Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3389/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 156 par 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Protokolant ref. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] października 2018 r. [...]. po rozpatrzeniu wniosku T. L. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].02.1955 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...], obj. [...], ozn. jako parcela nr [...] o pow. 465 m2, stanowiącej własność A. L. w części dotyczącej pkt 5.

Decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.

Orzeczeniem z dnia [...].02.1955 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomość położoną w [...], objętą [...], ozn. jako parcela nr [...] o powierzchni 465 m2, stanowiącą własność A. L. (pkt 5 orzeczenia).

Pismem z dnia [...].10.2010 r. T. L. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia.

Decyzją z dnia [...].05.2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stwierdził nieważność ww. orzeczenia z dnia [...].02.1955 r. nr [...], wskutek uznania, że doszło do rażącego naruszenia art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. polegającego na braku wezwania A. L. do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości.

Decyzją z dnia [...].03.2014 r. nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...].05.2013 r. nr [...].

Wyrokiem z dnia 08.06.2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 403/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję z dnia [...].05.2013 r. nr [...] oraz decyzję z dnia [...].03.2014 r. nr [...], a także oddalił skargę Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] wskazując, iż nie posiada on przymiotu strony w niniejszym postępowaniu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ błędnie stwierdził rażące naruszenie art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Sąd uznał za zbyt daleko idącą tezę postawioną przez organ, że nie doszło do wezwania A. L. do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Jednocześnie Sąd potwierdził trafność stanowiska organu w odniesieniu do oceny zachowania wymogów przewidzianych w pozostałych przepisach dekretu z tym zastrzeżeniem, że Sąd jednoznacznie stwierdził, że doszło do przeprowadzenia rozprawy, organ nadzoru zaś w zaskarżonej decyzji jedynie wskazał, że brak jest podstaw do uznania, że rozprawy nie przeprowadzono.

Wyrokiem z dnia 03.03.2017 r. sygn. akt I OSK 2958/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną T. L. od ww. wyroku z dnia 08.06.2015 r.

Organ nadzoru wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 k.p.a. Z powyższej przyczyny instytucja ta ma zastosowanie w sprawach, w których w sposób niebudzący wątpliwości wykazano zaistnienie jednej z ww. przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Wszelkie wątpliwości dotyczące zgodności z prawem kontrolowanej decyzji należy zatem interpretować na korzyść pozostawienia decyzji ostatecznej w obrocie prawnym celem zagwarantowania bezpieczeństwa obrotu prawnego.

W oparciu o treść zasady trwałości decyzji ostatecznych w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się i utrwalił pogląd, że w przypadku niemożności odnalezienia lub niezachowania się w całości akt archiwalnych dotyczących kontrolowanego orzeczenia (decyzji) po upływie znacznego okresu czasu (w rozważanym przypadku ponad 60 lat) ewentualne braki w materiale dowodowym należy interpretować na korzyść pozostawienia orzeczenia w obrocie prawnym. Nie można bowiem domniemywać zajścia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku braku niezbitych dowodów na ich zaistnienie (por. wyrok NSA z dnia 30.10.2003 r., sygn. akt I SA 3087/01, LEX nr 149467, wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.11.2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1997/15, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok WSA w Warszawie z dnia 24.05.2013 r. sygn. akt I SA/Wa 191/13, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok WSA w Warszawie z dnia 15.02.2012 r. sygn. akt I SAWa 1763/11, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Do tego celu służy instytucja odwołania od decyzji, uregulowana w art. 127-140 k.p.a. Przedmiotem postępowania nadzorczego, prowadzonego w trybie art. 156 k.p.a. jest weryfikacja decyzji ostatecznej przez pryzmat przesłanek wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a.

Kontrolowane orzeczenie z dnia [...].02.1955 r. nr [...] weszło do obrotu prawnego i stało się ostateczne, albowiem zostało ono doręczone stronom m.in. poprzez wywieszenie orzeczenia na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w dniach 21.02.1955 r. - 07.03.1955 r. Tym samym przedmiotowe orzeczenie może stanowić przedmiot postępowania prowadzonego w trybie art. 156 k.p.a.

Przedmiotowe orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...].02.1955 r. nr [...] zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), a zatem w świetle zgodności z przepisami ww. aktu prawnego oraz stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dacie orzekania należy oceniać kwestionowane orzeczenie.

Organ podkreślił, że zgodnie z treścią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 08.06.2015 r. dokonana przez organ w decyzji z dnia [...].03.2014 r. ocena poddanego kontroli orzeczenia w zakresie wszystkich przepisów dekretu za wyjątkiem art. 8 została dokonana prawidłowo, a więc organ prawidłowo stwierdził brak rażącego naruszenia tych przepisów. Sąd uściślił jednocześnie, że art. 21 ust. 1 dekretu, przewidujący obowiązek przeprowadzenia rozprawy przed wydaniem orzeczenia (za wyjątkiem przypadków, gdy nie zgłoszono wniosków i zarzutów), nie został naruszony, gdyż rozprawę przeprowadzono w dniu [...].01.1955 r. Organ zaś wprawdzie nie stwierdził rażącego naruszenia art. 21 ust. 1 dekretu, lecz błędnie wskazał, że brak jest bezpośredniego dowodu na przeprowadzenie rozprawy.

Z akt archiwalnych wynika, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości zostało poprzedzone uzyskaniem zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].01.1950 r. nr [...], wydanego w trybie art. 5 ust. 1 dekretu.

Po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości inwestor (wykonawca narodowych planów gospodarczych) obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu (art. 8 ust. 1 dekretu po nowelizacji; art. 7 ust. 1 dekretu sprzed nowelizacji) - ewentualnie gdy nieruchomość należała do kategorii nieruchomości uprzywilejowanych (art. 30 ust. 1 dekretu) - za nieruchomość zamienną. Powyższa czynność była o tyle istotna, że jej dokonanie skutkowało wyczerpaniem możliwości dobrowolnego nabycia nieruchomości na drodze cywilnoprawnej. Jej zaniechanie zaś czyniło niedopuszczalnym złożenie wniosku o wywłaszczenie nieruchomości. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 4 dekretu po nowelizacji (art. 7 ust. 4 dekretu sprzed nowelizacji), jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania, o którym mowa w ust. 1, lub dokonania obwieszczenia, o którym mowa w ust. 3, nie została zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu mógł nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia.

Z treści wniosku Zakładu Osiedli Robotniczych Dyrekcji Okręgowej w [...] z dnia [...].02.1950 r. nr [...] o wywłaszczenie nieruchomości wynika, że ww. j wykonawca narodowych planów gospodarczych dołączył do wniosku wywłaszczeniowego m.in. zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego oraz plany sytuacyjne. Co istotne, wykonawca narodowych planów , gospodarczych wskazał we wniosku, iż czynności przewidziane w art. 7 dekretu w stosunku do właścicieli nieruchomości, których adresy można było ustalić, nie dały rezultatu. Wnioskodawca dołączył do wniosku również zaświadczenia Zarządu Miejskiego Urzędu Ewidencji Ludności, z których wynikało, że część właścicieli nieruchomości wchodzących w skład terenu przeznaczonego pod inwestycję, jest nieznana z miejsca pobytu, a więc wykonanie co do nich czynności przewidzianych w art. 7 "stało się nieaktualne".

W prawomocnym wyroku z dnia 08.06.2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 403/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odniósł się co do okoliczności wezwania ówczesnego właściciela przedmiotowej nieruchomości – A. L. do dobrowolnego jej odstąpienia.

Zgodnie z wyrokiem, analiza akt archiwalnych pozwala na wysnucie wniosku, że wezwanie skierowane do właściciela przedmiotowej nieruchomości prawdopodobnie istniało, lecz nie zachowało się w aktach, albowiem akta archiwalne są niekompletne (wskutek znacznego upływu czasu - ponad 60 lat od wydania orzeczenia).

Ponadto, zdaniem Sądu, z wniosku Zakładu Osiedli Robotniczych Dyrekcji Okręgowej w [...] z dnia [...].02.1950 r. nie można wysnuć tezy, że A. L. był osobą nieznaną z miejsca pobytu, albowiem z przedmiotowego wniosku wynika, że choć wniesiono o wywłaszczenie m.in. "nieruchomości zapisanej pod [...], w skład której wchodzi parcela oznaczona l.kat. [...] o powierzchni 465 m2 - stanowiąca własność L. A." (punkt 28 wniosku), to w podobny sposób przedstawiono pozostałe 67 nieruchomości i ich właścicieli, a zatem właścicieli wymieniono jedynie z imienia i nazwiska, nie dokonując ich bliższej identyfikacji poprzez choćby wymienienie ich adresu. Z kolei z zapisu, iż wnioskodawca wnosi o "wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, ponieważ dokonane z art. 7 powołanego wyżej dekretu z dnia 26.IV. 1949 r. w brzmieniu dekretu z dnia 26.X.1949 r. czynności odnośnie właścicieli nie dały rezultatu", wywnioskować można jedynie, że zachodziła niemożność ustalenia adresów wszystkich właścicieli, lecz nie można zapisu tego odnosić wprost do A. L.

Co więcej, zdaniem Sądu, uznanie A. L. za nieznanego z miejsca pobytu uniemożliwia zapis dokumentu zatytułowanego "Protokół z dochodzeń Komisyjnych zarządzonych pismem Prez. WRN w [...] z dnia [...] stycznia 1955 r.", znajdujący się na kartach 316 - 336, ponumerowany od 1 do 21, zgodnie z którym "do komisji nie stawili się mimo pisemnego zawiadomienia Prez. WRN w [...] z dnia [...].1.55 r.: [...] Ob. A. R. i R. - nieznani z miejsca pobytu, [...] Ob. L. A.". Z dokumentu wynika zdaniem Sądu, iż zawiadomienie A. L. o rozprawie nastąpiło pisemnie i brak jest wskazania, jak w przypadku państwa A., że ówczesny właściciel nieruchomości był nieznany z miejsca pobytu.

Uwzględniając ocenę prawną Sądu, dokonując ponownej oceny legalności orzeczenia z dnia [...].02.1955 r., organ uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 8 dekretu. W obliczu niekompletności akt archiwalnych (po 60 latach od wydania orzeczenia) brak jest bowiem dowodów potwierdzających jednoznacznie, że nie doszło do wezwania A. L. do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Jak zaś trafnie wskazał Sąd niedopuszczalne jest opieranie oceny, że doszło do rażącego naruszenia prawa na domniemaniach.

Organ wyjaśnił, że dokonał również kontroli przedmiotowego orzeczenia [...].02.1955 r. z uwzględnieniem nowego materiału dowodowego nadesłanego przez Archiwum Akt Nowych przy piśmie z dnia [...].08.2018 r. nr [...], tj. akt archiwalnych dotyczących Zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].01.1950 r.

Z ww. akt archiwalnych wynika, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 5 dekretu., gdyż ww. zezwolenie z dnia [...].01.1950 r. zostało wydane na podstawie wniosku Zakładu Osiedli Robotniczych (który był organem zwierzchnim w stosunku do poszczególnych terenowych dyrekcji budowy osiedli robotniczych) z dnia [...].01.1950 r. nr [...], do którego załączono m.in. zezwolenie pełnomocnika Ministra Budownictwa z dnia [...].12.1950 r. nr [...] na zgłoszenie wniosku o nabycie nieruchomości oraz plan sytuacyjny. Z treści pisma Departamentu Inwestycji Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].12.1949 r. nr [...] (korespondencja wewnętrzna) wynika z kolei, że inwestor uzyskał także zgodę "Wojewódzkiej Władzy Planowania Przestrzennego na przeznaczenie m.in. przedmiotowej nieruchomości na cele określone we wniosku (budownictwo mieszkaniowe).

Powyższe wywody prowadzą do konstatacji, iż przedmiotowe orzeczenie z dnia [...].02.1955 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

W kontrolowanym orzeczeniu z dnia [...].02.1955 r. nr [...] nie stwierdzono również wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a.

T. L. wniósł skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzucił

1. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż decyzja PWRN w [...] z dnia [...] lutego 1955 roku, nie jest obarczona kwalifikowanymi wadami prawnymi stanowiącymi przesłanki stwierdzenia jej nieważności, podczas gdy została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1. 3 i 4 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - (dalej również jako "dekret') polegającym na niewezwaniu prawowitego właściciela nieruchomości do jej odstąpienia oraz naruszeniem zagwarantowanych w kodeksie postępowania administracyjnego praw strony;

2. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że w toku postępowania wywłaszczeniowego nie zagwarantowano rzeczywistemu właścicielowi nieruchomości podstawowych praw strony i możliwości obrony ze wszelkimi tego negatywnymi konsekwencjami, tj. m.in. pozbawiono go możliwości zawarcia umowy sprzedaży lub zamiany nieruchomości i prawa złożenia odwołania od decyzji wywłaszczeniowej, a przede wszystkim prawa czynnego udziału strony w postępowaniu wywłaszczeniowym na każdym jego etapie;

3. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. a to poprzez przyjęcie przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju, że organ dokonujący wywłaszczenia nie był zobowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego; mimo braku podjęcia przez organ wywłaszczeniowy jakichkolwiek działań mających na celu ustalenie adresu do doręczeń A. L., w sytuacji gdy jego ustalenie w świetle wszelkich informacji będących w posiadaniu organu nie było utrudnione, a wręcz wynikało z dokumentów źródłowych, tj. umowa sprzedaży nieruchomości będącej przedmiotem postępowania (stanowiąca podstawę wpisu własności na rzecz A. L. w [...]), gminna ewidencja i kontrola ruchu ludności (obowiązek meldunkowy na podstawie obowiązującego rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 roku) oraz umowa dzierżawy przedmiotowej nieruchomości zawarta pomiędzy inż. S. a A. L. (inż. S. obecny był natomiast przy czynności związanej z opisem nieruchomości);

4. naruszenie art. 11 i art. 104 § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie obowiązku całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy;

w konsekwencji

5. rażące (kwalifikowane) naruszenie art. 8 ust. 1, 3 i 4 dekretu poprzez uznanie, że dopuszczalne było dokonanie wywłaszczenia nieruchomości w sytuacji, gdy do pierwotnego właściciela (oznaczonego wyraźnie z imienia i nazwiska) nie zostało przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie skierowane obligatoryjne, imienne wezwanie do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości mające na celu jej odstąpienie na podstawie umowy sprzedaży, podczas gdy z powołanych przepisów wyraźnie wynika, że wywłaszczenie mogło nastąpić dopiero po uprzednim bezskutecznym skierowaniu takiego wezwania do właściciela;

6. naruszenie art. 8 ust. 1, 3 i 4 dekretu, a to poprzez przyjęcie przez Ministra, że brak obligatoryjnego wezwania pierwotnego właściciela nieruchomości, wymienionego wyraźnie z imienia i nazwiska i brak podjęcia przez organ jakichkolwiek działań mających na celu ustalenie jego adresu zamieszkania jest zgodny z prawem, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ustalenie adresu do doręczeń A. L. nie natrafiało na przeszkody trudne do pokonania;

7. naruszenie innych przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 8, 12, 77 i art. 80 k.p.a. polegające na pominięciu istotnych dla oceny legalności orzeczenia PWRN w [...] z dnia [...] lutego 1955 roku okoliczności stanu faktycznego sprawy poprzez jego nienależyte wyjaśnienie i niewyczerpujące zbadanie oraz rozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy, tj. w szczególności poprzez błędne pominięcie oceny przedmiotowego orzeczenia wywłaszczeniowego, zawiadomienia o wszczęciu postępowania i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z dnia [...] stycznia 1955 roku, jak również listy osób dołączonych do tych dokumentów, z których wynika, że organy wywłaszczeniowe nie znały miejsca pobytu A. L.;

8. naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przez organ sprawy w sposób wszechstronny i zgodnie z tzw. zasadą proporcjonalności (wyrażoną w art. 7 k.p.a. i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP - zob. artykuł Huberta Izdebskiego "Zasada proporcjonalności a władza dyskrecjonalna administracji publicznej w świetle polskiego orzecznictwa sądowego" w: Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 1(28)/2010) oraz brak uwzględnienia słusznego interesu strony i brak stwierdzenia nieważności wadliwej decyzji wywłaszczeniowej;

9. naruszenie postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej zgodnie z brzmieniem sporządzonej do niniejszego dokumentu preambuły jest ona dodatkowym potwierdzeniem praw wynikających z Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zgodnie z art. 17 KPP: "(...) każda osoba ma prawo do władania, używania, dysponowania i przekazania w drodze spadku swego mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swego mienia, chyba że w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, za uczciwym odszkodowaniem wypłaconym we właściwym terminie(...)."

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] października 2018 r. oraz o zasądzenie od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd miał na względzie, że sprawa z wniosku skarżących była przedmiotem kontroli sądowadministracyjnej. Wyrokiem z 8 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje organu obu instancji w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1955 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność A. L. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 3 marca 2017 r. oddalił skargę kasacyjną wniesioną od tego wyroku.

Stosownie do treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrażona w w/w wyrokach ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wiążą w sprawie nie tylko organy administracji, ale także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Istotna w przedmiotowej sprawie jest również ta okoliczność, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w części, która mogłaby mieć wpływ na możliwość dokonania odmiennych ustaleń faktycznych, aniżeli te które brał pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny i Wojewódzki Sąd Administracyjny pozostał niezmieniony. Oznacza to, że w ponownie prowadzonym postępowaniu nie ujawnił się żaden dowód, który powodowałby dopuszczalność innej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

W tej sytuacji sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja z [...] października 2018 r. stanowi prawidłowe wykonanie przez organ nadzoru Ministra Inwestycji i Rozwoju zaleceń Sądu z prawomocnego wyroku z 8 czerwca 2015 r. IV SA/Wa 403/15, z uwzględnieniem oceny prawnej w nim wyrażonej.

Zarzuty skargi w istocie zmierzają do podważenia oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku, mimo że dotyczą materiału dowodowego, który nie został uzupełniony o żaden dowód potwierdzający okoliczność niedokonania wezwania byłego właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej zbycia.

Skarżący kwestionuje okoliczność spełnienia warunku koniecznego do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego tj. właśnie wezwania właściciela do dobrowolnego zbycia nieruchomości (art. 7 ust. 1 dekretu z 1949 r., po nowelizacji art. 8 ust. 1), okoliczność wiedzy organu o miejscu zamieszkania właściciela wywłaszczanej nieruchomości, dokonanie przez organ wywłaszczeniowy dostatecznych ustaleń w tym zakresie, pozbawienie byłego właściciela nieruchomości czynnego udziału w postępowaniu, błędną ocenę materiału dowodowego dokonaną przez organ nadzoru w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy stanowi kompletne akta postępowania wywłaszczeniowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w w/w wyroku ocenił, że w sprawie nie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1955 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 1,3,4,5,6 i 7 k.p.a., a jednocześnie, ze organ nadzoru nieprawidłowo uznał, że zaistniała przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. do stwierdzenia nieważności orzeczenia. Sąd zanegował stanowisko organu, że analiza akt archiwalnych nie pozwala na wysnucie wniosku, iż wezwanie skierowane do właściciela przedmiotowej nieruchomości istniało lecz nie zachowało się. Zdaniem sądu nie zachowały się kompletne akta sprawy, a zarówno wniosek o wszczęcie postępowania (w którym nie wskazano wprost, że czynności dokonane z art. 7 dekretu nie dały rezultatu w odniesieniu do A. L.), protokół rozprawy z [...] stycznia 1955 r. (w którym odnotowano, że A. L. nie stawił się mimo pisemnego zawiadomienia i nie zawarto jednocześnie adnotacji o tym, że jest on osobą nieznaną z miejsca pobytu, jak w przypadku państwa A.), brak kompletności spisu dowodów nadania wezwań kierowanych do właścicieli przesyłką poleconą (z uwagi na objęcie spisem tylko 38 pozycji w sytuacji, gdy wniosek dotyczył 61 pozycji i brak ujęcia w tym spisie także niektórych osób, których adresy były wskazane w orzeczeniu o wywłaszczeniu) nie stanowiły wystarczającej podstawy do przyjęcia, że nie dokonano wezwania ówczesnego właściciela nieruchomości do jej dobrowolnego odstąpienia. W ocenie sądu nie dowodzi tego również treść orzeczenia odszkodowawczego z [...] grudnia 1956 r. ponieważ zostało wydane po dwóch latach od dnia rozprawy, a zatem sytuacja związana z zamieszkiwaniem właściciela nieruchomości mogła ulec zmianie.

Ocenę powyższą podzielił Naczelny Sąd Administracyjny i wyjaśnił, że sąd prawidłowo uznał, że treść wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nie pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że ówczesny właściciel nieruchomości był osobą nieznaną z miejsca pobytu. Dowodu pośredniego w tym zakresie nie stanowi również niezamieszczenie jego nazwiska w spisie dowodów nadania korespondencji, a także brak egzemplarza skierowanego do niego wezwania, czy orzeczenie o odszkodowaniu z [...] grudnia 1956 r., gdyż nie dotyczyło etapu poprzedzającego wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego.

Skarżący wbrew wyrażonej w powyższych wyrokach ocenie, opierając się na stanowiących jej podstawę dokumentach twierdzi, że zachowały się kompletne akta sprawy dotyczącej wywłaszczenia. W związku z tym brak w tych aktach wezwania skierowanego do A. L., brak jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego znajomość przez organ adresu tego właściciela, a nadto treść orzeczenia odszkodowawczego, w którym właściciel określony jest jako nieznany z miejsca pobytu wprost dowodzą, że oferta nigdy nie została do niego skierowana. Twierdzenie to nie jest zasadne, a zgromadzony materiał nie dowodzi jednoznacznie braku dokonania przez wnioskodawcę obligatoryjnego wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał bardzo szczegółowej analizy zachowanych dokumentów i wyjaśnił dlaczego nie stanowią wystarczającego dowodu dla uznania, że mogło dojść do rażącego naruszenia prawa. Organ nie dysponując dowodami wskazującymi jednoznacznie na brak skierowania wezwania do właściciela przedmiotowej nieruchomości nie był uprawniony do oceny, że doszło do rażącego naruszenia prawa polegającego na pominięciu obligatoryjnego warunku do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Nie ma wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia brak analizy w uzasadnieniu dowodów w postaci zawiadomienia o wszczęciu postępowania i terminie rozprawy, a także orzeczenia odszkodowawczego, skoro wiążąca ocena wyrażona przez sąd uwzględniała istnienie także tych dokumentów w materiale dowodowym. Sąd wprost odniósł się do braku przydatności dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy informacji o braku znajomości miejsca pobytu właściciela nieruchomości zawartej w wydanym dwa lata po przeprowadzeniu rozprawy orzeczeniu. Jednocześnie sąd dysponując dokumentem w postaci zawiadomienia o rozprawie oceniał brak zasadności twierdzenia o braku znajomości miejsca pobytu właściciela nieruchomości na podstawie protokołu rozprawy jako dokumentu, który powstał później. Niedostateczność uzasadnienia decyzji w tej sytuacji nie miała wpływu na wynik sprawy.

Skarżący niesłusznie zarzuca naruszenie przez organ zasady proporcjonalności przy ocenie istnienia kwalifikowanych wad decyzji wywłaszczeniowej. Należy przypomnieć, że organ kontrolny nie dokonywał w przedmiotowym postępowaniu ponownej merytorycznej oceny sprawy, a jedynie kontroli w zakresie wyznaczonym przez art. 156 § 1 kpa. Nie naruszył więc konstytucyjnej zasady proporcjonalności, skoro nie rozstrzygał na nowo o spełnieniu przesłanek do wywłaszczenia nieruchomości. W ramach dokonywanej kontroli analizował czy doszło do rażącego naruszenia prawa, a więc także czy ewentualne wady decyzji umożliwiają pozostawienie jej w obrocie prawnym z puntu widzenia wymagań praworządności. Oczywiście niezasadny jest zarzut naruszenia Karty Praw Podstawowych, której postanowienia nie znajdowały zastosowania w tej sprawie. Postanowienia karty mają zastosowanie do instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii oraz do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. Z uwagi na nieuwzględnienie skargi Sąd nie był zobowiązany do orzekania o zwrocie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.).