Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 112/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 2
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
article: art. 157 par. 1, art. 158 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M. A. i M. O. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2017 r., nr [...] Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpatrzeniu wniosku M. A. i M. O. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z [...] kwietnia 1953 r., nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ozn. jako działki: nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2, z dawnej nieruchomości hipotecznej "[...]" - odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z [...] kwietnia 1953 r., we wskazanej części.

W uzasadnieniu Minister wyjaśnił, że orzeczeniem z [...] kwietnia 1953 r. Prezydium Rady Narodowej W. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, m.in. nieruchomości ozn. jako działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 z dawnej nieruchomości hipotecznej "[...]".

Pismem z [...] października 2015 r. M. A. i M. O. złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności wyżej wskazanego orzeczenia, w części dotyczącej wywłaszczenia działki nr [...] i nr [...]. Wywłaszczona nieruchomość odpowiada obecnie działkom ewidencyjnym nr [...],[...] oraz części działki nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...], Dzielnica [...].

Stronami postępowania nadzorczego są spadkobiercy W. S. - poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości, tj. J. N., G. N., J. N., B. R., A. N., J. S., M. A. i M. O. oraz podmioty, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości, tj. Skarb Państwa - Prezydent W. - aktualny właściciel wywłaszczonej nieruchomości oraz P. S.A. w Warszawie - użytkownik wieczysty działki nr [...].

Minister podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 kpa. Wszelkie wątpliwości dotyczące zgodności z prawem kontrolowanej decyzji należy interpretować na korzyść pozostawienia decyzji ostatecznej w obrocie prawnym, celem zagwarantowania bezpieczeństwa obrotu prawnego. Przedmiotem postępowania nadzorczego, prowadzonego w trybie art. 156 kpa, jest weryfikacja decyzji ostatecznej przez pryzmat przesłanek wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa.

Minister wskazał, że kontrolowane orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. weszło do obrotu prawnego i stało się ostateczne, albowiem zostało ono wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium [...] Rady Narodowej W. - [...] w dniach od [...] do [...] maja 1953 r. Zatem organ jest zobligowany do zbadania jego legalności przez pryzmat przepisu art. 156 § 1 kpa. Natomiast zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest w szczególności wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W rozpatrywanej sprawie nie można - zdaniem organu nadzoru - stwierdzić wydania kontrolowanego orzeczenia bez podstawy prawnej, albowiem istniał przedmiot postępowania w postaci nieruchomości, co do której dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia. Złożony został także wniosek podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie, tj. pismo Dyrekcji Odbudowy [...] z [...] maja 1949 r., nr [...], zatwierdzonego przez Ministra Komunikacji [...] lipca 1949 r.

Organ nadzoru nie stwierdził także, aby kontrolowane orzeczenie rażąco naruszało prawo.

Minister wyjaśnił, że orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. wydano na podstawie przepisów dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939- 1945 r. (Dz. U. z 1948 r. nr 20, poz. 138, z późn. zm.).

Art. 1 ust. 1 dekretu stanowił, że dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Dopuszczalne było także wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i przewidzianych w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa (art. 1 ust. 2 dekretu).

Zgodnie zaś z art. 2 dekretu, wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć mogło tylko tych nieruchomości, które:

1. zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej,

2. były nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Zdaniem Ministra treść orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. wskazuje, że m.in. nieruchomość położona na osiedlu "[...]", o łącznej pow. [...] m2, oznaczona jako działki nr [...] i nr [...] z bloku nr [...], została zajęta w latach 1939-1945 przez okupanta na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej i [...] kwietnia 1948 r. znajdowała się we władaniu P.

Analogiczne uzasadnienie zawiera wniosek wywłaszczeniowy z [...] maja 1949 r., nr [...].

Z pozyskanych przez organ zdjęć lotniczych z 1945 r., nadesłanych przez Centralne Archiwum Wojskowe przy piśmie z [...] września 2011 r., nr [...] (do sprawy nr [...]) wynika, że przedmiotowa nieruchomość, wywłaszczona na cele budowy i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, wykorzystywana była w 1945 r. na cele kolejowe. Stanowiła część rozległego terenu [...] liczącego wiele hektarów. Z opinii geodety uprawnionego A. G. z [...] marca 2016 r., sporządzonej z wykorzystaniem ww. zdjęć lotniczych, wynika jednoznacznie, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się na terenie wykorzystywanym na cele komunikacji [...] - stacji rozrządowej [...].

Porównanie tych dowodów, w tym w szczególności zdjęć lotniczych z 1945 r., ze zdjęciami lotniczymi wykonanymi przez Luftwaffe [...] lipca 1944 r., w ocenie Ministra, dowodzi, że teren (w tym działki nr [...] i nr [...] z bloku nr [...]) został zajęty przez okupanta na cele kolejowe przed [...] lipca 1944 r. Analiza zdjęć lotniczych prowadzi do wniosku, że obszar zajęty na cele kolejowe pod stację rozrządową [...] pomiędzy datą wykonania zdjęć - [...] lipca 1944 r. oraz zdjęć z 1945 r. nie uległ zmianie.

Z mapy sytuacyjnej pt. "Szkic gruntów projektowanych do wywłaszczenia pod stację rozrządową [...] w powiecie i województwie [...]", sporządzonej w 1948 r., wynika zaś, że działki nr [...] i nr [...] z bloku nr [...] znajdowały się we władaniu P. Powyższą okoliczność potwierdza również treść pisma P. z [...] maja 1949 r., nr [...] (kierowanego do Ministra Komunikacji), wskazującego, iż grunty. m.in. "[...]" zaznaczone na szkicu kolorem różowym zostały zajęte przez okupanta w okresie wojny i w chwili wejścia w życie dekretu (16.04.1948 r.) pozostawały w użytkowaniu P.

Minister wskazał, że przytoczone we wniosku o stwierdzenie nieważności okoliczności dotyczące orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z [...] grudnia 1961 r., nr [...] dotyczą innych nieruchomości, nieobjętych orzeczeniem z [...] kwietnia 1953 r. Organ podkreślił, że część działek z "[...]" oraz część gruntów wsi [...] (których niniejsze postępowanie nie dotyczy) na ww. mapie została oznaczona jako teren, który nie pozostawał w użytkowaniu (czyt. władaniu) P. w chwili sporządzenia mapy. Stąd orzeczeniem z [...] grudnia 1961 r. Prezydium Rady Narodowej w W. oddaliło wniosek P. o wywłaszczenie niektórych nieruchomości położonych na obszarze wsi [...] oraz "[...]". Oznacza to, że organ wywłaszczeniowy dokonywał ustaleń w celu dojścia do prawdy materialnej. Tym samym nie akceptował w sposób automatyczny każdego wniosku złożonego przez P.

W ocenie Ministra z powyższych dowodów wynika, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała 16 kwietnia 1948 r. we władaniu P. Wynika to także z analizy opinii geodety uprawnionego A. G. z [...] marca 2016 r., sporządzonej w formie graficznej z uwzględnieniem aktualnego stanu faktycznego zobrazowanego na ortofotomapie, która potwierdza, że ww. infrastruktura kolejowa istnieje również współcześnie.

Zdaniem organu nadzoru oznacza to, że budowa urządzeń kolejowych na przedmiotowym gruncie (działki nr [...] i nr [...]) przesądziła w sposób trwały o sposobie korzystania z tej nieruchomości, a wywłaszczona nieruchomość trwale i w sposób ciągły (co najmniej od daty wykonania zdjęć z 1944 r.) zajęta jest pod urządzenia [...], co wyklucza możliwość władania tymi nieruchomościami przez inne podmioty niż P. Powyższe stanowi, że działki nr [...] i nr [...] z bloku nr [...] były zajęte przez P. na cele dekretowe również w okresie wskazanym w dekrecie wywłaszczeniowym z 7 kwietnia 1948 r.

Organ wyjaśnił, że zajęcie nieruchomości pod urządzenia [...] mieściło się w katalogu celów wywłaszczeniowych wskazanych w art. 2 pkt 1 dekretu, a tym samym orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. nie zostało wydane wbrew dekretowym przesłankom wywłaszczenia nieruchomości. W ocenie Ministra nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 1 oraz art. 2 dekretu wywłaszczeniowego.

Stosownie do art. 3 ust. 1 dekretu, ubiegający się o wywłaszczenie winien zgłosić wniosek do właściwego wojewody do [...] grudnia 1950 r., który wymagał zatwierdzenia przez właściwego ministra (art. 3 ust. 2 dekretu).

Z akt sprawy wynika, że wniosek o wywłaszczenie nieruchomości z [...] maja 1949 r., nr [...] został zatwierdzony [...] lipca 1949 r. przez Ministra Komunikacji oraz został zgłoszony do W. Urzędu Wojewódzkiego w P. przy piśmie Dyrekcji Odbudowy [...] z [...] sierpnia 1949 r., nr [...], wniesionym do organu wywłaszczeniowego [...] sierpnia 1949 r.

W świetle powyższego, w ocenie organu, nie doszło do naruszenia art. 3 ust. 1 i 2 dekretu wywłaszczeniowego.

Minister podniósł, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu do wniosku należało obligatoryjnie załączyć jedynie ogólny plan sytuacyjny przewidziany w art. 11 § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta RP z 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. z 1934 r. nr 86, poz. 776, z późn. zm.), zaś dane przewidziane w pkt 2 i 3 § 1 [wyciągi z ksiąg hipotecznych i wykaz właścicieli] i art. 17 § 2 [granice i rodzaj każdej nieruchomości przeznaczonej do wywłaszczenia, powierzchnie wyrażone w metrach kwadratowych, imiona i nazwiska właścicieli oraz tych osób trzecich, którym służą prawa rzeczowe na danej nieruchomości, z wymienieniem tych praw zgodnie z księgą hipoteczną, a w braku jej na zasadzie innych odpowiednich dokumentów] ubiegający się o wywłaszczenie przedstawiał tylko o tyle, o ile był w ich posiadaniu.

Z akt archiwalnych wynika, że do wniosku wywłaszczeniowego załączono mapę sytuacyjną pt. "Szkic gruntów projektowanych do wywłaszczenia pod stację rozrządową [...] w powiecie i województwie [...]", sporządzoną w 1948 r. oraz rejestr pomiarowy z [...] kwietnia 1949 r., nr [...] dotyczący, m.in. działek nr [...] i nr [...] z bloku nr [...], sporządzony przez Dział Pomiarowy Dyrekcji Odbudowy [...].

Zdaniem organu nadzoru brak jest w tych warunkach podstaw do przyjęcia, aby doszło do rażącego naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu.

Stosownie do art. 4 ust. 1 dekretu do wywłaszczenia na jego podstawie stosowano odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, ze zmianami wskazanymi w tym przepisie.

Jednocześnie art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu przewidywał odstępstwa od przepisów rozporządzenia dotyczące zawiadomień i doręczeń. Zawiadomienia i doręczenia do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych, postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia przewidziane w rozporządzeniu (art. 6-25 rozporządzenia), zastąpione zostały przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

Z akt archiwalnych wynika, że sposób zawiadomienia o toczącym się postępowaniu i decyzjach, które w nim zapadły, wskazany w dekrecie (art. 4 ust. 1 pkt 4), został zachowany w takim stopniu, że nie można przyjąć, iż doszło do rażącego naruszenia prawa.

Obwieszczenie z 3 stycznia 1950 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, m.in. w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości zostało opublikowane w W. Dzienniku Urzędowym z [...] lutego 1950 r. (Nr [...], poz. [...]) oraz wywieszone na tablicy ogłoszeń:

- Starostwa Powiatowego W., Ekspozytury we [...] - w dniach od [...] do [...] stycznia 1950 r.,

- Zarządu Gminy w J., gm. [...] - w dniach od [...] stycznia 1950 r. do [...] marca 1950 r.,

- Zarządu Gminy S. w C. - w dniach od [...] stycznia 1950 r. do [...] lutego 1950 r.

Minister uznał, że treść opublikowanego obwieszczenia wskazuje, że zawierało informacje dotyczące położenia nieruchomości oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy.

W dniach od [...] do [...] października 1951 r. na tablicy ogłoszeń Prezydium Gminnej Rady Narodowej w [...] wywieszono obwieszczenie organu wojewódzkiego z [...] września 1951 r., nr [...], w którym poinformowano strony o wyznaczeniu na [...] października 1951 r. rozprawy wywłaszczeniowej.

Z treści protokołu oględzin nieruchomości z [...] października 1951 r. wynika, że z uwagi na brak znaków granicznych i niemożność rozgraniczenia części terenów należących do osób fizycznych rozprawę wywłaszczeniową odroczono.

Obwieszczeniem z [...] października 1951 r., nr [...] organ wojewódzki poinformował strony o wyznaczeniu na [...] listopada 1951 r. nowego terminu rozprawy wywłaszczeniowej. Powyższe obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w [...] w dniach od [...] do [...] listopada 1951 r.

Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby ogłoszenia o ww. rozprawach zamieszczono w dzienniku urzędowym. W ocenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa uchybienie w zakresie trybu podania do wiadomości stron zawiadomienia o rozprawie nie stanowi rażącego naruszenia prawa, albowiem zebrany materiał archiwalny wskazuje, że przynajmniej niektórzy właściciele nieruchomości, objętych postępowaniem wywłaszczeniowym powzięli wiedzę o prowadzonym postępowaniu (np. S. B.).

Rozprawa wywłaszczeniowa została przeprowadzona przez organ wojewódzki [...] listopada 1951 r., tj. w dniu wskazanym w zawiadomieniu o rozprawie. Rozprawa odbyła się przy udziale pracowników organu oraz przedstawiciela inwestora. Na rozprawie inwestor oświadczył, że nieruchomości objęte przedmiotowym wnioskiem o wywłaszczenie były zajmowane sukcesywnie w dłuższym okresie czasu, w każdym razie przed 16 kwietnia 1948 r.

W ocenie Ministra nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu.

Organ nadzoru wskazał, że zgodnie z art. 22 § 1 i § 2 prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym, który miał odpowiednie zastosowanie do kontrolowanego postępowania wywłaszczeniowego wojewoda (a po jego likwidacji - prezydium wojewódzkiej rady narodowej) wydawał orzeczenie o wywłaszczeniu albo odmawiał jego wydania, po przeprowadzeniu rozprawy, przy czym orzeczenie wywłaszczeniowe powinno w szczególności zawierać ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia, cel wywłaszczenia z określeniem rodzaju projektowanych robót oraz uzasadnienie przyjęcia lub odrzucenia wniosków i sprzeciwów.

Zdaniem Ministra analiza treści orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. wskazuje, że spełnia ono wymogi z art. 22 § 2 rozporządzenia wywłaszczeniowego. Orzeczenie określa przedmiot, rozmiar oraz cel wywłaszczenia. Organ podniósł, że specyfika dekretu z 7 kwietnia 1948 r., przewidywała wywłaszczenie z mocy prawa z dniem 9 maja 1945 r. (potwierdzane przez wydanie decyzji deklaratoryjnej) i miała charakter w istocie nacjonalizacyjny, zaś przesłanki odnosiły się do stanu istniejącego w przeszłości (przed datą orzekania), nie mógł więc zostać określony rodzaj projektowych robót (art. 22 § 2 pkt 2 rozporządzenia). Wskazany przez organ wojewódzki cel wywłaszczenia mieścił się w katalogu celów określonych w art. 2 pkt 1 dekretu.

Zdaniem Ministra właściciel nieruchomości miał możliwość dowiedzenia się o prowadzonym postępowaniu wywłaszczeniowym oraz o jego wyniku, albowiem w toku prowadzonego postępowania organ wymienił w treści orzeczenia, a także treści zawiadomień informujących o wszczęciu postępowania oraz o rozprawie właścicieli nieruchomości (w tym właściciela działek nr [...] i nr [...] z bloku nr [...]), a zatem niewątpliwie zostali oni prawidłowo określeni. Zaniechanie wskazania właściciela w odniesieniu do każdej z nieruchomości z osobna, pozostaje bez wpływu na ocenę legalności przedmiotowego orzeczenia. W. S. (właściciel przedmiotowej nieruchomości) został wskazany jako jeden z właścicieli nieruchomości położonych na terenie objętym wywłaszczeniem.

Zdaniem Ministra bez wpływu na legalność kontrolowanego orzeczenia pozostaje wskazanie w orzeczeniu W. S., zmarłego w 1949 r. W myśl ukształtowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego za skierowanie decyzji do danego podmiotu należy uznać ukształtowanie jego praw lub obowiązków (wyrok NSA z 19.06.2015 r., sygn. akt I OSK 2210/13). Organ podał, że w wyroku z 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2680/12, w podobnej sprawie, dotyczącej tego samego orzeczenia wywłaszczeniowego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie stanowi rażącego naruszenia prawa wskazanie w orzeczeniu jako strony osoby zmarłej przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego - z uwagi na deklaratoryjny charakter orzeczenia wydanego w trybie dekretu z 7 kwietnia 1948 r.

Oznaczenie właściciela nieruchomości w orzeczeniach wydawanych w trybie przepisów dekretu miało charakter jedynie opisowy i nie wpływało na krąg podmiotów, których prawa i obowiązki były przedmiotem postępowania. Orzeczenie wywłaszczeniowe potwierdzało bowiem jedynie skutek, który nastąpił z mocy prawa. W tych warunkach nie można uznać, aby przedmiotowym orzeczeniem ukształtowano prawa osoby zmarłej. W ocenie Ministra wskazanie jako współwłaściciela nieruchomości objętej wywłaszczeniem zmarłego W. S. nie może skutkować stwierdzeniem nieważności przedmiotowego orzeczenia, lecz co najwyżej wznowieniem postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 kpa, co wynika z pominięcia w postępowaniu R. S., W. S. i J. O. - spadkobierców W. S.

Podsumowując Minister uznał, że kontrolowane orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r., w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...] z bloku nr [...], nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 kpa).

Organ nie stwierdził również pozostałych wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.

Badając przesłankę z art. 156 § 1 pkt 1 kpa Minister wyjaśnił, że kontrolowane orzeczenie nie zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. Organem właściwym do orzekania o wywłaszczeniu był bowiem, w myśl art. 3 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym właściwy miejscowo wojewoda, kompetencje którego (z uwagi na fakt, iż ww. orzeczenie zostało wydane po dniu [...].04.1950 r.), stosownie do art. 37 w zw. z art. 33 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. nr 14, poz. 130) przejęły właściwe miejscowo prezydia wojewódzkich rad narodowych. W związku z wydaniem rozporządzenia Rady Ministrów z [...] maja 1951 r. w sprawie zmiany granic miasta W. (Dz. U. z 1951 r.nr [...], poz. [...]) przedmiotowa nieruchomość znalazła się w granicach W., zatem organem właściwym w sprawie wywłaszczenia było Prezydium Rady Narodowej w W.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] października 2017 r. wnieśli M. O. i M. A.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania:

I. art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 7 kpa oraz art. 28 kpa, poprzez przyjęcie, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z [...] kwietnia 1953 r., w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości "[...]" place nr [...] i [...] z bloku nr [...] nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, pomimo, że:

- przedmiotowe nieruchomości w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. nie zostały zajęte na cele, o których mowa w art. 2 pkt 1 dekretu, a w dniu wejścia w życie dekretu nie znajdowały się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych, ani nie były nadal użytkowane na cele, o których mowa w art. 2 pkt 1 dekretu,

- przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wnioskodawca tego postępowania nie podjął pertraktacji z właścicielem nieruchomości w celu dobrowolnego nabycia tych nieruchomości, zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu w zw. z art. 10 § 2 pkt 5 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym,

- zawiadomienia o rozprawach z [...] października 1951 r. i z [...] listopada 1951 r. oraz orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. nie zostały ogłoszone zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu w zw. z art. 21 § 1 i 2 oraz art. 25 § 1 rozporządzenia,

- w obwieszczeniu o wywłaszczeniu z [...] stycznia 1950 r. ani w orzeczeniu z [...] kwietnia 1953 r. nie został podany konkretny cel wywłaszczenia, zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu w zw. z art. 14 § 1 pkt 1 oraz art. 22 § 2 pkt 2 rozporządzenia,

- Prezydium Rady Narodowej W. nie ustaliło właściciela przedmiotowych nieruchomości zgodnie art. 4 ust. 1 dekretu w zw. z art. 4 rozporządzenia w zw. z art. 44 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym,

- orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r., w części dotyczącej przedmiotowych nieruchomości, nie zostało skierowane do ich właściciela, co doprowadziło do odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia wydanego z rażącym naruszeniem prawa, stanowiącej naruszenie wyżej wskazanych przepisów, jak również art. 156 § 1 pkt 2 kpa,

II. art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 7 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 11 kpa, poprzez nierozpatrzenie żadnych dowodów, które prowadzą do wniosku, że przedmiotowe nieruchomości nie spełniały przesłanek wywłaszczenia na podstawie dekretu, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn odmowy tym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzuty rozwinęli w uzasadnieniu skargi wskazując m. in., że materiał dowodowy jest znikomy, a zebrane dokumenty zawierają szereg sprzeczności i niejasności. Dotyczy to przede wszystkim przedmiotu wywłaszczenia i powierzchni wywłaszczanych nieruchomości.

Skarżący podnieśli, że wywłaszczenie nieruchomości stanowi i stanowiło także w czasie wydawania orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r., odstępstwo od zasady ochrony prawa własności. Wobec tego stosowanie instytucji wywłaszczenia uzasadnione było tylko w przypadkach prawem przewidzianych i tylko wówczas, gdy spełnienie przesłanek wymaganych prawem do wywłaszczenia danej nieruchomości zostało wykazane. Charakter postępowania wywłaszczeniowego oznacza konieczność ścisłej wykładni przepisów dotyczących wywłaszczenia, niedopuszczalne jest zatem dokonywanie jakiejkolwiek wykładni rozszerzającej.

Zdaniem skarżących Minister Infrastruktury i Budownictwa nie oceniał, czy w przypadku przedmiotowych nieruchomości zachodziły przesłanki do wydania orzeczenia wywłaszczeniowego, a tylko czy zostało udowodnione, że przesłanki te z pewnością nie zaistniały.

Skarżący nie podzielili stanowiska Ministra , że przedmiotowe nieruchomości zostały zajęte w okresie wojny 1939 - 1945 na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej - stacji rozrządowej [...], a także że w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r., pozostawały we władaniu P. i w dalszym ciągu były wykorzystywane na cele kolejowe. Zarzucili, że organ pominął dowody, z których wynikają okoliczności przeciwne.

Zgodnie z orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z [...] grudnia 1961 r., nr: [...], m. in. nieruchomości "[...]" część bloków nr [...] i [...] oraz nieruchomość stanowiąca własność A. S. o powierzchni [...] nie zostały zajęte w latach 1939 - 1945 na cele kolejowe, ani nie spełniały innych przesłanek wywłaszczenia na podstawie dekretu. Według odwołania Dyrekcji Okręgowej [...] w W. z [...] stycznia 1962 r., P. nie posiadały dowodów na okoliczność zajęcia nieruchomości objętych wnioskiem wywłaszczeniowym z [...] maja 1949 r. na cele kolejowe przed dniem [...] maja 1945 r., a zajęcie tych nieruchomości przez P. następowało w różnych okresach czasu. Z odwołania wynika także, że na nieruchomościach objętych wnioskiem okupant wybudował olbrzymią stację [...], którą przed odejściem zdewastował i rozebrał tak, że teren był opustoszały. Zgodnie z protokołem oględzin z [...] października 1951 r., przed tą datą nieruchomości "[...]" nie zostały zajęte na cele kolejowe.

Skarżący podnieśli, że z "rejestru pomiarowego części gruntów nieruchomości Miasto [...] i [...] w gminie [...] powiecie i województwie [...]" nie wynika przez kogo i na jaki cel zostały zajęte w latach 1939 - 1945 wymienione w nim nieruchomości. W "rejestrze" wymienione są nieruchomości "[...]" części bloków nr [...] i nr [...] oraz nieruchomość stanowiąca własność A. S o powierzchni [...], które zgodnie z orzeczeniem z [...] grudnia 1961 r. nie zostały zajęte w latach 1939 - 1945 na cele kolejowe. Podobnie ze "szkicu" nie wynika przez kogo i na jaki cel zostały zajęte w latach 1939 - 1945 zaznaczone na nim nieruchomości. Jeżeli na "szkicu" zaznaczono nieruchomości zajęte w latach 1939 - 1945 na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń stacji rozrządowej [...], to również ten dokument zawiera informacje sprzeczne z orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z [...] grudnia 1961 r. Na "szkicu" jako "grunty zajęte w latach 1939 - 1945 użytkowane przez P." zaznaczone są nieruchomości "[...]" całość bloku nr [...] i część bloku nr [...], pomimo że zgodnie z orzeczeniem z [...] grudnia 1961 r. części bloków nr [...] i nr [...] nie zostały zajęte w latach 1939 - 1945 na cele kolejowe. Nadto ze "szkicu" nie wynika, że przedmiotowe nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu pozostawały we władaniu P. i w dalszym ciągu były wykorzystywane na cele kolejowe.

Skarżący podkreślili, że zgodnie z orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z [...] grudnia 1961 r., nieruchomości objęte tym orzeczeniem nie zostały zajęte w latach 1939 - 1945 na cele kolejowe, ani nie spełniały innych przesłanek wywłaszczenia na podstawie dekretu.

Dyrekcja Okręgowa [...] w W. w odwołaniu z [...] stycznia 1962 r. przyznała, że P. nie posiadały dowodów na okoliczność zajęcia nieruchomości objętych wnioskiem wywłaszczeniowym z [...] maja 1949 r. na cele kolejowe przed [...] maja 1945 r., a zajęcie tych nieruchomości przez P. miało miejsce w różnych okresach czasu. Jedynym dowodem na okoliczność spełniania przez przedmiotowe nieruchomości przesłanek wywłaszczenia na podstawie dekretu jest wcześniejsze, odmienne oświadczenie P. zawarte we wniosku wywłaszczeniowym z [...] maja 1949 r.

W ocenie skarżących dowód ten pozostaje w sprzeczności z protokołem oględzin z [...] października 1951 r. Natomiast oświadczenia P. o spełnianiu przesłanek wywłaszczenia zawarte w protokole rozprawy z [...] listopada 1951 r., nie dotyczą przedmiotowych nieruchomości, ale nieruchomości S. B. (osoby trzeciej).

Z pisma Centralnego Archiwum Wojskowego z [...] września 2011 r. wynika, że zdjęcia lotnicze pochodzące z tego archiwum znajdowały się na płycie CD. W aktach sprawy badanych przez pełnomocnika skarżących nie było płyty CD.

Z kolei zdjęcia nazwane przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa "zdjęciami z 1944 r." nie są opisane w sposób umożliwiający stwierdzenie, z jakiego źródła pochodzą. Nie ma pewności co przedstawiają, ani kiedy zostały wykonane.

Dyrekcja Okręgowa [...] w W. w odwołaniu z [...] stycznia 1962 r. stwierdziła, że okupant jeszcze przed wyzwoleniem W. zdewastował i rozebrał zbudowaną, olbrzymią stację [...] tak, że teren był opustoszały. Jeżeli więc przedmiotowe nieruchomości zostały zajęte na cele kolejowe przez okupanta, to jeszcze przed wyzwoleniem przestały one spełniać przesłankę zajęcia na cele wskazane w art. 2 pkt 1 dekretu, co wyklucza ich wywłaszczenie.

Skarżący zarzucili, że istotne znaczenie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji mają także okoliczności dotyczące E. R., która zaznaczyła przedmiotowe nieruchomości na "szkicu gruntów". Jak wynika z pisma Ministerstwa Budownictwa z [...] lipca 2007 r. nr sprawy: [...] i z pism Ministerstwa Infrastruktury z [...] stycznia 2009 r., nr sprawy: [...] oraz z [...] sierpnia 2009 r. nr sprawy: [...] i nr sprawy: [...], E. R. była dyrektorem Departamentu Orzecznictwa w Ministerstwie Budownictwa i Infrastruktury oraz brała udział w postępowaniach w sprawach stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z [...] kwietnia 1953 r. w zakresie nieruchomości z "[...]". Wobec tego E. R. powinna zostać wyłączona od udziału w postępowaniu na podstawie art. 84 § 2 zd. pierwsze kpa w zw. z art. 24 § 1 pkt 4, a co najmniej art. 24 § 3 kpa, a sporządzone przez nią dokumenty nie powinny stanowić dowodu.

Skarżący podnieśli, że zgodnie z wnioskiem wywłaszczeniowym z [...] maja 1949 r., nieruchomości "[...]" stanowiły place budowlane. Według ogłoszenia Wojewody [...] z [...] stycznia 1950 r. nr [...], ulegające wywłaszczeniu nieruchomości stanowiły grunty warzywno - ogrodnicze, place budowlane i grunty orne. Zgodnie z protokołem oględzin z [...] października 1951 r., w tym dniu na terenie nieruchomości "[...]" znajdowały się nieużytki, wykopy, nasypy i odłogi. Według aktu notarialnego z [...] grudnia 1947 r. rep. nr [...] W. i J. J. kupili nieruchomość "[...]" blok nr [...] plac nr [...], będącą nieruchomością budowlaną. Zgodnie z protokołem rozprawy odszkodowawczej z [...] sierpnia 1965 r. i pismem Prezydium Rady Narodowej W. z [...] października 1965 r., W. i J. J. kupili tą nieruchomość w celu budowy domu jednorodzinnego. Według pisma Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. - [...] z [...] września 1966 r. nieruchomość ta znajdowała się na terenie przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową indywidualną. Zgodnie z podaniem z [...] grudnia 1961 r., zaświadczeniem Państwowego Biura Notarialnego w W. i decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. z [...] marca 1951 r. nr: [...], F. C., noszący wówczas nazwisko K., w dniu [...] października 1948 r. otrzymał nieruchomość "[...]" blok nr [...] plac nr [...], będącą nieruchomością budowlaną, od W. S.. Według "szkicu gruntów", nieruchomości "[...]" blok nr [...] place nr [...] i [...] znajdują się w pobliżu przedmiotowych nieruchomości.

Powyższe okoliczności, w ocenie skarżących, wykluczają spełnianie przez przedmiotowe nieruchomości przesłanek wywłaszczenia na podstawie dekretu. Jeżeli nieruchomość budowlana zostałaby zajęta pod infrastrukturę kolejową, to utraciłaby charakter budowlany. Brak utraty charakteru budowlanego przez nieruchomości "[...]" potwierdza, że nie zostały one zajęte pod infrastrukturę kolejową. Ze "zdjęć z 1945 r." wydaje się wynikać, że przez nieruchomość "[...]" blok nr [...] plac nr [...] przechodził ten sam, biegnący prosto tor, co przez nieruchomość "[...]" blok nr [...] plac nr [...]. Okoliczność ta dodatkowo potwierdza brak wiarygodności i mocy dowodowej tych zdjęć. Nadto nieruchomości, na których znajdowały się nieużytki, wykopy, nasypy i odłogi, nie mogły być zajęte pod infrastrukturę kolejową.

Zdaniem skarżących wszystkie powyższe dowody prowadzą do wniosku, że przedmiotowe nieruchomości nie spełniały przesłanek wywłaszczenia na podstawie dekretu, a w związku z tym ich wywłaszczenie zostało dokonane z rażącym naruszeniem przepisów dekretu.

Skarżący wskazując na przepisy art. 4 ust. 1 dekretu oraz przepisy rozporządzenia z 24 września 1934 r. o postępowaniu wywłaszczeniowym podnieśli, że zgodnie z art. 10 § 2 pkt 5 rozporządzenia we wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego należy wymienić cenę żądaną przez właściciela i oferowaną mu w wyniku pertraktacji prowadzonych w celu dobrowolnego nabycia nieruchomości. Wniosek wywłaszczeniowy z [...] maja 1949 r. nie spełniał powyższego wymogu, co oznacza, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z [...] kwietnia 1953 r., w części dotyczącej przedmiotowych nieruchomości, zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 4 ust. 1 dekretu w zw. z art. 10 § 2 pkt 5 rozporządzenia.

Skarżący zarzucili, że w postępowaniu zakończonym wydaniem orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. zawiadomienia o rozprawach z [...] października 1951 r. i z [...] listopada 1951 r. oraz samo orzeczenie o wywłaszczeniu nie zostały ogłoszone w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym. W ocenie skarżących z powyższych przyczyn orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r., w części dotyczącej przedmiotowych nieruchomości, zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu w zw. z art. 21 § 1 i 2 oraz art. 25 § 1 rozporządzenia. Natomiast okoliczność, że niektórzy właściciele nieruchomości objętych wnioskiem wywłaszczeniowym powzięli wiedzę o postępowaniu wywłaszczeniowym nie ma istotnego znaczenia, skoro właściciele przedmiotowych nieruchomości tej wiedzy nie powzięli.

Skarżący zarzucili, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z [...] kwietnia 1953 r. nie zostało ogłoszone w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym, a zatem nie zostało ono skutecznie doręczone, nie można wobec tego twierdzić, że spadkobiercy W. S. mieli możliwość dowiedzenia się o jego wydaniu.

Skarżący wskazali, że orzeczenie rażąco narusza art. 14 § 1 pkt 1 i art. 22 § 2 pkt 2 rozporządzenia, gdyż wbrew treści tych przepisów w obwieszczeniu o wywłaszczeniu mowa jest jedynie o wywłaszczeniu na cele kolejowe, bez wskazania konkretnego celu, jak np. budowy stacji rozrządowej [...]. Podobnie, w orzeczeniu Prezydium z [...] kwietnia 1953 r. mowa jest wyłącznie o przeznaczeniu na cele użyteczności publicznej, bez podania konkretnego celu, a także bez określenia rodzaju projektowanych robót.

Skarżący wskazując na art. 4 ust. 1 dekretu oraz art. 4 rozporządzenia z [...] marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym podnieśli, że do okoliczności mających być podstawą rozstrzygnięcia należy także ustalenie stron postępowania. Organ prowadzący postępowanie na podstawie dekretu winien był zarządzić przeprowadzenie stosownego postępowania wyjaśniającego dla należytego ustalenia stanu sprawy także w tym zakresie. W postępowaniu zakończonym wydaniem orzeczenia Prezydium z [...] kwietnia 1953 r. żadne takie zarządzenia nie zostały wydane, a kwestia ustalenia stron postępowania ograniczyła się do odnotowania w protokole rozprawy z [...] listopada 1951 r., że przedstawiciele wnioskodawcy wywłaszczenia oświadczyli, że nie udało im się ustalić nazwisk właścicieli gruntów, ponieważ obejmują one dawne grunty parcelacyjne S., a nabywcy działek nie są ujawnieni w hipotece. W toku postępowania nie przedstawiono żadnych zaświadczeń z ksiąg hipotecznych, które potwierdzałyby to oświadczenie.

Skarżący nie podzielili poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 11 czerwca 2014 r., sygn. akt: I OSK 2680/12, na który powołał się Minister. W ich ocenie podzielenie poglądu NSA prowadzi do rozróżnienia stopnia naruszenia prawa (rażącego lub nie) w zależności od tego, czy miało miejsce przy wydaniu decyzji o charakterze rzeczowym, czy przy wydaniu decyzji o charakterze osobowym. Wskazali, że decyzja wywłaszczeniowa nie jest pozbawiona charakteru osobowego, ponieważ przyznaje określonemu w niej podmiotowi (podmiotowi publicznemu) prawo własności rzeczy. Podobnie tego rodzaju decyzja nakłada na konkretny podmiot (właściciela rzeczy) obowiązek podporządkowania się rozstrzygnięciu, którego skutkiem jest pozbawienie go prawa własności.

Skarżący podnieśli, że podział decyzji administracyjnych na decyzje o charakterze rzeczowym i osobowym jest dyskusyjny, a w każdym wypadku niewyczerpujący.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym. Tryb ten, przewidziany w art. 156 kpa, ma charakter wyjątku od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Tym samym, przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 kpa podlegają wykładni ścisłej. Istotne jest również, że decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności i prawidłowości. Ewentualne wątpliwości co do legalności kwestionowanej decyzji ostatecznej powinny przemawiać za odmową stwierdzenia jej nieważności. Oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się w zasadzie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym jej wydaniem (por. np. wyrok NSA z 12 II 2013 r., sygn. akt I OSK 1717/11), gdyż w sprawach, w których przedmiotem są orzeczenia wydawane kilkadziesiąt lat temu, często możliwości zebrania materiału dowodowego są znacznie utrudnione. Brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia ciężkich wad prawnych decyzji ostatecznej (zwłaszcza w sprawach dotyczących decyzji wydanych przed kilkudziesięcioma latami) wyklucza możliwość jej eliminacji z obrotu prawnego. Wobec tego tylko bezspornie ustalone, a nie domniemane rażące naruszenie prawa może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji.

O tym, czy dany akt administracyjny wydany został z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) decydują następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, które wywołuje decyzja.

Orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939- 1945 r.

Przepis art. 1 ust. 1 dekretu stanowił, że dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Dopuszczalne było także wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1930 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i przewidzianych w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa (art. 1 ust. 2 dekretu).

Zgodnie z art. 2 dekretu, wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć mogło tylko tych nieruchomości, które,

1) zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej,

2) są nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia przyjęcie, że wyżej wskazane przesłanki wywłaszczenia zostały spełnione. Minister wydający zaskarżoną decyzję przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, słusznie uznając, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego.

Najistotniejszymi dowodami wskazującymi na prawidłowość kontrolowanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia są;

- wniosek wywłaszczeniowy z [...] maja 1949 r., gdzie grunty "[...]" wskazuje się jako zajęte w okresie wojny przez okupanta na cele budowy, rozwoju i utrzymania komunikacji publicznej oraz będące w użytkowaniu P. w dniu wejścia w życie dekretu,

- szkic gruntów projektowanych do wywłaszczenia pod stację rozrządową [...],

- rejestr pomiarowy części gruntów nieruchomości "[...]" zajętych w latach 1939-1945,

- protokół z rozprawy z [...] listopada 1951 r.,

- zdjęcia lotnicze z 1944 r. i 1945 r.,

- opinia geodety uprawnionego A. G. z [...] marca 2016 r. wraz z załącznikami.

Z mapy sytuacyjnej pt. "Szkic gruntów projektowanych do wywłaszczenia pod stację rozrządową [...] w powiecie i województwie [...]", sporządzonej w 1948 r. wynika, że działki nr [...] i nr [...] z bloku nr [...] - zaznaczone na planie kolorem różowym- znajdowały się we władaniu P. Działki powyższe wykazane zostały także w rejestrze pomiarowym z 1948 r., jako zajęte w latach 1939 – 1945.

Z opinii biegłej A. G., sporządzonej z wykorzystaniem zdjęć lotniczych, wynika jednoznacznie, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się na terenie wykorzystywanym na cele komunikacji kolejowej - stacji rozrządowej [...].

Załączone zdjęcia lotnicze z 1944 r. i 1945 r. wskazują, że teren na którym położone są działki nr [...] i nr [...] z bloku nr [...] został zajęty przez okupanta na cele kolejowe. Zdjęcia lotnicze z 1945 r., nadesłane przez Centralne Archiwum Wojskowe przy piśmie z [...] września 2011 r., nr [...] (do sprawy nr [...]) były uznane za dowód w sprawie w innych postępowaniach dotyczących kontroli orzeczenia będącego przedmiotem niniejszego postępowania (por. wyroki: WSA w Warszawie w sprawach o: sygn. akt IV SA/Wa 3217/15, I sygn. akt SA/Wa 1832/15 i wyrok NSA z 18 IV 2018 r., sygn. akt I OSK 1340/15). Wobec tego czynienie zarzutów odnośnie niewiadomego pochodzenia zdjęć, w szczególności w sytuacji, gdy biegła wskazała źródło ich pozyskania jest niezasadne. Analiza zdjęć wskazuje, że przedmiotowa nieruchomość, wywłaszczona na cele budowy i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, wykorzystywana była w 1945 r. na cele kolejowe, stanowiła część rozległego terenu kolejowego liczącego wiele hektarów.

Natomiast zarzut skargi dotyczący nie dołączenia do akt sprawy płyty CD ze zdjęciami lotniczymi jest chybiony, gdyż z akt sprawy nie wynika, aby skarżący wnioskował o załączenie tej płyty i przeprowadzenia z niej dowodu.

Wobec wyżej powołanych dowodów nie budzi wątpliwości, że nieruchomości wskazane w zaskarżonej decyzji, tj. działki nr [...] i nr [...] spełniały wymagania określone w art. 1 ust. 1 oraz art. 2 pkt 1 i 2 dekretu z 1948 r., bowiem zostały zajęte w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele komunikacji publicznej, tj. stacji rozrządowej [...] oraz były we władaniu P. z przeznaczeniem na odbudowę (budowę) tej stacji, zarówno w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r. jak i w chwili wydania orzeczenia wywłaszczeniowego.

Wbrew zarzutom skargi oceny tej nie podważa orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. z [...] grudnia 1961 r. i stanowisko zawarte w odwołaniu od tego orzeczenia wniesionym przez Dyrekcję Okręgową [...]. Orzeczenie z 1961 r. dotyczyło części działek objętych wnioskiem P. z [...] maja 1949 r., lecz znajdujących się w innej części "[...]", tj. na terenie bloków nr [...] i [...]. Tymczasem działki będące przedmiotem niniejszego postępowania znajdują się na obszarze bloku nr [...]. Zatem nie sposób przyjąć, że stan tych działek był taki sam. Zebrany materiał dowodowy potwierdza, że w okresie wojny 1939 -1945 wybudowano stację rozrządową [...].

Wobec zbliżającej się klęski okupanta niemieckiego na terenie Polski, wycofując się z terenu okupowanego kraju zdemontował on infrastrukturę kolejową, a ta która pozostała, uległa dewastacji i zniszczeniu. Wymuszone działaniami wojennymi postępowanie niemieckich władz okupacyjnych nie świadczy o trwałym zamierzonym zlikwidowaniu stacji rozrządowej [...] i przeznaczeniu zajętych pod tą stację gruntów na inny cel. Stacja rozrządowa [...] została zniszczona, ale zajęte pod nią grunty nie zmieniły swojego przeznaczenia, co potwierdzają działania P. zmierzające do odbudowy stacji rozrządowej, w tym wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego z [...] maja 1949 r. Okoliczność tę potwierdza protokół z oględzin z [...] października 1951 r., w którym stwierdzono, że ulegające wywłaszczeniu grunty stanowiły nasypy, wykopy, nieużytki i odłogi. Przy czym należy zauważyć, że przeprowadzający te oględziny zaznaczyli, że nie znali granic wywłaszczanych nieruchomości w terenie. Ustaleń Ministra nie podważa też treść obwieszczenia o wywłaszczeniu, z którego wynika, że wywłaszczone nieruchomości opisano według ich stanu formalnego sprzed przejęcia ich przez niemieckie władze okupacyjne, a nie według ich stanu rzeczywistego na gruncie. Zdaniem Sądu także jednostkowe działania (na które powołano się w skardze) podejmowane przed wywłaszczeniem przez ówczesnych właścicieli nieruchomości położonych na terenie "[...]", zbywających te nieruchomości, działania zmierzające do uzyskania pozwoleń na ich zabudowę (działki nr [...] i [...] w bloku nr [...]), nie podważają ustaleń Ministra co do stanu działek nr [...] i nr [...], będących przedmiotem niniejszego postępowania i znajdujących się na terenie innego bloku - nr [...].

Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia przy wydawaniu orzeczenia wywłaszczeniowego przepisów proceduralnych wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu do wywłaszczenia na podstawie przepisów tego dekretu stosowało się odpowiednio przepisy rozporządzenia - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym. Specyfika postępowania wywłaszczeniowego prowadzona na podstawie dekretu była przedmiotem analizy, m. in. w wyroku NSA z 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2680/12 (którą skarżący kwestionuje). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tego wyroku wskazał, że orzeczenia wydane na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. miały charakter deklaratoryjny, gdyż nieruchomość przechodziła z mocy prawa na własność Państwa z dniem 9 maja 1949 r. Przepisy dekretu miały charakter nacjonalizacyjny, a akty wydawane na podstawie dekretu były aktami rzeczowymi (regulującymi sytuację rzeczy). Oddziaływanie takiego aktu rozciągało się na każdoczesnego właściciela bądź posiadacza rzeczy. Orzeczenie wskazywało nieruchomości, których właścicieli nie dało się ustalić. Pogląd taki został zaprezentowany także w wyrokach: WSA w Warszawie z 26 lutego 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3217/15 i NSA z 18 IV 2018 r., sygn. akt I OSK 1340/15. Stanowisko to Sąd podziela. Z przyczyn wyżej wskazanych chybione są zarzuty skargi dotyczące niepodjęcia pertraktacji w celu dobrowolnego nabycia nieruchomości. Wynikające z art. 4 ust. 1 dekretu odpowiednie stosowanie przepisów rozporządzenia Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, skutkuje brakiem obowiązku wynikającego z art. 10 § 2 pkt 5 tego rozporządzenia, tj. przeprowadzenia w postępowaniu wywłaszczeniowym pertraktacji w celu dobrowolnego nabycia nieruchomości. Wobec deklaratoryjnego charakteru orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego na podstawie przepisów dekretu z 7 kwietnia 1948 r. dobrowolne nabycie nieruchomości nie mogło mieć miejsca, ponieważ odjęcie prawa własności nieruchomości, stosownie do treści art. 1 ust. 3 tego dekretu, następowało z dniem 9 maja 1945 r. W rezultacie nie można uznać, że doszło do naruszenia art. 4 ust. 1 dekretu w zw. z art. 10 § 2 pkt 5 rozporządzenia wywłaszczeniowego.

Nietrafny jest zarzut skargi, że w obwieszczeniu o wywłaszczeniu i orzeczeniu wywłaszczeniowym nie został szczegółowo określony cel wywłaszczenia. W obwieszczeniu z [...] stycznia 1950 r. wskazano, że wywłaszczenie następuje na "cele kolejowe", w obwieszczeniu z [...] października 1951 r., że na cele rozbudowy [...] Węzła Kolejowego, a w orzeczeniu wywłaszczeniowym podano, że wywłaszczenie następuje na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej. Ponadto dla ewentualnego stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego kluczowe znaczenie ma to, czy cel wywłaszczenia rzeczywiście istniał, a nie to, czy był wskazany w orzeczeniu. Ta druga sytuacja może być kwalifikowana jako uchybienie procesowe, ale niedeterminujące rażące naruszenie prawa w aspekcie materialnym (skoro w realiach niniejszej sprawy cel taki faktycznie występował). W tej sytuacji nie doszło do zarzucanego naruszenia art. 4 ust 1 dekretu w zw. z art. 14 § 1 pkt 1 w zw. z art. 22 § 2 rozporządzenia wywłaszczeniowego.

Odnośnie zarzutu niedokonania ogłoszeń o rozprawach w dzienniku urzędowym, wskazać należy, że to uchybienie organu, związane z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu może ewentualnie stanowić podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 kpa), a nie stwierdzenia nieważności decyzji. Zważyć należy, że ówczesny prawodawca uwzględniając, m.in. konieczność jak najszybszej odbudowy infrastruktury komunikacji publicznej i powojenne uwarunkowania powodujące trudności z ustaleniem aktualnych właścicieli wywłaszczanych nieruchomości na cele użyteczności publicznej i adresów tych właścicieli, uprościł postępowanie wywłaszczeniowe. Ustanowił odstępstwa od uregulowań zawartych w rozporządzeniu Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, wprowadzając między innymi uproszczony sposób zawiadamiania właścicieli lub posiadaczy wywłaszczanych nieruchomości oraz ustanawiając obowiązek przedstawienia danych dotyczących właścicieli wywłaszczanych nieruchomości i ich adresów "tylko o tyle, o ile wnioskodawca był w ich posiadaniu" (art. 4 ust. 1 pkt 2 i 4 dekretu). Z protokołu rozprawy wywłaszczeniowej wynika, że organ podjął próbę wyjaśnienia kto jest właścicielem wywłaszczanych nieruchomości. Nie doszło więc do rażącego naruszenia art. 4 ust. 1 dekretu w zw. z art. 4 rozporządzenia wywłaszczeniowego, art. 21 § 1 i 2, art. 25 § 1 oraz art. 44 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym.

Odnośnie zarzutów dotyczących wyłączenia pracownika E. R., która, jak wskazali skarżący, brała udział w innych postępowaniach dotyczących przedmiotowego orzeczenia i "zaznaczyła przedmiotowe nieruchomości na szkicu gruntów", wskazać należy, jest on całkowicie chybiony. Z akt administracyjnych, w tym metryki sprawy, nie wynika, aby E. R. podejmowała czynności w przedmiotowym postępowaniu. Natomiast opinię sporządzała biegła A. G. na podstawie całokształtu dowodów zebranych w sprawie, w tym dokumentacji geodezyjnej, map, v szkiców i zdjęć.

Analiza treści orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r. wskazuje, że spełnia ono wymogi stawiane przez art. 22 § 2 rozporządzenia wywłaszczeniowego. Orzeczenie określa bowiem przedmiot i rozmiar wywłaszczenia oraz cel wywłaszczenia. Jak wyżej zaznaczono specyfika dekretu z 7 kwietnia 1948 r., przewidywała wywłaszczenie z mocy prawa, z dniem 9 maja 1945 r. (potwierdzane przez wydanie decyzji deklaratoryjnej) i miała charakter w istocie nacjonalizacyjny, zaś przesłanki odnosiły się do stanu istniejącego w przeszłości (przed datą orzekania), nie mógł więc zostać określony rodzaj projektowych robót (art. 22 § 2 pkt 2 rozporządzenia). Wskazany przez organ wojewódzki cel wywłaszczenia mieścił się w katalogu celów określonych w art. 2 pkt 1 dekretu.

Wbrew twierdzeniom skargi bez wpływu na legalność orzeczenia z [...] kwietnia 1953 r., pozostaje również okoliczność dotycząca wskazania w przedmiotowym orzeczeniu W. S., zmarłego w 1949 r. Jak wyżej wskazano orzeczenie miało charakter deklaratoryjny. Poza tym w dacie odjęcia własności, tj. 9 maja 1945 r. W. S. żył (por. wyrok NSA z 11.06. 2014 r., sygn. akt I OSK 2680/12). Należy zgodzić się z organem nadzoru, że oznaczenie właściciela nieruchomości w orzeczeniach wydawanych w trybie przepisów dekretu z 7 kwietnia 1948 r. miało charakter jedynie opisowy, nie wpływało na krąg podmiotów, których prawa i obowiązki były przedmiotem postępowania. Orzeczenie wywłaszczeniowe potwierdzało bowiem jedynie skutek, który nastąpił z mocy prawa (na skutek spełnienia przesłanek dekretowych). W tych warunkach nie można uznać, aby przedmiotowym orzeczeniem ukształtowano prawa osoby zmarłej. Dlatego wskazanie jako współwłaściciela nieruchomości objętej wywłaszczeniem zmarłego W. S. nie może, z tej przyczyny, skutkować stwierdzeniem nieważności przedmiotowego orzeczenia, lecz co najwyżej wznowieniem postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 kpa, co wynika z pominięcia w postępowaniu jego spadkobierców.

Reasumując, należy wskazać, że kontrolowane orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r. w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...] z bloku nr [...] nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, ani innymi wadami wskazanymi art. 156 § 1 kpa. Wobec tego organ nadzoru odmawiając stwierdzenia nieważności orzeczenia nie naruszył tego przepisu.

Minister prawidłowo przeprowadził postępowanie, stosując się do zasad wynikających z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. i dokonał trafnej oceny zebranego materiału dowodowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 kpa.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 28 kpa, to poza powołaniem przepisu skarżący nie wyjaśnili na czym naruszenie miałoby polegać. Art. 28 kpa nie obowiązywał w czasie postępowania wywłaszczeniowego, dlatego nie mógł zostać naruszony przez organ prowadzący to postępowanie. Natomiast w postępowaniu nadzorczym strony zostały ustalone prawidłowo, wobec czego zarzut ten również nie może być zasadny.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.