Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2283/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Szef Służby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 105 pkt 10, art. 76, art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 168 poz 1323
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej.
article: art. 7, art. 130 § 1, art. 108 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 901/11 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Szefa Służby Celnej z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 901/11 oddalił skargę A. R. na decyzję Szefa Służby Celnej z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., wydaną na podstawie art. 105 pkt 10 oraz art. 188 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.), zwolnił A. R. ze Służby Celnej z dniem doręczenia decyzji.

Po rozpatrzeniu odwołania Szef Służby Celnej decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji podał, że argumenty przedstawione przez organ I instancji nie znalazły odzwierciedlenia w materiale dowodowym sprawy, poza tym nie dokonano wyważenie interesu społecznego i słusznego interesu strony.

Dyrektor Izby Celnej w B. w wyniku przeprowadzonego dodatkowego postępowania wyjaśniającego oraz po uzupełnieniu materiału dowodowego wydał w dniu [...] października 2010 r. decyzję, na mocy której zwolnił A. R. ze służby w Izbie Celnej w B. z dniem doręczenia decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w związku z wszczęciem przeciwko funkcjonariuszowi postępowania karnego o popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. został on zawieszony w pełnieniu obowiązków służbowych na okres 3 miesięcy. Okres tego zawieszenia został następnie decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. przedłużony do czasu zakończenia postępowania karnego. Dwunastomiesięczny okres zawieszenia funkcjonariusza w pełnieniu obowiązków służbowych upłynął, a prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne nadal nie zostało zakończone. Zatem wypełniona została dyspozycja przepisu art. 105 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r., wedle którego funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku upływu 12 miesięcy okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych, jeżeli nie ustąpiły przyczyny będące podstawą zawieszenia. Organ przedstawił ponadto sytuację kadrową w Urzędzie Celnym w Z., wskazując między innymi na znaczne braki kadrowe w granicznych oddziałach celnych.

W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego Szef Służby Celnej decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej ustala obligatoryjne (art. 104) i fakultatywne (art. 105) przesłanki zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby. Jedną z fakultatywnych przyczyn rozwiązania stosunku służbowego, zgodnie z art. 105 pkt 10 ustawy, jest upływ 12 miesięcy okresu zawieszenia funkcjonariusza w pełnieniu obowiązków służbowych, jeżeli nie ustąpiły przyczyny będące podstawą zawieszenia. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że upłynął okres dwunastomiesięcznego zawieszenia, bowiem początkowy 3 miesięczny okres zawieszenia przedłużono do czasu zakończenia postępowania karnego. Przyczyną zawieszenia funkcjonariusza w pełnieniu obowiązków służbowych było wszczęcie postępowania karnego o popełnienie przestępstwa umyślnego, ściganego z oskarżenia publicznego. Pismem z dnia [...] września 2010 r. Sąd Rejonowy w C. poinformował, że w sprawie karnej wskazanego funkcjonariusza nie został wyznaczony jeszcze termin rozprawy. Nie ulega wątpliwości, że przyczyna zawieszenia celnika w pełnieniu obowiązków służbowych nie ustała, a zatem druga przesłanka wymagana przez art. 105 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. również została spełniona.

W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja miała charakter uznaniowy, ale nie nosiła cech dowolności. Wykazano bowiem, że zawieszenie funkcjonariusza w obowiązkach służbowych, poprzez "blokadę etatu" związaną z jednoczesnym odsunięciem od wykonywania czynności służbowych, powoduje utrudnienie w organizacji pracy w Izbie Celnej w B. oraz podległych jej jednostkach organizacyjnych. Dodatkowo przepisy ustawy o Służbie Celnej nie przewidują możliwości pełnienia służby przez innego funkcjonariusza, który byłby przyjmowany na zastępstwo funkcjonariusza niemogącego pełnić służby. Nie można więc przyjąć, że brak było związku między okresem zawieszenia funkcjonariusza celnego, a wpływem tego zawieszenia na organizację służby. Organ I instancji wykazał to w uzasadnieniu swojej decyzji, jednoznacznie podając, że z uwagi na fakt zawieszenia skarżącego w czynnościach służbowych pozostali funkcjonariusze zmuszeni są do wykonywania jego obowiązków służbowych, co utrudnia prawidłową organizację służby oraz właściwą realizację zadań wynikających z ustawy o Służbie Celnej.

Szef Służby Celnej stwierdził również, że organ I instancji przeprowadził wystarczające postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. podjął niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz prawidłowego załatwienia sprawy. Podkreślił, że w interesie społecznym, utożsamianym z interesem Służby Celnej leży, aby funkcjonariusz, na którym ciążą zarzuty popełnienia przestępstwa w związku ze służbą, nie wykonywał jakichkolwiek zadań służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego. Nie leży bowiem w interesie społecznym dopuszczenie do służby funkcjonariusza, który nie oczyścił się ze stawianych mu zarzutów popełnienia przestępstwa w służbie. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 16 § 1 i art. 110 k.p.a. poprzez wydanie drugiej decyzji w sprawie rozstrzygniętej już decyzją ostateczną, wskazać należy, że decyzja w sprawie zawieszenia w czynnościach służbowych oraz decyzja w sprawie zwolnienia ze służby, mimo że wydane w ramach jednego stosunku prawnego funkcjonariusza celnego, regulują dwie odrębne kwestie. W sytuacji zwolnienia ze służby, gdy dochodzi do utraty bytu prawnego całego stosunku służbowego, oczywistym jest, że z datą jego ustania wygasają wszelkie decyzje dotyczące innych kwestii z tym stosunkiem związanych, w tym decyzja o zawieszeniu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. R., domagając się jej uchylenia w całości oraz uchylenia decyzji organu I instancji. Zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego- art. 105 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. w związku z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej poprzez błędne ich zastosowanie oraz wydanie zaskarżonej decyzji z przekroczeniem granic uznania administracyjnego oraz mimo że w obrocie prawnym istniała decyzja Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] listopada 2008 r. o przedłużeniu okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego, co narusza zasadę zaufania obywateli do państwa. Naruszenia art. 105 pkt 10 ustawy miało również polegać na jego błędnej wykładni i uznaniu, że zwolnienie ze służby w tym trybie może nastąpić mimo zawieszenia funkcjonariusza w pełnieniu obowiązków służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego i dalszego istnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" wskazanej w art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. W związku z tym decyzja narusza prawa podmiotowe skarżącego wynikające z rozstrzygnięcia o zawieszeniu w wykonywaniu obowiązków służbowych. Dodatkowo zarzucono naruszenie art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 130 § 1 i § 2 oraz art. 108 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Szef Służby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.) skargę A. R. oddalił.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę decyzji Szefa Służby Celnej stanowił art. 105 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Przesłanki przewidziane w tym przepisie zostały spełnione. Niewątpliwie decyzja wydawana na tej podstawie ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Granice uznaniowości wyznaczają bowiem z jednej strony przesłanki zawarte w art. 105 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej, z drugiej zaś przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) ustanawiające reguły prowadzenia postępowania administracyjnego.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. zawiesił A. R. w pełnieniu obowiązków służbowych na okres 3 miesięcy, a następnie decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. przedłużył okres zawieszenia do czasu zakończenia postępowania karnego. W konsekwencji w dacie wszczęcia postępowania w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby, łączny okres zawieszenia wyniósł ponad 15 miesięcy. W dalszym ciągu trwały też przyczyny zawieszenia. Jak wynika z akt administracyjnych, organ przed podjęciem decyzji o zwolnieniu ustalił, że postępowanie toczące się obecnie przed Sądem Rejonowym w C. nie zostało zakończone. Zaistnienie powyższych przesłanek pozwalało organowi na zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby na podstawie art. 105 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej. Wbrew twierdzeniom skarżącego przy wydawaniu decyzji o zwolnieniu ze służby w trybie art. 105 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej nie występuje przesłanka "szczególnie uzasadnionego wypadku", gdyż odnosi się ona tylko do instytucji przedłużenia okresu zawieszenia funkcjonariusza w pełnieniu służby, przewidzianej w art. 23 ust. 3 poprzednio obowiązującej ustawy o Służbie Celnej (art. 103 ust. 3 obecnej pragmatyki służbowej). Przesłanka ta, jako odsyłająca w konkretnym stanie faktycznym sprawy do okoliczności szczególnych, wyjątkowych, nie może być interpretowana rozszerzająco (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 793/09). Istnienie zatem decyzji przedłużającej, na podstawie art. 23 ust. 3 poprzednio obowiązującej ustawy, okres zawieszenia skarżącego w pełnieniu obowiązków służbowych nie mogło stanowić przeszkody w podjęciu przez organ decyzji o zwolnieniu skarżącego ze Służby Celnej.

W ocenie WSA w Warszawie organy podejmując zaskarżone decyzje, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W sposób należyty wyważyły interes społeczny i interes strony. W tym zakresie orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że w interesie społecznym leży prawidłowe wykonywanie zadań nałożonych na Służbę Celną. Niewątpliwie spowodowana zawieszeniem w wykonywaniu obowiązków służbowych, przedłużająca się absencja funkcjonariusza, dezorganizowała pracę w jednostce, w której pełnił służbę i utrudniała prawidłową realizację nałożonych na Służbę Celną zadań. Nie znajduje uzasadnienia również zarzut naruszenia art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., ponieważ organy w sposób wyczerpujący zabrały i oceniły materiał dowodowy, wskazując dokładnie, jak sytuacja zawieszenia skarżącego oraz innych funkcjonariuszy w obowiązkach służbowych dezorganizuje pracę komórki organizacyjnej, w której pełnią służbę. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ art. 130 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 108 k.p.a., Sąd I instancji zwrócił również uwagę, na treść regulacji szczególnej zawartej w art. 188 ust. 2 i ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, z której wynika, że wniesienie odwołania od decyzji o zwolnieniu ze służby nie wstrzymuje jej wykonania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł A. R., reprezentowany przez radcę prawnego, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, bądź też jego uchylenia i rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej na podstawie art. 188 P.p.s.a. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego art. 105 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej w związku z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. nr 156, poz. 1641 tekst jednolity ze zm.) poprzez błędną wykładnię tj:

a) uznanie, że istnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" wskazanej w przepisie art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, uzasadniającej przedłużenie okresu zawieszenia funkcjonariusza w pełnieniu obowiązków służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego nie stanowi przeszkody w zwolnieniu skarżącego ze służby w trybie art. 105 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej;

b) uznanie, że możliwe było wydanie decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] października 2010 r. w sprawie zwolnienia ze służby, mimo że w obrocie prawnym istniała decyzja Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] listopada 2008 r. o przedłużeniu okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego, co narusza zasadę zaufania obywateli do państwa,

c) uznanie, że wydanie zaskarżonej decyzji Szefa Służby Celnej z dnia [...] lutego 2011r., nr [...] nastąpiło w granicach uznania administracyjnego, co narusza w szczególności art. 7 k.p.a. poprzez brak realizacji zasady proporcjonalności. Organ nie zrealizował uznania administracyjnego w sposób odpowiadający uzasadnionemu interesowi obywatela podczas, gdy organ, działający na podstawie przepisów prawa materialnego, przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków.

Ponadto zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.

1. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. żart. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., poprzez pominięcie w zakresie kontroli naruszenia przez organ przepisów art. 6, art.7, art.77 § 1, art.80 i art.107 § 3 k.p.a., w tym:

a) uznanie, że decyzja organu administracyjnego nie nosiła cech dowolności i że zapadła po zebraniu w sprawie całego materiału dowodowego i dokonaniu wyboru sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym rozważeniu i przeanalizowaniu okoliczności sprawy,

b) uznanie, iż organ w przedmiotowej sprawie należycie rozważył i przeanalizował okoliczności sprawy, podczas gdy organ ograniczył się do wykorzystania schematu uzasadnienia z innych podobnych postępowań; nie wskazując, na jakich dowodach oparł swoje rozstrzygnięcie, dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej przedstawionym przez stronę skarżącą dowodom,

c) uznanie, iż organ należycie uzasadnił wydaną decyzję, w szczególności zakresie elementów dotyczących uznania administracyjnego;

2. art. 130 § 1 oraz art. 108 § 1 i 2 k.p.a. poprzez pominięcie faktu naruszenia przez organ zasady niewykonalności decyzji nieostatecznych i rozstrzyganie w treści decyzji o skutku, który nastąpił w czasie krótszym od terminu przysługującego stronie do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że przepis art. 105 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej zawiera upoważnienie dla właściwego organu administracji celnej do wyboru następstwa (skutku) prawnego, możliwości kształtowania sytuacji prawnej adresata normy, za pośrednictwem określonej czynności prawnej, zwłaszcza aktu administracyjnego, to jest do rozstrzygnięcia merytorycznego w ramach uznania administracyjnego. Organ stosując przepis art. 105 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej, nie zrealizował swej kompetencji w zakresie obowiązków wynikających z uznania administracyjnego, a tym samym nie zrealizował tego upoważnienia co do istoty. Organ instrumentalnie zastosował wskazany przepis, uznając go za uprawnienie do samowolnego i w istocie zautomatyzowanego działania, bez zachowania elementarnych warunków formalnych podejmowania decyzji uznaniowej. Tym samym nastąpiło przekroczenie ramy celu i zdań postawionych przed organem w normie upoważniającej. Nadto Dyrektor Izby Celnej wydał decyzję o przedłużeniu okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego. Zatem postanawiając o zwolnieniu skarżącego ze służby, dyrektor wydał decyzję, która jest sprzeczna z treścią decyzji o przedłużeniu okresu zawieszenia. Toczące się postępowanie karne bowiem nie zostało zakończone. Szef Służby Celnej nie dostrzegając wskazanych uchybień, utrzymał w mocy niezgodną z prawem decyzję. W efekcie w obrocie prawnym istnieją dwa sprzeczne w treści orzeczenia- decyzja zawieszająca funkcjonariusza w czynnościach służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego oraz decyzja o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby. Wydanie decyzji o rozwiązaniu stosunku służbowego w analizowanej sytuacji prowadzi do sprzeczności decyzji o zwolnieniu ze służby z treścią decyzji ostatecznej o przedłużeniu zawieszenia do czasu zakończenia postępowania karnego. Decyzja o przedłużeniu zawieszenia postępowania nie wygasła i nie została uchylona, lecz nadal znajduje się w obrocie prawnym.

W ocenie skarżącego kasacyjnie celem art. 105 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej nie jest sankcjonowanie zawieszonego funkcjonariusza, który objęty jest domniemaniem niewinności. W tym wypadku sytuacja funkcjonariusza jest przypadkiem szczególnym uprawniającym organ do przedłużenia zawieszenia tego funkcjonariusza w pełnieniu obowiązków służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego. Jest to celowe ze względu na wynik prowadzonego postępowania karnego. W niniejszej sprawie skarżący otrzymując decyzję o zawieszeniu w czynnościach służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego, został poinformowany, że przez ten czas będzie otrzymywał połowę wynagrodzenia, zaś po zakończeniu okresu zawieszenia może otrzymać wyrównanie. Zwolnienie ze służby, w tym wydanie decyzji sprzecznej w treści z decyzją o przedłużeniu zawieszenia, narusza w tym zakresie prawa podmiotowe skarżącego.

Przyjmując, że organ II instancji realizował upoważnienie do rozstrzygania w analizowanej sytuacji w drodze uznania administracyjnego, to winien był dokładnie zbadać stan faktyczny, przeprowadzić postępowanie dowodowe oraz zbadać kryteria odnoszące się do strony pod kątem wyważenia słusznego interesu obywatela oraz interesu społecznego. Sąd I instancji nie wziął pod uwagę okoliczności, że w przedmiotowej sprawie organ nie przeprowadził niezbędnych czynności zmierzających do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. Zaprzeczeniem istoty postępowania administracyjnego oraz rażącym naruszeniem zasady prawdy obiektywnej jest rozpatrywanie określonej grupy spraw, nawet jeżeli są podobne, według przygotowanego schematu.

Sąd I instancji błędnie ponadto przyjął, że decyzja Dyrektora Izby Celnej nie narusza zasady niewykonalności decyzji nieostatecznych. Zdaniem autora skargi kasacyjnej organ I instancji w swej decyzji rozstrzygnął o skutku, który nastąpił w czasie krótszym od terminu przysługującego stronie do wniesienia odwołania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej; z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd kasacyjny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna rozpatrywana w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty nie posiadają usprawiedliwionych podstaw.

Zasadnicze zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do kwestionowania prawidłowości wykładni i zastosowania przez organy celne przepisu art. 105 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, na podstawie którego rozwiązano z A. R. stosunek służbowy. Zgodnie z powołanym przepisem funkcjonariusza celnego można zwolnić ze służby w przypadku upływu okresu 12 miesięcy zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych, jeżeli nie ustąpiły przyczyny takiego zawieszenia. Wydanie decyzji o rozwiązaniu stosunku służbowego jest zatem ograniczone po pierwsze upływem okresu 12 miesięcy zawieszenia, a po drugie trwającą nadal przyczyną zawieszenia celnika w pełnieniu obowiązków służbowych.

Regulacja ta oznacza, że funkcjonariuszom zawieszonym w pełnieniu obowiązków służbowych ustawodawca zapewnił pewną ochronę przed zwolnieniem ich ze służby, ustalając jednocześnie, że przyznane gwarancje mają charakter czasowy i rozciągają się maksymalnie na okres 12 miesięcy takiego zawieszenia. Tylko przed końcem wspomnianego okresu niedopuszczalne jest zwolnienie zawieszonego funkcjonariusza ze służby. Po upływie tego okresu właściwy organ może już z celnikiem rozwiązać stosunek służbowy, z tym że zobowiązany jest ustalić, czy wystąpiły wszystkie okoliczności składające się na wspomniane ustawowe przesłanki zwolnienia funkcjonariusza ze służby.

Z niekwestionowanych w niniejszej sprawie okoliczności faktycznych wynika, że A. R. został zawieszony w pełnieniu obowiązków służbowych na mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. z uwagi na toczące się przeciwko niemu postępowanie karne. Takie postępowanie karne nie zostało zakończone. Zatem w dniu, w którym Dyrektor Izby Celnej w B. wydał decyzję o zwolnieniu skarżącego ze służby, bezspornie upłynął już znacznie dłuższy niż 12-miesieczny okres zawieszenia funkcjonariusza w pełnieniu obowiązków służbowych i nie ustała jeszcze przyczyna stanowiąca podstawę takiego zawieszenia.

Spełnienie wskazanych przesłanek uprawniało organ celny do rozwiązania z A. R. stosunku służbowego, ale okoliczności te nie były jedynym powodem zwolnienia celnika ze służby. Organy celne orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo bowiem zwróciły uwagę na to, że art.105 pkt. 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. przewiduje jedną z fakultatywnych a nie obligatoryjnych przyczyn rozwiązania z funkcjonariuszem stosunku służbowego, Unormowanie to przy spełnieniu przewidzianych w nim przesłanek nie nakłada na organ bezwzględnego obowiązku zwolnienia celnika ze służby, jednakże uprawnia go do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, a tym samym przyznaje mu kompetencje do orzekania w tym zakresie w ramach tzw. uznania administracyjnego.

W związku z powyższym kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy organy administracyjne prawidłowo i zgodnie z przepisami procedury administracyjnej zastosowały tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego została wydana decyzja o zwolnieniu skarżącego ze służby. Zauważyć przy tym należy, że uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego. Taki zakres swobody decyzyjnej (władzy dyskrecjonalnej) nie dowodzi jednak przyzwolenia na nieograniczoną dowolność i arbitralność działania. Uznanie administracyjne charakteryzuje się bowiem tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego rozstrzygnięcia dla strony. Jednakże wybór ten poprzedzać musi prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Orzekanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego ograniczone jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności określonym w art. 7 k.p.a. kryterium uwzględniania interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli. Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron- interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów. W orzecznictwie przyjmuje się przy tym, że w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym- słusznym interesem strony. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać nie tylko, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, ale także że jest on na tyle ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, publ. OSNCP 1994/9/181).

Oceniając w tych kategoriach rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia A. R. ze służby, wbrew twierdzeniom skarżącego, organom celnym nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organy te w dostateczny stopniu rozważyły bowiem sytuację osobistą, zawodową i finansową funkcjonariusza, ale zmuszone były także mieć na uwadze względy interesu społecznego przejawiającego się w konieczności zapewnienia prawidłowej realizacji zdań jednostki, w której skarżący pełnił służbę. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. Służba Celna jest jednolitą formacją mundurową utworzoną w celu zapewnienia ochrony i bezpieczeństwa obszaru celnego Wspólnoty Europejskiej. Po przystąpieniu do Unii Europejskiej wschodnia granica Polski stanowi obecnie zewnętrzną granicę Unii i fakt ten w sposób oczywisty wpłynął na zwiększenie obowiązków powierzonych Służbie Celnej. Zwiększeniu uległ zarówno zakres kontroli towarów celnych na zewnętrznej granicy europejskiego obszaru celnego wykonywanych przez funkcjonariuszy celnych, jak też zakres czynności dotyczących nadzoru wykonywanego nad funkcjonariuszami przez określone organy Służby Celnej. Działania te wymagają planowania i organizowania obowiązków służbowych w sposób wpływający na jak najbardziej efektywne wykorzystanie posiadanych etatów. Stan taki niewątpliwie zakłóca długotrwałe zawieszenie w pełnieniu obowiązków służbowych niektórych funkcjonariuszy blokujących etaty i brak możliwości zatrudnienie na ich miejsca innych osób. Taka sytuacja powoduje konieczność obciążenie innych funkcjonariuszy dodatkowymi obowiązkami, a często skutkuje także pełnieniem przez nich służby w godzinach nadliczbowych. Ponadto w znacznym stopniu wpływa ona na dezorganizację pracy poszczególnych jednostek Służby Celnej oraz na możliwość wywiązywania się przez nie z wszystkich ustawowych obowiązków. Zatem nie może ulegać wątpliwości, że w sytuacji powszechnie znanych problemów kadrowych Służby Celnej, w tym występujących także na obszarze działania Izby Celnej w B., dalsze pozostawanie w służbie celnika, który został zawieszony w czynnościach służbowych oraz czynności tych ze wspomnianego powodu nie pełni i to przez ponad 2 lata, a zatem ponad dwukrotnie dłużej niż wynosi ustalony przez ustawodawcę maksymalny 12-miesięczny okres ochronny, stanowi realne i bardzo istotne zagrożenie dla interesu społecznego, gdyż w sposób oczywisty zakłóca pracę służb omawianej formacji i w znacznym stopniu wpływa na możliwość rzetelnego wywiązywanie się przez te służby z powierzonych im zadań publicznych. Na powyższe problemy kadrowo-organizacyjne organy obu instancji powołały się w uzasadnieniach swych decyzji. Bezzasadne są zatem zarzuty kasatora, że organy nie wykazały, dlaczego uzasadnione było podjęcie, na omawianej podstawie decyzji o rozwiązaniu stosunku służbowego z A. R., który od blisko dwóch lat z powodu zawieszenia nie mógł wykonywać obowiązków służbowych.

Oceniając argumenty podniesione w skardze kasacyjnej, należy także mieć na uwadze charakter stosunku prawnego łączącego skarżącego z omawianą formacją oraz wynikające stąd prawa i obowiązki stron. Stosunki służbowe nie są stosunkami pracy, lecz mają charakter stosunków administracyjnoprawnych, powstających w drodze powołania, w związku z dobrowolnym zgłoszeniem się do służby. Specyfika statusu funkcjonariuszy służb mundurowych była niejednokrotnie tematem rozważań Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniach swoich orzeczeń zwracał przy tym uwagę, że kandydat do publicznej służby mundurowej od momentu powołania musi poddać się regułom pełnienia służby nacechowanej istnieniem specjalnych uprawnień, ale też wymagającej spełnienia szczególnych cech personalnych, kwalifikacyjnych czy charakterologicznych, pełnej dyspozycyjności i zależności od władzy służbowej, a także bardziej rygorystycznym niż w przypadku stosunków pracy zasadom utraty posiadanego statusu związanego z realizacją funkcji publicznych (vide wyrok TK z dnia 14 grudnia 1999 r., sygn. akt SK 14/98, wyrok TK z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt K 46/05). W tego typu sprawach aktualność zachowuje ponadto pogląd funkcjonujący w sądownictwie administracyjnym, zgodnie z którym dobro Służby Celnej wymaga, aby w gronie funkcjonariuszy celnych znajdowały się osoby wolne od jakichkolwiek podejrzeń, czemu ustawodawca dał wyraz w art. 76 ustawy o Służbie Celnej, ustanawiając warunek, aby funkcjonariusze tworzący tę służbę mieli nieposzlakowaną opinię. Nieposzlakowana opinia wiąże się między innymi z poszanowaniem porządku prawnego. Funkcjonariusza, przeciwko któremu wszczęto postępowanie karne w sprawie o przestępstwa popełnione umyślnie ścigane z oskarżenia publicznego, z całą pewnością –przynajmniej do czasu oczyszczenia go z takich zarzutów- nie można określić jako osoby o nieposzlakowanej opinii niezbędnej do pełnienia służby (wyrok NSA z dnia 9 lutego 2006 r. sygn. I OSK 877/05 oraz wyrok NSA z dnia 4 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 327/11). Skoro A. R. przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa przeciwko Służbie Celnej, której jest on funkcjonariuszem, to waga i rodzaj zarzucanego mu czynu dają pełne podstawy do powzięcia wątpliwości co do dochowania przez niego wymogu nieposzlakowanej opinii niezbędnej do dalszego pełnienia służby w omawianej formacji.

Zaznaczyć ponadto należy, że sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje celowości wyboru przez organ administracji publicznej konkretnego rozstrzygnięcia, ale ogranicza się do zbadania, czy wybór ten nie nosi cech dowolności. Przedmiotem oceny sądu, jest kwestia czy organ zebrał w sprawie cały materiał dowodowy i dokonał wyboru sposobu jej rozstrzygnięcia po rozważeniu istotnych okoliczności sprawy, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji, w pełni uwzględniając przy tym unormowania zawarte w powołanych przez kasatora przepisach, w tym w art.7 i art. 77 § 1 k.p.a. Biorąc pod uwagę niesporne okoliczności sprawy, Sąd I instancji zasadnie w działaniach organów celnych nie dopatrzył się złamania prawa. Przy wydaniu decyzji w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby nie doszło bowiem do przekroczenia granic uznania administracyjnego, a przeprowadzone postępowanie spełniało standardy procesowe wynikające z ogólnego postępowania administracyjnego.

Za nietrafny należy również uznać zarzut, który koncentruje się wokół kwestii dopuszczalności zwolnienia funkcjonariusza Służby Celnej ze służby w sytuacji, gdy wydana została decyzja o przedłużeniu zawieszenia funkcjonariusza w czynnościach służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego. Przepis art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej stanowił, że funkcjonariusza celnego zawiesza się w pełnieniu obowiązków służbowych na czas nie dłuższy niż 3 miesiące, w razie wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie o przestępstwo popełnione umyślnie, ścigane z oskarżenia publicznego. W myśl art. 23 ust. 3 w szczególnie uzasadnionych wypadkach okres zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych można przedłużyć do czasu zakończenia postępowania karnego. Należy podkreślić, że przedłużenie okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych, wbrew twierdzeniom kasatora, nie rodzi żadnych uprawnień do pozostawania funkcjonariusza w służbie przez cały okres toczącego się przeciwko niemu postępowania karnego, a tym samym nie stanowi negatywnej przesłanki do zastosowania art. 105 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, o ile spełnione zostaną warunki określone w tym przepisie. Skoro zasadą jest zawieszenie funkcjonariusza w czynnościach służbowych na okres nie dłuższy niż 3 miesiące, a przedłużenie tego okresu wymaga wydania odrębnej decyzji i zawsze następuje do czasu zakończenia postępowania karnego (na czas bliżej nieokreślony), to przyjęcie wykładni zaprezentowanej w skardze kasacyjnej (że w przypadku przedłużenia okresu zawieszenia niedopuszczalne jest zwolnienie ze służby na podstawie art. 105 pkt. 10 ustawy), świadczyłoby o tym, że w istocie to nie organy celne lecz organy wymiaru sprawiedliwości prowadzące postępowanie karne miałyby przesądzać o okresie zatrudnienia zawieszonego celnika, a tym samym że regulacja przewidziana w omawianym przepisie stałaby się praktycznie bezprzedmiotowa. W takiej sytuacji przesłanka zwolnienia ze służby, jaką jest upływ 12 miesięcy zawieszenia w czynnościach służbowych, które może nastąpić wyłącznie do czasu zakończenia postępowania karnego, byłaby niepotrzebna, bowiem data zwolnienia funkcjonariusza determinowana byłaby wyłącznie przez datę zakończenia postępowania karnego, podczas gdy celem omawianego przepisu jest właśnie umożliwienie rozwiązania stosunku służbowego z funkcjonariuszem, wobec którego postępowanie karne nie zostało zakończone, pomimo że od chwili zawieszenia go w czynnościach służbowych upłynęło ponad 12 miesięcy. Innymi słowy chodzi właśnie o stworzenie możliwości rozwiązania stosunku służbowego z funkcjonariuszem, który od ponad roku czasu nie pełni i nadal nie może pełnić służby (vide wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 832/11).

Chybione jest także odwoływanie się przez skarżącego do ochrony praw nabytych oraz zasady domniemania niewinności. Po pierwsze, jak zauważył Trybunał Konstytucyjny, prawo do zajmowania urzędu czy stanowiska w organach władzy publicznej nie stanowi prawa nabytego w rozumieniu odnoszącym się między innymi do sfery prawa administracyjnego. Po drugie zaś niezależnie od konsekwencji w sprawach karnych, w których zasada domniemania niewinności odnosi się w całej rozciągłości, ustawodawca może wprowadzić inne prawne środki zabezpieczające, które stosowane będą zanim zapadnie prawomocny wyrok w sprawie karnej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2004 r. K 1/04 OTK-A 2004/9/93).

Ponadto karnoprawna zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana tak szeroko, jak tego oczekuje skarżący. Bezpośrednie uregulowanie w przepisach konstytucyjnych zasady domniemania niewinności niewątpliwie świadczy o rozszerzeniu jej zastosowania. Nie oznacza to jednak rozciągnięcia tej gwarancji konstytucyjnej na wszystkie postępowania, w których stosowane są środki przewidujące dla adresata orzeczenia jakiekolwiek sankcje i dolegliwości. Konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi być rozumiana jako wykluczająca uznanie winy i odpowiedzialności karnej bez postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym. Nie może być jednak rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 grudnia 2003 r., sygn. SK 15/02,OTK ZU nr 9/A/2003, poz. 103).

Za całkowicie chybiony należy również uznać zarzut naruszenia art. 130 § 1 oraz art. 108 § 1 i 2 k.p.a, gdyż przepisy w niniejszej sprawie nie miały zastosowania. W art. 130 § 1 k.p.a. została zawarta zasada, że decyzja przed upływem terminu do wniesienia odwołania nie ulega wykonaniu. Natomiast stosownie do § 2 art. 130 k.p.a. wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji. Od tej zasady zostały wprowadzone wyjątki w § 3 art. 130 k.p.a, a mianowicie przepisów o wstrzymaniu decyzji przewidzianych w § 1 i 2 nie stosuje się, gdy decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności oraz gdy decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy. Z takim wyjątkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie, czego jak wydaje się nie dostrzegł autor skargi kasacyjnej. Artykuł 188 ust.4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej stanowi bowiem, że złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz odwołania od określonych decyzji nie wstrzymuje ich wykonania. Przepis ten jasno określa, że samo złożenie takich środków odwoławczych nie wstrzymuje wykonania decyzji, a zatem zawarta w nim regulacja stanowi wyjątek, o którym mowa w art. 130 § 3 k.p.a. Oznacza to, że nie tylko decyzje organów celnych, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności (art.108 k.p.a.), ale także decyzje natychmiast wykonalne z mocy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r., w tym decyzje o zwolnieniu ze służby (art.188 ust.2 i 3 w zw. z ust.4 ustawy) podlegają wykonaniu przed terminem do wniesienia przewidzianych od nich środków odwoławczych.

Z powyższych względów zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że Sąd I instancji należycie ocenił działanie organów celnych, orzekających o zwolnieniu skarżącego ze służby, przyjmując za prawidłowe w świetle okoliczności faktycznych sprawy twierdzenie, iż interes skarżącego nie mógł zyskać prymatu nad interesem i dobrem służby. A. R. niewątpliwie zainteresowany jest dalszym utrzymaniem stosunku służbowego i otrzymywaniem 50 % uposażenia przysługującego mu w okresie zawieszenia. Jednakże oczywiste również jest, że skarżący przez okres dwukrotnie dłuższy od ochronnego nie wykonywał żadnych obowiązków służbowych i takich czynności nadal nie mógł wykonywać. Dobro Służby Celnej i konieczność zapewnienia tej formacji możliwości sprawnego realizowania powierzonych jej zadań, wymagają, aby w gronie funkcjonariuszy znajdowały się jedynie osoby wolne od podejrzeń popełnienia przestępstw (zwłaszcza takich, z jakimi mamy do czynienia w niniejszej sprawie). Dlatego interes skarżącego przejawiający się w chęci pozostania w służbie trudno w takiej sytuacji uznać za obiektywnie słuszny i mogący uzyskać przewagę na potrzebą zapewnienia autorytetu Państwa, które zadania realizuje Służba Celna

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.