Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2052/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6141 Państwowe szkoły wyższe
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 50 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 402/19 w sprawie ze skargi A. R. na uchwałę Senatu Uczelni [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie zmian w statucie I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, II. zasądza od Uczelni [....] na rzecz A. R. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, III. oddala wniosek Uczelni [...] o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 czerwca 2019 r. oddalił skargę A. R. (dalej także jako skarżący) na uchwałę Senatu Uczelni [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie zmian w statucie.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 4 marca 2017 r. oznaczonym jako "wniosek o wszczęcie postępowania", skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności lub uchylenie § 19 ust. 4 i § 24a załącznika do uchwały Senatu Uczelni z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w sprawie zmian w Statucie Uczelni jako podjętych w niestatutowym składzie i naruszających obowiązujące prawo.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uczelni wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie bowiem przedmiot zaskarżenia nie mieści się w zakresie właściwości sądu administracyjnego oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 333/17, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z poźn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. odrzucił skargę skarżącego.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącego od powyższego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2705/17 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji uznając, że zgodnie z art. 58 § 4 w związku z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu swojej niewłaściwości, jeżeli wcześniej w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. W tej samej sprawie orzekał uprzednio Sąd Okręgowy w [...] sygn. akt [...] oraz Sąd Apelacyjny w [...] sygn. akt [...], czego efektem było odrzucenie pozwu przez Sąd pierwszej instancji i utrzymanie w mocy tegoż postanowienia przez Sąd Apelacyjny [...]. Z tego powodu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie mógł odrzucić skargi uznając się za niewłaściwy w sprawie.

Pismem z dnia 30 stycznia 2018 r. skarżący skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosek o dopuszczenie dowodu z treści uzasadnienia wyroków: Sądu Rejonowego Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. sygn. akt [...] i Sądu Okręgowego w [...] Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017 r. sygn. akt [...], na okoliczność wyrażonego w tych wyrokach poglądu prawnego odnośnie sprzeczności z prawem regulacji Statutu Uczelni wprowadzonych na mocy zakwestionowanych w skardze regulacji § 19 ust. 4 i § 24a załącznika do uchwały Senatu Uczelni z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w sprawie zmian w Statucie Uczelni, jako podjętych w niestatutowym składzie i naruszających obowiązujące prawo.

W dniu 24 kwietnia 2018 r. na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, skarżący sprecyzował przedmiot skargi określając, że jest to § 24a wprowadzony w brzmieniu nadanym uchwałą Senatu Uczelni z dnia [...] października 2018 r., na mocy którego pozbawiono go przyznanej mu już wcześniej funkcji Dziekana Wydziału [...] Uczelni.

Ponownie rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 1231/17, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., odrzucił ją.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącego od powyższego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 października 2018 r. sygn. akt I OSK 3062/18 uchylił zaskarżone postanowienie wskazując, że załączone na etapie postępowania orzeczenia sądów pracy nie rozstrzygają merytorycznie sprawy, albowiem przedmiotem rozpoznania sprawy przez sądy pracy nie była kwestia ważności lub nieważności kwestionowanego postanowienia, czy też uchwały z dnia [...] października 2016 r. wprowadzającej to postanowienie, tylko ustalenie stosunku zatrudnienia. Dodatkowo, zakwestionowanie po stronie skarżącego posiadania interesu prawnego do wniesienia skargi powinno prowadzić do oddalenia skargi po przeprowadzeniu rozprawy, a nie do jej odrzucenia.

Pismem z dnia 14 lutego 2019 r. pełnomocnik organu wniósł o odrzucenie skargi bądź jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podał, że skarżący w dniu 21 grudnia 2016 r. złożył skargę do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w Warszawie i również w niej domagał się stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] Senatu Uczelni z dnia [...] października 2016 r. w sprawie zmian w jej Statucie. Poinformował, iż postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania.

Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę skarżącego stwierdzając, że zarówno w skardze, jak i w później złożonych pismach nie wykazał on, iż posiada indywidualny interes prawny, który bezpośrednio dotyczy jego praw i obowiązków. Interesu takiego nie sposób wywieść z Komunikatu Uczelnianej Komisji Wyborczej nr [...] Uczelni z dnia [...] listopada 2016 r., w którym stwierdzono wygaśnięcie mandatu skarżącego. Analiza obowiązujących w dniu podjęcia uchwały Senatu Uczelni z dnia [...] października 2016 r. nr [...] przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2015 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1842 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.s.w., nie pozwala na przyjęcie wyjątku od ogólnej zasady dotyczącej legitymacji skargowej przewidzianej w art. 50 § 1 P.p.s.a. W ocenie Sądu argumenty skarżącego należy zakwalifikować jako twierdzenia dotyczące wyłącznie sfery faktów, czyli interesu faktycznego nie legitymizującego do wniesienia skargi. Z tego powodu Sąd nie miał podstaw do dokonania merytorycznej kontroli zaskarżonej regulacji, dopiero bowiem naruszenie interesu prawnego skarżącego otwierałoby drogę do merytorycznego rozpoznania skargi.

Podkreślono nadto, że stosownie do obowiązujących w dacie [...] października 2016 r. przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym ustawodawca w określonych przypadkach dopuścił możliwość sądowej kontroli działalności publicznych oraz niepublicznych szkół wyższych. Zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 207 ust. 1 P.s.w. do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Wyliczenie to stanowi katalog zamknięty. W innych, nie wymienionych we wskazanych przepisach działaniach organów uczelni wyższej, stosuje się wyłącznie przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym, które stanowią wyraz zasady autonomii uczelni wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 P.s.w. Z uwagi na prawnie gwarantowaną autonomię szkół wyższych, ich organy nie były organizacyjnie ani też służbowo podporządkowane żadnemu organowi administracji publicznej. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego sprawował nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem oraz z treścią udzielonego pozwolenia na utworzenie uczelni niepublicznej, a także nad prawidłowością wydatkowanych środków publicznych (art. 33 ust. 1 P.s.w.). Stosownie do ówczesnej treści art. 36 ust. 1 pkt 1 i 1a P.s.w., minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego stwierdzał nieważność uchwały organu kolegialnego uczelni lub decyzji rektora uczelni, z wyłączeniem decyzji administracyjnej - w przypadku stwierdzenia jej niezgodności z przepisami prawa lub statutem uczelni nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania tej uchwały lub decyzji. Na rozstrzygnięcie ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały lub decyzji służyła, w terminie trzydziestu dni od dnia jego doręczenia, skarga do właściwego sądu administracyjnego. Przepisy o zaskarżaniu do sądu administracyjnego decyzji z zakresu administracji publicznej stosuje się odpowiednio. W dotychczasowych poglądach wyrażonych zarówno w literaturze, jak i orzecznictwie przyjmuje się, iż rozstrzygnięcie nadzorcze ministra, o którym mowa w powołanym wyżej art. 36 ust. 1 pkt 1 P.s.w. stanowi decyzję administracyjną do której nie stosuje się jednak przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem stanowi ona wyraz nadzoru prawnego, którego przedmiotem jest wyłącznie ocena legalności działania organów uczelni.

Skarżący zainicjował postępowanie nadzorcze przed złożeniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, na co wskazuje postanowienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w Warszawie z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], który działając na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności uchwały nr 8 i [...] Senatu Uczelni z dnia [...] października 2016 r. (karty nr 433-434, tom III akt sprawy), bowiem sprawa skarżącego nie stanowi sprawy administracyjnej i nie dotyczy indywidulanej sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej.

Zaakcentowano, że powoływane przez skarżącego powody, dla których miałby mu przysługiwać przymiot strony postępowania nie mogły odnieść oczekiwanego skutku, bowiem nie odnoszą się one do kategorii interesu prawnego, lecz innego rodzaju interesów. Tego rodzaju konstrukcji ustawodawca nie wprowadził do tej pory w Prawie o szkolnictwie wyższym. Z tego powodu określenie katalogu stron postępowania dokonywane musi być na podstawie identyfikacji znajdującej umocowanie w normie prawnej interesu prawnego, o którym stanowi art. art. 50 § 1 P.p.s.a. Skoro interes prawny do wniesienia skargi jest przesłanką materialnoprawną, to zakwestionowanie jego posiadania po stronie skarżącego skutkuje oddaleniem skargi.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. R., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 151 w związku z art. 50 P.p.s.a. w związku z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie P.u.s.a. poprzez oddalenie złożonej przez skarżącego skargi na skutek błędnego uznania, iż nie ma on interesu prawnego w zaskarżeniu § 24a Statutu Uczelni, podczas gdy:

- skarżący ma interes prawny polegający na wyeliminowaniu ww. zapisu statutowego z obrotu prawnego, ponieważ stał on się podstawą dla Uczelni do zwolnienia skarżącego z funkcji dziekana i rozwiązania z nim stosunku pracy. Co więcej dalsze obowiązywanie zakwestionowanej regulacji statutowej może być podstawą do pozbawienia skarżącego mandatu w przyszłości tj. np. w wypadku ponownego zatrudnienia, jednocześnie sądy administracyjne zobowiązane są do zbadania zgodności z prawem/legalności podejmowanych przez organy w tym wypadku uczelnię wyższą działań,

- w dalszym ciągu nie jest prawomocnie rozstrzygnięta przez Sądy Pracy pierwszej i drugiej instancji w kwestii sprawowania przez A. R. funkcji dziekana w okresie od 22 czerwca 2017 r. do 31 sierpnia 2020 r., co przekłada się na pozycję prawną skarżącego, gdyż § 24a Statutu miałby być podstawą do ustania kadencji skarżącego jako dziekana w okresie 22 czerwca 2017 r. – 31 sierpnia 2020 r. i w konsekwencji czego skarżący nadal ma interes prawny w ustaleniu/stwierdzeniu nieważności kwestionowanego § 24a Statutu Uczelni albowiem w przypadku nieustalenia przez sąd powszechny, iż A. R. pełnił także funkcję dziekana w okresie od 22 czerwca 2017 r. do 31 sierpnia 2020 r., jedyną podstawą dalszych roszczeń pracowniczych skarżącego wobec Uczelni będzie ewentualnie stwierdzona nieważność kwestionowanego postanowienia statutu; nadto skarżący został wybrany na kadencję 2016-2020, a prawomocnym ustaleniem Sądu Rejonowego w [...] jest, iż pełnił tę funkcję do dnia 21 czerwca 2017 r. tym samym ma on interes prawny w kwestionowaniu ważności § 24a statutu Uczelni, albowiem stwierdzenie jego nieważności przesądzi ostatecznie o sprawowaniu przez skarżącego funkcji dziekana w dalszym, pozostałym okresie tj. od dnia 22 czerwca 2017 r. do 31 sierpnia 2020 r.,

- w załączonych w niniejszym postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji (vide pismo procesowe z dnia 30 stycznia 2018 r.) orzeczeń sądów pracy wynika, iż faktycznie ustanowiony przez Senat Uczelni § 24a Statutu jest sprzeczny z prawem, jednocześnie sąd administracyjny w ogóle nie rozważa kwestii merytorycznej oceny przedmiotowego postanowienia w konsekwencji dotychczas brak jest jakiegokolwiek orzeczenia, które by merytorycznie (w sentencji orzeczenia) stwierdzało jego nieważność, nadto skarżący z analogicznym roszczeniem występował przed sądem powszechnym, a ten uznał się za niewłaściwy do rozpoznania przedmiotowego żądania. W konsekwencji wadliwy zapis statutu nadal funkcjonuje w obrocie prawnym, będąc potencjalną podstawą dalszych decyzji wydawanych przez organy uczelni,

- sądy administracyjne zgodnie z art. 1 i 2 P.u.s.a. sprawują kontrolę aktów, decyzji, uchwał postanowień pod kątem ich zgodności z prawem, tym samym skoro w toku innych postępowań sądowych pojawiła się wątpliwość dotycząca zgodności z prawem § 24a Statutu Uczelni, tym samym jedynie w gestii sądu administracyjnego jest prawne stwierdzenie nieważności § 24a Statutu Uczelni, a skarżący ma prawo żądać zbadania, czy dany zapis statutowy jest zgodny z prawem skoro na podstawie tego postanowienia władze uczelni stwierdziły wygaśnięcie sprawowanego przezeń mandatu dziekana. Tym samym skarżący posiada indywidualny interes prawny w ustaleniu nieważności § 24a Statutu Uczelni względnie uchwały z dnia [...] października 2016 r. nr [...], mocą której przepis ten został wprowadzony do statutu. Jednocześnie skoro inne sądy (powszechne) i organy (Minister ds. Nauki i Szkolnictwa Wyższego) uznały się za niewłaściwe w sprawie tym samym skarżący nie ma innej poza drogą sądowo - administracyjną możliwości stwierdzenia nieważności § 24a Statutu Uczelni,

2) art. 151 w związku z art. 50 P.p.s.a. w związku z art. 36 ust. 1 P.s.w. i w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędne stwierdzenie, iż skarżący nie może żądać stwierdzenia nieważności wadliwego postanowienia statutu (§ 24a Statutu Uczelni) i uchwały z dnia [...] października 2016 r. nr [...] wprowadzającej to postanowienie z uwagi na to, iż jedynie Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego władny jest podjąć odpowiednie działania nadzorcze, tymczasem z treści art. 36 ust. 1 P.s.w. wynika, iż Minister władny jest stwierdzić nieważność uchwał kolegialnych organów uczelni - a nie postanowień statutu, a skarżący na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach sprecyzował przedmiot skargi określając, że jest nim również § 24a Statutu uczelni. Co więcej skarżący zwracał się uprzednio do Ministra z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały z dnia [...] października 2016 r. nr [...] niemniej postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego odmówił wszczęcia postępowania. Tym samym oddalenie skargi z uwagi na "rzekomy" brak interesu prawnego stanowi pozbawienie skarżącego (i w ogóle kogokolwiek - o ile Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie podejmie stosownych działań nadzorczych) możliwości zbadania legalności podejmowanych przez Uczelnię działań, należy bowiem mieć na uwadze, iż w chwili obecnej pomimo wyrażenia przez Sądy powszechne poglądu co do niezgodności z prawem § 24a Statutu Uczelni przepis ten dalej funkcjonuje w obrocie prawnym, będąc jednocześnie podstawą wydawanych przez Uczelnię decyzji.

W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pismem z dnia 3 marca 2020 r. skarżący odnosząc się do twierdzeń organu, przedstawił swoje stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy zawarty w pkt 1 skargi kasacyjnej, tj. art. 151 w związku z art. 50 P.p.s.a. w związku z art. 1 i 2 P.u.s.a., polegający na oddaleniu złożonej przez skarżącego skargi na skutek błędnego uznania, iż nie ma on interesu prawnego w zaskarżeniu § 24a Statutu Uczelni, podczas gdy zdaniem autora skargi kasacyjnej - skarżący ma interes prawny polegający na wyeliminowaniu ww. zapisu statutowego z obrotu prawnego. Poprzez wprowadzenie tego przepisu skarżący kasacyjnie utracił nabyte prawo wynikające z aktu wyboru na funkcję dziekana, zakwestionowanie ważności tego przepisu przesądzi ostatecznie o sprawowaniu przez skarżącego funkcji dziekana w dalszym, pozostałym okresie tj. od dnia 22 czerwca 2017 r., do 31 sierpnia 2020 r. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, przepis ten stał się podstawą dla Uczelni do zwolnienia skarżącego z funkcji dziekana i rozwiązania z nim stosunku pracy.

Zatem kwestią zasadniczą, determinującą wynik rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest ustalenie, czy skarżący kasacyjnie posiada legitymację do zakwestionowania § 24a załącznika do uchwały Senatu Uczelni z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w sprawie zmian w Statucie Uczelni (przedmiot skargi został sprecyzowany na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji w dniu 24 kwietnia 2018 r.). Stosownie do treści art. 50 § 1 P.p.s.a. skargę może wnieść wyłącznie podmiot, który dysponuje legitymacją skargową (legitymacją do uruchomienia postępowania sądowoadministracyjnego). Legitymację do wniesienia skargi mają podmioty, które mają interes prawny w jej wniesieniu, we własnej sprawie administracyjnej.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że struktura i istota interesu prawnego są złożone i nie wyczerpują się w jednym tylko - obiektywnym bądź subiektywnym - aspekcie. Oznacza to, że istotę legitymacji skargowej stanowi uprawnienie do żądania przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności organu administracji publicznej przez sąd administracyjny w celu doprowadzenia ich do stanu zgodnego z prawem. W tej płaszczyźnie o istnieniu legitymacji skargowej nie decyduje zarzut naruszenia interesu prawnego skarżącego, lecz interes prawny, którego istotę stanowi żądanie oceny przez sąd administracyjny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z obiektywnym porządkiem prawnym (por. T. Woś, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, wyd. VI, opubl. w LEX; wyrok NSA z 17 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1955/13). Z istoty interesu prawnego na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego wynika legitymacja skargowa do zaskarżenia wydanego w postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięcia negującego interes prawny danego podmiotu w tym postępowaniu. Podstawą działań organów administracji publicznej mogą być bowiem także przepisy prawa procesowego oraz ustrojowego, a więc pojęcie interesu prawnego z art. 50 § 1 P.p.s.a. odbiega w swym znaczeniu od zakresu "interesu prawnego", o jakim stanowi art. 28 K.p.a., który odnosi się przede wszystkim do uprawnień i obowiązków opartych w prawie materialnym. Znaczenie interesu prawnego z art. 50 § 1 P.p.s.a. jest szersze, może bowiem obejmować także prawa i obowiązki regulowane przepisami prawa procesowego i ustrojowego (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 11 kwietnia 2005 r., sygn. OPS 1/04, opubl. w ONSAiWSA 2005, Nr 4, poz. 62, s. 27; wyrok NSA z 20 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OSK 2019/06, opubl. w LEX nr 325285).

Błędnie zatem Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym rozstrzygnięciu zawęził rozumienie interesu prawnego do wniesienia skargi (art. 50 § 1 P.p.s.a.) tylko do spełnienia przesłanki materialnoprawnej (str. 17 uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA w Gliwicach). Zgodnie z ugruntowanym poglądem z orzecznictwa o interesie prawnym w rozumieniu art. 50 § 1 P.p.s.a. można mówić tylko wówczas, gdy ma on oparcie w przepisach prawa. Najczęściej wynika on z przepisów prawa materialnego, czasami procesowego czy przepisów ustrojowych (tak np. NSA w wyroku z dnia 8 października 2020 r., sygn. akt II OSK 592/20, opubl. w LEX nr 3066903). Istoty interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa. Może to być norma należąca do każdej gałęzi prawa (nie tylko do prawa administracyjnego), na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot w określonym stanie faktycznym może domagać się konkretyzacji swoich uprawnień lub obowiązków bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności w celu ochrony sfery swoich praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.

Przenosząc powyższe rozważania teoretycznoprawne na grunt przedmiotowej sprawy, której stan faktyczny jest bezsporny i nie ulega wątpliwości, że skarżący kasacyjnie A. R. posiada interes prawny w zakwestionowaniu zapisu § 24a załącznika do uchwały Senatu Uczelni z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w sprawie zmian w Statucie Uczelni. Powyższa regulacja stanowiła o tym, że: "Jeżeli osoba wybrana do pełnienia funkcji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie może objąć mandatu z powodu długotrwałej nieobecności przekraczającej 60 dni, i minął termin na przeprowadzenie wyborów, o którym mowa w pkt 7 Regulaminu wyborów, Uczelniana Komisja Wyborcza stwierdza wygaśnięcie mandatu danej osoby wybranej do pełnienia funkcji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej i jego zastępców, a rektor ogłasza konkurs, o którym mowa w art. 76 ust. 1 ustawy" (§ 24a ust. 1 Statutu), przy czym "Zasady i tryb przeprowadzenia konkursu, o którym mowa w ust. 1 określa załącznik nr 4a statutu" (§ 24a ust. 2 Statutu), a ponadto "do czasu powołania kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej na podstawie konkursu, rektor może powołać osobę do pełnienia obowiązków kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej lub jego zastępcy" (§ 24a ust. 3 Statutu).

Z analizy akt sprawy, a także z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżący kasacyjnie wykazał związek pomiędzy swoją sytuacją prawną a normami prawa materialnego.

W uzasadnieniu wyroku z dnia [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt [...] (prawomocnego odnośnie pkt 1 – ustalającego, że powód A. R. pełnił w poznawanej Uczelni funkcję dziekana Wydziału [...] w okresie od 1 września 2016 r. do dnia 21 czerwca 2017 r.) Sąd Rejonowy w [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że pozwana Uczelnia zastosowała wobec powoda przepis § 24a już w dniu 8 listopada 2016 r., a zatem po upływie 20 dni od wejścia przepisu w życie.

W konkluzji stwierdzić należy, że skarżący kasacyjnie ma w złożeniu skargi interes prawny pojmowany jako istnienie związku między sferą jego indywidualnych praw i obowiązków, a zaskarżonym aktem lub czynnością (J. Zimmermann, glosa do postanowienia NSA z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt OZ 340/04, OSP 2005, z. 4, poz. 51, s. 21).

Wobec uwzględnienia najdalej idącego zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przedwczesnym byłoby na tym etapie odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w punkcie pierwszym wyroku uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Sąd ten, ponownie rozpoznając sprawę, weźmie pod uwagę powyższe wskazania.

W punkcie drugim wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania został w punkcie trzecim wyroku oddalony, ponieważ zgodnie z art. 203 P.p.s.a. tylko tej stronie, której skarga kasacyjna została uwzględniona należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego. Tym samym w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej stronie przeciwnej do skarżącej kasacyjnie nie przysługuje zwrot kosztów postępowania.