Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 461/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c), art. 92a ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1414
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym -  tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie WSA Robert Hałabis,, WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Michał Białowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi "L." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia na spółkę "L." sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: skarżąca lub Spółka) kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

W dniu 13 września 2015 r. funkcjonariusz Oddziału Celnego w [...] dokonał kontroli ciągnika siodłowego marki Volvo o nr rej. [...] z naczepą ciężarową chłodnią marki Schmitz Cargobull o numerze rej. [...]. Pojazdem przewożono towar w postaci zamrożonego koncentratu soku pomarańczowego. Według okazanych przez kierowcę dokumentów przewoźnikiem była spółka "L.". Kierowca okazał m.in. certyfikat ATP wystawiony dnia 13 lutego 2014 r.

W wyniku kontroli stwierdzono wykonywanie przewozu drogowego bez świadectwa ATP wymaganego zgodnie z Umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP) (Dz. U. z 2015 r., poz. 667; dalej: Umowa ATP). Oznacza to naruszenie określone w l.p. 3.3 załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414, ze zm.; dalej jako: u.t.d.).

W toku postępowania uzyskano informację od niemieckiej jednostki badawczej, która stwierdziła, że przesłana jej kopia świadectwa ATP okazanego przez kierowcę "jest w porządku".

Na podstawie powyższych ustaleń decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 8.000 zł na podstawie art. 92a ust. 1 i l.p. 3.3 załącznika nr 3 do u.t.d. W ocenie organu podczas kontroli okazano świadectwo ATP potwierdzającego spełnienie wymogów dla środka transportu klasy IR (wzmocniona izolacja termiczna), jednak taki środek transportu nie zapewnia zachowania norm wysokości temperatury określonych w umowie ATP i w umowie przewozu (list CMR).

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej podniosła zarzut naruszenia szeregu przepisów k.p.a., u.t.d. i Umowy ATP przez bezpodstawne wymierzenie kary pieniężnej w sytuacji gdy Spółka posiadała świadectwo pozwalające na przewóz szybko psujących się artykułów spożywczych. Pełnomocnik stwierdził, że organ bezpodstawnie zakwestionował ważność świadectwa okazanego przez kierowcę, które zostało wydane przez właściwy organ. Pełnomocnik zarzucił również brak sprawdzenia w toku kontroli tabliczki znamionowej ATP znajdującej się na naczepie.

Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z [...] stycznia 2016 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ powołał się na art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c) u.t.d., w świetle którego podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, m.in. świadectwo wymagane zgodnie z Umową ATP.

Analizując postanowienia Umowy ATP organ wskazał, że do przewozu szybko psujących się artykułów żywnościowych mają być stosowane środki transportu wymienione w artykule 1 umowy, tj. środki transportu spełniające wymagania i normy podane w załączniku nr 1 do Umowy, z wyjątkiem przypadków, gdy w związku z temperaturą przewidywaną podczas całego przewozu obowiązek ten okazuje się całkowicie zbędny do utrzymywania temperatur ustalonych w załącznikach 2 i 3 do umowy. Środek transportu powinien być tak dobierany i używany w taki sposób, aby w ciągu całego przewozu mogły być utrzymane temperatury ustalone w tych załącznikach.

W badanej sprawie skarżąca wykonywała przewóz z Polski do Rosji towaru w postaci mrożonego koncentratu soku pomarańczowego, który jest towarem rodzajowo wyszczególnionym w załączniku 2 do Umowy ATP jako artykuł żywnościowy szybko psujący się, do przewozu którego powinny być stosowane specjalne środki transportu.

Jak wynika z treści załącznika 2 do umowy ATP, najwyższa temperatura w jakimkolwiek punkcie ładunku podczas przewozu produktu żywnościowego w postaci mrożonego koncentratu soku pomarańczowego klasyfikowanego jako produkt żywnościowy mrożony - nie powinna przekraczać -12°C. W świetle powyższego, zgodnie z art. 4 ust. 1 tej umowy, do przewozu tego artykułu powinien być stosowany jako środek transportu odpowiadający określeniom i normom podanym w załączniku 1 do umowy ATP - środek transportu w postaci lodowni lub chłodni, czyli środka transportu izolowanego termicznie pozwalającego w średniej temperaturze zewnętrznej +30°C obniżać temperaturę wewnątrz próżnego nadwozia, a następnie stale ją utrzymywać na odpowiednim poziomie w zależności od klasy.

W badanej sprawie przedstawiony przez kierowcę dokument świadectwa ATP oraz tabliczka ATP umieszczona na naczepie potwierdzały uznanie w/w środka transportu jako izotermicznego środka transportu ze wzmocnioną izolacją klasy IR. Wbrew zarzutom skarżącego funkcjonariusz celny dokonał sprawdzenia tabliczki znamionowej ATP znajdującej się na w/w naczepie.

Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w świetle przepisów Umowy ATP świadectwo oraz tabliczka znamionowa dotyczące środka transportu izolowanego termicznie klasy IR nie stanowią potwierdzenia spełnienia przez ten środek transportu norm zapewniających utrzymanie na całej trasie przewozu towaru temperatury -12°C, ustalonej w załączniku 2 do umowy dla ładunku w postaci produktów żywnościowych mrożonych.

W związku z tym organ stwierdził, że skarżąca podczas kontroli w dniu 13 września 2015 r. przewożąc ładunek w postaci mrożonego koncentratu soku pomarańczowego nie posiadała świadectwa wymaganego zgodnie z Umową ATP. Międzynarodowy przewóz drogowy towaru wykonywany był zatem bez świadectwa zgodności wymaganego przepisami Umowy ATP, a więc niezgodnie z umową międzynarodową, oraz niezgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c) u.t.d. Zasadne było zatem wymierzenie kary pieniężnej na podstawie l.p. 3.3 załącznika nr 3 do u.t.d.

Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w analizowanej sprawie nie kwestionowano ważności certyfikatu ATP ze względu na kraj jego wydania. Podstawą uznania przez Naczelnika Urzędu Celnego okazanego w trakcie kontroli certyfikatu za niewłaściwy było oznaczenie w tym dokumencie kategorii pojazdu IR jako niewystarczającej ze względu na charakter przewożonego towaru, skutkujące brakiem spełnienia przez naczepę norm określonych dla środków transportu - chłodni.

Dyrektor Izby Celnej nie znalazł podstaw do zastosowanie w sprawie art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d, zwalniającego z odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia w sytuacji, gdy okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Przedsiębiorca zajmujący się przewozami towarów, co do których mają zastosowanie przepisy Umowy ATP powinien zaznajomić się z przepisami dotyczącymi przewozu takich towarów i tak zorganizować swoją działalność, aby kierowca środka przewozowego mógł okazać odpowiednie dokumenty w trakcie kontroli. Nie było również podstaw do zastosowania pozostałych przesłanek egzoneracyjnych wymienionych w art. 92c ust. 1 u.t.d.

W skardze do sądu administracyjnego pełnomocnik Spółki zarzucił naruszenie szeregu przepisów k.p.a., ustawy o transporcie drogowym i Umowy ATP poprzez nieuzasadnione nałożenie na skarżącą kary pieniężnej pomimo braku przekroczenia temperatury przewozu wymaganej przepisami Umowy ATP, na co wskazuje wydruk z termografu umieszczonego w pojeździe.

W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że organy wadliwie zarzuciły brak ważnego świadectwa ATP w sytuacji, gdy kierowca posiadał świadectwo wystawione przez organ niemiecki, które powinno być respektowane przez organy polskie. Ponadto pełnomocnik podniósł, że w toku kontroli funkcjonariusz celny nie dokonał sprawdzenia tabliczki znamionowej znajdującej się na naczepie, mającej charakter równoważny świadectwu ATP. W tej sytuacji uznać należy, że skarżąca Spółka spełniła prawne wymogi przewozu towarów szybko psujących się.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia (stwierdzenia nieważności).

Istota sporu prawnego sprowadza się do prawidłowości nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym zakwalifikowane przez organ jako "Wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy, umową międzynarodową lub warunkami określonymi w zezwoleniu" (l.p. 3.3 załącznika nr 3 do u.t.d.).

W ocenie organu naruszenie polegało na wykonywaniu przewozu drogowego bez świadectwa wymaganego zgodnie z przepisami Umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP).

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że w czasie kontroli kierowca kontrolowanego pojazdu okazał do kontroli świadectwo odpowiadające formie wymaganej Umową ATP. Z treści świadectwa (kserokopia na k. 13 akt adm.) wynika, że dotyczy ono izotermicznego środka transportu z izolacją wzmocnioną (oznaczenie: IR). Świadectwo jest ważne do lutego 2020 r. W dokumentacji pokontrolnej znajduje się również wydruk zdjęcia tabliczki znamionowej umieszczonej na pojeździe. Tabliczka zawiera dane zgodne z treścią dokumentu świadectwa ATP. Świadectwo zostało zweryfikowane w toku postępowania administracyjnego. Z informacji uzyskanych od organów niemieckich wynika, że "jest ono w porządku".

W tym kontekście należy stwierdzić, że argumentacja pełnomocnika skarżącej jest całkowicie chybiona w zakresie, w jakim podnosi zarzut wadliwego zakwestionowania przez organy okazanego przez kierowcę świadectwa. Takie twierdzenia nie pojawiają się nigdzie w argumentacji organów. Organy nie kwestionują ważności świadectwa okazanego przez kierowcę, ale zarzucają, że okazane świadectwo było nieadekwatne do wymogów Umowy ATP w odniesieniu do towarów przewożonych kontrolowanym pojazdem. Chybiony jest również zarzut, że funkcjonariusz celny nie dokonał sprawdzenia tabliczki znamionowej umieszczonej na pojeździe. Przeczy temu powołana wyżej dokumentacja pokontrolna, wśród której znajdują się również wydruki zdjęć tabliczki.

W tej sytuacji nie ma podstaw do kwestionowania ustaleń faktycznych organu co do okazanego w trakcie kontroli świadectwa ATP. Konieczna jest natomiast weryfikacja argumentacji prawnej organu, który argumentuje, że okazane świadectwo wskazuje, iż skontrolowany środek transportu nie spełniał wymogów, jakie wynikają z umowy ATP w odniesieniu do przewożonych towarów.

Faktem niespornym w sprawie jest to, że kontrolowanym pojazdem przewożono towar w postaci zamrożonego skoncentrowanego soku pomarańczowego. W liście przewozowym wskazano jako wymaganą temperaturę przewozu - 17°C.

Zgodnie z zasadami wskazanymi w załączniku nr 2 do umowy ATP (zatytułowanym: "Dobór wyposażenia i warunków temperaturowych do przewozu artykułów żywnościowych (głęboko) szybko mrożonych i mrożonych") do przewozu produktów żywnościowych (głęboko) szybko mrożonych i mrożonych, wymienionych dalej, środek transportu musi być dobrany i użytkowany w taki sposób, aby podczas przewozu najwyższa temperatura produktu żywnościowego w jakimkolwiek punkcie ładunku nie przekraczała temperatury wskazanej. Temperatura produktów żywnościowych musi we wszystkich punktach ładunku mieścić się w wartości wskazanej lub poniżej niej, podczas załadunku, przewozu i wyładunku.

Przewożony w trakcie kontroli towar kwalifikuje się do kategorii "Wszystkie produkty żywnościowe mrożone (z wyjątkiem masła)", dla których wskazano maksymalną temperaturę transportu -12°C.

W cytowanym załączniku zawarto jeszcze szczególną regulację, odnoszącą się m.in. do skoncentrowanego soku owocowego. Zgodnie z przypisem zamieszczonym w tym załączniku, dla tego rodzaju produktów żywnościowych głęboko mrożonych i mrożonych, które są przeznaczone do natychmiastowej obróbki po przybyciu na miejsce, można dopuścić powolny przyrost ich temperatury podczas przewozu, aby przybyły na miejsce, mając temperaturę nie wyższą od żądanej przez nadawcę i wskazanej w umowie o przewozie. Temperatura ta nie może przekraczać najwyższej temperatury dopuszczalnej dla danego produktu żywnościowego w stanie chłodzonym, wymienionej w załączniku 3. Dokument przewozowy musi wymieniać nazwę produktów żywnościowych, jeśli są one głęboko mrożone lub mrożone, i fakt że są one przeznaczone do natychmiastowej dalszej obróbki po przybyciu na miejsce. Przewóz musi być dokonany taborem zatwierdzonym przez ATP, bez stosowania urządzenia cieplnego dla zwiększenia temperatury produktów.

W badanej sprawie przytoczona regulacja szczególna nie może mieć zastosowania, bowiem nic w dokumentach przewozowych nie wskazuje na spełnienie wskazanych wyżej warunków, w szczególności przeznaczenia do dalszej natychmiastowej obróbki po przybyciu na miejsce.

Podsumowując ten fragment rozważań: biorąc pod uwagę rodzaj przewożonego produktu, wymogiem niezbędnym w świetle umowy ATP był przewóz takim środkiem transportu, który zapewniał, aby najwyższa temperatura produktu żywnościowego w jakimkolwiek punkcie ładunku nie przekraczała temperatury -12°C.

Aby uznać za spełniony ten warunek pojazd powinien spełniać określone w Umowie ATP kryteria, czego dowodem jest odpowiednie świadectwo ATP oraz tabliczka znamionowa.

W tym zakresie należy przypomnieć, że w załączniku nr 1, zawierającym określenia i normy specjalnych środków transportu do przewozu szybko psujących się artykułów żywnościowych, Umowa ATP wprowadza rozróżnienie między izotermicznym środkiem transportu, środkiem transportu – lodownią, środkiem transportu – chłodnią oraz ogrzewanym środkiem transportu. W ramach izotermicznych środków transportu wyróżnia się środki transportu ze zwykłą izolacją termiczną (oznaczenie: IN) oraz izotermiczne środki transportu ze wzmocnioną izolacją termiczną (oznaczenie: IR). W przypadku lodowni oraz chłodni Umowa ATP wprowadza dodatkowe klasy (cztery w przypadku lodowni, sześć w przypadku chłodni), w zależności od zakresów temperatur, jakie dany środek transportu pozwala utrzymać.

Analiza klasyfikacji środków transportu w załączniku nr 1 wskazuje na poprawność wywodów organu, który ustalił, że utrzymanie wymaganej temperatury nie wyższej niż -12°C zapewniają tylko środki transportu w postaci lodowni lub chłodni. Co więcej, należy zwrócić uwagę, że wymagania wynikające z listu przewozowego były jeszcze surowsze, bo wskazywały na temperaturę nie wyższą niż -17°C.

Okazane w toku kontroli świadectwo ATP zawierało oznaczenie IR, co oznaczało że środek transportu spełnia normy dla izotermicznych środków transportu z izolacją wzmocnioną. Treść załącznika nr 1 do Umowy ATP wskazuje, że środki transportu w postaci lodowni i chłodni, wymagają spełnienia bardziej rygorystycznych norm. O ile w przypadku izotermicznych środków transportu, ich budowa ma zapewniać ograniczenie wymiany ciepła między wewnętrzną i zewnętrzną powierzchnią nadwozia w sposób zapewniający spełnienie określonych w załączniku norm minimalnych, o tyle środek transportu w postaci lodowni i chłodni musi umożliwiać w średniej temperaturze zewnętrznej +30°C, obniżenie temperatury wewnątrz próżnego nadwozia, a następnie utrzymanie jej w stopniu odpowiadającym określonym w załączniku normom, w zależności od klasy środka transportu.

Jeśli z oznaczenia zawartego w certyfikacie wynika, że środek transportu spełnia normy określone dla izotermicznego środka transportu z izolacją wzmocnioną (IR), nie da się żadną miarą uznać, że taki środek odpowiada normom określonym dla środka transportu – lodowni lub chłodni. Wynika z tego, że przewożąc tego rodzaju towary jak w przypadku kontrolowanego przewozu, przewoźnik powinien posiadać i okazać na wezwanie organu dokument potwierdzający spełnienie warunków dla środka transportu – lodowni lub chłodni. Certyfikat dowodzący spełnienia warunków dla izotermicznego środka transportu z izolacją wzmocnioną (IR) jest niewystarczający.

W badanej sprawie okolicznością niesporną jest to, że w czasie kontroli kierowca pojazdu przedstawił świadectwo ATP nr [...], w którym widnieje oznaczenie kategorii pojazdu IR. Prawidłowo organy celne przyjęły, że ze względu na charakter przewożonego towaru i zapisy zawarte w liście przewozowym CMR certyfikat taki był niewłaściwy, co oznacza naruszenie warunków wykonywania międzynarodowych przewozów rzeczy określonych w umowie ATP.

Prawidłowa w tej sytuacji była konkluzja organów celnych, że skarżąca jako przewoźnik wykonywała międzynarodowy przewóz drogowy towarów bez świadectwa zgodności wymaganego przepisami Umowy ATP. Oznaczało to wykonywanie przewozu z naruszeniem obowiązków wynikających z umowy międzynarodowej i ustawy o transporcie drogowym (art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c). W konsekwencji istniały podstaw do nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej na podstawie art. 92a u.t.d. zgodnie z taryfikatorem zawartym w załączniku nr 3 do ustawy (l.p. 3.3).

Powyższej oceny nie może zmienić podniesiony w skardze argument, że nie doszło do przekroczenia wymaganej temperatury przewozu, na co mają wskazywać załączone do skargi wydruki z urządzenia rejestrującego temperaturę (termografu).

Odnosząc się do tego argumentu należy po pierwsze wskazać, że całość regulacji Umowy ATP musi być interpretowana we wzajemnym powiązaniu, w przeciwnym razie cała regulacja straci sens normatywny. Istnieje nierozerwalny związek między wymogami dotyczącymi doboru wyposażenia i warunków temperaturowych do przewozu artykułów żywnościowych (głęboko) szybko mrożonych i mrożonych (załącznik nr 2) oraz regulacjami zawierającymi określenia i normy specjalnych środków transportu do przewozu szybko psujących się artykułów żywnościowych (dodatek 1). Normy, jakim mają odpowiadać środki transportu zostały określone po to właśnie, aby zapewnić wymaganą temperaturę podczas przewozu. Jeśli zastosowany w danym wypadku środek nie spełnia wymaganych norm (aczkolwiek spełnia normy dla innego rodzaju środka transportu), nie można go uznać za odpowiedni i dopuszczalny do przewozu danego rodzaju produktów. Argumentacja pełnomocnika skarżącej prowadzi do wyłomu w tym systemie regulacji, który podważa cały jej sens. Należy przy tym zauważyć, że w Umowie ATP nie ma żadnego przepisu, który wprowadzałby wyjątek od obowiązku przewożenia towaru środkiem transportu nie spełniającym określonych norm (co potwierdza odpowiednie świadectwo ATP). Argument pełnomocnika skarżącej nie znajduje zatem podstawy prawnej.

Po drugie, należy zauważyć, że powoływany przez pełnomocnika dokument w postaci wydruku z termografu został przedłożony dopiero na etapie skargi do sądu, co więcej – został pobrany dopiero w lutym 2016 r., a zatem pół roku po przeprowadzeniu kontroli. Jeżeli nawet uznać możliwość wpływu tego rodzaju dokumentu na rozstrzygnięcie w badanej sprawie (co jest wykluczone z uwagi na przedstawione wyżej argumenty), wymagałby on weryfikacji. Taka weryfikacja nie jest możliwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd administracyjny nie prowadzi wszak postępowania dowodowego, a jedynym dopuszczalnym w postępowaniu sądowoadministracyjnym dowodem jest dowód uzupełniający z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.). W ramach tego uzupełniającego, wyjątkowego postępowania dowodowego nie jest możliwa weryfikacja prawdziwości dokumentu. Dołączony do skargi dokument nie może być zatem wykorzystany w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Niezależnie od zarzutów skargi Sąd nie dostrzegł żadnych innych wad prawnych zaskarżonej decyzji, które musiałyby skutkować jej uchyleniem lub stwierdzenie nieważności.

Z przytoczonych wyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.