Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 765/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz Miasta B. (dalej: organ", "organ I instancji"), w oparciu o art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), art. 16, art. 20 ust. 3, art. 30, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: "ustawa"), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r., poz. 1497), w pkt 1 decyzji ustalił kwotę nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 1.295,04 zł za okres od 1 października 2020 r. do 31 marca 2021 r., w pkt 2 zobowiązał do zwrotu w/w świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty zobowiązania. W uzasadnieniu przedstawił aktualny stan sprawy. Wskazał, że decyzją z dnia [...] przyznano A. K. (dalej: "Strona", "Skarżąca") zasiłek pielęgnacyjny w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem K. K. na okres od 1 czerwca 2016 r. do 31 lipca 2020 r. W dniu 9 listopada 2018 r. wskazaną decyzję zmieniono w części dotyczącej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego w ten sposób, że powyższe świadczenie w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. przysługiwało w kwocie 184,42 zł, natomiast od 1 listopada 2019 r. do 31 lipca 2020 r. w kwocie 215,84 zł. Następnie na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.) decyzją z dnia [...] przedłużono okres, na który przyznano zasiłek, w ten sposób, że wymienione świadczenie przysługiwało do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynie 60. dzień od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił, że Strona została pouczona o konieczności powiadomienia organu w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego lub innych zmian mających wpływ na prawo do przyznanego świadczenia. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że w dniu 22 września 2020 r. wydane zostało nowe orzeczenie o niepełnosprawności w związku z czym decyzja przyznająca w/w zasiłek pielęgnacyjny wygasła z mocy prawa. Pomimo wskazanego pouczenia Strona nie poinformowała o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności w odpowiednim terminie. Powyższe stało się podstawą do wszczęcia w dniu 15 kwietnia 2021 r. postępowania w niniejszej sprawie. Dalej organ przywołał treść art. 30 ust. 2 ustawy, uznając, że wypłacony w okresie od 1 października 2020 r. do 31 marca 2021 r. zasiłek pielęgnacyjny stanowi świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi. W odniesieniu do odsetek ustawowych za opóźnienie organ wskazał na treść art. 30 ust. 1 i ust. 8 ustawy.

Strona złożyła odwołanie wnosząc o przeanalizowanie akt sprawy dotyczących ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu przyznała, że zapomniała o zapisie dotyczącym niezwłocznego poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna, wskazała, że nie zdawała sobie sprawy z konsekwencji jakie mogą wynikać z zaniechania tego obowiązku, ponadto nie zdawała sobie sprawy, że decyzje przyznające świadczenie wygasają. Strona podniosła, że z uwagi na problemy finansowe związane ograniczeniem wymiaru pracy zawodowej małżonka Strony wywołanym stanem epidemii oraz z uwagi na zaistniałe w tym okresie i opisane w treści uzasadnienia problemy zdrowotne niepełnosprawnego syna była skupiona na zdrowiu i życiu dziecka, z tej przyczyny zapomniała o obowiązku dostarczenia do organu wskazanego dokumentu, jak podkreśliła nie było to jednak zachowanie zamierzone ani celowe. Wskazała, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności kwalifikowało Stronę w okresie objętym decyzją do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto zaznaczyła, że otrzymane środki w okresie objętym decyzją zostały w całości przeznaczone na dziecko.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "organ odwoławczy", "Kolegium") nie podzieliło argumentów Strony. Decyzją z dnia [...] nr [...] , na mocy art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił kolejne czynności podjęte w sprawie, przywołał treść art. 30 ust. 1 - 2b ustawy, następnie przedstawił kolejne decyzje wydane w zakresie przyznanego Stronie zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 sierpnia 2016 r. Skład orzekający Kolegium ocenił, że w przypadku Strony powstały świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, zasiłek został bowiem wypłacony mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do niego prawa. Poprzednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ważne do 31 lipca 2020 r. zachowało swoją ważność do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności tj. do 22 września 2020 r., a Strona została pouczona o przesłankach braku prawa do jego pobierania. W ocenie Kolegium poprzez przywołanie w decyzji z dnia [...] treści art. 15h ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, Strona została pouczona, że orzeczenie z dnia [...] zachowuje swoją ważność nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia. Strona została również pouczona, że w przypadku zmiany sytuacji mającej wpływ na prawo do świadczeń jest zobowiązana do poinformowania o tym organu. Nowe orzeczenie zostało wydane dnia 22 września 2020 r., zatem Strona powinna niezwłocznie poinformować organ o tym fakcie. Strona nie dopełniła natomiast powyższej czynności, w rezultacie w ocenie Kolegium w sprawie ziściły się przesłanki nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Decyzja została doręczona Stronie dnia 21 maja 2021 r.

Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] odmówiono Stronie wstrzymania wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]

Strona nie zgodziła się z rozstrzygnięciem Kolegium z dnia 17 maja 2021 r. wnosząc w dniu 1 czerwca 2021 r. (data nadania przesyłką poleconą) skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: art. 7 k.p.a., art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że Skarżąca w momencie pobierania zasiłku miała świadomość, że nie przysługuje jej zasiłek pielęgnacyjny, podczas gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wiedzę taką Skarżąca powzięła dopiero w dniu otrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, a także naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez zakwalifikowanie pobranych przez Skarżącą świadczeń jako nienależnie pobranych, podczas gdy w dacie ich pobierania nie miała świadomości, że jej uprawnienie wygasło, a więc nie zostały spełnione przesłanki uznania świadczenia za nienależne w rozumieniu przywołanego przepisu. W uzasadnieniu Skarżąca potrzymała argumentację prezentowaną na poprzednich etapach postępowania, podkreślając, że syn w dalszym ciągu pozostawał dzieckiem z orzeczeniem o niepełnosprawności. Wskazała, że organ dopuścił się naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, ponieważ konieczne było ustalenie, że Skarżąca miała świadomość, iż pobierane przez nią świadczenie jej nie przysługuje lub przysługuje w innej wysokości. W powołaniu na orzeczenia sądów administracyjnych m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r. I OSK 981/10, z dnia 14 grudnia 2009 r. I OSK 826/09, z dnia 18 kwietnia 2013 r. I OSK 1701/12, z dnia 3 grudnia 2010 r. I OSK 1073/10, z dnia 8 marca 2013 r. I OSK 1529/12, podała, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się ono nie należy, a ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie poinformowany o okolicznościach mających wpływ na istnienie uprawnienia, a nie wystarcza przy tym powołanie się na przepis prawa. Skarżąca natomiast nie została poinformowana o tym, że świadczenia jej nie przysługują. Zdaniem Skarżącej nie można jej przypisać złej woli w pobieraniu wskazanych świadczeń. Dalej podkreśliła, że organy nie mogą ograniczyć się wyłącznie do pouczenia zawartego w decyzji przyznającej świadczenie zawierającego jedynie treść wybiórczo wybranych przepisów ustawy, lecz zobowiązane są ocenić przesłankę świadomości świadczeniobiorcy. Przy tak sformułowanych zarzutach oraz argumentacji uzasadnienia Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości. Ponadto odrębnym pismem wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 lipca 2021 r. sygn. II SA/Gl 765/21 oddalono wniosek Skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należy wskazać na regulację art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") zgodnie z którą sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów pierwszej i drugiej instancji odpowiadają prawu. Przeprowadzona przez Sąd analiza doprowadziła do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, brak bowiem dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego bądź naruszeniem przepisów procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też z naruszeniem skutkującym wznowienie postępowania, a tylko takie naruszenia uzasadniają zastosowanie uprawnień kasatoryjnych określonych w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę z dnia 25 czerwca 2021 r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za świadczenie nienależnie pobrane mogą zostać uznane wyłącznie świadczenie mieszczące się w zakresie zdefiniowanym w ustawie o świadczeniach rodzinnych, a legalną definicję tych świadczeń zawiera w art. 30 ust. 2 ustawy (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Stosownie do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Zasadniczą kwestią stało się rozstrzygnięcie, czy wymienione przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy zaistniały w niniejszej sprawie oraz czy okoliczności faktyczne sprawy pozwalają na dokonanie wskazanego rozstrzygnięcia.

W literaturze przedmiotu podkreśla się, że podstawa uznania świadczenia za nienależnie pobrane określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy wymaga łącznego wystąpienia następujących przesłanek (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Jako pierwszą przesłankę wskazuje się konieczność zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części. Przesłanka ta na gruncie niniejszej sprawy niewątpliwie została spełniona. Okoliczność wydania w dniu 22 września 2020 r. nowego orzeczenia o niepełnosprawności małoletniego syna Skarżącej (okoliczność bezsporna) wystąpiła w trakcie realizacji decyzji z dnia [...] Burmistrza Miasta B. nr [...] zmieniającej decyzję nr [...] z dnia [...] przyznającą zasiłek pielęgnacyjny w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem na okres od 1 czerwca 2016 r. do 31 lipca 2020 r. w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, w ten sposób, iż zasiłek pielęgnacyjny przysługuje do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (karta nr 25 akt administracyjnych), na mocy której świadczenie, w okresie zaistnienia w/w okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczenia, było wypłacane. Jako drugą przesłankę podaje się wypłacanie świadczenia pomimo wystąpienia okoliczności, o których mowa w przesłance pierwszej. Nie pozostawało pomiędzy stronami przedmiotem sporu, że świadczenie było wypłacane pomimo wystąpienia podstaw do jego niezrealizowania, tj. wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Natomiast jako trzecią przesłankę wskazuje się pouczenie osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do jego pobierania. W orzecznictwie przyjmuje się, że pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to pouczenie sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w sposób zgodny z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, jeśli możliwe jest przyjęcie, że adresat pouczenia miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r. I OSK 1701/12). W przedmiotowej sprawie pouczenie zawarte w decyzji z dnia [...] miało charakter uprzedni w stosunku do wypłaty świadczenia w okresie od zaistnienia okoliczności, o której mowa powyżej.

Pouczenie było w ocenie Sądu jasne i czytelne, zawierało wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach i odnosiło się bezpośrednio do konkretnej okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczenia, tj. obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Analiza treści pouczenia prowadzi do wniosku, że pouczenie nie stanowiło jedynie przepisania tekstu ustawy, lecz stanowiło pouczenie zindywidualizowane ze względu na treść wydanej decyzji. Mianowicie organ wydający w/w decyzję z dnia [...] zawarł w niej pouczenie w następującym brzmieniu: "w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczenia, osoba uprawniona jest zobowiązana do niezwłocznego poinformowania o tym tutejszego Ośrodka, należy również powiadomić tut. Ośrodek o każdej zmianie adresu, nazwiska i innych danych osobowych. Niepoinformowanie o zaistniałej zmianach może skutkować obowiązkiem zwrotu wypłaconych świadczeń jako nienależnie pobranych". Cytowana treść pouczenia (w zakresie wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności) została ponadto napisana czcionką pogrubioną co wyróżnia ją na tle pozostałej części pouczenia (decyzja Burmistrza Miasta B. z dnia [...] karta 25 verte akt administracyjnych). O zindywidualizowanym do zakresu decyzji pouczeniu świadczy także odmienna treść pouczeń zawartych w uprzednio wydanych decyzjach, tj. decyzji z dnia [...] nr[...] zmieniającej decyzję z dnia[...] w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 listopada 2018 r. do 31 lipca 2020 r., jak również decyzji z dnia [...] nr [...] Uprzednie pouczenia nie zawierały wyraźnego pouczenia w zakresie konieczności poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. W rezultacie Skarżąca została uświadomiona o konsekwencjach prawnych niezastosowania się do wskazanej dyspozycji normy prawnej, pouczenie zawierało bowiem nie tylko wskazanie obowiązku, z którego niewykonaniem wiąże się wystąpienie podstaw do zaprzestania realizowania świadczenia, ale również o skutkach takiego zaniedbania w postaci uznania świadczenia za nienależnie pobrane.

Ocena dokonywana w zakresie "świadczenia nienależnie pobranego" określonego w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy wiąże się również z istnieniem po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że pobierane świadczenie w zaistniałych okolicznościach faktycznych danej osobie się nie należy, spowodowane wystąpieniem okoliczności wyłączające prawo do danego świadczenia (zob. K. Małysa-Sulińska (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Lex el. 2015). Zdaniem Sądu na gruncie rozpoznawanej sprawy zaistniał zarówno element obiektywny nienależnie pobranego świadczenia polegający na faktycznym zaistnieniu okoliczności wyłączającej uprawnienie do świadczenia w postaci wydania w dniu 22 września 2020 r. nowego orzeczenia o niepełnosprawności, a także element subiektywny, tj. stan świadomości Skarżącej która powzięła wiadomość w dacie odebrania decyzji z dnia [...] (data doręczenia: 16 lipca 2020 r.) wraz z pouczeniem, że w razie zaistnienia wskazanych w pouczeniu okoliczności wypłacone świadczenie może zostać uznane za nienależnie pobrane. Posiadała zatem wiedzę w tym przedmiocie w dniu wydania orzeczenia o niepełnosprawności, co zostało przez Stronę wprost przyznane, a nawet kilkukrotnie powtórzone w treści uzasadnienia odwołania: "oświadczam, że po zapoznaniu się z powyższymi decyzjami zapomniałam o zapisie dotyczącym niezwłocznego poinformowania organu o nowym orzeczeniu o niepełnosprawności mojego syna, jeśli takie orzeczenie byłoby wydane" (str. 2 odwołania, karta nr 39 verte akt administracyjnych), "przyznaję, że kiedy otrzymałam nowe orzeczenie o niepełnosprawności dziecka zapomniałam o obowiązku dostarczenia dokumentu do Ośrodka który wypłaca mi świadczenie" (str. 3 odwołania, karta nr 38 akt administracyjnych), "jestem świadoma, że byłam zobowiązana do niezwłocznego dostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka po jego otrzymaniu z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T., lecz kumulacja wszystkich zaistniałych w tym czasie wydarzeń spowodowała, iż o tym obowiązku zapomniałam" (str. 3 odwołania, karta nr 38 akt administracyjnych). W złożonych oświadczeniach Skarżąca jednoznacznie przyznaje, że "zapomniała o obowiązku", w żadnym razie nie ma tutaj mowy o braku wiedzy czy świadomości Skarżącej co do wymienionej powinności, czy też nieprawidłowym, niejasnym pouczeniu. Okoliczność, że świadomość Skarżącej w tym zakresie powstała dopiero w dniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia [...]nr [...] w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2020 r. do 31 marca 2021 r., pojawia się dopiero na etapie wnoszenia skargi do tut. Sądu.

Należy mieć na uwadze, że decydujące znaczenie dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązków związanych z nienależnie pobranym świadczeniem ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, ale w kontekście spoczywającego na organach obowiązku prawidłowego pouczenia o sytuacjach, w których może nastąpić brak prawa do ich pobierania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2018 r. II SA/Łd 563/18). W rozpoznawanej sprawie Sąd nie miał wątpliwości, że pouczenie miało charakter prawidłowy, tym bardziej przy uwzględnieniu pozostałych okoliczności jak przyznanie świadomości co do w/w obowiązku przez Skarżącą czy krótkiego okresu od doręczenia decyzji z pouczeniem do dnia zaistnienia okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczenia, w związku z którą Skarżąca powinna zawiadomić organ o jej powstaniu. W ocenie Sądu pouczenie zawarte w decyzji zostało sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały, dodatkowo dokonane czcionką pogrubioną, a dla jego zrozumienia nie była wymagana znajomość przepisów prawa, treść pouczenia nie odzwierciedlała jedynie tekstu przepisów ustawy, pouczenie wskazywało wyraźnie konkretną okoliczność, od której uzależnione było uprawnienie w zakresie pobieranego świadczenia, a która to okoliczność zaistniała w niniejszej sprawie. Z analizy akt niniejszej sprawy bezsprzecznie wynika, że Skarżąca została zatem należycie pouczona oraz miała świadomość co do spoczywającego na niej obowiązku i skutków związanych z zaniechaniem jego wypełnienia. Ponadto nie bez znaczenia, w kontekście powoływanych przez Skarżącą przyczyn które spowodowały, że zaniedbała uczynienia zadość wskazanemu obowiązkowi, pozostaje niezwykle krótki okres, raptem dwóch miesięcy, jaki upłynął od dnia 16 lipca 2021 r. doręczenia decyzji z dnia [...] wraz z pouczeniem, którą Skarżąca odebrała osobiście (karta nr 32 akt administracyjnych), a dniem wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności [...] Ponadto Skarżąca w dniu 4 sierpnia 2020 r. złożyła w sprawie pisemne oświadczenie o zmianie miejsca zamieszkania (karta nr 27 akt administracyjnych), co dodatkowo przekonuje o świadomości Skarżącej o obowiązkach wynikających z przedmiotowych decyzji, w tym o powiadamianiu organu o każdej zmianie adresu, który to obowiązek również został objęty pouczeniem. Nietrafny zatem pozostaje zarzut skargi jakoby Skarżąca wiedzę o w tym przedmiocie powzięła dopiero w dniu otrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, a jedynie do tej kwestii sprowadzają się zarzuty skargi, tj. do zakwestionowania wiedzy Skarżącej o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

W konsekwencji organy orzekające trafnie przyjęły, że w sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, zatem pobrane świadczenie za wskazany w zaskarżonej decyzji okres od 1 października 2020 r. do 31 marca 2021 r. należało uznać za nienależnie pobrane, co obligowało do orzeczenia obowiązku jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 30 ust. 2b ustawy).

Sąd dostrzega, że w rodzajowo zbieżnej sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr [...] z dnia [...] r. wyrokiem tut. Sądu z dnia 28 października 2021 r. sygn. II SA/Gl 764/21 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta B. z dnia [...] nr [...]. Jednakże, w ocenie Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, m.in. odmiennie na gruncie wskazanego postępowania przebiegał tryb pouczenia Strony, z uwagi na wydanie i doręczenie decyzji zmieniającej z dnia [...]w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2021 r., zatem wydanej w dacie przypadającej już po wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, co mogło uzasadniać stan niepełności wobec prawa oraz pouczeń w tym zakresie. Taka sytuacja nie zaistniała jednak w niniejszej sprawy.

Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone decyzje pozostają zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi. W ocenie Sądu, z przyczyn szczegółowo wskazanych powyżej, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Organy dokonały szczegółowej analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego, uwzględniły okoliczności sprawy oraz zgromadzony materiał dowodowy, który zdaniem Sądu nie wymagał uzupełnienia, następnie dokonując jego oceny zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego. Wnioski przedstawione przez organy korespondują z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, zachowując charakter wniosków logicznych i poprawnych. Podobnie uzasadnienia zaskarżonych decyzji czynią zadość regułom wynikającym z treści art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji – oddalił skargę.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.