Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 314/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5,6
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz I. B. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], dalej "zaskarżoną decyzją", Minister Skarbu Państwa (dalej "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania I. B. (dalej "skarżącej") od decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") nr [...] z dnia [...] października 2013 r., znak: [...], orzekającej o odmowie uchylenia wcześniejszej decyzji Wojewody nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., potwierdzającej następującym osobom: 1) E. M., 2) I. B., 3) A. B. oraz 4) S. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. nieruchomości w miejscowości O., powiat [...], w dawnym województwie [...] – utrzymał decyzję Wojewody z dnia [...] października 2013 r. w mocy.

II. Stan faktyczny sprawy, poprzedzający wydanie przez Ministra zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. przedstawia się w sposób następujący:

1. Postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. znak: [...], wydanym na podstawie art.7 ust.1 pkt 1 – 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2005 r., Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), dalej "ustawy zabużańskiej", Wojewoda stwierdził, iż: 1) E. M., 2) I. B., 3) A. B. oraz 4) S. B. (dalej łącznie "uprawnieni") spełnili przesłanki ustawowe do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez A. B. nieruchomości w miejscowości O., powiat [...], w dawnym województwie [...] (dalej "rekompensaty").

2. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Wojewoda potwierdził: prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. nieruchomości w miejscowości O., powiat [...], w dawnym województwie [...] (dalej odpowiednio "właściciel nieruchomości" oraz "nieruchomość"). Decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...] stycznia 2012 r. w związku z jej niezaskarżeniem przez strony.

3. Pismem z dnia 30 października 2012 r. skarżąca, działająca przez pełnomocnika wniosła do Wojewody podanie o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., w związku z ujawnieniem się w sprawie nowego dowodu w postaci zaświadczenia Archiwum Państwowego [...] z dnia 30 czerwca 2012 r. Nr [...]

4. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...] Wojewoda wznowił postępowanie w sprawie objętej wnioskiem.

5. Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013 r., wydaną po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, Wojewoda odmówił uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r.

6. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika wniosła do Ministra odwołanie od decyzji Wojewody.

III. Rozpatrzywszy zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. odwołanie skarżącej od decyzji Wojewody z dnia [...] października 2013 r., Minister utrzymał tę decyzję mocy.

Uzasadniając zaskarżoną decyzję, Minister wskazał w szczególności, co następuje:

1. Wysokość rekompensat należnych uprawnionym, ustalona decyzją Wojewody z dnia [...] stycznia 2012 r., wyliczona została na podstawie przedłożonego przez uprawnionych operatu szacunkowego, określającego wartość pozostawionej nieruchomości.

2. Wartość pozostawionej nieruchomości została z kolei ustalona na podstawie, uwierzytelnionej przez Archiwum Państwowe w [...], kopii orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego (PUR) Oddział w [...] nr [...] z dnia [...] marca 1946 r. (dalej "orzeczenie PUR"), w którym znajduje się zapis, iż A. B. s. A., pozostawił we wsi O., pow. [...], woj. [...] (obecnie tereny [...]) nieruchomość rolną o pow. [...] ha, w tym: grunty orne o pow. [...] ha oraz łąki i pastwiska o pow. [...] ha, zabudowaną: murowanym domem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi.

3. Wnosząc w dniu 30 października 2012 r. o wznowienie postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją Wojewody z dnia [...] stycznia 2012 r., skarżąca powołała się na nowy dowód w postaci zaświadczenia Nr [...] Archiwum Państwowego [...] z dnia 30 czerwca 2012 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Z treści przedłożonego zaświadczenia wynika, że cyt.: "W dokumentacji Zakładu Archiwum Państwowego [...] za lata 1921 - 1939, w zbiorach archiwalnych [...] Urzędu Wojewódzkiego, w aktach dotyczących nadzoru nad parcelą leśną majątku [...], w powiecie [...], w województwie [...], znajdują się informacje, iż ten majątek należał do B. (niektórych dokumentach B.) A. Według stanu na miesiąc lipiec 1939 r. ogólna powierzchnia tego majątku, należącego do A. B., wynosiła [...] ha, z nich [...] zajęte były lasem. Według stanu na sierpień 1939 r. A. B. figuruje jako właściciel majątku [...] w powiecie [...] (powierzchnia nie jest podana)".

4. Wycena wartości nieruchomości pozostawionej została sporządzona w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody w oparciu o orzeczenie PUR z dnia [...] marca 1946 r., zgodnie z którym pozostawiana nieruchomość rolna posiadała powierzchnię [...] ha, w tym: grunty orne o pow. [...] ha oraz łąki i pastwiska o pow. [...] ha, zabudowaną: murowanym domem mieszkalnym oraz budynkami gospodarczymi.

5. Przedłożony przez skarżącą nowy dokument w sprawie wskazuje, iż w sierpniu 1939 r. A. B. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości, której powierzchnia w lipcu 1939 r. wynosiła [...] ha. Daty te są jednakże niewątpliwie wcześniejsze niż data sporządzenia orzeczenia PUR z dnia [...] marca 1946 r.

Jak wynika z orzecznictwa data sporządzenia dokumentu może mieć istotne znaczenie dla oceny tego, czy dany dokument potwierdza fakt pozostawienia nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli bowiem prawo do rekompensaty dotyczy wyłącznie nieruchomości pozostawionych w przypadkach wymienionych w art. 1 ustawy, to nabycie tego prawa będzie wymagało ustalenia, że nieruchomość wchodziła w skład majątku w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zaistnienia innej okoliczności wymienionej w art. 1 ustawy. Wobec tego, przykładowo, dołączenie do wniosku dokumentu zawierającego urzędowy opis mienia, który został sporządzony przed opuszczeniem (wypędzeniem) może nie być wystarczające do ustalenia, iż nieruchomość wymieniona w tym dokumencie była własnością osoby wymienionej w art. 2 ustawy. Istotne jest bowiem ustalenie stanu majątkowego w dniu opuszczenia lub wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok NSA z dnia 22 marca 2011 r, sygn. akt I OSK742/1P).

W kontekście powyższego Minister Skarbu Państwa pragnie wskazać, iż dokument przedłożony przez Skarżącego w treści odwołania, tj. zaświadczenie Nr [...] Archiwum Państwowego [...] z dnia 30 czerwca 2012r, wskazuje co prawda, że Pan A. B. był właścicielem wymienionej w powyższym dokumencie nieruchomości w sierpniu 1939 r., której powierzchnia w lipcu 1939 r, wynosiła [...] ha. jednakże powyższe zaświadczenie wobec istnienia orzeczenia PUR - nie może świadczyć o rozmiarach mienia pozostawionego przez A. B. w chwili jego repatriacji.

6. Minister nie podziela stanowiska Wojewody, iż z zaświadczenia Nr [...] Archiwum Państwowego [...] z dnia 30 czerwca 2012 r., nie wynika, że Pan A. B. wg. stanu na sierpień 1939 r. figuruje jako właściciel majątku ziemskiego [...] (bez podania powierzchni nieruchomości), albowiem jak słusznie zauważa odwołujący, treść przedłożonego zaświadczenia nie powinna być interpretowana wybiórczo i w sposób dowolny. W ocenie organu II instancji z przedłożonego zaświadczenia niewątpliwie wynika, że A. B. był właścicielem nieruchomości rolnej w sierpniu 1939 r., której powierzchnia zgodnie z jego treścią w lipcu 1939 r., wynosiła [...] ha.

7. Jednakże z powyższego faktu, wobec istnienia orzeczenia PUR wydanego w dniu [...] marca 1946 r., nie można wysnuć tezy, że na dzień repatriacji Pan A. B. pozostawił nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Co więcej, zgromadzone w sprawie dowody w postaci zeznań świadków i stron postępowania wskazują na rozbieżne daty repatriacji właściciela mienia pozostawionego. Mianowicie, z części zeznań wynika, że Pan A. B. uciekł w dniu 17 września 1939 r. z rodzinnej miejscowości i udał się do W. Jednakże, z zeznania samej Skarżącej – I. B. z dnia 26 lutego 2009 r. wynika, iż pierwszym miejscem zamieszkania właściciela nieruchomości "po przybyciu do Polski w 1946 r." był W. Niewątpliwie stwierdzenie, iż A. B. przybył na obecne terytorium RP w 1946 r. jest sprzeczne z zeznaniem, iż A. B. w 1939 r. z O. udał się do W. W tej sytuacji, przy rozbieżnych informacjach uzyskanych od świadków i stron postępowania, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, organ wojewódzki prawidłowo uznał, na podstawie dokumentu urzędowego, tj. przedłożonego przez Strony orzeczenia PUR, iż A. B. był repatriantem. Wobec faktu, iż Państwowy Urząd Repatriacyjny został utworzony dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r., m.in.: w celu organizacji repatriacji i regulowania napływu repatriantów i przesiedleńców, organ I instancji przyjął prawidłowo założenie, iż w innym wypadku znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie PUR zostałoby wydane osobie nieuprawnionej.

8. Wojewoda dostrzegł także, iż zeznania świadków tj. Pani H. J. i A. C. złożone w toku prowadzonego postępowania są ze sobą sprzeczne w kwestii określenia powierzchni nieruchomości pozostawionej, tj. w zeznaniach złożonych w 1990 r. świadkowie stwierdzili, iż pozostawiona nieruchomość miała powierzchnię [...] ha, natomiast w 2008 r. ci sami świadkowie oświadczyli, iż nieruchomość miała powierzchnię [...] ha. Organ wojewódzki stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że taka rozbieżność (przy równoczesnym, bardzo dokładnym, zawartym w oświadczeniu z 2008 r. określeniu powierzchni lasu tj. [...] ha - identycznej jak w przedłożonym przez Strony zaświadczeniu archiwalnym), wyklucza jakąkolwiek wiarygodność powoływanych powyżej oświadczeń świadków. Organ odwoławczy zauważa, że Wojewoda [...] starał się wyjaśnić zaistniałe rozbieżności, poprzez uzyskanie wyjaśnień stron. Z przedłożonych wyjaśnień wynika, że różnica w powierzchni nieruchomości, wynosząca [...] ha, spowodowana jest wiekiem świadków - zarówno w chwili opuszczenia tamtych terenów (świadkowie byli wtedy dziećmi) jak i w chwili składania zeznań (strony tłumaczą świadków zaawansowanym wiekiem). Dodatkowo organ odwoławczy zauważa, że tylko w zeznaniu złożonym w dniu 31 października 2008 r. ww. świadkowie podali datę opuszczenia majątku [...] przez właściciela mienia pozostawionego wskazując na dzień 17 września 1939 r.

9. W ocenie Ministra wyłącznie orzeczenie nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] marca 1946 r. stanowi dokument, na podstawie którego możliwe było określenie składników i rodzaju mienia pozostawionego na moment opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na datę jego sporządzenia - opatrzony jest bowiem datą najpóźniejszą.

10. W ocenie Ministra ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. Z tej racji w niniejszej sprawie strona musiałaby uprawdopodobnić własne twierdzenia, dotyczące powierzchni przedmiotowej nieruchomości dowodami na datę wydania orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego lub innymi dowodami stanowiącymi kontrdowody do orzeczenia PUR.

11. Odnosząc się do kwestii wniosku odwołania o ewentualne przesłuchanie Pani E. M. na wszelkie okoliczności związane z pozostawieniem przez A. B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, organ odwoławczy podkreśla, iż zgodnie z treścią art. 86 Kpa, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać strony. Jednakże, w przedmiotowej sprawie, zgodnie z zasadą hierarchii dowodów, Wojewoda [...] uzyskał środki dowodowe w postaci dokumentów, określił również którym daje wiarę i dlaczego, a także na tej podstawie ustalił powierzchnię nieruchomości pozostawionej na [...] ha. Wobec powyższych okoliczności przesłuchanie E. M., jako jednej ze stron postępowania, nie znajduje uzasadnienia formalno - prawnego. Zgodnie z treścią art. 78 § 1 Kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Z powyższego wynika, że przesłuchanie strony na okoliczność, która nie została dowiedziona, mogłoby mieć doniosłe znaczenie dla przedmiotowej sprawy tylko wtedy, gdyby nie było urzędowego dokumentu, potwierdzającego tę okoliczność.

12. Wojewoda [...] naruszył postanowienia art. 9 Kpa (Zasada udzielania informacji), gdyż zgodnie z art 10 Kpa winien, przed wydaniem rozstrzygnięcia, umożliwić Stronom zapoznanie się z materiałem dowodowym oraz zgłaszanie ewentualnych wniosków i uwag. Jednakże w ocenie organu II instancji uchybienie to nie ma charakteru istotnego i nie zmieniłoby treści wydanego rozstrzygnięcia.

13. Za bezzasadny należy uznać zarzut skarżącej odnośnie bezpodstawnego uprzywilejowania przez Wojewodę orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w stosunku do innych dokumentów urzędowych. Analiza całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wskazuje bowiem jednoznacznie, iż dokumentem opisującym w sposób najpełniejszy skład nieruchomości w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez A. B. jest wyłącznie orzeczenie nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, opatrzone datą [...] marca 1946 r.

14. Zgodnie z art. 80 Kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, przedłożony przez skarżącą dokument nie jest wystarczający, przy uwzględnieniu całego materiału dowodowego, do potwierdzenia tezy zawartej w odwołaniu. Tym samym organ odwoławczy podziela pogląd zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] października 2013 r. odmawiającej uchylenia decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., potwierdzającej prawo do rekompensaty - osobom uprawnionym - z tytułu pozostawienia nieruchomości przez A. B. w miejscowości O., powiat [...], w dawnym województwie [...], tj. nieruchomości wyszczególnionej w orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego (PUR) Oddział w [...] nr [...] z dnia [...] marca 1946 r. Jednocześnie, Minister Skarbu Państwa informuje, że powyższe rozstrzygnięcie nie udaremnia możliwości ponowienia wniosku o wznowienie postępowania w przypadku uzyskania przez strony kolejnych dowodów dotyczących przedmiotowej sprawy.

IV. Skarżąca wniosła do Sądu skargę na decyzję Ministra, podnosząc przeciwko orzeczeniu następujące zarzuty:

- naruszenia art.7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na niepodjęciu przez organy kroków niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego, a przede na niepodjęciu kroków, mających na celu rzetelną weryfikację nowego dowodu i odniesienia treści tego dowodu do innych dowodów zebranych w sprawie;

- naruszenia art.10 k.p.a. w związku z art.81 k.p.a. poprzez uznanie, iż uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji w sprawie, nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji, podczas gdy następstwie wystąpienia powyższego uchybienia skarżąca została pozbawiona możliwości zgłoszenia istotnych wniosków dowodowych;

- naruszenia art.77 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na braku rozpatrzenia i rzetelnej weryfikacji treści zaświadczenia Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., co skutkowało odmową uchylenia decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty pomimo tego, że przedłożony dowód zawierał dodatkowe informacje, w oparciu o które należało przyjąć, że powierzchnia pozostawionej nieruchomości wynosiła [...] ha;

- naruszenia art.77 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na pominięciu dowodu z przesłuchania E. M.;

- naruszenia art.80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na uznaniu, że materiał dowodowy w sprawie był wystarczający dla stwierdzenia wielkości nieruchomości pozostawionej przez A. B.;

- naruszenia art.6 ust.4 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty poprzez błędne uznanie, że zaświadczenie Archiwum Państwowego [...] nie może świadczyć o rozmiarach pozostawionego mienia wobec istnienia orzeczenia PUR z dnia [...] marca 1946 r.

V. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jak też poprzedzająca ją decyzja Wojewody z dnia [...] października 2013 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

VII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra prowadzi do następujących wniosków oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody wymaga wzięcia pod uwagę następujących uregulowań:

1. W świetle art.145 § 1 pkt 5 k.p.a. jedną z podstaw do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjnego stanowi sytuacja, w której po wydaniu przedmiotowej decyzji wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Stosownie do art.149 § 1 i 2 k.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia. Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Stosownie do art.151 § 1 i 2 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.

2. Przepis art.1 ust.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w nim wymienionych.

Jak wynika z treści art. 1 ust. 2 ustawy, przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone po 1 września 1939 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy).

3. Przepisy ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nakładają na wnioskodawcę obowiązek udokumentowania przesłanek warunkujących przyznanie tzw. rekompensaty zabużańskiej, w tym faktu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami państwa polskiego, za pomocą szczególnych środków dowodowych.

Stosownie do powyższego, przepis 6 ust. 1 cyt. ustawy przewiduje wymóg, aby do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dołączone zostały dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości.

W myśl art. 6 ust. 4 cyt. ustawy, takimi dowodami mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia, 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.

W świetle art.6 ust.5 ustawy natomiast, w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:

1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;

2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

4. Materiał dowodowy zgromadzony przez organ w postępowaniu w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej podlega ocenie na zasadach określonych w przepisach k.p.a. Stosownie zatem do art.77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W świetle natomiast art.80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych wyżej uregulowań prowadzi do następujących wniosków.

1. W następstwie wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego ostateczną decyzją Wojewody z dnia [...] stycznia 2012 r., stwierdzającą przysługiwanie skarżącej oraz trojgu uczestnikom rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, obowiązkiem Wojewody, a następnie Ministra było przeprowadzenie postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art.149 § 2 k.p.a.). W następstwie przeprowadzenia postępowania w kwestiach wskazanych powyżej organy obu instancji uznały, że brak jest podstaw do zakwestionowania prawidłowości decyzji Wojewody z dnia [...] stycznia 2012 r., w konsekwencji czego orzekły o odmowie jej uchylenia, stosownie do art.151 § 1 pkt 1 k.p.a. Ocena ta jest, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nietrafna.

2. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezspornym jest to, że co do zasady osoby objęte decyzją Wojewody z dnia [...] stycznia 2012 r., spełniają formalne przesłanki uzyskania rekompensaty, określone w art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 oraz art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Osoby te są bowiem następcami prawnymi osoby, która w dniu 1 września 1939 r. była obywatelem polskim, zamieszkałym przed wybuchem wojny na byłym terytorium Rzeczypospolitej i która następnie opuściła dotychczasowe miejsce zamieszkania, pozostawiając tam nieruchomość. Rozbieżności pomiędzy skarżącą a organem dotyczą kwestii określenia powierzchni nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP przez A. B. Orzekające we wznowionym postępowaniu organy podzieliły ocenę sformułowaną w decyzji Wojewody z dnia [...] stycznia 2012 r., że powierzchnia opuszczonej nieruchomości wynosiła [...] ha ziemi, w tym [...] ha oraz łąki i pastwiska o powierzchni [...] ha, uznając za wiarygodny w tym zakresie dowód z dokumentu urzędowego w postaci orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego (PUR) Oddział [...] nr [...] z dnia [...] marca 1946 r.

3. Jak już wskazano wcześniej, w art.6 ust.4 ustawy z 2005 r. ustawodawca wskazał rodzaje dokumentów urzędowych, którymi osoby wnioskujące o rekompensatę zabużańską winny wykazywać zarówno sam fakt pozostawienia nieruchomości poza granicami RP, jak też rodzaj i powierzchnię tychże nieruchomości, zamieszczając w tym wykazie m.in. orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że co do zasady dowodowi tego rodzaju należy przypisywać dużą wartością dowodową w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty zabużańskiej. Nie można jednakże uznać, że powyższe stanowi dyrektywę bezwzględnie obowiązującą w każdej sprawie. Po pierwsze, wskazać oczywiście należy, że w tym samym przepisie ustawodawca dopuścił przeprowadzanie na okoliczności faktyczne, o których mowa powyżej, również dowodów z innych dokumentów urzędowych, takich jak dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. Po drugie, zawarcie w art. 6 ust. 4 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej sformułowania: "w szczególności" oznacza, że katalog środków dowodowych, o których mowa w ww. przepisie ma charakter otwarty (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 796/12).

4. Orzekające w niniejszej sprawie organy przyjęły, że rzeczywistą powierzchnię opuszczonej nieruchomości stwierdza orzeczenie PUR z 1946 r., w świetle którego powierzchnia ta liczyła [...] ha. W ocenie orzekających organów zakładać należy, że przedmiotowe orzeczenie PUR wydane zostało bezpośrednio po repatriacji byłego właściciela do Polski, a zatem bezpośrednio po pozostawieniu nieruchomości przez jej właściciela, w konsekwencji czego zawiera wiarygodne dane odnośnie powierzchni, jaką nieruchomość posiadała w dacie jej opuszczenia. W ocenie organów nie ma natomiast podstaw do opierania ustaleń w zakresie powierzchni nieruchomości na treści przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia z 30 czerwca 2010 r., albowiem zaświadczenie to stwierdza stan nieruchomości na rok 1939, a zatem na moment poprzedzający o kilka lat pozostawienie nieruchomości przez jej właściciela w 1946 r. W świetle powyższego nie można w ocenie organów wykluczyć, że pomiędzy rokiem 1939 a 1946 poszczególne części przedmiotowej nieruchomości były przedmiotem obrotu cywilnoprawnego, ewentualnie nacjonalizacji, w następstwie czego w dacie pozostawienia nieruchomości w 1946 r. posiadała ona ostatecznie właśnie taką powierzchnię, jaka została ujawniona w orzeczeniu PUR z 1946 r. W ocenie organów nie można przyjąć, że: po pierwsze, właściciel nieruchomości opuścił ją nie dopiero po zakończeniu wojny, tj. w 1946 r., a dużo wcześniej, tj. bezpośrednio po wkroczeniu Armii Czerwonej na wschodnie obszary Polski, a po drugie, że deklaracja właściciela odnośnie powierzchni nieruchomości, złożona w postępowaniu przed PUR, obejmowała powierzchnię znacznie zaniżoną z racji obawy właściciela przed represjami ze strony ówczesnych władz polskich, grożącymi przedstawicielom wielkoobszarowego ziemiaństwa.

5. W ocenie Sądu wskazane wyżej oceny zostały sformułowane przez orzekające w sprawie organy bez dostatecznie wyczerpującego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Podkreślić w tym kontekście należy, że w toku postępowania administracyjnego nie zgromadzono żadnej dokumentacji, potwierdzającej w sposób bezpośredni repatriację A. B. do Polski zgodnie z ówcześnie obowiązującymi w tym zakresie procedurami. Podkreślić należy, że w orzeczeniu PUR z [...] marca 1946 r. określono wprawdzie właściciela nieruchomości jako "repatrianta", nie podając przy tym jednakże żadnych danych odnośnie trybu czy daty tego rodzaju repatriacji. Zaznaczyć przy tym należy, że orzeczenie to wydane zostało nie w oparciu o dokumenty a "na podstawie przesłuchanych świadków", przez co należy rozumieć, tak jak przyjęły to orzekające w niniejszej sprawie organy, oparcie tego orzeczenia o oświadczenia wnioskodawcy. W ocenie Sądu okoliczności powyższe nie dają podstaw do kategorycznego stwierdzenia, że właściciel pozostawionej nieruchomości osiedlił się na obecnym obszarze RP dopiero po wojnie, w ramach sformalizowanej procedury repatriacyjnej, a nie, że do osiedlenia tego doszło w istocie dużo wcześniej, tj. bezpośrednio po agresji ZSRR na Polskę (ocena, czy w takim przypadku wydanie przedmiotowego orzeczenia PUR było prawidłowe, wykracza poza zakres niniejszej sprawy). Wprawdzie istotnie, tak jak stwierdziły organy, składając w dniu 26 lutego 2009 r. oświadczenie o miejscu lub miejscach zamieszkania właściciela nieruchomości pozostawionych po przybyciu do Polski, skarżąca oświadczyła, że "pierwszym miejscem zamieszkania osoby będącej właścicielem nieruchomości (...) po przybyciu do Polski w roku 1946 r. był do 1955 r. W. (...).", niemniej następnie, składając w dniu 13 października 2011 r., pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznania przed Wojewodą stwierdziła, że jej dziadek A. B. "17 września 1939 r. razem z rodziną uciekł z O. zostawiając cały majątek. Uciekli jakimś wozem, zabierając tylko najpotrzebniejsze rzeczy i już do majątku nie wrócili.". Zeznania o podobnej treści złożyła w dniu 10 listopada 2011 r. kolejna z wnuczek A. B., tj. M. H., dodając że dziadek wraz z rodziną wyruszyli w kierunku W. wspólnie z rodzinami z okolicznych majątków. Zeznania ta korespondują z treścią zgromadzonych w aktach sprawy pisemnych oświadczeń z dnia 31, złożonych przez osoby zamieszkujące we wrześniu 1939 r. w pobliżu przedmiotowej nieruchomości, tj. H. J. i A. C. (małoletni w tej dacie).

W ocenie Sądu takie okoliczności, jak: a) występowanie wskazanej wyżej początkowej niekonsekwencji w wyjaśnieniach skarżącej, b) fakt, że zarówno skarżąca, jak i M. H. nie posiadają wiedzy bezpośredniej na temat okoliczności opuszczenia majątku przez swojego dziadka, a wyłącznie wiedzę pochodzącą z przekazów rodzinnych, c) występowanie istotnych rozbieżności w oświadczeniach H. J. i A. C. odnośnie powierzchni nieruchomości pozostawionej przez A. B. nie podważają wiarygodności powyższych zeznań i oświadczeń w zakresie uprawdopodobnienia, że do opuszczenia przedmiotowej nieruchomości przez A. B. doszło w dacie wkroczenia armii ZSRR do Polski w dniu 17 września 1939 r., ewentualnie w dacie niewiele późniejszej. W ocenie Sądu za przyjęciem, że w niniejszej sprawie doszło do uprawdopodobnienia opuszczenia nieruchomości w tej właśnie dacie przemawia konieczność uwzględnienia ówczesnych realiów historycznych na ziemiach zabużańskich oraz doświadczenia życiowego. W świetle tychże przesłanek za wysoce uprawdopodobnione uznać bowiem należy podjęcie przez właściciela wielkoobszarowego majątku ziemskiego daleko idących działań (w postaci niezwłocznej ewakuacji) w celu uniknięcia represji ze strony radzieckich władz okupacyjnych, wiążących się w szczególności ze statusem społecznym właściciela majątku (przedstawiciel ziemiaństwa). Dodatkowo podkreślić należy, że wprawdzie H. J. i A. C., tj. osoby, które jako małoletnie zamieszkiwały w sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości we wrześniu 1939 r., na przestrzeni lat składały istotnie różniące się oświadczenia odnośnie powierzchni nieruchomości (1990 r. – [...] ha, 2008 r. – [...] ha), to jednakże rozbieżności tego rodzaju nie sposób uznać za dyskwalifikujące wiarygodność tych osób. O ile bowiem co do zasady osoba małoletnia w oczywisty sposób nie posiada umiejętności dokładnego oszacowania powierzchni nieruchomości, a zatem relacja takiej osoby, składana po upływie kilkudziesięciu lat (czyli relacja osoby dorosłej, a nawet osoby w podeszłym wieku o faktach, o których dowiedziała się jako dziecko) może być dotknięta znacznym marginesem błędu, czy też niepewności, o tyle tego rodzaju czytelne, charakterystyczne i nadzwyczajne wydarzenie jak wyjazd sąsiadów, zajmujących wysoką pozycję społeczną, spowodowany istotnym, nagłym wydarzeniem, wywołującym powszechny oddźwięk w lokalnej społeczności, jakim było wkroczenie do Polski armii ZSRR, bez wątpienia mógł być objęty percepcją osób małoletnich.

W ocenie Sądu, w świetle uprawdopodobniania, że do opuszczenia przedmiotowej nieruchomości przez jej właściciela doszło w drugiej połowie września 1939 r. w następstwie inwazji ZSRR uznać należy, że dla określenia powierzchni nieruchomości w tej dacie miarodajne jest zaświadczenie Archiwum Państwowego [...] z dnia 30 czerwca 2012 r. Nr [...], przedłożone przez skarżącą wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody z dnia [...] stycznia 2012 r. Zaświadczenie to nie odnosi się wprawdzie bezpośrednio do stanu nieruchomości na wrzesień 1939 r., stwierdzając stan istniejący w dwóch miesiącach wcześniejszych (tj. w lipcu i sierpniu 1939 r., w tym określając dokładny areał nieruchomości tylko według stanu na lipiec), niemniej brak jest przekonujących przesłanek do przyjęcia, że stan ten uległ zmianie na przestrzeni tak krótkiego czasu, tj. do momentu opuszczenia nieruchomości przez jej właściciela. Przyjąć zatem należy, że w dacie tek powierzchnia opuszczonego majątku, należącego do A. B. wynosiła [...] ha, a za nich [...] ha stanowiły las.

6. W konsekwencji powyższych ustaleń należy przyjąć, że ustalenie wysokości rekompensat pieniężnych, należnych następcom prawnym byłego właściciela gospodarstwa winno nastąpić w oparciu o wartość nieruchomości opuszczonej, uwzględniającą właściwą jej powierzchnię, tj. powierzchnię wskazaną w zaświadczeniu Archiwum Państwowego [...] z dnia 30 czerwca 2012 r. Nr [...].

Powyższa okoliczność przesądza o tym, że w następstwie wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją Wojewody z dnia [...] stycznia 2012 r. należało uchylić tę decyzję i orzec w sprawie co do istoty (tj. z uwzględnieniem właściwej powierzchni opuszczonej nieruchomości), a zatem orzec na podstawie art.151 § 1 pkt 2 k.p.a., nie zaś, jak to uczyniły organy, na podstawie art.151 § 1 pkt 1 k.p.a.

W konsekwencji powyższego uznać należy, że zarówno zaskarżona decyzja Ministra, jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art.7, 77 § 1 i art.80 k.p.a. w związku z art.151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej racji oba te orzeczenia należało wyeliminować z obrotu prawnego.

W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Wojewoda ponownie rozpozna wniosek stron o potwierdzenie prawa do rekompensaty, uwzględniając okoliczność, że powierzchnia opuszczonego majątku posiadała powierzchnię wykazaną w zaświadczeniu Archiwum Państwowego [...] z dnia 30 czerwca 2012 r. Nr [...].

IX. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.