Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1472/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 4 ust 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art 15, art 174 pkt 1 i 2, art 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska- Górnikiewicz Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. NSA Wiesław Morys (spr.) Protokolant Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 05 stycznia 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 2863/08 w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 maja 2009 roku oddalił skargę R. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej Prezes Instytutu) z dnia [...] września 2008 r., którą organ ten utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...] sierpnia 2007 r. o odmowie potwierdzenia represji, jakich miał doznać R. B. w postaci przebywania w więzieniu we Wrocławiu bez wyroku w okresie od 18 listopada 1953 r. do 21 stycznia 1954 r. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski (art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) - dalej ustawa o kombatantach, oraz orzekł o kosztach.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach:

Postępowanie administracyjne zostało wszczęte wnioskiem R. B. z dnia 6 marca 2007 r. (data wpływu do organu 12 marca 2007 r.), w którym domagał się on przyznania mu statusu represjonowanego z przyczyn politycznych. Żądanie uzasadnił aresztowaniem w dniu 18 listopada 1953 r. i osadzeniem w więzieniu przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu. Wedle jego twierdzeń zarzucano mu rozpowszechnianie haseł antyrządowych oraz aktywne uczestnictwo w organizacji Wolność i Niezawisłość. W areszcie tym był osadzony do 21 stycznia 1954 r., kiedy to został przeniesiony do zakładu dla nieletnich w Świdnicy, gdzie przebywał do 12 kwietnia 1955 r. W trakcie pobytu w tym zakładzie czasowo został umieszczony w w/w areszcie. Na dowód czego przedłożył zaświadczenia: Centralnego Zarządu Służby Więziennej z dnia 13 października 2006 r. i Zakładu Poprawczego w Świdnicy z dnia 16 października 2006 r., nadto oświadczenie S. C.. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w tym przesłuchaniu R. B. w charakterze strony i wymienionej wyżej osoby w charakterze świadka, decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Prezes Instytutu, na podstawie art. 104 k.p.a. w związku z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o kombatantach, odmówił potwierdzenia, że R. B. przebywał bez wyroku w Więzieniu nr 1 przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu w okresie od 18 listopada 1953 r. do 21 stycznia 1954 r. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. W jej uzasadnieniu wskazał, iż fakty podawane przez wnioskodawcę w jego wniosku nie zostały potwierdzone. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby przebywał on w więzieniu w warunkach opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Dołączone zaświadczenia dowodzą okresów przebywania w więzieniu i zakładzie poprawczym, wszak nie podają one powodu, dla jakiego R. B. został tam umieszczony. Nieprzekonywujące są też w ocenie organu twierdzenia S. C. zawarte w piśmie z dnia 10 marca 2007 r. Z przesłuchania jej natomiast nic istotnego nie wynikło. Zeznania wnioskodawcy uznał organ za niewiarygodne. W trakcie przesłuchania podał on, że marka była członkiem AK, że pomagał jej roznosić "bibułę", że został zaprzysiężony w wieku 16 lat i działał w organizacji "Wolność i Niezawisłość". Oprócz działalności propagandowej zajmował się też fotografowaniem radzieckich obiektów strategicznych. Zdaniem organu twierdzenia te, w sytuacji braku innych dowodów, w tym dokumentów, nadto, gdy w toku poprzedniego postępowania strona wskazywała na swą przynależność do WiN, lecz podawała brak jakichkolwiek świadków na istotne dla sprawy okoliczności, chociaż eksponowała bardziej swą pomoc udzielaną matce niż przynależność do podziemnej organizacji, bardziej szczegółowe opisy działań przedstawiane obecnie w stosunku do poprzedniej sprawy, nie dowodzą, aby strona przebywała w więzieniu bez wyroku za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Brak jest bowiem dowodów na fakty dokonania przezeń świadomych czynów mających taki charakter. Dlatego do potwierdzenia represji dojść nie mogło. W części ustalającej organ podał, iż toczyło się wcześniej postępowanie dotyczące tej materii, a obejmujące okres aresztowania w dniu 20 listopada 1954 r. i umieszczenia w areszcie śledczym w Świdnicy do 2 sierpnia 1955 r., a następnie w Ośrodku Pracy Więźniów w Sosnowcu w okresie od 4 sierpnia 1955 r. do 28 listopada 1955 r., wszak postępowanie to zakończyło się ostateczną decyzją odmowną z dnia [...] grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 września 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 470/06, oddalił skargę na to rozstrzygnięcie. Wniosek o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy nie został uwzględniony. Wydając decyzję z dnia [...] września 2008 r. Prezes Instytutu, wskazując, jako jej podstawę prawną m.in. art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 k.p.a., podzielił dokonane poprzednio ustalenia i rozważania. Wynikało z nich, że strona w podanym we wniosku okresie istotnie przebywała bez wyroku w więzieniu, lecz nie wykazała, aby powodem tego było doznanie represji w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Zebrany materiał dowodowy, w tym zeznanie świadka S. C., która nie pamiętała żadnych działań niepodległościowych odwołującego się, jak też jego zeznania, które organ określił jako mało szczegółowe i niespójne z ze złożonymi w poprzedniej sprawie, nie pozwolił na wydanie pozytywnej dla strony decyzji. Dokonanej ocenie wiarygodności dowodów organ dał wyraz w obszernym uzasadnieniu decyzji, następnie zaskarżonej do sądu administracyjnego.

W skardze na to rozstrzygnięcie R. B. zaakcentował swe pokrzywdzenie zapadłymi decyzjami i podtrzymał twierdzenia o doznanych represjach w zawiązku z działalnością o suwerenność i niepodległość Polski.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na tę decyzję podzielił przedstawione w jej motywach ustalenia i rozważania. Uznał, iż konkluzja organu o niewykazaniu przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach jest trafna. W istocie bowiem zebrany materiał nie przekonuje do stanowiska strony, że umieszczenie jej w więzieniu we wskazanym we wniosku okresie nastąpiło z powodu jej działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Zeznania przesłuchanego świadka w rzeczy samej nie wnoszą niczego do sprawy, zaś zaznania strony okazały się sprzeczne i niespójne. Zeznając w poprzedniej sprawie początkowo skarżący utrzymywał, iż nie należał do żadnej organizacji, później, że był członkiem Wolności i Niezawisłości, lecz przynależność scharakteryzował wielce ogólnie, podczas gdy obecnie twierdził, że należał do WiN i bardziej szczegółowo przedstawił swą działalność w jej ramach, co Sąd pierwszej instancji ocenił jako uczynione wyłącznie na użytek postępowania. W konsekwencji czego zasadnie, w jego przekonaniu doszło do wydania decyzji odmownych, gdyż skarżący nie wykazał istotnych dla wyniku sprawy okoliczności. Uzasadniało to oddalenie jego skargi na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wniósł R. B., żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wnioskował również o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a), a to art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a w związku z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach poprzez przyjęcie, iż pobyt skarżącego w więzieniu w okresie od 18 listopada 1953 r. do 21 stycznia 1954 r. nie stanowi represji w rozumieniu ostatnio przywołanej normy,

II naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 145 § 1 pkt 1 (błędnie określonego jako ust. 1) lit "c" P.p.s.a w związku z art. 7 k.p.a. skutkujące pominięciem ciążącego na organie obowiązku uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli,

2. art. 145 § 1 pkt 1 (błędnie określonego jako ust. 1) lit. "c" P.p.s.a. w związku z art. 77 k.p.a. skutkujące nieuwzględnieniem ciążącego na organie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrażono odmienny niż Sąd pierwszej instancji pogląd, wedle którego materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym dostatecznie wykazywał spełnienie przez R. B. przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Zatem dokonując innych ustaleń i oddalając skargę Sąd ten naruszył przepisy prawa materialnego. Podniesiono także naruszenie przez Sąd wskazanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie autora skargi kasacyjnej nie dokonał on bowiem wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodnego w sprawie, a wiarygodność zebranych dowodów ocenił pobieżnie i dowolnie. W jego opinii strona w toku przesłuchania przedstawiła szczegółowo i wiarygodnie swą niepodległościową działalność, którą potwierdził przesłuchany w sprawie świadek.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy zauważyć, iż stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Takich w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumpcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna eksponuje obie podstawy. Zarzut naruszenia prawa materialnego pojawił się jednak w obu jego postaciach i to w koniunkcji, co jest zabiegiem szczególnym, bo w zasadzie postacie te wykluczają się wzajemnie. Zarzut błędnej wykładni przepisu może być skutecznie podniesiony wówczas, gdy przepis ten znalazł prawidłowe zastosowanie w sprawie, a więc zasadniczo dotyczy przepisu, który został poprawnie przyporządkowany do dokonanych ustaleń faktycznych. W przeciwnym wypadku, a więc gdy wadliwie go przyporządkowano, do głosu przyjść winien zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie, czyli błędną subsumpcję. W konsekwencji czego ocena podstawy z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. musi być dokonana w oparciu o sformułowania zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Zarzut naruszenia prawa materialnego jest konsekwencją podważenia trafności dokonanych ustaleń faktycznych przez organ orzekający w sprawie, którą zaakceptował Sąd pierwszej instancji. Zatem sprowadza się do zakwestionowania prawidłowości zastosowania wskazanych przepisów prawa materialnego. Jeśli chodzi o art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o kombatantach, to należy stwierdzić, że jest to przepis kompetencyjny, do naruszenia którego nie doszło, pomijając już fakt, że zarzut w tej materii należy do kategorii zarzutów procesowych. Zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 4 tej ustawy jest chybiony. Istotnie rację ma Sąd pierwszej instancji twierdząc, że w sprawie nie wykazano przesłanek w nim unormowanych, pozwalających na pozytywne jego zastosowanie. Odmienny wywód skargi kasacyjnej jest gołosłowny i w świetle poniższych okoliczności nie mógł zostać zaakceptowany. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2002 r., sygn. akt V SA 3205/01, stwierdził, iż przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach winien być wykładany ściśle, wedle metody wykładni gramatycznej, a wydanie pozytywnej decyzji może nastąpić wyłącznie w razie spełnienia wszystkich jego przesłanek. Pogląd ten należy podzielić i skonstatować, że miał go na uwadze Sąd pierwszej instancji i organ orzekający w sprawie administracyjnej. Zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocena prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez organ orzekający jest prawidłowa. Istotnie bowiem w sprawie brak jest przekonywujących dowodów na działalność wyczerpującą przesłanki cytowanego powyżej przepisu, gdyż za takie niepodobna uznać zeznań świadka S. C., zeznań strony i dołączonych przez nią dokumentów. Zasadnie zważono, że zeznania świadka nie wniosły niczego do sprawy, są ogólne i nieprzekonywujące, natomiast zeznania strony sprzeczne i niespójne. W tym miejscu godzi się wskazać, że okoliczności prezentowane w motywach skargi kasacyjnej nieco poszerzają zakres faktów ujawnionych przez te osoby w toku postępowania administracyjnego. Poza tym zarzut naruszenia zasad postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i jego poprawnej oceny wiarygodności, może być skutecznie postawiony organom administracyjnym, nie zaś sądowi administracyjnemu, który kontroluje legalność działań organów administracji publicznej i nie czyni tego według przepisów procedury administracyjnej. Może on zostać podniesiony w kontekście nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji tych reguł w odniesieniu do badanej decyzji. W niniejszej sprawie zarzut ten jednak został wyraźnie skierowany przeciwko Sądowi, co jest oczywiście błędne. Niemniej jednak weryfikując prawidłowość zastosowania przez organ art. 7 i art. 77 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się eksponowanych uchybień. Prezes Instytutu dostatecznie wyjaśnił sprawę i to nie tylko bazując na twierdzeniach i dowodach oferowanych przez stronę. W toku postępowania odwoławczego z własnej inicjatywy usiłował uzyskać materiały od organu organizacji Wolność i Niezawisłość w Krakowie, chociaż w zasadzie ciężar dowodowy w sprawie spoczywał na stronie. Całość materiału wnikliwie ocenił i rozważył, a tym czynnościom dał wyraz w obszernym uzasadnieniu obu zresztą decyzji. Wskazać jeszcze należy, że załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli może mieć miejsce tylko w sprawach, które na to pozwalają. W niniejszej sprawie musiałoby to jednak nastąpić contra legem. Na marginesie wypadnie dodać, że zarzucając naruszenie przepisu art. 77 k.p.a. kasator nie wskazał zakwestionowanej jego jednostki redakcyjnej.

Co mając na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Przy czym wyjaśnić trzeba, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponoszone przez Skarb Państwa przyznają na wniosek wyłącznie wojewódzkie sądy administracyjne. Przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a. uprawniające Naczelny Sąd Administracyjny do orzekania w materii kosztów obejmują jedynie koszty postępowania między stronami, a więc nie wynagrodzenia pełnomocników z urzędu przyznawane z mocy art. 250 P.p.s.a. Wskazuje na to m.in. systematyka przywołanych przepisów, a stanowisko Sądu jest w tym zakresie już utrwalone.