Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2414/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 do art. 36 indeks 9;
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 8; art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2016 r. sprawy ze skargi M. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego który został przeprowadzony w dniach [...] - [...] marca 2015 r. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z [...] czerwca 2015 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 11-13 marca 2015 r. (dalej Komisja II stopnia) utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2015 r. z siedzibą w W. (dalej Komisja I stopnia) z [...] kwietnia 2015 r., którą ustalono, że M. P. (dalej skarżąca) uzyskała negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

Jako podstawę materialnoprawną skarżonej uchwały wskazano art. 36 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 507), dalej u.r.p.

Do powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżąca w marcu 2015 r. przystąpiła do egzaminu radcowskiego składającego się z czterech części, tj. z prawa karnego, z prawa cywilnego, z prawa gospodarczego oraz z prawa administracyjnego. Z prawa karnego, cywilnego i administracyjnego otrzymała oceny dostateczne, zaś z części trzeciej – prawa gospodarczego, skarżąca otrzymała ocenę niedostateczną przy dwóch cząstkowych ocenach niedostatecznych.

Zadanie egzaminacyjne z prawa gospodarczego polegało na opracowaniu projektu umowy najmu, której postanowienia potwierdzą znajomość przez zdającego prawa, w szczególności z zakresu Kodeksu cywilnego i Kodeksu spółek handlowych, zarówno w części teoretycznej, jak również umiejętności ich praktycznego zastosowania. W szczególności ocenie podlegała umiejętność prawidłowego posługiwania się terminologią prawniczą, formułowania treści poszczególnych postanowień umowy i ich systematyzowania w zakresie spójności, czytelności, jednoznaczności oraz przydatności w jej stosowaniu. W tym zakresie ocenie podlegało przede wszystkim wskazanie w treści zadania obligatoryjnych postanowień umowy najmu, jak również wzbogacenie treści umowy o dodatkowe postanowienia, które powinny służyć należytej ochronie interesu wynajmującego. Jednocześnie zdający zobowiązany był wypełnić wszystkie polecenia zawarte w treści zadania.

Oceniając pracę skarżącej z prawa gospodarczego obydwaj egzaminatorzy postawili oceny niedostateczne.

Oceny swoje egzaminatorzy uzasadnili następująco:

Pierwszy Egzaminator (SSO M. K.) wystawiając ocenę niedostateczną stwierdził m.in., że:

1. w umowie nie przewidziano rygoru nieważności w sytuacji zmiany postanowień umowy bez zachowania formy pisemnej, ponadto rygor ten należało zastosować do oświadczeń stron w zakresie wykonywania umowy,

2. w essentialia negoti umowy nie posłużono się terminologią zawartą w art. 659 k.c. używając zamiennie pojęć "używanie" i "użytkowanie",

3. przyczyny wypowiedzenia umowy są sformułowane nieprecyzyjnie i ich wykładnia w praktyce może okazać się sporna,

4. czynsz określono jako kwotę brutto, przez co interesy wynajmującego nie zostały zabezpieczone w wystarczającym stopniu bowiem w sytuacji wzrostu stawki podatku VAT rzeczywiste dochody wynajmującego będą niższe,

5. waloryzacja czynszu zaproponowana w § 3 ust. 3 umowy jest nieprecyzyjna i niezrozumiała,

6. nie zastosowano art. 6851 k.c.

7. prace i koszty związane z odnowieniem lokalu są niekorzystne dla wynajmującego bowiem obciążają go częścią prac remontowych przez przypisanie mu odpowiedzialności za "niewłaściwe wykonanie prac" ,

8. przyczyny wypowiedzenia umowy nie są precyzyjnie sformułowane przez co ich wykładnia może okazać się sporna. Utrata płynności finansowej przez najemcę jako przyczyna wypowiedzenia umowy przez obie strony nie zabezpiecza należycie interesów wynajmującego

9. w postanowieniach umownych nie zaproponowano rozwiązań zabezpieczających roszczenia wynajmującego na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez najemcę ( kaucja, weksel).

Drugi Egzaminator (radca prawny M. O.) wystawiając ocenę niedostateczna uznała m.in., że:

1. nie przywołano właściwych dokumentów służących weryfikacji danych wynajmującego tj. wydruku z CEIDG,

2. projekt umowy nie zawiera precyzyjnie określonych obowiązków stron,

3. wadliwie określono czynsz najmu , pomijając wysokość netto i VAT,

4. projekt nie przewiduje żadnego - oprócz kary umownej za wykorzystanie lokalu niezgodnie z umową - zabezpieczenia należności pieniężnych z tytułu czynszu najmu należnych wynajmującemu ani szkód wywołanych niewłaściwym korzystaniem z lokalu.

5. niekorzystnie dla wynajmującego przewidziano pokrycie przez niego części prac remontowych.

Komisja I stopnia stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego, gdyż stosownie do art. 366 ust. 1 u.r.p. pozytywny wynik może uzyskać jedynie kandydat, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.

W odwołaniu od uchwały skarżąca zarzuciła naruszenie przez egzaminatorów zasady swobodnej oceny pracy i dokonanie jej w niektórych aspektach w sposób dowolny, sprzeczny z doświadczeniem życiowym, wskazaniami wiedzy, nawet prawidłowym rozumowaniem.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 363 ust. 2 u.r.p. w zw. z art. 364 ust. 10 pkt 1 u.r.p. poprzez przyjęcie w ocenach cząstkowych jej pracy z zakresu prawa gospodarczego (część trzecia egzaminu) zbyt surowych kryteriów, z pominięciem ustawowo wskazanej gradacji możliwych ocen pozytywnych oraz nieuwzględnienie w sposób dostateczny całej treści zaproponowanego przez nią rozwiązania, a w konsekwencji naruszenie art. 364 ust. 1 u.r.p. i błędne przyjęcie, że nie jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywani zawodu radcy prawnego, co przełożyło się na negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu odwołania podniosła, że przygotowana przez nią umowa najmu w zakresie zadania z prawa gospodarczego spełnia kryteria określone art. 36 3 ust. 2 u.r.p. W szczególności - pomimo stwierdzonych uchybień, zadanie to zostało przez nią wykonane prawidłowo w zakresie zachowania wymogów formalnych, treść urnowy potwierdza jej znajomość w zakresie właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz w należyty sposób zabezpiecza interes wynajmującego. Zdaniem skarżącej przy ocenie tej umowy nie dostrzeżono pozytywnych jej aspektów.

Podnosząc ww. zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie uchwały Komisji I stopnia i o ponowną ocenę jej pracy z zakresu prawa gospodarczego, a także o podjęcie uchwały przyznającej jej ocenę pozytywną z zakresu prawa gospodarczego, a w konsekwencji podjęcie uchwały stwierdzającej uzyskanie przez nią pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja II stopnia na wstępie wyjaśniła, że w odniesieniu do egzaminu przeprowadzonego w 2015 r. zastosowanie znajduje art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz.U. z 2013 r. nr 829), który stanowi, że tryb i sposób przeprowadzenia tego egzaminu odbywa się na podstawie ustawy o radcach prawnych w brzmieniu dotychczasowym z tym, że egzamin ten nie będzie obejmował zadania polegającego na rozwiązaniu testu. Następnie wskazała, że postępowanie odwoławcze prowadzone przed nią jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Zatem kontroluje ona tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę w odwołaniu. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu, ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. egzaminacyjnego. Komisja II stopnia przywołała także art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 u.r.p. i stwierdziła, że regulacje w nich zawarte mają na celu ochronę interesu społecznego, mają gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób przygotowanych pod względem samodzielności i należytej wiedzy. Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.

Biorąc po uwagę treść i cel zadania oraz analizując wniesione odwołanie Komisja II stopnia zauważyła, że zgodnie z pkt III. ust. 3 zadania z prawa gospodarczego, zdający zobowiązany był w umowie powołać dokumenty identyfikujące strony umowy i wykazujące należyte umocowanie osób reprezentujących strony przy zawieraniu umowy. Skarżąca nie kwestionuje zarzutów Egzaminatorów dotyczących nieprawidłowości w zakresie opisu wynajmującego i nie przywołania wydruków z CEiDG, w celu jego identyfikacji. Natomiast w zakresie nieprawidłowości dotyczących opisu najemcy, należy podnieść, że zgodnie z art. 206 § 1 pkt 1 k.s.h., pisma i zamówienia handlowe składane przez spółkę, powinny zawierać firmę spółki, jej siedzibę oraz adres. W przygotowanej umowie skarżącą nie wskazała prawidłowo – pełnego, adresu siedziby spółki ograniczając się jedynie do wskazania ulicy, ponadto nie określiła sądu rejestrowego, w którym przechowywana jest dokumentacja spółki. Zawarta przez skarżącą w opisie najemcy informacja przy kapitale zakładowym "pokryty w całości", świadczy o braku znajomości wskazanego przepisu.

Kolejnym zarzutem, z którym skarżąca się nie zgadza jest podkreślany przez obu Egzaminatorów brak użycia terminologii określonej w art. 659 k.c. w zakresie sformułowania istotnych postanowień umowy najmu. Komisja II stopnia potwierdziła, że zacytowany przez skarżącą § 2 ust. 1 umowy odpowiada brzmieniu i przesłankom wynikającym z art. 659 k.c. Niestety w innych postanowieniach tej umowy nie posługuje się ona określeniem "używanie", które jest istotą stosunku najmu, natomiast używa w różnej formie określenia "wykorzystywać" (w preambule, w § 2 ust. 2 umowy). Komisja II stopnia podzieliła także opinię Egzaminatorów i za niedopuszczalny uznała błąd popełniony przez skarżącą w sformułowaniu § 5 ust. 2 umowy, w którym użyła pojęcia "użytkowanie", które w prawie ma swoje ustalone znaczenie i odnosi się do konkretnej instytucji.

W zakresie zarzutu dotyczącego nieprawidłowego uznania przez Egzaminatorów, że w zadaniu przypisano wynajmującemu odpowiedzialność za niewłaściwe wykonanie prac remontowych, Komisja II stopnia potwierdziła, że w § 1 ust. 7 umowy skarżąca zawarła postanowienie, zgodnie z którym samodzielne podpisanie protokołu przez najemcę skutkuje odpowiedzialnością solidarną najemcy i wykonawcy w zakresie niewłaściwie wykonanych prac. Prawdą jest, że literalne brzmienie tego postanowienia rzeczywiście odnosi się do wykonawcy, a nie do wynajmującego. Nie mniej tak sformułowane postanowienie potwierdza brak znajomości przez skarżącą istoty zobowiązań solidarnych, nie zabezpiecza w żaden sposób interesu wynajmującego i w konsekwencji powoduje, że postanowienie to w praktyce byłoby nieskuteczne. W tym znaczeniu, postanowienie to jest błędne i w konsekwencji powoduje, że ciężar odpowiedzialności za efekt przeprowadzonych remontów, będzie ciążył na wynajmującym.

Komisja II stopnia również uznała za niekorzystne dla wynajmującego rozwiązania zawarte w § 1 ust. 4 oraz ust. 7 umowy, dotyczące przeprowadzanych przez najemcę prac remontowych, obciążenia wynajmującego częściowo kosztami tych prac oraz ich rozliczenia na podstawie faktur przedłożonych przez najemcę. Argumentacja skarżącej w zakresie korzystności dla wynajmującego zaproponowanego przez nią trybu rozliczenia przeprowadzonych remontów, pomija bardzo istotny aspekt, że ma ono charakter następczy i wynajmujący nie ma wpływu na wysokość tych wydatków. Ponadto obowiązek przedłożenia faktur przez najemcę określa jedynie formalno-proceduralną stronę rozliczeń merytorycznie, nie przesądzając o ochronie interesu wynajmującego. W tym kontekście nie można zatem zdaniem Komisji II stopnia przyjąć, że w zakresie rozliczenia z tytułu prac remontowych interes wynajmującego został prawidłowo zabezpieczony. Zgodnie z założeniami prawidłowo wykonanego zadania, postanowienia umowy nie powinny polegać jedynie na formalnym wypełnieniu jego przesłanek, ale przede wszystkim na rzeczywistym zabezpieczeniu interes wynajmującego. Jednocześnie analiza niniejszego zarzutu potwierdza - podkreślany prze Egzaminatorów brak spójności i jednoznaczności postanowień umowy. W związku z tym Komisja II stopnia stwierdziła, że skarżąca nie zaproponowała żadnych rozwiązań, które realnie chroniłyby interes wynajmującego, w zakresie wzajemnych uprawnień i zobowiązań stron umowy dotyczących przeprowadzonych prac remontowych i ich rozliczenia.

Za chybioną Komisja II stopnia uznała także argumentację odwołania dotycząca stanowiska Egzaminatorów w kwestii nieprawidłowości w określeniu wysokości czynszu. Prawidłowo wypełnione tego zadanie w kontekście przesłanki należytego uwzględnienia i zabezpieczenia interesu wynajmującego wymagało wskazania wysokości czynszu w stawce netto.

Odnośnie stanowiska Egzaminatorów dotyczącego postanowień umowy regulujących wzajemne zobowiązania i uprawnienia stron przy zwrocie lokalu (§5 projektu umowy), Komisja II stopnia stwierdziła, że postanowienia te nie określają wzajemnych zobowiązań i uprawnień stron z tytułu zwrotu lokalu, w szczególności w zakresie zobowiązania do przywrócenia stanu lokalu z chwili zawierania umowy najmu, jego stanu i wzajemnych rozliczeń. Zgodnie z treścią zadania z zakresu prawa gospodarczego skarżąca zobowiązana była do sformułowania postanowień określających zasady zwrotu lokalu po zakończeniu stosunku najmu i rozliczeń stron z tytułu nakładów poczynionych przez najemcę na przedmiot najmu. Zadanie przygotowane przez nią nie zostało zaś w wykonane w pełnym zakresie, zgodnie z tym poleceniem.

Komisja II stopnia nie zgodziła się także z argumentacją skarżącej w zakresie nie zastosowania art. 6851 k.c., przewidującego możliwość podwyższenia przez wynajmującego czynszu w drodze jednostronnego wypowiedzenia. Wbrew tej argumentacji nie można wykluczyć możliwości bezpiecznego zastosowania tej instytucji, pod warunkiem, że postanowienia umowy w tym zakresie są jasne i spójne z innymi postanowieniami dotyczącymi możliwości wypowiedzenia umowy. Skarżąca w swej pracy przewidziała możliwość wypowiedzenia umowy, w związku z czym nie było przeszkód, aby taką instytucję - co do zasady, zastosować i w ten sposób dodatkowo zabezpieczyć interes wynajmującego.

Zdaniem organu również zarzuty odwołania w sprawie braku zastrzeżenia formy pisemnej dla zmiany umowy i argumentacja wskazująca, że w tym przypadku rozwiązanie to jest korzystne dla wynajmującego, jest oparta na błędnych przesłankach. Komisja II stopnia wskazała, że zadaniem skarżącej było sformułowanie takich postanowień umowy, które należycie zabezpieczają interes wynajmującego. Totalnie chybiona jest w tym zakresie jej argumentacja, że brak takiego postanowienia pozwala na przedłużenie umowy, bez potrzeby jej aneksowania. Wystąpienie takiej możliwości, należy ocenić jako stan niekorzystny dla wynajmującego, co jest niezgodne z założeniami zadania, które miała opracować.

Ostatni zarzut skarżącej Komisja II stopnia uznała za polemiką ze stanowiskiem Egzaminatorów, że w przygotowanej umowie nie zaproponowała rozwiązań zabezpieczających roszczenia wynajmującego na wypadek nie wykonania lub nienależytego wykonania umowy przez najemcę. Z analizy umowy najmu wynika, że jedynym zabezpieczeniem jakie przewidziała jest kara umowna w § 2 ust. 2 umowy, którą najemca zobowiązany byłby zapłacić w przypadku wykorzystywania wynajmowanego lokalu na inne cele niż określone w umowie. Wprowadzenie tego rozwiązania Komisja II stopnia oceniła jako minimum, które nie stanowi pełnego i należytego zabezpieczenia interesu wynajmującego. Skarżąca w umowie nie zawarła żadnego postanowienia chroniącego wynajmującego przed ryzykiem niewypełnienia przez najemcę jego podstawowych zobowiązań, a istotnych dla wynajmującego, np. zapłata czynszu, zwrot lokalu, zachowanie lokalu w stanie niezmienionym.

Mając powyższe na względzie Komisja II stopnia stwierdziła, że umowa najmu przygotowana przez skarżącą w ramach zadania z zakresu prawa gospodarczego nie mogła uzyskać pozytywnej oceny, a to z uwagi na kryteria wymienione w art. 363 ust. 2 u.r.p. Każde z tych kryteriów, choć podlega samodzielnej analizie, nie może być uznane za przeważające przy dokonywaniu ostatecznej oceny.

Co prawda Egzaminatorzy zauważyli w tej sprawie pozytywne aspekty pracy skarżącej, jednakże są one nie wystarczające, aby przyznać jej ocenę pozytywną. Przede wszystkim w umowie zabrakło podstawowych, spójnych i konkretnych postanowień, które potwierdzałaby znajomość jej przepisów dotyczących umowy najmu, w stosunkach między przedsiębiorcami. Sformułowane przez skarżącą postanowienia są ubogie, niespójne, niejednokrotnie błędnie użyte. Wskazują również na brak jej znajomości stosunków faktycznych przy umowie najmu, co mogło również spowodować, że nie potrafiła ona opisać ich w konkretnych postanowieniach umowy. Poza tym przygotowana przez skarżącą umowa najmu nie wypełnia kryterium uwzględnienia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, w tym przypadku wynajmującego. Zdaniem Komisji II stopnia wskazane w odwołaniu wyrywkowe postanowienia z umowy najmu jedynie potwierdzają w wąskim zakresie na formalne wypełnienie zdania. Analiza całej treści badanej umowy nie pozwala na przyjęcie, że jej postanowienia mogłyby być skutecznie zrealizowane w celu ochrony interesu wynajmującego.

Popełnione przez skarżącą uchybienia świadczą w ocenie Komisji II stopnia o niewystarczającym opanowaniu przez nią materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Praca egzaminacyjna, aby mogła zostać oceniona pozytywnie, musi spełniać przynajmniej w dostatecznym stopniu wszystkie kryteria wymienione w art. 365 ust. 2 u.r.p. Tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości.

Z powyższych powodów Komisja II stopnia uznała, że praca skarżącej z zakresu prawa gospodarczego nie zasługiwała na ocenę pozytywną, a zatem Komisja I stopnia prawidłowo ustaliła jej wynik egzaminu jako negatywny.

Skarżąca niezgadzając się z uchwałą Komisji II stopnia zaskarżyła ją w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. poprzez:

a. nieuprawnione przyjęcie, że uchybienia popełnione przez nią w pracy z zakresu prawa gospodarczego świadczą o niewystarczającym opanowaniu materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce; podczas gdy:

i. większość zarzutów merytorycznych stawianych przez Komisję II stopnia wobec tej pracy wydaje się być nietrafna;

ii. okoliczności towarzyszące pisaniu i warunki panujące na egzaminie radcowskim odbiegają od standardowych warunków pracy prawników, zwiększając ryzyko popełnienia błędów;

iii. zaliczone praktyki i wyniki egzaminów zdawanych podczas odbytej aplikacji radcowskiej (w tym - z zakresu prawa gospodarczego) przeczą takiej tezie;

2. nieuprawnione przyjęcie, że w sporządzonej pracy nie uwzględniła w ogóle, bądź w stopniu wystarczającym, interesu strony reprezentowanej, podczas gdy z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że samo sporządzenie umowy ważnej i skutecznej jest podstawowym elementem świadczącym o uwzględnieniu - przez zdającego - interesu strony reprezentowanej, a dodatkowe postanowienia w tym przedmiocie wpływają na wyższy stopień zabezpieczenia interesu potencjalnego zleceniodawcy;

3. pozbawioną kontekstu analizę postanowień zawartych w jej pracy z zakresu prawa gospodarczego, to jest umowy najmu lokalu użytkowego, dokonaną w separacji od pozostałej treści umowy, z pominięciem poglądów doktryny oraz powołanego w odwołaniu orzecznictwa; co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, to jest ustalenia niezgodnej ze stanem faktycznym treści pracy z zakresu prawa gospodarczego i przyjęcie, że:

a. owa praca nie uwzględnia w pełni treści art. 206 § 1 pkt 1 k.s.h., podczas gdy została w niej wskazana firma spółki, jej siedziba oraz adres;

b. w treści pracy nie posłużono się terminologią zawartą w art. 659 k.c., podczas gdy w pracy zawarto essentialia negotii umowy najmu użyto w niej sformułowań kodeksowych określonych w tym przepisie;

c. w sporządzonej pracy przypisała Wynajmującemu odpowiedzialność za "niewłaściwe wykonanie prac" remontowych; podczas gdy takiego postanowienia nie ma w owej pracy, jak również nie można przyjąć, że rzeczywiście zawarte w pracy postanowienie odnoszące się do tej materii skutkuje a priori samodzielną odpowiedzialnością Wynajmującego za niewłaściwe wykonanie prac remontowych;

d. umożliwienie Wynajmującemu kontroli w zakresie wykonanych prac remontowo-adaptacyjnych poprzez ustanowienie obowiązku łącznego działania Najemcy z Wynajmującym przy podpisywaniu protokołu odbioru tych prac jest niekorzystne dla Wynajmującego podczas, gdy stanowi to dodatkowy środek zabezpieczenia jego interesów (środek prewencyjny), eliminujący ryzyko odbioru prac – zakresowo, bądź jakościowo - wykonanych wbrew woli Wynajmującego;

e. zastosowane przez nią rozwiązanie w przedmiocie ustalenia czynszu najmu w kwocie brutto jest niekorzystne dla wynajmującego, podczas gdy w przypadku obniżenia stawki podatku VAT, dotyczącej świadczenia usług (najmu), takie rozwiązanie będzie dla wynajmującego korzystne;

f. rozliczenia Najemcy z Wynajmującym z tytułu prac adaptacyjno-remontowych na podstawie faktur przedłożonych przez Najemcę są niezgodne z interesem Wynajmującego, pomimo, że zakres tych prac i sposób ich przeprowadzenia stanowi integralną część umowy, a odbiór prac zastrzeżony został łącznie dla Wynajmującego i Najemcy, przy czym rozliczenie płatności na podstawie przedłożonych przez Najemcę faktur stanowi formalny aspekt rozliczenia kosztów ww. prac, wymagany przez ustawodawcę w obrocie dwustronnie profesjonalnym;

g. obciążenie Wynajmującego w niewielkim stopniu kosztami odnowienia lokalu stanowi niekorzystne postanowienie umowne, podczas gdy w umowie wskazano, że są to "prace konieczne" ze względu na stan lokalu i znajdują one podstawę w obowiązkach Wynajmującego, określonych w art. 662 § 1 w zw. z art. 680 k.c., jak również stosowane są w praktyce, a nadto doświadczenie życiowe podpowiada, że brak takiego postanowienia w realiach obrotu gospodarczego miałby wpływ na wysokość - ustalanego przez strony- czynszu najmu;

h. postanowienia § 5 umowy nie określają wzajemnych zobowiązań i uprawnień stron z tytułu zwrotu lokalu, podczas gdy w § 5 przygotowanej umowy wyraźnie wskazano stan lokalu, w jakim ma być zwrócony oraz odwołano się do obowiązku sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego, którego wzór stanowił załącznik nr 9 do umowy;

i. nieumieszczenie w pracy treści art. 6851 k.c. jest niekorzystne dla Wynajmującego podczas, gdy w praktyce zawarcie takiego postanowienia, może przysporzyć Wynajmującemu więcej problemów niż korzyści, a nawet może spotkać, się ze stanowiskiem, że zmierza do obejścia przepisów o możliwości wypowiedzenia umowy zawartej na czas określony;

j. brak zastrzeżenia w umowie rygoru nieważności (formy pisemnej ad solemnitatem) dla dokonywania jej zmian, stanowi a priori niekorzystne rozwiązanie dla Wynajmującego, pomimo że doświadczenie życiowe podpowiada, że zastosowanie takiego rygoru nie zawsze jest korzystne dla stron, zaś sam ustawodawca wprowadza w systemie prawa szereg rozwiązań dla przedsiębiorców, zmierzających do odformalizowania ich stosunków gospodarczych;

k. nie zaproponowano rozwiązań zabezpieczających roszczenia wynajmującego na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez najemcę, pomimo że w umowie skutecznie została zastrzeżona kara umowna na rzecz Wynajmującego;

4. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. poprzez brak w treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały:

a. wskazania przyczyn, dla których Komisja II stopnia nie uznała poglądów przedstawionych przez nią w odwołaniu, opartych na orzecznictwie sądów administracyjnych i dorobku doktryny;

b. gruntownej analizy ciężaru popełnionych przez nią błędów w aspekcie ustawowych kryteriów ocennych, w szczególności poprzez brak wyjaśnienia dlaczego jej praca - w świetle dostrzeżonych przez oceniających jej zalet - nie zasługuje na najniższą z ocen pozytywnych;

c. konkretyzacji abstrakcyjno-generalnej normy, wynikającej z art. 365 ust. 2 u.r.p. w zakresie kryterium uwzględnienia interesu strony reprezentowanej, w postaci braku wskazania determinanta przesądzającego o uzyskaniu przez skarżącą oceny negatywnej z zakresu prawa gospodarczego;

5. art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy uchwały Komisji I stopnia ustalającej, że uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego podczas, gdy gruntowna analiza sporządzonej przez nią umowy najmu lokalu użytkowego (zadania z prawa gospodarczego), poparta rozważaniami w zakresie wagi popełnionych błędów, uzasadniać może - wobec dostrzeżonych pozytywnych jej aspektów, w tym ważności i skuteczności umowy - najniższą z ocen pozytywnych z tej części egzaminu, a w konsekwencji tego zmianę oceny z egzaminu radcowskiego z negatywnej na pozytywną;

6. art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 10 pkt 1 i 2 u.r.p. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a w skutek tego przyjęcie, że praca obarczona błędami nie zasługuje na ocenę pozytywną, podczas gdy ustawodawca wprowadzając stopniowalność ocen pozytywnych: od oceny dostatecznej (3) do celującej (6); wskazuje tym samym, że prace obarczone błędami mieszczą się w skali ocen pozytywnych: od dostatecznej (3) do bardzo dobrej (5) i oceniane winny być w zależności od ciężaru zawartych w nich błędów, natomiast prace pozbawione wszelkich błędów uzasadniają najwyższą z ocen pozytywnych - ocenę celującą (6), co skutkowało uznaniem, że jej praca egzaminacyjna z zakresu prawa gospodarczego, polegająca na sporządzeniu umowy najmu lokalu użytkowego, obarczona wprawdzie błędami, niemniej jednak ważna i skuteczna, nie zasługuje nawet na najniższą z ocen pozytywnych.

W obszernym, liczącym ponad 20 stron uzasadnieniu skargi rozwinęła powyższe zarzuty i wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej uchwały, jak i utrzymanej nią w mocy uchwały Komisji I stopnia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowo -administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu radcowskiego, sprawowana jest - pod względem zgodności z prawem - wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2006 r. sygn. akt I GSK 1421/05, www.orzeczenia.nas.gov.pl).

Rola sądu administracyjnego sprowadza się więc do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Inaczej mówiąc, Sąd administracyjny nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, lecz ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu (uchwały komisji) i nie zastępuje Komisji w jej czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy oraz rozpatrując ją w świetle przedmiotowych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania egzaminacyjnego nie doszło do istotnego naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji I stopnia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ustawy o radcach prawnych.

Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 366 ust. 1).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 489/11 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne

w rozumieniu tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Jednocześnie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie wypowiadał się w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu zawodowego (radcowskiego, adwokackiego), w tym również w kwestii oceny pracy

z części od pierwszej do piątej takiego egzaminu. Przykładowo w wyroku z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1959/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m. in. że:

- uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, lecz należy ją zakwalifikować do grupy decyzji związanych;

- nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) - d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną;

- dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Z kolei w wyrokach z 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1340/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin, to nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (wszystkie wymienione wyroki dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela powyższe poglądy.

W rozpoznawanej sprawie Komisja II stopnia w sposób szczegółowy odniosła się do zarzutów podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu, czemu dała wyraz w uzasadnieniu wykazując nietrafność podniesionych przez skarżącą zarzutów. Komisja II stopnia opisała pracę skarżącej, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie Egzaminatorów, nie pozwalały na wystawienie oceny pozytywnej.

Przede wszystkim oceniając sporządzony projekt umowy najmu w świetle treści zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego organ podkreślił, że w zasadzie skarżąca w umowie nie zawarła żadnego postanowienia skutecznie chroniącego wynajmującego przed ryzykiem niewypełnienia przez najemcę jego podstawowych zobowiązań, a istotnych dla wynajmującego, np. zapłata czynszu, zwrot lokalu, zachowanie lokalu w stanie niezmienionym.

Komisja II Stopnia podzieliła tym samym opinie obojga Egzaminatorów, którzy niezależnie od siebie sprawdzając pracę, zgodnie wychwycili w tej pracy te same błędy dyskwalifikujące te pracę. W szczególności chodzi tu o niewykorzystanie instytucji prawnych i rozwiązań służących do ochrony praw wynajmującego np. roszczenia wynajmującego na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez najemcę (kaucja gwarancyjna, weksel) lub też niekorzystne dla wynajmującego rozwiązanie w § 5 projektu umowy , w którym przewidziano pokrycie przez niego części prac remontowych.

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu

o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa gospodarczego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych umowy, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także poprawności zaproponowanego przez osobę zdającą sposobu rozstrzygnięcia zadania z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje oraz nie nosi znamion dowolności.

Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa gospodarczego, do należytego zabezpieczenia interesów strony, która się reprezentuje - w tym wypadku wynajmującego - przy wykorzystaniu wszystkich możliwości prawnych. Dlatego też zaproponowany projekt umowy powinien uwzględniać w swej treści przede wszystkim interes wynajmującego.

Natomiast treść zarzutów skargi wskazuje, że skarżąca usiłuje pomniejszać błędy swojej pracy wytknięte przez Egzaminatorów a także przez Komisję II stopnia wynajdując powody, dla których dostrzeżone błędy tymi błędami w istocie nie są. W ocenie Sądu ten sposób myślenia pomija fakt, że skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego. Szczególnego podkreślenia w tym aspekcie sprawy wymaga - wynikające z treści zarzutów skargi - zupełne niezrozumienie przez skarżącą pozycji wynajmującego w stosunku do najemcy lokalu oraz wagi instytucji prawnych możliwych do wykorzystania w interesie wynajmującego, który zazwyczaj jest właścicielem lokalu. Skarżąca, przy pomocy obszernego uzasadnienia skargi zdaje się lansować swoją tezę, że pomimo stwierdzonych braków, jej praca mimo wszystko, zasługuje na ocenę pozytywną. Jednakże w tym aspekcie sprawy Sąd zauważa, że Komisja II stopnia w obszernym uzasadnieniu swojej uchwały wyczerpująco wyjaśniła dlaczego sporządzona przez skarżącego apelacja została oceniona negatywnie. Treść zarzutów skargi wskazuje, że skarżąca w istocie nie zrozumiała wagi poczynionych błędów, które nie powinny mieć miejsca w przypadku profesjonalnego pełnomocnika.

Należy podkreślić, że prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej, wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej skarżącej zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę.

W konsekwencji, wadliwość sporządzonego przez skarżącą projektu umowy uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie analiza pracy skarżącej została uzasadniona w sposób wystarczający przez organy i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Powołane wyżej okoliczności świadczą o tym, że skarżąca nie potrafił zastosować posiadanej przez siebie wiedzy prawniczej w praktyce, a to jest wymagane w przypadku osoby, która w przyszłości ma wykonywać zawód zaufania publicznego, jakim jest zawód radcy prawnego. Ponadto samo sporządzenie projektu umowy, która spełniała podstawowe wymogi formalne ale nie zabezpiecza w należyty sposób interesów wynajmującego, nie mogło zostać uznane za wystarczające.

Wobec powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego i materialnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.