Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 102/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83, art. 14 ust. 1 pkt 1, art. 14 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Danuta Kania (spr.), Adam Lipiński, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A. M. K. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił A.S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania renty lub emerytury, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy jest zatem możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące przesłanki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o których mowa w ww. przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Następnie organ podał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że na przestrzeni 42 lat życia A.S. udowodnił łączny okres składkowy i nieskładkowy w liczbie 16 lat, 6 miesięcy i 13 dni. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 9 miesięcy i 19 dni tych okresów. W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2013 r. wymieniony został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy. Nie spełnia zatem warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, tj. całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS.

Nadto organ zauważył, iż niewykonywanie pracy z powodu pobytu w zakładzie karnym nie może zostać uznane za szczególną okoliczność, wskutek której nie zostały spełnione przesłanki do uzyskania renty w trybie zwykłym, gdyż nie była to okoliczność niezależna od wnioskodawcy, lecz wynikała ze świadomego naruszenia prawa.

Końcowo organ wskazał, iż obecnie wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w K., zatem nie można uznać, że jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania.

W związku z powyższym, w obecnym stanie faktycznym i prawnym, organ stwierdził brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W obszernym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A.S. podniósł w szczególności, że w dniu [...] czerwca 2004 r. został tymczasowo aresztowany, zaś od dnia [...] lipca 2007 r. przebywa w zakładach karnych - w oddziałach terapeutycznych, gdzie nie jest możliwe podjęcie odpłatnej pracy, zaś dla prawidłowego funkcjonowania w warunkach zakładu zamkniętego powinien mieć zapewnione środki finansowe umożliwiające zakup dodatkowych środków spożywczych i innych niezbędnych - w jego ocenie - przedmiotów. Wskazał również, że właśnie pobyt w zakładzie karnym stanowi szczególną okoliczność uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia i wypracowanie stażu pracy wymaganego do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję własną z dnia[...] lipca 2013 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nie stwierdził przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie wniosku.

Zauważył, iż A.S. ma obecnie 43 lata, a więc nie osiągnął wieku emerytalnego, a nadto nie jest całkowicie niezdolny do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, iż orzeczeniem z dnia [...] października 2013 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że wymieniony jest częściowo niezdolny do pracy od lutego 2011 r. do [...] sierpnia 2015 r. oraz nie jest całkowicie niezdolny do pracy.

Organ ponownie zauważył, że na przestrzeni 43 lat życia strona udowodniła łączny okres składkowy i nieskładkowy w ilości 16 lat, 6 miesięcy i 13 dni. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy (od [...] lutego 2001 r. do [...] lutego 2011 r.), zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowała jedynie 1 rok, 9 miesięcy i 19 dni tych okresów. W okresie od [...] maja 2004 r. strona nie podjęła zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Z akt sprawy nie wynika, aby strona nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych m.in. stanem zdrowia w sytuacji, gdy nie została wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Stwierdzona od lutego 2011 r. częściowa niezdolność do pracy nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, lecz jedynie ją ogranicza.

Organ zauważył również, że przebywanie strony w zakładzie karnym nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem okoliczność niezależna od jej woli, lecz wynika ze świadomego naruszenia prawa.

Końcowo organ zaznaczył, że w sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca braku niezbędnych środków utrzymania. Fakt przebywania strony w zakładzie karnym oznacza, że ma ona zapewnione niezbędne środki utrzymania. Przepis art. 83 ww. ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania, zaś ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia

2013 r. A.S. zakwestionował stanowisko organu, iż nie spełnia warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W obszernym uzasadnieniu skargi podniósł w szczególności, iż jest osadzony w zakładzie karnym w oddziale terapeutycznym, gdzie nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej co - w jego ocenie - jest równoznaczne z zaistnieniem przesłanki całkowitej niezdolności do pracy. Taka sytuacja, według skarżącego, powstała nie z jego winy, lecz z przyczyn od niego niezależnych - na skutek szczególnych okoliczności. Został bowiem skierowany do odbywania kary pozbawienia wolności w oddziale dla skazanych, u których stwierdzono zaburzenia osobowości.

Wskazał również, że z uwagi na odległą datę zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności (2029 r.) nie będzie miał możliwości wypracowania odpowiednio długiego stażu pracy w celu uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.

Nadto zauważył, że wyrok będący podstawą odbywania kary pozbawienia wolności został wydany z naruszeniem prawa - skarżący został skazany niesłusznie na podstawie opinii jednego biegłego sądowego. Obecnie jest pozbawiony specjalistycznej opieki a dotychczasowe konsultacje z lekarzem psychiatrą nie odnoszą pozytywnych skutków - są bowiem sporadyczne, wybiórcze i stronnicze.

Skarżący podniósł również, że spełnia przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania. Nie jest bowiem osobą bezdomną, posiada mieszkanie, za które co miesiąc obowiązany jest uiszczać czynsz. Narastanie długów z tytułu nieopłaconego czynszu będzie skutkować pozbawieniem go mieszkania.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Obecny na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik skarżącego wskazał, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się naruszenia art. 10 k.p.a. w zw. z art. 14 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez niedoręczenie skarżącemu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, od którego przysługuje sprzeciw. Nadto podniósł, iż skarżący nie ma możliwości świadczenia pracy ze względu na to, że został osadzony w oddziale terapeutycznym zakładu karnego z uwagi na zaburzenia osobowości. Taka sytuacja wypełnia przesłankę szczególnych okoliczności z art. 83 ust. 1 ww. ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Skarga ocenia w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie zawiera wad tego rodzaju, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, ponieważ są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przyznawane w trybie art. 83 ust. 1 ww. ustawy świadczenie ma zatem charakter wyjątkowy, jest przyznawane w szczególnym trybie i w szczególnych sytuacjach. Nie jest to świadczenie socjalne, przyznawane według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, a jest to świadczenie, które może zostać przyznane w sytuacji niedopełnienia, z powodu szczególnych okoliczności, warunków do uzyskania renty (emerytury) na zasadach ogólnych.

Z treści cytowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o to świadczenie i po czwarte, brak niezbędnych środków utrzymania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Podkreślenia wymaga, że przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek, a niepełnienie choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Jak już wyżej wskazano, jedną z przesłanek koniecznych, które winna spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie w drodze wyjątku jest brak niezbędnych środków utrzymania.

W okolicznościach niniejszej sprawy organ orzekający zasadnie przyjął, iż skarżący powyższej przesłanki nie spełnia. Nie można bowiem uznać, aby skarżący przebywając w zakładzie karnym był pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Zauważyć należy, że w myśl przepisów art. 102 i następnych ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 ze zm.), skarżący odbywając karę pozbawienia wolności ma zapewnione warunki bytowe, odpowiednie ze względu na stan zdrowia, wyżywienie, odzież, opiekę lekarską i sanitarną, których koszty ponosi Skarb Państwa. Jak już wyżej zaznaczono, świadczenie w drodze wyjątku, o które ubiega się skarżący - zgodnie z art. 84 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - finansowane są z budżetu państwa. Tylko z uwagi na powyższe nie byłoby możliwe przyznanie renty w drodze wyjątku, gdyż skarżący korzystając już z funduszy państwowych, zapewniających niezbędne środki utrzymania, otrzymałby dodatkową pomoc ze środków publicznych (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2268/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1393/11, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja stanowiłaby wręcz zaprzeczenie celu jakiemu z woli ustawodawcy służy instytucja świadczenia w drodze wyjątku. Jest to instytucja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia przez osoby, które ze względu na szczególne okoliczności nie mogą uzyskać świadczenia w zwykłym trybie i nie mają niezbędnych środków utrzymania, nie zaś przez osoby odbywające karę pozbawienia wolności, którym w istocie państwo zapewnia niezbędne środki utrzymania.

Podkreślenia przy tym wymaga, że braku "niezbędnych" środków utrzymania nie należy utożsamiać z brakiem środków "niewystarczających" na pokrycie subiektywnie określonych potrzeb, co zdaje się czynić skarżący podnosząc zarzut braku możliwości zakupu dodatkowych środków żywnościowych dla zapewnienia sobie odpowiedniej diety oraz opłacania czynszu za mieszkanie. Fakt, iż skarżący przebywając w placówce, która zapewnia mu całodobowe utrzymanie, opiekę lekarską oraz terapię, nie otrzymuje żadnych dodatkowych środków finansowych ani nie ma możliwości zarobkowania, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie w drodze wyjątku, jak już wyżej zaznaczono, nie ma charakteru roszczeniowego, nie jest też świadczeniem socjalnym przyznawanym ze względu na trudną sytuację życiową czy materialną wnioskodawcy.

Skoro, jak podkreślono powyżej, wszystkie przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ww. ustawy muszą być spełnione łącznie, to niespełnienie choćby jednej z nich - przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania - przesądza o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków.

Wydając zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu przeanalizował jednak wszystkie pozostałe przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ww. ustawy wskazując, z jakich przyczyn - w okolicznościach rozpatrywanej sprawy - nie zostały one spełnione. Zgodzić należy się przy tym z argumentacją pełnomocnika skarżącego, iż organ - czyniąc powyższe - dopuścił się pewnych uchybień procesowych, które - w ocenie Sądu - pozostały jednak bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie.

Organ wskazał, iż ubezpieczony – A.S. w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał 43 lata, a więc nie osiągnął wieku emerytalnego. Podał nadto, że skarżący legitymuje się łącznym okresem 16 lat, 6 miesięcy i 13 dni okresów składkowych i nieskładkowych, zaś w ostatnim 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy (od [...] lutego 2001 r. do [...] lutego 2011 r.) zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym - skarżący udokumentował 1 rok, 9 miesięcy i 19 dni ww. okresów. Organ podkreślił, iż od [...] maja 2004 r. skarżący nie podjął zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Zgodzić należy się z organem, iż z akt sprawy nie wynika, aby niemożność uzyskania przez skarżącego świadczenia na zasadach ogólnych była spowodowana szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy zwłaszcza jeśli się zważy, że skarżący od [...] czerwca 2004 r. przebywał w areszcie śledczym, a następnie od [...] maja 2007 r. w zakładach karnych w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Ustawowe pojęcie "szczególnych okoliczności" winno być rozumiane jako okoliczności pozostające w ścisłym związku przyczynowo - czasowym z obiektywną niemożnością świadczenia pracy, skutkującą nieuzyskaniem prawa do świadczeń na zasadach ogólnych (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 3610/02, niepubl.). Trafnie zatem przyjął organ, iż za szczególną okoliczność z art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie może być uznany fakt przebywania przez skarżącego w areszcie śledczym i zakładzie karnym skoro nie była to okoliczność niezależna od skarżącego, lecz wynikała ze świadomego naruszania obowiązującego prawa (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1111/04, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny tej nie zmienia argumentacja skargi, bowiem braku możliwości podjęcia pracy w zakładzie karnym ze względu na pobyt w oddziale terapeutycznym - jak podnosi skarżący - nie można utożsamiać z przesłanką całkowitej niezdolności do pracy. Nie jest to również szczególna okoliczność, o której mowa w powołanym wyżej przepisie.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał również, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2013 r. skarżący został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia [...] sierpnia 2015 r., przy czym jako datę powstania częściowej niezdolności do pracy wskazano luty 2011 r. Jednocześnie stwierdzono, że skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy.

Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Natomiast w myśl art. 14 ust. 3 ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej.

W istocie z akt sprawy nie wynika, aby organ poczynił wyczerpujące ustalenia odnośnie stanu zdrowia skarżącego, w szczególności nie wykazał, iż ww. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2013 r. jest ostateczne i jako takie wywołuje skutki prawne w przedmiotowym postępowaniu. Uznać zatem należało, że organ - z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 10 § 1 k.p.a., w związku z art. 14 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - przedwcześnie uznał, iż skarżący - jako częściowo niezdolny do pracy w ww. okresie - nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy.

Jednakże, w ocenie Sądu, naruszenie ww. przepisów proceduralnych nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko takie, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Przy czym przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowane nimi stosunki administracyjnoprawne, materialne lub procesowe. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie doszło do stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy mogłoby być inne. Z kolei na stronie stawiającej zarzut spoczywa ciężar wykazania związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1490/11, publ. LEX nr 1286271).

Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie mogło zapaść inne rozstrzygnięcie, bowiem nawet gdyby - wyłącznie hipotetycznie - uznać, iż skarżący legitymuje się ostatecznym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS bądź komisji lekarskiej ZUS stwierdzającym u niego całkowitą niezdolność do pracy, to i tak - w myśl wcześniejszych wywodów odnośnie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ww. ustawy - Prezes ZUS niemiałby podstaw do wydania decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. W sprawie nie wystąpiła bowiem przesłanka niespełnienia wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych z powodu szczególnych okoliczności oraz przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, o czym była mowa powyżej.

Już tylko na marginesie Sąd zauważa, iż w aktach sprawy znajduje się orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] września 2010 r. ustalające, na podstawie bezpośredniego badania oraz analizy przedstawionej dokumentacji medycznej, iż skarżący nie jest niezdolny do pracy. Orzeczenie to było podstawą wydania decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2010 r. o odmowie przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadach ogólnych.

Końcowo Sąd zaznacza, że w przypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (np. zmiany sytuacji życiowej skarżącego) może on ponownie wystąpić do Prezesa ZUS z wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Wniosek taki będzie przedmiotem ponownej oceny organu z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 83 ust. 1ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348), jak w pkt 2 sentencji wyroku.