Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 5175/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1-4, art. 91, art. 93 ust. 2 pkt 1, art. 359 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20 sprawy ze skargi J. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. (bez numeru) w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020 I. oddala skargę kasacyjną, II. oddala wniosek J. P. o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20, po rozpatrzeniu skargi J. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 17 sierpnia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] oraz zasądził od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż organ dokonał wadliwej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.s.w.n. przyjmując, iż w świetle ww. przepisu stypendium (rektora) nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Organ przyjął bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści ww. regulacji. Prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa.

W ocenie Sądu wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., należało je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie ma znaczenie to, czy student występował o świadczenie i czy zostało mu ono przyznane, tj. czy pobierał świadczenie. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 P.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium rektora), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. Art. 87 P.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 P.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 P.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, art. 91 P.s.w.n warunki stypendium rektora, a art. 359 P.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Wobec powyższego stwierdzono, że 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie sposób zatem zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to organ w niniejszej sprawie.

Sąd zauważył także, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r., stanowił obok art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. przepis § 5 ust. 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], stanowiącego Załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] października 2019 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] ([...]), zwanego dalej w skrócie Regulaminem świadczeń, zgodnie z którym świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres sześciu lat. Okres ten oblicza się w miesiącach, sumując do 72 miesięcy każdy rozpoczęty miesiąc, w którym wnioskodawca posiadał status studenta, w tym na studiach za granicą. Przepis ten nakazuje sumować okresy, w których dana osoba posiada status studenta, a nie jak zostało to uregulowane w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. okresy przysługiwania świadczeń. Wskazuje to jednoznacznie na istnienie konfliktu pomiędzy obiema normami prawnymi, tj. pomiędzy prawem wewnętrznym uczelni (Regulaminem świadczeń), a prawem powszechnie obowiązującym jakim jest ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Niezależnie od powyższego zwrócono uwagę, że wbrew stanowisku Rektora brak jest podstaw do uwzględniania jakichkolwiek innych okresów sprzed daty wejścia w życie art. 86 - 95 P.s.w.n., tj. sprzed 1 października 2019 r., przy wyliczaniu 6-letniego okresu przysługiwania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669 z późn. zm.), powołane przepisy P.s.w.n. obowiązują od dnia 1 października 2019 r. w przypadku stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomogi i stypendium rektora.

Brak jest jednocześnie przepisów przejściowych, z których wynikałaby wola ustawodawcy zaliczania do ww. 6-letniego okresu świadczeń, o których mowa w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 z późn. zm.) czy też ewentualnych innych świadczeń. Gdyby taka była intencja ustawodawcy, to zostałoby to uregulowane wprost w ustawie. Stypendia przewidziane w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowią inne świadczenia od tych, przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Zmianie uległo nie tylko nazewnictwo świadczeń, ale także kompetencje do ich przyznawania oraz sposób finansowania. Przemawia to dodatkowo przeciwko stanowisku organu co do domniemanego retroaktywnego działania art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n.

Konkludując Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. zostały wydane z naruszeniem art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Rektor Uniwersytetu [...], zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1) art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. przez przyjęcie, że "okres 6 lat", o którym mowa w tym przepisie, odnosi się do okresu otrzymywania (bycia beneficjentem) świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n., podczas gdy prawidłowa wykładnia

art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. prowadzi do konkluzji, że podany okres 6 lat odnosi się do okresu przysługiwania tych świadczeń, a zatem do okresu, gdy osoba posiada status studenta (art. 86 ust. 1 P.s.w.n.) i nie znajdują do niej zastosowania przepisy wykluczające to prawo (art. 93 P.s.w.n.), za czym przemawiają:

- wykładnia językowa, tj. znaczenie słowa "przysługuje";

- wykładnia systemowa, czyli kontekst stosowania słowa "przysługuje" na gruncie P.s.w.n. odmienny od słowa "otrzymuje", które to rozróżnienie pominął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszając tym samym § 10 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U. z 2016 r. poz. 283 z późn. zm.);

- wykładnia celowościowa, czyli wola ustawodawcy wykluczenia z osób uprawnionych do świadczeń osób, które korzystałyby z nich ponad miarę wymaganą dla zapewnienia konstytucyjnego prawa do nauki oraz równego dostępu do wykształcenia (art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji RP);

- wykładnia funkcjonalna, czyli funkcja normy mająca mobilizować do sprawnej realizacji procesu studiowania (realizacji prawa do nauki) i zgodnie z zasadą proporcjonalności zakładająca wspieranie pomocą materialną tych osób, które sprawnie zmierzają do uzyskania wykształcenia wyższego, aby zapewnić rozsądne dysponowanie środkami publicznymi;

- wykładnia autentyczna, czyli wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. prezentowana w oficjalnych dokumentach dotyczących P.s.w.n.;

- wykładnia prakseologiczna, czyli okoliczność, że norma wywiedziona z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku nie jest aktualnie możliwa do stosowania w praktyce, a impossibilium nulla obligatio est;

- wykładnia historyczna, czyli rozumienie słowa "przysługuje" ukształtowane w orzecznictwie sądów administracyjnych na gruncie art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym;

2) art. 2 Konstytucji RP (zasady pewności prawa) przez pominięcie bez uzasadnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych w aspekcie wykładni art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym posługującego się tym samym pojęciem "przysługiwania świadczenia", a do którego to orzecznictwa dostosowany został § 5 ust. 3 Regulaminu świadczeń;

3) art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w związku z art. 2 Konstytucji RP przez przyjęcie, że okresy pobierania świadczeń sprzed daty wejścia w życie art. 86-95 P.s.w.n., tj. sprzed 1 października 2019 r. nie są wliczane do 6-letniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., gdyż stanowiłoby to niedopuszczalne działanie prawa wstecz, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n obejmuje także okresy pobierania wskazanych rodzajów świadczeń przed 1 października 2019 r. w sprawach prowadzonych po tej dacie, a nie jest działaniem prawa wstecz określenie hipotezy normy prawnej przez odwołanie się do okoliczności faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy. Powołana norma prawna znajduje zastosowanie wyłącznie w sprawach stypendialnych od dnia wskazanego w art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nie zaś we wcześniejszych, zatem regulacja art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. nie wywołuje skutków prawnych w sprawach administracyjnych sprzed daty jej obowiązywania. Tym samym nie dochodzi do naruszenia zasady lex retro non agit oraz zasady praw nabytych, gdyż te zasady ustanawiają zakaz działania prawa wstecz w stosunku do spraw już załatwionych (stosunków ukształtowanych), nie wykluczają zaś kształtowania hipotezy normy prawnej stosowanej w przyszłych sprawach w oparciu o okoliczności faktyczne sprzed daty obowiązywania normy;

4) art. 93 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 86 ust. 1 P.s.w.n. w związku z art. 173 ust. 1 pkt 1-4 i 8, art. 173a ust. 1 oraz art. 173b ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym przez przyjęcie, że "stypendia przewidziane w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowią inne świadczenia od tych, przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r.", gdy tymczasem są to materialnoprawnie tożsame świadczenia pomocy materialnej, a odmienna wykładnia prowadzi w świetle uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. K 35/11, opubl. w OTK-A 2014, nr 6, poz. 61 do nieproporcjonalności stanowiącej naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP;

5) art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. i art. 32 Konstytucji przez przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że "studia wymienione w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy traktować osobno", podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że studia wymienione w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy przy wyliczaniu sześcioletniego okresu podanego w tym przepisie obliczać łącznie, zaś odmienna interpretacji prowadzi do naruszenia zasady równości (art. 32 Konstytucji RP i art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Przy tym odniesienie się do wykładni Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w tym aspekcie wyroku jest utrudnione, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wyjaśnił, co należy rozumieć przez stwierdzenie "studia wymienione w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy traktować osobno" - co stanowi naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) przez niepełne uzasadnienie wyroku (art. 141 § 4 P.p.s.a.).

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi J. P., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. Z uwagi zaś na podobieństwo przedmiotowego zagadnienia prawnego wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej wraz ze skargami kasacyjnymi wniesionymi od wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych o sygnaturach: II SA/Sz 223/20, III SA/G1 248/20, III SA/G1 220/20, III SA/Lu 289/20, III SA/Kr 467/20, III SA/Kr 638/20 lub II SA/Sz 596/20.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. P. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

W tej sprawie Sąd nie stwierdza wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.

Sprawa ta podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zarządzała jej przeprowadzenia.

Skarga kasacyjna nie jest zasadna, aczkolwiek niektóre zarzuty są uzasadnione.

Istota sporu w tej sprawie dotyczy definiowania terminu 6 lat wynikającego z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. Zgodnie z treścią tego przepisu obowiązującą w dacie wydania w tej sprawie zaskarżonej decyzji, świadczenia wymienione w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n. przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 P.s.w.n. student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora. Art. 359 ust. 1 ww. ustawy stanowi zaś, że stypendium ministra może otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami, lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi.

W tej sprawie Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że ww. okres 6-letni odnosi się do okresu otrzymywania stypendium (świadczeń z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n.), a nie do okresu posiadania przez daną osobę statusu studenta.

Oceniając zarzuty wniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie należy stwierdzić, że nie jest zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. poprzez przyjęcie, że okres 6-letni, o którym mowa w tym przepisie dotyczy okres pobierania stypendium.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. nie wymaga złożonych zabiegów interpretacyjnych i w pełni dopuszczalnym jest powołanie się na wykładnię językową. Przy wykładni pojęcie "przysługiwać" – wobec braku nadania temu terminowi odrębnego znaczenia na gruncie tej ustawy – należy interpretować zgodnie z potocznym (powszechnie przyjętym) rozumieniem. Pojęcie to oznacza "przypadać komuś w udziale; należeć się z tytułu ustawy, prawa, przywileju; skorzystać z przysługującego prawa (Słownik Języka Polskiego L-P, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1996, s. 1007). Tym samym sformułowanie "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie ma znaczenie to, że student występował o oświadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Okoliczność, że dana osoba jest studentem nie oznacza uzyskania świadczenia (stypendium). Zgodnie z art. 86 ust. 1 P.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o świadczenie, ale sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do jego uzyskania. Warunki ubiegania się o stypendium rektora określa art. 91 P.s.w.n. Oznacza to, że aby to stypendium przysługiwało studentowi, musi on nie tylko mieć status studenta, ale także złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla tej kategorii pomocy finansowej. W związku z powyższym 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w tej ustawie (np. stypendium rektora) i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można przy tym zrównywać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się oświadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wprost wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". 6-letni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. W ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat.

Tym samym rację ma Sąd pierwszej instancji, że także w stanie faktycznym tej sprawy nie można było powiązać początku okresu 6-letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie świadczenia. Skoro z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania stypendium, to nie można uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n.

Argumentacja strony skarżącej kasacyjnie nie potwierdza błędnej wykładni ww. przepisu dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Nie została bowiem naruszona ani wykładnia językowa art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., ani też wykładnia systemowa tego przepisu. Strona skarżąca kasacyjnie wyróżniła bowiem termin "przysługuje" sprowadzając go jedynie do 6-letnego okresu bycia studentem, podczas gdy sam fakt posiadania statusu studenta jest warunkiem podmiotowym dopuszczalności ubiegania się o stypendium. To bowiem przede wszystkim spełnienie przesłanek określonych w art. 91 P.s.w.n. powinno uzasadniać lub nie przyznanie stypendium. Naczelny Sąd Administracyjny nie doszukał się naruszenia w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji wykładni celowościowej art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. Nie można bowiem przyjąć, że uznanie okresu 6-letniego do otrzymywania świadczeń stanowić ma korzystanie ponad miarę z takiej pomocy przez studentów, a zarazem miałoby stanowić to naruszenia prawa do równego dostępu do wykształcenia gwarantowanego w art. 70 ust. 4 Konstytucji RP. Można stwierdzić, że wykładnia dokonana w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji zwiększa prawo do kształcenia na poziomie wyższym, skoro jej wynikiem jest objęcie tym uprawnieniem także studentów studiujących ponad 6 lat. Poza zakresem tej sprawy jest natomiast ocena ilości środków finansowych gwarantowanych w budżecie państwa na pomoc finansową dla studentów lub przyjęta w art. 91 ust. 3 P.s.w.n. zasada, zgodnie z którą stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Nie można również w zaprezentowanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. doszukać się naruszenia wykładni funkcjonalnej, mającej z założenia charakter pomocniczy i stosowanej wówczas, gdy wykładnia językowa prowadzi do nieakceptowalnym lub trudno akceptowalnych wyników. W tym kontekście zaproponowana przez stronę skarżącą kasacyjnie interpretacja mająca na celu mobilizowanie studentów do sprawnej realizacji procesu studiowania nie może uzasadniać automatycznego przyjęcia, że w każdej sytuacji upływ okresu 6-letniego okresu studiowania musiałby oznaczać pozbawienie możliwości uzyskania stypendium i to nawet wówczas, gdyby student spełniał wymagania dotyczące np. uzyskania stypendium rektora, ale ze względów np. zdrowotnych musiał przerwać studia celem poratowania zdrowia. Jest to tylko jedna z przyczyn, które mogą uzasadnić przyznanie stypendium osobie, które studiuje nawet dłużej niż 6 lat. Ponadto są i takie kierunki studiów, w których normalny cykl studiowania obejmuje właśnie 6 lat i wówczas jakakolwiek przerwa w toku tych studiów wyłączyłaby studenta z możliwości uzyskania stypendium. Tym samym tak zaprezentowana przez stronę skarżącą kasacyjnie wykładnia funkcjonalna art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. prowadząca nie tylko do odmiennych od wykładni językowej rezultatów, ale także trudno akceptowalnych właśnie ze względu na konstytucyjną zasadę dostępu do wykształcenia i pomocy władz publicznych w tworzeniu i wspieraniu pomocy finansowej (art. 70 ust. 4 Konstytucji RP) i w związku z tym nie może zostać uznana za prawidłową. Sąd pierwszej instancji nie naruszył zasady wykładni autentycznej, skoro stanowisko zaprezentowane przez stronę skarżącą kasacyjnie nie pochodzi od organu, który ustanowił normę prawną zawartą w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. a sam ustawodawca nie przyznał prawa właściwemu ministrowi ds. szkolnictwa wyższego do wiążącej wykładni przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. W tej sprawie kwestia samego zastosowania normy prawnej zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. nie może prowadzić do zmiany jej wykładni, skoro organy administracyjne normy tej w sposób wyinterpretowany przez Sąd pierwszej instancji nie stosowały.

Także wykładnia na podstawie art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym nie stanowi wzorca dla oceny wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., ponieważ pomiędzy art. 184 ust. 5 ww. ustawy a art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. występują różnice uzasadniające przyjęcie takiej wykładni, jakiej w tej sprawie dokonał Sąd pierwszej instancji.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium do 6-letniego okresu o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej. W konsekwencji powyższego, przyjęcie przez organy stanowiska, że wspomniany 6-letni okres upłynął, a tym samym, że odmowa przyznania skarżącemu stypendium z tej tylko przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.

Analogiczny jak w tej sprawie pogląd został zaprezentowany w wyroku NSA z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 4741/21; wyroku NSA z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 4519/21; wyroku NSA z 12 grudnia 2021 r. sygn. akt 4519/21; wyroku NSA z 28 października 2021 er. Sygn. akt III OSK 4256/21; wyroku NSA z 3 listopada 2021 r. sygn. akt III 4304/21; wyroku NSA z 8 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3913/21 i wyroku NSA z15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3978/21.

Nie jest zasadnym zarzut niezastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 2 Konstytucji RP polegający na naruszeniu zasady pewności prawa poprzez odstąpienie od dotychczasowej wykładni art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Zasada pewności prawa stanowi w świetle art. 2 Konstytucji RP składową zasady państwa prawnego. W orzecznictwie TK podnosi się, że "pewność prawa" to taki zespół cech przysługujących prawu, które zapewniają jednostce bezpieczeństwo prawne; umożliwiają jej decydowanie o swoim postępowaniu w oparciu o pełną znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych, jakie jej działania mogą pociągnąć za sobą. Jednostka winna mieć możliwość określenia zarówno konsekwencji poszczególnych zachowań i zdarzeń na gruncie obowiązującego w danym momencie stanu prawnego jak też oczekiwać, że prawodawca nie zmieni ich w sposób arbitralny. Bezpieczeństwo prawne jednostki związane z pewnością prawa umożliwia więc przewidywalność działań organów państwa a także prognozowanie działań własnych (por. wyrok TK z 14 czerwca 2000 r. sygn. P 3/00, opubl. w OTK 2000/5/138, za M. Florczak-Wątor, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, pod red. P. Tulei, wyd. II, LEX/el. 2021, teza nr 4 do art. 2). W tej sprawie zasada pewności prawa nie została naruszona, ponieważ przede wszystkim to strona domagająca się stypendium powinna oczekiwać takiej wykładni prawa, która w jak najpełniejszym stopniu będzie uwzględniała jej oczekiwana mające podstawę w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. Brak kontynuacji dotychczasowego sposobu wykładni przepisów na podstawie ustawy nieobowiązującej nie stanowi o naruszeniu tej zasady i to zwłaszcza wówczas, gdy ustawodawca w nowej regulacji wprowadza określone rozwiązania dla osób oczekujących świadczeń. Postanowienia uczelnianego regulaminu przyznawania świadczeń finansowych dla studentów nie mogą prowadzić do podważenia wykładni wynikającej z normy ustawowej.

Zarzut naruszenia art. 93 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz w związku z art. 2 Konstytucji RP przez przyjęcie, że okresy pobierania świadczeń sprzed daty wejścia w życie art. 86-95 P.s.w.n., tj. sprzed 1 października 2019 r. nie są wliczane do 6-letniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. jest zasadny, aczkolwiek w okolicznościach tej sprawy nie ma on zasadniczego znaczenia. Nie można bowiem uznać, że w przypadku, gdy dana osoba mająca status studenta pobierała świadczenie finansowe na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i z chwilą wejścia w życie nowej ustawy (tj. ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) nadal miałaby status studenta, to należałoby ją traktować jak osobę studiującą, która w ogóle żadnego świadczenia finansowego nie otrzymała, a więc okres 6-letni pobierania świadczenia byłby liczony od nowa na podstawie nowej ustawy. Taka wykładnia pozwalałby takim studentom na pobieranie świadczeń finansowych przez okres znaczenie przekraczający 6 lat (tzn. maksymalnie 6 lat na podstawie nowej ustawy, a dodatkowo wcześniej na podstawie ustawy z 2005 r.) i byłoby to nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości. Zdecydowanie dyskryminowani byliby studenci, którzy rozpoczęliby studia w okresie obowiązywania ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wobec tych studentów, których studia rozpoczęły się przed wejściem w życie tej ustawy i którzy już na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym uzyskali świadczenia finansowe.

Taki pogląd, nakazujący wliczanie do okresu 6-letniego świadczeń przyznanych na podstawie ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym został także wyrażony w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z 7 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3596/21; wyrok 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3978/21; wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 4741/21; wyrok NSA z 8 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3913/21; wyrok NSA z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21).

Tym niemniej w tej sprawie ww. wyrażone stanowisko przez Sąd pierwszej instancji nie miało istotniejszego znaczenia, ponieważ z akt sprawy nie wynika, aby okres wcześniejszego pobierania świadczenia miał istotniejsze znaczenie w ustalaniu stanu faktycznego sprawy. Jednakże mając na uwadze wyrok Sądu pierwszej instancji uchylający zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, w przypadku ustalenia dopuszczalności ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w toku postępowania administracyjnego, to ta okoliczność (okres pobierania ewentualnego świadczenia pod rządem poprzedniej ustawy, tj. ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym) powinna być ustalona.

W związku z powyższym zasadnym jest także zarzut dokonania błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 86 ust. 1 P.s.w.n. i w związku z art. 173 ust. 1 pkt 1-4 i 8, art. 173a ust. 1 oraz art. 173b ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym przez przyjęcie, że stypendia przewidziane w ustawie z 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie stanowią świadczeń wliczanych do 6-letniego okresu ich pobierania, stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n.

Zarzut naruszenia art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. i art. 32 Konstytucji RP przez przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że "studia wymienione w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. należy traktować osobno", jest zasadny tylko w tym zakresie, w którym 6-letni okres obejmowałby łączny okres pobierania świadczenia finansowego przez daną osobę będącą studentem niezależnie od ustawy, na podstawie której świadczenia te dana osoba uzyskała. Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. to okres pobierania świadczenia finansowego przez osobę studiującą, natomiast stanowisko, jakoby ten okres 6 lat pobierania świadczenia zaczął biec na nowo od dnia wejścia w życie art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. i nie podlegałyby wliczaniu wcześniejsze okresy pobierania świadczenia jest nietrafny, co zostało już wykazane w uzasadnieniu tego wyroku.

Związany z tym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania poprzez niepełne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, a tym samym naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie jest zasadny. Art. 141 § 4 P.p.s.a. może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera nie dające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd.

W tej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymagania objęte ww. art. 141 § 4 P.p.s.a. W szczególności z jego uzasadnienia wprost wynika, że okres 6-letni objęty art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. dotyczy tylko pobierania świadczenia, a nie okresu, w którym dana osoba ma status studenta. Błędny pogląd Sądu pierwszej instancji co do tego, że okres 6-lat pobierania świadczenia liczony jest dopiero od dnia 1 października 2019 r. bez możliwości wliczania wcześniejszego pobierania świadczenia finansowego przez studenta na podstawie wcześniejszej ustawy jest nieprawidłowy, ale wadliwość poglądu w zaskarżonym wyroku nie stanowi naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie może odnieść zamierzonego przez stronę skarżącą kasacyjnie, ponieważ zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, a tym samym na mocy art. 184 P.p.s.a. skarga ta podlega oddaleniu.

Oddalony został także wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zwrot kosztów postępowania kasacyjnego związany ze sporządzeniem i wniesieniem odpowiedzi na skargę kasacyjną dotyczy wyłącznie przypadku, w którym tego rodzaju pismo sporządził profesjonalny pełnomocnik (adwokat, radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy – art. 175 P.p.s.a.) oraz wniósł je w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej (art. 179 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie odpowiedź na skargę kasacyjną sporządził osobiście skarżący, zatem pismo to nie mogło stanowić podstawy do zwrotu na jego rzecz od skarżącego kasacyjnie organu kosztów postępowania kasacyjnego