Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1946/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów~Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 37 a
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2478/19 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) oddala wniosek M. K. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 września 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2478/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi M. K., uchylił decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2019 r. oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. P. S.A. z siedzibą w W. wniosły o potwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa, w oparciu o art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r., poz. 146), prawa własności do gruntu stanowiącego według wnioskodawcy linię kolejową oznaczonego w ewidencji gruntów m.in. jako działka nr [...] o powierzchni [...]ha położonego w Warszawie w Dzielnicy [...], obrębie [...] oraz o stwierdzenie nabycia przez wnioskodawcę z mocy prawa w oparciu o ust. 2 ww. art. 37a ustawy prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności do naniesień wyspecyfikowanych w wykazie załączonym do wniosku.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., Wojewoda Mazowiecki stwierdził nabycie z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w Warszawie, Dzielnica [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...]ha, obręb [...] oraz nabycie z mocy prawa przez P. S.A. z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu i prawa własności znajdujących się na nim budowli i urządzeń.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. K.

Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] września 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w sprawie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Na dzień 28 lutego 2003 r. stanowiła ona bowiem własność M. K. i pozostawała w faktycznym władaniu P. Zajęta była przy tym pod linię kolejową, której elementami były: tory stacyjne linii nr [...], urządzenia elektrycznego ogrzewania rozjazdów, urządzenia srk przekaźnikowe typu CBP-83, tory stacyjne, droga kolejowa naziemna nr [...], sieć kanalizacyjna, rury kamionkowe, rury żeliwne, sieć wodociągowa stacji [...], drogi i parkingi stacji [...], nawierzchnia z asfaltobetonu na podbudowie z betonu, droga główna 1369m2, droga północna 4658m2, droga do ACL 778m2. Ustalenia co do elementów infrastruktury zlokalizowanej w obszarze działki organy poczyniły w oparciu o przedkładane przez przedstawicieli P. oświadczenia i wykazy inwentarzowe środków trwałych.

Minister w swoich rozważaniach odwołał się do definicji legalnych tych pojęć zawartych w ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz. 591) w wersji obowiązującej w dniu 28 lutego 2003 r., wskazując, że pod pojęciem linii kolejowej należy rozumieć drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty (art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym). Bocznicę kolejową stanowi zaś boczna droga szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu wraz z zajętymi pod nie gruntami, która ma połączenie z linią kolejową i służy celom władającego nią podmiotu, w szczególności do czynności załadunkowych i wyładunkowych (art. 4 pkt 3 tej ustawy).

Zdaniem organu oczywistym jest przy tym, że na gruncie ww. ustawy pomiędzy pojęciami "bocznica kolejowa" i "linia kolejowa" zachodzi stosunek przeciwieństwa, gdyż nie ma takich bocznic, które byłyby liniami kolejowymi i nie ma takich linii, które byłyby bocznicami.

W dalszej kolejności wskazano na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 lutego 2000 r. w sprawie wykazu linii kolejowych, które ze względów gospodarczych, społecznych, obronnych lub ekologicznych mają znaczenie państwowe (Dz. U. Nr 13 poz. 156), wydanego na podstawie art. 5 ust. 2 ww. ustawy o transporcie kolejowym, wg których oznaczenie linii kolejowej następuje poprzez wskazanie stacji początkowej i końcowej (w niektórych przypadkach także stacji pośrednich), pomiędzy którymi przebiega dana linia kolejowa. Zwrócono jednocześnie uwagę, że analiza definicji linii kolejowej i bocznicy wskazuje na to, że ustawodawca dokonał rozróżnienia "ruchu kolejowego" od "ruchu", bowiem ruch kolejowy był rozumiany jako ogół czynności umożliwiających przemieszczanie się pojazdu kolejowego i zapewniających wykonanie przewozu kolejowego po ogólnodostępnej infrastrukturze kolejowej, tj. na terenie kolei w rozumieniu definicji zawartej w art. 4 pkt 10 ustawy o transporcie kolejowym, zaś na bocznicy kolejowej ruch kolejowy nie jest prowadzony z uwagi na to, że nie jest ona udostępniana publicznie i przeważnie jest eksploatowana do wyłącznych potrzeb ładunkowych przedsiębiorcy (zakłady przemysłowe, elektrownie), który nią włada.

Organ wyjaśnił ponadto, że desygnaty określenia budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego znajdują się w wydanym na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy o transporcie kolejowym rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie określenia rodzajów budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego (Dz. U. Nr 66 poz. 676). Zgodnie z jego § 1 pkt 2 lit. a desygnatami określenia budowle przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego są drogi szynowe wraz z podtorzem na liniach i stacjach kolejowych, w tym również na stacjach rozrządowych i postojowych, z wyłączeniem bocznic kolejowych. Wskazał, że w literaturze przedmiotu przyjmuje się powszechnie, że tory kolejowe znajdujące się w obrębie stacji kolejowej (tory stacyjne) dzieli się na: główne i boczne. Większość autorów wyodrębnia dodatkowo w ramach stacji tory specjalnego przeznaczenia. Do torów bocznych zalicza się między innymi tory rozrządowe, ładunkowe, postojowe oraz warsztatowe zaś torami (stacyjnymi) specjalnego przeznaczenia są między innymi tory dojazdowe do bocznic kolejowych, co wg organu, jednoznacznie wskazuje na wyraźny podział pomiędzy torami stacyjnymi prowadzącymi do bocznicy, a bocznicami kolejowymi i brak możliwości ich utożsamiania. Potwierdzeniem tego jest treść § 32 ust 2 pkt 6 i 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 151, poz. 987) i § 4 ust. 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 11 lutego 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia ruchu na liniach kolejowych (Dz. U. Nr 34, poz. 400), gdzie dokonano wyraźnego rozróżnienia pomiędzy stacyjnymi torami bocznymi, a torami bocznicy kolejowej w zakresie standardów technicznych jakim powinny one odpowiadać.

W konsekwencji, mając na względzie powyższe, jak też składane przez przedstawicieli P. oświadczenia i wykazy środków trwałych doszedł do przekonania, że wymienione w nich urządzenia i budowle, stanowią element linii kolejowej. Brak jest natomiast dokumentów, które mogłyby jednoznacznie świadczyć, że infrastruktura ta wchodzi w skład bocznicy kolejowej, a nie była wykorzystywana do prowadzenia ruchu kolejowego.

Takim dowodem, nie jest w ocenie organu pismo Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 listopada 2010 r. (wskazujące, że na terenach wymienionych w nim działek od lat pięćdziesiątych ub. wieku zlokalizowane są bocznice), bowiem z jego treści nie wynika, aby dotyczyło ono działki nr [...]. Analiza tego pisma nie pozwala nadto na ustalenie podstaw stwierdzenia, że na wskazanych w nim działkach znajdują się bocznice kolejowe. Nie można także, zdaniem organu, uznać za dowód przesądzający o lokalizacji na przedmiotowym gruncie bocznicy kolejowej oświadczenie geodety uprawnionego J. B. znajdującego się na dołączonej do akt kolejowej mapie sytuacyjno-wysokościowej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika bowiem, aby posiadała ona wiadomości specjalne z zakresu technologii kolejowej. Ponadto nie wskazała jakichkolwiek okoliczności, które świadczyłby o tym, iż znajdująca się na przedmiotowych działkach infrastruktura kolejowa stanowi element bocznicy kolejowej, a nie linii kolejowej. Odnosząc się z kolei do podniesionego w odwołaniu zarzutu braku przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka A. N., na okoliczność, że w dniu 28 lutego 2003 r. na nieruchomości znajdowała się bocznica kolejowa, Minister stwierdził, iż kwestia powołania wskazanego świadka budzi wątpliwości z uwagi na fakt, że skarżący nie wykazał, że miał on właściwe przygotowanie zawodowe, by ocenić opisane wyżej zagadnienie ani też, że był lub jest pracownikiem P. obeznanym z tym obszarem.

Skargę na powyższą decyzję wniósł M. K., zarzucając naruszenie:

1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji;

b) art. 4 pkt 2 w zw. z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, § 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie określenia rodzajów budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego, § 32 ust. 2 pkt 6 w zw. z § 32 ust. 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie i § 4 ust. 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 11 lutego 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia ruchu na liniach kolejowych;

2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.;

b) art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę stwierdził, że organy orzekające nie ustaliły w niej stanu faktycznego w sposób umożliwiający zgodną z prawem jego subsumcje pod normę prawną z art. 37a ustawy o komercjalizacji. Naruszyły tym samym w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego, obligujące je do ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z obiektywnie istniejącą rzeczywistością oraz reguły dowodzenia zaistnienia określonych okoliczności w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ocenianego we wzajemnej łączności (art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a.).

W ocenie Sądu znajdujące się w aktach mapy oraz zdjęcia nie pozwalają zwłaszcza na ustalenie w sposób precyzyjny gdzie i jakie elementy infrastruktury kolejowej (wskazywane przez P.) zostały rozmieszona na przedmiotowym gruncie. Wykazy środków trwałych ze względu na ich duży stopień ogólności nie pozwalają z kolei na jednoznaczne przesądzenie o charakterze i funkcji wymienionych w nim urządzeń i budowli w istniejącym w 2003 r. na gruncie przedmiotowej działki układzie torowym. Nie sposób zatem na bazie tak ograniczonego materiału dowodowego ustalić, że w sensie techniczno-budowlanym działka ta wchodziła w skład linii kolejowej (jak twierdzą organy), a nie bocznicy kolejowej (jak utrzymuje skarżący).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły P. S.A. z siedzibą w W., zarzucając naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 104 § 1 K.p.a., polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - w wyniku kontroli decyzji organów obu instancji - nie zaaprobował ustalenia, że dz. nr [...] obr. [...] w dniu 28 lutego 2003 r. wchodziła w skład linii kolejowej, pomimo istnienia podstaw do dokonania takiego ustalenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało uznaniem, że nie zostało wykazane, że przedmiotowa nieruchomość spełniała przesłanki art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", co doprowadziło do uznania, że decyzje organu II instancji i organu I instancji nie są zgodne z prawem i w konsekwencji ich uchyleniem;

2) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" w zw. z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że Sąd I instancji dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2019 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2016 r. o stwierdzeniu nabycia z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności, a przez "P." S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w Warszawie, Dzielnica [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] w obrębie nr [...], a także prawa własności urządzeń znajdujących się na nieruchomości - nie uwzględnił zastosowania powyższego przepisu do gruntu wchodzącego w dniu 28 lutego 2003 r. w skład linii kolejowej.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, oświadczając jednocześnie, że nie składa wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Ponadto skarżąca kasacyjnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci decyzji nr 42 Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 28 grudnia 2000 r. w sprawie ustalenia terenów, przez które przebiegają linie kolejowe, jako terenów zamkniętych i załącznika "Wykaz działek ewidencyjnych, przez które przebiegają linie kolejowe uznane jako tereny zamknięte", w granicach województwa mazowieckiego opisane w Tomie VII, poz. 2040 - na okoliczność potwierdzenia usytuowania linii kolejowej na działce na [...] (wydzielonej z pierwotnej działki nr [...]) z obrębu [...]. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z tego dokumentu jest niezbędne do wyjaśnienia podnoszonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania.

W piśmie procesowym z dnia 30 sierpnia 2021 r. M. K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W dniu 13 czerwca 2022 r. M. K. złożył natomiast pismo, w którym wyjaśnił, że w jednej ze spraw dotyczących nieruchomości położonych na tym samym obszarze co przedmiotowa nieruchomość, których okoliczności faktyczne i decyzje były takie same jak w niniejszej sprawie, a właściciele złożyli skargi o treści analogicznej do skargi w tej sprawie – Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1548/21 oddalił skargę kasacyjną P. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 396/20 o uchyleniu decyzji Ministra Rozwoju z dnia [...] stycznia 2020 r. i Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2015 r.

Ponadto wskazano, że w analogicznej sprawie o sygn. akt I OSK 1456/21 Naczelny Sąd Administracyjny także oddalił skargę kasacyjną P. S.A. z siedzibą w W.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

W myśl art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały jej przeprowadzenia.

Na wstępie zauważyć należy, że rozpoznawana sprawa jest tożsama ze sprawą jaką rozpoznał Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1456/21. W obu sprawach spór pomiędzy P. S.A. z siedzibą w W. a M. K. dotyczy działek powstałych z podziału działki nr [...] z obrębu [...] położonej w Warszawie w Dzielnicy [...]. W rozpoznawanej sprawie jest to działka nr [...] z obrębu [...], a w sprawie I OSK 1456/21 działka nr [...] z obrębu [...]. W obu sprawach zarówno wyroki Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie jak i zarzuty skarg kasacyjnych są praktycznie tożsame, w obu skargach kasacyjnych P. S.A. z siedzibą w Warszawie wniosły o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci decyzji nr 42 Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 28 grudnia 2000 r. w sprawie ustalenia terenów, przez które przebiegają linie kolejowe, jako terenów zamkniętych i załącznika "Wykaz działek ewidencyjnych, przez które przebiegają linie kolejowe uznane jako tereny zamknięte", w granicach województwa mazowieckiego opisane w Tomie VII, poz. 2040. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1456/21.

W skardze kasacyjnej jak wskazano powyższej zawarty został wniosek o przeprowadzenie dowodu z załączonego dokumentu w postaci kopii decyzji Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia [...] grudnia 2000 r., ogłoszonej w Dzienniku Urzędowym MTiGM nr 7, poz. 49. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. w postępowaniu przed sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu. Na podstawie art. 106 § 5 P.p.s.a., do postępowania dowodowego stosuje się odpowiednio przepisy K.p.c. Zgodnie z art. 2432 K.p.c., dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia, natomiast pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny, dopuszczając dowód z tego dokumentu, nie był wobec powyższego zobowiązany do wydania postanowienia w tym przedmiocie. Zgodnie zaś z art. 2351 k.p.c., we wniosku o przeprowadzenie dowodu strona jest obowiązana wyszczególnić fakty, które mają zostać wykazane tym dowodem. Skarżąca kasacyjnie wskazała, że przedmiotem dowodu jest potwierdzenie, że na działce [...] (wydzielonej z działki nr [...]) usytuowana jest linia kolejowa. Odnosząc się do przeprowadzonego dowodu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wskazana decyzja z dnia 28 grudnia 2000 r. została wydana na podstawie art. 4 ust. 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086), dotyczącego ustalania terenów zamkniętych w rozumieniu art. 2 pkt 9 P.g.k., którymi są tereny o charakterze zastrzeżonym ze względu na obronność i bezpieczeństwo państwa, określone przez właściwych ministrów i kierowników urzędów centralnych. Skutki ustalenia terenu zamkniętego dla obowiązków ewidencyjnych i zasad prowadzenia prac geodezyjnych określa w szczególności art. 4 ust. 2-3 P.g.k. Decyzja ta uznaje za tereny zamknięte tereny, na których zlokalizowane są linie kolejowe, określone w załączniku, którego nie dołączono. Decyzja określa przebieg granic i powierzchnię terenów zamkniętych według podziału administracyjnego i ewidencji gruntów, przy czym granice terenów zamkniętych są granicami działek ewidencyjnych, teren taki stanowiła działka nr [...] z obrębu [...]. Znaczenie tego dowodu dla rozstrzygnięcia sprawy i oceny prawidłowości poczynionych ustaleń faktycznych zostanie przedstawione poniżej, przy okazji rozpatrywania zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Należy jednak zwrócić uwagę, że zastosowanie art. 106 § 3 P.p.s.a. w postępowaniu kasacyjnym, jakkolwiek nie jest wykluczone, to ma ograniczoną skuteczność, ze względu na fakt, że w granicach zarzutów kasacyjnych kontroli podlega wyrok Sądu I instancji, który kontrolował zaskarżoną decyzję w oparciu o materiał sprawy i orzekał w oparciu o akta sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Nie można zatem Sądowi I instancji zarzucić naruszenia przepisów postępowania, jeżeli ocena kompletności materiału dowodowego i wykazania przesłanek do zastosowania prawa materialnego odnosiła się do materiału pozbawionego dowodu zgłoszonego dopiero na etapie postępowania kasacyjnego. Sąd administracyjny II instancji nie orzeka ponownie w sprawie, lecz ma kompetencje kasacyjne, a uchylenie wyroku Sądu I instancji może nastąpić tylko pod warunkiem stwierdzenia naruszenia przez ten Sąd przepisów prawa materialnego lub procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy jeszcze wskazać, że problematyka uregulowania w trybie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" stanu prawnego nieruchomości położonej w Warszawie na tym samym obszarze co przedmiotowa nieruchomość była także przedmiotem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1548/21. W sprawie tej została również oddalona skarga kasacyjna P. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchylającego decyzje organów I i II instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko zawarte we wskazanych orzeczeniach, a w szczególności w sprawie I OSK 1456/21, dotyczące poczynionych ustaleń faktycznych i postępowania dowodowego. Podkreślić należy, że oceny te ww. wyrokach jak i w rozpoznawanej sprawie są zbieżne w zakresie dotyczącym konieczności ustalenia sposobu zagospodarowania nieruchomości znajdujących się na obszarze linii kolejowej nr [...] położonej w Dzielnicy [...], tj. czy jednoznacznego wyjaśnienia czy sporne grunty wchodziły na dzień 28 lutego 2003 r. w skład linii kolejowej czy też stanowiły bocznicę. Dodatkowo należy podkreślić, że skarga kasacyjna wniesiona przez P. S.A. z siedzibą w Warszawie niniejszej sprawie zawiera tożsame zarzuty jak skargi kasacyjne w sprawach I OSK 1456/21 i I OSK 1548/21.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 P.p.s.a. Zarzut naruszenia prawa materialnego, jakkolwiek nominalnie dotyczący zarówno błędnej wykładni, jak i niewłaściwego zastosowania, na poziomie konkretyzacji został jednak sprowadzony do kwestii niewłaściwego zastosowania art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji w zw. z art. 4 pkt 1 ustawy o transporcie kolejowym polegającego na tym, że Sąd I instancji nie uwzględnił zastosowania tego przepisu do gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej. Zarzut niewłaściwego zastosowania dotyczy etapu kwalifikacji prawnej ustalonego stanu faktycznego. Niezastosowanie przez Sąd I instancji wskazanych przepisów w rozpoznawanej sprawie było spowodowane stwierdzonymi przez Sąd brakami w zakresie postępowania dowodowego. W tych okolicznościach zasadność zarzutu zależy od skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które podlegają rozpoznaniu w pierwszej kolejności.

Zgłoszone w sprawie zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie znajdują potwierdzenia, nie uzasadniają uznania, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonana przez Sąd jest nieprawidłowa, a w konsekwencji uchylenia wyroku Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela przy tym stanowisko, że przepis art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji ma charakter wywłaszczeniowy, wobec czego nie tylko przesłanki jego stosowania muszą być wykładane w sposób ścisły, ale także stan faktyczny będący podstawą do ich zastosowania musi zostać ustalony w sposób dostatecznie bezsporny.

Spór w sprawie dotyczy tego, czy teren ograniczony aktualnie do działki [...], wydzielonej z działki nr [...], zajęty jest pod urządzenia związane z linią kolejową czy z bocznicą. Przepis art. 37a ustawy o komercjalizacji, w odniesieniu do przedmiotu regulacji, posługuje się określeniem "grunty", a nie pojęciem nieruchomości czy działki ewidencyjnej. W przepisie tym zatem chodzi o taki obszar gruntu, który w dniu 28 lutego 2003 r. wchodził w skład linii kolejowej. Materiałami dostatecznie potwierdzającymi zajęcie tego terenu pod linię kolejową nie mogą być zatem dokumenty potwierdzające taki stan w odniesieniu do pierwotnej, rozległej działki nr [...]. Sąd I instancji nie kwestionował, że przez działkę nr [...] przebiegała linia kolejowa bądź linie kolejowe, nie jest to jednak wystarczające do potwierdzenia, że przebiegała ona względem działki nr [...] w takim położeniu, że działka ta stanowi teren przyległy do linii kolejowej. Z tego właśnie powodu dowód przeprowadzony z załączonej do skargi kasacyjnej decyzji z dnia [...] grudnia 2000 r. nie mógł odnieść skutku i nie podważył stanowiska Sądu I instancji. Decyzja ta i załączniki do niej dotyczą bowiem działki nr [...]. W oparciu o dane z tej decyzji dołączone do skargi kasacyjnej nie można zatem rzeczowo zweryfikować złożonej kwestii, czy obiekty znajdujące się bezpośrednio na działce [...] i sama działka związane są z linią kolejową, czy z bocznicą. Jak bowiem stwierdził Sąd I instancji, przy regulacji stanu prawnego gruntów w trybie art. 37a niezbędne jest ustalenie jakie konkretne obiekty infrastruktury kolejowej były na nim zlokalizowane w dniu 28 lutego 2003 r., czy ze względu na ich funkcję były one częścią składową określonej linii kolejowej w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym, a jeśli tak, jaki był wówczas rzeczywisty przestrzenny zasięg tej linii, tj. czy zajmowała ona całą nieruchomość, czy jej część i gdzie przebiegają granice owego zajęcia. Poczynienie tego rodzaju ustaleń wymagało zatem z jednej strony precyzyjnego odtworzenia na ww. datę stanu zagospodarowania nieruchomości i lokalizacji w terenie poszczególnych elementów infrastruktury kolejowej, a z drugiej, zbadania ich funkcji i rzeczywistego wykorzystania. Sąd I instancji, wbrew tezom skargi kasacyjnej, nie pominął zatem faktu, że pierwotnie różnego rodzaju obiekty związane z infrastrukturą transportu kolejowego zlokalizowane były na jednej dużej działce ewidencyjnej, która uległa podziałom. Ta okoliczność znajduje bezpośrednie odzwierciedlenie w uzasadnieniu Sądu I instancji. Jak jednak wyżej wskazano, fakt przebiegu linii kolejowej (bez jej lokalizacji w terenie) na działce nr [...] nie daje podstaw do uznania, że teren przedmiotowej działki i znajdujące się na nim urządzenia są związane właśnie z tą linią.

Należy też zwrócić uwagę, że punktem odniesienia przy kontroli wyroku Sądu I instancji nie mogą być okoliczności faktyczne czy dowody zgłaszane w skardze kasacyjnej. Sąd I instancji kontrolował konkretne decyzje i swoją ocenę dotyczącą poczynionych ustaleń faktycznych i postępowania dowodowego odnosił do twierdzeń zawartych w tych decyzjach i materiału zwartego w aktach. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji stwierdził jedynie, że fakt zajęcia działki pod linię kolejową nr [...] wynika z oświadczenia spółki z dnia 29 grudnia 2015 r., a wypis z rejestru gruntów potwierdza, że są to "tereny kolejowe". Powołane zaś przez organ wykazy inwentaryzacyjne jedynie wymieniają zlokalizowane na nich urządzenia i budowle.

Organ odwoławczy natomiast fakt zajęcia działki pod linię kolejową potwierdził m.in. w oparciu o oświadczenia przedstawicieli spółki z lipca 2014 r. i czerwca 2015 r., przypisując im "domniemanie prawdziwości" i przyjmując, że organ może poprzestać na odebraniu oświadczenia, jeżeli jego prawdziwości nie budzi wątpliwości. W tym kontekście Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie zauważył, że taka ocena oświadczeń nie jest uzasadniona. Pomijając fakt, że oświadczenia były składane przez przedstawicieli jednej ze stron w sytuacji spornych interesów i rozbieżnych żądań, Sąd I instancji zwrócił też uwagę na zawarte w nich niedokładności oraz złożenie z pominięciem warunków określonych w art. 75 § 2 K.p.a. (bez pouczenia o rygorze odpowiedzialności karnej).

W decyzji organ odwoławczy wykazywał istnienie rożnego rodzaju obiektów i urządzeń mających być zlokalizowanych na gruncie, co ma znaczenie ze względu na rozstrzygnięcie dotyczące nabycia takich obiektów istniejących na działce w dniu 28 lutego 2003 r., jednakże kwestionowany był ich status i związek z linią kolejową. Decyzja organu odwoławczego tego związku nie wykazuje, albowiem powołuje się jedynie na wykaz inwetaryzacyjny. Ma jednak rację Sąd I instancji, że wykaz ten nie pozwala na przesądzenie o charakterze i funkcji wymienionych w nim obiektów w aspekcie istniejącego w 2003 r. w otoczeniu działki układu torów i na tej podstawie nie sposób ustalić, że działka wchodziła w skład linii kolejowej, a nie bocznicy. Rozróżnienie to dotyczy kwestii objętych wiedzą specjalistyczną, a zarazem poddanych regulacjom prawnym zawierającym definicje legalne poszczególnych elementów istotnych dla rozstrzygnięcia powstałego sporu. Analiza stanu faktycznego powinna zatem zostać przeprowadzona z zastosowaniem tych regulacji, nie jest adekwatne odrębne przedstawienie stanu prawnego regulującego warunki techniczne budowli kolejowych, rodzaj budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruch kolejowego, transport kolejowy czy prowadzenie ruchu na liniach kolejowych, a odrębnie opisanie okoliczności stanu faktycznego. Wymagane jest, aby okoliczności te zostały zestawione w regulacjami prawnymi i odpowiednio zakwalifikowane. Ustalenie, czy działka pozostaje w powiązaniu z linią kolejową czy bocznicą kolejową wymaga odwołania się do kryteriów techniczno-budowlanych i funkcjonalnych.

W sprawie wymaga wyjaśnienia, z jakimi elementami infrastruktury położonymi w sąsiedztwie działki powiązane są obiekty położone na niej i czy tory znajdujące się w jej otoczeniu były w dniu 28 lutego 2003 r. drogami szynowymi linii kolejowej, czy drogami szynowymi bocznymi. Sąd I instancji zasadnie zwrócił w tej sytuacji uwagę, że brak jest w materiale sprawy dokumentacji geodezyjnej, map i planów sytuacyjnych, natomiast z kolejowej mapy sytuacyjno-wysokościowa wynika wprawdzie, że w obszarze działki zlokalizowane są fragmenty dróg szynowych ozn. odp. nr [...], jednakże ich charakterystyki i funkcji jakie pełnią one w układzie torowym, a co za tym idzie przypisanie ich do konkretnej linii kolejowej lub bocznicy, na bazie samej treści tej mapy odczytać nie sposób.

Mając zaś na uwadze sformułowane przez Sąd I instancji zalecenia odnoszące się do konieczności przeprowadzenia określonych dowodów, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że to organy powinny ocenić czy dla wykazania przesłanek przewidzianych w art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" dysponują przekonującymi dowodami.

Nie są zatem uzasadnione tezy skargi kasacyjnej, że z zebranego w sprawie materiału jednoznacznie wynika, że znajdująca się na działce infrastruktura kolejowa opisana w wykazach inwentaryzacyjnych stanowi linię kolejową. Ocena przez Sąd I instancji przeprowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego i wyprowadzonych przez organy wniosków jest uzasadniona w świetle materiału dowodowego, jakim Sąd ten dysponował w dniu orzekania. Uchylając decyzje Sąd I instancji nie naruszył zatem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uznając, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w zw. z art. 104 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji nie jest uzasadniony również zarzut niewłaściwego zastosowania art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji.

Uznając zatem, że skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek M. K. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, bowiem odpowiedź na skargę kasacyjną została skutecznie wniesiona po terminie, o którym mowa w art. 179 P.p.s.a.