Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3062/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 47 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 394/14 w sprawie ze skarg B. R., K. R., E. J., D.K., B. O., K. W. oraz B. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 394/14 oddalił skargi B. R., K.R., E. J., D. K., B. O., K. W. oraz B. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Wyrok zapadł w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

W dniu 9 czerwca 2007 r. J.R. złożył wniosek o "uregulowanie należności odszkodowawczych związanych z parcelami objętymi wykazem hipotecznym Lwh [...], który obejmuje działki l. kat [...] i [...]". Wnioskodawca podał, że jest spadkobiercą W. z P., byłej właścicielki tych działek, która zmarła 17 listopada 1965 r.

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] września 2009 r. znak: [...] orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcele l.kat. [...] o pow. 0,0624 ha i l.kat. [...] o pow. 0,0337 ha obj. Lwh [...] b. gm. kat. [...] stanowiące własność W. R. wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] października 1958 r. nr [...] na rzecz Skarbu Państwa na cele

P.P. Polskich Kolei Państwowych na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. z 1948 r., Nr 20, poz. 138).

Prezydent ustalił, że pismem z dnia 15 listopada 1948 r., nr [...] Dyrekcja Okręgowych Kolei Państwowych w K., działając na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., wystąpiła do Urzędu Wojewódzkiego w K. o wywłaszczenie gruntów zajętych w czasie wojny pod rozbudowę stacji kolejowych [...],[...] i [...]. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. ogłoszeniem z dnia 7 kwietnia 1953 r., nr [...] wszczęło postępowanie wywłaszczeniowe dotyczące wyżej wymienionych gruntów. Następnie orzeczeniem z dnia [...] lutego 1955 r., nr [...], wydanym zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, na podstawie art. 1, 2 ust. 1 pkt a dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości zajętych w czasie wojny pod rozbudowę stacji kolejowych [...],[...] i [...]. Prezydent podkreślił, że z treści tego orzeczenia wynikało, iż nie obejmowało ono wszystkich nieruchomości wnioskowanych przez Dyrekcję Okręgowych Kolei Państwowych w K. do wywłaszczenia, gdyż stwierdzało, że "wywłaszczenie dalszych zawnioskowanych nieruchomości względnie ich części zajętych w czasie wojny nastąpi po poprawieniu względnie uzupełnieniu przez Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w K. odnośnie operatu wywłaszczeniowego przez podanie powierzchni parcel względnie ich części faktycznie zajętych na cele kolejowe". Zatem orzeczenie to nie obejmowało parceli l. kat. [...] o pow. 0,0624 ha i l. kat. [...] o pow. 0,0337 ha, obj. Lwh [...] b. gm. kat. [...], stanowiących własność W. R.. Ponadto orzeczenie to zawierało pouczenie, że odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości zostanie ustalone na wniosek stron osobnym orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. - zgodnie z postanowieniem art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych na zasadach określonych w tym dekrecie.

Prezydent ustalił też, że orzeczeniem z dnia [...] października 1958 r., nr [...], stanowiącym uzupełnienie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r., wydanym na podstawie art. 47 i 14 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz art. 1, 2 ust. 1 pkt a dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., Prezydium Rady Narodowej w m. K. orzekło o wywłaszczeniu dalszych nieruchomości zajętych w czasie wojny pod rozbudowę stacji kolejowych [...],[...] i [...], w tym parceli l. kat. [...] o pow. 0,0624 ha i l. kat. [...] o pow. 0,0337 ha, obj. Lwh [...] b gm. kat. [...], stanowiących własność W.R.. Orzeczenie to zawierało pouczenie, że odszkodowanie za wywłaszczone nim nieruchomości zostanie ustalone osobnymi orzeczeniami Prezydium Rady Narodowej w m. K., zgodnie z postanowieniem art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. - na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Prezydent wskazał, że doręczenie orzeczenia osobom wywłaszczonym nastąpiło poprzez obwieszczenie na tablicy urzędowych ogłoszeń Prezydium Rady Narodowej w m. K.. Ponadto zostało ono opublikowane w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 15 października 1958 r.

Prezydent zaznaczył, że w wyniku kwerendy akt przechowywanych przez Archiwum Zakładowe Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w K., Archiwum Zakładowe Starostwa Powiatowego w K., Wydział Organizacji i Nadzoru Urzędu Miasta . Referatu Archiwum, Archiwum Państwowe w K., Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Główne PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. w Warszawie, PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Oddział Regionalny w K., Instytut Pamięci Narodowej Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w Warszawie, Instytut Pamięci Narodowej Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w K. nie odnalazł dokumentów mogących świadczyć, że W. R. złożyła odwołanie od orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] października 1958 r. oraz wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczone tym orzeczeniem nieruchomości.

Ponadto organ ustalił na podstawie porównania mapy katastralnej z obecnie obowiązującą mapą ewidencyjną, że parcela l. kat. [...] weszła w skład działki nr [...] obr. [...]jedn. ewid. [...], natomiast parcela l. kat. [...] w skład działki nr [...]obr. [...] jedn. ewid. [...] (aktualnie po podziale działki nr [...]- w skład działki nr [...]obr. [...] jedn. ewid. [...]). Działki nr [...] i nr [...] oraz dokonane zmiany geodezyjne nie zostały ujawnione w księgach wieczystych.

Na podstawie dokonanych ustaleń Prezydent Miasta K. stwierdził, że roszczenia odszkodowawcze W. R. za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem z dnia [...] października 1958 r. przedawniły się z dniem 14 listopada 1961 r. i dlatego orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2009 r. złożyli spadkobiercy W. R.: J.R., D. K., Z.J., B. O. i K. .W.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. znak [...] uchylił decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2009 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Wojewoda uznał, że organ I instancji błędnie zastosował jako podstawę prawną swojej decyzji przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603). Zdaniem Wojewody przepisu tego nie stosuje się do stanów faktycznych mających miejsce przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Decyzja Wojewody [...] została zaskarżona do WSA w Krakowie, który wyrokiem z dnia 14 lutego 2013 r. uchylił decyzję organu odwoławczego. Sąd nie podzielił stanowiska Wojewody, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stosuje się jedynie do stanów faktycznych zaistniałych po dacie wejścia w życie tej ustawy. Ponadto Sąd nakazał Wojewodzie zbadanie, czy nie nastąpiło przedawnienie roszczenia o odszkodowanie zgłoszonego w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, a także zalecił pouczenie pozostałych spadkobierców W. R. o ich sytuacji prawnej związanej z dochodzonym roszczeniem o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość.

Po uprawomocnieniu się wyroku WSA w Krakowie Wojewoda [...] ponownie rozpatrzył sprawę i decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylił decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2009 r. i orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania rzecz B.R., B. R., K.R., D.., B.O., K.W.i E. J. za nieruchomość oznaczoną jako parcele l. kat. [...] o pow. 0,0624 ha i l. kat. [...] o pow. 0,0337 ha obj. Lwh [...] b. gm. kat. [...] stanowiące własność W.R.wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] października 1958 r. nr [...] na rzecz Skarbu Państwa na cele P.P. Polskich Kolei Państwowych na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

Wojewoda powołał się na ustalenia dokonane przez Prezydenta Miasta K. i podkreślił, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia

[...] października 1958 r. zostało doręczone stronom poprzez jego wywieszenie na tablicy urzędowej w dniach od 14 do 29 października 1958 r. Skoro zaś brak jest jakichkolwiek przesłanek potwierdzających lub choćby sugerujących, że W. R. złożyła odwołanie od tego rozstrzygnięcia, Wojewoda zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że datą uzyskania ostateczności przez powyższe orzeczenie dla W. R. był dzień 13 listopada 1958 r. Tym samym to tego właśnie dnia rozpoczął bieg trzyletni termin przedawnienia roszczenia odszkodowawczego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., a więc, zasadnie przyjął Prezydent Miasta K., iż w stosunku do W.R. i jej spadkobierców, roszczenie to przedawniło się z dniem 14 listopada 1961 r. Wojewoda wyjaśnił, że decyzja organu I instancji była co do zasady słuszna, a jej uchylenie wynikało jedynie z konieczności uwzględnienia zaleceń zmian o charakterze podmiotowym w kręgu stron postępowania zaistniałych już na etapie postępowania odwoławczego.

Skargi na decyzję Wojewody [...] wnieśli B. R., K.R., E. J., D. K., B. O., K. W. oraz B. R.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skargi nie są zasadne.

W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Zdaniem Sądu organy wykorzystały wszelkie dostępne środki w celu zbadania okoliczności istotnych dla końcowego rozstrzygnięcia. Dla odnalezienia dokumentów mogących mieć znaczenie dla sprawy zwracano się do stosownych archiwów, a także włączano do materiału dowodowego dokumenty dostarczane przez strony postępowania. Dlatego nie można zarzucić organom prowadzącym kontrolowane postępowanie naruszenia przepisów regulujących zasady gromadzenia materiału dowodowego. Zarzut skargi wskazujący na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. nie mógł skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. W toku postępowania skarżący otrzymywali wszystkie istotne pisma procesowe, a także mieli możliwość zapoznawania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz wnoszenia pism procesowych. Ponadto skarżący nie wskazali, jaki wpływ na wynik sprawy miało uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji obu instancji. Dlatego Sąd uznał, że nie była to okoliczność stanowiąca naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.

Przechodząc do oceny prawidłowości oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Sąd zwrócił uwagę, że w toku kontrolowanego postępowania, a także w skardze nie była kwestionowana okoliczność, iż ww. działki należące do W.R. położone w K. zostały w okresie II wojny światowej, czyli latach 1939 - 1945 zajęte na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej (rozbudowa stacji kolejowej [...]) i w dniu 16 kwietnia 1948 r. znajdowały się we władaniu Kolei Państwowych. Podlegały zatem regulacji dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (art. 1 i art. 2 dekretu). Stosownie do art. 3 ust. 1 tego dekretu ubiegający się o wywłaszczenie winien zgłosić wniosek do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1950 r. Z akt administracyjnych organu I instancji (k. 173) wynika, że odnośnie gruntów zajętych właśnie pod rozbudowę stacji [...] Dyrekcja Okręgowych Kolei Państwowych w K. złożyła stosowny wniosek pismem z dnia 15 listopada 1948 r. W odpowiedzi na ten wniosek Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wszczęło stosowne postępowanie wywłaszczeniowe, co wynika z ogłoszenia z 7 kwietnia 1953 r. (k. 176 akt adm. I instancji), które zostało wywieszone, co potwierdza treść pisma z dnia 20 maja 1953 r. (k. 177 akt adm. I instancji). Tak wszczęte postępowanie wywłaszczeniowe zostało tylko częściowo zakończone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r. nr [...], które nie obejmowało nieruchomości należących do W.R.. W orzeczeniu tym wyraźnie zaznaczono, że "wywłaszczenie dalszych zawnioskowanych nieruchomości względnie ich części zajętych w czasie wojny nastąpi po poprawieniu względnie uzupełnieniu przez Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w K. odnośnego operatu wywłaszczeniowego". Pouczono też strony, że kwestia odszkodowania zostanie ustalona na wniosek stron osobnym orzeczeniem. Kolejną istotną okolicznością jest to, że postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte na wniosek DOKP w K. toczyło się nadal. Wskazuje na to fakt, że w dniu 2 lutego 1956 r. odbyła się rozprawa wywłaszczeniowa (k. 149 akt adm. I instancji), a działki W. R. były przedmiotem oględzin rzeczoznawcy w styczniu 1956 r. (k. 144 i 146 akt adm. I instancji), a następnie zostały przez niego opisane i oszacowane. O tym, że były to czynności w ramach tego samego postępowania wywłaszczeniowego świadczy też okoliczność, że grunty wymienione w tym samym oszacowaniu, a należące do F. J. (poz. 32 - 34 poprzedzające działki W.R. wymienione pod poz. 37 i 41 k. 204, 152, 153 akt administracyjnych I instancji) objęte zostały orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r. Ponadto obejmujące działki W.R. orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] października 1958 r. nr [...] wskazywało, że jest "uzupełnieniem" orzeczenia tego organu z [...] lutego 1955 r.

Z przytoczonych okoliczności, zdaniem Sądu, jednoznacznie wynika, że postępowanie wywłaszczeniowe w stosunku do działek W.R. zostało wszczęte przed 1 lipca 1956 r., a postępowanie zostało zakończone urzędową publikacją orzeczenia wywłaszczeniowego (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej k. 164 akt adm. I instancji). Wniosek taki wypływa z całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego. Niezasadnie zatem domagali się skarżący, by odszkodowanie za wywłaszczone działki W. R. ustalać na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Art. 48 ust. 1 tej ustawy wyraźnie bowiem stanowi, że "Postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych". Skoro zaś przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte przed 1 lipca 1956 r., to do ustalenia odszkodowania zastosowanie miały przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31). Dekret ten regulował zasady dotyczące ustalania odszkodowania w rozdziałach 4 i 5 oraz nakładał obowiązek odszkodowawczy na ten podmiot, na którego wniosek orzeczono wywłaszczenie (art. 27). Z art. 33 dekretu wynikało, że ustalenie odszkodowania następowało na wniosek każdej ze stron, zaś zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 dekretu roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji.

Sąd wskazał, że w kontrolowanym postępowaniu ustalono, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] października 1958 r. zostało doręczone stronom poprzez jego wywieszenie na tablicy urzędowej w dniach od 14 do 29 października 1958 r., a organy prowadzące kontrolowane postępowanie, mimo podejmowanych poszukiwań, nie ustaliły, by W. R. złożyła odwołanie od tego rozstrzygnięcia. Zatem zasadnie organy przyjęły, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] października 1958 r. stało się ostateczne w stosunku do W. R. 13 listopada 1958 r. Zatem tego dnia rozpoczął bieg trzyletni termin przedawnienia roszczenia odszkodowawczego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Wobec zaś braku dowodów świadczących tym, by w okresie trzech lat od ww. daty W. R. zgłaszała jakiekolwiek roszczenia o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia swoich nieruchomości, to zasadnie przyjęły organy obu instancji, iż w stosunku do W. R. roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości przedawniło się z dniem 14 listopada 1961 r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadnia więc przyjęcie, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed 1 lipca 1956 r. Dlatego w sprawie nie miały zastosowania przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, lecz procedura ustalania odszkodowania przewidziana w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Dekret ten wyraźnie ustanawiał tryb ustalania odszkodowania na wniosek, a także przewidywał możliwość przedawnienia roszczenia odszkodowawczego. Skoro zaś, jak wskazano wyżej, organy zasadnie przyjęły, iż doszło do przedawnienia roszczenia odszkodowawczego W. R., to nie mógł mieć zastosowania (czego domagali się skarżący) art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten nie może bowiem służyć do ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w sytuacji, gdy roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu.

Ponadto Sąd wyjaśnił, że podnoszone przez skarżących zarzuty wskazujące na nieprawidłowości w samym postępowaniu wywłaszczeniowym (np. wadliwe doręczenie orzeczenia o wywłaszczeniu, czy też nieprzesłanie do sądu wieczystoksięgowego wniosku o wpisanie ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego) nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, ponieważ przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania administracyjnego nie była zgodność z prawem postępowania zakończonego ostatecznym orzeczeniem o wywłaszczeniu, lecz kwestia ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Sama natomiast sygnatura akt sprawy, w której zapadła decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowych nieruchomości nie świadczy w żaden sposób o tym, iż postępowanie wywłaszczeniowe względem W.R. wszczęte zostało w 1957 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B. R., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

1. art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez uznanie, iż nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie albowiem postępowanie wywłaszczeniowe względem nieruchomości oznaczonej jako parcele l.kat [...] oraz l.kat. [...] bj. Lwh [...] gm. kat. [...] stanowiące własność W.R. zostało wszczęte przed dniem 1 lipca 1956 r., podczas gdy w aktach sprawy brak dowodu na tę okoliczność, w szczególności W.R. nie została objęta obwieszczeniem z dnia 7 kwietnia 1953 r. oraz kończącą to postępowanie decyzją z dnia [...] lutego 1955 r., a z sygnatury akt sprawy, w której zapadła decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowych nieruchomości wynika, iż postępowanie wywłaszczeniowe względem W. R. wszczęte zostało w 1957 r.;

2. art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zw. z art. 6 i 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej ten dekret poprzez uznanie, iż w okolicznościach niniejszej sprawy dla ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości konieczny był wniosek W. R. oraz że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania uległo przedawnieniu w związku z niezłożeniem tego wniosku w ustawowym terminie 3 lat od ostateczności decyzji podczas gdy w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, które dla ustalenia i wypłaty odszkodowania nie wymagały złożenia wniosku;

3. art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie i odmowę skarżącej kasacyjnie i pozostałym stronom postępowania ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oznaczone jako parcele l.kat [...] oraz l.kat. [...] bj. Lwh [...] gm. kat. [...] stanowiące własność W. R., mimo iż odszkodowanie takie nigdy nie zostało wypłacone, a obowiązek jego wypłaty wynika z przepisów prawa.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcie sprawy poprzez uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K.z dnia [...] września 2009 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej ponownie zwrócno uwagę, że postępowanie wywłaszczeniowe w sprawie pozbawienia W.R. własności parceli l.kat [...] oraz l.kat. [...] bj. Lwh [...] gm. kat. [...] zostało skutecznie wszczęte dopiero w roku 1957. Ostatecznie zakończyła je decyzja z dnia [...] października 1958 r.

W związku z tym iż przepisy ustawy z 1958 r. nie wymagały dla dochodzenia odszkodowania wniosku osoby, której własność została odjęta, orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości powinno zostać wydane z urzędu, a wniosek W.R. nie był niezbędny dla jego przyznania i wypłaty. Odszkodowanie takie nigdy nie zostało jednak ustalone ani przez Prezydium Rady Narodowej ani w okresie późniejszym przez właściwe organy administracji, które przejęły kompetencje Rad Narodowych, nie zostało także nigdy wypłacone co w niniejszej sprawie jest okolicznością bezsporną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

Zarzuty dotyczyły trzech zagadnień: po pierwsze – uznania, że przepis art.47 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie ma zastosowania, gdyż postępowanie wywłaszczeniowe względem nieruchomości stanowiących własność W. R. zostało wszczęte przed dniem 1 lipca 1956 r., po drugie – uznania, że dla ustalenia i wypłaty odszkodowania konieczny był wniosek W. R.; po trzecie - uznania, że nie ma zastosowania w niniejszej sprawie art.129 ust.5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Kluczowe znaczenie ma jednak rozważenie zasadności pierwszego z zarzutów, czyli naruszenia art.47 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, gdyż ocena trafności pozostałych zarzutów zależy od rozstrzygnięcia, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło przed dniem 1 lipca 1956 r. W istocie zatem zarzuty naruszenia prawa materialnego sprowadzają się także do zakwestionowania dokonanej przez organy orzekające i Sąd pierwszej instancji oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Autor skargi kasacyjnej prezentuje bowiem stanowisko, że w aktach sprawy brak dowodu na okoliczność wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego przed dniem 1 lipca 1956 r. w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność W. R.. Za takim stanowiskiem – w jego ocenie – przemawia brak w aktach sprawy załącznika do ogłoszenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 7 kwietnia 1953 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, stanowiącego wykaz nieruchomości, których to postępowanie dotyczyło. Ponadto W.R. nie została wymieniona w decyzji z dnia [...] lutego 1955 r., jako osoba względem której orzeczono wywłaszczenie, a jej nazwisko nie pojawia się także w ogłoszeniu z dnia 11 stycznia 1956 r. Jako kolejny argument na poparcie swego stanowiska pełnomocnik skarżących wskazał, że sygnatura akt nadana sprawie zakończonej ostateczną decyzją wywłaszczeniową z dnia [...] października 1958 r. sugeruje, iż postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte w 1957 r., a ponadto w aktach brak dowodów na to, by w odniesieniu do nieruchomości W. R. został złożony wniosek do władzy hipotecznej o wpisanie ostrzeżenia, jak wymagały tego przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym.

Aby odnieść się do powyższej argumentacji, przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, należy dokonać szczegółowej analizy dokumentacji postępowania wywłaszczeniowego.

We wniosku z dnia 15 listopada 1948 r. skierowanym do Urzędu Wojewódzkiego w K. Dyrekcja Okręgowych Kolei Państwowych wniosła o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wskazując, że: " W związku z przeprowadzoną w czasie wojny przez b. Kolej Wschodnią rozbudową stacji: [...],[...] i [...] zajęty został cały szereg gruntów, należących do różnych właścicieli hipotecznych, a położonych na terenie gmin katastralnych K.Dz.XXI. P., K. Dz. XLIX. P., K. Dz.XLVII. B. oraz B.(wieś). Ponieważ grunty te zajęte dla celów ściśle kolejowych są w używaniu PKP i są niezbędne dla potrzeb komunikacji publicznej, przeto Dyrekcja, opierając się na postanowieniach dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.( Dz. U. R.P. Nr 20, poz.138) przedkłada w załączeniu plany i wykazy zajętych gruntów po dwa dla każdej gminy katastralnej i wnosi o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego...( k. 173 akt adm.)".

Na k.174 akt adm. znajduje się "plan wykupna gruntów w gm. kat. K. Dzielnica XLIX. P.". Na obszarze oznaczonym linia ciągłą i wyraźnie ciemniejszym kolorem znajdują się m.in. działki nr [...] i nr [...].

Na k. 176 akt adm. znajduje się ogłoszenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego na wniosek Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych zmierzające do odjęcia prawa własności nieruchomości oznaczonych na wykazie położonych w Dzielnicach XXI. P., XLIX. P., XLVII. B..

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1955 r. wywłaszczono część nieruchomości objętych wnioskiem, zaś wywłaszczenie działek stanowiących własność W. R. nastąpiło na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] października 1958 r. W orzeczeniu tym wskazano, że stanowi ono "uzupełnienie" a nadto, że w ślad za orzeczeniem Prezydium W.R.N. na podstawie art.47 i art.14 ust.2 ustawy z 12 marca 1958 r., a także na podstawie art.1,2 ust.1 a dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. orzeka wywłaszczenie wymienionych gruntów. Do akt administracyjnych włączono również protokół rozprawy wywłaszczeniowej ( k.142 -149).

Z wyżej wskazanych dokumentów można wywieść, co następuje:

1) we wniosku wywłaszczeniowym z dnia 15 listopada 1948 r. Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych wnosiła o odjęcie prawa własności tych gruntów, które zostały zajęte w czasie II wojny światowej dla celów ściśle kolejowych, w tym także gruntów położonych w gm. kat. K. Dzielnica XLIX. P.. Nie jest kwestionowana przez stronę skarżącą okoliczność, że działki stanowiące własność W.R. zostały w czasie wojny zajęte na cele najogólniej mówiąc kolejowe,

2) okoliczność objęcia działek W. R. postępowaniem wywłaszczeniowym wszczętym z wniosku z dnia 15 listopada 1948 r. potwierdza "plan wykupna" gruntów w gm.kat. K. Dzielnica XLIX. P.,

3) w styczniu 1956 r. działki stanowiące własność W. R. były przedmiotem oględzin, zaś w lutym 1956 r. odbyła się rozprawa administracyjna, w tym zaś czasie nie weszła jeszcze w życie ustawa z dnia 28 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości,

4) wprawdzie orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia [...] października 1958 r. zostało wydane już po wejściu w życie ustawy z dnia 28 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, lecz to nie oznacza, że postępowanie zostało wszczęte również pod rządem tej ustawy. Z samej treści orzeczenia z dnia [...] października 1958 r. wynika, że zostało ono podjęte m.in. na podstawie art.47 i art.14 ust.2 ustawy z 12 marca 1958 r. a także na podstawie art.1,2 ust.1 a dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. i dotyczy nieruchomości zajętych w czasie wojny na cele kolejowe na terenie gmin katastralnych K. Dz.XXI. P., K. Dz. XLIX. P., K.Dz.XLVII. B. oraz B.(wieś), co koresponduje z treścią wniosku o wywłaszczenie z dnia 15 listopada 1948 r.

W tych okolicznościach nie można uznać argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na poparcie tezy, że postępowanie wywłaszczeniowe dotyczące przedmiotowych nieruchomości zostało wszczęte po dniu 1 lipca 1956 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że był jeden wniosek z dnia 15 listopada 1948 r. o przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego. Wszczęte z tego wniosku postępowanie zakończyło się dwoma odrębnymi decyzjami dotyczącymi różnych nieruchomości opisanych we wniosku wywłaszczeniowym, w tym orzeczeniem z dnia [...] października 1958 r. obejmującym grunty W. R.. Okoliczność, że to orzeczenie opatrzone zostało sygnaturą z 1957 r. nie oznacza, że było ono wynikiem postępowania z innego wniosku niż z dnia 15 listopada 1948 r. Co się zaś tyczy rozważań skargi kasacyjnej dotyczącej braku podstaw do wydania decyzji częściowej stwierdzić trzeba, że w sprawie nie została wydana decyzja częściowa, lecz dwie odrębne decyzje (orzeczenia wywłaszczeniowe) dotyczące różnych nieruchomości. Podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że W. R. nie została wymieniona w decyzji z dnia [...] lutego 1955 r., jako osoba względem której orzeczono wywłaszczenie nie może odnieść skutku, skoro decyzja z 1955 r. nie obejmowała gruntów W. R.j, to też nie została ona w tej decyzji wymieniona.

Dywagacje skargi kasacyjnej dotyczące wykorzystania przez organ administracji w postępowaniu dotyczącym danej osoby dokumentów sporządzonych z udziałem innych osób, a chodzi tu o oględziny i rozprawę administracyjną przeprowadzone w miesiącach styczniu i lutym 1956 r. nie są trafne, jeśli zważy się, że protokole rozprawy z dnia 2 lutego 1956 r. stwierdzono (k.146 akt adm.): Przewodniczący Komisji podaje opis szczegółowy nieruchomości w wyniku oględzin przeprowadzonych przy udziale rzeczoznawcy w dniach 24, 25 i 26 stycznia 1956 r. - pod poz.21 i poz.25 wymieniono działki nr [...] o pow.624 m.kw. i [...] o pow. 337 m.kw. ( k.144 akt adm.). Nie może być zatem mowy, by oględziny i rozprawa nie dotyczyły działek W. R..

Odnośnie do podnoszonej kwestii niedopełnienia wszystkich wymogów formalnych wniosku wywłaszczeniowego (braku dowodu na wpis ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego do księgi wieczystej, jak też ogłoszenia o wszczęciu postępowania w drodze obwieszczenia), to zasadniczo kwestie te mogłyby podlegać szczegółowej ocenie w sytuacji zakwestionowania prawidłowości podjęcia orzeczenia wywłaszczeniowego. Dla potrzeb niniejszej sprawy wskazać należy, że na k.176 akt adm. znajduje się ogłoszenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, zaś z pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia 20 maja 1953 r.( k.177 akt adm.)wynika, że ogłoszenie zostało wywieszone na tablicach obwieszczeń i przesłane do redakcji Dziennika Urzędowego W.R.N. Jedynie na marginesie przypomnieć należy, że zgodnie z art.4 ust.1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.: "Do wywłaszczenia na podstawie niniejszego dekretu stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniom (Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. R. P. Nr 31, poz. 205) z następującymi zmianami:

1) wniosek o wywłaszczenie może obejmować poszczególne nieruchomości bądź łącznie nieruchomości położone na terenie jednej gminy lub na terenie jednej gromady, jeżeli gmina wiejska obejmuje więcej niż jedną miejscowość;

2) do wniosku załącza się tylko ogólny plan sytuacyjny, przewidziany w art. 11 § 1 pkt 1, natomiast dane przewidziane w pkt 2 i 3 tegoż § 1 i art. 17 § 2 ubiegający się o wywłaszczenie przedstawi tylko o tyle, o ile jest w ich posiadaniu;

3) wnioski wywłaszczeniowe są wiążące dla wojewody, o ile dotyczą potrzeby, przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia, co jednak nie wyłącza stosowania art. 23 i art. 24;

4)zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia (art. 6-25) zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego....(...)".

W tych okolicznościach zarzut naruszenia art.47 ust.1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie zasługiwał na uwzględnienie.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art.39 ust.1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zw. z art.6 i 7 ustawy zmieniającej ten dekret z dnia 29 grudnia 1951 r. ( Dz.U. 1952, Nr 4, poz.25) poprzez uznanie, że dla ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości konieczny był wniosek W. R. oraz że roszczenie uległo przedawnieniu w związku niezłożeniem wniosku w terminie 3 lat od daty, w której stało się ostateczne orzeczenie o wywłaszczeniu. Strona skarżąca, jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie kwestionuje ani daty, w której stało się ostateczne orzeczenie o wywłaszczeniu, ani też nie twierdzi, że W.R. złożyła wniosek o odszkodowanie. Zarzut naruszenia wskazanych przepisów opiera natomiast na twierdzeniu, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte dopiero w 1957 r., a zatem powinny znaleźć zastosowanie przepisy ustawy z 12 marca 1958 r., które nie wymagały dla ustalenia odszkodowania złożenia wniosku przez osobę wywłaszczoną. Wobec poczynionych na wstępie rozważań co do niesłuszności tego twierdzenia i przyjęcia na podstawie zebranej dokumentacji wywłaszczeniowej, że postępowanie zostało wszczęte przed dniem 1 lipca 1956 r. zarzut naruszenia art. 39 ust.1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zw. z art.6 i 7 ustawy zmieniającej ten dekret z dnia 29 grudnia 1951 r. ( Dz.U. 1952, Nr 4, poz.25) nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie bowiem do art.47 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości: " Postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych."

Skoro postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte zostało przed dniem 1 lipca 1956 r., to zastosowanie miały przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającą dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. ( Dz.U. 1952, Nr 2, poz.25). Z art.33 wymienionego dekretu wynikało, że ustalenie odszkodowania następuje na wniosek każdej ze stron, przy czym w art.39 dekretu ustawodawca postanowił, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji ( Dz.U. z 1952 r., Nr 4, poz.31).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art.129 ust.5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W prawie administracyjnym z przedawnieniem roszczenia mamy do czynienia wówczas, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Tym przepisem w rozpoznawanej sprawie jest art.39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, który przewidywał przedawnienie roszczeń o ustalenie i wypłatę odszkodowania. W tej sytuacji nie ma zastosowania art.129 ust.5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoro roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a., orzekł jak wyroku.