Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 532/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 47e ust. 2
journal: Dz.U. 2001 nr 99 poz 1079
law: Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia del. WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. S. i S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2010r. sygn. akt IV SA/Wa 1680/10 w sprawie ze skargi B. S. i S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego pozwolenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz B. S. i S. S. solidarnie kwotę 1050 (słownie: tysiąc pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2010 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1680/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia

Powyższe orzeczenie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z [...] stycznia 2005 r. nr [...] Prezydent m. st. Warszawy wymierzył B. i S. S. karę pieniężną w wysokości 135 166, 00 zł, za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 50 drzew rosnących na terenie przy ul. [...] w Warszawie.

Na skutek odwołania B. i S. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent m.st. Warszawy wymierzył B. i S. S. karę pieniężną w wysokości 70.855, 70 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 50 drzew rosnących na terenie działek nr [...],[...],[...] przy ul. [...] w Warszawie. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, iż B. i S. S. otrzymali pozwolenie na budowę wolnostojącego budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działkach nr [...],[...],[...] z obrębu [...]. W dniu [...] marca 2004 r. przedstawiciele Straży Miejskiej, zgłosili do Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu m. st. Warszawy dla Dzielnicy [...], samowolną wycinkę drzew z terenu w/w działek. Niezwłocznie po otrzymaniu zgłoszenia na miejsce zdarzenia udali się przedstawiciele Wydziału Ochrony Środowiska oraz Straży Miejskiej. Na przedmiotowym terenie znaleziono pozostałości po samowolnie ściętych drzewach i krzewach, w postaci pni i karp wyjętych z ziemi. Leżały też rozrzucone gałęzie i pnie bez koron ułożone w sterty. W chwili, gdy przeprowadzano oględziny terenu, znajdował się tam sprzęt mechaniczny (dwie koparki), którym usuwane były karpy. Na gruncie, od jego wschodniej i północnej strony, pozostała nieznaczna liczba drzew i krzewów w różnym wieku i różnych gatunków (dęby, brzozy, grab, leszczyny). Wnioskując z pozostałości po drzewach, drzewostan stanowiły różnorodne gatunki rosnące na całym obszarze (ograniczonym z trzech stron ogrodzeniem). Drzewostan rósł grupami lub pojedynczo, o czym świadczyły pnie pozostałe po ściętych egzemplarzach. Na terenie znajdowały się również karpy po usuniętych leszczynach pospolitych, które rosły w formie regularnego nasadzenia wzdłuż ul. [...].

Organ pierwszej instancji wskazał, iż podczas oględzin terenu przeprowadzanych w dniu [...] marca 2004 r. w obecności S. S., spisany został protokół oględzin drzew, w którym opisano usunięte drzewa i krzewy i sporządzono dokumentację fotograficzną. W protokole odnotowano, że wycinkę drzewostanu rozpoczęto [...] marca 2004 r., ze względu na porządkowanie terenu, w związku z planowaną realizacją budowy wolnostojącego budynku jednorodzinnego. B. i S. S. przed [...] marca 2004 r. nie zwrócili się do organu gminy o zezwolenie na usunięcie drzew i krzewów (kolidujących z planowaną budową albo np. zagrażających bezpieczeństwu ludzi lub mienia). Na podstawie zebranych materiałów dowodowych organ I instancji ustalił, że [...] lub [...] marca 2004 r. firma budowlana przystąpiła do robót związanych z rozpoczęciem budowy. Na terenie znajdował się wówczas drzewostan, określony przez stronę i świadków biorących udział w postępowaniu administracyjnym, jako: drzewa owocowe, krzaki, chaszcze i kikuty z wcześniej ściętych drzew. W dniu [...] marca 2004 r. stwierdzono komisyjnie, że usunięto, oprócz drzewostanu owocowego i bardzo młodych podrostów oraz siewek (w wieku do lat 5- ciu), 50 drzew ozdobnych.

Państwo B. i S. S. nie przedstawili dowodów świadczących o zgłoszeniu kradzieży drewna. W toku ponownego rozpatrywania sprawy ten wątek nie znalazł potwierdzenia.

Organ zwrócił też uwagę, że [...].03.2004 r. pomierzone zostały obwody pni drzew na wysokości cięcia. W obowiązującej wówczas ustawie z dnia 16.10.1991 r. o ochronie przyrody, ani rozporządzeniu Ministra Środowiska z 26.06.2003 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów (Dz.U. z 2003 r., Nr 113, poz. 1074), nie było zapisu w sprawie konieczności (w przypadku braku kłody) określania najmniejszego promienia pnia ściętego drzewa i pomniejszenia wyliczonego obwodu o 10% w celu określenia obwodu (ściętego wcześniej drzewa) na wysokości 130 cm.

Ze względu na brak pomiarów promieni pni ściętych bez zezwolenia drzew, organ I instancji przy naliczaniu kary za samowolne usunięcie drzew, posłużył się zawartą w ekspertyzie Nr [...] z maja 2006 r. "metodą tabeli średnich obwodów". Naliczenie wysokości kary w oparciu o tę metodę organ uznał za korzystniejszą dla strony.

Od powyższej decyzji B. i S. S. wnieśli odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń. S. S. w protokole przesłuchania z [...] maja 2004 r. potwierdził, że firma budowlana rozpoczęła prace [...] marca 2004 r., a jednym z warunków umowy było uporządkowanie terenu, tj. wycięcie drzew owocowych (pozostałości sadu) i wycięcie krzaków. Podczas prowadzonego przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego nie potwierdzono wbrew twierdzeniom odwołujących się, aby nastąpiła kradzież drewna z przedmiotowej nieruchomości. Również B. i S. S. nie przesłali dokumentów potwierdzających zgłoszenie kradzieży drewna.

Powołując się na art. 47k ustawy z 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, organ uznał, że należało obciążyć odwołujących się karą pieniężną, gdyż odpowiedzialność za zniszczenie drzew i krzewów ponosi każdy, bez względu, czy na usunięcie było wymagane zezwolenie.

Kolegium wskazało, iż organ I instancji prawidłowo zebrał w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy i w sposób wyczerpujący dokonał jego oceny w trakcie postępowania administracyjnego (sporządzono protokół oględzin, wykonano dokumentację fotograficzną, przesłuchano strony i świadków). W dniu [...] marca 2004r. pomierzone zostały obwody pni wyciętych drzew lecz niemożliwe było przeprowadzenie pomiarów obwodów pni drzew mierzonych na wysokości 130 cm. Dokonanie stosownych wyliczeń i szacunków w tym zakresie wymagało wiedzy specjalistycznej i doświadczenia. Powołany w sprawie biegły dysponował odpowiednim poziomem wiedzy i doświadczenia, zatem nie można stwierdzić, że był osobą niewłaściwą do sporządzania opinii, z powodu braku wykształcenia z zakresu dendrologii.

Skład orzekający podzielił pogląd organu I instancji, iż wobec braku pomiarów promieni pni ściętych bez zezwolenia drzew, przy naliczaniu kary za samowolne usunięcie drzew, należało posłużyć się zawartą w ekspertyzie Nr [...] z maja 2006 r. "metodą tabeli średnich obwodów" jako łagodniejszą dla stron postępowania. Metoda ta została przedstawiona w sposób przejrzysty i dokładny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło poglądu odwołujących się jakoby jedyną dopuszczalną metodą zmierzenia obwodu wyciętego bez zezwolenia drzewa był fizyczny pomiar obwodu pnia na wysokości 130 cm. Powszechnie akceptowany jest pogląd, iż w przypadku niemożności dokonania bezpośredniego pomiaru pnia należy dokonać oszacowania, korzystając z opinii biegłego. Ponadto ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody reguluje wprost w art. 89 ust. 3 sposób wyliczenia obwodu pnia w przypadku niemożności dokonania bezpośredniego pomiaru.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2010 r., [...] wnieśli B. i S. S., zarzucając naruszenie:

1. art. 47 k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody,

2. § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów

3. § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew w związku z art. 6 kpa poprzez błędną wykładnię w/w przepisów polegającą na nałożeniu kary za wycięcie drzew bez zezwolenia na podstawie oszacowania danych niezbędnych do naliczenia kary, tj. na podstawie wyliczonej średniej arytmetycznej pomiarów 10 egzemplarzy drzew jednego gatunku rosnących w różnych warunkach siedliskowych, podczas gdy kara pieniężna za wycięcie drzew bez zezwolenia powinna zostać obliczona na podstawie danych pobranych z faktycznie wyciętych drzew, a nie z parametrów bliżej nieokreślonych rosnących drzew i uśrednieniu wartości tych parametrów;

4. naruszenie art. 84 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie polegające na braku powołania biegłego dendrologa w celu ustalenia wieku wyciętych drzew, podczas gdy ustalenie wieku wyciętych drzew należy do wiadomości specjalnych i nie może być samodzielnie ustalone przez organ;

5. naruszenie art. 77 § 1 kpa w związku z art. 84 § 1 kpa poprzez jego błędne zastosowanie polegające na braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego z ochrony środowiska, podczas gdy biegłym właściwym do ustalenia pomiaru obwodu drzew jest dendrolog;

6. naruszenie art. 78 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie polegające na pominięciu następujących wniosków dowodowych skarżącego zgłaszanych w toku postępowania:

a) przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego dendrologa co do ustalenia wieku

ściętych drzew;

b) wniosku o pominięcie dowodu z opinii przedstawionej przez biegłego mgr inż.

Z. C. ze względu na jej wady oraz sporządzenie przez osobę nie posiadającą w tym zakresie wystarczających kompetencji oraz dopuszczenie dowodu z opinii biegłego dendrologa na okoliczność ustalenia obwodów pni wyciętych drzew na wysokości 130 cm;

7. naruszenie art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na braku prawidłowego sporządzenia uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz bezkrytycznym oparciu się na opinii biegłego mgr inż. Z. C.,;

8. naruszenie art. 7 kpa, 77 kpa i art. 80 kpa polegającego na braku dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz ustalenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, że to skarżący dokonali wycięcia bez zezwolenia drzew, podczas gdy podjęte przez organ czynności celem ustalenia sprawców wycięcia drzew okazały się bezskuteczne, zaś z zebranego materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie, iż to skarżący dokonali wycięcia przedmiotowych drzew.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za bezzasadną, orzekając o jej oddaleniu. Na wstępie podniesiono, że wobec treści art. 158 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92. poz. 880 ze zm.), zgodnie z którym do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy dotychczasowe - zastosowanie mają przepisy ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 października 1991 r. (Dz. U. z 2001 r., Nr 99, poz. 1079 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Sąd wskazał, że od dnia [...] marca 2004 r., rozpoczęto przygotowania do realizacji inwestycji, tj. budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Wycinka drzew - co zostało potwierdzone podczas wizji lokalnej w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego - miała miejsce na krótko przed datą oględzin przeprowadzoną w dniu [...] marca 2004 r. Wbrew twierdzeniom skarżących, nie potwierdzono, iż nastąpiła kradzież drewna z przedmiotowej nieruchomości, na co również sami skarżący nie przedstawili żadnych dowodów.

Powyższe dowodzi zdaniem sądu, że skarżący dopuścili się usunięcia drzew z terenu działek o ew. nr [...],[...],[...] z obrębu [...] znajdujących się przy ul. [...] w Warszawie, co uzasadnia wymierzenie skarżącym administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez zezwolenia 50 drzew.

Po analizie akt administracyjnych, Sąd nie stwierdził zarzucanego przez skarżących naruszenia art. 77 kpa i art. 107 § 3 kpa. Postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami, zaś podjęte rozstrzygnięcie jest wynikiem dogłębnego rozważenia istotnych okoliczności faktycznych potwierdzonych w zgromadzonym materiale dowodowym, co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wypełniając normę art. 107 § 3 kpa.

W świetle przytoczonych regulacji prawnych i przedstawionego stanu sprawy -wbrew twierdzeniom skarżących – w ocenie sądu istniały wszelkie podstawy do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie spornych drzew bez zezwolenia. Również kara - wbrew zarzutom skarżących - została ustalona zgodnie z art. 47 k ustawy o ochronie przyrody, § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003 r., w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew (Dz. U. z 2003 r., Nr 99, poz. 907) oraz § 4 ust. 1 Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. z 2003 r., nr 113, poz. 1074). Wysokość kary została naliczona prawidłowo z uwzględnieniem ekspertyzy nr [...] sporządzonej przez biegłego mgr inż. Z. C. dotyczącej wyliczenia obwodów pni drzew wyciętych bez zezwolenia z przedmiotowego terenu, w której słusznie zastosowano "metodę tabeli średnich obwodów".

Nietrafny zdaniem sądu jest również zarzut skarżących w kwestii naruszenia art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 kpa polegający na braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z ochrony środowiska, podczas gdy biegłym właściwym do ustalenia pomiaru obwodu drzew jest dendrolog, a także naruszenia art. 78 § 1 kpa polegający na pominięciu wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżących w toku postępowania, tj. przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego dendrologa oraz pominięcia dowodu z opinii biegłego mgr inż. Z. C., bowiem biegły z zakresu ochrony środowiska jest osobą posiadającą odpowiednie kwalifikacje potrzebne do wydania opinii w sprawie wyliczenia obwodów pni wyciętych drzew.

Od wyroku B. i S. S. wnieśli skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparto na:

I 1. naruszeniu przepisów postępowania- art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi:

a) w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 47 k i art. 47 l ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody,

b) w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 6 kpa, art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, 78 § 1 kpa oraz 84 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa poprzez oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m st. Warszawy, na skutek błędnego uznania, że organy administracyjne w niniejszej sprawie nie miały obowiązku uzyskania opinii biegłego z zakresu dendrologii dla ustalenia wieku wyciętych drzew oraz dokonania wyliczenia obwodów pni drzew wyciętych bez zezwolenia z terenu przy ul. [...] w Warszawie na działkach ewidencyjnych nr[...],[...],[...] obręb [...], a także błędnego uznania przez organy, iż prawidłowo i wyczerpująco wyjaśniły okoliczności związane z podstawą naliczenia kary za usunięcie drzew bez zezwolenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2. naruszeniu art. 141 § 4 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez: brak wskazania w zaskarżonym orzeczeniu przyczyn dla których w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zachodziła konieczność powołania dowodu z opinii dendrologa; brak wskazania w zaskarżonym orzeczeniu jakichkolwiek rozważań i ocen dotyczących tego, jaką wiedzą i specjalizacją winien legitymować się biegły, którego opinia będzie miarodajna dla ustalenia wieku drzew oraz dokonania wyliczenia obwodów pni drzew wyciętych bez zezwolenia i z jakich powodów w ocenie Sądu wystarczającymi kwalifikacjami jest wiedza z zakresu ochrony przyrody, a nie z zakresu dendrologii, ogólnikowe zbycie zarzutów skarżących i lakoniczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co znacznie utrudnia dokonanie kontroli kasacyjnej oraz przedstawienie przez skarżących merytorycznych zarzutów;

II. naruszeniu prawa materialnego, tj. art. 47 k ustawy z dnia 16 października 1991 r. w związku z art. 47 l ust. 1 w/w ustawy, § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów oraz w związku z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nałożeniu kary za wycięcie drzew bez zezwolenia na podstawie wyliczonej średniej arytmetycznej pomiarów 10 egzemplarzy drzew jednego gatunku rosnących w różnych warunkach siedliskowych, ustalonych przez biegłego z zakresu ochrony środowiska bez ustalenia wieku drzew przez biegłego, podczas gdy kara pieniężna za wycięcie drzew powinna zostać obliczona na podstawie danych pobranych z faktycznie wyciętych drzew powyżej 5 roku, zaś ewentualne oszacowanie wysokości kary autorską metodą powinno zostać dokonane przez biegłego dendrologa;

Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia, skarżący wnieśli o zmianę w całości zaskarżonego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego poprzez uwzględnienie w całości złożonej przez skarżących skargi i uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2010 r., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono naruszenie przez Sąd art. 151 p.p.s.a w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) - niezastosowanie prawa materialnego przez Sąd polegające na uznaniu, że kara nałożona na skarżących i jej wysokość została naliczona prawidłowo z uwzględnieniem ekspertyzy nr [...]", podczas gdy ekspertyza i wskazany w niej sposób wyliczenia pierścienic dla poszczególnych drzew nie odnosi się do drzew faktycznie wyciętych, tylko do statystycznie wybranych przez autora ekspertyzy; dodatkowo są to drzewa rosnące w różnych warunkach siedliskowych, a nie zbliżonych do warunków siedliskowych drzew wyciętych przez skarżących.

Ponadto zarzucono, że ekspertyza nie została opracowana przez biegłego zajmującego się ściśle dziedziną związaną z drzewami, lecz biegłym z zakresu ochrony środowiska, dlatego ich zdaniem biegłym posiadającym odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie niezbędne do wydania opinii na temat wieku drzew, wyliczenia obwodu drzew jest biegły z zakresu dendrologii. Stwierdzono również, że w niniejszej sprawie wiek drzew, mający podstawowe znaczenie dla ustalenia wysokości kary pieniężnej, nie został ustalony przez żadnego biegłego, lecz samowolnie przez organ przy sporządzaniu protokołu, tymczasem ustalenie wieku drzew należy do wiadomości specjalnych i w tym zakresie niezbędna jest opinia biegłego.

Błędnie sąd uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób wszechstronny i zgodny z przepisami prawa, gdyż organy pominęły wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego dendrologa, nie ustaliły wieku drzew na podstawie opinii biegłego mimo zgłaszanych wniosków skarżących w tym przedmiocie, oparły swoje rozstrzygnięcie na podstawie błędnie sporządzonej opinii biegłego (pomiar drzew nie został dokonany na wysokości 130 cm od poziomu gruntu), a także nie ustaliły, kto faktycznie dokonał wycięcia drzew, mimo stosownego zalecenia w orzeczeniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2005 r. uchylającego pierwotną decyzję Prezydenta w całości i przekazującego sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem skarżących organ samowolnie ustalił wiek drzew oraz pominął wniosek skarżących o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego dendrologa, co do ustalenia wieku drzew, dlatego dokonując kontroli administracji publicznej, Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien zbadać, czy ustalenia faktyczne organu administracyjnego są w tej części prawidłowe, zwłaszcza w kontekście rozpoznawania zarzutu braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz nieuzasadnionego pominięcia wniosków dowodowych przez organ.

W ocenie skarżących, Sąd naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zbyt ogólnikowe rozpoznanie zarzutów, a tym samym niewłaściwe wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, Zdaniem skarżących Sąd w ogóle nie odniósł się do zarzutów w przedmiocie ustaleń przez organ wieku wyciętych drzew - wiek drzew został samowolnie ustalony przez organ, zaś organ administracji publicznej pominął zgłaszane w toku postępowania wnioski dowodowe mające na celu ustalenie wieku drzew i jest to znaczne uchybienie Sądu mające wpływ na wynik sprawy, skoro zgodnie z art. 47 e ust. 4 pkt 3) ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody w związku z art. 47 ust. 2 w/w ustawy karę pieniężną nakłada się za wycięcie drzew w wieku powyżej 5 lat. Jest to okoliczność, do ustalenia której wymagane są wiadomości specjalne. Sąd zaś w uzasadnieniu nie wskazał przyczyn dla których zarzut naruszenia art. 78 § 1 kpa oraz art. 84 § 1 kpa w tym zakresie jest bezzasadny.

Skarżący wskazali również, że Sąd dokonał błędnej wykładni art. 47 k ustawy o ochronie przyrody uznając, iż kara pieniężna została nałożona przez organ w sposób prawidłowy. W ocenie skarżących, prawidłowa wykładnia art. 47 k prowadzi do wniosku, że kara pieniężna powinna zostać obliczona zgodnie z art. 47 l ustawy o ochronie przyrody: obwód pnia drzewa powinien zostać zmierzony na wysokości 130 cm; nałożona zaś na skarżących kara nie znajduje podstaw z w/w przepisu, bowiem opiera się na ekspertyzie biegłego z zakresu ochrony środowiska odnoszącej się do "statystycznych" drzew i zawierającej błędne ustalenia: pomiaru podstawy dokonano na wysokości 10 cm nad poziomem gruntu, a nie od poziomu gruntu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania określone enumeratywnie w § 2 art. 183 p.p.s.a., które w rozpoznawanej sprawie nie występują. Tym samym sprawa mogła być rozpoznawana wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 p.p.s.a. - skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznawana skarga kasacyjna zawiera zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak też przepisów prawa materialnego.

Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie drzew miała ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 99, poz. 1079 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 158 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92. poz. 880 ze zm.), do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy dotychczasowe a więc przepisy ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 października 1991 r., zwane dalej ustawą.

Zgodnie z art. 47e ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem wójta, burmistrza albo prezydenta miasta wydanym na wniosek władającego. Art. 47e ust.4 pkt 3 powoływanej ustawy stanowi natomiast, że ust. 2 tego przepisu nie stosuje się do drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 5 lat. Zgodnie natomiast z art. 47k ustawy o ochronie przyrody, w przypadku usunięcia drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną. Dla wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia niezbędne jest zatem jednoznaczne ustalenie wieku usuniętych drzew, stosownie do regulacji art. 47e ust. 4 pkt 3, mającej zastosowanie w sprawie, ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody. Zezwolenia, o którym mowa nie wymagają drzewa i krzewy, których wiek nie przekracza 5 lat.

Z przepisów ustawy o ochronie przyrody oraz przepisów wykonawczych wynika, że ustalenia jednostkowej stawki kary za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia, dokonuje się w szczególności z uwzględnieniem szerokości obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm (art. 47l ustawy o ochronie przyrody i załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew - Dz. U. Nr 99, poz. 907). Dla wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia niezbędne było więc ustalenie wieku usuniętych drzew oraz wyliczenie obwodu pnia drzewa na wysokości 130 cm.

Na gruncie rozważań dotyczących stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, aprobata rozstrzygnięcia Sądu I instancji nie jest możliwa. Ustalenia faktyczne są niepełne i tym samym nie mogły stanowić podstawy dla ostatecznego rozstrzygnięcia. Za trafny uznać należy zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak ustosunkowania się w uzasadnieniu orzeczenia do argumentów podniesionych w skardze. Jak wynika z lektury uzasadnienia Sąd I instancji tylko wybiórczo odniósł się do zarzutów podniesionych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i nie zwrócił uwagi, że organy administracji, wbrew art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie wyjaśniły istotnych elementów stanu faktycznego.

Podstawą orzekania przez Sąd I instancji jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami. Biorąc pod uwagę uregulowania zawarte w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stwierdzić należy, iż dokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub podjętej czynności jest możliwe tylko na podstawie bezspornie ustalonego stanu faktycznego, który był przyjęty w chwili wydania danego aktu lub dokonania czynności i stanowił ich podstawę faktyczną.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafny jest zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., wobec niezastosowania art.145 § 1 pkt.1 lit. c p.p.s.a. w sytuacji naruszenia przez organy art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. art. 78 § 1 k.p.a., 84 § 1 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. Przepisy te stanowią, że zarówno Sąd I instancji poprzez akceptację rozstrzygnięcia organów jak i organy, które dopuściły się naruszenia zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, doprowadziły do naruszenia przepisów mających istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Rację mają wnoszący skargę kasacyjną, że organy nie oceniły wieku usuniętych drzew a przynajmniej nie znalazło to odzwierciedlenia w wydanych rozstrzygnięciach i nie wynika jednoznacznie ze zgromadzonego materiału dowodowego. W załączonej opinii zawarto stwierdzenie, bez wskazania podstaw dla takiego stanowiska, że z działki usunięto bez zezwolenia znaczną ilość drzew w wieku powyżej 5 lat. Celem zaś sporządzenia opinii było wyłącznie wyliczenie obwodów usuniętych drzew. W aktach sprawy znajduje się protokół z oględzin w terenie przeprowadzonych w dniu [...] marca 2004 r., z którego wynika, że dokonano spisu ściętych drzew i wysokości cięcia. Nie ma natomiast bezspornie ustalonego wieku ściętych drzew. Skarżący konsekwentnie w toku całego postępowania wskazywali na konieczność ustalenia wieku drzew, a organy ani sąd nie odniosły się do zarzutu dotyczącego braku ustaleń w tym zakresie. W tej sytuacji brak ustalenia wieku drzew uzasadnia zarzut nieprawidłowo przeprowadzonego postępowania, z naruszeniem przepisów proceduralnych wskazanych w skardze kasacyjnej. To zaś przekłada się bezpośrednio na ocenę materialnoprawną wydanego orzeczenia.

Wbrew jednak zarzutom skargi kasacyjnej nie można stwierdzić, że pomiary obwodów dokonane przez biegłego są nieprawidłowe. Okoliczności faktyczne nie pozwoliły na rzeczywiste obliczenie obwodów na wysokości 130 cm, gdyż drzewa zostały ścięte na niższej wysokości a kłody usunięto. Konieczna stała się zatem próba odtworzenia i znalezienia metody pozwalającej na ustalenie właściwych obwodów na odpowiedniej wysokości. Z tego powodu ustalono wartości przeliczeniowe podstawy pnia do pierśnicy metodą tabeli średnich obwodów na podstawie średniej arytmetycznej pomiarów 10 egzemplarzy drzew jednego gatunku, rosnących w różnych warunkach siedliskowych. Tak ustalone, uśrednione wartości są najbardziej zbliżone do rzeczywistych. Nie ma więc dostatecznych podstaw do kwestionowania ustaleń w tym zakresie, zatem zarzut braku rzeczywistych danych obwodów obliczonych na wysokości 130 cm nie znajduje uzasadnienia. Należy podkreślić, że to z przyczyn leżących po stronie skarżących nie było możliwe ustalenie faktycznych danych, zatem w tym celu należało przeprowadzić stosowny dowód. Brak możliwości rzeczywistego zmierzenia kłód nie zwalnia z odpowiedzialności za bezprawne usunięcie drzew. Skarżący kwestionowali metodę co do zasady, nie wskazując jednak na wady, które mogły ją zasadnie podważyć. Należy podnieść, że art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oraz oględziny, stąd dowodu z opinii biegłego ustalającego istotną okoliczność dla rozstrzygnięcia sprawy nie może dyskwalifikować zastosowana metoda, gdy nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za jej zakwestionowaniem. Uśrednienie dokonanych pomiarów 10 egzemplarzy drzew jednego gatunku, rosnących w różnych warunkach siedliskowych, jest jedną z metod, która okazała się najkorzystniejsza dla skarżących. Jej wyniki nie zostały skutecznie podważone, stąd przy braku możliwości przeprowadzenia rzeczywistych pomiarów, akceptacja przez sąd przyjętej przez organy metody, jest prawidłowa.

Nie jest też dostatecznie umotywowany zarzut dotyczący osoby biegłego. Poczynione ustalenia co do wyliczenia obwodów ściętych drzew miały głównie charakter matematyczny, zatem zarzut, że opinię powinien sporządzić tylko dendrolog nie może odnieść zamierzonego skutku.

Zarzucono również, że nie ustalono kto dokonał wycinki drzew. Ten zarzut jest o tyle nietrafny, że istotne było ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za usunięcie drzew i tę okoliczność organ ustalił, co zostało słusznie przez sąd zaaprobowane. Wskazano bowiem, że właściciel nieruchomości zlecił wykonanie prac związanych z wycinką drzew i zakrzywień. Natomiast nie znalazła potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym sugerowana wcześniej przez skarżących bezprawność działania osób trzecich i kradzież drewna.

W orzecznictwie i piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd I instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120; zob. szerzej J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 419; B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Zakamycze 2006, s. 425 i powołane tam orzeczenia).

Sąd pierwszej instancji, rozpoznając skargę, oparł się na niepełnych ustaleniach i na podstawie takiego stanu sprawy ocenił zgodność zaskarżonej decyzji z prawem.

W tej sytuacji, ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, w świetle przyjęcia niepełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, byłaby przedwczesna. Skoro Sąd pierwszej instancji orzekał w sprawie nie skontrolowawszy wszystkich istotnych dla niej ustaleń faktycznych, to zaskarżony wyrok dotknięty jest wadą uniemożliwiającą pozostawienie go w obrocie prawnym.

Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.