Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1106/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-05-19 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 199,  art. 245 par. 1 i par. 2,  art. 246 par. 1 pkt 1 i pkt 2, art. 254  par. 1, art. 260,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. na poczet zaległości podatkowej za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. skarżący [...] wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] lutego 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sadowych, ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego.

W uzasadnieniu wniosku podał, że jest inwalidą z orzeczeniem inwalidzkim. Wskazał, że jego jedynym źródłem dochodu jest renta. Wnioskodawca podał, że choruje. Skarżący oświadczył, że z tytułu renty uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] zł netto.

Na wezwanie Sądu z dnia [...] lutego 2015 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedłożył kserokopię swojego zeznania podatkowego za 2013 r. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i wobec tego nie przedłożył odpisu jej zeznania rocznego podatkowego. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada konta bankowego. Wnioskodawca podał, że świadczenie rentowe, które otrzymuje w wysokości [...] zł przeznacza na następujące koszty miesięcznego utrzymania, tj. czynsz, ogrzewanie, wodę, energię elektryczną, inne koszty. Podał, że nie spłaca zaciągniętych kredytów w wysokości [...] zł w [...]. Skarżący oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach. Podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada pojazdu mechanicznego, nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wskazał, że budynek, w którym mieszka jest własnością żony, która dzierżawi w/w nieruchomość od Zarządu Ogrodów Działkowych w [...]. Do pisma załączył kserokopię zeznania rocznego podatkowego za 2013 r., z którego wynika, że z tytułu renty uzyskał dochód w wysokości [...] zł, kserokopię umowy majątkowej ustanawiającej rozdzielność majątkową z dnia [...] sierpnia 2011 r. oraz kserokopię umowy częściowego podziału majątku wspólnego z dnia [...] sierpnia 2011 r., z której wynika, że małżonka skarżącego nabyła w całości spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz na wyłączną własność samochód osobowy marki [...], rok prod. [...], skarżący natomiast nabył w całości przedsiębiorstwo prowadzone pod firmą [...] z siedzibą w [...], kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2015 r.

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym zarzucił, że nie posiada finansowych możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego, a stan zdrowia psychiczny i fizyczny uniemożliwia mu uczestniczenie w postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika więc, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku.

W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Sąd dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania jemu prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Podkreślenia wymaga, że treść oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wezwanie Sądu z dnia [...] lutego 2015 r. do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Wobec wybiórczego potraktowania przez skarżącego skierowanego do niego wezwania o uzupełnienie wniosku, stwierdzić należy, że Sąd nie miał możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej.

W pierwszej kolejności podnieść należy, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., o sygn. akt GZ 71/04, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu twierdzenia skarżącego, że spełnia warunki do uzyskania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie są nie tylko nieprzekonujące, ale przede wszystkim nie znajdują potwierdzenia w przedłożonych przez stronę dokumentach i oświadczeniach. W tym kontekście, wskazać należy, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, wnioskodawca pozostaje jednak w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje od [...] sierpnia 2011 r. rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący mieszka budynku, który jest własnością jego żony. Małżonka dzierżawi nieruchomość od Zarządu Ogrodów Działkowych w [...]. Skarżący jest rencistą, otrzymuje rentę w wysokości [...] zł netto. Wnioskodawca podał, że z renty ponosi koszty miesięcznego utrzymania, tj. opłaty za czynsz, ogrzewanie, wodę, energię elektryczną i inne koszty, ma zaciągnięty kredyt w [...], którego nie spłaca. Skarżący mimo wezwania nie podał jednak w jakiej wysokości ponosi poszczególne koszty miesięcznego utrzymania, tj. koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu lekarstw, opłat za media, czynsz, czy inne wydatki. Nie wiadomo również kiedy, w jakiej wysokości i na co skarżący zaciągnął kredyt w [...], od kiedy nie spłaca rat kredytu, czy toczy się wobec niego postępowanie windykacyjne. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca podał, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Mimo wezwania skarżący nie podał jednak jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2013 r., nie wyjaśnił nawet czy zeznanie roczne podatkowe za 2013 r. składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, nie wyjaśnił, czy małżonka korzysta z pomocy opieki społecznej, czy posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy posiada ona nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący wprawdzie podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, jednakże wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm. – dalej: "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy.

Ponadto należy podnieść, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone później, na wezwanie referendarza sądowego, dodatkowe informacje uznać należy za niepełne. To samo dotyczy informacji wskazanych przez skarżącego w uzasadnieniu sprzeciwu. Sąd podkreśla, że skoro strona twierdzi, iż potrzebuje pomocy państwa w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu), to istnieje konieczność oceny, czy ewentualna pomoc udzielona stronie przez jej rodzinę mogłaby być wystarczająca do zaspokojenia tej potrzeby. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy małżonki podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania skarżącemu pomocy z budżetu państwa. Jednakże brak dostarczenia przez wnioskodawcę szczegółowych informacji odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej jego małżonki, nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania jemu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Sąd wskazuje także, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych jego żony, nie uczynił zadość tym wymaganiom.

Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w badanej sprawie. Zdaniem Sądu skarżący, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie udzielił pełnej odpowiedzi, która pozwoliłaby na ustalenie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Także w złożonym sprzeciwie skarżący nie uzupełnił wyżej wskazanych braków poprzez złożenie stosownych oświadczeń bądź dokumentów, a tym samym nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd zaznacza, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2013 r., o sygn. akt I FZ 476/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadne jest zatem stwierdzenie, że skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd jeszcze raz podkreśla, że w analizowanej sprawie, sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy oceniania jest również przez pryzmat sytuacji majątkowej i finansowej jego żony. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.