Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1443/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 153, art. 145 par. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1 pkt. 3, art. 138 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28, art. 30
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędziowie Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Asesor WSA Katarzyna Golat (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2009r. przy udziale - sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] skierowaną do skarżącej – B. S. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił:

1. uchylić w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...],

2. uchylić w części decyzję z dnia [...] r. nr [...] i odmówić rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności głównej z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na: ubezpieczenia społeczne za [...] r., okresy: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. oraz od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł, jak również na ubezpieczenia zdrowotne za: [...] r., [...] r., okresy: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. oraz od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł,

3. utrzymać w mocy "pozostałe zapisy decyzji z dnia [...] r. znak: [...], tj. odmówić umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (...)" dotyczącej kwot na:

- ubezpieczenia społeczne za [...] r., okresy: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] r. – [...] zł, kosztów upomnień – [...] zł;

- ubezpieczenia zdrowotne – za [...] r., [...] r., okresy: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., oraz od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł, w łącznej kwocie [...], w tym z tytułu składek – [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] r. – [...] zł, kosztów upomnienia [...] zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okresy: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. od [...] r. do [...] r. oraz za [...] r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] r. – [...] zł, kosztów upomnienia [...] zł.

Powyższa decyzja została oparta o art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą oraz art. 127 § 3 i art. 128 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływany dalej w skrócie jako Kpa.

Okoliczności sprawy według posiadanych przez Sąd akt przedstawiały się następująco.

Wnioskiem z dnia [...] r., który wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w Z. dnia [...] r. skarżąca zwróciła się o: "umorzenie zaległości w składce ZUS wynikających z decyzji z [...] r. znak DK [...]". Umotywowując wniosek skarżąca wskazała, że samotnie wychowuje [...] dzieci, a prowadzona przez nią działalność gospodarcza w postaci małego sklepiku generuje stratę w wysokości [...] zł. Stwierdziła, że z tej działalności, stanowiącej jedyne źródło utrzymania nie jest w stanie spłacić przedmiotowych należności, a negatywne rozpatrzenie sprawy zagrozi jej egzystencji oraz uniemożliwi zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazała, że [...] córki uczęszczają do szkoły muzycznej, co wiąże się wydatkami m.in. na zakup instrumentów oraz, że dodatkowe koszty generuje leczenie [...] córek, prowadzone w W.

W toku postępowania organ ustalił, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie zakładu krawieckiego, działalność handlową w zakresie detalicznej sprzedaży wyrobów własnych, skupu sprzedaży artykułów przemysłowych, spożywczych, wyrobów importowanych oraz sprzedaży obwoźnej. Zajmuje mieszkanie kwaterunkowe, samotnie wychowując [...] dzieci.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za [...] r., okresy: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., w łącznej kwocie [...] zł, ubezpieczenia zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r., [...] r., okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. od [...] r. do [...] r. od [...] r. do [...] r. od [...] r. do [...] r. od [...] r. do [...] r. w łącznej wysokości [...] zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych za okresy: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. od [...] r. do [...] r., za [...] r. i [...] r., w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu zostało wskazane, że zebrane w sprawie dowody w sposób jednoznaczny nie przemawiają za umorzeniem należności z tytułu składek opłacanych przez płatnika za samego siebie w trybie art. 28 ustawy. Zdaniem ZUS nie została też spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 3a i 3 b, tj. ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności. Przemawia za tym – zdaniem organu – dalsze prowadzenie działalności gospodarczej przez wnioskodawczynię, co daje podstawy do przypuszczenia, że jej trudna sytuacja materialna może się w przyszłości poprawić. Jednocześnie organ podkreślił, że brak jest przesłanek do umorzenia należności finansowanych przez ubezpieczonego ze względu na dyspozycję zawartą w art. 30 ustawy, który wyklucza stosowanie art. 28 ustawy od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.

Wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie, dnia [...] r. z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dnia [...] r. wydane zostało postanowienie nr [...] o przywróceniu terminu do załatwienia sprawy.

Dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...], działając w oparciu o art. 83 ust. 2 ustawy postanowił "podtrzymać stanowisko wykazane w decyzji z dnia [...] r.".

W uzasadnieniu zostało stwierdzone, że "dyrektor oddziału ZUS Z. dokonał powtórnej analizy dowodów, stwierdzając, iż nie zaistniały nowe okoliczności w sprawie. Stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawarte w decyzji z dnia [...] r. (...) pozostaje aktualne".

Wyrokiem dnia 27 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2252/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. Powodem uchylenia stało się naruszenie art. 107 § 3 i art. 15 Kpa. Sąd podkreślił, że dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego i dwukrotne merytoryczne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił czy skarżąca wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić powstałych zaległości, mimo, iż w toku postępowania zebrany został materiał dowodowy. Sąd zarzucił, że nie rozważono w sposób wyczerpujący przesłanek, których zaistnienie może prowadzić do umorzenia należności objętych treścią art. 28 ustawy. Wadliwość ta powoduje dowolność indywidualnego aktu administracyjnego. Organ drugiej instancji nie może w swojej decyzji powołać się wyłącznie na ustalenia organu I instancji. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w pełnym zakresie, wypowiedzieć się co do wszystkich dowodów w sprawie, odnieść się do zarzutów skarżącej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i uzasadnić swoje stanowisko zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa.

Powołując się na ten wyrok oraz wniosek skarżącej z dnia [...] r. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za [...] r., okresy: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., w łącznej kwocie [...] zł,

- ubezpieczenia zdrowotne – za [...] r., [...] r., okresy: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...]r., od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., oraz od [...] r. do [...] r., w wysokości [...] zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okresy: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. od [...] r. do [...] r. oraz za [...] r., w łącznej kwocie [...] zł.

Organ podkreślił w uzasadnieniu, że art. 28 ust. 3 ustawy określa przez co należy rozumieć całkowitą nieściągalność składek, co stanowi przesłankę do ich umorzenia. Dokonując analizy tych przesłanek uznał, że w rozpatrywanej sprawie one nie zachodzą, a ponadto nie zostało wykazane, aby spłata należności pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącej (o czym stanowi art. 28 ust. 3a ustawy). Organ uzasadnił powyższe okolicznością wystąpienia przez skarżącą w [...] r. z inicjatywą spłaty zadłużenia z tytułu składek w postaci układu ratalnego. Propozycja dotycząca wysokości miesięcznej raty wyniosła [...] zł. Organ powołał się ponadto na wzrost dochodów, który nastąpił na przełomie [...] i [...] r., wskazał na przeznaczenie jednorazowej kwoty [...] zł na [...] leczenie córek skarżącej, jak również na fakt opłacania składek bieżących ZUS od [...] r. Organ podniósł, że poza zadłużeniem wobec ZUS spłacane są przez skarżącą raty zaciągniętego kredytu bankowego. Rata wynosi [...] zł. Dalej wyjaśniono, że ponoszone przez skarżącą wydatki wskazują, że sytuacja materialna skarżącej nie przemawia jednoznacznie za umorzeniem należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podała m.in., iż w roku [...] poniosła spore koszty związane z przeprowadzeniem kapitalnego remontu mieszkania kwaterunkowego. Wydatki te przyczyniły się do zaprzestania płacenia przez nią składek począwszy od [...] r., a jej sytuacja stale się pogarszała. Stwierdziła również, że korzysta z pomocy rodziny aby opłacić wszystkie wydatki.

Następnie dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] o treści wyżej powołanej. W uzasadnieniu przyznał, że częściowo została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), zwanego dalej w skrócie rozporządzeniem wykonawczym. Prezes ZUS wskazał, że w [...] r. skarżąca mimo trudnej sytuacji finansowej przystąpiła do umowy leasingowej, na podstawie której zobowiązała się do spłaty rat w miesięcznej wysokości [...] zł za samochód marki [...], który obecnie stanowi jej własność. Organ zauważył, że wskazana kwota wielokrotnie przewyższała deklarowane przez nią dochody. Ponadto organ podniósł, że problem finansowy w prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej generują wysokie koszty działalności, a nie brak przychodów. Wynika to z załączonych przez skarżącą zeznań PIT-36 za rok [...], [...], [...] i [...]. Ich ograniczenie leży jednak w gestii skarżącej.

Dalej organ na poparcie swojej tezy o braku podstaw do stwierdzania, iż zachodzą przesłanki do umorzenia należności organ wskazał, że skarżąca od [...] r. uzyskiwała dodatkowy dochód z tytułu umowy zlecenia podpisanej z B. C., następnie z tytułu pracy nakładczej wykonywanej w spółce "A" w ., natomiast od [...] r. z tytułu pracy nakładczej świadczonej w firmie "B" w T. Wskazał nadto, że postępowanie egzekucyjne jest w toku, a skarżąca posiada majątek w postaci samochodu [...] rok prod. [...]. Brak jest informacji, aby pomimo nieotrzymywania alimentów skarżąca korzystała z Funduszu alimentacyjnego, czy z innych form pomocy publicznej.

Zarówno w skardze, jak i w odpowiedzi na skargę strony podtrzymały wcześniej prezentowaną w postępowaniu argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę wykonują biorąc pod uwagę kryterium legalności. Wobec tego - zgodnie z art. 145 § 2 pkt 2 P.p.s.a. - Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność tych aktów w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze, jak również stwierdzić nieważność mimo, że skarżąca wnosiła o uchylenie (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Mendek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, str. 299). Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

Okoliczności, które zadecydowały o sposobie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie należą przede wszystkim do materii prawa proceduralnego.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:

1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;

2) przebiegu ubezpieczeń;

3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu

składek;

4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;

5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Strona może natomiast wnieść do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kpa. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w trybie określonym w powołanym art. 83 ustawy związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej.

Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS wydana została w wyniku rozparzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zatem mają do niej zastosowanie przepisy Kpa. To z kolei oznacza, że wniosek ten powinien być rozpatrzony w oparciu o odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań (co wynika z art. 127 § 3 Kpa). Stwierdzenie to implikuje z kolei kolejne mianowicie, że decyzja II instancji stanowi wyraz ponownego rozpatrzenia sprawy, w granicach wyznaczonych wnioskiem strony oraz rozstrzygnięciem organu I instancji, do którego to rozstrzygnięcia organ odwoławczy musi się odnieść, rozstrzygając tę samą sprawę, która stanowiła przedmiot postępowania organu I instancji. Rozstrzygnięcie odwoławcze ograniczone jest treściowo tylko do zaskarżonej, a zatem konkretnej decyzji administracyjnej.

Przepis art. 138 Kpa zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego. Przewiduje on możliwość utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji albo wydania orzeczenia reformatoryjnego bądź kasacyjnego, a także umorzenie postępowania odwoławczego. Zgodnie bowiem z art. 138 § 1 Kpa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Spójnik: "albo" wprowadzony przez ustawodawcę pomiędzy poszczególnymi częściami dyspozytywnymi art. 138 Kpa w sposób niewątpliwy wskazuje na alternatywę, która wynika z tego przepisu, a nie na koniunkcję.

Oznacza to, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej niż wymienione w komentowanym przepisie.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne jest wskazanie, że wspominany przepis art. 138 Kpa ogranicza zakres badania organu II instancji wyłącznie do jednej decyzji organu I instancji. Wszystkie warianty rozstrzygnięcia organu II instancji wyraźnie odnoszą się tylko do zaskarżonej decyzji organu I instancji. Z wyraźnej woli ustawodawcy przedmiotem postępowania odwoławczego może być jedynie jedna decyzja organu I instancji.

Dokonanie w trybie odwoławczym kontroli więcej niż jednej decyzji I instancji stanowi działanie naruszające art. 138 § 1 i 2 Kpa w sposób kwalifikowany.

Powyższą konstatację wspierają również następujące argumenty. Decyzja I instancji wyraża zakres sprawy, stanowiąc dla organu II instancji wyraz indywidualizacji jej elementów (przedmiotu, podstawy prawnej, stron postępowania), a ponadto wyznacza tok instancji, poprzez właściwość organu. Tok instancyjny, przez który należy rozumieć instancję, w której dana sprawa się znajduje (powinna być rozstrzygnięta zgodnie z właściwością funkcjonalną organu), nie może być przez organ traktowany jako nieobligatoryjny wyznacznik postępowania. Zgodnie bowiem z art. 19 Kpa organy z urzędu powinny przestrzegać swojej właściwości, rozumianej nie tylko jako właściwość miejscowa i rzeczowa, ale również jako właściwość funkcjonalna (instancyjna).

W kontekście rozpatrywanej sprawy należy zatem zaznaczyć, że możliwość ponownego orzekania przez organ I instancji w postępowaniu zwykłym (jurysdykcyjnym) pojawia się dopiero wówczas, gdy sprawa przejdzie tok drugiej instancji i w wyniku decyzji kasacyjnej zostanie z powrotem przekazana do rozstrzygnięcia organowi I instancji. W przedmiotowej sprawie taka możliwość tj. orzekanie przez ZUS pojawiałaby się dopiero wówczas, gdyby Prezes ZUS uchylił decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Skutek taki wywołuje również wyeliminowanie przez sąd administracyjny zarówno decyzji II instancji, jak i decyzji I instancji w sytuacji, gdy dalsze rozpatrywanie sprawy jest przedmiotowe (nie podlega ona umorzeniu). Jednak w przedmiotowej sprawie sytuacja uprawniająca ZUS do orzekania tak jak organ I instancji nie zachodzi. WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 27 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2252/06 uchylił wyłącznie decyzję Prezesa ZUS, działającego jak organ II instancji, wydaną w wyniku rozparzenia wniosku skarżącej o ponowne rozparzenie sprawy, tj. decyzję z dnia [...] r., nr [...]. W wyniku tego wyroku, w związku z eliminacją tylko decyzji Prezesa ZUS, sprawa wróciła zatem do toku postępowania drugoinstancyjnego, a nie pierwszoinstancyjnego. Do rozpatrzenia pozostawał zatem nie pierwotny wniosek skarżącej z dnia [...] r., który otwierał postępowanie w sprawie, wpłynął do ZUS w Z. dnia [...] r. i został już rozstrzygnięty decyzją z dnia [...] r. nr [...], której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wyeliminował w obrotu prawnego, lecz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wyrok sądu administracyjnego uchylający jedynie zaskarżoną decyzję organu II instancji stwarza bowiem taką sytuację procesową, iż eliminuje jedynie jedną decyzję, kończącą tok postępowania drugoinstancyjnego. Organ administracji, który wydał zaskarżoną decyzję wyeliminowaną przez sąd administracyjny, po otrzymaniu akt sprawy powinien podjąć zgodne z prawem działania, mające na celu wykonanie ustaleń zawartych w wyroku sądu administracyjnego. Jeżeli np. utracił właściwość rzeczową lub miejscową musi - zgodnie z art. 65 Kpa - przekazać sprawę organowi właściwemu. Jeżeli właściwości nie utracił możliwe są dwa rozstrzygnięcia. Jeżeli organ uznaje, że stan faktyczny jest dostatecznie wyjaśniony lub jeżeli należy przeprowadzić jedynie dodatkowe postępowanie wyjaśniające orzeka w sprawie na podstawie art. 138 § 1 Kpa. Jeżeli natomiast - na skutek oceny istniejącego stanu faktycznego i prawnego - dojdzie do wniosku, iż należy podjąć czynności dowodowe, które wymagają przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, organ może uchylić decyzję organu I instancji i przekazać mu sprawę do prowadzenia na podstawie art. 138 § 2 Kpa. Wówczas to organ I instancji rozstrzyga sprawę, a strona niezadowolona może złożyć odwołanie, które rozpoznaje organ II instancji (tak WSA w wyroku z dnia 20 grudnia 2006 r., VII SA/Wa 1676/06, LEX nr 302425).

Organ Prezes ZUS czyniąc przedmiotem postępowania odwoławczego i orzekania dwie decyzje de facto prowadził równocześnie dwa postępowania w sprawie, zakończone jedną decyzją drugoinstancyjną, rozstrzygającą w kwestii dwóch poprzednio wydanych decyzji. Narusza to w sposób rażący nie tylko art. 138 § 1 Kpa, ale również art. 153 P.p.s.a., stanowiący, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten również stanowi miernik oceny prawidłowości decyzji organów administracji i mieści się w zakresie prawnych podstaw, na których organy powinny bazować wydając decyzje administracyjne. Ustawodawca na gruncie art. 153 P.p.s.a. nie przewiduje zwolnienia organu od obowiązku uwzględnienia w toku ponownego rozpoznawania sprawy oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania, wyrażonych w orzeczeniu sądu. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku, co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło (na temat związania organu – por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 422/07, LEX nr 29941, wyroki WSA w Gdańsku z dnia WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 2227/06, LEX nr 318283, z dnia 10 maja 2007 r., syn. akt V SA/Wa 856/07, LEX nr 344171). Tymczasem organ nie akceptując decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] powinien wyeliminować tę decyzję w odrębnym rozstrzygnięciu, po przeprowadzeniu odrębnego postępowania administracyjnego. Od tej decyzji został złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zatem właściwe było orzekanie przez Prezesa ZUS w trybie odwoławczym. Organ ten – uznając, że decyzja ta stanowiła drugą decyzję wydaną w tej samej sprawie, bez wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji poprzedniej, tj. decyzji z dnia [...] r., nr [...] – powinien zatem uchylić tę decyzję i umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Prowadzenie postępowania drugi raz w tej samej sprawie jest postępowaniem, które nie powinno się toczyć, a postępowanie pozbawione prawnych podstaw podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 Kpa. Decyzja wydana drugi raz w tej samej sprawie obarczona byłaby z kolei wadą nieważności bowiem skutecznym byłby wówczas zarzut res iudicata (art. 156 § 1 pkt 3 Kpa).

Zarzut wydania drugi raz decyzji w tej samej sprawie powoduje, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] dotknięta jest wadą powodującą jej nieważność i nie powinna ostać się w obrocie prawnym co nastąpiłoby, gdyby Sąd w wyniku rozparzenia niniejszej sprawy wyeliminowałby z obrotu prawnego wyłącznie zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS. Dlatego też Sąd działając z urzędu w granicach sprawy musi wyeliminować również decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...].

Ponownie rozpatrując sprawę Prezes ZUS dokładnie wyjaśni źródło dysproporcji między zarobkami, a wydatkami skarżącej, co pozwoli uzyskać miarodajną wiedzę co od stanu faktycznego sprawy.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd - uwzględniając skargę na decyzję - stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Taka przesłanka w niniejszej sprawie – jak wyżej powiedziano zachodzi, wobec czego Sąd orzekł jak w sentencji.