Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1061/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), Sędzia WSA Beata Machcińska, Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej jako "ZUS") decyzją z dnia [...] nr [...] (znak [...]), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300 ze. zm., dalej jako "u.s.u.s."), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] nr [...] odmawiającą Z. T. (dalej jako "zobowiązany", "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek na:

1) należności w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników wraz z odsetkami od całości zadłużenia, na podstawie art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s., tj.

– ubezpieczenia społeczne za okres od 12/2012 do 01/2013 w łącznej kwocie 134,43 zł, w tym z tytułu: składek – 96,43 zł, odsetek liczonych na dzień 26 czerwca 2017 r. – 38 zł;

- pozostałych odsetek od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych – 28 zł;

2) należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek (składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą), na podstawie art. 28 ust. 1 -3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj.:

– ubezpieczenia społeczne – za okres od 12/2012 do 01/2013 w łącznej kwocie 1.182,29 zł, w tym z tytułu: składek – 848,29 zł, odsetek liczonych na dzień 26 czerwca 2017 r. – 334 zł;

– ubezpieczenie zdrowotne - za okres 12/2012 do 01/2013 w łącznej kwocie 718,28 zł, w tym z tytułu: składek – 516,28 zł, odsetek liczonych na dzień 26 czerwca 2017 r. – 202 zł;

– Fundusz Pracy - za okres 12/2012 do 01/2013 w łącznej kwocie 109,24 zł, w tym z tytułu: składek – 78,24 zł, odsetek liczonych na dzień 26 czerwca 2017 r. – 31 zł.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2017 r. zobowiązany zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. W jego uzasadnieniu wskazał na trudna sytuację finansową – brak dochodów. W związku ze złożonym wnioskiem przedłożył również oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, z którego wynika, że nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, nie ponosi wydatków z tytułu stałych wydatków związanych z utrzymaniem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów (nie podano kwoty), nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego i innych praw majątkowych. Ponadto oświadczył, że jest przewlekle chory na wskazane choroby, a także osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym oraz legitymuje się orzeczeniem lekarskim ZUS o niezdolności do pracy. W dodatkowych informacjach zobowiązany oznajmił, że ze względu na stan zdrowia ubiega się o świadczenie rentowe w ZUS-ie. Pozostałe informacje tam zawarte są nieczytelne. Dołączył ponadto orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, decyzję ZUS o odmowie przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy do dnia 30 sierpnia 2018 r., oraz umowę najmu lokalu mieszkalnego.

W związku z tak złożonym wnioskiem ZUS wezwał zobowiązanego do przedstawienia faktów i okoliczności, które miałyby istotne znaczenie dla sprawy, np. poprzez przedstawienie dokumentów, które w świetle obowiązujących przepisów prawa umożliwiałyby umorzenie należności.

W jego następstwie do siedziby ZUS-u zgłosił się skarżący, który do protokołu oświadczył, że nadal znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej oraz, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie utrzymuje żadnych kontaktów z rodziną. Oznajmił również, że ubiega się w MOPS-ie o pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego oraz świadczenia socjalnego. Z racji na stan zdrowia żaden pracodawca nie wyraża woli jego zatrudnienia. Stan zdrowia był także przyczyną zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Przedstawił również wyrok sądu powszechnego o zniesieniu wspólności majątkowej małżeńskiej.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], ZUS odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia ZUS stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek, które określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej jako "rozporządzenie").

W dniu 12 września 2017 r. do ZUS-u wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. Podniósł w nim, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia mu uregulowanie zaległości wobec ZUS-u. Obecnie pozostaje bez jakichkolwiek środków do życia. Nie posiadając dochodów, a także majątku nie jest w stanie uiszczać nawet czynszu za zajmowane mieszkanie. Z tego też względu powstało z tego tytułu zadłużenie. Skarżący wskazał także na swój zły stan zdrowia.

W toku dalszego postępowania zobowiązany w dniu 4 października 2017 r. przybył do siedziby ZUS-u celem zapoznania się z aktami sprawy. Do sporządzonego na tą okoliczność protokołu oświadczył, że nadal znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a jego stan zdrowia pogarsza się. Nie widzi możliwości poprawy stanu zdrowia, a tym samym podjęcia zatrudnienia. Skarżący przedłożył jednocześnie dokumenty obejmujące wezwania do zapłaty, w tym należności czynszowych za okres od 1 czerwca 2017 r., notatkę o terminie zabiegu, opatrzoną pieczęcią Szpitala Specjalistycznego nr [...] w B.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił zasady umarzania zaległości z tytułu składek, które odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Badając wystąpienie przesłanek umorzeniowych z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ uznał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W tym zakresie organ rozpatrzył okoliczności zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 oraz 6 u.s.u.s. Wskazał, że jako wierzyciel należności o charakterze publicznoprawnym podjął czynności związane ze skierowaniem tychże należności na drogę przymusowego dochodzenia. W ich ramach Dyrektor ZUS-u dokonał nieskutecznego zajęcia rachunku bankowego. Z racji na powyższe oraz brak umorzenia postępowania egzekucyjnego, zdaniem ZUS-u, nie zachodzi wobec zobowiązanego okoliczność całkowitej nieściągalności.

Zajmując się okolicznościami wynikającymi z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ w pierwszej kolejności odniósł się do przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przyjmując, że skarżący nie wykazał, iż ze względu na swoją indywidualną sytuację (ważny interes zobowiązanego, interes publiczny) nie jest w stanie uregulować zadłużenia i, że spowoduje to brak możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych oraz jego rodziny. Przedstawiając sytuację zobowiązanego wzięto pod uwagę, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Obecnie pozostaje bez zatrudnienia i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Następnie organ podniósł, że zobowiązany nie wskazał źródeł utrzymania, a także oświadczając, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe nie określił wysokości ponoszonych w związku z tym kosztów. Wzięto także pod uwagę jego oświadczenie o braku majątku ruchomego. Ponadto wskazano na zadłużenie zobowiązanego wobec innych podmiotów. Analizując te dane ZUS dostrzegł ciężkie położenie zobowiązanego. Jednocześnie zwrócił uwagę, że nie korzysta on z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej. Stwierdził również, że brak informacji co do wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, a także źródeł dochodów uniemożliwia rzetelną ocenę sytuacji zobowiązanego.

W dalszej części zaskarżonej decyzji ZUS wskazał, że zobowiązany nie powoływał się na wystąpienie okoliczności opisanej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienia straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującej, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Następnie ZUS uznał, że przedstawione przez stronę dokumenty nie pozwalają na uznanie, że wystąpiła u niego przewlekła choroba, która pozbawiłaby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dokumentami, które wzięto pod uwagę to orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, zgodnie z którym zobowiązany jest osobą częściowo niezdolną do pracy do dnia 30 kwietnia 2018 r., jak również orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z., stwierdzające umiarkowany stopień niepełnosprawności zobowiązanego. Konkludując, ZUS uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne.

Wyrokiem z dnia 8 października 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1434/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję. Wskazał, że wywiedziony wniosek co do braku istnienia przesłanki z § 3 rozporządzenia jest – zdaniem Sądu – chybiony, albowiem z materiału dowodowego wynika, że skarżący nie osiąga dochodów, jak również nie posiada wartościowych przedmiotów. Ponadto wskazano na nieskuteczność zajęcia konta bankowego, zaś w materiałach przekazanych Sądowi znajdują się dokumenty świadczące o tym, że zobowiązany nie reguluje zobowiązań. Sąd stwierdził również, że organ właściwie nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego opierając rozstrzygnięcie na materiałach przekazanych przez skarżącego. Poprzestając na nich uznał, że nie występuje ważny interes zobowiązanego. Ponadto stwierdził, że brak określenia przez skarżącego kosztów utrzymania oraz wskazania źródeł dochodów uniemożliwia ocenę jego sytuacji finansowej. W ocenie Sądu gdyby nawet przyjąć, że to zobowiązany ma wykazać okoliczności przemawiające za umorzeniem należnych ZUS składek, to i tak okoliczność ta nie zwalnia organu z przeprowadzenia własnych ustaleń zwłaszcza w sytuacji, gdy przyjmuje brak istnienia przesłanek warunkujących umorzenie składek. W sytuacji, gdy organ takiego postępowania nie przeprowadzi, a z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę bezspornie wynika, że nie posiada żadnego realnego majątku i dochodów, z których mógłby zaspokoić wierzyciela, przyjęcie, że spłata zadłużenia nie spowoduje braku w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych należy uznać za bezzasadne. Sąd zauważył przy tym, że skarżący wykazywał zainteresowanie sprawą stawiając się każdorazowo w siedzibie ZUS-u po uzyskaniu wezwania do przedłożenia dokumentów, które mogłyby mieć znaczenie dla rozstrzyganej sprawy. Za każdym razem przedkładał dokumenty, które uznawał za istotne w sprawie oraz składał oświadczenia do protokołu. W tego rodzaju sytuacji nic nie stało na przeszkodzie, aby pracownik organu odbierając owe oświadczenia zwrócił się do skarżącego o złożenie stosowanego wyjaśnień w kwestii określenia źródła utrzymania oraz wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie. Sąd uznał również, że ZUS bezkrytycznie podszedł również do dokumentów odzwierciedlających stan zdrowia skarżącego w kontekście jego możliwości zarobkowych, a więc przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Nie rozważył bowiem, czy w świetle złożonych przez skarżącego dokumentów, może on uzyskiwać dochody, np. poprzez podjęcie zatrudnienia, których poziom pozwoli na opłacanie należności. Za wątpliwe także uznał Sąd twierdzenia organu o nie wystąpieniu całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wobec ustaleń co do jego sytuacji materialnej, ze szczególnym uwzględnieniem informacji dotyczącej nieskuteczności zajęcia rachunku bankowego. Wskazał przy tym na brak jakiejkolwiek analizy przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s. Zdaniem Sądu samo stwierdzenie dotyczące prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie uzasadnia twierdzenia, że wspomniane przesłanki nie zachodzą w rozpoznawanej sprawie. Dodatkowo, odnośnie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., Sąd wskazał, iż w przypadku, gdy strona zaprzestała prowadzenia działalności, konieczne jest dokonanie przez organ ustaleń co do posiadania majątku, z którego można egzekwować należności, przy czym chodzi tu o należności składkowe przysługujące ZUS, a nie o jakiekolwiek inne należności. Braki dowodowe w tym zakresie nie pozwalają na przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi tzw. całkowita nieściągalność.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, ZUS podkreślił, że ponownie przeanalizował sytuację rodzinną i materialną skarżącego w oparciu o złożone dokumenty. Jednocześnie stwierdził, że ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że zobowiązany nie podlega ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia. Pobiera przy tym zasiłek stały w wysokości 582,53 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 90,05 zł. Prowadzi przy tym jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wydatki miesięczne w związku z utrzymaniem wynoszą 271,71 zł, zaś koszty związane z leczeniem 80 zł. Ponadto skarżący posiada zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli, których nie spłaca i nie wykazano, aby posiadał on majątek ruchomy, nieruchomy i inne prawa majątkowe. Organ ustalił także, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą w zakresie restauracje i inne placówki gastronomiczne od dnia 1 kwietnia 1990 r. i zaprzestał jej prowadzenia w 2013 r. Ponadto wskazał, że zadłużenie skarżącego zostało skierowane na drogę przymusowego dochodzenia należności [...] r., kiedy to zostały skierowane zajęcia do rachunku bankowego w A S.A., który poinformował o przeszkodzie w postaci braku rachunku. W konsekwencji odpisy tytułów wykonawczych przekazano Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B. celem prowadzenia egzekucji ze środków do zastosowania których ZUS nie jest uprawniony. ZUS stwierdził przy tym, że mimo iż postępowanie egzekucyjne jest bezskutecznie, nie zostało ono zakończone.

ZUS wskazał zatem na treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i przeanalizował przesłanki całkowitej nieściągalności w kontekście sytuacji zobowiązanego. Stwierdził, że pierwsza z przesłanek całkowitej nieściągalności nie zachodzi z przyczyn oczywistych. W odniesieniu do drugiej ZUS wskazał, że zobowiązany nie przedłożył żadnych dokumentów wskazujących, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo upadłościowe, a także że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym bądź umorzonym postępowaniu upadłościowym. Ponadto wysokość opłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W odniesieniu do kolejnej z przesłanek ZUS wskazał, że wobec zobowiązanego dochodzone są należności z tytułu składek, a także iż nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne, Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Brak jest też podstaw, w ocenie ZUS, do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem egzekucja nadal jest przez ZUS prowadzona.

Ponadto ZUS odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Kr 14/99, wywiódł, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności i zaniechać prób jej prowadzenia.

Wskazując na treść art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS uznał, że zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Było bowiem wynikiem nieopłacenia składek w terminie. Zdaniem ZUS zobowiązany prowadząc działalność gospodarczą był świadomy obowiązku opłacenia składek z tytułu ubezpieczeń społecznych. Przedsiębiorca powinien bowiem gromadzić środki na pokrycie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Prowadzenie działalności gospodarczej, w ocenie ZUS, cechuje ryzyko, które przyjmuje na siebie przedsiębiorca. Odnosząc się do możliwości umorzenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności z uwagi na sytuację zobowiązanego ZUS stwierdził, że umorzenie z tych przyczyn jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec ZUS. Podkreślił przy tym brak obowiązku prowadzenia "dochodzenia" w tym zakresie przy bierności zobowiązanego w dostarczeniu dokumentów. Wskazał, że to zobowiązany ma wykazać te przesłanki. ZUS uznał zatem, że ustalony stan faktyczny wskazuje na "niełatwą sytuację materialną" zobowiązanego. Zobowiązany nie podlega ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia. Prowadzi sam gospodarstwo domowe. Przyznano mu świadczenia w postaci zasiłku stałego i dodatku mieszkaniowego w łącznej kwocie 672,58 zł. Jego wydatki miesięczne z tytułu utrzymania wynoszą zaś 271,71 zł, zaś na leki 80 zł. Posiada też zobowiązania wobec innych wierzycieli, które nie są spłacane. Pomimo uznania zatem, że przedstawiona sytuacja wskazuje, że zobowiązany znalazł się trudnej sytuacji finansowej, a spłata powstałego zadłużenia będzie stanowić utrudnienie, ZUS uznał, że sytuacja ta spowodowana jest wyłącznie brakiem pracy przez skarżącego. Zdaniem ZUS nawet jeżeli dochód jest niewysoki to fakt ten nie może stanowić przesłanki do umorzenia. Koniecznym jest bowiem uwzględnienie interesu ogólnospołecznego. Zdaniem ZUS obecna sytuacja finansowa skarżącego nie ma charakteru definitywnego, albowiem odpowiada on swoim majątkiem zarówno obecnym, jak i przyszłym. Tym samym umorzenie należności w niniejszej sprawie byłoby przedwczesne. Zobowiązany ma bowiem możliwość podjęcia pracy, bowiem orzeczono wobec niego niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym. Również ostatnią z przesłanek z §3 ust. 1 rozporządzenia ZUS uznał za niespełnioną.

ZUS wskazał także, że pomimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego, istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokajania potrzeb bytowych skarżącego. Nie istnieją też opisane w rozporządzeniu szczególne okoliczności pozwalające na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Zobowiązany korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego, a jednocześnie nieuregulowanie należności z tytułu składek, w ocenie ZUS, narusza interes społeczny bowiem skarżący nie dokłada się do tego systemu.

Z powyższa decyzją nie zgodził się skarżący i wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę. Wskazał w niej, że jedynym źródłem utrzymania są świadczenia otrzymywane z opieki społecznej.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu.

Na wstępie należy zauważyć, że wydając zaskarżona decyzję ZUS zobowiązany był do uwzględnienia wytycznych zawartych w wyroku Sądu z dnia 3 października 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1434/17. Wynika to z treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wskazać zatem przyjdzie, że wydając ww. wyrok Sąd wskazał, że "wywiedziony wniosek co do braku istnienia przesłanki z § 3 rozporządzenia jest – zdaniem Sądu – chybiony. Przede wszystkim należy zauważyć, że z materiału dowodowego wynika, że skarżący nie osiąga dochodów, jak również nie posiada wartościowych przedmiotów. Co istotne, organ nie zaprzecza, że skarżący nie posiada żadnego majątku ruchomego, jak i nieruchomego. Jak również wskazano w zaskarżonej decyzji, Dyrektor ZUS dokonał zajęcia konta bankowego, które okazało się nieskuteczne (czynność ta nie została udokumentowana w aktach administracyjnych). Wobec nie wyjaśnienia na czym polegała owa "nieskuteczność" zakładać należy, że może ona oznaczać, iż zobowiązany nie posiada na nim żadnych środków, bądź w ogóle nie dysponuje rachunkiem bankowym. Podkreślenia ponadto wymaga, że w materiałach przekazanych Sądowi znajdują się dokumenty świadczące o tym, że zobowiązany nie reguluje zobowiązań. Dokumentami tymi są dwa wezwania do zapłaty zobowiązań wobec instytucji finansowych oraz jedno wezwanie dotyczące nieuregulowania w terminie należności z tytułu czynszu za wynajmowany lokal mieszkalny. Na uwagę zasługuje fakt, że organ właściwie nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego opierając rozstrzygnięcie na materiałach przekazanych przez skarżącego. Poprzestając na nich uznał, że nie występuje ważny interes zobowiązanego. Ponadto stwierdził, że brak określenia przez skarżącego kosztów utrzymania oraz wskazania źródeł dochodów uniemożliwia ocenę jego sytuacji finansowej" i dalej "W sytuacji, gdy organ takiego postępowania nie przeprowadzi, a z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę bezspornie wynika, że nie posiada żadnego realnego majątku i dochodów, z których mógłby zaspokoić wierzyciela, przyjęcie, że spłata zadłużenia nie spowoduje braku w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych należy uznać za bezzasadne". Ponadto w ocenie Sądu "Organ bezkrytycznie podszedł również do dokumentów odzwierciedlających stan zdrowia skarżącego w kontekście jego możliwości zarobkowych, a więc przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia", a także iż "De facto ustalenia co do sytuacji materialnej skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem informacji dotyczącej nieskuteczności zajęcia rachunku bankowego, pod wątpliwość stawiają również zasadność twierdzenia organu o nie wystąpieniu całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nade wszystko należy mieć na uwadze brak jakiejkolwiek analizy przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s. Samo stwierdzenie dotyczące prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie uzasadnia twierdzenia, że wspomniane przesłanki nie zachodzą w rozpoznawanej sprawie. Dodatkowo odnośnie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wskazać przyjdzie, iż w przypadku, gdy strona zaprzestała prowadzenia działalności, konieczne jest dokonanie przez organ ustaleń co do posiadania majątku, z którego można egzekwować należności, przy czym chodzi tu o należności składkowe przysługujące ZUS, a nie o jakiekolwiek inne należności. Braki dowodowe w tym zakresie nie pozwalają na przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi tzw. całkowita nieściągalność".

Z powyższego wynika zatem, że rolą ZUS było ustalenie co do posiadanego majątku zobowiązanego, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji należności ZUS, a następnie ocena czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Sąd przesądził przy tym, że "wywiedziony wniosek co do braku istnienia przesłanki z § 3 rozporządzenia jest – zdaniem Sądu – chybiony" i nakazał przeanalizowanie wystąpienia przesłanki umorzenia w rozumieniu tego przepisu w kontekście jego sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanego, wskazując przy tym, że ocena ta powinna wystąpić o ile nie zostaną spełnione przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, o czym stanowi już art. 28 w ust. 2 u.s.u.s., mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z ust. 3 pkt 6 tego artykułu, zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Niezależnie od wskazanych wyżej przesłanek umorzenie należności jest możliwe także w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, co wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Według § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z kolei w myśl pkt 3 tego przepisu ZUS może także umorzyć należności z tytułu składek w razie wykazania przez zobowiązanego przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności..

Należy zatem zauważyć, że ZUS w zaskarżonej decyzji dwukrotnie wskazał, że postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. Oparł się jednakże na tym, że owa bezskuteczność nie została stwierdzona przez Komornika Sądowego lub Naczelnika Urzędu Skarbowego. Należy zatem zauważyć, że ZUS pominął w ogóle ten aspekt, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż koszty egzekucyjne na dzień 15 stycznia 2018 r. wyniosły 145,50 zł. Wynika to z dokumentu "informacja o stanie należności z tytułu składek od 01.01.1999 r.". Jednocześnie ustalił, że skarżący nie posada żadnego majątku nieruchomego, ruchomego bądź innych praw majątkowych. W ocenie Sądu, nie można uznać, że sytuacja skarżącego ma charakter przejściowy i może on podjąć pracę. Po pierwsze organ przemilczał fakt, że ustalono w niniejszym postępowaniu, iż skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od 18 stycznia 2013 r. i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnego, co zostało wskazane w "Informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym". Ponadto ZUS odmówił mu przyznania renty wskazując, że nie ma on wystarczających okresów składkowych. Co więcej z materiału dowodowego wynika, że Lekarz Orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] r. stwierdził, że skarżący od dnia 7 czerwca 2010 r. był niezdolny do pracy. Stanowi o tym decyzja organu z dnia [...] r. Także z akt administracyjnych sprawy wynika, że od dnia [...] r. ustalono skarżącemu stopień niepełnosprawności, przy czym jednocześnie nie było możliwe ustalenie od kiedy owa niepełnosprawność istnieje. Fakty te wynikają z wydanych wobec zobowiązanego orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, przy czym ostatnie z nich wskazuje na jego wydanie do dnia 30 kwietnia 2019 r. (poprzednie udokumentowane do dnia 31 marca 2018 r.). Ponadto zobowiązany korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, albowiem przyznano mu zarówno dodatek mieszkaniowy, jak i zasiłek stały, które to świadczenia wynoszą łącznie 672,58 zł. Jego wydatki miesięczne zaś 351,71 zł. Skarżącemu pozostaje zatem kwota 320 zł miesięcznie. Należy mieć również na uwadze i to, że skarżący jest osobą w wieku 63 lat. Powyższe oznacza, że skarżący jest osobą w wieku "przedemerytalnym", schorowaną, bez realnej możliwości podjęcia pracy (od , 2013 r.), utrzymującą się z otrzymanych świadczeń z pomocy społecznej, nie mającej żadnego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji.

Zdaniem Sądu zebrany materiał w sprawie jest wystarczający i wskazuje, że w przypadku skarżącego spełnione zostały przesłanki wynikające z § 3 rozporządzenia, a zatem zaistniał ważny interes zobowiązanego. Sąd podkreśla przy tym, że ważąc tę przesłankę w kontekście interesu społecznego istotnym jest, że prowadzenie egzekucji administracyjnej przez ZUS w oparciu o wskazane należności składkowe nie może być instytucją samą w sobie i generować kosztów, które już w chwili obecnej nie mogą być od zobowiązanego. Jednocześnie sytuacja skarżącego, zarówno materialna, jak i zdrowotna oraz jego wiek, nie pozwalają uznać, że jest on osobą, która może osiągnąć dochód z tytułu pracy. Gdyby bowiem tak było skarżący w ocenie Sądu by już ją podjął, albowiem sam wskazał, że z uwagi na jego stan zdrowotny potencjalni pracodawcy nie decydują się na jego zatrudnienie. Co więcej skarżący korzysta ze świadczeń społecznych, co oznacza, że jego sytuacja jest wyjątkowo trudna, albowiem świadczenia te, ż uwagi na finansowanie ich przez jednostki samorządu terytorialnego, są ograniczone kwotowo, ale również reglamentowane, a zatem nie są przyznawane każdemu. Brak umorzenia składek skarżącemu skutkować będzie tym, że w istocie pozostanie on bez środków do życia, a jednocześnie opłacenie jego składek zostanie przerzucone na obywateli. To zaś pozostaje w sprzeczności z interesem społecznym.

Kluczowym jest również odniesienie się do kwestii wynikającej z ww. przepisów, a zatem użycia w nich sformułowania "może" oznaczającego, że mamy do czynienia z uprawnieniem a nie obowiązkiem organu wydania określonego rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że "uznanie administracyjne" na jakie wskazuje powyższe określenie nie może oznaczać dowolności w podejmowaniu przez organ decyzji w sprawie złożonego wniosku. Według orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. W uzasadnieniu wyroku w sprawie II FSK 878/16 NSA zwrócił uwagę na kształtująca się od jakiegoś czasu linię orzeczniczą, która dopuszcza większą ingerencję sądu administracyjnego przy kontrolowaniu decyzji w przedmiocie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych (por. np. wyroki NSA z dnia 10 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3829/14; z dnia 4 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3615/14; z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt II FSK 4018/14) wskazując, że podnosi się np., iż "Poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą jednakowoż pozostawać przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi. Można zatem mówić, że są pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podatkowy, podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, o których mowa w art. 67a § 1 O.p. Przekroczenie tych granic ma m. in. miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został: z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości; wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych (bagatelnych) lub nieracjonalnych; na podstawie fałszywych przesłanek (argumentów, które są nieprawdziwe)" (tak w wyroku NSA z 10 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3829/14). Sąd podziela powyższy pogląd. Nie może być bowiem wątpliwości, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem prawidłowo przeprowadzonego postępowania.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza granice uznania administracyjnego, albowiem jak wynika z akt administracyjnych sprawy w dokumencie o nazwie "Wniosek wewnętrzny w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek" podpisanym dnia [...] r., wskazano, iż "Mając na uwadze powyższe zaistniały przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej (D.1.1.1.) – opłacenie należności z tytułu składek pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz interesu społecznego (D.1.1.2.), jednocześnie nie wystąpiło kryterium braku majątku (sic!). W związku z powyższym, Centrum Umorzeń wnosi o przełamanie standardu D.1.1.1. i D.1.1.2. i w ramach uznania administracyjnego wnosi o odmowę umorzenia należności z tytułu składek". Z powyższego wynika zatem, że sam ZUS uznał za spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego według własnych standardów, jednakże korzystając z "uznania administracyjnego" postanowił przełamać już opracowane przez siebie standardy. Zaakceptowanie powyższego działania, w ocenie Sądu, czyniłoby iluzorycznymi przepisy dopuszczające możliwość umorzenia zobowiązań składkowych, a tym samym sprzeczne byłoby z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi, w tym podstawowej zasady wynikającej z art. 2 Konstytucji stanowiącego, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

W konsekwencji powyższego należało uznać, że wobec stwierdzonych naruszeń zaskarżona decyzja podlega uchyleniu.

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS uwzględni zawartą w niniejszym uzasadnieniu argumentację, w tym dotyczącą granic uznania administracyjnego.

Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.