podstawę przyznania płatności bezpośrednich.

W omawianym postępowaniu nie wprowadzono wymogu wykazania dowodami faktu bycia posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych. W szczególności nie było wymagane wykazanie się formalnym tytułem prawnym do gruntu. W sytuacji więc, gdy w wyniku kontroli krzyżowej organ ustalił, że nie zadeklarowano do dopłat tych samych gruntów przez różne podmioty, to ograniczono kontrolę administracyjną do wprowadzenia danych dotyczących zadeklarowanych działek ewidencyjnych do systemu komputerowego i sprawdzenia zgodności powierzchni działek z danymi ewidencyjnymi gruntów i budynków. Wynikająca z regulacji materialnoprawnych dotyczących przedmiotowych płatności potrzeba uproszczenia procedur rozpatrywania wniosków znalazła m.in. wyraz w tym, że oświadczenia strony włączone do składanego wniosku stanowiły środek dowodowy służący wykazaniu tych okoliczności, które warunkowały przyznanie określonej płatności. Tym samym rzeczą wnioskodawcy – składającego wymagane oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej i przy zastrzeżeniu znajomości zasad przyznawania określonych płatności – było ustalenie właściwej treści informacji podlegających ujawnieniu. To na ubiegającym się o płatności w pierwszym rzędzie spoczywał obowiązek oceny, czy spełnia kryteria niezbędne do otrzymania płatności. Natomiast organ po zbadaniu poprawności i zupełności wypełnienia wniosku mógł poprzestać na przyjęciu oświadczenia strony w sytuacji gdy nie dysponował dowodami przeciwnymi bądź informacjami stwarzającymi wątpliwości co do zgodności tego oświadczenia z rzeczywistym stanem rzeczy (analogicznie jak w § 2 art. 75 Kpa). W konsekwencji organ miał podstawy, by uznać w pierwotnym postępowaniu za wykazane posiadanie przez wnioskodawcę zadeklarowanych działek gruntu wykorzystywanych rolniczo i nie miał obowiązku poszukiwania dalszych środków dowodowych, służących ustaleniu tej okoliczności. Dla porządku trzeba zaznaczyć, że w rubryce V wniosku przewidzianej na "informację o załącznikach" skarżący nie dokonał żadnego wpisu. Fakt ten stanowi potwierdzenie stanowiska organu, iż umowa dzierżawy zawarta przez skarżącego z RSP w G. nie była dołączona do wniosku. Miało to niewątpliwie związek z tym, że samo istnienie formalnego tytułu prawnego do władania gruntem nie stanowiło podstawy do przyznania przedmiotowych dopłat. Jak przedstawiono na wstępie, prawnym wymogiem uzyskania płatności ONW było prowadzenie na zadeklarowanym gruncie działalności rolniczej przez jego rzeczywistego posiadacza. Oznacza to, że okoliczności zawarcia i wykonania umowy dzierżawy z dnia 31 lipca 2003 roku nie były przedmiotem oceny w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną o przyznaniu skarżącemu spornych płatności .

Z tych wszystkich względów należało uznać, iż przeprowadzone właściwie postępowanie wznowieniowe dało podstawę do uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] roku ( zmieniającej decyzję z 23 grudnia 2004 roku ) w oparciu o przepis art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. W ocenie Sądu bowiem przeprowadzone w rozpoznawanej sprawie postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie istnienia podstawy wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa oraz ocenę jej wpływu na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ostatecznej przebiegało z dochowaniem przez organy obu instancji z dochowaniem wymogów procesowych w zakresie wystarczającym do merytorycznego rozpoznania sprawy. Organy respektując wskazania przepisów z art. 7, 77 § 1 oraz 80 i 107 § 3 kpa, dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

Konsekwencją wznowienia postępowania i uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej był powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego. Organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując wniosek złożony przez skarżącego miał obowiązek odnieść się do materiału dowodowego zebranego wcześniej i we wznowionym postępowaniu, a następnie ocenić go przy uwzględnieniu stanu prawnego obowiązującego w chwili orzekania.

Mając na uwadze przedstawione na wstępie uwagi co do stanu prawnego, mającego zastosowanie w sprawie, stwierdzić należy, że podstawowym zagadnieniem przy ponownym rozpoznawaniu wniosku o płatności bezpośrednie za 2004 rok było ustalenie, czy skarżący był posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. W związku z ujawnieniem nowych okoliczności potwierdzonych we wznowionym postępowaniu, zaistniały podstawy by odmiennie niż poprzednio ocenić dane zawarte we wniosku. W szczególności zgodzić się trzeba z oceną organów orzekających, że mimo zawarcia umowy dzierżawy z dnia 31 lipca 2003 roku nie zaistniał faktycznie stan, dający podstawę do traktowania skarżącego jako posiadacza indywidualnie prowadzącego działalność rolniczą na zgłoszonych działkach gruntu. Wskazać trzeba, że organy ustalając stan faktyczny sprawy uprawnione były do badania kwestii pozorności tej umowy, jako okoliczności istotnej dla podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia ( por. Ordynacja podatkowa Komentarz B. Brzeziński i inni Toruń 2007, Wyd. Tonik str. 334-338, wyrok SN z 13 kwietnia 2005 r. IV CK 684/04, Lex nr 284205, wyrok SN z 27 lipca 2000 r. IV CKN 91/00 Lex nr 52450, wyrok SN z 6 listopada 1996 r. II UKN 9/96 OSNP 1997/11/20, wyrok WSA I SA/Po 3547/01 z dnia 17 stycznia 2003 r.). Wbrew zarzutom skargi organy obu instancji miały podstawy by przyjąć, iż ujawniona przez strony wola w zawartej umowie dzierżawy nie odpowiadała ich faktycznej woli. W rzeczywistości bowiem umowa dzierżawy miała stanowić jedynie formalny tytuł prawny do pozornego wydzielenia gruntów o areale gwarantującym uzyskanie na wydzierżawiane grunty dopłat ONW przez skarżącego, których RSP w G. nie uzyskałaby, gdyby występowała o nie we własnym imieniu. Zgodnie bowiem z przepisem § 4 ust. 3 i 4 rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (...) tego typu dopłaty przysługują tylko do powierzchni nie większej niż 300 ha.

W ocenie Sądu w powyższym zakresie postępowanie wyjaśniające w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, a zaskarżona decyzja oraz decyzja utrzymana przez nią w mocy wydane zostały w oparciu o wszechstronną ocenę całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i ustalonego na jego podstawie stanu faktycznego sprawy. Należy przy tym podkreślić, że skarżący nie podejmując żadnej inicjatywy dowodowej w postępowaniu wznowieniowym w efekcie nie przedstawił takich wiarygodnych dowodów, które wskazywałyby, iż faktycznie to on na swoją rzecz użytkował rolniczo sporne grunty. Przypomnieć trzeba, że mimo kilkukrotnych wezwań o przedstawienie dowodów skarżący oraz jego pełnomocnik nie dostarczyli dokumentów wskazanych przez organ ani też nie zawnioskowali innych dowodów. Ponadto strona skarżąca nie skorzystała z możliwości uczestnictwa w rozprawie administracyjnej, a następnie nie wypowiedziała się co do materiału zebranego w sprawie mimo, że pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy. W tej sytuacji niezrozumiałe są zarzuty zawarte w odwołaniu oraz w skardze, że organy administracji orzekały tylko w oparciu o materiał zgromadzony w postępowaniu karnym, a pominęły istotne dowody przedstawione przez skarżącego. Nie ma też racji autor skargi, że w niniejszej sprawie postanowienie o umorzeniu śledztwa pozbawione było mocy dowodowej z tej przyczyny, iż odnosiło się do innych osób niż skarżący. Wartość tego postanowienia, jak też innych dokumentów urzędowych związanych z przeprowadzonym śledztwem, podlegała ocenie na zasadach ogólnych. Istotnym zwłaszcza było, aby przy analizie zebranego materiału dowodowego nie dokonywać tylko oceny dowodów każdego z osobna, lecz by uwzględnić wzajemne powiązania między nimi. Nie można też tracić z pola widzenia faktu, że sprawa administracyjna wszczęta w trybie nadzwyczajnym wobec skarżącego jest efektem śledztwa, które obejmowało z tych samych przyczyn wszystkich członków Spółdzielni. Różny status członków RSP w postępowaniu karnym (świadkowie, podejrzani) nie mógł mieć decydującego znaczenia w sprawach administracyjnych, skoro zasadnicze ustalenia Prokuratury Okręgowej zawarte w powołanych wyżej pismach i postanowieniu o umorzeniu śledztwa oparte były na materiale zebranym w postępowaniu karnym, a konkretnie na dokumentacji dotyczącej dopłat unijnych pobieranych przez wszystkich członków RSP oraz ich zeznaniach, aczkolwiek składanych w różnym charakterze. Przypomnieć trzeba, że wskutek postanowienia Prokuratury Rejonowej Agencja przekazała na potrzeby postępowania karnego 20 teczek aktowych zawierających dokumentację dotyczącą dopłat unijnych uzyskanych przez 20 członków RSP, w tym przez skarżącego M.S.. Osoby te składały zeznania w przeprowadzonym śledztwie, wszystkie zawarły w tym samym czasokresie identycznie brzmiące umowy dzierżawy, które były podstawą do złożenia wniosków o dopłaty i wreszcie bezspornym jest również to, że uzyskane środki unijne w całości przekazane zostały na konto Spółdzielni. Organ administracji w toku wznowionych postępowań administracyjnych uzyskał pismo Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia 27 czerwca 2007 roku wyjaśniające, że odstąpiono od stawiania zarzutów części członkom RSP wówczas, gdy uznano, że czyny wszystkich osób objętych śledztwem nie wyczerpują znamion czynu zabronionego. Prokurator zaznaczył, że od strony formalnoprawnej nie zaistniała konieczność umorzenia postępowania [...] przeciwko dziewięciu osobom, albowiem nie przedstawiono im zarzutów. Stwierdził jednocześnie, że sytuacja tych dziewięciu osób jest identyczna jak osób, przeciwko którym umorzono śledztwo, o czym świadczą przeprowadzone dowody. Sposób ich działania i okoliczności związane z ubieganiem się o dopłaty oraz zadysponowanie otrzymanymi kwotami były identyczne jak wymienionych w postanowieniu podejrzanych. Organy obu instancji, dysponując tym samym materiałem dowodowym, na którym opierała się Prokuratura prowadząca śledztwo, były uprawnione przyjąć, że skarżący, analogicznie jak inni członkowie RSP, mimo zawartej umowy dzierżawy nie prowadził działalności rolniczej na zadeklarowanych działkach gruntu rolnego, a w rzeczywistości taką działalność na przedmiotowym gruncie, objętym płatnościami, nadal prowadziła Spółdzielnia "N." w G. Zaznaczyć trzeba, że działania Prokuratury Okręgowej, przedstawione w cytowanych wyżej pismach i postanowieniu o umorzeniu śledztwa, ujawniły złożony mechanizm zawierania pozornych umów dzierżawy pomiędzy RSP a jej członkami i w konsekwencji występowania o przyznanie dopłat unijnych przez podmioty nieuprawnione.

W rozpatrywanej sprawie skarżący nie udowodnił, a w zasadzie nie podjął nawet próby podważenia ustaleń świadczących o tym, że zawarta przez niego umowa dzierżawy i uzyskane dopłaty unijne za 2004 rok odbyły się w identycznych okolicznościach jak wszystkich pozostałych członków tej Spółdzielni. Konkluzji przyjętych w zaskarżonej decyzji nie mogły podważyć dokumenty przedstawione przez skarżącego dopiero w postępowaniu sądowym, albowiem potwierdzały one jedynie bezsporny fakt przekazania przez skarżącego środków uzyskanych z dopłat na rzecz Spółdzielni. Czynność ta została właściwie oceniona przez organy w świetle całokształtu okoliczności sprawy, przy czym drugorzędne znaczenie miało to jak tą czynność formalnie nazwano. Niewątpliwie dokonana wpłata pochodziła z dopłat unijnych uzyskanych przez skarżącego w okolicznościach ustalonych przez organy administracji, a wcześniej przez Prokuraturę w przeprowadzonym śledztwie.

Z tych wszystkich względów usprawiedliwiona była ocena organów administracji co do pozorności umowy dzierżawy, a w konsekwencji uznanie, że wskazane we wniosku grunty rolne nie były w rzeczywistości przez skarżącego uprawiane we własnym imieniu i na swoją rzecz, lecz użytkowane były nadal przez Spółdzielnię. O pozorności działań podejmowanych przez skarżącego i RSP świadczy dobitnie fakt, iż w umowie dzierżawy wskazane zostały zupełnie inne działki ewidencyjne niż te działki RSP, które zostały wskazane we wniosku skarżącego o przyznanie płatności ONW i bezpośrednich.

W ocenie Sądu na akceptację zasługiwały więc ustalenia faktyczne poczynione przez organ I i II instancji co do istotnych okoliczności sprawy. Niezasadnie też skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art. 138 Kpa. Analiza całego uzasadnienia Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR oraz zakres wywodów w nim zawartych wskazuje, iż w rzeczywistości organ ten ponownie merytorycznie rozpoznał sprawę w jej całokształcie. Wprawdzie uchybieniem było to, że w uzasadnieniu decyzji zawarto w pewnym stopniu argumentację zaczerpniętą z wcześniejszych spraw (dotyczących członków RSP objętych postanowieniem V Ds. 72/05), a nie mogącą mieć odniesienia do sprawy skarżącego, to jednak pozostało to bez wpływu na wynik sprawy. Zauważyć przy tym trzeba, że również autor skargi nie ustrzegł się od przytoczenia stwierdzeń z poprzednich spraw, które nie miały zastosowania w sprawie M.S. (por. dowody powołane w pkt. 2 uzasadnienia skargi, wzmianka w pkt 3, co do tego, że strona po przedstawieniu zarzutów skorzystała z prawa odmowy zeznań).

Reasumując trzeba wskazać, że prawidłowa była ocena organów obu instancji, iż skarżący nie będąc posiadaczem zgłoszonych przez siebie działek rolnych nie spełnił warunków umożliwiających przyznanie wnioskowanych płatności bezpośrednich.

Nie ma racji skarżący zarzucając organom naruszenie przepisów prawa materialnego wymienionych w pkt. 2 skargi. Uwzględniając, przedstawioną we wstępnych rozważaniach Sądu analizę stanu prawnego, będącego podstawą rozstrzygania o wnioskowanych płatnościach bezpośrednich, stwierdzić należy, że organy obu instancji dokonały właściwej wykładni przepisów prawa powołanych w podstawie prawnej zaskarżonych decyzji. Prawidłowo poczyniona subsumcja ustalonego stanu faktycznego do powołanych wyżej przepisów mających zastosowanie w sprawie, prowadzić musiała do wniosków, iż skarżący nie spełnił warunków do uzyskania wnioskowanych środków w postaci płatności ONW. Stanowisko organów w tym zakresie uzasadnione zostało w sposób wystarczający w decyzjach wydanych w obu instancjach i nie wymaga powtarzania. Zasadnie zatem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu płatności bezpośrednich na rok 2004.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę należało oddalić.

W zakresie zgłoszonego w skardze wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 199 ppsa, zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest samodzielne ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje stronie od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność, jedynie w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji lub w razie umorzenia postępowania z przyczyn określonych w art. 54 § 3 ppsa. ( art. 200 i 201 ppsa). W przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, zatem brak było podstaw do zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.