Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2347/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7 lit. c, art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia NSA Bożena Popowska (spr.), Sędzia del. WSA Jacek Fronczyk, Protokolant starszy asystent sędziego Kamil Buliński, po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 441/12 w sprawie ze skargi T. S.-D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia od T. S.–D. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 441/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. S. – D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w punkcie pierwszym wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz w punkcie drugim stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wyrok powyższy zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Trzema decyzjami z dnia [...] marca 2012 r. o Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zambrowie ustalił T. S.-D. (dalej powoływana także jako "Skarżąca") wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz syna E.K. D. i córkę E. D. w okresach od 1 października 2008 r. do 30 września 2011 r. na łączną kwotę 27 000 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] września 2011 r. Skarżąca dostarczyła do Ośrodka Pomocy Społecznej pismo z dnia [...] sierpnia 2011 r. z Konsulatu Generalnego RP w K. informujące, że I. D. - dłużnik alimentacyjny, zmarł w dniu [...] września 2008 r. w miejscowości K. Śmierć dłużnika alimentacyjnego powoduje ustanie przyczyny wypłaty świadczeń z funduszu, a w konsekwencji należało uznać pobrane przez Skarżącą świadczenia za nienależne.

W odwołaniach od powyższych decyzji, Skarżąca podniosła, iż o śmierci byłego męża i ojca dzieci dowiedziała się dopiero dnia [...] września 2011 r., otrzymując pismo z Konsulatu Generalnego RP w K. Do tej daty świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobierała nieświadoma tego faktu. Podkreśliła, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, jest bez pracy, sama wychowuje dwoje dzieci, choruje i przebywa od 16 marca 2012 r. w Szpitalu Wojewódzkim w Ł. Z uwagi na powyższe, wniosła o uchylenie skarżonych decyzji i umorzenie postępowań we wszystkich sprawach.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży, utrzymało w mocy trzy zaskarżone decyzje. Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. a i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. w sprawie pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1 poz. 7

ze zm., dalej powoływana w skrócie jako "u.p.o.u.a."), przez nienależnie pobrane świadczenie należy rozumieć, świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

W niniejszej sprawie taka właśnie sytuacja zachodzi, gdyż dłużnik alimentacyjny zmarł dniu [...] stycznia 2009 r. (powinno być [...] września 2008 r. - dopisek Sądu) w miejscowości K. na terenie Niemiec. Z tą datą ustał obowiązek organu pierwszej instancji do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych –E. K. D. i E. D. Śmierć dłużnika alimentacyjnego powoduje ustanie przyczyny wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego poczynając od 1 października 2008 r. W tym stanie rzeczy pobrane przez Skarżącą na dzieci świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2011 r. są świadczeniami nienależnymi. W świetle powyższego, zaskarżone decyzje są zgodne z prawem i nie mogą być uchylone lub zmienione przez organ odwoławczy. Zdaniem Kolegium, argumenty podnoszone w odwołaniu przez Skarżącą nie mogą być podstawą do odstąpienia od uznania jej za osobę, która pobrała nienależne świadczenie w ustalonej wysokości.

Na powyższą decyzję Skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o jej zmianę, ewentualnie o jej uchylenie w całości. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 7 K.p.a. oraz art. 2 pkt 7 i art. 23 u.p.o.u.a.

W uzasadnieniu skargi, przedstawiając stan faktyczny sprawy, Skarżąca wskazała, że pobierała świadczenie alimentacyjne na dzieci w dobrej wierze, nie wiedziała, że ich ojciec nie żyje, a w konsekwencji, że podbierane świadczenie jest nienależne. Po wyjeździe byłego męża do Niemiec w 2002 r. nie miała z nim kontaktu, nie pisał, nie dzwonił, nie kontaktował się z dziećmi. Wielokrotnie wysyłała pisma do władz niemieckich celem ustalenia miejsca zamieszkania byłego męża, jednakże dopiero w dniu [...] września 2011 r. otrzymała pismo z Konsulatu Generalnego RP w K., z którego wynikało, że jej były mąż i jednocześnie ojciec dzieci zmarł [...] września 2008 r. w K. O powyższym niezwłocznie poinformowała zarówno Sąd (toczyła się przed nim sprawa o podwyższenie alimentów) jak i MOPS. Zaznaczyła, że nie wprowadzała organu w błąd, niczego nie zataiła, na bieżąco starała się ustalić miejsce zamieszkania byłego męża na terenie Niemiec, jednakże nie przynosiło to

rezultatu. Zaznaczyła, że gdyby organy niemieckie dokładnie sprawdziły poszukiwanego z pewnością informacja o jego zgonie byłaby przekazana znacznie wcześniej i wówczas nie pobierałaby świadczeń jak i nie składała pozwu o podwyższenie alimentów. Skarżąca wskazała także, że środki z funduszu alimentacyjnego przeznaczała na bieżące potrzeby dzieci, obecnie utrzymują się z niewielkiej renty i zasiłków z pomocy społecznej, nie posiadają żadnych oszczędności.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uwzględniając skargę w wyroku z dnia 10 lipca 2012 r. stwierdził, że kwestią sporną w sprawie pozostaje to, czy w ustalonym stanie faktycznym ziściły się przesłanki do uznania świadczenia alimentacyjnego pobranego przez Skarżącą - w okresie od października 2008 r. do września 2011 r. - za świadczenie nienależnie pobrane.

Zgodnie z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a., ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Jednocześnie, w myśl art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

W świetle powyższych regulacji wskazać należy, iż należy odróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia pobranego nienależnie". Oba sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy zostało ono przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się również, że

obowiązek zwrotu obciąża osoby, które przyjęły świadczenie w złej wierze, wiedząc, że jej się ono nie należy, co dotyczy sytuacji, w której taka osoba została pouczona o okolicznościach, w jakich nie pobiera się świadczeń, jak też osób, które uzyskały świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (zob. m.in. wyrok WSA w Gliwicach dnia 23 kwietnia 2012 r., sygn. akt IV SA/GL 633/11, wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09).

Wobec powyższego, zdaniem Sądu I instancji, wypłacone Skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w okresie od października 2008 r. do września 2011 r. można ewentualnie uznać za świadczenia nienależnie przyznane i wypłacone, ale nie za świadczenia nienależnie pobrane. Aby świadczenia można było uznać za nienależnie pobrane należałoby wykazać, że ich pozyskanie przez stronę stanowiło efekt jej świadomego działania nacechowanego złą wolą. Taka sytuacja mogłaby mieć miejsce wówczas, gdyby Skarżąca otrzymała prawo do tych świadczeń będąc świadoma faktu, że zataiła informację mającą wpływ na ustalenie prawa do tych świadczeń przed organem przyznającym a następnie wypłacającym jej środki z tego tytułu. Okoliczności te winny zostać wykazane i wyartykułowane w uzasadnieniu decyzji uznającej dane świadczenie za pobrane nienależnie.

Tymczasem orzekający w sprawie organ tej kwestii w ogóle nie zbadał, stwierdził wręcz, że wskazywane przez Skarżącą w odwołaniu argumenty, nie mogą być podstawą do odstąpienia od uznania, iż pobrała nienależne świadczenia w ustalonej wysokości. Takie stanowisko jest błędne. Przeprowadzona przez organ odwoławczy ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwoliła jedynie na stwierdzenie, że Skarżącej za okres od października 2008 r. do września 2011 r. zostało przyznane i wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego mimo braku ku temu podstaw, ale nie przesądza to, iż Skarżąca świadczenia te świadomie pobierała w sposób nienależny.

Z twierdzeń Skarżącej, znajdujących potwierdzenie w aktach sprawy, wynika że przez cały okres pobierania świadczeń z funduszu, podejmowane były próby ustalenia miejsca zamieszkania jej byłego męża i jednocześnie ojca dzieci przebywającego na terenie Niemiec. W tym celu Skarżąca kontaktowała się z Sądem, który bezskutecznie próbował ustalić jego miejsce zamieszkania, celem przeprowadzenia ewentualnej egzekucji. Jednocześnie Skarżąca, z chwilą uzyskania informacji o śmierci byłego męża niezwłocznie poinformowała o powyższym, zarówno organ I instancji jak i Sąd,

w którym toczyła się sprawa o podwyższenie alimentów na rzecz dzieci. Powyższe okoliczności nie zostały poddane ocenie organu odwoławczego, pod kątem rozważenia, czy Skarżąca świadomie pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wiedząc, że jej one nie przysługują.

Brak ustaleń w powyższym zakresie stanowi niewątpliwie naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., które formułują obowiązującą w procedurze administracyjnej zasadę prawdy obiektywnej. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest wyczerpujące zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego sprawy dokonać subsumcji obowiązujących przepisów prawa materialnego. Dodatkowo przyjąć należy, iż organ naruszył przepisy prawa materialnego - art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., poprzez błędną wykładnię pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego" polegającą na rozpatrywaniu tej kwestii w całkowitym oderwaniu od czynnika subiektywnego w postaci zawinienia świadczeniobiorcy.

Sąd I instancji wskazał, że wobec powyższych okoliczności, w szczególności utrwalającej się linii orzecznictwa sądowo-administracyjnego w przedmiocie wykładni pojęć "świadczenia nienależnego" i "świadczenia nienależnie pobranego" Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę odstąpił od wcześniejszego poglądu wyrażonego przez tut. Sąd m.in. w wyroku z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 815/11, zgodnie z którym, jedynie przesłanki obiektywne decydowały o nienależnym charakterze świadczenia.

Z przedstawionych wyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), uchylił zaskarżoną decyzję, zaś na podstawie art. 152 tejże ustawy, orzekł, że nie podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Sąd I instancji podał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien uwzględnić ocenę prawną i zalecenia co do dalszego prowadzenia postępowania zaprezentowaną przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w szczególności dokonać ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w aspekcie ewentualnego zawinienia Skarżącej lub jego braku, przy pobieraniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W skardze kasacyjnej działające za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży zarzuciło Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię, tj.: art. 2 pkt 7 lit. c i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 roku w sprawie pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.) poprzez przyjęcie, że w postępowaniu uznającym za nienależnie pobrane świadczenia i ustalającym wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego T. S. D. w okresie od października 2008 r. do września 2011 r., można ewentualnie uznać je za nienależne świadczenie, ale nie za świadczenie nienależnie pobrane. Aby je można było uznać za świadczenie nienależnie pobrane należałoby wykazać, że ich pozyskanie przez stronę stanowiło efekt jej świadomego działania nacechowanego złą wolą /przesłanki subiektywne/ i w rezultacie uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia [...] kwietnia 2012 r. [...] utrzymującej w mocy trzy decyzje Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zambrowie z dnia [...] marca 2011 r.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. -dalej P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem Skarżącego, Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skarżące kasacyjnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży (dalej SKO) podniosło zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego przez błędną ich wykładnię, tj.: art. 2 pkt 7 lit. c i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 roku w sprawie pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm., dalej u.p.o.u.a). W tym miejscu należy zauważyć, że zaskarżone decyzje podjęte były na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 roku u.p.o.u.a. Uwzględniając powyższe i argumentację skargi kasacyjnej, należy przyjąć, że chodzi o zarzut naruszenia art. 2 pkt 7 lit. c w/w ustawy. Zgodnie z przyjmowanymi w orzecznictwie wymogami art. 174 pkt 2 P.p.s.a., wyjaśniono na czym polegała błędna wykładnia wskazanych przepisów oraz jaki miała ona wpływ na wynik sprawy.

W myśl art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a: "Ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Błędna wykładnia art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a polegała, zdaniem SKO, na przyjęciu, że przepis ten daje podstawę do rozróżnienia "nienależnego świadczenia" i "świadczenia nienależnie pobranego". Nadto, na przyjęciu, że przepis ten pozwala uznać za świadczenie nienależnie pobrane tylko takie należności, których "pozyskanie przez stronę stanowiło efekt jej świadomego działania nacechowanego złą wolą /przesłanki subiektywne/".

W nawiązaniu do powyższego, orzekający NSA zauważa, że Sąd I instancji, wywodząc takie rozumienie normy zawartej w w/w przepisie, powołał się na utrwalającą się linię orzecznictwa sądowo-administracyjnego w przedmiocie wykładni pojęć "świadczenia nienależnego" i "świadczenia nienależnie pobranego". Jednym z wyroków, jakie podał, jest wyrok NSA z dnia 14.12. 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09 (cbois). Umknęło jednak uwadze Sądu I instancji, że powołany wyrok dotyczy sprawy

w przedmiocie świadczeń rodzinnych, unormowanych ustawą z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej ustawa

o świadczeniach rodzinnych) i to w zakresie zwrotu świadczenia, a nie ustalenia jego

wysokości. Orzekający NSA zauważa także, że argumentując na rzecz

zaprezentowanej wykładni art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., m.in. z powołaniem się

na cyt. wyrok NSA z dnia 14.12. 2009 r., Sąd I instancji w istocie interpretował art. 30

ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. WSA w Białymstoku powołał się

bowiem na wskazany w tej ustawie warunek uznania za nienależne świadczenie,

jakim jest właściwe pouczenie strony o okolicznościach, w jakich nie pobiera się

świadczeń. Tymczasem, art. 2 pkt 7 ustawy zastosowanej w niniejszej sprawie nie

przewiduje takiego warunku uznania świadczenie za nienależnie pobrane. W tych

okolicznościach, nie sposób zaaprobować toku rozumowania Sądu I instancji, bowiem

opiera się on na regulacji odmiennie definiującej "nienależnie pobrane świadczenie",

tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz na orzecznictwie tej ustawy dotyczącym.

Rację ma zatem skarżący kasacyjnie stwierdzając, że art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. nie daje

żadnej podstawy do takiej interpretacji, by za świadczenie nienależnie pobrane uznać

jedynie świadczenie pozyskane przez stronę w efekcie jej świadomego działania

nacechowanego złą wolą /przesłanki subiektywne/.

Rację ma też skarżący kasacyjnie twierdząc, że w świetle przepisów ustawy w sprawie pomocy osobom uprawnionym do alimentów należy rozróżnić postępowanie w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie i postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (podobnie na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych, por. wyrok NSA z 30.05. 2012 r., sygn. akt I OSK 2302/11, cbois). Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie, postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją dotyczyło postępowania w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie (i było konsekwencją wcześniejszego orzeczenia o uchyleniu decyzji przyznających świadczenie i odmowie przyznania świadczenia na okres od 01.10.2008 r. do 30.09. 20011 r. oraz faktu wypłaty przyznanych świadczeń). W tym zaś zakresie, ustawa w sprawie pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie daje podstaw do takiej

interpretacji art. 2 pkt 7 a i art. 23 ust. 1, która po pierwsze pozwala wyróżnić "nienależne świadczenie" i "świadczenie nienależnie pobrane", po drugie,

uzależnia uznanie "świadczenia za nienależnie pobrane" od wykazania, że jego

pozyskanie przez stronę stanowiło efekt jej świadomego działania

nacechowanego złą wolą". Powyższe wnioski dotyczące interpretacji wskazanych

przepisów uwzględniają podstawowe reguły wykładni, w tym zasadę, że nie ma potrzeby odstępowania od wykładni językowej przepisu jasno sformułowanego, a takim jest art. 2 pkt 7 a u.p.o.u.a, skoro przepis taki nie staje się wątpliwy wskutek zastosowania reguł wykładni systemowej lub funkcjonalnej, m. in. dotyczącej art. 23 ust. 1 (przewidującego odrębne postępowanie w sprawie zwrotu), oraz art. 23 ust. 8 (przewidującego możliwość umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń) w/w ustawy (por. L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002 r., ss. 63-68).

W konsekwencji, organ orzekający w sprawie w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie nie jest zobligowany do badania świadomości strony co do tego, czy wypłacane świadczenie pobierała zgodnie z przepisami prawnymi, tylko czy ziściły się przesłanki wskazane w art. 2 pkt 7 lit. a do d) w/w ustawy. W niniejszej sprawie, organy powołały się okoliczność (zgon dłużnika) powodującą ustanie wypłaty świadczenia (art. 2 pk7 lit a). Rozpatrując skargę, Sąd I instancji winien zatem rozważyć, czy ten fakt (okoliczność obiektywna) powoduje w świetle ustawy, ustanie obowiązku wypłaty świadczenia. Zamiast rozważenia tej przesłanki, Sąd I instancji przeprowadził wywód, który mógłby mieć uzasadnienie na etapie kolejnego postępowania, tj. o zwrocie świadczenia nienależnie pobranego (art. 23), zwłaszcza z uwzględnieniem treści art. 23 ust. 8 ustawy.

Podsumowując, skoro zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię, tj.: art. 2 pkt 7 a i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 roku u.p.o.u.a. okazał się trafny, to skargę kasacyjną należało uwzględnić, uchylając zaskarżony wyrok.

Z uwagi na fakt, że w skardze nie zarzucono naruszenia przepisów postępowania, NSA mógł rozpoznać skargę na podstawie art. 188 P.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutów skargi, NSA stwierdza, że zamieszczone wyżej rozważania i wyrażony pogląd prawny odnośnie interpretacji art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a., nie pozwalają orzekającemu NSA uznać argumentacji strony na rzecz stanowiska, że bezpodstawnie orzeczono o kwocie nienależnie pobranego świadczenia. NSA zgadza się ze skarżącą, że z akt jednoznacznie wynika, iż strona nie miała wiedzy o zgonie męża do dnia poinformowania jej przez Konsulat Generalny o tym fakcie ([...].09.2011 r.) i że zaraz po powzięciu tej wiadomości poinformowała organ o fakcie zgonu męża. Z akt wynika także, że strona starała się ustalić adres męża, jednak bezskutecznie. Powyższe nie wpływa jednak na rozstrzygnięcie w przedmiocie, czy świadczenia z

funduszu alimentacyjnego wypłacone stronie, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczenia, tj. zgonu męża (dłużnika alimentacyjnego), są "nienależnie pobranym świadczeniem" w rozumieniu art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. Zatem, zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na marginesie dodać natomiast można, że okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, podniesione w skardze i udokumentowane w aktach sprawy mogą mieć wpływ na orzeczenia w kolejnych postępowaniach w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w sytuacji, kiedy strona zwróci się do organu o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia., a organ obowiązany będzie je rozpatrzeć świetle przesłanek wskazanych w art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. Orzekający NSA zauważa, że pouczenie w tej kwestii zamieszczono w zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę (pkt 1). W punkcie 2 wyroku, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.