Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1241/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1 pkt 1 i 6 , art. 34 § 4
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 132 ust. 3a
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 , art. 145 § 3 w zw z. z art. 34 § 4 ustawy o post. egz. w admin. , art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz, WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy asystent sędziego Anna Strzelec po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu [...] marca 2017 r. sprawy ze skargi C. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1/ uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] nr [...]; 2/ umarza postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]. nr [...] wystawionego przez P. Z.; 3/ zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w L. na rzecz C. K. [...] zł ([...] z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej (organ odwoławczy) po rozpatrzeniu zażalenia C. K. i A. K. (zobowiązani, małżonkowie) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] (organ I instancji) w sprawie odmowy uznania zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 8 maja 2014 r.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie sprawy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. prowadzi wobec C. K. i A. K. postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 8 maja 2014 r. wystawiony przez P. Z. na podstawie art. 132 ust. 3a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.). Tytułem tym objęto kwotę [...]zł stanowiącą zwaloryzowane odszkodowanie ustalone i wypłacone zobowiązanym w innej kwocie nominalnej na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. Nieważność tej decyzji stwierdził Wojewoda L. ostateczną decyzją z dnia [...] r.

Zawiadomieniem z dnia 1 lipca 2014 r. (którego odpis zobowiązani wraz z odpisem tytułu wykonawczego otrzymali w dniu 7 lipca 2014 r.) organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego małżonków.

W dniu 8 lipca 2014 r. zobowiązani złożyli zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jako podstawę zarzutów wskazali art. 33 § 1 pkt 1, 6, 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz.1619 ze zm. ) – dalej: "u.p.e.a." Ich zdaniem, wygasł już obowiązek objęty opisanym wyżej tytułem wykonawczym dotyczący zwrotu nienależnie otrzymanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, na podstawie art. 409 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz.U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) – dalej: "k.c.". Nadto tytuł wykonawczy, na podstawie którego organ egzekucyjny skierował egzekucję do obojga małżonków, nie został wystawiony na oboje małżonków ale tylko na C. K., a egzekucję skierowano do rachunku bankowego obojga małżonków. Nie spełniony został zatem wymóg z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

P. Z. (wierzyciel) postanowieniem z dnia [...] uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione.

Wierzyciel wyjaśnił, że tytuł wykonawczy został wystawiony na podstawie art. 132 ust. 3a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.) i dotyczy zwrotu odszkodowania w wysokości [...] zł (po zwaloryzowaniu), wypłaconego na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia 15 grudnia 1991 r. będącej następstwem decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Z. z dnia 29 października 1986 r. zatwierdzającej projekt podziału gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne. Wojewoda L. decyzją z dnia [...] października 2002 r. stwierdził nieważność tej decyzji w części dotyczącej przejścia na własność Państwa gruntów wydzielonych pod budowę ulic z nieruchomości objętych podziałem. Następnie Wojewoda L. ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. stwierdził nieważność również decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia [...] grudnia 1991 r. dotyczącej przyznania odszkodowania. W wyniku powyższych decyzji C. K. i A. K. odzyskali wywłaszczoną nieruchomość i są nadał w posiadaniu odszkodowania wypłaconego na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia [...] grudnia 1991 r. Wobec wykluczenia możliwości dochodzenia należności na drodze cywilnej (wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia 13 maja 2013 r., sygn. akt I C [...] oddalający powództwo o zwrot odszkodowania) wierzyciel przystąpił do wyegzekwowania należności w trybie administracyjnym - który to tryb wskazał Sąd jako właściwy w świetle art. 132 ust. 3a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Uwzględniając powyższe wierzyciel wydał w dniu [...] lipca 2013 r. decyzję administracyjną zobowiązującą C. K. i A. K. do zapłaty kwoty [...]zł, stanowiącej zwaloryzowane odszkodowanie. Wskutek złożonego przez zobowiązanych odwołania od tej decyzji Wojewoda L. decyzją z dnia [...] września 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że art. 132 ust. 3a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami określa ustawowy obowiązek zwrotu odszkodowania w wysokości zwaloryzowanej na dzień jego zwrotu. Zatem dochodzenie tego zwrotu następuje jako dochodzenie wykonania ustawowo określonego obowiązku w związku z decyzją, w której uchylono decyzję o ustaleniu odszkodowania lub stwierdzono jej nieważność. Wobec tego zastosowanie mają przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dotyczące egzekucji świadczenia wprost na podstawie przepisu ustawy, w tym przypadku na podstawie powołanego wyżej art. 132 ust. 3a.

Postanowienie wierzyciela zostało utrzymane w mocy ostatecznym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] r.

W tych okolicznościach organ I instancji po otrzymaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów postanowieniem z dnia [...] odmówił uznania zgłoszonych zarzutów. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. uchylił wyżej wymienione postanowienie w całości i umorzył postępowanie egzekucyjne. W ocenie organu odwoławczego za zasadny należało uznać zarzut zobowiązanych odnośnie wadliwego wystawienia tytułu wykonawczego. W jego ocenie w części A tytułu wykonawczego (który stał się podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanych) wierzyciel miał obowiązek wymienić dane osoby bądź osób zobowiązanych i wymienił w tej części tytuły wykonawczego wyłącznie C. K.. Natomiast A. K. został ujęty w części N tytułu wykonawczego, dotyczącej współmałżonka osoby zobowiązanej. W sytuacji zaś, w której oboje małżonkowie są zobowiązani, wówczas wierzyciel powinien (w rozumieniu obowiązku) wymienić oboje małżonków w części A tytułu wykonawczego, bo to ta jego część dotyczy osób zobowiązanych. Tak się nie stało w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, a poza sporem pozostaje, że tytuł wykonawczy obejmuje należność, za którą solidarnie ponoszą odpowiedzialność oboje małżonkowie.

Po rozpatrzeniu skargi P. Z. na ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zaskarżone postanowienie uchylił wyrokiem z dnia 13 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 1069/14. Sąd stanął na stanowisku, że wbrew stanowisku organu tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo na oboje małżonków, gdyż w części A tego tytułu wykonawczego, gdzie podawane są dane personalne zobowiązanego, w poz. 9 - rodzaj zobowiązanego, zaznaczono kwadrat 1 dotyczący małżeństwa. Zgodnie natomiast z pouczeniem zawartym w formularzu tytułu wykonawczego w poz. 9 zakreśla się kwadrat nr 1, jeżeli wystawia się tytuł wykonawczy na wspólne zobowiązanie małżonków. Z kolei w poz. 10 części A omawianego tytułu wykonawczego wyjaśniono, że jeżeli w poz. 9 zaznaczono kwadrat nr 1, wpisuje się dane dowolnie wybranego współmałżonka. Następnie w części N formularza analizowanego tytułu wykonawczego, w której podaje się dane identyfikujące małżonka, znajduje się pouczenie, zgodnie z którym w tej części wpisuje się dane współmałżonka osoby wymienionej w poz. 10, jeżeli w poz. 9 zakreślono kwadrat nr 1. W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, że rozstrzygniecie organu odwoławczego nie odpowiada prawu, a w dalszym postępowaniu organ będzie zobowiązany rozważyć znaczenie pozostałych zarzutów zobowiązanych. Jednocześnie też organ powinien przeanalizować czy wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków było prawidłowe. Rzecz wymaga przedstawienia argumentacji faktycznej i prawnej.

Rozpatrując ponownie zażalenie od postanowienia organu I instancji z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej odwołał się do regulacji m.in. art. 7 § 1 i 2, art. 26 § 1 i § 5 oraz art. 33 § 1 u.p.e.a. i wskazał, że zobowiązani jako podstawę zarzutów wskazali art. 33 § 1 pkt 1 (nieistnienie obowiązku), pkt 6 (niedopuszczalność egzekucji administracyjnej) oraz pkt 10 (niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27).

Stosownie zaś do art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. To bowiem wierzyciel jest najlepiej zorientowany w dotychczasowym przebiegu sprawy i to on ma najczęściej odpowiednią wiedzę pozwalającą na właściwą ocenę i wyjaśnienie organowi egzekucyjnemu kwestii materialnoprawnych związanych z egzekwowaną należnością.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt sprawy niniejszej Dyrektor Izby Skarbowej przypomniał, że wierzyciel uznał zarzuty za nieuzasadnione. Tym samym wypowiedź wierzyciela w odniesieniu do zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku, mającego za podstawę art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. właśnie z uwagi na treść art. 34 § 1 u.p.e.a. jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Natomiast organ egzekucyjny nie jest związany dokonaną przez wierzyciela oceną zarzutów dotyczących niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, zgłoszonej na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 i niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27, zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej jednakże i ocena tych zarzutów dokonana przez organ egzekucyjny jest prawidłowa.

Organ odwoławczy uzasadniał, że organ egzekucyjny po otrzymaniu tytułu wykonawczego z dnia 8 maja 2014 r. przeprowadził zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej w przedmiotowej sprawie. W jego wyniku ustalił, że: tytuł wykonawczy został wystawiony przez wierzyciela uprawnionego do żądania realizacji obowiązku w trybie egzekucji administracyjnej, to jest P. Z.; ciążące na małżonkach zobowiązanie podlega egzekucji administracyjnej na podstawie art. 3 § 1 u.p.e.a.; w rubryce 29 tytułu wykonawczego prawidłowo wskazano przepis prawa stanowiący podstawę prowadzenia egzekucji, to jest art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami; jako podstawę prawną egzekwowanego obowiązku wskazano w rubryce 30 kwadrat 3 "z mocy prawa". Ponadto, jak wynika z akt sprawy wierzyciel przed wystawieniem tytułu wykonawczego skutecznie doręczył zobowiązanym wezwanie do zapłaty z dnia 4 lutego 2014 r., które ponowił pismem z dnia 3 kwietnia 2014 r., doręczonym w dniu 7 kwietnia 2014 r.

W tym stanie faktycznym i prawnym, w ocenie organu odwoławczego, organ egzekucyjny był uprawniony do przyjęcia tytułu wykonawczego do egzekucyjnej realizacji i zastosowania przewidzianych ustawą środków egzekucyjnych, w tym egzekucji z rachunku bankowego - art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.

Organ odwoławczy uzasadniał również, że w świetle utrwalonego w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiska niedopuszczalność egzekucji administracyjnej o jakiej mowa w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej, bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty. Chodzi zatem o niedopuszczalność egzekucji ze względów formalnych, a nie merytorycznych, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że niedopuszczalność egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. małżonkowie wywodzili z faktu, że nie nastąpiło bezpodstawne wzbogacenie oraz niezasadności nałożenia na nich obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Tymczasem okoliczności te, w świetle powyższego nie stanowią podstawy do podnoszenia zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Odnośnie natomiast zarzutu z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. organ odwoławczy odwołał się do stanowiska wyrażonego przez WSA w Lublinie w wyroku w sprawie sygn. akt I SA/Lu 1069/14 i uznał ten zarzut za chybiony. Dodał również, że odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego został doręczony przesyłką poleconą adresowaną na C. K. i A. K. w dniu 7 lipca 2014 r., fakt odbioru przesyłki potwierdziła własnoręcznym podpisem C. K., a w dniu 8 lipca 2014 r. obydwoje małżonkowie złożyli zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Tym samym skutecznie obydwoje skorzystali z ustawowego prawa wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonego wobec nich postępowania egzekucyjnego.

W ocenie organu odwoławczego bezpodstawne również pozostają zarzuty zażalenia co do naruszenia art. 6, art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", gdyż organ egzekucyjny wyjaśnił w sposób wyczerpujący i szczegółowy przesłanki uzasadniające i uprawniające do podjęcia działań w celu wyegzekwowania zaległego zobowiązania podatkowego oraz wskazał obowiązujące przepisy, na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Wyjaśnił również w sposób jasny i wyczerpujący dlaczego w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania postawione zarzuty.

W skardze do Sądu C. K. (skarżąca) wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie:

1/ art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że organ egzekucyjny w sposób właściwy przeprowadził badanie dopuszczalności egzekucji;

2/ art. 33 §1 pkt 1, 6 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że po stronie małżonków nie nastąpiło bezpodstawne wzbogacenie z tytułu odszkodowania ustalonego i wypłaconego na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia [...] grudnia 1991 r. oraz, że obowiązek zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami jest uzasadniony; w ocenie skarżącej, prawidłowa ocena organu powinna skutkować uznaniem, że obowiązek zwrotu odszkodowania nie istnieje, a egzekucja jest niedopuszczalna, gdyż art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może stanowić podstawy prawnej do zwrotu odszkodowania;

3/ art. 33 pkt. 10 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że tytuł wykonawczy spełnia ustawowe wymagania, kiedy z jego treści wynika, że zobowiązanym jest tylko jeden z małżonków;

4/ art. 7 § 3 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że egzekwowany obowiązek nie jest bezprzedmiotowy w sytuacji, kiedy zwrot odszkodowania był już przedmiotem rozpoznania na drodze cywilnej (sprawa o sygn. akt: I C [...]) i powództwo Skarbu Państwa zostało oddalone;

5/ naruszenia art.7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego niezgodnie z obowiązującymi przepisami.

W uzasadnieniu zarzutów skarżąca podtrzymała swoją dotychczasową argumentację zaprezentowana w postępowaniu egzekucyjnym. Według skarżącej obowiązek zwrotu wygasł z mocy art. 409 k.c., a niezależnie od tego za niedopuszczalnością egzekucji w niniejszej sprawie przemawia również okoliczność, że uchylenie decyzji na podstawie której wypłacono odszkodowanie nie nastąpiło we właściwym trybie. Podniosła, że decyzją z dnia [...] grudnia 1991 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w Z. ustalił wysokość oraz określił zasady wypłaty odszkodowania za stanowiący własność małżonków grunt, która to decyzja został wydana w związku z decyzją z [...] października 1986 r. wydaną przez Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Z., mocą której z kolei orzeczono o przejściu na własność Skarbu Państwa gruntów przeznaczonych pod budowę ulic z nieruchomości objętych podziałem. Natomiast decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. Wojewoda L. bezpodstawnie uznał, że stwierdzenie nieważności decyzji z 1986 r. powinno skutkować "automatycznie" nieważnością decyzji w sprawie odszkodowania. Skarżąca odwołała się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 1996r., sygn. akt III ARN 21/96 i uzasadniała, że decyzja zależna, którą w niniejszej sprawie stanowi decyzja z dnia [...] grudnia 1991r., w chwili jej wydania była oparta o właściwie zastosowane przesłanki prawne, uwzględniające stan prawny ustalony w decyzji, którą unieważniono, a późniejsze stwierdzenie nieważności decyzji, na podstawie której została oparta decyzja zależna nie powoduje, że mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa.

Skarżąca podtrzymała również stanowisko, że to oboje małżonkowie powinni zostać w oznaczeni w tytule wykonawczym jako zobowiązani i każdemu z nich, zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. powinien zostać doręczony jego odpis.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Postępowanie sądowe zostało w dniu 16 marca 2016 r. zawieszone z uwagi na śmierć uczestnika postępowania A. K. i zostało podjęte w dniu 5 stycznia 2017 r. z udziałem jego następców prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, ponieważ uzasadnione są zarzuty dotyczące naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 i 6 u.p.e.a. W rozpoznawanej sprawie administracyjny tytuł wykonawczy został wystawiony, ponieważ według wierzyciela małżonkowie C. K. i A. K. zobowiązani są do zwrotu Skarbowi Państwa (reprezentowanemu przez P. Z. działającego jako starosta) zwaloryzowanego odszkodowania. Podstawą obowiązku zwrotu odszkodowania jest przepis art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami, według którego jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Podstawą wypłacenia skarżącym odszkodowania z tytułu przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości była decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia [...] grudnia 1991 r., które nieważność stwierdził Wojewoda L. decyzją z dnia z dnia [...] grudnia 2006 r.

Przepis art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami określa ustawowy obowiązek zwrotu odszkodowania w wysokości zwaloryzowanej na dzień jego zwrotu. Dochodzenie tego zwrotu następuje jako dochodzenie wykonania ustawowo określonego obowiązku w związku z decyzją, w której uchylono decyzję o uchyleniu odszkodowania lub stwierdzono jej nieważność. Wobec tego zastosowanie mają tu przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczące dokonywania egzekucji świadczenia wprost na podstawie przepisu ustawy (w tym przypadku na podstawie art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami). Co do zasady należy zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że obowiązek zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania powstaje z mocy samego prawa i ustawodawca nie przewidział podstawy do orzekania w tym zakresie przez organ administracji w drodze decyzji.

Jednakże w praktyce stosowania tego przepisu wystąpiły istotne rozbieżności dotyczące sposobu przymusowego dochodzenia zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Przyjmowano że waloryzacja otrzymanego odszkodowania powinna natomiast być traktowana jak czynność techniczno-obrachunkowa związana z prawidłowym spełnieniem świadczenia głównego wynikającego z decyzji administracyjnej, dokonywana przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania. Natomiast spór co do obowiązku zwrotu odszkodowania oraz wysokości zwaloryzowanego świadczenia powinien rozstrzygać sąd powszechny (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 22/06, SIP LEX nr 496101).

Przyjmowano, że skoro nie budzi bowiem wątpliwości, że roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest roszczeniem cywilnoprawnym, ale z woli ustawodawcy, w określonych przypadkach, o roszczeniu tym orzeka się w drodze decyzji w postępowaniu administracyjnym, to a contrario obowiązek zwrotu odszkodowania w sytuacji, gdy odpadła administracyjna podstawa pozbawienia własności nieruchomości, także powinien być traktowany jako materia cywilnoprawna, a w konsekwencji możliwe jest żądanie dokonania zwrotu odszkodowania na drodze cywilnej.

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wierzyciel początkowo zdecydował się na dochodzenie zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania przed sądem powszechnym w trybie procesu cywilnego. Z akt sprawy I C [...] Sądu Rejonowego w Z. wynika, że Sąd ten przyjął dopuszczalność drogi sądowej, jednakże rozstrzygając sprawę merytorycznie prawomocnym wyrokiem z dnia 13 maja 2013 r. oddalił powództwo. Nie zostało sporządzone uzasadnienie wyroku, a więc nie można wskazać na niewątpliwe przyczyny oddalenia powództwa. Z przebiegu sprawy wynika, że roszczenie było dochodzone na podstawie art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami i że mogła być rozważana kwestia wygaśnięcia obowiązku zwrotu świadczenia na podstawie art. 409 k.c. ze względu na utratę przez pozwanych korzyści w taki sposób, że nie byli już wzbogaceni. Z całą pewnością jednak - inaczej niż twierdził wierzyciel - sąd powszechny w tej konkretnej sprawie nie wyraził poglądu, że niedopuszczalna jest droga sądowa w procesie cywilnym i że organ powinien dochodzić i egzekwować roszczenie w trybie administracyjnym. Gdyby tak było sąd powszechny nie przystąpiłby do merytorycznego rozpoznania sprawy i odrzuciłby pozew, a nie oddalał powództwa.

Dopiero po niepowodzeniu w procesie cywilnym wierzyciel zdecydował się na dochodzenie zwrotu odszkodowania w trybie administracyjnym, najpierw wydając decyzję administracyjną, a po jej uchyleniu i umorzeniu postępowania przez organ odwoławczy, wystawiając administracyjny tytuł wykonawczy, wskazując na egzekucję świadczenia wynikającego z ustawy.

Jednakże okoliczność, że sprawa dotycząca roszczenia mającego z natury charakter cywilnoprawny, przy wątpliwościach co do właściwej drogi dochodzenia zwrotu świadczenia, została rozstrzygnięta przez sąd powszechny prawomocnym wyrokiem oddalającym powództwo, nie może być uznana za pozbawioną znaczenia w niniejszej sprawie. Należy bowiem uwzględnić, że prawomocny wyrok sądu powszechnego zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skutkiem prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Z. rozstrzygającego sprawę merytorycznie przez oddalenie powództwa jest koniczność uznania, że tytuł administracyjny tytuł wykonawczy nie mógł być wystawiony przez wierzyciela ze względu na nieistnienie obowiązku zwrotu świadczenia (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Ponadto w takiej sytuacji faktycznej wywołanej prawomocnym rozstrzygnięciem sprawy przez sąd powszechny, w tej konkretnej sprawie niedopuszczalna jest egzekucja administracyjna (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.).

Skuteczność tych zarzutów powinna prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.

Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a") uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie organu pierwszej instancji oraz orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. w związku art. 34 § 4 u.p.e.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 z późn. zm.) i § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804).