Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 6/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8 par. 1, art. 16, art. 109 par. 1, art. 110 par. 1, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 200 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1842
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu O. z dnia [...], nr [...], 2) zasądza od Rektora Uniwersytetu O. na rzecz P. T. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez P. T. (dalej zwanego również skarżącym) jest decyzja Rektora Uniwersytetu O. z dnia [...], nr [...], którą uchylono w całości decyzję własną z dnia [...], nr [...], o odmowie przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego, oraz umorzono postępowanie w sprawie przyznania tego stypendium.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia [...] (bez numeru) Komisja Rekrutacyjna na studia doktoranckie w dyscyplinie [...] Wydziału [...] Uniwersytetu O. w wyniku przeprowadzonego postępowania kwalifikacyjnego przyjęła skarżącego na [...] rok stacjonarnych studiów doktoranckich na Uniwersytecie O. na Wydziale [...] w dyscyplinie [...] w roku akademickim 2016/2017. Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 196 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz przepisów uchwały Nr [...] Senatu Uniwersytetu O. z dnia [...] w sprawie zasad doboru kandydatów na studia doktoranckie w roku akademickim 2016/2017.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował liczbę punktów (ocen) uzyskanych w toku rekrutacji oraz wskazał na uchybienia formalne decyzji w postaci braku podpisów wszystkich członków Komisji Rekrutacyjnej, które - jego zdaniem - są wymagane przez K.p.a.

Wnioskiem z dnia 10 października 2016 r. (data pisma) skarżący wniósł o przyznanie stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2016/2017.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Rektor Uniwersytetu O. decyzją z dnia [...], nr [...], odmówił skarżącemu - jako doktorantowi [...] roku studiów Wydziału [...] w zakresie dyscypliny naukowej [...] - przyznania stypendium doktoranckiego. Decyzja została wydana na podstawie art. 200a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz zarządzeń Rektora Uniwersytetu O.: z dnia [...], Nr [...], w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich oraz zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Uniwersytecie O. oraz z dnia [...], nr [...], w sprawie zmiany Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich oraz zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Uniwersytecie O. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że nie zostały spełnione warunki przyznania stypendium zawarte w ww. zarządzeniu nr [...].

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej rozstrzygnięciem z dnia [...] skarżący zarzucił, że decyzja jest zbyt ogólnikowa i nie spełnia wymogów Kodeksu postępowania administracyjnego. Podniósł, że została ona podpisana przez Prorektora Uczelni, a w tytule widnieje, że wydał ją Rektor. Poza tym zarzucił, że organ nie zawiesił postępowania w sprawie stypendium do czasu rozstrzygnięcia sprawy przyjęcia na studia doktoranckie. Wskazał też na brak "pieczęci nagłówkowej i adresu".

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego od decyzji z dnia [...] Rektor Uniwersytetu O. decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 [obecnie Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.]), dalej w skrócie K.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję Komisji Rekrutacyjnej i umorzył postępowanie w sprawie przyjęcia P. T. w roku akademickim 2016/2017 na [...] rok stacjonarnych studiów [...] stopnia na Wydziale [...] Uniwersytetu O. w dyscyplinie [...]. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 13 listopada 2017 r.

Jednocześnie na skutek rozpoznania wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej stypendium, Rektor Uniwersytetu O. decyzją z dnia [...], nr [...]- działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. oraz art. 200 i art. 207 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1842, z późn. zm.), a także na podstawie przepisów Statutu Uniwersytetu O. oraz Regulaminu studiów doktoranckich w Uniwersytecie O. i Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich oraz zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Uniwersytecie O. - uchylił decyzję z dnia [...] i umorzył postępowanie w sprawie przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego. W uzasadnieniu decyzji Rektor wyjaśnił, że P. T. został przyjęty na [...] rok studiów stacjonarnych studiów doktoranckich na Wydziale [...] Uniwersytetu O. decyzją z dnia [...]. Skarżący odwołał się od tej decyzji w całości. Ponadto P. T. złożył wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego dla najlepszych doktorantów w roku akademickim 2016/2017 na [...] rok przedmiotowych studiów. W tym stanie faktycznym Rektor stwierdził, że decyzja z dnia [...] została wydana z naruszeniem dyspozycji art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ nie zawiera wymaganego uzasadnienia faktycznego, a w szczególności nie wskazuje przesłanek, o których mowa w § 51, § 52 i § 54 uchwały nr [...] z dnia [...] Senatu Uniwersytetu O. w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich w Uniwersytecie O., oraz w § 3 ust. 2 i § 6 ust. 8 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich oraz zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Uniwersytecie O. (przyjętego zarządzeniem Nr [...] Rektora Uniwersytetu O. z dnia [...], z późn. zm.). Organ podkreślił, że w dacie rozpatrywania wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego skarżący nie spełniał kryterium wynikającego z § 3 ust. 2 i § 6 ust. 8 ww. zarządzenia Nr [...], ponieważ nie osiągnął bardzo dobrych wyników w postępowaniu rekrutacyjnym, co jest niezbędnym elementem dla uzyskania stypendium doktoranckiego na [...] roku studiów doktoranckich. Jednakże najistotniejsze, zdaniem organu, jest to, że P. T. odwołał się od decyzji Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...] w całości. Ponadto nie odebrał decyzji i nie stawił się na zajęcia, co stanowi przejaw woli skarżącego niepodejmowania studiów i wiążącego charakteru jego odwołania - w całości - od decyzji w przedmiocie przyjęcia na studia doktoranckie w roku akademickim 2016/2017. W ocenie organu postępowanie w sprawie przyjęcia na studia doktoranckie - po uchyleniu decyzji Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...] - jest w myśl art. 105 § 1 K.p.a. bezprzedmiotowe, a w konsekwencji bezprzedmiotowe pozostają również wszelkie postępowania, którego podstawą było przyjęcie P. T. w roku akademickim 2016/2017 na rok [...] stacjonarnych studiów [...] stopnia na Wydziale [...] Uniwersytetu O. w dyscyplinie [...]. Dalej organ stwierdził, że bezprzedmiotowość postępowania może być wynikiem m.in. zmiany sytuacji prawnej strony - strona może utracić zdolność do nabycia uprawnień o charakterze osobistym, jak w niniejszej sprawie, gdy skarżący utracił możliwość przyjęcia w roku akademickim 2016/2017 na rok [...] stacjonarnych studiów [...] stopnia. Skoro podjęcie decyzji (przez organ rekrutacyjny) o przyjęciu na studia skarżącego pozostaje całkowicie bezprzedmiotowe, to także bezprzedmiotowe jest przyznanie świadczeń związanych z uzyskaniem statusu doktoranta, w tym stypendium doktoranckiego. Organ porównał sytuację zakwestionowania decyzji o przyjęciu na studia do sytuacji, w której skarżący cofa wniosek w postępowaniu podlegającym wszczęciu tylko na żądanie strony. W tym przypadku na organie spoczywa obowiązek umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. W przekonaniu Rektora taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, bo bezprzedmiotowym pozostaje prowadzenie postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego, tym bardziej, iż mimo braku "causa" tegoż postępowania P. T. nie przysługiwałoby stypendium doktoranckie wobec braku przesłanki wynikającej z § 3 ust. 2 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę, w której podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie. Dodatkowo podniósł, że niedopuszczalne jest traktowanie przez organ skargi na liczbę przyznanych punktów/ocenę w postępowaniu rekrutacyjnym, jako kwestionowanie przez niego faktu przyjęcia na studia doktoranckie. Zarzucił też, że zaskarżona decyzja zawiera prawdopodobnie wadliwe pouczenie odnośnie do drogi odwoławczej, gdyż nie podano, że skargę wnosi się za pośrednictwem organu. Skarżący wniósł o dołączenie całości dokumentacji w sprawie i zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi ze względu na jego bezpodstawność, bezzasadność i bezprzedmiotowość. Domagał się również zwrotu kosztów postępowania. Organ zauważył, że "podtrzymanie argumentacji" przez skarżącego uniemożliwia polemikę z tą niewskazaną wyraźnie argumentacją. Uznał, że oświadczenie strony z dnia 23 listopada 2017 r. nie jest skargą w rozumieniu art. 57 P.p.s.a. Z kolei zarzut dotyczący traktowania skargi na liczbę przyznanych punktów w postępowaniu rekrutacyjnym, jako kwestionowanie faktu przyjęcia na studia doktoranckie jest - zdaniem organu - niezrozumiały i bezpodstawny. W tym zakresie organ odwołał się do treści swojej decyzji. Podobnie ocenił zarzut dotyczący wadliwego pouczenia, a ponadto wniósł o odrzucenie wniosku dotyczącego zwrotu kosztów i domagał się odrzucenia skargi oraz utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy.

Na skutek skargi P. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu O. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyjęcia na studia doktoranckie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 28 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Op 5/18, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 [obecnie Dz. U. z 2022 r. poz. 329]), zwanej dalej P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Rekrutacyjnej na studia doktoranckie w dyscyplinie [...] Wydziału [...] Uniwersytetu O. z dnia [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że decyzja z dnia [...] nie została prawidłowo podpisana, ponieważ podpisał ją tylko Przewodniczący Komisji Rekrutacyjnej. Natomiast z protokołu postępowania kwalifikacyjnego wynika, że egzaminatorami były dalsze 3 osoby, zatem Komisja Rekrutacyjna liczyła łącznie co najmniej 4 osoby. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem prawa, a to art. 107 § 1 pkt 8 K.p.a. i winna być usunięta z obrotu prawnego. Co do decyzji organu odwoławczego Sąd przyjął, że organ nie przeprowadził należycie postępowania odwoławczego, uznając, że już sam upływ okresu roku akademickiego 2016/2017 jest przesłanką do przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. i to w sytuacji, gdy organ ten rozpoznał odwołanie z prawie 11-miesięcznym uchybieniem ustawowego terminu z art. 36 § 3 K.p.a. Ponadto Sąd wskazał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia stanowiska organu oraz nie odnosi się do zarzutów skarżącego dotyczących trybu rekrutacji.

Na rozprawie sądowej dotyczącej niniejszej sprawy, która odbyła się w dniu 12 lipca 2018 r., pełnomocnik organu podtrzymał wnioski i wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, akcentując, że skarżący nie był doktorantem w roku akademickim 2016/2017, co wynikało z zastosowanych w sprawie o sygn. akt II SA/Op 5/18 przepisów ustawy i rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich. Zdaniem pełnomocnika organ pierwszej instancji - co prawda - powinien odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stypendium, ale ponieważ podjął czynności merytorycznie załatwiające wniosek, stąd Rektor mógł tylko umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Na rozprawie Sąd zawiesił postępowanie w rozpoznawanej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Op 5/18, którego przedmiot zaskarżenia stanowiła decyzja Rektora Uniwersytetu O. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyjęcia na studia doktoranckie.

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 448/21, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Rektora Uniwersytetu O. od ww. wyroku WSA w Opolu z dnia 28 czerwca 2018 r. W uzasadnieniu orzeczenia NSA uznał, że Rektor U[...] błędnie stwierdził, iż P. T. utracił możliwość przyjęcia na studia doktoranckie, bo proces rekrutacji w myśl bliżej nieokreślonych postanowień uchwały Nr [...] z dnia [...] Senatu Uniwersytetu O. uległ zakończeniu i podjęcie decyzji przez organ rekrutacyjny o przyjęciu pozostaje bezprzedmiotowe. Zdaniem NSA postępowanie rekrutacyjne nie może zakończyć się przed uprawomocnieniem się decyzji w sprawie przyjęcia na studia doktoranckie. Natomiast skoro decyzje Komisji i Rektora zostały uchylone przez Sąd I instancji, to upływ czasu, szczególnie rozpoznawanie odwołania przez Rektora przez ponad rok, nie może sam w sobie wpływać na utratę prawa do przyjęcia na studia doktoranckie przez skarżącego. Ponadto, w ocenie NSA, "konsekwencją nieuprawnionego przyjęcia przez organ odwoławczy bezprzedmiotowości postępowania o przyjęcie na studia doktoranckie, był brak rozpoznania sprawy w zaskarżonym przez P. T. zakresie, tj. co do prawidłowości przyznanych w toku postępowania rekrutacyjnego liczby punktów bądź ocen, co może mieć znaczenie dla przyznania stypendium doktoranckiego lub jego zwiększenia".

Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2022 r. Sąd podjął zawieszone w niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne.

Na rozprawie w dniu 15 lutego 2022 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, argumentując, że skarżący na dzień dzisiejszy - w wyniku wyroku NSA - nie jest ani doktorantem, ani studentem i dlatego nie przysługuje mu stypendium.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wywiedzione.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 134 § 1 cyt. wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nadal zwanej w skrócie P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według podanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Rektora Uniwersytetu O. z dnia [...] wykazała, że akty te wydano z naruszeniem prawa.

W pierwszej kolejności wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 200 ust. 1 cyt. już wyżej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, zwanej dalej "ustawą", uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej - jej dyrektor (art. 200 ust. 3 ustawy). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 2 ww. Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich (...) stypendium na [...] roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Uwzględniając powyższe regulacje prawne, stwierdzić należy, że pomiędzy postępowaniem dotyczącym przyjęcia na stacjonarne studia doktoranckie i postępowaniem w sprawie przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium doktoranckiego zachodzi zależność w tym sensie, że przyjęcie na przedmiotowe studia determinuje kwestię przyznania stypendium doktoranckiego. Innymi słowy, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie jest nierozerwalnie związanie z rozstrzygnięciem w przedmiocie przyjęcia na studia doktoranckie i wynikami uzyskanymi w toku tego postępowania rekrutacyjnego.

W związku z tym przypomnienia wymaga, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Op 5/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzję Rektora Uniwersytetu O. z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Rekrutacyjnej na studia doktoranckie w dyscyplinie [...] Wydziału [...] Uniwersytetu O. z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyjęcia skarżącego na studia doktoranckie. Natomiast NSA wyrokiem z dnia 24 listopada 2021 r. oddalił skargę kasacyjną Rektora Uniwersytetu O. wywiedzioną od powyższego wyroku.

Skoro zatem, jak wykazano wyżej, istnieje zależność pomiędzy dwoma, następującymi po sobie postępowaniami, to logiczną konsekwencją wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotyczących przyjęcia skarżącego na studia doktoranckie, od których uzależnione było wydanie decyzji w przedmiocie przyznania wnioskowanego przez P. T. stypendium doktoranckiego, powoduje dla Sądu badającego legalność tych kolejnych decyzji obowiązek uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji dotyczących przedmiotowego stypendium. Wywiedziono już na wstępie, że przyznanie stypendium na podstawie art. 200 ustawy ma niewątpliwie charakter następczy, gdyż uzależnione jest od przyjęcia na studia doktoranckie. Inaczej mówiąc, w rozpoznawanej sprawie doszło do sytuacji, w której wyrokiem Sądu z dnia 28 czerwca 2018 r. uchylono rozstrzygnięcia administracyjne, do których wyraźnie i jednoznacznie odwoływały się decyzje objęte przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu sądowym, co - niejako automatycznie - przesądza o konieczności uchylenia także tych decyzji. W konsekwencji należało uznać, że zapadłe w przedmiotowej sprawie decyzje organów obu instancji są niezgodne z prawem, ponieważ w okolicznościach sprawy nie została jeszcze przesądzona kwestia przyjęcia skarżącego na studia doktoranckie, bo wydane w tej sprawie decyzje zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. Podkreślić dodatkowo trzeba, że w przywołanym wyżej wyroku z dnia 24 listopada 2021 r. NSA również stwierdził, że brak rozpoznania sprawy w zakresie prawidłowości przyznanych skarżącemu w toku postępowania rekrutacyjnego liczby punktów bądź ocen ma znaczenie dla przyznania stypendium doktoranckiego lub jego zwiększenia. W efekcie należało więc przyjąć, że zapadłe w kontrolowanej sprawie decyzje organów obu instancji, które zostały oparte (w pewnym sensie, bo uwzględniały stan faktyczny i prawny wynikający z decyzji dotyczącej przejęcia na studia) o decyzję niezgodną z prawem, podjęto z naruszeniem art. 200 ust. 1 ustawy.

Badając dalej legalność kwestionowanych przez skarżącego decyzji, Sąd zauważył z urzędu, że decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] o odmowie przyznania stypendium doktoranckiego wydano w sytuacji, gdy decyzja Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...] w sprawie przyjęcia na studia doktoranckie nie była ostateczna. Zgodnie z art. 16 zd. pierwsze K.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Podkreślenia wymaga, że dopiero uzyskanie przez decyzję waloru ostateczności powoduje, że jej postanowienia są skuteczne erga omnes i mogą być wiążące dla ustaleń faktycznych i prawnych w innych sprawach w zakresie praw i obowiązków stron tych postępowań. Jeśli zaś decyzja nie jest ostateczna, to nie można wyciągać z niej negatywnych skutków dla strony w innym postępowaniu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 779/19, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z materiału dokumentacyjnego niniejszej sprawy bezspornie wynika, że pismem z dnia 27 października 2016 r. P. T. wniósł odwołanie do Rektora Uniwersytetu O. od wskazanej wyżej decyzji z dnia [...] o przyjęciu skarżącego na studia doktoranckie. Wydając zatem decyzję z dnia [...] o odmowie przyznania stypendium doktoranckiego, Rektor Uniwersytetu O. orzekał w warunkach, gdy decyzja z dnia [...] o przyjęciu na studia doktoranckie nie była ostateczna, ponieważ została skutecznie zaskarżona przez skarżącego.

Z kolei wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...], nr [...], Rektor orzekał w sytuacji, gdy decyzja tego organu z dnia [...], nr [...], którą uchylono decyzję Komisji Rekrutacyjnej i umorzono postępowanie w sprawie przyjęcia P. T. na [...] rok stacjonarnych studiów doktoranckich, nie weszła jeszcze do obrotu prawnego. Decyzja nr [...] została bowiem doręczona skarżącemu dopiero w dniu 13 listopada 2017 r. W tym miejscu celowe jest wskazanie, że Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się w składzie poszerzonym - siedmiu sędziów NSA w kwestiach związanych z wydaniem i doręczeniem decyzji oraz skutkami tych zdarzeń prawnych, w tym dotyczącymi wejścia decyzji do obrotu prawnego. Przykładowo w uchwale z dnia 4 grudnia 2000 r., sygn. akt FPS 10/00, przyjęto, że decyzja administracyjna jest aktem zewnętrznym będącym oświadczeniem władczym woli organu administracyjnego i może być uznana za wydaną z chwilą ujawnienia woli organu na zewnątrz struktur organizacyjnych oraz stworzenia adresatowi rozstrzygnięcia możliwości zapoznania się z treścią tego oświadczenia woli. Doręczenie lub ogłoszenie decyzji stanowi jej wprowadzenie do obrotu prawnego. Od tego dopiero momentu decyzja wiąże organ administracji publicznej i stronę. Decyzja sporządzona (a więc spełniająca wymogi formalne), ale niedoręczona, nie załatwia sprawy administracyjnej, gdyż nie wiąże organu ani strony, co stanowi uzasadnienie przyjęcia, że decyzja administracyjna jest wydana z chwilą jej doręczenia. Z kolei w uchwale z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt II GPS 4/08, stwierdzono, że decyzja administracyjna jest przede wszystkim czynnością materialnoprawną, która rodzi skutki prawne kształtujące uprawnienia i obowiązki jednostki. Zakomunikowanie jednostce w trybie prawnym oświadczenia woli organu administracji publicznej jest warunkiem bytu prawnego decyzji administracyjnej jako kwalifikowanego aktu administracyjnego, co w sposób bezsporny wynika z art. 109 § 1 w związku z art. 110 K.p.a. W świetle tych uregulowań nie można przyjąć, że podjęcie przez organ decyzji jest wprowadzeniem jej do obrotu prawnego. W sytuacji, gdy oświadczenie woli organu administracji publicznej nie zostanie uzewnętrznione przez zakomunikowanie jednostce, nie może wywołać żadnego skutku prawnego. Przedstawiony pogląd zyskał akceptację w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym celnie wskazuje się, że zgodnie z art. 109 § 1 i § 2 K.p.a. o wprowadzeniu decyzji do obrotu prawnego i jej obowiązywaniu wobec strony można mówić dopiero z chwilą doręczenia, a wyjątkowo - ustnego ogłoszenia. Decyzja administracyjna zaczyna więc funkcjonować w obrocie prawnym od momentu jej skutecznego doręczenia. Przesądza o tym art. 110 § 1 K.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest związany decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Moment skutecznego doręczenia decyzji stronie ma zatem dwojakie znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania administracyjnego. Po pierwsze, z tą chwilą decyzja zaczyna wiązać organ, który ją wydał i jednocześnie dopiero od tego momentu może zostać zaskarżona we właściwy sposób. Tym samym decyzja administracyjna, chociaż podpisana przez organ, który ją wydał, nie wchodzi do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych przed jej doręczeniem lub ogłoszeniem stronie (tak: NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1991/20). Stwierdzić zatem należy, że o wejściu do obrotu prawnego decyzji decyduje jej doręczenie (ogłoszenie).

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd stwierdził, że kontrolowana decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] została wydana przedwcześnie. Decyzja Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...] o przyjęciu skarżącego na studia doktoranckie, w dacie orzekania przez organ pierwszej instancji, nie uzyskała bowiem waloru ostateczności, a - jak już wcześniej wyjaśniono - tylko postanowienia ostatecznej decyzji są skuteczne erga omnes i mogą być wiążące dla ustaleń faktycznych i prawnych w innych sprawach w zakresie praw i obowiązków stron. Jeśli zaś decyzja nie jest ostateczna, to nie można wyciągnąć z niej negatywnych skutków dla strony w innym postępowaniu. Z kolei decyzja Rektora Uniwersytetu O. z dnia [...], którą uchylono decyzję Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...] i umorzono postępowanie w sprawie przyjęcia P. T. na studia doktoranckie, nie wywołała jeszcze skutków prawnych w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego, ponieważ jako niedoręczona nie weszła do obrotu prawnego. Tym samym Rektor w sposób nieuprawniony uznał, że wobec uchylenia przez niego decyzji Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...] wszelkie postępowania, którego podstawą było przyjęcie skarżącego na studia, stały się bezprzedmiotowe. Powyższe stanowi o naruszeniu przez organ drugiej instancji również przepisu art. 105 § 1 K.p.a.

Konsekwencją stwierdzonych przez Sąd nieprawidłowości jest konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji, które to decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, w tym art. 200 ustawy oraz przepisów postępowania, w tym art. 16 w zw. z art. 109 § 1 i art. 110 § 1 oraz art. 105 § 1 K.p.a. Dodatkowo Sąd uznał, że wykazane powyżej wadliwości postępowania organów świadczą o naruszeniu, określonej w art. 8 § 1 K.p.a., zasady budowania zaufania obywateli do działań administracji publicznej.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], o czym orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. Natomiast orzeczenie o kosztach, zawarte w pkt 2 wyroku, uzasadnia art. 200 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.