Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 582/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 maja 2022 r., nr SKO Gd/122/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku

z 12 maja 2022 r., nr SKO Gd/122/22, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy K. z 10 grudnia 2021 r., nr GOPS.ŚR.5218.10.2021/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

M. P., pismem z 22 października 2021 r., złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką J. C.

W toku postępowania organ I instancji ustalił, że matka skarżącej – J. C. (ur. 24 czerwca 1948 r.) legitymuje się orzeczeniem z 6 sierpnia 2014 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Ponadto, z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 czerwca 2014 r.

W oparciu o złożony wniosek oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy organ I instancji ustalił, że skarżąca od 26 czerwca 2017 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy (przyznany do 31 października 2020 r.), który następnie od dnia 24 sierpnia 2020 r. został uchylony w związku z zaprzestaniem sprawowania opieki nad matką. Od 7 września 2020 r. do 7 grudnia 2020 r. w ramach stażu dla bezrobotnych oraz od 8 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. skarżąca była zatrudniona na 1/2 etatu w Szkole Podstawowej w O. jako sprzątaczka. Od 8 czerwca 2021 r. do 30 września 2021 r. skarżąca pracowała na podstawie umowy zlecenia w "L." Sp. z o.o., a od 1 października 2021 r. jest osobą bezrobotną. Podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym skarżąca wyjaśniła, że gdyby pracodawca dał jej taką możliwość, to pracowałaby także w miesiącu październiku, a od listopada zrezygnowałaby z pracy ze względu na sezon grzewczy i ogrzewanie domu u matki. W dodatkowym oświadczeniu skarżąca wskazała, że praca w szkole odbywała się w godzinach od 9:00 do 11:00 oraz od 13:00 do 15:00, a praca w "L." Sp. z.o.o. wykonywana była głównie w weekendy, zatem nie kolidowała ze sprawowaniem opieki nad matką. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że J. C. mieszka sama, ale skarżąca mieszka w tej samej miejscowości. Jak ustalono, matka skarżącej choruje na cukrzycę, nadciśnienie, astmę oskrzelową, otyłość, migotanie przedsionków, żylaki, nietrzymanie moczu, przeszła zawał serca. Matka skarżącej samodzielnie porusza się po mieszkaniu. Czasami miewa z tym problemy. Samodzielnie korzysta z toalety, przyjmuje wcześniej przygotowane posiłki i leki, dba o podstawową higienę osobistą. Z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu. Skarżąca wskazała, że odwiedza matkę trzy razy dziennie, a każda z wizyt trwa od dwóch do trzech godzin. W ramach opieki skarżąca pomaga matce w kąpieli, obcina paznokcie, strzyże włosy, przygotowuje ubrania na zmianę, latem smaruje matkę kremami przeciw odparzeniom, mierzy poziom cukru, czasami wstrzykuje insulinę, wydziela lekarstwa i kontroluje ich przyjmowanie, przygotowuje w domu matki śniadania i kolacje, przynosi wcześniej przygotowane obiady. Skarżąca dba o czystość w domu matki, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie oraz zawozi do lekarza, realizuje recepty, opłaca rachunki, spaceruje z matką po podwórku, organizuje opał na zimę i pali w piecu.

W świetle tak zebranego materiału dowodowego decyzją z 10 grudnia 2021 r. Wójt Gminy K., w którego imieniu działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji uznał, w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednocześnie, organ I instancji uznał, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię a podjęciem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ skarżąca wcześniej była w stanie pogodzić pracę zawodową z opieką nad matką. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że skarżąca podczas wywiadu środowiskowego wspomniała, że wcześniej w opiece nad matką pomagała jej córka, która aktualnie z racji posiadania kilkumiesięcznego dziecka nie jest już w stanie pomagać skarżącej w opiece. Jednak z posiadanych przez organ I instancji danych wynika, że córka skarżącej urodziła w kwietniu 2021 r., czyli w czasie, kiedy skarżąca pracowała zawodowo.

Ponadto, w ocenie organu, zakres sprawowanej opieki nie wymusza na skarżącej rezygnacji z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, bowiem nie wszystkie wykonywane przez nią czynności są związane bezpośrednio z opieką nad matką. Podkreślono przy tym, że opieka związana musi być wyłącznie z osobą niepełnosprawną, zatem nie może polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego. Konieczność wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych, które mogą być wykonane w dowolnym czasie, dowożeniu osoby niepełnosprawnej na wizyty lekarskie, przygotowywanie ubrań i leków, wychodzenie na spacery itp. nie świadczy jeszcze o spełnieniu ustawowej przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Czynności te nie kolidują bowiem z wykonywaniem pracy choćby w niepełnym wymiarze godzin przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji, skarżąca wniosła odwołanie, na skutego którego decyzją z 12 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznało natomiast, że brak jest związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, bowiem zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Kolegium, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż pomimo chorób i znacznego stopnia niepełnoprawności matka skarżącej jest w dużej mierze osobą samodzielną. Może sama pozostać w mieszkaniu na noc, samodzielnie ubiera się i porusza po mieszkaniu, a także korzysta z toalety, spożywa przygotowane przez córkę posiłki i przyjmuje wydzielone jej wcześniej leki, mierzy sobie ciśnienie i potrafi wstrzyknąć insulinę, a ponadto samodzielnie dba o podstawową higienę osobistą - myje protezę, wymienia pieluchomajtki. Czynności opiekuńcze skarżącej wobec matki polegają zaś głównie na pomocy w codziennych czynnościach: przygotowaniu posiłków i ich podaniu, czasami wstrzyknięciu insuliny, mierzeniu poziomu cukru. Nie są to jednak czynności, które zajmują skarżącej cały dzień, czy też muszą być wykonywane regularnie w niedużych odstępach czasowych. Jak wskazał organ odwoławczy, posiłki mogą być przygotowane z wyprzedzeniem na cały dzień, podobnie można wcześniej wydzielić leki, a także przygotować ubrania na zmianę. Z kolei czynności higieniczne (pomoc w kąpieli), mogą być wykonywane w godzinach wieczornych. Inne zaś czynności, takie jak obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, smarowanie latem kremem przeciw odparzeniom – nie są wykonywane codziennie, ale raz na tydzień lub miesiąc, albo jedynie w porze letniej.

Odnosząc się do wskazanej przez skarżącą podczas wywiadu środowiskowego okoliczności, że J. C. w nocy pozostaje sama w domu, jednak w ciągu dnia może pozostać sama jedynie na dwie godziny Kolegium wskazało, że skarżąca nie podniosła żadnych obiektywnych okoliczności, z których by wynikało, iż skoro matka jest w stanie funkcjonować w domu bez opieki przez całą noc, to w ciągu dnia nie może sama zostać w domu dłużej niż dwie godziny.

Ponadto, w ocenie organu odwoławczego, wskazane przez skarżącą czynności takie jak: dbanie o dom, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich oraz dowożenie do lekarza, realizowanie recept, opłacanie rachunków, spacerowanie z matką po podwórku, organizowanie opału na zimę i palenie w piecu, stanowią w istocie zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie kolidują z podjęciem zatrudnienia. Większość z tych czynności skarżąca może wykonywać przed pracą, popołudniami albo w weekendy, przy okazji robienia zakupów dla siebie. Jak wskazało Kolegium, osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, chodzą na zakupy, spacery, do lekarza, załatwiają sprawy urzędowe. Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza zatem na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia zatrudnienia.

Organ II instancji zwrócił także uwagę na to, że skarżąca pomimo, iż jej matka jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2014 r. (a skarżąca z tego tytułu pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy od czerwca 2017 r. do sierpnia 2020 r.), potrafiła pogodzić opiekę nad matką z aktywnością zawodową, którą wykonywała od września 2020 r. do września 2021 r., najpierw w ramach stażu dla bezrobotnych, a następnie na 1/2 etatu w Szkole Podstawowej w O. jako sprzątaczka oraz na podstawie umowy zlecenia w "L." Sp. z.o.o. Według wyjaśnień skarżącej w opiece tej pomagała jej córka, która w kwietniu 2021 r. urodziła własne dziecko i nie jest w stanie wygospodarować czasu na opiekę nad J. C. Z powyższego wynika, zdaniem Kolegium, iż co najmniej od maja 2021 r. skarżąca samodzielnie opiekowała się matką i opiekę tą godziła z przedstawioną wyżej aktywnością zawodową. Skarżąca nie wskazała na żadne nowe okoliczności (np. znaczne pogorszenie stanu zdrowia matki), które uzasadniałyby przyjęcie założenia, iż aktualnie nie może pogodzić opieki nad matką z aktywnością zawodową. Za takową okoliczność nie można uznać faktu, iż od listopada skarżąca musi zapewnić matce ogrzewanie domu (napalić w piecu).

Organ odwoławczy uznał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż stan zdrowia matki skarżącej oraz czasowy i przedmiotowy zakres sprawowanej nad nią opieki nie wyklucza podejmowania przez wnioskodawczynię zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, w takim chociażby, w jakim skarżąca pracowała w okresie od września 2020 r. do września 2021 r.

Odnosząc się zaś do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ II instancji wskazał, iż wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, organ I instancji bardzo szczegółowo przeanalizował przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy i w oparciu o ustalenia w nim zawarte podjął kwestionowaną decyzję. W ocenie Kolegium, organ I instancji szczegółowo wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy, a zarzuty naruszenia art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. były bezpodstawne i gołosłowne, bowiem pełnomocnik skarżącej nie wskazał nawet jakich konkretnych okoliczności organ I instancji nie wyjaśnił. Insynuacje pełnomocnika skarżącej, że wywiad środowiskowy był nakierowany na z góry określony cel nie zostały zaś w żaden sposób uzasadnione. Ponadto, jak wskazał organ odwoławczy, w trakcie postępowania organ I instancji w piśmie z 26 listopada 2021 r. poinformował pełnomocnika strony o ustaleniach wywiadu środowiskowego, możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także wyjaśnił, iż w jego ocenie w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy. Pełnomocnik skarżącej nie ustosunkował się do tego pisma i podobnie jak w odwołaniu w żaden sposób nie podważył ustaleń dokonanych prze organ I instancji co do stanu faktycznego sprawy, nie wskazał też na żadne nowe okoliczności (dotyczące stanu zdrowia i samodzielności matki skarżącej, a także zakresu sprawowanej opieki), które mogłyby mieć wpływ na wynik postępowania. Za bezpodstawny i nie znajdujący uzasadnienia uznano także zarzut dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżąca w skardze na powyższą decyzję zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na:

- zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwym przyjęciu przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje,

- zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwym przyjęciu przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji przywołanego przepisu, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ odwoławczy poczynił swoje ustalenia w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad matką zajmuje skarżącej znaczną część dnia. Kolegium nie wzięło również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego jest spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

Odwołując się do judykatury skarżąca wskazała, że o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Natomiast organy przyznające świadczenie pielęgnacyjne nie są władne do tworzenia dodatkowych warunków do przyznania tego świadczenia. Tworzenie więc dodatkowych warunków, których nie przewiduje ustawa należy uznać za bezpodstawne. Oczywiste jest, że na osobach sprawujących opiekę mogą spoczywać także inne obowiązki rodzinne, które można wykonywać m.in. z uwagi na doraźną pomoc innych osób. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być nieprzerwana i całodobowa.

Podkreślono, że pod pojęciem "sprawowania opieki" nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje treści tego pojęcia. Także wyręczenie matki od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Zaakcentowano, że ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, aby zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania wskazano, że działania organów w niniejszej sprawie były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie bowiem z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Natomiast zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Podsumowując zarzucono, że zastosowanie przez organy w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano, że w sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organy powinny były zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa. Zdaniem strony skarżącej prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie. Według organu odwoławczego, skarga stanowi lakoniczną polemikę ze stanowiskiem Kolegium, w której pełnomocnik skarżącej głównie przytoczył przepisy prawa i orzecznictwo sądów administracyjnych, natomiast nie podniósł żadnych szczegółowych zarzutów co do ustaleń i dokonanej przez Kolegium oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie prawidłowo materiału dowodowego nie wynika, aby czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącą nad matką uniemożliwiały jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Niewątpliwie matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to, w zakresie stanu zdrowia niepełnosprawnego, ma charakter wiążący dla organów orzekających o świadczeniach pielęgnacyjnych. Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.

Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Przypadek skarżącej jest tego przykładem.

W oparciu o złożony wniosek oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalono, że skarżąca od 26 czerwca 2017 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy (przyznany do 31 października 2020 r.), który następnie od dnia 24 sierpnia 2020 r. został uchylony w związku z zaprzestaniem sprawowania opieki nad matką. Od 7 września 2020 r. do 7 grudnia 2020 r. w ramach stażu dla bezrobotnych oraz od 8 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. skarżąca była zatrudniona na 1/2 etatu w Szkole Podstawowej w O. jako sprzątaczka. Od 8 czerwca 2021 r. do 30 września 2021 r. skarżąca pracowała na podstawie umowy zlecenia w "L." Sp. z o.o., a od 1 października 2021 r. jest osobą bezrobotną. Podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym skarżąca wyjaśniła, że gdyby pracodawca dał jej taką możliwość, to pracowałaby także w miesiącu październiku, a od listopada zrezygnowałaby z pracy ze względu na sezon grzewczy i ogrzewanie domu u matki. W dodatkowym oświadczeniu skarżąca wskazała, że praca w szkole odbywała się w godzinach od 9:00 do 11:00 oraz od 13:00 do 15:00, a praca w "L." Sp. z.o.o. wykonywana była głównie w weekendy, zatem nie kolidowała ze sprawowaniem opieki nad matką. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że J. C. mieszka sama, ale skarżąca mieszka w tej samej miejscowości. Jak ustalono, matka skarżącej choruje na cukrzycę, nadciśnienie, astmę oskrzelową, otyłość, migotanie przedsionków, żylaki, nietrzymanie moczu, przeszła zawał serca. Matka skarżącej samodzielnie porusza się po mieszkaniu, samodzielnie korzysta z toalety, przyjmuje wcześniej przygotowane posiłki i leki, dba o podstawową higienę osobistą. Z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu. Skarżąca wskazała, że odwiedza matkę trzy razy dziennie, a każda z wizyt trwa od dwóch do trzech godzin. W ramach opieki skarżąca pomaga matce w kąpieli, obcina paznokcie, strzyże włosy, przygotowuje ubrania na zmianę, latem smaruje matkę kremami przeciw odparzeniom, mierzy poziom cukru, czasami wstrzykuje insulinę, wydziela lekarstwa i kontroluje ich przyjmowanie, przygotowuje w domu matki śniadania i kolacje, przynosi wcześniej przygotowane obiady. Skarżąca dba o czystość w domu matki, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie oraz zawozi do lekarza, realizuje recepty, opłaca rachunki, spaceruje z matką po podwórku, organizuje opał na zimę i pali w piecu.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy, stwierdzając na jego podstawie, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącą za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej choćby w ograniczonym zakresie. Wskazać bowiem należy, że J. C., mimo swej niepełnosprawności, jest osobą względnie samodzielną. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, pozostaje w domu sama w nocy, a także przez kilka godzin w ciągu dnia. Samodzielnie porusza się po mieszkaniu, spożywa przygotowane wcześniej posiłki, korzysta z toalety, ubiera się, potrafi zadbać o podstawową higienę osobistą (mycie protezy, wymiana pieluchomajtek), mierzy sobie ciśnienie i wstrzykuje insulinę. Powyższe potwierdza zatem, że matka skarżącej nie wymaga stałej obecności osoby trzeciej w celu zabezpieczenia jej potrzeb życiowych. Skarżąca nie wykonuje zaś przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu bądź pozostawania w stałej gotowości do świadczenia pomocy, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową. Potwierdzają to wyjaśnienia skarżącej, z których wynika, że na opiekę nad matką poświęca systematycznie jedynie część swojego czasu w ciągu tygodnia, i to taką część, która pozwalała jej na podjęcie aktywności zawodowej. Jak bowiem wskazała, odwiedza matkę trzy razy dziennie, co łącznie zajmuje ponad 6 godzin dziennie. Opieka skarżącej polegająca na pomocy w kąpieli, obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów, przygotowywaniu ubrań na zmianę, wydzielaniu lekarstw, przygotowaniu posiłków, umawianiu wizyt lekarskich stanowi czynności, które przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, chociażby w pełnym wymiarze czasu pracy.

Opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nie wymagała więc całkowitej rezygnacji przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przeciwnie, przebieg wcześniejszej aktywności zawodowej skarżącej potwierdza, że istnieje realna możliwość pogodzenia przez nią sprawowania opieki nad matką, w zakresie wyznaczonym jej niepełnosprawnością, z zatrudnieniem, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego, skarżąca od 7 września 2020 r. do 7 grudnia 2020 r. (w ramach stażu dla bezrobotnych) oraz od 8 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. była zatrudniona na 1/2 etatu w Szkole Podstawowej w O. jako sprzątaczka. Jak wyjaśniła, praca ta odbywała się w godzinach od 9:00 do 11:00 oraz od 13:00 do 15:00. Od 8 czerwca 2021 r. do 30 września 2021 r. skarżąca pracowała na podstawie umowy zlecenia w "L." Sp. z o.o., a praca ta wykonywana była głównie w weekendy. Podkreślenia wymaga, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres musi wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się bowiem, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Zgodzić należy się więc z organem odwoławczym, że zakres wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych w stosunku do matki nie stoi na przeszkodzie podjęciu przez nią zatrudnienia, nawet przy uwzględnieniu czynności domowych, z którymi podopieczna nie jest sobie w stanie poradzić samodzielnie ze względu na ograniczenia zdrowotne. W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, przyjąć należy, że Kolegium w sposób prawidłowy uznało, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się niezasadne. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, którego kompletność pozwoliła na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.