Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 726/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 107
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a i lit c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Protokolant: sekr. sąd. Aleksandra Osipowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 31 sierpnia 2018 r.


UZASADNIENIE

M. K. (dalej: Strona, Skarżący) złożył w dniu [...] maja 2018 r. do Dyrektora Oddziału w T. (dalej: ZUS, Zakład, organ) wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres: styczeń – kwiecień 2018 r., uzasadniony ciężką chorobą oraz koniecznością przejścia ciężkich operacji uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia.

Jednocześnie Strona wskazała, że jest zobligowana do kontynuowania prowadzenia działalności ze względu na otrzymanie dotacji i rygor jej zwrócenia.

Zakład decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. znak .[...] odmówił umorzenia należności na łączną kwotę 982,48 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wyliczył przedłożone przez Stronę i zgromadzone w toku postępowania dowody, w oparciu o które przedstawił sytuację majątkową, finansową i zdrowotną Strony. Opisał historię prowadzonej przez Stronę działalności gospodarczej i nie wywiązywania się z obowiązków zapłaty składek do ZUS.

W wyniku podjętych czynności organ ustalił, że Strona figuruje w Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych jako właściciel [...] udziału w drodze położonej w S. o pow. 1,1500 ha z KW nr [...] oraz właściciel [...] działek rolnych położonych w Ć. o pow. 0,5300 ha z wyodrębnioną KW nr [...] Ponadto posiada na własność [...] działki rolne, łąki wraz z zabudowaniami o pow. 11,7415 ha oznaczone KW nr[...] na której KRUS dokonał wpisu hipoteki przymusowej na kwotę 2.748,50 zł.

Z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w D.T.z dnia[...] lipca 2018 r. wynika, że 7 marca 2018 r. Strona nabyła samochód osobowy [...]r. Potwierdzeniem tego faktu jest również przedłożone przez Stronę sprawozdanie z rozliczenia przyznanej przez Agencję R. S.A. dotacji. Zgodnie z harmonogramem rzeczowo-finansowym Strona wykazuje wydatek na zakup samochodu o wartości 21.000,00 zł z czego kwota 1.152,86 zł stanowi wkład własny Strony jako przedsiębiorcy. Na dzień [...]czerwca 2018 r. w Centralnej Ewidencji Pojazdów brak jest wpisu o posiadanym przez Stronę samochodzie. Na majątku Strony nie zostały ustanowione zabezpieczenia na rzecz ZUS.

Pismami z dnia [...] maja 2018 r. oraz [...] lipca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. T. poinformował, że za lata 2013-2017 Strona złożyła roczne zeznania podatkowe. Wykazała dochód w wysokości: w 2013 r. -9.909,86 zł, w 2014 r. - 10.106,80 zł, w 2015 r. - 10.493,40 zł, w 2016 r. - 10.586,50 zł, zaś w 2017 r. - 11.765,12 zł. Strona nie posiada zaległości podatkowych.

Ponadto Naczelnik poinformował, że Strona figuruje w rejestrze urzędu jako:

darczyńca z dnia [...] marca 2012 r. niezabudowanej nieruchomości położonej w miejscowości S., gm. D. T.utworzonej z działki [...] o pow. 4,0011 ha,

nabywca z dnia [...] sierpnia 2011 r. samochodu [...].,

nabywca z dnia [,,,] marca 2018 r. samochodu [...].

W oparciu o powyższą dokumentację organ ustalił następujący stan faktyczny.

Prowadząc od [...] października 2017 r. działalność gospodarczą w zakresie niespecjalistycznego sprzątania budynków i obiektów przemysłowych Strona nie uregulowała należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Doprowadziło to do powstania zadłużenia za okres od stycznia 2018 r. do czerwca 2018 r., które na dzień [...] lipca 2018 r. wynosiło 1.622,36 zł.

Odnośnie sytuacji osobistej i materialnej Strony ZUS ustalił, że z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika, iż Strona z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie pracować, co przekłada się na brak możliwości spłaty posiadanego w ZUS zadłużenia. Aktualnie pobiera rentę rodzinną w wysokości 1.029,80 zł brutto (878,12 zł netto).

Dnia [...] czerwca 2018 r. organ wysłał do Strony pismo z prośbą o uzupełnienie wniosku w zakresie przedłużenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, zeznania podatkowego za rok 2017 oraz książki przychodów i rozchodów lub ewidencji przychodów za rok 2018.

Zdaniem Zakładu mając na uwadze, że ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa na zobowiązanym, w aktach sprawy brak jest zarówno oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym jak i dokumentów umożliwiających dokonanie rzetelnej, faktycznej oceny sytuacji rodzinnej i finansowej Strony.

Na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że Strona posiada majątek nieruchomy, na którym ZUS nie dokonał zabezpieczenia hipotecznego.

Następnie organ przywołał treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2019 r., poz. 300, dalej: u.s.u.s.) i stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie ww. przepisów.

Zakład podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

Zdaniem organu z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. W trakcie postępowania nie wykazano aby było prowadzone postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne, nie wystąpiły zatem przesłanki z pkt 2, 4 i 6. Z uwagi na wysokość zadłużenia organ uznał także, że kwota zaległych składek przekracza wartość kosztów upomnienia, które obecnie wynoszą 11,60 zł, co powoduje że nie doszło do spełnienia także przesłanki z pkt 5. Zastosowania nie może mieć także przesłanka określona w pkt 3, bowiem Strona w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, ponadto ustalono majątek (nieruchomości, świadczenie rentowe) mogący stanowić źródło egzekucji a dodatkowo ustawa Ordynacja podatkowa daje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na następców prawnych zobowiązanego i dalszego dochodzenia należności.

Wreszcie organ stwierdził, że również przesłanka z pkt 8 nie została spełniona, bowiem nie jest oczywistym, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, czyli zgodnie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji kosztów faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji przez organ egzekucyjny. Zastosowania nie może mieć także przesłanka określona w pkt. 7, ponieważ zarówno naczelnik urzędu skarbowego jak i komornik sądowy w odniesieniu do aktualnie występującego zadłużenia nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Podsumowując organ stwierdził, że wobec Strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie organ przywołał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie MGPiPS).

Podkreślił, że to strona w złożonym wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia.

Zakład nie stwierdził wystąpienia żadnej z wyżej opisanych przesłanek. Stwierdził, że Strona nie wykazała w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji majątkowej, która uzasadniałaby umorzenie z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji.

Organ podkreślił, że Strona mimo wezwania nie uzupełniła wniosku i nie przedłożyła m.in. oświadczenia o stanie rodzinnymi majątkowym, zeznania podatkowego za 2017 r. oraz książki przychodów i rozchodów lub ewidencji przychodów za rok 2018. Z ustaleń własnych organu wynika, że Strona pobiera rentę rodzinną w kwocie 878,12 zł netto miesięcznie.

Podsumowując organ stwierdził, że aktualna sytuacja Strony ustalona na podstawie dostępnych danych nie jest na tyle szczególna aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek, którzy wywiązują się z obciążających ich należności składkowych. Podkreślił, że zadłużenie Strony dotyczy bieżącego roku a postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze wszczęte. Nie zostały zatem wyczerpane wszystkie dostępne sposoby odzyskania należności. Organ wskazał także na możliwość spłaty zaległości w formie układu ratalnego.

Wskazał, że osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna znać przepisy prawa z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz przestrzegać określonych przez nie zasad i obowiązków. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku. Należności z tytułu składek ZUS podlegają szczególnej ochronie i co do zasady winny być regulowane w pierwszej kolejności.

Strona nie wykazała również, by poniosła jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. W związku z powyższym zdaniem organu przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS nie ma zastosowania.

Dalej organ wskazał, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek może być także trudny stan majątkowy będący efektem choroby czyli sytuacja, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Takie okoliczności zdaniem organu u Strony nie wystąpiły. Przedstawiona dokumentacja medyczna potwierdza leczenie [...] Strony. Zakład uznał, że co prawda stan zdrowia Strony ma negatywny wpływ na możliwość zarobkowania, jednak nie jest Strona takiej możliwości pozbawiona, ponieważ nie została orzeczona wobec niej całkowita niezdolność do pracy. Nie jest osobą stale wykluczoną z rynku pracy, co potwierdza fakt, że przedłożone przez Stronę orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony (do [...] czerwca 2020 r.). Ponadto, niezależnie od stanu zdrowia, Strona pobiera świadczenie rentowe, więc choroba nie pozbawia Strony dochodów. W aktach sprawy brak jest również dokumentów, z których wynikałoby, że ze względu na stan zdrowia któryś z członków rodziny Strony wymaga całodobowej opieki.

Reasumując organ uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, że Zakład naruszył zasadę prawdy obiektywnej, nie zbadał wystarczająco stanu faktycznego oraz nie wziął pod uwagę licznych okoliczności o charakterze wyjątkowym.

Podkreśliła, że od stycznia 2018 r. [...]) wyłączył ją z życia zawodowego i rodzinnego. Wielokrotne wizyty w szpitalu, konsultacje, badania i operacje pozbawiły ją możliwości zarobkowania, a tym samym utrzymania rodziny w godnych warunkach. Wysokość świadczenia rentowego jest zatrważająco niska w stosunku do potrzeb Strony (w tym leczenia) i utrzymania wielodzietnej rodziny.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w B.-B. (dalej: organ II instancji) decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...]sierpnia 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał m.in., że od [...] maja 2011 r. Strona pobiera rentę rodzinną. Od [...] października 2017 r. jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Do wniosku o umorzenie należności dołączyła:

- kopię karty informacyjnej ze Szpitala [...] w T. z dnia [...]marca 2018 r.,

- kopię skierowania do planowego przyjęcia [...]z dnia [...] kwietnia 2018 r.,

- kopię sprawozdania z A. S.A. z dnia [...\ kwietnia 2018 r.

Następnie organ II instancji powtórzył treść uzasadnienia decyzji I instancji, wskazując przy tym w szczególności, że Strona osiąga dochód w wysokości 878,12 zł tytułem renty rodzinnej. W materiale zgromadzonym w sprawie brak jest oświadczenia Strony o sytuacji rodzinnej i majątkowej, a tym samym brak rzetelnej informacji o ponoszonych przez Stronę wydatkach z tytułu miesięcznych opłat, kosztach leczenia, członkach rodziny i zobowiązaniach pieniężnych. W związku z powyższym Zakład przyjął, że minimum egzystencji w ujęciu średniorocznym dla 1 osoby to kwota 544,03 zł. Dochód jaki Strona osiąga jest wyższy od minimum egzystencji. Strona nie korzysta z pomocy społecznej. Nie można zatem uznać, że opłaty np. za czynsz i energię są nadzwyczajne czy nieprzewidywalne. Brak jest w aktach informacji o kosztach leczenia. Bardzo ograniczone możliwości płatnicze Strony ponoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.

Przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ II instancji wskazał, że ze zrozumieniem podchodzi do obecnej sytuacji zdrowotnej i materialnej Strony i nie neguje wystąpienia trudnej sytuacji zdrowotnej, ale zaznaczył, że w dalszym ciągu Strona prowadzi działalność gospodarczą. Tym samym jest czynna zawodowo i organ domniemuje, że obecny stan zdrowia nie utrudnia jej prowadzenia. Strona posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności orzeczone czasowo do [...] czerwca 2020 r. Płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym jak i przyszłym. Dlatego też, jeżeli organ dostrzega możliwość wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku Strony, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla Strony rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Organ II instancji wskazał, że Strona równocześnie korzysta z systemu ubezpieczeń społecznych poprzez pobieranie świadczenia długoterminowego, czy z ubezpieczenia zdrowotnego np. przez leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia, a jednocześnie nie reguluje zaległości w odprowadzaniu składek, co zdaniem organu narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych. Z jednej strony korzysta ze świadczeń, a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali.

Skarżący wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 7 w związku z art. 77 K.p.a. polegające na braku dokładnego wyjaśnienia przez organ rentowy okoliczności niniejszej sprawy, a zwłaszcza sytuacji majątkowej i choroby [...] Skarżącego, co doprowadziło do odmowy umorzenia należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

2) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu.

Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i umorzenie Skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W uzasadnieniu zarzutów Skarżący zarzucił pominięcie przez organ sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącego. Podniósł, że miesięczny koszt leczenia stanowi kwotę około 3.000 zł. W ponoszeniu tych wydatków Skarżącemu pomaga najbliższa rodzina, albowiem z uzyskiwanego świadczenia Skarżący nie jest w stanie ich pokryć. Do tego należy doliczyć koszty utrzymania Skarżącego, koszt zakupu niezbędnej odzieży oraz wyżywienia.

Z tego też względu Skarżący nie posiada środków finansowych, z których mógłby uregulować powstałe zadłużenie. Z tego też względu spłata przez Skarżącego powstałego zadłużenia wiązałaby się z niemożliwością zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, powtarzając stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu[...] grudnia 2019 r. Skarżący przedłożył pismo procesowe załączając plik dokumentów obejmujących kilkanaście kart.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja, naruszają prawo w sposób wymagający usunięcia ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję Zakładu, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Wobec treści wniosku Skarżącego, do kwestii umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe za tym przemawiają.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Zdaniem Sądu organy nie dokonały rzetelnej oceny, czy badana na dzień orzekania sytuacja materialna Skarżącego rokuje realne możliwości zaspokojenia przez Zakład zaległych należności z tytułu składek.

Hipotetyczny charakter dywagacji dotyczących możliwości dochodzenia zaspokojenia z przyszłych dochodów, np.: z działalności gospodarczej Skarżącego i renty rodzinnej, nie został poparty jakąkolwiek analizą realności takich działań.

Organ nie dokonał wystarczającej analizy, czy istnieją rzeczywiste możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek. Również sama potencjalna możliwość dochodzenia przez Zakład ww. zaległości z pozostałego majątku Skarżącego, np. z nieruchomości, nie została przez organ uprawdopodobniona.

Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien przedstawić ustalenia dotyczące ściągalności zadłużenia oraz prognozy co do efektywności egzekucji w przyszłości, czego nie uczynił w sposób wystarczający.

Podsumowując tę kwestię, jako przedwczesne należy ocenić twierdzenie organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odnośnie natomiast podniesionej przez Zakład okoliczności, że Skarżący może spłacać zadłużenie zawierając uprzednio układ ratalny, wskazać trzeba, że zestawiając obecne dochody Skarżącego i całokształt jego sytuacji materialnej i zdrowotnej, oczywistym staje się, iż nie sposób za logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym uznać, by mógł on dokonać jakiejkolwiek spłaty zaległości bez istotnego uszczuplenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zatem upatrywanie przez Zakład perspektywy zaspokojenia zaległości z dochodów Skarżącego z renty rodzinnej o wysokości 878,12 zł, kłócą się z elementarną powszechną wiedzą o realnych kosztach utrzymania i leczenia nowotworów.

W dalszej kolejności należy wskazać, że zasadnie organ w zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę całość dokumentacji zgromadzonej w aktach ustalił, że aktualnie jedynym dochodem Skarżącego jest ww. renta rodzinna.

Słusznie też organ II instancji odniósł wysokość tego świadczenia do danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za 2018 r.

Należy tu jednak zdecydowanie podkreślić, że punktem odniesienia dla porównania wysokości dochodów celem oszacowania możliwości płatniczych zobowiązanego winno być nie jak przyjął organ II instancji minimum egzystencji - 591,14 zł, a minimum socjalne, które zgodnie z ww. danymi wynosi dla osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo pracownicze – 1.168,31 zł, a w przypadku gospodarstwa emeryckiego – 1.151,97 zł.

Jak zatem jasno widać, dochód Skarżącego z renty rodzinnej w wysokości 878,12 zł jest wyraźnie niższy od ww. minimów socjalnych. A przecież z podstawowej wiedzy i doświadczenia życiowego wynika dodatkowo, że koszty utrzymania w przypadku osoby leczącej chorobę nowotworową będą ponadprzeciętne.

Dlatego też mimo, że jak wskazywały organy, rzeczywiście Skarżący nie uzupełnił szczegółowych danych dotyczących swojej sytuacji i kosztów utrzymania, powołując się zresztą na trudności wynikające z choroby, to nie sposób przyjąć, by koszty te mogły być niższe niż ustalone powyżej minimum socjalne.

W konsekwencji bezzasadnie organ uznał, że brak jest w sprawie podstaw do uznania, by wysokość aktualnych dochodów przy deklarowanych kosztach utrzymania (3.000,00 zł samego leczenia) powodowało, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to zaś prowadzi do jednoznacznego uznania, że spełniona jest przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Nie można też zaakceptować dokonanej przez Zakład analizy okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanki umorzenia wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia (przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności). Ustalenia w tym zakresie są bowiem dowolne.

Z uzasadnień decyzji obu instancji jednoznacznie wynika, że organy dysponowały potwierdzeniem, że [...] letni obecnie Skarżący, w okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] czerwca 2020 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, jako niezdolny do pracy, wymagający zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, wsparcia w samodzielnej egzystencji przez korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych oraz stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że twierdzenie organu II instancji, że z jednej strony ze zrozumieniem podchodzi do obecnej sytuacji zdrowotnej i materialnej Skarżącego i nie neguje wystąpienia trudnej sytuacji zdrowotnej, a z drugiej strony zdaniem organu obecny stan zdrowia Skarżącego nie utrudnia prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na samodzielnym sprzątaniu budynków i obiektów przemysłowych, jest wewnętrznie sprzeczne i zasługuje na zdecydowaną dezaprobatę.

Z kolei w odpowiedzi na argumentację Zakładu dotyczącą ciężaru dowodowego, należy wyjaśnić, że rozporządzenie MGPiPS używa co prawda sformułowania "gdy zobowiązany wykaże", niemniej jednak nie można uznać, by takie brzmienie przepisów zwalniało organ z gromadzenia dowodów we własnym zakresie. Obowiązek uzupełnienia materiału dowodowego aktualizuje się szczególnie wówczas, gdy jak w niniejszej sprawie, Strona przejawia w toku postępowania pewnego rodzaju nieporadność, a nadto przedstawia dokumenty sugerujące dostępność dalszych dowodów.

Organ nie może wówczas zasłaniać się stwierdzeniem, że istotne dla sprawy okoliczności nie zostały przez Stronę wykazane. Nadto nawet treść dokumentów zalegających w aktach sprawy winna skłonić Zakład do bardziej wnikliwej analizy sytuacji Skarżącego. Okoliczność braku korzystania z pomocy społecznej nie może być traktowana jako dowód, że Strona w obecnej sytuacji jest w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie zasadnie wskazuje się, że nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego (podkreślenie Sądu), jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem należało uznać, że organ nie dość wnikliwie zbadał kwestię ewentualnego wystąpienia przesłanek pozbawienia zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym zakresie organ nie wzywał Skarżącego o dodatkowe, precyzyjnie wskazane dokumenty dotyczące jego sytuacji zdrowotnej ani nie wyjaśnił mu w jaki sposób powinien udowodnić podnoszone okoliczności. Poprzestał jedynie na ogólnie sformułowanych wezwaniach i stwierdzeniu, że Skarżący nie udokumentował stanu rodzinnego i majątkowego.

Tymczasem jak już wyżej wskazano bezsporne w sprawie jest, że Skarżący posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i czasową, ale długotrwałą niezdolność do pracy.

Końcowo stwierdzić należy powtórnie, że wprawdzie rację ma organ, że decyzje dotyczące umorzenia zaległych składek mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS może przybrać charakter wyłącznie "papierowy" i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się ZUS nie zauważać (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07). Warto wskazać także, że uzasadnianie odmowy umorzenia należności, których dotyczy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ich publicznoprawnym charakterem, czy też okolicznością, że Skarżący, jako przedsiębiorca, prowadził profesjonalną działalność i ponosił ryzyko z nią związane, tak jak to zrobił organ w niniejszej sprawie, wyłączałoby możliwość jego stosowania i realizacji celu, któremu ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie zasadę racjonalności ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 172/10).

Zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, organ nie wykazał, by w sprawie nie występowały przesłanki umorzenia należności.

Rozpoznając sprawę ponownie organ powinien mieć na uwadze, że w sytuacji spełnienia przez Skarżącego przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS, winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych. W przeciwnym razie, w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia należności składkowych organ winien wykazać w sposób jednoznaczny, jakie widzi możliwości odzyskania należności i jakie podjął rzeczywiste działania w tym celu. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca, jako naruszające przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji.