Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1370/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9, 7, 75 par. 1, 77 par. 1, 80, 58 par. 1, 33 par. 1 i 2, 128, 32, 84 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.) Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: asystent sędziego Małgorzata Mańkowska po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2731/15 w sprawie ze skargi S. B. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia bezskuteczności odwołania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 lutego 2016r., sygn. akt IV SA/Wa 2731/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. B. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 2 lipca 2015r., znak ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia bezskuteczności odwołania.

W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

W dniu 4 maja 2015r. funkcjonariusze Straży Granicznej, w związku z podejrzeniem przynależności do klubu "N." zatrzymali kierowcę motoru marki H. na rosyjskich numerach rejestracyjnych, którym okazał się obywatel Federacji Rosyjskiej - S. B., ur. 19 września 1981r. W toku czynności sprawdzających ustalono, że skarżący figuruje w bazie EZ celem odmowy wjazdu (nr ...). Został on przesłuchany z udziałem tłumacza przysięgłego języka rosyjskiego, przetłumaczono mu również ustnie pouczenie o prawach strony.

W dniu 4 maja 2015r. Komendant Placówki Straży Granicznej w S. wydał decyzję nr ... o cofnięciu wizy Schengen, wskazując, że co najmniej jedno państwo członkowskie uważa, iż obecność skarżącego stanowi zagrożenie dla porządku publicznego, bezpieczeństwa wewnętrznego lub zdrowia publicznego w myśl art. 2 pkt 19 rozporządzenia (WE) nr 562/2006 (Kodeks graniczny Schengen) lub stosunków międzynarodowych co najmniej jednego państwa członkowskiego. Decyzja ta została doręczona osobiście skarżącemu w dniu 4 maja 2015r., a jej treść została ustnie przetłumaczona przez tłumacza przysięgłego. S. B. został także pouczony o trybie i terminie do wniesienia odwołania, co potwierdził własnoręcznym podpisem.

W dniu 26 maja 2015r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z odwołaniem od decyzji z dnia 4 maja 2015r. Komendanta Placówki Straży Granicznej w S. o cofnięciu wizy Schengen. Wedle twierdzeń wniosku, S. B. na terytorium Rosji doznał groźnego wypadku komunikacyjnego, którego skutkiem było przyjmowanie (w dniach od 11 do 22 maja 2015r.) leków powodujących zaburzenia percepcji i ograniczenie możliwości pojmowania sytuacji faktycznej oraz prawnej. W okresie od 11 do 22 maja 2015r. cudzoziemiec przebywał na zwolnieniu lekarskim i nie miał możliwości wyręczenia się inną osobą we wniesieniu odwołania. Dodatkowo we wniosku podniesiono, że skarżący nie włada językiem polskim i nie posiada wiedzy o wymogach formalnych sporządzenia odwołania. Powyższe okoliczności uprawdopodobniają - w opinii pełnomocnika skarżącego - brak winy po stronie zainteresowanego w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania.

Postanowieniem z dnia 2 lipca 2015r. Komendant Główny Straży Granicznej, po rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, na podstawie art. 134 w zw. z art. 58 i 59 § 2 k.p.a.

Komendant Główny Straży Granicznej uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy (termin ten upłynął 18 maja 2015r.). W jego ocenie, nie każda choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Przede wszystkim choroba musi mieć charakter niespodziewany lub nagły, czyli musi wystąpić takie pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć. Poza tym strona musi uwiarygodnić, iż stan zdrowia w danym okresie uniemożliwiał jej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności osobiście, jak również wykluczał możliwość posłużenia się inną osobą. Na okoliczność zaistnienia nagłej choroby uniemożliwiającej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności może być przedstawione stosowne zaświadczenie lekarskie albo karta leczenia szpitalnego. Do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżący załączył kopię dokumentacji medycznej (przetłumaczonej następnie przez tłumacza przysięgłego), z której wynika, że dnia 11 maja 2015r. został przyjęty na izbę przyjęć Pogotowia Ratunkowego Szpitala w M., gdzie przebywał w godzinach od 14:01 do 17:00. Z zaświadczenia lekarskiego nr ... z dnia 11 maja 2015r., podpisanego przez lekarza dyżurnego wynika, że u S. B. zdiagnozowano "złamanie zamknięte środkowej 1/3 prawej kości strzałkowej", udzielono pomocy w postaci założenia opaski gipsowej oraz zalecono wizytę w gabinecie RTG w dniu 12 maja 2015r. i obserwację przez lekarza traumatologa w miejscu zamieszkania. Ponadto, do wniosku załączone zostało "świadectwo lekarskie o czasowej niezdolności do pracy" wystawione przez Przychodnię Miejską nr ... Departamentu Zdrowia Miasta M., z którego wynika, że odwołującemu się trzykrotnie w przychodni wystawiano zwolnienie lekarskie: w dniu 11 maja 2015r. (do 15 maja 2015r.), 16 maja 2015r. (do 19 maja 2015r.) oraz 20 maja 2015r. (do 22 maja 2015r.). Analiza zaświadczeń medycznych wskazuje, że zalecono powrót do pracy w dniu 23 maja 2015r. Powyższe okoliczności dowodzą, że cudzoziemiec w okresie od 11 maja do 22 maja 2015r. co najmniej czterokrotnie opuszczał miejsce zamieszkania w celu skorzystania z opieki medycznej. Z przedstawionych zaświadczeń nie wynika, aby cudzoziemiec podczas rekonwalescencji miał przyjmować silne leki przeciwbólowe, których negatywne działanie mogłoby powodować zaburzenia percepcji lub brak możliwości pokierowania swoim zachowaniem, co w konsekwencji stało się przyczyną niedochowania terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu, choroba usprawiedliwia niedotrzymanie terminu tylko wtedy, gdy nastąpiła nagle i wymaga leżenia w łóżku, a strona nie ma możliwości wyręczenia się inną osobą. W związku z tym samo zwolnienie lekarskie nie wystarcza do przyjęcia braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminowi.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności organ uznał, że choroba S. B. nie umożliwiała mu opuszczania miejsca zamieszkania i wykazując się minimalną dbałością o własne interesy mógł w tym czasie dokonać takiej czynności, jak nadanie odwołania. Organ dodał, że z protokołu przesłuchania cudzoziemca przeprowadzonego 4 maja 2015r. wynika, że "ma rodzinę w Rosji - żonę", czego pełnomocnik nie wziął pod uwagę i nie wyjaśnił we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, ograniczając się do stwierdzenia, że "zainteresowany nie miał możliwości wyręczenia się żadną osobą we wniesieniu odwołania". W orzecznictwie dominuje pogląd, iż zły stan zdrowia nie przesądza jeszcze o braku winy w uchybieniu terminu. Powołanie się na powyższe okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu.

Reasumując, zdaniem organu skarżący nie uwiarygodnił, że jego stan zdrowia w danym okresie uniemożliwiał mu prowadzenie spraw i dokonywanie czynności osobiście, jak również wykluczał możliwość posłużenia się inną osobą.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej wywiódł S. B., reprezentowany przez radcę prawnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: (a) naruszenie art. 58 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne uznanie przez organ, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy; (b) naruszenie art. 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, sprzeczność ustaleń i wniosków organu ze zgromadzonym materiałem dowodowym, przyjęcie dowolnej oceny dowodów, wyciągnięcie z materiału dowodowego mylnych lub nielogicznych wniosków, a także art. 107 § 3 k.p.a., w związku z art. 126 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia postanowienia odpowiadającego wymogom art. art. 107 § 3 k.p.a. w szczególności poprzez niedostateczne i niepełne uzasadnienie postanowienia, zaniechanie obowiązku przekonującego uzasadnienia postanowienia; (c) naruszenie zasad k.p.a. tj. artykułów 6, 7 in fine, 8, 9, 10 § 1 oraz 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania i wydanie postanowienia niezgodnie z zasadą praworządności, ze słusznym interesem strony, z zasadą pogłębiania zaufania, udzielania informacji, wyjaśniania zasadności przesłanek jakimi kierował się organ przy wydaniu postanowienia, czynnego udziału stron oraz zasadą przekonywania; (d) naruszenie art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (KPP) z 1 grudnia 2009 r. poprzez brak jego zastosowania.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, jak i zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano w szczególności, że w okresie choroby skarżący nie miał pełnej możliwości pokierowania swoim zachowaniem i przewidzenia konsekwencji tego zachowania. Nie miał też możliwości wyręczenia się we wniesieniu odwołania żadną, inną osobą. Przyczyna uniemożliwiająca wniesienie odwołania ustała z dniem 22 maja 2015r. i już 26 maja 2015r. (3 dni po ustanowieniu pełnomocnictwa) odwołanie zostało wniesione. Wskazano również, że inną istotną okolicznością oprócz nagłej choroby oraz niemożliwością złożenia odwołania w terminie za pośrednictwem innej osoby był fakt, że przy wydaniu decyzji o cofnięciu wizy organ I instancji nie zapewnił skarżącemu pomocy tłumacza przysięgłego, zatem skarżący nie został prawidłowo pouczony o trybie i terminie do wniesienia odwołania. Już ten sam fakt, w ocenie skarżącego, powinien czynić zasadnym wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W decyzji o cofnięciu wizy z dnia 4 maja 2015r. brak stosownej adnotacji o przetłumaczeniu ustnym treści decyzji na język ojczysty skarżącego przez tłumacza przysięgłego, a tym samym o pouczeniu skarżącego o prawie do złożenia odwołania od wydanej decyzji. O ten konieczny wymóg formalny zadbano na dalszym etapie postępowania, wydając decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu oraz decyzję o ustaleniu kosztów związanych z wydaniem i wykonaniem decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, ale w przypadku przedmiotowej decyzji zaniechano tego obowiązku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odnosząc się szczegółowo do zarzutów skargi.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w sprawie jest okolicznością bezsporną, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 4 maja 2015r., podobnie jak nie budzi wątpliwości zachowanie przez skarżącego terminu do wniesienia prośby o przywrócenie tego terminu oraz poprawności formalnej rzeczonego podania (art. 58 § 2 k.p.a.). Spór sprowadza się do kwestii, czy spełniona została materialnoprawna przesłanka przywrócenia uchybionego terminu, przewidziana w art. 58 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu Komendant Główny Straży Granicznej trafnie uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazał, że istotna część tych zarzutów oparta jest na błędnym twierdzeniu pełnomocnika skarżącego o niezapewnieniu skarżącemu pomocy tłumacza przysięgłego z języka rosyjskiego. W ocenie Sądu I instancji, analiza akt administracyjnych dowodzi, że skarżący taką pomoc otrzymał, zarówno na etapie przesłuchania, jak i wydawania zaskarżonej decyzji (k. 93 – oświadczenie o zapoznaniu się z zebranym materiałem, k. 92 – zawiadomienie wraz z pouczeniami, k. 82 – protokół przesłuchania strony, k. 81-82 decyzja o cofnięciu wizy). Sąd dodał, że organ – powołując tłumacza przysięgłego z języka rosyjskiego - zapewnił skarżącemu wyższy standard ochrony niż wymagają tego przepisy dotyczące procedury cofnięcia wizy. W procedurze tej, inaczej niż np. w przypadku postępowania dotyczącego zezwolenia na pobyt czasowy dla ofiar handlu ludźmi (art. 179 ustawy z 12 grudnia 2013r. o cudzoziemcach - Dz. U. poz. 1650, z późn. zm.), nie przewidziano obligatoryjnego udziału tłumacza.

Bezzasadne, w ocenie Sądu były również zarzuty skargi dotyczące sprzeczności w treści zaskarżonego postanowienia. Odróżnić należy bowiem fragmenty uzasadnienia, w których organ podaje twierdzenia i argumentację strony (tzw. część opisowa uzasadnienia), od ustaleń własnych organu (tzw. cześć motywacyjna uzasadnienia decyzji). Zdaniem Sądu, uzasadnienie jest sporządzone zgodnie z prawem (m. in. art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a.) i standardami rzetelnej procedury, w tym tymi wynikającymi z Karty Praw Podstawowych. Argumentacja organu jest podana w sposób jasny, rzetelny i weryfikowalny.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi dotyczących oceny uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu Sąd wskazał, że ciężar uprawdopodobnienia, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., spoczywa na osobie zainteresowanej przywróceniem terminu (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2008 r., II GSK 554/08, ONSAiWSA 2010/4/69).

W ocenie Sądu, przedłożone przez skarżącego dokumenty nie uprawdopodabniają braku winy skarżącego. Sąd podniósł, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Skarżący nie wykazał, że przebywanie na zwolnieniu lekarskim obiektywnie uniemożliwiało mu złożenie odwołania. W aktach sprawy brak przy tym dowodów na twierdzenie pełnomocnika skarżącego, jakoby jego mocodawca miał mieć "znacznie ograniczoną możliwość pojmowania swojej sytuacji faktycznej oraz prawnej". Dowodem takim nie jest w szczególności zalecona okresowa konsultacja w przychodni lekarskiej w okresie przebywania na zwolnieniu. Niezależnie od tego, w ocenie Sądu, organ trafnie również podniósł, że w świetle znajdującej oparcie w aktach sprawy informacji o pozostawaniu w związku małżeńskim (protokół przesłuchania skarżącego), skarżący winien wykazać, że nie mógł skorzystać z pomocy żony w nadaniu przesyłki.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a, a mianowicie "art. 41 ust. 2 lit. a) i c) Karty Praw Podstawowych UE (Dz.Urz.UE.C Nr 83, str. 389, dalej jako k.p.p.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny za prawidłowe braku uzasadnienia w decyzji organu przyczyn zaniechania wzywania skarżącego do przedstawienia relewantnej dokumentacji uprawdopodabniającej uchybienie terminu, w sytuacji gdy organ powziął wątpliwości co do tych okoliczności, przez co naruszone zostało prawo strony do wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów, co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy";

II. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny w pływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi S. B., w sytuacji, gdy postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej zostało wydane z naruszeniem:

1. art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 4 grudnia 2015r. - Dz. U. z 2016 r. poz. 23), zwanej dalej k.p.a. w związku z art. 9 k.p.a., z którego wynika naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez błędne uznanie że strona nie uprawdopodobniła przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania oraz przez zaniechanie, gdy organ administracyjny uznaje, że twierdzenia skarżącego przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu nie są dostatecznie uprawdopodobnione - prawidłowego pouczenia strony o obowiązkach wynikających z art. 58 § 1 k.p.a., a także zwrócenia się do strony o przedłożenie dokumentów lub innych dowodów dla uprawdopodobnienia okoliczności, co do których organ powziął wątpliwości; co doprowadziło do sytuacji, w której organ uniemożliwił skarżącemu uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania, a w konsekwencji także uniemożliwił mu uprawdopodobnienie okoliczności, na które powoływał się we wniosku o przywrócenie terminu, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2. art. 10 § 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie, mimo że nie zachodziły żadne wymienione w nim przesłanki i organ dysponował nieskrępowaną możliwością wezwania strony do przedstawienia dowodów uprawdopodabniających okoliczności, które to organ uznał za niedostatecznie uprawdopodobnione, co skutkowało naruszeniem prawa strony do wypowiedzenia się przed wydaniem rozstrzygnięcia przez organ, tj. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie;

3. art. 84 § 1 k.p.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez sformułowanie przez organ opinii, zaakceptowanej następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że przyjmowanie silnych leków przeciwbólowych nie jest częścią standardowego leczenia złamania kości strzałkowej i poczynienia ustaleń faktycznych na podstawie wiedzy specjalistycznej, której ani organ administracji, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny nie posiadały;

4. art. 33 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 128 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia faktu, że skarżący aby mógł polecić sporządzenie odwołania od decyzji musiał dokonać szeregu czynności (powrót do M., kontakt z potencjalnym pełnomocnikiem na terenie Polski, następnie osobisty kontakt z pełnomocnikiem, osobiste podpisanie pełnomocnictwa), co w oczywisty sposób (odległość blisko półtorej tysiąca kilometrów z M. do W.) uniemożliwiło stronie dokonanie tych czynności w ustawowym terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji organu; a także poprzez niezrozumiałe uznanie, że "złożenie odwołania" polega jedynie na jego nadaniu na poczcie, podczas gdy do tej czynności zalicza się także konieczność zapoznania się z przepisami, dokumentacją akt sprawy, przygotowanie odwołania i dopiero na końcu jego nadanie; co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż doprowadziło do nielogicznych ustaleń, pomijających obowiązki i prawa strony wynikające z przepisów procedury administracyjnej;

5. art. 6 i art. 8 k.p.a. poprzez uznanie działań organu administracji za prawidłowe, podczas gdy wyżej wskazane uchybienia statuowały naruszenie przez organ nie tylko przepisów procedury administracyjnej, ale także zasady praworządności oraz zasady pogłębiania zaufania strony do organów administracji,

6. nieodniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów skarżącego wskazanych w skardze, a dotyczących naruszenia zasad postępowania administracyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyło istoty rozstrzygnięcia Sądu.

W ocenie skarżącego, powyższe naruszenia przepisów postępowania, jako mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, uzasadniało uchylenie postanowienia Komendanta Głównego Straży Granicznej, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej co oznacza, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających nieważność postępowania.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 p.p.s.a., tj naruszeniu prawa materialnego (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a., w zw. z naruszeniem przez organ art. 58 § 1 k.p.a. w związku z art. 9 k.p.a., z którego wynika naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 10 § 2 k.p.a., art. 84 k.p.a. przez błędne uznanie że strona nie uprawdopodobniła przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania oraz przez zaniechanie prawidłowego pouczenia strony o obowiązkach wynikających z art. 58 § 1 k.p.a., a także zwrócenia się do strony o przedłożenie dokumentów lub innych dowodów dla uprawdopodobnienia okoliczności, co do których organ powziął wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie.

W rozpoznanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo ocenił rozstrzygnięcie organów administracyjnych w zakresie spełnienia przez stronę skarżącą przesłanek do przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej i zasadnie przyjął, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.

Podstawę czynności podejmowanych przez organy administracyjne stanowił art. 58 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści powołanego przepisu wynika, że to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność przy dokonywaniu czynności procesowych oraz fakt, że przeszkoda w dokonaniu czynności była od niej niezależna. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Nie budzi zatem żadnych wątpliwości, iż ocena, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 58 k.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do okoliczności konkretnego przypadku. Słuszne jest stanowisko Sądu I instancji, że jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego przyjąć trzeba obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1972r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). Należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679).

W rozpoznawanej sprawie skarżący wskazał na następujące okoliczności usprawiedliwiające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania: wypadek, w wyniku którego doszło do złamania 1/3 środkowej części prawej kości strzałkowej, przyjmowanie silnych leków przeciwbólowych, powodujące zaburzenia percepcji, niemożność sporządzenia odwołania w języku polskim, konieczność znalezienia pełnomocnika procesowego na terenie Polski. Wszystkie te okoliczności zostały poddane ocenie organów administracyjnych, a następnie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W toku kontroli instancyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł zarzucanych rozstrzygnięciu Sądu I instancji uchybień, które skutkować musiałyby uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął prawidłowo, iż organy administracyjne wykazały, że zarówno przesłuchanie, jak i treść decyzji wraz z pouczeniem o jej zaskarżeniu została cudzoziemcowi przetłumaczone. Wynika to z treści adnotacji na tych dokumentach, potwierdzonych podpisem skarżącego. Ustalenia te nie zostały skutecznie podważone przez skarżącego.

Złożenie wniosku o przywrócenie terminu uzasadnione jest w sytuacji, w której decyzja od której wniesiono odwołanie została skutecznie doręczona, zaś uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy strony. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie kwestionuje, iż termin do wniesienia odwołania upływał dnia 18 maja 2015r. Ze złożonego przez niego "świadectwa lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy" z Przychodni Miejskiej Nr ... Departamentu Zdrowia Miasta M. wynika, że skarżący przebywał na zwolnieniach lekarskich w okresach: 11 – 15 maja 2015r., 16 – 19 maja 2015r. i 20 – 22 maja 2015r. Zauważyć jednak należy, że data wydania tego świadectwa to "11.05.2015r.", zaś wskazane w nim okresy pobytu na zwolnieniach lekarski dotyczą okresu późniejszego. Ponadto, skarżący udzielił pełnomocnictwa (podpisał dokument pełnomocnictwa radcy prawnemu) dnia 20 maja 2015r., tzn. w okresie przebywania na kolejnym trzecim okresie zwolnienia lekarskiego. Oznacza to, że przebywał wówczas na terenie Polski, korzystając z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu został złożony dnia 26 maja 2015r. Słusznie zatem przyjęto w sprawie, że pomimo zwolnienia lekarskiego skarżący mógł poruszać się i przyjechać do Polski w celu podjęcia czynności w sprawie. Zarzut naruszenia art. 33 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 128 k.p.a. jest zatem nieusprawiedliwiony. Należy zauważyć, iż strona postępowania administracyjnego nie jest zobowiązana do ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania jej interesów w tym postępowaniu. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego decyzję o samodzielnym występowaniu w sprawie lub podejmowaniu czynności przez pełnomocnika pozostawiają woli strony. Zgodnie bowiem z art. 32 k.p.a., strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Brak pełnomocnika nie stał zatem na przeszkodzie do złożenia odwołania samodzielnie przez skarżącego, tym bardziej, iż zgodnie z art. 128 k.p.a. odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli wynika z niego, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji.

Odnosząc się do argumentów związanych z działaniem leków, które zaburzały zdolność podejmowania racjonalnych działań, należy wskazać, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony przez fachowego pełnomocnika, który nie wskazał żadnego dowodu (np. zaświadczenia lekarskiego) na okoliczność, że skarżący zażywał leki podczas zwolnienia lekarskiego i że wywoływały one wskazane przez niego skutki. Należy pamiętać, że uprawdopodobnieniem braku winy w uchybieniu terminu - zgodnie z wyraźnym brzmieniem art. 58 k.p.a. - obarczono wnioskodawcę, zaś jak słusznie przyjęto w zaskarżonym wyroku, skuteczne powoływanie się na zły stan zdrowia poparte musi być czymś więcej niż tylko twierdzeniami zainteresowanego. Organ ocenił złożone przez pełnomocnika skarżącego dokumenty i na ich podstawie wywiódł, że nie wskazują one na to, że skarżący brał leki, które wpływały na możliwość pokierowania przez niego swoim postępowaniem. Zarzuty skarżącego, że organ miał obowiązek żądania od skarżącego przedłożenia dokumentów dla uprawdopodobnienia okoliczności, co do których powziął wątpliwości, są w okolicznościach sprawy niezasadne.

Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, tylko wiarygodność co do twierdzenia o jakimś fakcie i w sytuacji kiedy przepisy prawa wymagają uprawdopodobnienia jakiegoś faktu, zachowanie szczegółowych reguł dowodowych nie jest wymagane. Uprawdopodobnienie jest czynnością procesową stwarzającą w świadomości organu orzekającego jedynie mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazując na różnicę pomiędzy udowodnieniem a uprawdopodobnieniem, podkreślił iż skuteczne powoływanie się na stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie czynności procesowych musi opierać się na czymś więcej niż tylko twierdzeniach zainteresowanego.

W tych okolicznościach zarzut naruszenia art. 84 § 1 k.p.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez sformułowanie przez organ opinii, zaakceptowanej następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że przyjmowanie silnych leków przeciwbólowych nie jest częścią standardowego leczenia złamania kości strzałkowej i poczynienia ustaleń faktycznych na podstawie wiedzy specjalistycznej, której ani organ administracji, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny nie posiadały jest nieuprawniony.

W ocenie Sądu I instancji okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniały braku winy w uchybieniu terminu w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. i tej ocenie nie można postawić skutecznie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a.

Zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczył naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a - "art. 41 ust. 2 lit. a) i c) Karty Praw Podstawowych UE (Dz.Urz.UE.C Nr 83, str. 389 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny za prawidłowe braku uzasadnienia w decyzji organu przyczyn zaniechania wzywania skarżącego do przedstawienia relewantnej dokumentacji uprawdopodabniającej uchybienie terminu, w sytuacji gdy organ powziął wątpliwości co do tych okoliczności, przez co naruszone zostało prawo strony do wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów, co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy". Jak wskazano wyżej, wniosek został złożony przez fachowego pełnomocnika, zawierał dokumenty, które zostały ocenione przez organ, który na ich podstawie wywiódł, że nie uprawdopodobniają one braku winy skarżącego w zachowaniu terminu do wniesienia odwołania. Nie można zatem mówić, że skarżący został pozbawiony prawa do wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718) orzekł jak w wyroku.

-----------------------

13