Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1166/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1440
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. W. i R. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1990/14 w sprawie ze skargi G. W. i R. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 1990/14, po rozpatrzeniu skargi G. W. i R. W. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego E. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2014 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r., odmawiającą przyznania małoletnim R. i G. W. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego E. W. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu K. W.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, ze zm.) jest możliwe, jeśli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS wyjaśnił, że brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z podanych przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia. Podkreślił, że w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnienia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ stwierdził, że na 37 lat życia zmarłego udokumentowano 8 lat, 3 miesiące, 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 2 lata, 11 miesięcy i 11 dni tych okresów. Dodatkowo z akt sprawy wynika, że zmarły od września 1995 r. do lipca 1997 r., od lipca 1999 r. do maja 2003 r., od grudnia 2005 r. do czerwca 2007 r., od października 2007 r. do października 2008 r. i od listopada 2010 r. do śmierci w dniu 23 sierpnia 2013 r. nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanych okresach nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Ze zgromadzonych akt wynika natomiast, że w powyższych okresach zmarły był zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy bez prawa do zasiłku. Dodatkowo organ stwierdził, że orzeczeniem z dnia 20 sierpnia 2014 r. komisja lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustaliła, że ojciec dzieci był trwale niezdolny do pracy od 23 sierpnia 2013 r., tj. na dzień śmierci. Organ wskazał też, że w sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy wynika bowiem, że małoletnie dzieci mieszkają razem z matką, która osiąga dochód w wysokości 2705,74 zł, a dochód na osobę w rodzinie wynosi 901,01 zł miesięcznie, który przekracza kwotę brutto najniższej emerytury.

Skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła E. W. przedstawicielka ustawowa małoletnich R. i G. W., w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji. Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzuciła naruszenie art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie ma on zastosowania; naruszenie art. 7, 77 i 80 kpa w związku z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego w sprawie oraz naruszenie art. 8, 9 i 10 kpa w związku z art. 73 § 1 kpa poprzez brak umożliwienia stronie wzięcia czynnego udziału w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 1990/14 uznał, że skarga jest niezasadna. Sąd I instancji przywołał treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 1440, ze zm.). Sąd wyjaśnił, że przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych w tym przepisie przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Równocześnie Sąd podkreślił, że świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na 37 lat życia zmarłego udokumentowano 8 lat, 3 miesiące, 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 2 lata, 11 miesięcy i 11 dni tych okresów. Dodatkowo Sąd podkreślił, że w wymienionych w decyzji okresach ojciec dzieci nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W okresie tym nie była orzeczona wobec niego niezdolność do pracy, ani też nie wykazano innych okoliczności, które uniemożliwiłyby mu w tym okresie podejmowania zatrudnienia. Zatem, zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, dla których zmarły nie wypracował świadczenia, ponieważ przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był ani stan zdrowia ubezpieczonego, ani też inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Całkowitą niezdolność do pracy ojca dzieci lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określił dopiero na dzień śmierci, tj. na 23 sierpnia 2013 r. Zatem wcześniejsze przerwy w zatrudnieniu nie mogą być uzasadniane złym stanem zdrowia. Odnosząc się natomiast do wskazanych przez skarżącą trudności ze znalezieniem pracy z uwagi na wysoki poziom bezrobocia Sąd wskazał, że nie mogą ono stanowić okoliczności szczególnej usprawiedliwiającej przerwy w zatrudnieniu. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych poziom bezrobocia, ani nawet pozostawanie w gotowości do podjęcia pracy nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust 1 powołanej ustawy.

Sąd podziela też pogląd organu, że ze względu na wysokość zarobków matki dzieci w sprawie nie została spełniona także przesłanka braku niezbędnych kosztów utrzymania małoletnich dzieci.

Zdaniem Sądu I instancji nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Organ przeprowadził bowiem w sprawie prawidłowe i wystarczające postępowanie – zgromadził niezbędne dowody, wyjaśnił stan faktyczny w sprawie i na takiej podstawie wydał rozstrzygnięcie, które w sposób wyczerpujący uzasadnił. O wszystkich tych czynnościach skarżąca została poinformowana w wydanych rozstrzygnięciach.

Konkludując Sąd uznał, że z uwagi na to, że nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uzasadniających niespełnienie przez zmarłego wymagań dających prawo do emerytury lub renty w trybie zwykłym oraz przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, organ nie mógł tym samym uwzględnić wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia w tym trybie.

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła przedstawicielka ustawowa małoletnich dzieci E. W. W złożonej skardze strona skarżąca zarzuciła kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie:

1. prawa materialnego, czyli art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. z 2013 r. Dz.U. poz. 1440, ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w uznaniu, że powołany przepis nie ma zastosowania w sprawie, ze względu na brak zaistnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których małoletni zainteresowani nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu oraz przesłanki braku niezbędnych kosztów utrzymania małoletnich zainteresowanych, w sytuacji, gdy stan faktyczny występujący w sprawie potwierdza wystąpienie wskazanych przesłanek, a tym samym daje podstawy do zastosowania powołanego przepisu w przedmiotowej sprawie,

2. przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, czyli:

a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował wskazanego środka określonego w ustawie, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, mimo tego, że w sprawie doszło do naruszenia powołanego przepisu prawa materialnego na skutek jego niewłaściwego zastosowania, co miało wpływ na wynik sprawy,

b) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80, 8, 9 i 10 kpa, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował wskazanego środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego mogły przechylić szalę na korzyść skarżących. Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organu rentowego, które zostało oparte o niekompletny materiał dowodowy. Sąd nie uznał za zasadne uzupełnienie materiału dowodowego o dowód z opinii biegłych sądowych lekarzy z zakresu stosownych specjalności na okoliczność ustalenia stanu zdrowia oraz stopnia i charakteru niezdolności do pracy K. W. oraz dowodu z przesłuchania żony K. W., E. W., na okoliczność stanu zdrowia K. W. oraz przyczyn uniemożliwiających mu podjęcie zatrudnienia.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał bowiem właściwej i prawidłowej wykładni przepisów prawa powołanych w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia oraz nie naruszył powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.

W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyjaśnić należy, że zarzut ten jest niezasadny. Przede wszystkim przywołany przepis, stanowiąc, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, jest przepisem o charakterze ustrojowym. Jego treść wyjaśnia funkcje pełnione przez sądy administracyjne. Nie jest to przepis, który regulowałby postępowanie przed sądem administracyjnym. Wskazuje on na cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji. Żadna z jednostek redakcyjnych powołanego art. 3 nie odnosi się, przynajmniej wprost, do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procesowania przed tym sądem. Z tej przyczyny przepis ten nie mieści się w zakresie podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naruszenie omawianego przepisu można byłoby zarzucić, jeśli sąd nie dokonałby kontroli zaskarżonej decyzji. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szczegółowo i przekonująco przedstawiając motywy zajętego stanowiska, odwołując się przy tym do wskazanego w ustawie kryterium zgodności działań administracji z prawem. Natomiast sam fakt, że ocena decyzji dokonana przez Sąd w rozstrzygnięciu jest odmienna od tej, jakiej oczekiwałaby skarżąca kasacyjnie, nie może stanowić o naruszeniu powołanego art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Reasumując stwierdzić należało, że zakres właściwości sądów administracyjnych nie został naruszony kwestionowanym wyrokiem, bowiem Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonego aktu i prawidłowo zastosował środek przewidziany w art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Nie bardzo zrozumiały jest zatem zarzut, w którym powyższy przepis ustrojowy autor skargi kasacyjnej, powiązał z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, 8, 9, 10, 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa). Mając jednak na uwadze treść uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1) skład orzekający uznał, że zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. art. 7, 8, 9, 10, 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa winien być w tym przypadku rozumiany w ten sposób, że w ocenie skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji wadliwie uznał, że w toku postępowania przed organem nie doszło do naruszenia ww. przepisów procedury administracyjnej. Stanowisko to nie jest jednak trafne. Stan faktyczny ustalony przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a następnie zaakceptowany przez Sąd Wojewódzki był określony prawidłowo. Nie był on przy tym skomplikowany, a istota zagadnienia sprowadzała się do jego oceny materialnoprawnej, o czym będzie mowa poniżej.

Niezasadnie również zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Można zatem zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a pomimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie przedstawione przez Sąd I instancji (w zgodzie z art. 107 § 3 kpa) przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż Sąd I instancji nie stwierdził takich naruszeń prawa, które miały lub mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia przez organ. Sąd dokonał wnikliwej, merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji i zasadnie uznał, że powołane w uzasadnieniu przepisy prawa nie zostały przez organ naruszone. Jeśli zatem z wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to uznać należy, że rozstrzygnięcie wydane w oparciu o treść art. 151 powołanej ustawy jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd I instancji normy prawnej. Podkreślić przy tym należy, że samo wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącej kasacyjnie nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Analiza skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia rozpatrywanego zarzutu wskazuje, że w istocie sprowadza się ono jedynie do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i jego oceną dokonaną przez organ orzekający w sprawie, którą Sąd I instancji zaaprobował. Wojewódzki Sąd Administracyjny w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo uznał, że nie istnieją podstawy do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ rozpatrujący sprawę zgromadził materiał dowodowy pozwalający na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i jego ocenę. Sąd natomiast dokonał wnikliwej oceny zaskarżonej decyzji zarówno w kontekście zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania i zasadnie uznał, że nie zostały one naruszone.

Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. W skardze kasacyjnej zawarto zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. z 2015 r. Dz. U. poz. 748). Również i ten zarzut uznać należy za niezasadny. Przepis ten wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Jako wyjątek od reguły regulacja ta ma charakter regulacji szczególnej. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. W rozpatrywanej sprawie, jak zasadnie wywiódł to Sąd I instancji, taka sytuacja nie wystąpiła.

Z brzmienia art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, czy zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. Nie budzi wątpliwości, że to podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrując skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w niniejszej sprawie uznał, że nie zachodzą wymagane ustawą szczególnie uzasadnione okoliczności (które muszą należeć do wyjątkowych, a nie tylko w zwykły sposób usprawiedliwiających brak możliwości nabycia uprawnień w wyniku spełnienia warunku posiadania wymaganych okresów opłacania składek), prawidłowo stwierdził, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc nie można decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia.

Prawidłowo także Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organu, zgodnie z którym w rozpoznawanej nie została spełniona także przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania ubiegających się o świadczenie małoletnich dzieci. Jak wynika z akt sprawy matka małoletnich dzieci dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. Strona skarżąca nie kwestionuje, że dochód jej trzyosobowej rodziny wynosi łącznie 2.705,74 zł brutto, co w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie stanowi kwotę 901,91 zł brutto, przekraczającą kwotę najniższej emerytury, która w dacie orzekania wynosiła 844,45 zł. Ponadto trudna sytuacja materialna nie jest tożsama z brakiem niezbędnych środków utrzymania. O takim zaś braku w realiach przedmiotowej sprawy nie można mówić. Dodatkowo stwierdzić wyjaśnić należy, że brak niezbędnych środków utrzymania jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Odnosząc się z pełnym zrozumieniem do trudnej sytuacji wnioskodawczyni należy zaakcentować, że przedmiotowe świadczenie nie może być przyznawane na zasadzie powszechności. W żaden sposób nie może ono zastępować świadczeń z pomocy społecznej, czy innych form pomocy materialnej przewidzianych dla osób, znajdujących się w trudnej sytuacji bytowej. Sama, nawet najtrudniejsza, sytuacja materialna danej osoby nie jest podstawą do przyznania świadczeń w drodze wyjątku (wyrok NSA z dnia 12 marca 2002 r., sygn. akt II SA 2955/01, wyrok NSA z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 878/12).

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w przedmiocie w pełni odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.