Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2730/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Tomasz Wykowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata F. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Prezydent miasta W. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], odmówił J. S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnego w wysokości 450 zł na zakup leków i szczepionki oraz zakupu posiłków wydawanych w stołówce przy ul. [...] w W.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że w dniu [...] grudnia 2013 r. J. S. złożył wniosek o pomoc finansową w wysokości 450 zł na zakup leków i szczepionki; na posiłki wydawane w stołówce oraz wniosek o skierowanie do magazynu PKPS na żywność i środki chemiczne z Unii Europejskiej.

Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] grudnia 2013 r. oraz zebranej w sprawie dokumentacji organ I instancji ustalił, że wnioskodawca jest emerytem, osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochodem ww. w listopadzie 2013 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku jest emerytura w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Ponadto emerytura ww. obciążona jest egzekucją komorniczą wysokości [...], która prowadzona jest w związku z zadłużeniem czynszowym. Ponadto ww. oświadczył, że płaci alimenty w wysokości 100 zł na syna J. S.

Prezydent mając powyższe na uwadze wskazał, że zgodnie z art 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej "za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania ( ...),pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób". Zatem odliczeniu od dochodu podlegają alimenty na rzecz syna i łączny dochód ww. w miesiącu listopadzie 2013 r. wyniósł [...] zł. Organ I instancji wskazał również, że ww. zamieszkuje z córka J. S, która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, córka nie pracuje zawodowo, pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł z tytułu sprawowania opieki nad wnioskodawcą. Organ wskazał, że wnioskodawca oświadczył ponadto, że córka pomaga mu usługowo i partycypuje w opłatach za mieszkanie. Dwoje pozostałych dzieci zamieszkuje oddzielnie. Starszy syn M. zam. przy ul. [...] nie wywiązuje się z płacenia zasądzonych na rzecz ww. alimentów w wysokości 200 zł, a młodszy J. zamieszkuje z matką na B. Organ wskazał również, że ww. zamieszkuje w 3-pokojowym mieszkaniu spółdzielczym, bez tytułu prawnego do zajmowanego lokalu zgodnie z wyrokiem Sadu Rejonowego Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 15 listopada 2011 r. jest zasądzona eksmisja z zajmowanego lokalu i ww. oczekuje na przydział lokalu socjalnego. Prezydent wskazał również, że ww. otrzymał propozycję lokalu socjalnego przy ul. [...] oraz wezwanie ze Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" do podpisania umowy najmu I opróżnienie zajmowanego lokalu. Ponadto ww. jest właścicielem działki i budynków gospodarczych w M. Z nieruchomości prowadzona jest egzekucja na wniosek ww. Spółdzielni oraz rozpoczęto licytację.

Organ wskazał ponadto, że art. 7. ust 1 ustawy o pomocy społecznej mówi "pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Osoba ubiegająca się o pomoc społeczną powinna przede wszystkim we własnym zakresie podejmować wszelkie działania w celu poprawy swojej sytuacji życiowej i materialnej. Zaznaczył przy tym, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej "potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Ośrodek ma obowiązek weryfikacji przyznawanych świadczeń z punktu widzenia swojej sytuacji finansowej i posiadanych środków. Nie może dojść bowiem do sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium dochodowe spotykają się z odmową udzielenia pomocy z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają obowiązujące kryterium dochodowe.

Ponadto wskazał, że zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego na kwotę 542 zł. Posiadany przez ww. dochód tj. [...] zł przekracza dwukrotnie obowiązujące kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Przekroczenie kryterium dochodowego stanowi w ocenie Prezydenta wystarczającą przesłankę uzasadniającą negatywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Ośrodek Pomocy Społecznej nie ma obowiązku przyznania ww. pomocy finansowej. Wskazał ponadto, że decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego z uwzględnieniem hierarchii zgłaszanych potrzeb, ilości osób ubiegających się o pomoc i wysokości posiadanych środków finansowych. Ośrodek musi zabezpieczyć przede wszystkim potrzeby osób i rodzin, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego.

Organ I instancji wskazał ponadto, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na podstawie art 41 ustawy o pomocy społecznej, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego może być przyznany zasiłek celowy specjalny w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przyznanie zasiłku celowego specjalnego może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód, a sytuacja życiowa klienta.

Zdaniem Prezydenta taka sytuacja w przypadku J. S. również nie występuje i nie daje podstaw do zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Ww. posiada stały dochód, który stanowi emerytura i zasiłek pielęgnacyjny oraz posiada majątek w M., którego wartość została określona na kwotę [...] zł. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że pomaga mu na stałe córka, która partycypuje w opłatach za mieszkanie i pomaga usługowo. W ocenie Prezydenta sytuacja J. S. nie jest wyjątkowa i niecodzienna i od kilku lat pozostaje niezmienna. Dochód ww. w wysokości [...] zł przewyższa 150% kryterium dochodowego uprawniającego do pomocy w formie nieodpłatnego dożywienia . Organ wskazał również, że zgodnie z art 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "pomoc państwa w zakresie dożywienia" pomoc na żywność przysługuje osobom, których dochód nie przekracza 150 % kryterium dochodowego. Dochód ww. stanowi 224% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zatem ww. nie kwalifikuje się do przyznania pomocy na żywność. Prezydenta wskazał także, że wnioskodawca domaga się bezpłatnych posiłków w stołówce przy ulicy [...] i nie zgadza się na partycypowanie w kosztach posiłków zgodnie z Uchwałą nr [...] Rady miasta W. z dnia 16 września 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej realizowane przez miasto W. w zakresie zadań własnych gminy.

Prezydent wskazał także, że ustawa o pomocy społecznej w art 48 ust 4 mówi, że pomoc doraźna i okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Mając powyższe na uwadze Prezydent wskazał, że J. S. posiada własny dochód przewyższający dwukrotnie kryterium dochodowe, jest osobą chodząca, zdolną do samoobsługi oraz korzysta z pomocy usługowej córki, która go wspiera i pomaga w prowadzeniu gospodarstwa domowego, w razie potrzeby również w przygotowaniu posiłków. Zdaniem Prezydenta wnioskodawca dysponując własnym, stałym dochodem składającym się z emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego może planować swoje wydatki, w tym na leki i tak gospodarować własnym budżetem, aby zabezpieczyć potrzeby we własnym zakresie. Zakup leków należy do codziennych czynności osób długotrwale chorych i leczących się. Organ wskazał również, że ww. regularnie składa wnioski o pomoc finansową na leki określając samodzielnie wysokość żądanego świadczenia, traktując pomoc społeczną jako dodatkowe źródło utrzymania, a nie umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Prezydent wskazał również, że wnioskodawca był informowany, że posiadany przez niego dochód [...] zł przekracza kryterium dochodowe tj. 813 zł uprawniające do otrzymania takiego skierowania pomocy w formie artykułów z UE, w ramach programu PEAD.

Reasumując Prezydent wskazał, że ośrodek pomocy społecznej zobowiązany jest uwzględnić potrzeby wszystkich mieszkańców znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Ośrodek dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi w stosunku do lat ubiegłych i musi tak je dzielić, by z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. Wartość budżetu Ośrodka na wypłatę zasiłków celowych i celowych specjalnych do wydatkowania w II półroczu 2013 r. (tj. wartość budżetu, która pozostała do dyspozycji OPS po przyznania w I półroczu 4.628 świadczeń) wynosi 72.100 zł, co daje średnio miesięcznie kwotę 12.016 zł, która jest niewystarczająca do zapewnienia pomocy w formie zasiłków celowych i celowych specjalnych dla wszystkich, najbardziej nawet potrzebujących pomocy osób w Dzielnicy [...].

Od powyższej decyzji J. S. złożył odwołanie, wskazując w nim na swoją krytyczną sytuację finansowo i zdrowotną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując powyższe odwołanie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując w całości argumentację organu I instancji.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. W uzasadnieniu skargi zarzucił organom orzekającym w sprawie naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 41 pkt 1 w związku z art. 7 i 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, polegającą na odmowie przyznania zasiłku celowego, specjalnego, mimo zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Skarżący wskazał ponadto, że znajduje się w krytycznej sytuacji finansowej i zdrowotnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowią przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponad wszelką wątpliwość nie może zatem zastąpić stałego źródła utrzymania i stać się comiesięczną dopłatą . Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, na dzień wydania decyzji wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej kwotę 542 złotych.

W rozpoznawanej sprawie, postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego z dnia 2 grudnia 2013 r., dotyczyło przyznania mu pomocy przeznaczonej na pokrycie rachunków za leki i szczepionkę – 450 zł, pomocy w formie posiłków wydawanych w stołówce przy ul. [...] oraz skierowania do magazynu PKPS na żywność i środki chemiczne z Unii Europejskiej.

Przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia, organy w pierwszej kolejności zbadały dochód skarżącego i ustaliły, że jego źródłem jest obciążona egzekucją komorniczą emerytura ([...] zł), którą J. S. otrzymuje w kwocie [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny 153 zł. Skarżący opłaca alimenty na rzecz dziecka w kwocie 100 zł.

Skarżący jest ponadto współwłaścicielem nieruchomości w M. z której prowadzona jest egzekucja. Zamieszkuje bez tytułu prawnego w zadłużonym lokalu spółdzielczym wraz z córką , która pobiera w związku ze sprawowaniem nad nim opieki świadczenie pielęgnacyjne w kwocie [...] zł. Córka ponosi część opłat i pomaga skarżącemu " usługowo".

Osiągany przez J. S. dochód przekracza zatem wymienione wyżej kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy.

W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały jego wniosek w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie budzi wątpliwości, że za "szczególny przypadek" nie można uznać konieczności poniesienia opłat za leki, które J. S. przyjmuje systematycznie lub szczepionkę, której potrzeba zaaplikowania nie została w sposób racjonalny umotywowana. Z akt sprawy nie wynika aby zakup medykamentów związany był ze zdarzeniem szczególnym, nietypowym i niemożliwym przez skarżącego do przewidzenia. Zasadnie zatem wskazało SKO, że jest to wydatek, który musi być zaplanowany w wydatkach osoby leczącej się jako stała, pierwszoplanowa pozycja.

Z uwagi na treść art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r., o ustanowieniu programu wieloletniego "pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz wysokość osiąganego przez J. S. dochodu nie kwalifikuje się on także do otrzymania pomocy na żywność. Dochód skarżącego stanowi bowiem 224% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, gdy tymczasem przepisy wymienionej ustawy przewidują przyznanie takiej pomocy osobie, której dochód nie przewyższa 150% kryterium dochodowego. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że z jednej strony skarżący zarówno posiada własne dochody jak i korzysta z pomocy córki , z drugiej zaś, nie wyraża zgody na częściowe pokrywanie kosztów posiłków wydawanych w stołówce - stosownie do regulacji zawartej w uchwale Rady Miasta W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] dotyczącej zwrotu wydatków na świadczenia realizowane w zakresie zadań własnych Gminy .

Przekroczenie kryterium dochodowego stanowi także przeszkodę w skierowaniu J. S. do otrzymania pomocy w formie artykułów z Unii Europejskiej , w ramach programu PEAD.

Podkreślić należy, że celem pomocy społecznej w myśl cytowanego wyżej art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb, a także wspieranie w podejmowaniu działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się. Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy.

Wobec tego niewątpliwym jest , że nie wszystkie potrzeby wnioskodawców i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane.

Sąd zauważa, iż ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie skarżący przekroczył kryterium dochodowe uprawniające go do skorzystania z pomocy przewidzianej treścią art.39 ustawy i nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego tym bardziej, że skarżący będąc właścicielem nieruchomości w Mszczonowie nie wykorzystuje własnych możliwości poprawienia swojej sytuacji np. poprzez jej sprzedaż lub wynajęcie.

Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Kontrola decyzji uznaniowej przez Sąd, a więc takiej jaka zapadła w sprawie niniejszej, ogranicza się do zbadania jej zgodności z prawem, nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził także żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa .

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r.

W ocenie Sądu, wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy zostały wyjaśnione w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Znajdują one przy tym potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Zaś motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.