Wyrok NSA, sygn. akt V SA 1543/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
article: art. 3 par. 1 pkt 2, art. 209 par. 1 pkt 1, art. 209 par. 2, art. 265[2]
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
Teza: 1. Porównanie przepisów art. 3 par. 1 pkt 2 i art. 209 par. 1 pkt 1 i par. 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ z przepisami art. 4 ust. 1 i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ uzasadnia ocenę, że w odniesieniu do cła pojęcie "dług celny" użyte w art. 265[2] Kodeksu celnego jest odpowiednikiem wcześniejszego pojęcia "obowiązku uiszczenia cła" z ustawy Prawo celne i oba te pojęcia wyrażają tę samą instytucję prawa celnego, a tylko werbalnie ujęte odmiennie.

2. W sytuacji, gdy przepisy Kodeksu celnego nie zawierają postanowienia stanowiącego o działaniu art. 265[2] tej ustawy wstecz, przewidziany tym przepisem trzyletni termin do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji należy liczyć od dnia wejścia w życie tego przepisu, tj. od dnia 21.05.1999 r.

TEZY

1. Porównanie przepisów art. 3 par. 1 pkt 2 i art. 209 par. 1 pkt 1 i par. 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ z przepisami art. 4 ust. 1 i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ uzasadnia ocenę, że w odniesieniu do cła pojęcie "dług celny" użyte w art. 265[2] Kodeksu celnego jest odpowiednikiem wcześniejszego pojęcia "obowiązku uiszczenia cła" z ustawy Prawo celne i oba te pojęcia wyrażają tę samą instytucję prawa celnego, a tylko werbalnie ujęte odmiennie.

2. W sytuacji, gdy przepisy Kodeksu celnego nie zawierają postanowienia stanowiącego o działaniu art. 265[2] tej ustawy wstecz, przewidziany tym przepisem trzyletni termin do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji należy liczyć od dnia wejścia w życie tego przepisu, tj. od dnia 21.05.1999 r.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zbigniewa K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 22 maja 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji tegoż organu oraz decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 22 grudnia 1999 r. (...), (...) - oddala wniosek skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania sądowego w pozostałej części.


UZASADNIENIE

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 22.12.1999 r. - na podstawie art. 249 par. 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w zw. z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego we W. z dnia 16.04.1991 r. zawartej w zgłoszeniu celnym 1494/1605.

W motywach wskazano, że takie rozstrzygnięcie podjęto ponieważ żądanie Zbigniewa K. "Ch." zostało wniesione po upływie roku od doręczenia decyzji z dnia 16.04.1991 r. zawartej, w ww. zgłoszeniu celnym. W tym dokumencie jako importer kawy został wpisany Z. K. - PPU "Ch.", zaś jako odbiorca - R.-G. Hurtownia Spożywcza.

Pismem z dnia 14.02.1999 r. Z. K. wniósł o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Dyrektora Urzędu Ceł we W. podając, iż w tym akcie dokonano odprawy celnej i dopuszczono do obrotu towar zgłoszony przez osobę nieupoważnioną, czym organ ten rażąco naruszył prawo, a ponadto akt ten nie został stronie doręczony, co również stanowi rażące naruszenie prawa.

Analizując istotne okoliczności organ doszedł do wniosku, iż na zgłoszeniu celnym z dnia 16.04.1991 r. widnieje pieczątka importera /PPU "Ch." Zbigniew K./ a w jej obrębie nieczytelny podpis świadczący o fakcie doręczenia decyzji upoważnionej przez stronę osobie /posługującej się jej pieczątką/. Ponadto na odwrotnej stronie formularza ww. zgłoszenia celnego widnieje adnotacja "potwierdzam odbiór dwóch egzemplarzy zgłoszeń celnych 26.4" oraz pieczątka - Hurtownia Spożywcza R.-G. i w jej obrębie nieczytelny podpis. Zgłaszając przedmiotowy towar do odprawy celnej R.-G. legitymował się upoważnieniem z dnia 21.05.1991 r. wystawionym przez Z. K., do dokonania odprawy celnej oraz zapłaty należności celnych i podatkowych. Skoro zaś zgłoszenia towaru do odprawy celnej dokonał podmiot upoważniony do tej czynności i do uiszczenia należności celnych, który w zgłoszeniu celnym wymieniony był w polu "odbiorca", to podmiot ten również odebrał kawę oraz decyzję dotyczącą tego towaru zawartą w wyżej powołanym zgłoszeniu celnym.

Tenże akt administracyjny - stosownie do treści art. 233 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 221 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w zw. z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny - został przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł /decyzją z dnia 22.05.2000 r./ utrzymany w mocy.

W motywach wskazano, że z akt sprawy wynika, iż na zgłoszeniu celnym widnieje pieczątka importera towaru, tj. PPU "Ch." - Zbigniew K., a w jej obrębie nieczytelny podpis. Prezes stąd wyprowadza wniosek, że osoba posługująca się pieczątką importera była osobą upoważnioną do odbioru decyzji zawartej w zgłoszeniu celnym.

Zdaniem Prezesa GUC - w tej sytuacji, kiedy decyzja została doręczona w dniu 26.04.1991 r. - wniosek z dnia 14.02.1999 r. został wniesiony ze znacznym przekroczeniem terminu, o którym mowa w art. 249 par. 1 Ordynacji podatkowej. Prezes także stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym nie jest możliwe, by organ celny, odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, rozstrzygnął jednocześnie o dotknięciu bądź nie dotknięciu tejże decyzji wadą powodującą jej nieważność.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - żądającej uchylenia zaskarżonych aktów - Zbigniew K. podniósł, że towar będący przedmiotem odprawy celnej został zgłoszony przez osobę do tego nieuprawnioną - nie posiadającą pełnomocnictwa do dokonania takiej czynności. Zdaniem skarżącego R.-G. posługiwał się swoją pieczątką nie zaś tą, która należała do Zbigniewa K.

Skarżący też dostrzegł, że upoważnienie z dnia 21.05.1991 r. nie może stanowić "podstawy do dokonania odprawy i wydania towaru oraz decyzji z dnia 16.04. i 26.04.1991 r." Wskazał, że ww. nie był jego pełnomocnikiem i nie posiadał żadnego upoważnienia do jego reprezentowania.

W dalszej części skargi Zbigniew K. starał się wykazać, że upoważnienie z dnia 21.05.1991 r., znajdujące się w jednych z akt Sądu Najwyższego nie mogło stanowić podstawy do dokonania odprawy celnej, wydania towaru czy doręczenia decyzji.

W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia - Prezes Głównego Urzędu Ceł podniósł argumenty zbieżne z treścią motywów zaskarżonego aktu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z mocy art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, który wszedł w życie z dniem 1.01.1998 r., do postępowania w sprawach celnych stosuje się od tego dnia odpowiednio przepisy działu IV, wprowadzonej w życie z tym samym dniem, cytowanej Ordynacji podatkowej, która w art. 249 par. 1 w związku z art. 262 Kodeksu celnego stanowi, że organ celny odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie wniesione zostało po upływie roku od jej doręczenia.

Te przepisy wskazane zostały w decyzjach Prezesa Głównego Urzędu Ceł jako podstawa odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 16.04.1991 r., która według Prezesa GUC doręczona została stronie w dniu 26.04.1991 r., podczas gdy wniosek o stwierdzenie jej nieważności złożony został w dniu 19.02.1999 r., a więc z uchybieniem rocznego terminu przewidzianego w art. 249 par. 1 Ordynacji podatkowej.

Ustawą z dnia 10 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy Kodeks celny /Dz.U. nr 40 poz. 402/ wprowadzony został w życie z dniem 21.05.1999 r. przepis art. 265[2] Kodeksu celnego, który stanowi, że jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Porównanie przepisów art. 3 par. 1 pkt 2 i art. 209 par. 1 pkt 1 i par. 2 Kodeksu celnego z przepisami art. 4 ust. 1 i art. 23 ust. 1 Prawa celnego uzasadnia ocenę, że w odniesieniu do cła pojęcie "dług celny" użyte w art. 265[2] Kodeksu celnego jest odpowiednikiem wcześniejszego pojęcia "obowiązku uiszczenia cła" z ustawy Prawo celne /por. art. 83 ust. 1 tej ustawy/ i oba te pojęcia wyrażają tę samą instytucję prawa celnego, a tylko werbalnie ujęte odmiennie.

Art. 265[2], jako samodzielna regulacja Kodeksu celnego, w zakresie unormowanym tym przepisem wyłącza stosowanie w trybie art. 262 Kodeksu celnego powołanego przepisu art. 249 par. 1 Ordynacji podatkowej. Ubocznie wskazać należy, że zastosowanie przepisu art. 249 par. 1 Ordynacji podatkowej, nawet w braku jego uchylenia, byłoby wyłączone wobec zaprzeczenia przez skarżącego, aby bezpośrednio do jego rąk doręczona została decyzja z dnia 16.04.1991 r.

Decyzje Prezesa Głównego Urzędu Ceł w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 16.04.1991 r., żądanego we wniosku złożonym /19.02.1999 r./ po wejściu w życie Kodeksu celnego, wydane zostały pod rządem tej ustawy w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 10.04.1999 r. wprowadzającą do kodeksu powołany przepis art. 265[2].

W tym stanie rzeczy, w myśl art. 289 Kodeksu celnego wskazać należy jako podstawę oceny powyższego wniosku przepis art. 265[2] Kodeksu celnego przewidujący do wystąpienia z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej trzyletni termin od dnia powstania długu celnego.

W niniejszej sprawie dług celny dotyczący towaru odprawionego w dniu 16.04.1991 r. powstał w dniu 26.04.1991 r. (...).

Gdyby, więc powyższy termin 3 lat, zgodnie z dosłownym brzmieniem art. 265[2] Kodeksu celnego, liczyć od dnia powstania długu celnego, wówczas termin ten upłynąłby 5 lat przed wejściem w życie /w dniu 21.05.1999 r./ przepisu wprowadzającego trzyletni termin.

Tego rodzaju wykładnię art. 265[2] Kodeksu celnego, opartą na dosłownym jego brzmieniu, należy więc wykluczyć w niniejszej sprawie ze względu na wskazany wyżej rezultat takiej wykładni, sprzeczny z podstawowymi zasadami funkcjonowania prawa. W szczególności z zasadą niedziałania prawa wstecz, w sytuacji gdy odstąpienia od niej nie uzasadnia ani treść ustawy, ani jej cel.

W tym stanie rzeczy i gdy przepisy Kodeksu celnego nie zawierają postanowienia stanowiącego o działaniu art. 265[2] tej ustawy wstecz, przewidziany tym przepisem trzyletni termin do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji /nie ograniczonym wcześniej według Kpa terminem w razie rażącego naruszenia prawa - art. 156 Kpa/ należy liczyć od dnia wejścia w życie tego przepisu, czyli od dnia 21.05.1999 r.

Oznacza to, że zaskarżona decyzja wobec jej sprzeczności z przedstawionym wyżej unormowaniem art. 265[2] Kodeksu celnego i wobec odstąpienia od podstawowej zasady niedziałania ustawy wstecz, wydana została z rażącym naruszeniem prawa.

Z tych względów, na podstawie art. 22 ust. 3, art. 29 i art. 55 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji wyroku.