Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 732/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia 6 maja 2011 r., nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 30 grudnia 2010 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynął wniosek A. T. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem – H. T.

W trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 26 stycznia 2011 r. ustalono, iż A. T. zamieszkuje wraz z konkubentem – M. G. oraz trójką dzieci. A. T. nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ od września 2010 r. opiekuje się swoim niepełnosprawnym ojcem – H. T.. Wnioskująca oświadczyła, że ostatnio pracowała 10 lat temu, ukończyła kilka kursów zawodowych, organizowanych przez Powiatowy Urząd Pracy w B., lecz nie otrzymywała żadnej propozycji pracy. H. T. mieszka z żoną – T. T., która cierpi na przewlekłe schorzenie jelita grubego i kręgosłupa. Z zaświadczenia lekarskiego wynika, że T. T. nie może obecnie zajmować się mężem, ze względu na swój stan zdrowia. H. T. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymaga stałej pomocy ze strony osób drugich. Pozostaje pod stałą opieką lekarską z powodu licznych chorób, jest po amputacji lewej nogi i ma niedowład w lewej ręce. Porusza się na wózku inwalidzkim. T. i H. T. prócz córki A. T., mają jeszcze jedną córkę – E. J., która mieszka ze swoją rodziną w N.. H. T. oświadczył, że to córka A. sprawuje nad nim opiekę. Wykonuje wszystkie czynności gospodarcze i porządkowe, pilnuje terminów wizyt lekarskich, zamawia i wykupuje leki w aptece jak również dba o jego higienę osobistą.

Działający z upoważnienia Burmistrza Miasta B. – Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., decyzją z dnia 21 lutego 2011 r. Nr [...], odmówił przyznania na rzecz A. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem – H. T., z uwagi na to, że pozostaje on w związku małżeńskim. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 30 marca 2011 r. Nr [...], uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, iż ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji powinien ustalić, jaki jest stan zdrowia żony H. T. oraz czy A. T., mająca swoją rodzinę, jest faktycznie w stanie wykonywać swoje obowiązki względem ojca.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji ustalił, iż w dniu 23 marca 2011 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. wydał T. T. orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W piśmie z dnia 20 kwietnia 2011 r. A. T. wyjaśniła, iż właściwie do mieszkania rodziców przeniosło się jej całe rodzinne życie, gdzie opiekuje się ojcem, przygotowując posiłki nie tylko dla rodziców, ale również dla swojej rodziny. Jej dwie starsze córki są już nastoletnie i na tyle samodzielne, że nie stwarzają żadnych ograniczeń w opiece nad ojcem. Natomiast syn ma prawie 4 lata i większość czasu spędza z matką, jednakże jego obecność nie ogranicza sprawowania opieki nad ojcem. W sytuacjach, kiedy A. T. wyjeżdża z ojcem do lekarza, to opiekę nad synem przejmuje M. G., gdyż jego sytuacja zawodowa stwarza takie możliwości.

Działając z upoważnienia Burmistrza Miasta B. – Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., decyzją z dnia 6 maja 2011 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt. 2a, art. 24 ust. 1, 2, 2a, 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), odmówił przyznania na rzecz A. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad H. T. oraz składki na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu.

Uzasadniając motywy rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, iż zgodnie z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z pracy, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Takie brzmienie artykułu wprowadził wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) oraz z dnia 22 lipca 2008 r. (sygn. akt P 41/07). Jednak w ustawie o świadczeniach rodzinnych został zachowany art. 17 ust. 5 pkt. 2a, który mówi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Powyższy zapis nie był przedmiotem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) oraz z dnia 22 lipca 2008 r. (sygn. akt P 41/07), w których to orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że o świadczenie pielęgnacyjne, poza rodzicem lub opiekunem faktycznym niepełnosprawnego dziecka legitymującego się odpowiednim orzeczeniem, mają prawo ubiegać się także inni członkowie rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 Kro do alimentacji na rzecz dziecka zobowiązani są jego krewni w linii prostej lub rodzeństwo. Natomiast obowiązek alimentacyjny małżonka względem drugiego małżonka może powstać na mocy art. 130 Kro dopiero po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji. Trybunał Konstytucyjny nie odniósł się w uzasadnieniu do wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. do art. 27 Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a jedynie do art. 128 Kro. W tej sytuacji po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie jest możliwe pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez małżonka, który rezygnuje z pracy w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.

Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła A. T.. Odwołująca się wyjaśniła, iż mieszka nieopodal rodziców i ma możliwość pomocy im w każdej chwili. Uważa, iż sytuacja rodzinna, w jakiej się znajduje potwierdza, że w związku z opieką nad ojcem nie występują przeszkody do opieki nad własnymi dziećmi. Odwołująca twierdzi, iż nie ma możliwości podjęcia pracy z uwagi na konieczność opieki nad ojcem, nad którym matka nie może sprawować opieki, gdyż sama jest schorowana i obecnie ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Odwołująca podaje, iż jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba gotowa do podjęcia zatrudnienia i w ostatnim czasie miała dwa wezwania w celu potwierdzenia gotowości cło podjęcia pracy, jednakże takiej gotowości nie może deklarować, mając świadomość, że jest potrzebna w domu przy ojcu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych decyzją z dnia 14 czerwca 2011 r. Nr [...] utrzymało decyzję organu I instancji w punkcie 1 w mocy (punkt 1 decyzji) oraz uchyliło punkt 2 i 3 decyzji i umorzyło postępowanie administracyjne organu I instancji w zakresie odmowy przyznania A. T. składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (punkt 2 decyzji).

Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu (pkt 1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny (pkt 2), a także opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki między innymi nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze względu na to, że "innymi osobami", o których mowa w pkt 2 są według art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewni w linii prostej, to jest zstępni dzieci, wnuki, prawnuki i wstępni rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, a także rodzeństwo, odwołująca się należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentowania ojca.

Jednocześnie Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba potrzebująca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Jednakże, zgodnie z oceną prawną dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07), prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego. Fakt pozostawania w związku małżeńskim przez, osobę nad którą ma być sprawowana opieka nie niweczy uprawnienia innych osób do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę obowiązek alimentacyjny wynikający z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy w wypadku braku lub niemożności spełnienia przez małżonka ciążącego na nich obowiązku. Kolegium podkreśliło, iż zgodnie z przywołanym orzeczeniem oraz w świetle utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych okoliczność sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez osobę inną niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, nie wyłącza podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji w zakresie przyczyn odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Kolegium fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki stanowi przesłankę do jego odmowy, tylko wtedy, gdy oboje małżonkowie nie są w stanie nieść sobie wzajemnie pomocy, a więc gdy oboje małżonkowie są osobami niepełnosprawnymi w znacznym stopniu.

Kolegium ustaliło, iż oboje z rodziców odwołującej się legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności, jednakże matka odwołującej się zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Z orzeczenia o niepełnosprawności T. T. wynika, iż stopień umiarkowany ma ustalony do dnia 30 kwietnia 2012 r. z przyczyn dotyczących chorób układu pokarmowego (08-1). Orzeczenie nie wyklucza podjęcia pracy w warunkach chronionych i w świetle jego treści osoba ta nie wymaga stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji.

W ocenie Kolegium orzeczenie tej treści wyklucza przyjęcie, iż T. T. nie może przy współudziale i pomocy córki, gdy ta podejmie pracę, opiekować się mężem, a więc, że wykluczone jest podjęcie zatrudnienia przez stronę zdolną do pracy. Przeszkodą w sprawowaniu opieki matki nad mężem nie może być również choroba kręgosłupa, gdyż tej okoliczności nie potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności, którego celem było potwierdzenie stanu zdrowia osoby stającej przed Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Dlatego też nie ma znaczenia dla sprawy wydane zaświadczenie lekarskie o braku możliwości opiekowania się chorym mężem przez T. T..

Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, iż skoro nie potwierdziła się przesłanka uzasadniająca przyjęcie, że żona H. T. nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem, tym samym nie zachodziła podstawa do nieuwzględnienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że skoro wyborem strony jest opieka nad dzieckiem i rodzicami trudno przyjąć, aby zachodziła przesłanka do przyjęcia, że ma miejsce rezygnacja z zatrudnienia lub podjęcia pracy tylko w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą (ojcem). Świadczenie pielęgnacyjne ma wszak stanowić rekompensatę za rezygnację z pracy w związku z podjęciem się opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Natomiast ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że rodzina potrafi zorganizować opiekę nad dziećmi oraz chorymi rodzicami, co dodatkowo przesądza o braku podstaw do przyznania spornego świadczenia.

Kolegium uznało jednocześnie bezprzedmiotowość postępowania organu I instancji w sprawie odmowy przyznania stronie składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne bez nabycia w drodze decyzji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i dlatego w tej części umorzono postępowanie organu pierwszej instancji.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. T.. Skarżąca podniosła, iż decyzja Kolegium jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Twierdzi, iż jest niezbędna w codziennej egzystencji swojego ojca i nie może podjąć z tego względu zatrudnienia. W skardze szeroko opisuje codzienne czynności wykonywane w związku z opieką nad ojcem i dostosowanie rytmu własnego życia rodzinnego do obowiązków związanych z tą opieką. Skarżąca wnosi o przyznanie jej składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż to pozwoliłoby jej w spokoju i poczuciu bezpieczeństwa dalej opiekować się ojcem a ponadto nie musiałaby się obawiać, że zostanie wyrejestrowana z Urzędu Pracy pozostając bez ubezpieczenia zdrowotnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Sąd administracyjny orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie administracji publicznej, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu w wypełnianiu tego obowiązku.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego polegającym na błędnej interpretacji art. 17 ust. pkt 2 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym skarga jako zasadna zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W przytoczonym przepisie ustawodawca odwołał się do "obowiązku alimentacyjnego" - pojęcia prawnego uregulowanego w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej Kro. Stosownie do art. 128 Kro obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 61 ze znakiem 7 § 1 Kro krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.).

W niniejszej sprawie jest niesporne, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem H. T. złożyła w dniu 20 grudnia 2010 r. jego córka A.. Jak wynika z prawidłowych ustaleń organu H. T. legitymuje się orzeczeniem z dnia 5 listopada 2010 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (vide: orzeczenie k. 21 akt administracyjnych). H. T. pozostaje w związku małżeńskim z T. T., która posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (z dnia 23 marca 2011 r., w aktach administracyjnych), według ustalenia Kolegium w związku z chorobami układu pokarmowego. Zgodnie z treścią oświadczeń skarżącej choroba matki, w tym dolegliwości związane z kręgosłupem, które ujawniły się w 2010 r. uniemożliwiają jej opiekę nad H. T.. Jak twierdzi się zarówno w skardze jak i w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ od września 2010 r. opiekuje się niepełnosprawnym ojcem, dostosowując swoje życie rodzinne do jego potrzeb.

Rozstrzygając wniosek w ponownym postępowaniu organ I instancji w decyzji z dnia 6 maja 2011 r. zastosował art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Stanowisko organu I instancji zostało poddane słusznej krytyce w wyniku kontroli instancyjnej i pogląd Kolegium zawarty w zaskarżonej decyzji co do tego, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę, niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, nie wyłącza podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zasługuje na aprobatę.

W judykaturze wyraża się pogląd, iż nieuprawniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kro, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (vide m. in. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09; z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 61/09; z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 386/09; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 1236/09; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 722/09; z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 723/09 dostępne w internetowej bazie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/09, odmawiając odpowiedzi na pytanie prawne, czy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom wymagającym opieki pozostającym w związku małżeńskim w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1, wskazał między innymi, że istnieje utrwalona i względnie jednolita praktyka interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy w sposób, który wychodzi naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym i nie jest w tym celu konieczne wydanie orzeczenia merytorycznego przez Trybunał Konstytucyjny.

Ponadto, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 (dostępny na stronie internetowej www.cbois.nsa.gov.pl), negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich.

W rezultacie powyższych rozważań, trzeba wskazać, że okoliczność, iż A. T. sprawuje opiekę nad pozostającym w związku małżeńskim ojcem H. T. nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pozostawanie w związku małżeńskim będzie przeszkodą w przyznaniu tego świadczenia wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie tę pomoc świadczyć.

Organ II instancji odmawiając przyznania świadczenia powołał się na art. 17 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych przyjmując, że małżonka niepełnosprawnego w stopniu znacznym H. T. może taką opiekę sprawować, mimo orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu ustalenia Kolegium co do możności sprawowania opieki przez T. T. są co najmniej przedwczesne i zostały dokonane z naruszeniem art. 7, 77 oraz 80 kpa. Kolegium poczyniło je tylko na podstawie treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, uznając za niemające znaczenia dla sprawy zaświadczenie lekarza przedstawione przez skarżącą w toku postępowania, a wskazujące na niemożność sprawowania takiej opieki.

Natomiast Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 589/10 (Baza orzeczeń LEX nr 752570), według którego fakt, że stan zdrowia współmałżonka osoby posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia mu sprawowanie opieki nie musi być wykazany orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz może być wykazane również innymi dowodami. Przedłożenie takiego orzeczenia nie jest warunkiem niezbędnym dokonania ustalenia, iż stan zdrowia współmałżonka uniemożliwia sprawowanie przez niego opieki. Takie ograniczenie dowodowe musiałoby wynikać z przepisu ustawy. Ponieważ wymóg taki nie wynika z treści ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjąć należy, iż znajdują w tym zakresie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące postępowania dowodowego, w szczególności zaś art. 75 § 1 kpa przewiduje, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W tym kontekście stwierdzenie u małżonka osoby wymagającej opieki przewlekłych chorób, w tym również kręgosłupa, może stanowić okoliczność świadczącą o niemożności sprawowania opieki. Kwestia ta wymagała jednak pogłębionego wyjaśnienia, z uwzględnieniem innych dowodów, do przedstawienia których Kolegium powinno wezwać wnioskodawczynię, skoro nie podzieliło stanowiska prawnego zajętego przez organ I instancji. Istotne znaczenie może mieć wówczas także zaświadczenie lekarskie z dnia 1 lutego 2011 r., z treści którego wynika, iż T. T. "nie może obecnie zajmować się mężem, ze względu na stan zdrowia" (vide: zaświadczenie w aktach administracyjnych). Materiał dowodowy zebrany przez organy nie pozwalał na przyjęcie stanowczej oceny braku znaczenia dla sprawy wydanego zaświadczenia Dopiero po uzupełnieniu materiału dowodowego możliwa będzie ocena, czy stan zdrowia T. T. w istocie umożliwia jej sprawowanie opieki nad mężem. Przeprowadzenie postępowania w sposób, o którym mowa w art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, w tym stwierdzona niepełnosprawność (chociaż w stopniu umiarkowanym) oraz inne przyszłe ustalenia faktyczne mogą doprowadzić do stwierdzenia, iż T. T. nie jest w stanie sprawować opieki nad małżonkiem.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni dokonaną w wyroku wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego toku postępowania - prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy i przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia okoliczności czy z uwagi na stan zdrowia małżonki H. T. jest ona w stanie sprawować nad nim opiekę. Ustalenie to jest istotne dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku A. T. złożonego w kontrolowanej sprawie administracyjnej.

Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności obie decyzje podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana, uznając, iż z uwagi na negatywny charakter kontrolowanego aktu jest ono zbędne.