Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1431/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 134, art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 3 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi A. D. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...],- ([...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt. 3, ust. 3 pkt. 5, ust. 3 pkt. 6, ust. 3a, ust. 3b, ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), a także na podstawie § 3 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), odmówił M. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne za okres [...], w kwocie [...] zł, oraz odsetek naliczonych na dzień wpływu wniosku, a więc na dzień [...] marca 2013 r., w kwocie [...] zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. S. wniósł o zmianę powyższej decyzji i uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Na zgadzając się z wydaną decyzją podniósł, że wykazał, iż ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności i pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla niego oraz dla jego rodziny. Nadto stwierdził, że wypełnia przesłankę wystąpienia przewlekłej choroby, która pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności wobec Zakładu. Wnioskodawca jest osobą chorą, cierpiącą na chorobę zwyrodnieniową stawów – zwłaszcza kręgosłupa oraz lewego boku. Aktualnie oczekuje na operację endoprotezoplastyki i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy. Wnioskodawca zaznaczył jednocześnie, że od wielu miesięcy porusza się tylko i wyłącznie dzięki kulom ortopedycznym, z którymi jest w stanie przejść jedynie na niewielką odległość. Nie jest on w stanie wykonywać jakiejkolwiek pracy, a tym bardziej nie jest w stanie spłacić należności wobec Zakładu. W razie gdyby organ miał w tym zakresie wątpliwości M. S. wniósł o przebadanie go przez biegłych lekarzy sądowych.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności wskazał, że należności wnioskodawcy nie uległy przedawnieniu, jako że nastąpiło w stosunku do nich przerwanie biegu 5-letniego terminu przedawnienia, powodujące wydłużenie okresu przedawnienia należności do 10 lat, zgodnie z art. 30 pkt. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486). W rozpoznawanej przez organ sprawie wydłużenie to nastąpiło w związku z objęciem należności postępowaniem egzekucyjnym - tytuły doręczono wnioskodawcy w dniu [...] lutego 1998 r., a organ egzekucyjny Urząd Skarbowy P. postanowieniem z dnia [...] marca 1999 r. umorzył przedmiotowe postępowanie z uwagi na brak majątku przewyższającego wydatki egzekucyjne, brak majątku stanowiącego wartość dla celów egzekucyjnych oraz brak stałego źródła dochodów. Od dnia [...] stycznia 1999 r. zasady przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ich zmiana wchodząca w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. wprowadziła 10-letni okres przedawnienia. Zmiana ta spowodowała wydłużenie terminu przedawnienia do 10 lat dla wszystkich należności z tytułu składek wymagalnych na dzień 1 stycznia 2003 r. Organ wskazał przy tym, powołując się na art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. z 2002 r. Nr 155, poz. 1287 ze zm.), że bieg terminu przedawnienia przedmiotowych należności nastąpił na okres od dnia [...] listopada 2002 r., a więc od dnia złożenia wniosku o restrukturyzację zaległych należności, do dnia [...] kwietnia 2004 r., to jest do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji. Ponadto w związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego względem tych należności nastąpiło kolejne zawieszenie biegu terminu przedawnienia na okres od dnia [...] listopada 2004 r., kiedy doręczono dłużnikowi zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, do dnia [...] października 2005 r., kiedy umorzono postępowanie egzekucyjne. Powyższe należności objęte są dalszym postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym od dnia [...] czerwca 2006 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P., który do dnia podjęcia decyzji nie orzekł o braku majątku, z którego można je egzekwować.

Odnosząc się do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt. 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, a ponadto w świetle dokonanych ustaleń zobowiązanemu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. [...] o powierzchni 61 m kw. Mając to na względzie organ uznał, że istnieje składnik majątkowy, który może stanowić źródło zaspokojenia wierzytelności i z którego potencjalnie można egzekwować należności z tytułu nieopłaconych składek, co oznacza że w rozpatrywanym przez organ przypadku całkowita nieściągalność, o której mowa w przywołanym przepisie nie ma miejsca. W stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie zostało także umorzone przez organ egzekucyjny prowadzone postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność w związku z brakiem składników majątkowych należących do dłużnika. Organ podkreślił jednocześnie, że przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt. 5 i pkt. 6 u.s.u.s. zostały sformułowane jednoznacznie, a ich zaistnienie w żadnej mierze nie jest uzależnione od oceny wierzyciela w kwestii ewentualnej skuteczności postępowania.

Badając w dalszej kolejności, czy zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania, organ podniósł, że przepisy nie wskazują jakimi kryteriami powinien kierować się Zakład. Dlatego też oceniając sytuację majątkową dłużnika organ ma na uwadze przede wszystkim zasady doświadczenia życiowego i bierze pod uwagę indywidualną sytuację życiową zobowiązanego.

Organ ustalił, że z dniem [...] sierpnia 2013 r. wnioskodawca rozpoczął działalność gospodarczą pod firmą X. Do dnia [...] lipca 2013 r. wnioskodawca był zgłoszony do ubezpieczeń, jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. We wcześniejszym wniosku zobowiązany podał natomiast, że podejmuje się prac dorywczych w zakresie zbierania złomu i surowców wtórnych z czego osiąga dochody w wysokości [...] zł. Zgodnie z oświadczeniem zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. S. oraz synem. Wyrokiem z dnia [...] 1994 r. Sąd Rejonowy w P. zniósł z dniem [...] 1992 r. wspólność majątkową małżeńską zobowiązanego i jego żony. Żona zobowiązanego zajmuje się sprzątaniem mieszkań dwa razy w tygodniu i z tego tytułu otrzymuje dochód w wysokości [...] zł. Natomiast syn zobowiązanego B. S. pobiera wynagrodzenie w okresie skierowania przez Powiatowy Urząd Pracy na odbycie stażu, wynoszące ok. [...] zł.

Wydatki z tytułu miesięcznych opłat wnioskodawca oszacował następująco: 1) czynsz, w tym między innymi gaz, woda, CO – [...] zł, 2) energia elektryczna – od ok. [...] zł do ok. [...] zł. Z kolei koszty związane z leczeniem zobowiązany oszacował na kwotę [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada zobowiązań cywilnoprawnych. Przedłożona dokumentacja potwierdza także, że zobowiązany nie ma zaległości z tytułu podatków.

Organ stwierdził, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawcy wynosi ok. [...] zł, co w przeliczeniu na osobę daję kwotę ok. [...] zł. Uwzględniając oszacowane przez wnioskodawcę koszty związane z utrzymaniem, wynoszące ok. [...] zł, miesięcznie do dyspozycji rodzinie zobowiązanego pozostaje kwota ok. [...] zł. Opierając się na danych szacunkowych przedstawionych w toku postępowania organ podniósł, że sam wnioskodawca wykazał, iż dysponuje środkami umożliwiającymi pokrywanie comiesięcznych opłat. Wnioskodawca nie wykazał żadnych trudności w tym zakresie, a dodatkowo z oświadczenia z dnia [...] kwietnia 2013 r. wynika, że nie korzystał ze wsparcia pomocy społecznej lub z innych instytucji o podobnym charakterze. Organ stwierdził nadto, że nawet w przypadku wykazania trudnej sytuacji materialnej, co w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca, nie jest to okoliczność determinująca uznanie, że zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zadłużenia. Przedmiotem analizy są bowiem nie tylko aktualne zdolności płatnicze strony, lecz również to czy posiada ona obiektywną możliwość pozyskiwania dochodów i poprawy swojej sytuacji, o czym świadczy chociażby fakt rozpoczęcia przez wnioskodawcę działalności gospodarczej w zakresie malowania i szklenia.

Nawiązując do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania organ podniósł, że pomimo powoływania się przez wnioskodawcę na zły stan zdrowia, stan ten nie stanowił przeszkody w rozpoczęciu z dniem [...] sierpnia 2013 r. działalności gospodarczej, jak również nie wykluczał prowadzenia poprzedniej działalności zaprzestanej z dniem [...] lutego 2013 r. W związku z tym organ stwierdził brak obiektywnej przeszkody wykluczającej podjęcie działań w kierunku zwiększenia możliwości płatniczych poprzez pozyskanie zatrudnienia bądź rozpoczęcie działalności gospodarczej dostosowanej do wieku i stanu zdrowia zobowiązanego, chociażby w ograniczonym zakresie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. S. wniósł o zmianę skarżonej decyzji i uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ZUS. Skarżący wniósł także o zawieszenie toczącego się postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając skargę M. S. powtórzył argumentację prezentowaną na etapie postępowania odwoławczego, a także wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2013 r. rozpoczął działalność gospodarczą. Zdecydował się na krótkotrwałe otwarcie działalności w celu skorzystania z okresu letniego i remontowego, w czasie którego otrzymał jednorazowe zlecenie. Realizacja tego zlecenia nastąpiła z uwagi na tragiczną sytuację materialną oraz zdrowotną skarżącego, przez którą nie ma środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb materialnych. Pracy tej jednak nie wykonywał osobiście lecz robił to jego znajomy, który wykonywał prace fizyczne. Skarżący ograniczał się wyłącznie do przyjęcia zlecenia i wystawienia rachunku za pracę.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 27 marca 2014 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zarzucił skarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania, poprzez błędną ich wykładnię i ich niezastosowanie mimo spełnienia przesłanek i pomimo, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, a także zasady słuszności za takim rozstrzygnięciem przemawiają, a także naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na nieuwzględnieniu całości twierdzeń skarżącego dotyczących jego sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu że skarżący pomimo sytuacji zdrowotnej podejmuje się prac dorywczych i nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a także, że brak jest przeszkód zarówno natury rodzinnej jak i zdrowotnej, które wykluczałyby pozyskiwanie dochodów i tym samym przystąpienie przez skarżącego do spłaty zaległych składek. Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów z dokumentów: skierowania lekarskiego do szpitala, wyników badań radiologicznych, zaświadczenia lekarskiego, raportu z elektrokardiograficznego badania wysiłkowego, zaświadczenia o chorobie, recepty na zakup leków, przedsądowego wezwania do zapłaty, pisma w sprawie zadłużenia, wezwania do zapłaty zaległych kosztów egzekucyjnych, na okoliczność trudnej sytuacji zdrowotnej, finansowej i rodzinnej skarżącego, uniemożliwiającej mu uregulowanie zaległych należności.

W piśmie z dnia 27 marca 2014 r. skarżący podał także, że obecnie jest bezrobotny, jego żona osiąga miesięczny dochód w wysokości ok. [...] zł z tytułu sprzątania mieszkań, natomiast syn w wysokości ok. [...] zł z tytułu odbywanego stażu. W tych okolicznościach opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jego trudną sytuację finansową potwierdza także okoliczność niemożności spłacenia należności przysługujących Y, a także zapłaty zaległych kosztów egzekucyjnych oraz należności przysługujących wierzycielom.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Badając zaskarżony akt według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a.") Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wbrew jej zarzutom, rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji znajduje podstawy w prawie materialnym, z którym pozostaje w zgodzie, zaś wydanie decyzji poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Dokonując tej oceny Sąd oparł się na stanie faktycznym kontrolowanej sprawy oraz zgromadzonym w niej materialne dowodowym istniejącym na dzień wydania skarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Materialnoprawnej podstawy powyższego rozstrzygnięcia należy poszukiwać w art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z jego ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 tegoż art. Przy czym przez "należności z tytułu składek" rozumie się nie tylko należne składki, lecz także odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkową opłatę (por. art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Jednocześnie, jak stanowi art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Na gruncie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a cytowanego art. Ów całkowita nieściągalność, o czym stanowi już art. 28 w ust. 3, zachodzi wówczas gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ramach kontrolowanej sprawy za bezsporne należy uznać, że nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności należności ciążących na skarżącym z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący pomimo zarzutu naruszenia art. 28 ust. 2 u.s.u.s., stawianemu organowi administracji na etapie postępowania sądowego, nie powołuje się na żadne konkretne okoliczności faktyczne, które jego zdaniem miałyby stanowić o realizacji jednego z warunków przewidzianych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Niezależnie od powyższego wypada zauważyć, że organ prawidłowo stwierdził, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a nadto posiada majątek, z którego można egzekwować przedmiotowe należności - spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Nie został zatem spełniony warunek, o którym mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 3 u.s.u.s. Wobec skarżącego prowadzone jest również postępowanie egzekucyjne, które nie zostało umorzone z uwagi na jego bezskuteczność z powodu braku majątku dłużnika. Dlatego też konsekwentnie należy stwierdzić, że nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 5 oraz pkt. 6 u.s.u.s.

Sporne pomiędzy stronami niniejszego postępowania jest natomiast to, czy w kontrolowanej sprawie można mówić o zaistnieniu którejś z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania. Stąd też w dalszej kolejności należy zauważyć, że na tle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wspomniane w tym przepisie "uzasadnione przypadki", stosownie do art. 28 ust. 3b u.s.u.s., zostały ujęte w przywołanym ostatnio § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania. Zgodnie z tą regulacją Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak podkreśla się przy tym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym instytucja umorzenia stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Po 14/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co równie istotne ustawodawca w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną nakłada na wnioskodawcę (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, CBOSA).

Zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu sądowym, skarżący podnosił, że w jego przypadku wystąpiła przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt. 1 oraz pkt. 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania. W jego ocenie opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast przewlekła choroba skarżącego pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie tych należności. Z oceną tą nie zgadza się Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Zdaniem Sądu stanowisko organu, a także prezentowana na jego poparcie argumentacja, zasługuje na aprobatę. Organ administracji prawidłowo bowiem stwierdził, że na gruncie kontrolowanej sprawy nie zaistniała ani przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania, ani w § 3 ust. 1 pkt. 3 tegoż rozporządzenia.

W zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia organ przeanalizował całokształt sytuacji osobistej oraz majątkowej skarżącego, opierając się na przedstawionych przez niego w toku postępowania informacjach, i na podstawie tak dokonanej analizy doszedł do prawidłowego - w ocenie Sądu - wniosku, zgodnie z którym w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności, wskazane w przywołanym ostatnio przepisie, które uzasadniałyby umorzenie ciążących na nim należności. Za organem administracji wypada zatem powtórzyć, iż w gospodarstwie domowym skarżącego, po uwzględnieniu wykazanych przez niego opłat, pozostaje do dyspozycji skarżącego, jego żony oraz syna, kwota około [...] zł. Skarżący nie wykazał przy tym, aby miał jakiekolwiek trudności z pokrywaniem comiesięcznych opłat, a nadto ze złożonego przez niego oświadczenia wynika, że nie korzystał ze wsparcia pomocy społecznej bądź instytucji o podobnych charakterze. Trudno zatem przyjąć, że spłata należności wobec Zakładu mogłaby przyczynić się do pozbawienia skarżącego oraz jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w szczególności że – jak słusznie zauważył organ – istnieje możliwość spłaty zaległych składek w formie układu ratalnego. Podkreślenia wymaga jednocześnie okoliczność, że na etapie postępowania odwoławczego skarżący podjął się prowadzenia działalności gospodarczej – zgodnie z wpisem do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (k. 6 akt administracyjnych, tom II) skarżący dnia [...] sierpnia 2013 r. rozpoczął działalność gospodarczą w przedmiocie malowania oraz szklenia. Skarżący jednakże ani nie poinformował o tym fakcie organu – w ramach prowadzonego postępowania w przedmiocie umorzenia należności, ani nie wykazał jaki z tej działalności osiąga dochód lub jaki dochód jest przez niego przewidywany. W ocenie Sądu, zgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, należałoby w związku z tym przyjąć, że dochód ze wspomnianej działalności, czy to dochód osiągnięty czy też planowany na etapie jej rozpoczęcia, jest wyższy niż dotychczasowy dochód skarżącego, jaki osiągał ze zbierania złomu i surowców wtórnych, a który był brany pod uwagę przez organ administracji, ergo sytuacja majątkowa skarżącego na moment wydania zaskarżonej decyzji była korzystniejsza niż wyżej zaprezentowana. Zatem tym bardziej brak było podstaw do przyjęcia zaistnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania.

Odnosząc się z kolei do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia należy zauważyć, że stanowisko prezentowane w tym zakresie przez skarżącego jest wewnętrznie sprzeczne, natomiast jego postępowanie jest względem tego stanowiska niekonsekwentne przez co mu przeczy. Z jednej strony skarżący podnosi bowiem, że dolegliwości, na które choruje - w tym w szczególności choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa oraz lewego boku - uniemożliwiają mu podjęcie jakiejkolwiek pracy, a od wielu miesięcy porusza się wyłącznie dzięki kulom ortopedycznym (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, k. 4 akt administracyjnych, tom II), natomiast z drugiej strony, w złożonym przed organem oświadczeniu, wskazuje że trudni się zbieraniem złomu i surowców wtórnych (k. 35 akt administracyjnych, tom I). Jak z kolei wykazał Zakład, na etapie postępowania odwoławczego, z dniem [...] sierpnia 2013 r., skarżący mimo wspomnianych dolegliwości rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, mającej za przedmiot malowanie oraz szklenie. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, podnoszona przez skarżącego na etapie postępowania sądowego, że w ramach wspomnianej działalności nie podejmował żadnych prac fizycznych, które wykonywał jego znajomy, ograniczając się wyłącznie do przyjęcia zlecenia oraz wystawienia rachunku. Przesłanka uregulowana w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia nie stanowi bowiem o chorobie, która pozbawia zobowiązanego możliwości osobistego podjęcia pracy, w tym wykonywania robót fizycznych, lecz o chorobie, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu, niezależnie od tego w jakiej faktycznej formie ów dochód miałby zostać osiągnięty. Przesłanka ta nie zostaje zatem spełniona także w sytuacji, w której zobowiązany ma chociażby potencjalną możliwość, pomimo przewlekłej choroby, podjęcia działalności gospodarczej, w której będzie występował w charakterze organizatora (pracodawcy lub zleceniodawcy), a w której prace fizyczne będą wykonywane przez osobę trzecią. Bez znaczenia pozostaje również to, że działalność taka zostaje podjęta dla potrzeb realizacji jednego zlecenia, co nota bene nie zostało przez skarżącego w żaden sposób wykazane, bowiem samo podjęcie tego rodzaju działalności świadczy o tym, że skarżący ma możliwość uzyskania dochodu w ten właśnie sposób, a jego choroba tej możliwości nie wyklucza.

Na uwzględnienie nie zasługiwał wniosek dowodowy skarżącego zawarty w piśmie procesowym z dnia 27 marca 2014 r. Jak stanowi art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem wniosek dowodowy skarżącego dotyczył z jednej strony jego sytuacji zdrowotnej, która została w sposób należyty i wyczerpujący wyjaśniona przez organ administracji (skarżący przedstawił przy tym w większości dokumenty, które znajdują się już w aktach administracyjnych – skierowanie do szpitala, wyniki badań radiologicznych, zaświadczenie o chorobie zwyrodnienia stawów – k. 22 do 18 akt administracyjnych, tom I), a z drugiej strony jego sytuacji majątkowej. Okoliczności faktyczne w powyższym zakresie nie były przez organ administracji na żadnym etapie postępowania kwestionowane i jako takie nie budzą, także w ocenie Sądu, wątpliwości. Pomiędzy organem a skarżący rozbieżności sprowadzają się wyłącznie do wniosków, jakie z tych okoliczności należy wyciągnąć, a które są istotne na gruncie regulacji zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania. Odnosząc się natomiast stricte do wniosku dowodowego w zakresie w jakim dotyczy on sytuacji majątkowej skarżącego, należy zauważyć, że okoliczności w nim wskazane (zobowiązania pieniężne skarżącego wobec podmiotów prywatnych, zaległe koszty egzekucyjne) oraz dowody na ich poparcie winny zostać przedstawione na etapie postępowania przed organem administracji, czego skarżący nie uczynił. Nie podniesienie tych okoliczności i nie przedstawienie tych dowodów przed wydaniem skarżonej decyzji powoduje, że obecnie są one spóźnione i nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie tejże decyzji. Przenoszenie ciężaru prowadzenia postępowania dowodowego na sąd administracyjny pozostaje w sprzeczności z rolą tego sądu, która nie polega na rozstrzyganiu spraw administracyjnych, a sprowadza się do kontrolowania decyzji administracyjnych pod kątem ich zgodności z prawem.

Mając powyższe na względzie, a także dokonując oceny skarżonej decyzji w zakresie wykraczającym poza zarzuty skargi, zgodnie z art. 134 P.p.s.a., Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu, o czym orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a. w punkcie I sentencji wyroku.

O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).