Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1482/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.141 par.4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.28 ust.1,2,3, art.83 ust.4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par.3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia del. WSA Mirosław Trzecki Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Wr 211/12 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim oddalono skargę na decyzję z dnia 26 [...] 2012 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i przekazuje w tym zakresie sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 22 lutego 2013 r., oddalił skargę T. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 [...] 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek oraz odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie własne.

Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

Decyzją z dnia 26 [...] 2012 r. – wydaną po rozpatrzeniu wniosku T. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzje własne z dnia 5 [...] 2012 r. (znak [...] oraz [...]), którymi umorzono postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz odmówiono umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika oraz pracowników w części finansowanej przez płatnika.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, powołując się na art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej "u.s.u.s.") organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi przewidziana w tych przepisach podstawa do umorzenia należności ZUS (stan ich całkowitej nieściągalności). Zadłużenie strony jest nadal przedmiotem postępowania egzekucyjnego i nie wyczerpano możliwości dochodzenia należności. Następnie, powołując art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie" lub "rozporządzenie wykonawcze") organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w przywołanych przepisach. Organ wskazał, że pomimo aktualnie trudnej sytuacji finansowej, wnioskodawczyni prowadzi nadal działalność gospodarczą, jej firma świadczy usługi i ma możliwość osiągania dochodów. Ponadto małżonek zainteresowanej posiada stałe źródło dochodu, zarówno z tytułu świadczenia rentowego, jak i zatrudnienia.

W odniesieniu natomiast do rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych, organ wskazał, że stosownie do treści art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie stosuje się ulg i umorzeń, zatem prowadzenie w tym przedmiocie postępowania jest niemożliwe i musi podlegać umorzeniu.

Skargę na powyższą decyzję złożyła T. K. wnosząc o jej uchylenie.

W odpowiedzi na skargę, ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest zasadna.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podkreślił, iż umorzenie zaległości jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacjach wskazanych przez samego legislatora w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. oraz w przepisach rozporządzenia wykonawczego (katalog przesłanek jest zamknięty). Ponadto decyzje wydawane w przedmiocie umorzenia mają charakter uznaniowy. Trzeba się więc zgodzić z utrwalonym – a przy tym jednolitym stanowiskiem prezentowanym w judykaturze Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych – wedle którego, nawet w przypadku stwierdzenia istnienia okoliczności wymienionych w przepisach prawa, Zakład może (nie musi) zastosować wnioskowane umorzenie, jeżeli tylko działa w granicach przyznanej mu swobody.

Sąd zgodził się zatem z organem, iż brak było podstaw do przyjęcia całkowitej niewypłacalności dłużnika ZUS, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W czasie dwukrotnego orzekania w tej sprawie przez ZUS nie zaistniała bowiem żadna z okoliczności wymienionych w punktach 1 - 6 tego przepisu.

Sąd I instancji za niezasadny uznał zarzut przekroczenia przez organ granic swobodnej oceny dowodów odnośnie do oceny stanu majątkowego rodziny zainteresowanej, ustalonego w okresie prowadzenia postępowania. Uznał, że ocena dokonana przez organ w tym zakresie była prawidłowa. Podkreślił, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., umarzanie należności z tytułu składek ograniczone jest jedynie do wyjątkowych i trudnych sytuacji. Według Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie wchodziły w ogóle w rachubę dwie ostatnie okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 (pkt 2 i 3) rozporządzenia wykonawczego. Brak było bowiem jakichkolwiek podstaw, aby przyjąć, że dłużnik poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Również konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym synem skarżącej, do tej pory wcale nie uniemożliwiła stronie prowadzenia działalności gospodarczej. Podniósł ponadto, że jakkolwiek strona legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, to jednak bez przeciwwskazania do podejmowania pracy.

Sąd uznał, że organ prawidłowo przyjął również, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego. Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wskazują, że trzyosobowa rodzina skarżącej osiąga miesięczny dochód brutto w wysokości około [...] zł, przy deklarowanych wydatkach rzędu [...] zł miesięcznie (opłaty za dom – [...] zł plus [...] zł na prywatne wizyty lekarskie). Jest to dochód relatywnie wysoki. Trafna jest zatem ocena organu, iż – w czasie orzekania – istnieje możliwość stopniowego zaspokajania wierzytelności ZUS, bez całkowitego pozbawienia zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca nadal prowadzi swoją działalność gospodarczą, z której ma przynajmniej potencjalną możliwość osiągania zysków, a jej małżonek osiąga stałe dochody, zarówno ze świadczenia rentowego, jak i pozostawania w zatrudnieniu. Uwzględnić wreszcie trzeba, że ewentualne umorzenie wspomnianej zaległości, bez podjęcia próby jej odzyskania (w trybie przymusowej egzekucji lub na podstawie zawartego układu ratalnego), pozbawiłoby Zakład definitywnie należnych mu środków.

Odnosząc się natomiast do rozstrzygnięcia Zakładu w części umarzającej postępowanie w odniesieniu do składek finansowanych przez samych ubezpieczonych, Sąd I instancji podniósł, że możliwość umarzania zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ma ograniczony charakter - stosownie bowiem do art. 30 u.s.u.s., nie ma ona zastosowania w odniesieniu do składek finansowanych przez samych ubezpieczonych, niebędących płatnikami tychże składek (chodzi o składki za pracowników).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła T. K. zaskarżając ten wyrok w części, w jakiej oddalono nim skargę na decyzję ZUS z dnia 26 [...] 2012 r., w części dotyczącej odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika oraz pracowników w części finansowanej przez płatnika i wnosząc o jego uchylenie w tej części oraz o przyznanie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z należnym podatkiem VAT tytułem zwrotu kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), naruszenie prawa materialnego, a to art. 28 ust.1,2,3,3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nietrafnym uznaniu, że w okolicznościach sprawy, nie zachodzi po stronie skarżącej stan niemożności opłacenia przedmiotowych należności, pomimo że z ww. okoliczności sprawy wprost przeciwnie wynikają przesłanki do umorzenia zaległości zarówno ze względu na ich całkowitą nieściągalność, jak i ze względu na trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową skarżącej.

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 80 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dajek jako "k.p.a.") w wyniku nieuchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na:

a) naruszenie przez organ, przy ferowaniu decyzji, reguł swobodnej oceny dowodów sprawy, poczynienie przezeń dowolnych ustaleń i ocen w zasadniczych dla rozstrzygnięcia zakresach zdolności skarżącej do spłaty zadłużeń składkowych;

b) zaniechanie przez organ zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zasadnicze wadliwości motywacyjne zaskarżonego wyroku – polegające na sformułowaniu tylko ogólnych stwierdzeń o zgodności z prawem (niedowolności) zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS, bez szczegółowego ustosunkowania się do meritum sprawy, z zaniechaniem wymaganego wnikliwego odniesienia się do jej istoty – w pierwszym rzędzie; w jaki to sposób – w realiach sytuacji materialnej i dochodowej skarżącej (ewidentnie uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy) oraz w obliczu kwotowej skali zadłużeń ([...] zł.) i bieżących odsetek dochód brutto [...] zł miesięcznie miałby realnie umożliwić ich spłacenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a., terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze.

Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydana.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach określonych w art. 174 pkt p.p.s.a.

Z postawionych w niej zarzutów oraz z ich uzasadnienia wynika, że niezgodności z prawem kontrolowanego wyroku (w części, w jakiej został on zaskarżony), strona skarżąca kasacyjnie upatruje w wadliwości ustaleń faktycznych, które przyjęte zostały przez Sąd I instancji za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie, co stanowiło konsekwencję błędnego zaakceptowania przez ten Sąd, jako prawidłowych, ustaleń faktycznych które w postępowaniu prowadzonym z wniosku T. K. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne poczynił organ administracji. Argument o wadliwość tychże ustaleń faktycznych, autor skargi kasacyjnej łączył również z zarzutem pominięcia, a także błędnej oceny przez organ, konkretnie wskazywanych w uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia okoliczności, które powinny były zostać uwzględnione w procesie rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy, lecz uwzględnione nie zostały, co jego zdaniem, gdyby jednak nastąpiło, wyraźnie powinno było przekonywać o potrzebie uchylenia kontrolowanej decyzji, jako niezgodnej z prawem. Strona skarżąca kasacyjnie podnosiła, że akceptując wadliwości działania organu administracji w zakresie odnoszącym się do przeprowadzonych w sprawie ustaleń faktycznych oraz ich oceny z punktu widzenia ziszczenia się określonych przepisami prawa przesłanek umorzenia należności, Sąd I instancji nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku żadnych jasnych motywów, które mogłyby przekonywać o zasadności i trafności oceny, że kontrolowana decyzja prawa nie narusza.

Na tle tak zarysowanej istoty sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie, stwierdzić należy, że zarzuty postawione w ramach podstawy określonej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a. są usprawiedliwione.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., który postawiony został w pkt II. ppkt 2 petitum skargi kasacyjnej, przypomnieć należy na wstępie, że uwzględniając funkcje realizowane przez uzasadnienie orzeczenia sądowego, w tym zwłaszcza znaczenie jego funkcji perswazyjnej oraz funkcji kontroli trafności podjętego rozstrzygnięcia, za oczywiste uznać należy to, że uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby jednoznacznie wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone działanie/zaniechanie organu administracji za zgodne albo niezgodne z prawem, a zarzut uchybienia temu wymogowi jest uzasadniony w sytuacji, gdy wojewódzki sąd administracyjny nie wyjaśni w sposób adekwatny do celu wynikającego z art. 141 § 4 p.p.s.a., dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 1985/09; wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt II FSK 1067/11). Ograniczenie się w uzasadnieniu wyroku do przytoczenia przepisu prawnego bez jednoczesnego gruntownego odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, nie może zastąpić opisu przebiegu operacji logicznej, rezultatem której jest przyjęty przez sąd kierunek interpretacji i zastosowania konkretnego przepisu prawa w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji przyjęty kierunek rozstrzygnięcia sprawy. Nie służy więc realizacji celów sądowej kontroli administracji publicznej ograniczenie się w dużym stopniu do powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organy administracji lub jego prostej akceptacji. Zwłaszcza w sytuacji, gdy dowodząc swoich racji, skarżący wspiera je określonym rodzajem wykładni przepisów prawa, co zobowiązywać powinno sąd do przeprowadzenia w uzasadnieniu wydawanego rozstrzygnięcia stosownej weryfikacji i analizy obejmującej istotne dla rozstrzygnięcia sprawy elementy jej stanu faktycznego i prawnego, której brak stanowi wadliwość polegającą na niedostatecznym wyjaśnieniu przez sąd administracyjny stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy, a więc uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011 r., I GSK 685/09, oraz wyroki NSA: z dnia 15 lutego 2011 r., II FSK 1832/09, z dnia 25 listopada 2010 r., I GSK 1215/09).

Z punktu widzenia przedstawionych uwag stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji nie wyjaśnia w sposób, w jaki powinno to czynić, powodów, dla których uznano, że kontrolowana decyzja nie jest niezgodna z prawem. Zwłaszcza, że logika argumentacji Sądu I instancji zasadniczo oparta została na afirmatywnym podejściu do stanowiska organu administracji publicznej prezentowanego w kontrolowanej decyzji i wręcz zupełnej kontestacji stanowiska strony, które zawarte zostało we wniesionej skardze. Wskazaną wadliwość i wiążący się z nią deficyt uzasadnienia zaskarżonego wyroku, odnieść należy zwłaszcza do wyjaśnienia przesłanek oceny odnośnie do prawidłowości ustaleń faktycznych przeprowadzonych w sprawie przez organ administracji, z punktu widzenia tych wzorców kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ZUS, które ustanawiają, wiążące dla organu, prawne reguły ustalania istotnych w sprawie faktów oraz ich oceny. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w ogóle nie wynika, aby ten konieczny aspekt kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji został uwzględniony. I to w sytuacji, gdy uwzględniając przedmiot postępowania, w którym decyzja ta została wydana, istota rzeczy odnosiła się do kontroli prawidłowości przyjętych w niej ustaleń faktycznych, a tym samym prawidłowości stanowiska organu administracji odnośnie do niewystąpienia przesłanek umorzenia należności, które ustawodawca wiąże z całkowitą nieściągalnością składek na ubezpieczenie społeczne (art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz niewystąpienia przesłanek ich umorzenia, o których mowa w przepisie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

O wadliwości uzasadnienia zaskarżonego wyroku świadczy również brak jakiejkolwiek konsekwencji Sądu I instancji w podejściu do znaczenia i oceny poszczególnych elementów stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, które uznał on za istotne z punktu widzenia przyjętego kierunku rozstrzygnięcia wyrażającego się w oddaleniu skargi na decyzję ZUS z dnia 26 [...] 2012 r. W tej mierze, chodzi w szczególności o kwestię odnoszącą się do działalności gospodarczej prowadzonej przez stronę skarżącą kasacyjnie, a w tym względzie o znaczenie tej okoliczności dla sformułowanej w zaskarżonym wyroku oceny o zgodności z prawem kontrolowanej decyzji. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, z jednej strony okoliczność ta stanowi dla Sądu I instancji argument o istnieniu potencjalnego źródła osiągania zysków, a w konsekwencji również i spłaty zaległości, z drugiej zaś strony, przedmiot krytycznej oceny wyrażającej się w tezie o przerzucaniu na ZUS ryzyka niepowodzeń w "uporczywym prowadzeniu tej działalności", co z kolei wiąże ze stratami, jakie ponosi strona skarżąca kasacyjnie. Nie sposób więc ocenić, jakiego rodzaju znaczenie, z punktu widzenia oceny o zgodności z prawem kontrolowanej decyzji, nadał wskazanej okoliczności Sąd I instancji.

Podkreślając, że w rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowane to, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strona skarżąca kasacyjnie ponosi straty, które generują powiększanie się zaległości wobec ZUS, wyjaśnić należy, że z punktu wiedzenia przedmiotu sprawy, w której wydana została kontrolowana przez Sąd I instancji decyzja, zasadnicze znaczenie mają nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuacja finansowa wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 384/13).

Słusznie podnosząc brak konsekwencji stanowiska Sądu I instancji w przedstawionej powyżej kwestii, trafnie autor skargi kasacyjnej również zarzucił, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie przeprowadzono żadnej analizy sytuacji materialnej i dochodowej wnioskodawczyni ([...] zł dochodu brutto trzyosobowej rodziny) w relacji do skali jej zadłużenia wobec ZUS ([...] zł). Trafność tego spostrzeżenia, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę zasadności zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Zwłaszcza, że podważa ono prawidłowość wyjaśnienia przez WSA we Wrocławiu faktycznej podstawy wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. W tym też zakresie, tym bardzie zyskuje na znaczeniu walor poglądu prawnego wyrażonego w przywołanym powyżej judykacie, który Sąd w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie w pełni podziela. Zwłaszcza, gdy w tym kontekście podkreślić, że suma wydatków ponoszonych przez wnioskodawczynię na utrzymanie jej rodziny wynosi, jak przyjął to Sąd i instancji, [...] zł, co w konsekwencji oznacza, że kwota pozostająca do dyspozycji trzyosobowej rodziny wynosi [...] zł brutto.

Za usprawiedliwiony uznać należy również zarzut postawiony w pkt II. ppkt 1. petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 i 77 § 1 k.p.a., który autor skargi kasacyjnej już wprost adresuje wobec ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie.

Już z punktu widzenia dotychczas przedstawionych uwag stwierdzić należy, że Sąd I instancji wadliwie skontrolował prawidłowość ustaleń faktycznych przeprowadzonych w rozpatrywanej sprawie przez organ administracji, które następnie, jako prawidłowe, przyjął za podstawę wyrokowania w sprawie. W tej mierze, strona skarżąca kasacyjnie słusznie podnosi, jak wynika to z uzasadnienia omawianego zarzutu, że "ustalenia" te nie zostały oparte na wyczerpującym i wszechstronnie ocenionym materiale dowodowym.

Deficyt tych ustaleń, który świadczy o skali uchybień Sądu I instancji, odnosi się przy tym, do tak zasadniczej z punktu widzenia przedmiotu rozpatrywanej sprawy kwestii, która dotyczy sytuacji materialnej i dochodowej wnioskodawczyni w relacji do wysokości jej zadłużenia wobec ZUS oraz możliwości spłaty tego zadłużenia. Zaniechanie przeprowadzenia rzetelnej kontroli prawidłowości działania organu w tym zakresie, z oczywistych względów musiało skutkować brakiem możliwości właściwej oceny stanowiska tego organu odnośnie do niespełnienia przez wnioskodawczynię tej przesłanki umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. W tej mierze, nie sposób również nie zwrócić uwagi i na tę istotną oraz niesporną w rozpatrywanej sprawie okoliczność - słusznie podnoszoną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - że wnioskodawczyni już korzysta z pomocy społecznej, która polega na pobieraniu zasiłku pielęgnacyjnego na syna. Okoliczność ta stanowić powinna istoty element oceny odnośnie do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni oraz jej rodziny, z punktu widzenia nie dość, że powyżej przywołanej już przesłanki umorzenia należności, to również i przesłanki z pkt 3 ust. 1 § 3 wymienionego rozporządzenia. Podkreślenia wymaga również, że z wymienionej regulacji, gdy chodzi o zawarte w ust. 1 § 3 wprowadzenie do wyliczenia wynika, że jej istota nakazuje rozpatrywanie wniosku o umorzenie należności z punktu widzenia zaistnienia ryzyka zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny spłaty tych należności w sytuacji, gdy spłatę tę uniemożliwia jej stan majątkowy i sytuacja rodzinna. Innymi słowy chodzi o wiążące się z tym ryzyko zagrożenia egzystencji zobowiązanej oraz jej rodziny. Tę generalną zasadę, gdy chodzi o stosowanie instytucji umorzenia należności potwierdza i to, że katalog przesłanek umarzania należności zawarty w § 3 ust. 1 przywołanego rozporządzenia nie jest zamknięty, a wymienione w nim przypadki są tylko przykładowe. Tym samym, obligowało to Sąd I instancji do przeprowadzenia rzetelnej i wszechstronnej oceny prawidłowości ustaleń faktycznych przeprowadzonych w rozpatrywanej sprawie przez organ administracji.

Podnieść należy również, że weryfikacja prawidłowości stanowiska organu administracji odnośnie do sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, która jego zdaniem nie dawała podstaw do stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia należności, o których mowa w § 3 ust. 1 przywoływanego rozporządzenia, zwłaszcza zaś przesłanki z pkt 1 tego przepisu, nie mogła pomijać i tej istotnej w rozpatrywanej sprawie okoliczności, która – jak słusznie podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – wiąże się z faktem wystąpienia przez ZUS z wnioskiem z dnia 5 [...] 2012 r. o ogłoszenie upadłości strony w związku z niewywiązywaniem się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Nie można również pominąć i tego aspektu analizowanego zagadnienia, które odnosi się do kwestii następującej. Mianowicie, ponownie podkreślając, że organ administracji jest przede wszystkim zobowiązany do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przeprowadzenia ustaleń w zakresie odnoszącym się do sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz tych, które określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, podnieść należy, że powinno to nastąpić według stanu na dzień wydania przez organ decyzji, co odnosi się również do decyzji podejmowanej w postępowaniu odwoławczym, tj. do decyzji wydawanej w rezultacie rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazany wymóg uznać należy za oczywisty i uzasadniony, nie dość, że z punktu widzenia przepisów obowiązującego prawa, to chociażby i dlatego, że uwzględniając specyfikę tego rodzaju postępowań, w przestrzeni czasu między orzeczeniem wydanym w I instancji i orzeczeniem organu odwoławczego, może dojść do na tyle istotnej zmiany sytuacji zobowiązanego, która nie będzie pozostawać bez wpływu na ocenę o potrzebie i konieczności umorzenia należności, mimo że pierwotnie – tj. w dacie orzekanie przez organ I instancji – nie byłoby to uzasadnione. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby na ten aspekt zagadnienia zwrócił uwagę Sąd I instancji, co w świetle powyżej już poczynionych uwag potwierdza tezę o wadliwym skontrolowaniu faktycznych podstaw decyzji, którą odmówiono stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Rację ma również strona skarżąca kasacyjnie, gdy w kontekście omawianej wadliwości zaskarżonego wyroku podnosi, że Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do tych okoliczności rozpatrywanej sprawy, które ze szczególną wnikliwością nakazywały zweryfikowanie prawidłowości stanowiska organu odnośnie do braku podstaw umorzenia należności z powodu niespełnienia przesłanki braku ich całkowitej ich nieściągalności, o której to przesłance mowa jest w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. W tym względzie, chodzi zwłaszcza o zagadnienie odnoszące się do szczegółowej przesłanki z pkt 6 ust. 3 art. 28. Stanowisko organu administracji o jej niespełnieniu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy powinno być bowiem zweryfikowane z punktu widzenia przywołanej powyżej sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawczyni, na którą składa się również, jak wynika z "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji rodzinnej" brak majątku ruchomego oraz nieruchomego (nota bene nie wynika z niego również, aby mąż wnioskodawczyni uzyskiwał wynagrodzenie za pracę), a także z punktu widzenia i tej wiedzy, która wynika z "Karty do umorzenia należności", a mianowicie, że prowadzone wobec wnioskodawczyni własne postępowanie egzekucyjne organu oraz postępowanie egzekucyjne prowadzone przez US były umarzane wobec stwierdzenia ich bezskuteczności.

Wobec powyższego, postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy uznać należało za oczywiście zasadne.

W sytuacji więc, gdy stanowisko Sądu I instancji odnośnie do prawidłowości przeprowadzonych przez organ ustaleń faktycznych, które następnie przyjęte zostały za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie, uznać należało za oczywiście wadliwie, to tym samym, brak było podstaw, aby poddać merytorycznej ocenie postawione w skardze kasacyjnej zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego. Z oczywistych względów byłoby to bowiem przedwczesne.

Sąd I instancji ponownie rozpatrując sprawę ze skargi T. K. na decyzję ZUS z dnia 26 [...] 2012 r., w zakresie odnoszącym się do odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, uwzględni przedstawione powyżej uwagi oraz argumenty.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu radcy prawnego, z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.