Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 451/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 i 1 lit. bi par. 2 ust. 1 rozp. Rady Min. z 26.03.2013 r.  Dz.U. z 2013 poz.423
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant asystent sędziego Sylwia Zdyb po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 października 2013 r. sprawy ze skargi R. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydenta Miasta W. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 130, poz. 992 ze zm.) – dalej ustawa, art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) oraz § 2 i § 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. 2013 r. poz. 413) odmówił przyznania R. H. prawa do pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z ustalonym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.

W uzasadnieniu decyzji wskazano na treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej przysługuje ojcu lub matce, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

2) nie ma osób innych spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) nie ma opiekuna faktycznego dziecka lub osoby będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymaga-jącej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Rada Ministrów w dniu 26 marca 2013 r. przyjęła uchwałę Nr 48/2013 w sprawie ustanowienia rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego oraz rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. 29 marca 2013 r. poz. 413).

Uchwała i rozporządzenie przewidują, że osoby spełniające aktualne warunki art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, tj. warunki określone w brzmieniu ww. przepisu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r. mające w kwietniu, maju, czerwcu, lipcu, sierpniu, wrześniu, październiku, listopadzie lub grudniu 2013 r. ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego – otrzymają dodatkowe świadczenie w wysokości 200 zł miesięcznie. Pomoc przyznawana jest z urzędu.

Osoby, które otrzymują obecnie świadczenie pielęgnacyjne ale nie spełniają wyżej wymienionych warunków określonych, w aktualnym brzmieniu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie są objęte rządowym programem wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Dotyczy to w szczególności warunku określonego w art. 17 ust. 1b ww. ustawy, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W dniu 5 kwietnia 2013 r. Pan R. H. złożył wniosek o ustalenie prawa do pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wypłacanego na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stwierdzono, że zainteresowany pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ale zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 17 września 2004 r. niepełnosprawność powstała w 1980 r., więc już po ukończeniu przez matkę wnioskodawcy 18 lub 25 lat. Zatem strona nie spełnia warunków do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu przepisów art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, więc pomoc finansowa realizowana w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie syna opiekującego się matką i pobierającego w związku z tą opieką od dnia 13 kwietnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne "na stałe", jako osoby, która jest uprawniona do udzielenia pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego w dacie od 1 kwietnia do 31 grudnia 2013 r. w ramach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego za marzec – grudzień 2013 r. w kwocie po 200 zł za każdy miesiąc wraz z ustawowymi odsetkami od zaległości licząc je od dnia terminu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego przez MOPS od dnia 25 każdego miesiąca, za który należna jest pomoc finansowa, do dnia przekazania środków na konto wnioskodawcy.

Uzasadniając wniosek odwołujący się przedstawił stan faktyczny. Podał, że jego matka ma 67 lat, jest osobą niepełnosprawną, praktycznie niewidzącą, z niedosłuchem obustronnym, z niewydolnością krążeniowo – oddechową, przewlekłą niewydolnością nerek, nadciśnieniem tętniczym, z miażdżycą uogólnioną, chorą na cukrzycę typu II od kilkudziesięciu lat, otyłością, ze schizofrenią, z nadczynnością tarczycy, nieposiadającą małżonka, rodzice nie żyją. Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 17 września 2004 r. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, niepełnosprawność ta ma charakter trwały, orzeczenie zostało wydane na stałe, datę powstania niepełnosprawności określono na rok 1980 r. Od połowy roku 2006 r. matką opiekuje się wnioskodawca. W kwietniu

2013 r. przypadkowo dowiedział się możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z tym wystąpił z wnioskiem o jego przyznanie. Decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] uzyskał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W dniu 5 kwietnia 2013 r. złożył kolejny wniosek do MOPS o przyznanie prawa do pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie kwiecień – grudzień 2013 r. w ramach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r.

W wyniku rozpoznania tego wniosku otrzymał zaskarżoną decyzję.

W odwołaniu od powyższej decyzji wskazał, że obowiązujący stan prawny – rozporządzenie z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdził, że zostało ono wydane na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

§ 2 ust. 1 wymienionego rozporządzenia odnosi się do grupy osób otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne, jako uprawnionych przez Radę Ministrów do otrzymania pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego, którzy spełniają wymogi art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą czyli ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r.

W dacie wydania zaskarżonej decyzji znajdują się decyzje II grup opiekunów osób niepełnosprawnych:

I grupa – to opiekunowie, którzy otrzymali świadczenia w związku z tym, że spełniali warunki określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do

31 grudnia 2012 r.

II grupa – to opiekunowie, którzy otrzymali świadczenie po 1 stycznia 2013 r. na podstawie art. 17 ustawy obecnie obowiązującej.

Literalne odczytanie treści rozporządzenia wskazuje, że pomoc jest adresowana do II grupy opiekunów.

Różnica w brzmieniu art. 17 po nowelizacji sprowadza się do: 1) rozszerzenia adresatów, którzy mogą stać się opiekunami osób niepełnosprawnych

2) dodania punktu 1b, w którym wprowadza się drastyczne ograniczenie dotyczące wieku osoby niepełnosprawnej, jaki posiada z chwilą powstania niepełnosprawności.

Art. 24 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie daje legitymacji rządowi do stanowienia zróżnicowania adresatów normy prawnej charakteryzujących się relewantną cechą (opieka nad osobą niepełnosprawną, rezygnacja z pracy, utrata wynagrodzenia, utrzymanie się wyłącznie z uzyskanego świadczenia pielęgnacyjnego), w tym również do wprowadzenia uregulowań prawnych w oderwaniu do funkcji samej ustawy, której zasady określone w art. 2 ust. 1 oraz art. 3, bądź nawet w przepisach o pomocy społecznej określających kryteria dochodowe, jeżeli zróżnicowanie adresatów prawa dotyczy tej samej grupy opiekunów, charakteryzujących się tą samą relewantną cechą.

Według skarżącego omawiane rozporządzenie wyszło poza ustawowe unormowanie prawne w jakim mogłyby być ustanowione rządowe programy pomocy społecznej i stało się narzędziem zróżnicowania sytuacji rodzin w sposób niezależny od ich faktycznego poziomu życia.

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zastąpienie dochodu z pracy zarobkowej, jaki opiekun uzyskiwałby, gdyby pracował i nie zajmował się opieką nad niepełnosprawnym. Jest to zatem pomoc dla osoby opiekującej się osobą niepełnosprawną. Pomoc finansowa wynikająca z powołanego rozporządzenia jest zatem uzupełnieniem nakazanym przez sądy z tytułu utraconych dochodów.

Mając na uwadze przedstawioną celowość świadczenia należy uznać, że nie ma różnicy w podejmowaniu decyzji opieki nad 18 czy 25 latkiem lub osobą w starszym wieku – wszyscy są bowiem niepełnosprawni i wymagają opieki drugiej osoby.

Rada Ministrów wydając rozporządzenie próbuje uzależnić prawo do pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od wieku posiadania niepełnosprawności a nie utraconych dochodów przez opiekuna, a właśnie ta druga przesłanka leży u podstaw w ogóle powstania instytucji świadczenia pielęgnacyjnego, a nie wiek niepełnosprawnego w chwili powstania niepełnosprawności.

Z uzasadnienia projektu uchwały Nr 48/2013 Rady Ministrów, na mocy której powstało przedmiotowe rozporządzenie wynika, że Rada Ministrów niezależnie od stanu faktycznego próbuje wykazać, że niepełnosprawność dotycząca dziecka jest szczególna i wymaga uprzywilejowania. Tym samym nie widzi konsekwencji swoich niesprawiedliwych regulacji i nie zwraca uwagi na faktyczną sytuację materialną opiekunów.

Nie sposób z daty powstania niepełnosprawności określić zasadność pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego, dzieląc opiekunów w przedmiotowy sposób, w zależności od wieku w którym powstała niepełnosprawności i podopiecznego jeżeli nie kontroluje się sytuacji faktycznej materialnej, gdyż taka praktyka jest niesprawiedliwa społecznie i doprowadza do dyskryminacji jednej, uprzywilejowania drugiej grupy opiekunów charakteryzujących się relewantną cechą, a zatem łamie konstytucyjną zasadę równości.

Skarżący znajduje się w grupie dyskryminowanej albowiem zgodnie z rozważanym rozporządzeniem nie otrzyma dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, nie otrzymał też pomocy finansowej w kwocie 200 zł na podstawie przepisów zmieniających ustawę o świadczeniach rodzinnych z dnia 7 grudnia 2012 r. mimo, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej.

Skarżący zarzucił również niekonstytucyjność § 2 rozporządzenia z dnia 26 marca 2013 r. w zakresie w jakim uniemożliwia nabycie prawa do pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od kwietnia do grudnia 2013 r. obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, a otrzymującej świadczenie pielęgnacyjne na podstawie dotychczas obowiązującej ustawy o świadczeniach rodzinnych "na stałe", niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, w przypadku osób niepełnosprawnych kontynuujących naukę, po ukończeniu 25 roku życia, z art. 2, art. 18, art. 32, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 konstytucji RP.

Stwierdził, że wsparcie państwa zasadne jest wobec osób, których sytuacja życiowa wymaga pomocy, szczególnie tam, gdzie państwo ma specjalny obowiązek jej udzielenia, a więc wobec rodzin, osób ubogich i niepełnosprawnych; taki szczególny charakter dbałości państwa ma swoje podstawy wywodzące się między innymi z art. 18 Konstytucji (nakaz ochrony i opieki nad rodziną w ogólnym przesłaniu) jak również art. 71 Konstytucji (szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej), ale również art. 69 Konstytucji (osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają zgodnie z ustawą pomoc w zabezpieczeniu egzystencji i przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej).

Pomoc udzielana na podstawie ustawy o pomocy społecznej jest określona co do zasady przez ustawodawcą w sposób nieograniczony co do treści, nie mniej każdy akt pomocy musi bezwzględnie być zgodny z konstytucją i to niezależnie czy jest sporządzony przez ustawodawcę czy też jak w omawianym przypadku przez organ władzy wykonawczej na drodze rozporządzenia.

Dla rozważenia niekonstytucyjności § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 marca 2013 r. potrzebne jest przeanalizowanie zakresu odwołania tegoż paragrafu do ustawy o pomocy społecznej i ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących do

31 grudnia 2012 r. i ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r., z treścią konstytucyjnych wartości określonych w art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazano, że niezgodność § 2 ust. 1 rozporządzenia art. 92 ust. 1 Konstytucji RP w związku z ustawą o pomocy społecznej została już omówiona powyżej. Stwierdzono, że próba rozdzielenia opiekunów, posiadających przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w udzielonej pomocy finansowej musi zostać uznana za niekonstytucyjną, ponieważ wiek powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej nie jest wartością chronioną konstytucyjnie, a taką wartością jest sama niepełnosprawność, zatem nie może być uzasadnionym powodem naruszenie przez ustawodawcę, a za nim przez Radę Ministrów w przedmiotowym rozporządzeniu przez odwołanie się do ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. konstytucyjnej zasady równości.

Odwołujący się wyprowadził wniosek, że w przedmiotowym rozporządzeniu Rada Ministrów dokonała nieuprawnionego pominięcia legislacyjnego dokonując zawężenia kręgu uprawnionych do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie do opiekunów, których niepełnosprawni podopieczni stali się niepełnoprawni przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia, ograniczając w ten sposób prawo do pomocy finansowej pozostałych opiekunów, którzy posiadają przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego a data powstania niepełnosprawności ich podopiecznych nie spełnia powyższego warunku ustawowego.

Takie rozgraniczenie wiekowe łamie zasadę równości oraz godzi w społeczne poczucie sprawiedliwości u opiekunów charakteryzujących się relewantną cechą – opieką nad niepełnoprawną osobą.

Rozróżnienie opiekunów nie znajduje żadnego racjonalnego uzasadnienia i nie wytrzymuje krytyki ze strony zapisów konstytucyjnych mówiących także o konieczności zapewnienia pomocy RP w zabezpieczeniu egzystencji niepełnosprawnego, o nakazie ochrony i opieki nad rodziną w ogólnym przesłaniu i łamie te zasady nie tylko w aspekcie socjalno-ekonomicznym, ale przede wszystkim w społecznym poczuciu sprawiedliwości nie może w demokratycznym państwie prawa być ignorowane przez władze. Przytoczono też treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 marca 1998 r. sygn. U 7/87 OTK w 1988 nr 1 poz. 1 stwierdzającego iż konstytucyjna zasada równości – art. 32 ust. 1 Konstytucji polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowani równo. A więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Przywołał też fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 co do możliwości zróżnicowania sytuacji prawnych tych podmiotów, ale wyłącznie w szczególnie umotywowanych przypadkach.

Według zainteresowanego nie można literalnie interpretować przepisów § 2 rozporządzenia w zakresie jakim uniemożliwiają nabycie prawa do pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy a otrzymującej świadczenie pielęgnacyjne na podstawie dotychczas obowiązującej ustawy o świadczeniach rodzinnych ,,na stałe", niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, lub w przypadku osób niepełnosprawnych kontynuujących naukę, po ukończeniu 25 roku życia, gdyż powstała zauważona potrzeba zwiększenia pomocy państwowej, a dokonane pominięcia dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, łamie nadrzędne przepisy konstytucyjne.

W ocenie wnioskodawcy skoro omawiane rozstrzygnięcie popierając prawo pomocy finansowej za okres IV – XII 2013 r., ale wyłącznie w miesiącach, w których opiekun ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zbadanie ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r., która zawiera również zapis w art.11 ust. 1 oraz 3, mówiący o terminie zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wygaśnięciu z mocy prawa decyzji administracyjnych, przyznających opiekunowi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na stałe, którzy nabyli je przed wejściem w życie ustawy przed 1 stycznia 2013 r. Przepis ten jest ingerencją ustawodawcy w prawa nabyte co według zainteresowanego jest sprzeczne z art. 2 Konstytucji RP oraz powołanym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.

Zauważył też, że ingerując w prawa nabyte prawodawca winien umożliwić zainteresowanym dostosowanie się do nowej sytuacji w szczególności poprzez wprowadzenie odpowiedniego vacatio legis.

Podniósł, że przyjęte 6 miesięczne vacatio legis w art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. jest niewystarczającym argumentem, przemawiającym za konstytucyjnością art. 11 ust. 3 tej samej ustawy. Stwierdził, że do podobnego wniosku już doszedł w analogicznej sprawie Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07. Wskazał też, na trudną sytuację osób wymagających opieki a także opiekuna, który zostanie pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podał, że Rzecznik Praw Obywatelskich w swoim wystąpieniu z dnia 6 marca 2013 r. skierowanym do MPiPS o zajęcie stanowiska wobec zachodzących wątpliwości RPO co do zachowania przez ministerstwo praw nabytych, zaufania obywatela do prawa i państwa. Przytoczył też fragment oddzielnej odpowiedzi z dnia 29 marca 2013 r., którą odwołujący ocenił jako między innymi ,,jawne nadużycie, jeśli by tego nie nazwać arogancją ze strony prawodawcy".

Stwierdził, że ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. wygaszająca od dnia 1 lipca

2013 r. prawa nabyte opiekunów na mocy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującej do 31 grudnia 2013 r. jest również niekonstytucyjna.

Wskazując na wyrok NSA, sygn. akt I OSK 722/09; I OSK 723/09 stwierdził, że granice wykładni językowej nie są bezwzględne i ich przekroczenie jest uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych. Dodał, że literalne brzmienie kwestionowanego zapisu § 2 ust. 1 omawianego rozporządzenia nie ma charakteru bezwzględnego i przy odwołaniu się do zapisów konstytucyjnych nie jest wcale literalnie wiążący, a także należy uznać, iż istnieje konieczność przyznania pierwszeństwa wykładni prokonstytucyjnej nad literalnym zapisem.

W przywołanych okolicznościach odwołujący uznał, że organ wydał błędną decyzję, z tego względu odwołanie jest uzasadnione.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ powołał treść rozstrzygnięcia organu I instancji, zarzuty odwołania i stwierdził, że nie może być ono uwzględnione.

Organ II instancji podobnie jak organ I instancji powołał również treść art. 17 ust. 1 i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., a także § 2 ust. 1 wymienionego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r.

Następnie stwierdził, że z uwagi na powyższe przepisy rozważenia wymagało jedynie, czy strona spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2013 r., to jest bowiem warunkiem uzyskania prawa do dodatku do otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego oraz do przyznania prawa do pomocy finansowej dla uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie bezspornym jest, że wnioskodawca otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką, która została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i niepełnosprawność ta datuje się od 1980 r., a więc po ukończeniu przez nią 25 lat. Tym samym z uwagi na treść art. 17 ust. 1b, nie można zaliczyć wnioskodawcy do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia po 1 stycznia 2013 r. na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującego od tej daty.

Skargę na powyższą decyzję złożył wnioskodawca. Zarzucił jej:

1) obrazę prawa postępowania administracyjnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez wskazanie na 1 stronie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów uznanych przez SKO w W. za udowodnione, a dotyczących rzekomego wniosku strony o przyznanie prawa do pomocy finansowej z dnia 18 stycznia 2013 r., podczas gdy strona taki wniosek złożyła w dniu 5 kwietnia 2013 r.

2) obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., łącznie ze zmianą 1548) i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26.03.2013 r. (Dz.U. z 29.03.2013 r., poz. 413) w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69, art. 71 ust. 1 oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, przez nieuwzględnienie syna opiekującego się własną matką (spokrewnienie w linii prostej) i pobierającego w związku z tą opieką od dnia 13.04.2012 r. świadczenie pielęgnacyjne "na stałe", jako osoby, która jest uprawniona do uzyskania pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 01 kwietnia do 31 grudnia 2013 r. w ramach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26.03.2013 r. (Dz.U. z 29.03.2013 r., poz. 413) w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o:

a) zmianę zaskarżonej decyzji poprzez zastąpienie w treści uzasadnienia na stronie 1 słów "Wnioskiem z dnia 18 stycznia 2013 r. (...)" na słowa "Wnioskiem z dnia 05 kwietnia 2013 r. (...)",

b) zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie syna opiekującego się własną matką i pobierającego w związku z tą opieką świadczenie pielęgnacyjne "na stałe" jako osoby, która jest uprawniona do uzyskania pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 01 kwietnia do 31 grudnia 2013 r. w ramach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26.03.2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego,

c) zasądzenie wypłaty należnej pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego za kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad oraz grudzień 2013 r. w kwocie po 200 zł za każdy miesiąc, co daje sumarycznie 1800 zł i przekazanie tego świadczenia pieniężnego na konto bankowe wnioskodawcy,

d) zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości, licząc je od dnia 25-tego każdego miesiąca, za który należna jest przedmiotowa pomoc, tj. za kwiecień od 25-go kwietnia, za maj od 25-go maja, itd. do dnia przekazania środków pieniężnych na konto bankowe wnioskodawcy,

e) zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania przed organami administracyjnymi oraz Sądem,

ewentualnie

f) uchylenie decyzji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy SKO w W. do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi powołał w całości wywody przedstawione w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Wówczas to sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. – może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.

Przedmiotem rozważań organów był wniosek R. H. z dnia 5 kwietnia 2013 r., o ustalenie prawa do pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 413).

Rozporządzenie powyższe zostało wydane na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 z 2012 r., poz. 1544 i 1548).

Stanowił on w § 2, że prawo pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2000 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) (...), spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy (ust. 1). Pomoc przysługuje w wysokości 200 zł miesięcznie (ust. 2). Pomoc jest przyznawana niezależnie od dochodu (ust. 3).

Powołany przepis ustanawia dwa warunki uprawniające do przyznania świadczenia w oparciu o rozporządzenie i mówi, że przysługuje ono osobom spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i mającym ustalone praw do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od kwietnia do grudnia 2013 r. Przy czym muszą one wystąpić kumulatywnie.

Do rozważenia pozostaje, czy wnioskodawca spełnia warunki określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji, z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej i lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień, opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (ust. 1b).

Okolicznością niesporną jest, że niepełnosprawność matki zainteresowanego, w związku z chorobą której, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny datuje się od 1980 r., to znaczy po ukończeniu przez matkę zainteresowanego 25 roku życia.

W aktach administracyjnych znajduje się bowiem orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia 14 grudnia 2004 r. mówiące o zaliczeniu matki zainteresowanego do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności i stwierdzające, że niepełnosprawność datuje się od 1980 r.; w orzeczeniu tym wskazano również datę urodzenia chorej osoby.

Zatem z powołanego art. 17 wynika, że warunkiem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (w brzmieniu obowiązującym od stycznia 2013 r.) jest między innymi to aby niepełnosprawność wystąpiła do 18 roku życia, lub w sytuacjach wskazanych w tym przepisie do 25 roku życia.

Tym samym zatem trafnie organ w oparciu o wymienione wyżej orzeczenie o niepełnosprawności stwierdził, że matka zainteresowanego nie spełnia warunków wskazanych w art. 17 ustawy. Zatem zainteresowany w oparciu o rozważane rozporządzenie nie może otrzymać pomocy.

Skarga nie kwestionuje interpretacji § 2 wymienionego wyżej rozporządzenia a także art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w literalnym ich brzmieniu.

Podnosi jednakże, że po pierwsze rozporządzenie zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej zawartej w art. 24 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej a ponadto jest sprzeczne z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 i art. 71 ust. 1 oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.

Odnosząc się do pierwszego zarzutu należy przywołać treść art. 24 ustawy o pomocy społecznej.

Stanowi on w ust. 1, iż Rada Ministrów może przyjąć rządowy program pomocy społecznej mający na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych oraz rozwój specjalistycznego wsparcia. W ust. 2 zaś mówi, że Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia szczegółowe warunki realizacji programu, o którym mowa w ust. 1 uwzględniając potrzebę zapewnienia efektywności rządowego programu pomocy społecznej.

Z brzemienia tego przepisu wynika, że powołany w skardze i odwołaniu zarzut przekroczenia delegacji ustawowej zawartej w ust. 2 powinien być rozpoznawany w połączeniu z ust. 1, do którego zresztą się odwołuje.

Ustęp 1 zaś daje Radzie Ministrów upoważnienie do przyjęcie rządowego programu pomocy społecznej wobec określonych osób, rodzin lub grup społecznych albo zapewniającego rozwój specjalistycznego wsparcia.

Z powyższego zatem wynika, iż ustawodawca dał Radzie Ministrów upoważnienie do wyboru adresatów pomocy jak również dziedzin, które mogą być wspierane.

W tym przypadku wsparcie otrzymały osoby, które opiekują się osobami, których niepełnosprawność dotknęła w wieku dziecięcym lub wczesnej młodości.

W tej grupie wsparcie otrzymują wszyscy opiekunowie niezależnie w jakim wieku obecnie znajdują się osoby wymagające opieki.

Adresatami pomocy jest grupa osób opiekująca się osobami niepełnosprawnymi przez wiele lat nieraz kilkadziesiąt. Osoby wymagające opieki w wielu przypadkach są młode, i wymagają szczególnej rehabilitacji i wysiłku w tym finansowego związanego z edukacją.

Ponadto są to często osoby nie posiadające żadnego zabezpieczenia rentowego i emerytalnego lub posiadające je w niewielkiej kwocie, nigdy na ogół nie pracujące.

Skarga wymienia przykłady, z których wynika, że sytuacja materialna skarżącego jest gorsza niż wielu osób opiekujących się osobami niepełnosprawnymi, o których mówi art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż np. jeden z rodziców pracuje zawodowo.

W tym miejscu należy zauważyć, że osoby, u których niepełnosprawność powstała po 25 roku życia pracowały zawodowo, posiadają rentę lub emeryturę. Doświadczenie życiowe wskazuje, że w większości opiekunowie i osoby wymagające opieki będące osobami bliskimi, spokrewnionymi razem zamieszkują i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

Wywody powyższe Sąd przedstawił w związku z zarzutem naruszenia art. 24 ust. 2 i art. 2, art. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz przykładami, z których miało wynikać, że przy przyjętych przez ustawodawcę rozwiązaniach sytuacja wnioskodawcy jest szczególnie niekorzystna majątkowo i ostatecznie zarzutem naruszenia art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie Sądu nie zostały również naruszone pozostałe przepisy Konstytucji wskazane w skardze: art. 18 zawierający nakazy ochrony i opieki nad rodziną, art. 71 mówiący o szczególnej pomocy władzy publicznej rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej a także art. 69 Konstytucji stanowiący, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają zgodnie z ustawą między innymi pomocy w zabezpieczeniu egzystencji.

Tym samym nie został naruszony art. 2 Konstytucji RP zawierający klauzulę demokratycznego państwa prawnego.

W tym momencie należy przywołać wywody przedstawione wyżej i zauważyć, że wskazane zasady Konstytucyjne są realizowane w wyniku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które dla wszystkich osób, które spełniają warunki do jego przyznania są takie same.

Dodatkowe kwoty – wynikające z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego jak również wynikające z art. 12 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. są przyznawane na określony czas i są stosunkowo niewysokie (100 zł, 200 zł). Nie naruszają też zasady równości wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Zasada ta według Trybunału Konstytucyjnego: polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych) charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowane równo. A więc według jednakowej miary; bez różnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących (orzeczenie z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87, OTK z 1988 cz. I poz. 1).

Cechą wspólną, relewantną, osób, które w oparciu o wymienione wyżej przepisy mają otrzymać dodatkowe wsparcie jest to, że opiekują się osobami których niepełnosprawność powstała do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Sąd stwierdza ponadto, że zakres niniejszej sprawy, dotyczącej dodatkowego wsparcia wskazanych osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne, nie upoważnia do rozpoznania zarzutu skargi, iż art. 11 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. jest ingerencją ustawodawcy w prawa nabyte a to w związku z przyjętymi w tym artykule (11 ust. 1 i 3) zmianami ustawy o świadczeniach rodzinnych mówiącymi o terminie zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wygaśnięciu z mocy prawa decyzji administracyjnych (z dnia 30 czerwca 2013 r.), przyznających opiekunom prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na stałe, którzy nabyli je przed wejściem w życie ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r.

Jak podano wyżej Sąd w niniejszej sprawie rozważa prawo skarżącego do dodatkowego wsparcia do świadczenia pielęgnacyjnego, w oparciu o incydentalne przepisy a nie kwestię świadczeń pielęgnacyjnych.

Odnośnie zaś twierdzenia skarżącego, że literalne brzmienie kwestionowanego zapisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów nie ma charakteru bezwzględnego i przy odwołaniu się do zapisów konstytucyjnych nie jest wcale literalnie wiążący, a należy uznać, że istnieje konieczność przyznania pierwszeństwa wykładni prokonstytucyjnej nad literalnym zapisem – Sąd zauważa iż dopuszczalność wykładni prokonstytucyjnej istnieje tylko w ramach możliwego językowego znaczenia wykładanego przepisu; Sąd zaś w ramach przyznanych mu kompetencji nie może dopisywać odpowiednich rozwiązań do obowiązujących aktów prawnych, nie może bowiem rozszerzać ich kontekstu językowego, ponieważ nie jest władny zastępować ustawodawcy (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 81/11, wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2432/11).

Natomiast zgodzić się należy z zarzutem skargi, iż organ II instancji błędnie wskazał datę złożenia wniosku o przyznanie wsparcia na podstawie § 2 rozporządzenia z dnia 26 marca 2013 r. – nie był to jak wskazał organ dzień 18 stycznia 2013 r. a 5 kwietnia 2013 r.

Błąd ten nie ma charakteru istotnego i nie wpływa w żaden sposób na rozpoznanie złożonego wniosku i treść decyzji.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazało orzec jak wyżej.