Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2695/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 2, art. 4, art. 22 ust. 3, art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: § 2 ust. 1, § 4, § 10
journal: Dz.U. 1997 nr 116 poz 745
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędzia NSA Anna Lechowska Asesor WSA Joanna Zdrzałka Protokolant ref.-staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. B. kwotę 10 /dziesięć/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

do wyroku z dnia 11 maja 2004 r.

Decyzją z dnia [...] października 2001 r., Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 27 listopada 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku J. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z [...] grudnia 2000 r.

W uzasadnieniu aktu podano, że decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. Kierownik Urzędu pozbawił J. B. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej podczas służby w Milicji Obywatelskiej od 7 lutego 1945 r. do 31 grudnia 1947 r.

Kierownik Urzędu po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek J. B. ustalił, że jedynym tytułem uzyskania uprawnień kombatancki wnioskodawcy była służba w Milicji Obywatelskiej. Ten rodzaj służby nie jest to działalność kombatancka, ani równorzędna z kombatancką w rozumieniu przepisów art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. Nie jest to również represją w rozumieniu art. 4 ww. ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. B. stwierdził, że podczas służby w MO walczył z Ukraińską Powstańczą Armią. Podczas okupacji pełnił służbę w Armii Krajowej. Na potwierdzenie powyższego zainteresowany nie przedstawił żadnych dowodów. W deklaracji członkowskiej ZBoWiD i w życiorysie brak wzmianki o służbie w Armii Krajowej. Odnośnie podniesionej obecnie przez zainteresowanego kwestii służby w Armii Krajowej stwierdzono, że zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach termin do składania wniosków o nowy tytuł kombatancki minął dnia 31 grudnia 1998 r.

Milicja Obywatelska - zgodnie z powołującym ją do życia dekretem PKWN z 7 października 1944 r. - stanowiła organ chroniący bezpieczeństwo i porządek publiczny, bezpieczeństwo obywateli i ich mienia. Nie była zatem służbą zmilitaryzowaną. W świetle przytoczonych przepisów jakiekolwiek zadania wykonywane podczas służby w Milicji Obywatelskiej, bez względu na zajmowane stanowisko służbowe, nie mogą być uznane za działalność kombatancką bowiem art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. J. B. nie pełnił służby w Wojsku Polskim, lecz w Milicji Obywatelskiej, która nie była zmilitaryzowaną służbą państwową a zatem nie przysługują mu z tego tytułu uprawnienia kombatanckie.

Powyższe ustalenia uzasadniły - zdaniem Organu - zastosowanie w stosunku do J. B. art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, przewidującego pozbawienie uprawnień osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały je wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 ustawy.

Powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył J. B. nie wskazując kierunku jej weryfikacji.

W uzasadnieniu skargi zarzucił, że czuje się poszkodowany decyzją. Był żołnierzem Armii Krajowej od listopada 1942 r. do lipca 1944 r. Został zaprzysiężony przez dowódcę placówki W. Ł. ps. "Tenpus" i dowódcę plutonu A. S. ps. "Tabakierka". Otrzymał ps. "Mleczarz". Brał udział w walkach z okupantem hitlerowskim na terenie Jawornika Polskiego i Szklar. Na polecenie dowódcy kompani Armii Krajowej W. Ł. został skierowany do jednostki Milicji Obywatelskiej w R. w miesiącu lutym 1945 r. Podczas pełnienia służby w Milicji Obywatelskiej bronił ludność polską przed oddziałami UPA na terenie byłego województwa rzeszowskiego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie rozpatrzył pisma Komendy Wojewódzkiej Policji w R. z dnia 14 kwietnia 2000 r. stwierdzającego, że został zwolniony jako nienadajacy się do służby z powodu podejrzenia o przynależność do Armii Krajowej.

Skarżący jest obecnie człowiekiem schorowanym i w podeszłym wieku. Walcząc w szeregach Armii Krajowej oraz w Milicji Obywatelskiej w charakterze milicjanta walczył wyłącznie o niepodległość i w obronie ludności polskiej. Wówczas była "Rzeczpospolita Polska" i jego udział w walkach nie miał nic wspólnego z ustrojem.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie Podnosząc takie same argumenty, jakie zostały wskazane w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że z mocy przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tak, więc niniejsza sprawa mimo złożenia jej do Naczelnego Sądu Administracyjnego zostanie rozpoznana w trybie wskazanej ustawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Przepis ten stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak między innymi osoby, które uzyskały je z tytułów określonych w ustawie. Użyte w zdaniu drugim przepisu wyrażenie "uprawnienia uzyskały z tytułów określonych w ustawie" oznacza, że zachowują uprawnienia kombatanckie osoby, które spełniły warunki określone w art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy.

Przed zmianą stanu prawnego wprowadzoną ustawą z dnia 25 kwietnia

r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 68, poz. 436) zainteresowany mógł w każdym czasie zgłosić wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Będąc pozbawionym uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w ustanawianiu i utrwalaniu władzy ludowej mógł ubiegać się o uprawnienia z innego tytułu. Ustawą nowelizującą wprowadzono przepis art. 22 ust. 3 zakreślający termin do zgłaszania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich do 31 grudnia 1997 r., który to termin został w kolejnej nowelizacji przedłużony do 31 grudnia

r. Osoba, w stosunku do której postępowanie o pozbawienie uprawnień kombatanckich zostało wszczęte lub było w toku po tej dacie, nie miałaby możliwości ubiegania się o te uprawnienia z innego tytułu. Kwestia posiadania uprawnień z innego tytułu, pozwalającego z mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie na zachowanie uprawnień kombatanckich, powinna być przedmiotem postępowania w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich, jeżeli zainteresowany powołuje się na takie uprawnienia. Odmienne stanowisko naruszałoby określoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadę równości wobec prawa.

Zgodnie z przepisem § 2 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745) przed podjęciem decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich Urząd przeprowadza postępowanie weryfikacyjne. Zgodnie z § 4 w postępowaniu tym wzywa się osobę zainteresowaną do przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów. W sprawie o przywrócenie uprawnień kombatanckich zgodnie z § 10 bada się posiadanie przez osobę pozbawioną uprawnień kombatanckich tytułu do takich uprawnień w związku z działalnością określoną w art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy. Jeżeli w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu udziału w walkach "o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", zainteresowany powoła się na okoliczności uzasadniające zachowanie tych uprawnień z tytułu innej działalności, kwestia ta powinna zostać rozstrzygnięta w jednym postępowaniu.

Orzekając w stanie prawnym obowiązującym po wejściu w życie powołanego rozporządzenia Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2001 r. III RN 77/00 (OSNAPiUS z 2001 r. nr 15 poz. 475) stwierdził, że procedura weryfikacyjna uprawnień kombatanckich nie wyłącza możliwości wykazania w tym samym lub innym postępowaniu, że uprawnienia te przysługują nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej", lecz także na podstawie innego tytułu prawnego (art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy). Stwierdzenie, że posiadanie uprawnień kombatanckich może być wykazane w postępowaniu o pozbawienie uprawnień lub w innym postępowaniu nie oznacza, że organ rozpoznający sprawę może odmówić rozpoznania żądania ustalenia uprawnień kombatanckich na podstawie jednego z tytułów określonych w art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy i odesłać zainteresowanego do innego postępowania. Oznacza ono prawo zainteresowanego do wykazywania tytułu do uprawnień kombatanckich w tym postępowaniu. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 4 marca 2002 r. OPS 13/01 stwierdzając, że wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. Stanowisko analogiczne do zaprezentowanego wyżej zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 marca 2002 r., sygn. akt III RN 211/01.

Do takiej interpretacji powołanych wyżej przepisów przychyla się Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

W badanej sprawie skarżący jeszcze przed wydaniem decyzji z dnia [...] grudnia 2000 r. oraz we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podniósł, że winien zachować uprawnienia kombatanckie wobec swej przynależności do Armii Krajowej. Na dowód powyższego przedstawił oświadczenia dwóch świadków.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych okoliczności wskazanych w poprzednim akapicie nie badał, lecz stwierdził, że termin do złożenia wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich określonych w art. 1 - 4 ustawy upłynął w dniu 31 grudnia 1998 r. Twierdzeń podniesionych przez skarżącego nie poddał żadnej ocenie pod kątem możliwości zachowania przez J. B. uprawnień w oparciu o przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Stanowisko organu, iż wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, nie może być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich jest nieuzasadniony z przyczyn wskazanych wyżej.

Rozpoznając ponownie sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kierując się wskazanymi wyżej wytycznymi spowoduje uzupełnienie materiału dowodowego w kierunku zbadania, czy skarżący nie zachowałby uprawnień kombatanckich z uwagi na nabycie ich na podstawie tytułu określonego w przepisach art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny po myśli przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.