Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1185/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) kwietnia 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. M. kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej przez M. M. (dalej jako Skarżąca, Wnioskodawca) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...]z dnia [...] 2017 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia [...] 2015 r. M.M. zwróciła się o umorzenie w całości należności z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją z dnia [...] 2017 r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia obejmującego należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Wnioskiem, który wpłynął do organu w dniu [...] 2017 r., Skarżąca zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2017 r. organ rentowy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] 2017r. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że może umorzyć nieopłacone należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy wystąpi przynajmniej jedna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W przypadku ich braku nieopłacone należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek mogą być umarzane na podstawie art. 28 ust. 3a tej ustawy. Otwarty katalog przesłanek określony został w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tych przepisach, daje możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygniecie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Zakład dokonał oceny wniosku o umorzenie należności pod kątem wystąpienia wyżej wymienionych przesłanek, jednakże - w ocenie organu - w przypadku Skarżącej nie zachodzą zarówno przesłanki całkowitej nieściągalności, jak również nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a. Brak jest zatem podstaw prawnych do umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek.

M. M. złożyła - poprzez pełnomocnika - skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję [...] z dnia [...] 2017 r., wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Przedmiotowej decyzji zarzucono naruszenie:

• art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7 k.p.a. - poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału skutkujące przyjęciem ustaleń odbiegających od zastanego stanu faktycznego,

• art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 15 k.p.a. - poprzez brak zbadania stanu faktycznego niniejszej sprawy poprzestając na powtórzeniu ustaleń organu I instancji,

• art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, w szczególności pominięcie w przedmiotowej decyzji orzeczenia o niepełnosprawności męża Skarżącej – R. M. z dnia [...] 2017 r.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; zwanej dalej p.p.s.a.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami wyżej wskazanej ustawy p.p.s.a oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z p. zm., dalej: k.p.a.), jak i z normami prawa materialnego mającymi zastosowanie w sprawie, Sąd uznał, iż rozstrzygnięcie to zostało wydane z innym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to uzasadniło jej uchylenie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd ponadto stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a, lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga również to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, jednakże w mocy art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę. Zdaniem Organu nie wystąpiły przesłanki umorzenia zaległości z tytułu ww. należności, stąd decyzja odmawiająca uwzględnienia wniosku jest zasadna. Skarżąca kwestionuje natomiast rozstrzygnięcie Organu oraz przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentację.

Wobec tego, że przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, finansowanych przez Skarżącą jako płatnika składek, wskazania wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.; dalej jako. u.s.u.s.), należności z tytułu tych składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (i odpowiednio - zgodnie z art. 32 u.s.u.s. - składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych) z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a tej ustawy), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. powołane już rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że w przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie, przy umarzaniu tych składek - niezależnie od wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności - zawsze należy oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 22/13 - to orzeczenie i następne dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego – www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Decyzje wydawane na podstawie art. 28 u.s.u.s., jak i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., mają charakter uznaniowy, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia jest uzależniony od woli organu. Organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia zaistnienia przesłanki umorzenia, tj. może wówczas uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia, jednakże rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego.

Zakres swobody organu administracji, wyznaczony przepisami prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym wyrażoną w art. 7 k.p.a., zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co oznacza, że treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów sięgają do granic kolizji z interesem społecznym. Z jego brzmienia wynika, że ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie, bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 455/08; dostępny tamże). Ponadto rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Z decyzji musi zatem wynikać m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno zastosowania prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

W rozpoznawanej sprawie Zakład odmówił Skarżącej umorzenia należności składkowych, generalnie nie kwestionując obiektywnie trudnej sytuacji finansowej, majątkowej i zdrowotnej Skarżącej.

W uzasadnieniu decyzji Zakładu podano następujące wyniki ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym:

• W dniu [...] 2014 r. Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności, która z [...]2016 r. została wykreślona z ewidencji - zgodnie z dokumentami znajdującymi się w Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej oraz danymi znajdującymi się w Kompleksowym Systemie Informatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

• Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem R. M., nad którym sprawuje opiekę z powodu chorób;

• Obecnie Skarżąca pozostaje bez zatrudnienia i nie uzyskuje dochodów;

• U męża Skarżącej w [...] 2016 r. zdiagnozowano (...) , jest on też chory na (...),(...),(...),(...) oraz (...);

• Skarżąca pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 670,00 zł.

Na potwierdzenie Skarżąca dostarczyła decyzje przyznające zasiłki R. M.:

- z dnia [...]2016 r. zasiłek celowy na cele grzewcze w miesiącu [...]2016r. w wysokości 600,00 zł,

- z dnia [...]2016 r. zasiłek celowy w kwocie 150,00 zł z przeznaczeniem na żywność w [...]2016 r.,

- z dnia [...]2016 r. zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby od [...]2016 r. do [...]2016 r. w wysokości 520,00 zł miesięcznie,

- z dnia [...]2017 r. zasiłek okresowy z innych przyczyn od [...]2017r. do [...]2017 r. wysokości 520,00 zł miesięcznie,

-[...]2017 r. zasiłek celowy na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia w miesiącu [...]2017 r. w wysokości 100,00 zł.

Organ stwierdził również, iż w Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej Skarżąca wskazała, iż comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem to kwota 400,00 zł, w tym koszty z tytułu opłat eksploatacyjnych 200,00 zł oraz z tytułu kosztów związanych z leczeniem 200,00 zł. W decyzji wskazano też, że z uwagi na trudną sytuację materialną Urząd Miejski w G.M. [...] 2016 r. wyraził zgodę na umorzenie Skarżącej i jej małżonkowi zaległych opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej. Natomiast [...] 2016 r. wydana została decyzja Burmistrza G. M. o umorzeniu zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za okres [...] 2011 r. do [...] 2016 r. Jednocześnie wskazano, na podstawie informacji uzyskanych z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, że Skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości o powierzchni 0,0434 ha w G. M

., jak też Skarżąca posiada samochód marki F. F. z 1993 r.

Organ w swojej decyzji wskazał nadto, że do akt sprawy Skarżąca złożyła następujące dokumenty:

• decyzję Burmistrza G. M. z [...]2016 r. o przyznaniu zasiłku celowego oraz z [...]2016 r. o przyznaniu zasiłku okresowego R. M.,

• upomnienie Burmistrza G. M. z [...]2016 r. tytułem podatku od nieruchomości M. S.,

• decyzja Burmistrza G. M. z [...]2016 r. tytułem wymiaru podatku od nieruchomości M. S.,

• postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. M. z [...]2016 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego,

• zawiadomienie z [...]2017 r. o dacie rozpatrzenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności,

• orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane [...]2017 r. dla R.M.

Mając na uwadze wskazane okoliczności, za prawidłowe uznać należało stwierdzenie Organu, że przywołane okoliczności świadczą o niewystąpieniu przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3 (ze względu na współposiadanie nieruchomości), 4, 4a, 4b i 6 u.s.u.s.

Wątpliwości Sądu budzi natomiast przesłanka wskazana w pkt 5 cyt. przepisu, albowiem w aktach sprawy znajduje się postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. M. z [...] 2016 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, Organ zaś w swojej decyzji nie odniósł się do tego dokumentu, który może stanowić podstawę do zastosowania cyt. przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Ponadto zastrzeżenia Sądu budzi stanowisko Organu co do niezasadności udzielenia ulgi, a w tym ocena co do niewystąpienia w sprawie żadnej ze szczególnych przesłanek umorzenia zaległych należności, przewidzianych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Zdaniem Sądu, Organ nie wyraził w sposób jednoznaczny i przekonujący, dlaczego uznał, że w złożonej i trudnej sytuacji, zwłaszcza zdrowotnej męża Skarżącej (co nie budzi wątpliwości), nie mamy do czynienia z przypadkiem szczególnym i uzasadnionym, który przemawiałby za przyznaniem wnioskowanej ulgi. Niewystarczające w tej mierze, w ocenie Sądu, były argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że środki, które służą rodzinie Skarżącej do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (niezbędnego minimum egzystencji) już w chwili składania wniosku pochodzą z pomocy publicznej, gdyż jak wynika to z akt administracyjnych, rodzina Skarżąca od [...]r. pobiera zasiłki z pomocy społecznej.

Jak wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13 (dostępny tamże), a który Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela: "nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej".

W ocenie Sądu, obowiązek regulowania powstałych zaległości, z funduszy przyznanych częściowo z pomocy społecznej oznaczałoby iluzoryczność tej pomocy, która sprowadzałaby się do przyznania środków na spłatę należności publicznych. Sam fakt jej przyznania, świadczy już o złej sytuacji finansowej Skarżącej, który - jak wykazało przeprowadzone przez Organ postępowanie - nie posiada dodatkowego, oprócz tej pomocy, źródła dochodu, w związku z czym całość przyznanej pomocy musiałaby przeznaczyć na spłatę należności publicznych. Takim sytuacjom ma natomiast zapobiegać regulacja przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Właśnie jej zadaniem jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Zastrzeżenia Sądu budzi również ocena Organu odnosząca się do stanu zdrowia męża Skarżącej, jak też prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z córką Skarżącej. Jakkolwiek Organ nie zanegował, że mąż Skarżącej jest chory, jednakże nie pochylił się w swojej ocenie nad tymi istotnymi dla rozstrzygnięcia kwestiami, ograniczył się bowiem tylko do podniesienia, że Skarżąca i jej mąż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z córką Skarżącej, co zresztą Skarżąca neguje. Organ wskazał również, że stan zdrowia męża Skarżącej nie uniemożliwia Skarżącej rejestracji w urzędzie pracy, poszukiwania pracy i jej podjęcia. W ocenie Sądu Organ winien wyjaśnić tę sprawę, jak również kwestię wspólnego prowadzenia gospodarstwa z córką Skarżącej, jak też związaną z samochodem, który – jak twierdzi Skarżąca – już dawno nie jest jej własnością, albowiem został złomowany.

Nie wyjaśniono ponadto, dlaczego organ wskazał w decyzjach obydwu instancji na upomnienie Burmistrza G.M. z [...]2016 r. odnoszące się do M. S., jak też decyzję Burmistrza G. M. z [...]2016 r. co do wymiaru podatku od nieruchomości dla M. S., gdyż taka osoba nie jest stroną toczącego się postępowania. Jeżeli adnotacje odnoszące się do M. S., a nie Skarżącej M. M., są pomyłką, organ winien to wyjaśnić lub sprostować.

Z uwagi na powyższe wskazać należy, że w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy. A zatem, strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Nie zmienia to faktu, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Jednakże organ, mając wątpliwości co do pełnego obrazu sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy, powinien wezwać go do wyjaśnienia konkretnych okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16; dostępny tamże).

Niewątpliwie, po wpłynięciu do Zakładu wniosku Skarżącej o umorzenie należności składkowych wraz z odsetkami, Organ wystosował do Skarżącej pismo, zawierające pouczenie o treści przepisów art. 28 ust. 3-3a i art. 30 u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oraz 10, art. 32, art. 40 i art. 41 k.p.a.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, Skarżąca złożyła "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej", w którym m.in. opisała swoją sytuację zdrowotną, jak też parokrotnie przesyłała dokumenty na potwierdzenie swoich twierdzeń. Organ jednakże, jak to powyżej wskazano, nie ustosunkował się do wszystkich przedłożonych przez Skarżącą dokumentów, jak też składanych oświadczeń, w szczególności odnoszących się do stanu zdrowia męża Skarżącej, jak też prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego z córką Skarżącej.

W takim stanie sprawy nie można było uznać, że Organ podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przy czym nie chodzi tu o nieograniczone poszukiwanie dowodów i argumentacji, mających przemawiać na korzyść Skarżącej, lecz o dołączenie do akt sprawy dokumentów znajdujących się już w posiadaniu Organu (a na które wskazywała Skarżąca).

Nie wystarczy również, dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia, wskazanie, jak uczynił to Organ, potencjalnych możliwości zarobkowych Skarżącej. Obowiązkiem organu jest uprawdopodobnić, że z danego źródła, w konkretnym okresie, wnioskodawca ma realne możliwości pozyskania środków pozwalających na spłatę zadłużenia, przy czym niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja (materialna jak i osobista z uwzględnieniem stanu zdrowia Skarżącej i jej rodziny) podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład decyzji ostatecznej.

Tym bardziej, w ocenie Sądu, na aprobatę nie zasługuje powoływana przez Organ podstawa odmowy umorzenia ww. należności w postaci niekorzystnych skutków, jakie w sferze interesów Skarżącej wywarłaby decyzja uwzględniająca wniosek Skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Zauważyć bowiem należy, że Skarżąca pozbawiona jakichkolwiek środków finansowych nie jest w stanie uregulować zaległych należności w stosunku do Zakładu, co i tak w efekcie prowadzi do konieczności korzystania z pomocy publicznej, która w takim celu została powołana.

Resumując należy stwierdzić, że analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji uzasadnia twierdzenie, iż Zakład nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. W rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a nadto, zaskarżona decyzja Organu nie spełniła wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ zobowiązany będzie przeprowadzić analizę sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącej i jej rodziny, uwzględniając przy tym powyższe uwagi Sądu. Dokonując takiej analizy, Organ musi mieć na uwadze istotę ubezpieczenia społecznego. Jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na przymusowe egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego, o czym świadczą powołane wyżej przepisy.

Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w wyroku.

Odnośnie do wniosku o zwrot kosztów, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do kosztów tych zalicza się między innymi koszty sądowe, w tym wpis, a także wynagrodzenie pełnomocnika reprezentującego stronę skarżącą, o czym stanowi art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a.

Wniosek o zwrot kosztów Sąd rozstrzygnął zatem w oparciu o wskazane przepisy, zasądzając na rzecz Skarżącej kwotę 497 zł, stanowiącą sumę wynagrodzenia pełnomocnika - radcy prawnego (480 zł), jak też zwrot uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).