Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 274/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 200 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: par. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2018 r. sprawy ze skargi "A" S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...]; [...] odmówiono stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem [...] r. przez "A" z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego części nieruchomości stanowiącej własność miasta G., położonej w G. w obrębie [...] obejmującej aktualną działkę nr [...], o pow. [...] ha, księga wieczysta [...], położonej na dzień [...] r. na terenie działki o numerze archiwalnym [...], obr. [...], o pow. [...] ha.

W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że na wniosek z dnia [...] r. organ I instancji wszczął postępowanie w trybie art. 200 u.g.n. Do wniosku zostały dołączone następujące dokumenty: 1) decyzja administracyjna nr [...] z dnia [...] r. o ustaleniu ceny gruntów państwowych pozostających w zarządzie "B" w Z, ustaleniu opłaty rocznej z tytułu zarządu opisanym w załączniku do tej decyzji terenem, w tym działki nr [...] cz., o powierzchni [...] m²; 2) akt przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego "A" w W. w jednoosobową spółkę akcyjną "B" z dnia [...] r.; [...]) wydruki z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości nr [...]) zarządzenie nr 10 Naczelnego Dyrektora Przedsiębiorstwa Państwowego "A" w sprawie utworzenia w ramach "B" w Z. z dnia [...] r.; 5) zarządzenie nr [...] Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z [...] r. ([...]) w sprawie utworzenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą "B" oraz połączenia tego przedsiębiorstwa z przedsiębiorstwami: "A " i "C"; 6) odpis pełny z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nr [...] 2 wg stanu na dzień [...] r.; [...]) dokument [...] dotyczący przyjęcia do użytkowania budynku stacji redukcyjno-pomiarowej gazu: 8) pełnomocnictwo z dnia [...] r.; 9) dokumenty potwierdzające wnoszenie opłaty za użytkowanie/użytkowanie wieczyste za lata [...]) kopia mapy zasadniczej z oznaczeniem terenu zajmowanego pod stację redukcyjno-pomiarową. W toku postępowania organ I instancji zgromadził następujące dokumenty w sprawie: 1) mapy, ortofotomapy i fotografie obrazujące położenie aktualnej działki nr [...]; 2) wypisy z rejestru gruntów dla dz. nr [...]; 3) zestawienie zmian danych ewidencyjnych dla działki o numerze archiwalnym [...], obr. [...], ark. [...] r., aż do 1[...] r., tj. do czasu modernizacji ewidencji gruntów i budynków miasta G. - obrazujących kolejne podziały geodezyjne przedmiotowej nieruchomości, i z którego wynika, że aktualna działka nr [...] na dzień [...] r. położona była na terenie obejmującym działkę o numerze archiwalnym [...], o pow. [...] ha; [...]) decyzja nr

[...] z [...] r. Wojewody Katowickiego (tzw. decyzja komunalizacyjna) o stwierdzeniu nabycia przez Gminę G. z mocy prawa m. in. nieruchomości oznaczonej nr [...], zgodnie z kartą inwentaryzacyjną nr [...] która była wyłożona do publicznego wglądu w terminie od [...] r. do

[...] r. i gdzie z uwagi na brak zgłoszonych zastrzeżeń Komisja Inwentaryzacyjna nie rozpatrywała roszczeń do przedmiotowej nieruchomości. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowi art. 200 u.g.n., zgodnie z którym stwierdzenia nabycia z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dniem [...] r. użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali można dokonać, jeżeli państwowe czy komunalne osoby prawne, jak też Bank Gospodarki Żywnościowej posiadały w tym dniu określone grunty w zarządzie. Zatem przesłanką stwierdzenia nabycia, w oparciu o powyższy przepis u.g.n. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali, przewidzianą wprost w tym przepisie jest to, aby grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy były w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych czy też komunalnych osób prawnych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99, z późn. zm.; zwanej dalej "u.g.g.i.w.n.") w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 29 września 1990 r. W świetle art. 4, 8 i 38 ust. 1 i 2 tej ustawy w zarząd mogły być oddane grunty wydzielone, zabudowane lub niezabudowane, niezbędne określonej jednostce organizacyjnej do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych. Prawo zarządu właściwy organ stwierdza na podstawie jednego z dokumentów określonych, w cyt.: "§ 1 pkt 1", powinno być w "§ 4 ust. 1" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120; zwane dalej "rozporządzeniem z 10 lutego 1998 r."). Natomiast uznawanie środków, między innymi państwowych osób prawnych, za środki własne tych osób, określanie wysokości kwot należnych z tytułu nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali przez te osoby prawne, a także rodzaje dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach określono w § 8 i 9 tego rozporządzenia. Tak więc, dowodami w sprawie istnienia prawa zarządu mogą być między innymi: 1) decyzja o przekazaniu nieruchomość w zarząd; 2) umowa zwarta między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawarta za zgodą organu; 3) umowa zawarta w formie aktu notarialnego przed 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa; 4) odpis księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości; 5) decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością; 6) protokół przekazania nieruchomości, sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r. Na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, że nieruchomość, na obszarze którym położona była działka gruntu oznaczona aktualnie nr [...] przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu z 8 marca 1946 r, o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 z późn. zm.). Decyzją nr [...] z [...] r. (dz. nr [...]) Wojewoda Śląski stwierdził nabycie własności tej nieruchomości z mocy prawa przez Gminę G.. W karcie inwentaryzacyjnej, stanowiącej integralną część decyzji komunalizacyjnej nie zostały wymienione żadne podmioty prawa, którym nieruchomości były oddane w użytkowane wieczyste, zarząd lub użytkowanie. Na podstawie zestawienia zmian danych ewidencyjnych obrazujących kolejne podziały geodezyjne nieruchomości, tj. od zmiany w [...] r., aż do [...] r., tj. do czasu modernizacji ewidencji gruntów i budynków miasta G. ustalono, że w dacie wydania decyzji nr [...] o ustaleniu ceny gruntów państwowych, tj. na dzień [...] r. działka położona była na terenie ówczesnej działki nr [...] o pow. [...] ha. W [...] r. nastąpił podział geodezyjny działki nr [...], z której powstała m. in. dz. nr [...]. Stan taki trwał do kolejnego podziału w[...] r., a zatem na dzień [...] r. aktualna działka nr [...] położona była na terenie obejmującym ww. działkę o numerze archiwalnym [...] o pow. [...] ha. W [...]. została wydzielona działka nr [...] o pow. [...] ha, która w [...] r., w wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków miasta G.otrzymała aktualny numer [...]. W wyniku oględzin nieruchomości organ I instancji ustalił, że teren o pow. ok. [...] m² (łącznie z ogrodzeniem) stanowiący aktualnie część działki gruntu nr [...] jest ogrodzony, zabudowany urządzeniami służącymi do dystrybucji gazu i jest w posiadaniu wnioskodawcy. Organ I instancji nie odnalazł dokumentów związanych z istniejącą zabudową. Także wnioskodawca pomimo wezwania, nie wykazał kiedy wzniesiony został budynek stacji redukcyjno-pomiarowej gazu oraz urządzenia służące do dystrybucji gazu, a także kiedy fragment gruntu o pow. ok. [...] m², został ogrodzony. Ustalono, że na dzień [...] r. teren obejmujący działkę o numerze archiwalnym [...] był objęty umową o administrowaniu przez komunalną jednostkę organizacyjną tj. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w G., która zawierała w imieniu gminy G. umowy dzierżawy gruntu, najmu lokali, itp. W dniu [...] r. na przedmiotowej działce, oprócz stacji redukcyjno-pomiarowej gazu znajdowały się ponadto: komunalne budynki mieszkalne (wielorodzinne) przy ul. [...], budynek stacji transformatorowej wybudowanej ze środków własnych dawnego Zakładu Energetycznego G., który korzystał z gruntu bez tytułu prawnego oraz garaż murowany, wybudowany na podstawie pozwolenia na budowę z dnia [...] r. przez osobę fizyczną, tj. K.S. z jego środków finansowych. Właściciel zabudowy garażowej korzystał z gruntu na podstawie umowy dzierżawy, a umowa trwa do dnia dzisiejszego. Ustalono, że działki gruntu pod budynkami mieszkalnymi zostały wydzielone w [...] r., tj. dz. nr archiwalny [...] - aktualnie nr [...] dla budynku nr [...], dz. nr archiwalny [...] - aktualnie nr [...] dla budynku nr [...] oraz dz. nr [...], z której w [...] r. z uwagi na prowadzone, na wniosek ww. Zakładu Energetycznego postępowanie uwłaszczeniowe, zostały wydzielone dwie działki gruntu, tj. dz. nr [...], o pow. [...] ha zabudowana stacją transformatorową oraz nr [...] o pow. [...] ha zabudowana stacją redukcyjno-pomiarową gazu. Uwłaszczenie Zakładu Energetycznego nastąpiło w [...] r. w trybie art. 207 u.g.n. Na działce nr [...] znajduje się ponadto [...]) objętych umowami dzierżawy od [...] r. oraz ogródki działkowe, z których korzystają mieszkańcy budynku przy ul. [...]. W aktach archiwalnych organu I instancji nie odnaleziono żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że przed dniem [...] r., została wydana decyzja o oddaniu części tej nieruchomości w zarząd na rzecz przedsiębiorstwa państwowego "A" w W.. Także w aktach administratora terenu, tj. Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w G. nie odnaleziono dokumentów świadczących o ustanowieniu prawa zarządu na tym gruncie. Wnioskodawca, pomimo wezwania nie złożył do akt sprawy decyzji, ani żadnego dokumentu, na podstawie którego można by było uprawdopodobnić, że prawo zarządu zostało ustanowione na rzecz jego poprzednika prawnego. Nie udokumentował także, kiedy i z czyich środków finansowych został wybudowany budynek stacji redukcyjno-pomiarowej gazu. Zgodnie z poglądem wyrażonym w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1993 r. sygn. akt III CZP 171/92, dla ustalenia, które grunty i budynki pozostawały w zarządzie państwowych osób prawnych, należy sięgnąć do przepisów art. 4, 8, 38 ust. 1 i 2 u.g.g.i.w.n. (tj. Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74) w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). W świetle tych przepisów prawa w zarząd mogły być oddane jedynie grunty wydzielone, zabudowane lub niezabudowane, niezbędne określonej jednostce organizacyjnej do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania zadań ustawowych lub statutowych. W ocenie tego Sądu, przy udostępnianiu takiej jednostce uprawnień do korzystania z gruntu w niewydzielonej części, nie można mówić o oddaniu gruntu w zarząd w rozumieniu art. 200 ust. 1 u.g.n. Zarząd podlegający przekształceniu mógł występować tylko wtedy, gdy określonej jednostce przysługiwało wyłączne prawo zarządu na "wydzielonej" (fizycznie) części nieruchomości. Tylko wtedy można było bowiem mówić o ustanowionym na jej rzecz zarządzie w rozumieniu u.g.g.i.w.n. (art. 4, 3, 38). Wnioskodawca na dowód istnienia prawa zarządu do przedmiotowej nieruchomości przedstawił jedynie decyzję administracyjną nr [...] z dnia [...] r. o naliczeniu opłaty rocznej za zarząd terenem obejmującym część działki nr [...]. Nie można jednak uznać, że stanowi ona podstawę do wykazania zarządu, o którym mowa w art. 200 u.g.n., bowiem decyzja ta nie odwołuje się, ani nie nawiązuje do jakiejkolwiek innej decyzji o ustanowieniu prawa zarządu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (m. in. z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 929/09, 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 651/11, z dnia 10 września 2014 r. sygn. akt I OSK 204/13) istnienia zarządu nie można domniemywać. Istotne jest również, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna była określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej. Fakt korzystania z aktualnej działki nr [...] oraz dokumenty finansowe o wnoszeniu opłat i podatku od nieruchomości z okresu po roku [...] za część działki o numerze archiwalnym [...], świadczą jedynie o tym, że wnioskodawca jest posiadaczem nieruchomości, a jak stwierdza Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie sygn. akt II SA/Kr 97/13 z dnia 15 marca

2013 r. - sam fakt korzystania z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 listopada 1999 r. sygn. akt U 6/99 stwierdził, że decyzja o naliczeniu i aktualizacji opłat może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa użytkowania jedynie wyjątkowo, gdy była wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Inne rozumienie przepisów rozporządzenia z 1998 r. w powyższym zakresie oznaczałoby jego niezgodność z delegacją ustawową zawartą w, cyt.: "art. 200", powinno być w "art. 206" u.g.n., a tym samym z art. 92 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Organ zaznaczył, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 570/07 wskazał, iż pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 listopada 1999 r., który dotyczył stwierdzenia prawa użytkowania nieruchomości na rzecz spółdzielni, należy odnieść także do warunków stwierdzenia prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych. Tak też rzecz ujmuje się w judykaturze sądowoadministracyjnej (m. in. w wymienionych wcześniej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego). Mając na względzie powyższe organ I instancji stwierdził, że dokument złożony przez wnioskodawcę w postaci decyzji o opłatach, nie wskazuje na istnienie prawa zarządu i nie może zostać uznany za samoistną podstawę prawa zarządu. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca w dalszym ciągu popierał wniosek wskazując że teren obecnej działki nr[...] na dzień [...] r. zawierał się w całości w działce o numerze archiwalnym [...], obręb [...], o pow. [...] ha, która to działka została wymieniona w decyzji o ustaleniu opłaty rocznej za zarząd nieruchomości nr [...] z dnia [...] r.

Dokonana przez organ I instancji ocena prawna zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jest niewłaściwa, zarzucając w związku z tym organowi I instancji wydanie decyzji z dnia [...] r. z naruszeniem: 1) przepisów prawa materialnego, tj. § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. w związku z art. 200 ust.1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez przyjęcie, że decyzja nr [...] z dnia z dnia [...] r. Urzędu Miejskiego w G. o naliczeniu opłat z tytułu zarządu gruntem nie spełnia wymogów przewidzianych w tym przepisie i poprzez odmowę stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego w odniesieniu do działki gruntu nr [...], podczas gdy na [...] r. znajdowała się ona w zarządzie poprzednika prawnego wnioskodawcy, oraz; 2) przepisów postępowania administracyjnego, tj.: a) art. 7, art. 76 § 1, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym ustalenia prawa zarządu, a także dowolnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wyrażającej się w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności decyzji nr [...] z dnia [...] r., pomimo że dokument ten ma moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, iż nie istniało prawo zarządu na nieruchomości; b) art. 8 i 76 § 1 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia istnienia prawa zarządu, podczas gdy fakt ten został przez organ przyznany w innych dokumentach urzędowych, co naruszyło zasadę pogłębiania zaufania strony do organów władzy publicznej.

Zdaniem wnioskodawcy, decyzja opłatowa z [...] r. stanowi dowód do wykazania prawa zarządu przysługującego "A", bowiem działka ta wymieniona została w wykazie stanowiącym załącznik do tej decyzji. Prawidłowa wykładnia § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia powinna prowadzić do wniosku, że decyzja o naliczeniu opłaty z tytułu zarządu gruntem spełnia wszelkie wymogi przewidziane w tym przepisie. Zarówno decyzja ustalająca opłatę za zarząd nieruchomości z [...] r., jak i kolejne decyzje opłatowe wskazują jedynie część działki nr [...], tj. geodezyjnie niewydzieloną część gruntu. Objęcie prawem zarządu części nieruchomości było prawnie dopuszczone, bowiem wówczas pojęcie nieruchomości wiązało się raczej z kryterium podmiotowym, a więc osobą właściciela nieruchomości, którym w sprawie był ówcześnie zawsze Skarb Państwa, zaś art. 200 ust. 1 u.g.n., stanowi o gruncie, a nie działce gruntu, zdefiniowanej w art. 4 pkt 3 ustawy jako część lub całość nieruchomości gruntowej

Nadto, w świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. II SA/G1 886/15, ważny jest jedynie fakt, czy działka objęta wnioskiem uwłaszczeniowym, mieści się w granicach nieruchomości objętej prawem zarządu. Oddanie jedynie części nieruchomości w zarząd świadczy o ułomności prawnej takiej decyzji, jak i kolejnych decyzji o naliczeniu opłaty rocznej za zarząd części nieruchomości. Jednak fakt ten nie dyskwalifikuje tych decyzji jako dowodu na wykazanie prawa zarządu, w szczególności, kiedy decyzje te nie zostały wyeliminowane w nadzwyczajnym trybie z obrotu prawnego i posiadają swoją moc wiążącą. Określenie tej części działki nr [...], która objęta była prawem zarządu, może zostać dokonane za pomocą innych środków dowodowych (np. przesłuchania świadków), w szczególności, kiedy na tej części działki (obecnie działki nr [...]) wciąż i niezmiennie od pół wieku znajdują się urządzenia stacji redukcyjno - pomiarowej gazu (i tylko na tej części ówczesnej działki nr [...]). Mając na uwadze powyższe nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty finansowe o wnoszeniu opłat i podatku od nieruchomości wnoszone przez wnioskodawcę po [...] r. za część działki o nr., cyt.: "archiwalnym [...]", świadczą jedynie o tym, że wnioskodawca jest posiadaczem nieruchomości. Raczej świadczą one o tym, że prawo zarządu (użytkowania wieczystego) trwało nadal, tym bardziej, że Gmina G. od wielu lat przyjmowała te opłaty i księgowała je, jako wpływy do budżetu z tytułu zarządu (użytkowania wieczystego) gruntu, co było zgodne z założeniami dyscypliny finansów publicznych. Zdaniem wnioskodawcy organ I instancji niepotrzebnie skupił się na fakcie braku wykazania, z jakich środków finansowych został wybudowany budynek stacji redukcyjno - pomiarowej gazu, mającym prowadzić do wniosku o braku choćby uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę prawa zarządu. Organ stracił bowiem na uwadze dyspozycję art. 200 ust. 3 u.g.n., w myśl której wierzytelności z tytułu nabycia prawa własności budynków i innych urządzeń wygasają z chwilą przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa. Wnioskodawca do wniosku uwłaszczeniowego złożył bowiem akt notarialny z dnia [...] r. rep. [...] nr [...] przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego "A" w W. w jednoosobową spółkę akcyjną, której jedynym akcjonariuszem został Skarb Państwa. Stwierdzić zatem należy, że w związku z aktem komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego "A" w W. wszystkie wierzytelności z tytułu nabycia prawa własności budynków wygasły. Zatem nabycie własności tych budynków przez "A" SA winno nastąpić nieodpłatnie, stosownie do treści art. 200 ust. 3. posiada walor dokumentu urzędowego, a spełniając przesłanki wynikające z art. 76 k.p.a. przyznać jej należy zwiększoną moc dowodową w zakresie tego, co zostało w niej urzędowo stwierdzone. W przywołanej decyzji opłatowej organ ustalił opłatę roczną z tytułu zarządu terenu opisanego w załączniku do decyzji. Stanowi on zatem dowód pośredni wskazujący na istnienie prawa zarządu. Kolejną cechą dokumentu urzędowego jest wynikające z niego domniemanie prawdziwości oraz zgodności z prawdą oświadczenia organu, od którego dokument pochodzi. W przedmiotowej sprawie organ I instancji nie zdołał tego domniemania podważyć, a mimo to nie zaliczył tego dowodu (decyzji opłatowej) w poczet materiału dowodowego świadczącego o istnieniu prawa zarządu.

W przedmiotowej sprawie działalność organu I instancji sprowadziła się de facto do odmówienia mocy dowodowej przedłożonej do wniosku uwłaszczeniowego decyzji opłatowej, a przecież w uzasadnieniu przedmiotowego pisma wnioskodawca wskazał, że na wskazanej nieruchomości znajdują się urządzenia stacji redukcyjno-pomiarowej gazu oraz, że nieprzerwanie dokonuje on opłat z tytułu użytkowania wieczystego (zarządu) gruntu. Powyższe okoliczności uszły uwadze organowi I instancji, a przyznać należy, że uprawdopodabniają one istnienie prawa zarządu. Zdaniem Spółki, organ powinien wykazać się należytą starannością w prowadzeniu postępowania uwłaszczeniowego poprzez przeprowadzenie wnikliwej kwerendy akt archiwalnych, pozostających w jego zasobie oraz powiązanych archiwach państwowych. Mając na uwadze powyższe, decyzję organu I instancji należy uznać za opartą na co najmniej niedostatecznie wyjaśnionych okolicznościach i materiale dowodowym, a niewątpliwie za przedwczesną.

Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono.

Organ odwoławczy podał, że przesłanką stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali w trybie art. 200 ust. 1 u.g.n., przewidzianą wprost w tym przepisie jest to, by grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy były, w dniu [...] r., w zarządzie państwowych czy też komunalnych osób prawnych. Ustawodawca w art. 206 u.g.n. zawarł delegację, dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad i trybu stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne, uznawania środków, o których mowa w art. 200 ust. 1, art. 201 ust. 2 i art. 204 ust. 3, za środki własne, określania wartości nieruchomości oraz wysokości kwot należnych za nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali, zabezpieczenia wierzytelności z tego tytułu, a także rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody w tych sprawach. Na tej podstawie zostało wydane rozporządzenie. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia z 10 lutego 1998 r., właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów: 1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, 2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem [...] r.,

3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu, 4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem [...] r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa, 5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości, 6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, 7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości, 9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem [...] r., 10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem [...] r. między organizacjami społeczno-zawodowym i, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

Tymczasem decyzja o ustaleniu opłat rocznych, ani też załącznik nie odwołują się do jakiejkolwiek wcześniejszej decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd. Jak stwierdzono w orzecznictwie:

1) w ocenie Trybunału dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania, gdy jest wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła czy uległa zniszczeniu. - tak Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 listopada 1999 r. (sygn. akt U. 6/99, OTK 1999/7/159, Dz.U. 1999/94/1099),

2) prawo zarządu właściwy organ stwierdza na podstawie jednego z dokumentów określonych w § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. W sytuacji natomiast, gdy nie ma decyzji o przekazaniu w zarząd lub decyzji o przekazaniu w użytkowanie, wydanych przed dniem 1 sierpnia 1985 r., dokument zawierający decyzję o naliczeniu opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania jedynie wtedy, gdy w decyzji o opłatach wskazana jest konkretna decyzja administracyjna, na podstawie której zostało ustanowione prawo użytkowania, a konkretna decyzja wskazana w tejże decyzji o naliczeniu opłat zaginęła lub uległa zniszczeniu. (tak NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 kwietnia 2012 r. (I OSK 651/11, LEX nr 1264891).

3) w przypadku wywodzenia prawa zarządu z postanowień decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania czy zarządu nieruchomości, należy ustalić, czy decyzje te wskazują jednoznacznie tytuł ich wnoszenia, tj. czy przywołują ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo zarządu lub użytkowania. (tak NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lutego 2015 r. (I OSK 1406/13, LEX nr 1658549),

4) podstawą stwierdzenia nabycia nieruchomości nie może być bowiem decyzja ustalająca opłatę roczną, gdyż nie przesądza istnienia samego prawa zarządu. Dokument zawierający decyzję o naliczeniu opłat może być uznany za podstawę jego stwierdzenia wówczas, gdy jest wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Oznacza to, że dokument taki nie może być uznany za samoistną podstawę stwierdzenia prawa zarządu. - tak NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 września 2014 r. (I OSK 204/13, LEX nr 1569486),

5) jak wynika bowiem z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999 r. sygn. akt U 6/99 (OTK1999/7/159) i z dnia 9 kwietnia 2002 r. sygn. akt U10/00 (OTK 2001/3/55) decyzja o naliczeniu i aktualizacji opłat może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa użytkowania (zarządu) jedynie wyjątkowo, gdy była wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Inne rozumienie przepisów rozporządzenia w powyższym zakresie oznaczałaby niezgodność rozporządzenia z delegacją ustawową zawartą w art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samym z art. 92 ust. 4 Konstytucji RP. Co prawda rozważania zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999 r. sygn. akt. 6/99 dotyczą stwierdzenia prawa użytkowania nieruchomości na rzecz spółdzielni i § 6 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r., jednakże można je odnieść zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 570/07 (LEX nr 505282), także do warunków stwierdzenia prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych (§ 4 ust. 1 pkt 6 w zw. z § 5 rozporządzenia). Pogląd powyższy skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i uznaje, iż ma on zastosowanie również do warunków stwierdzenia prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych na podstawie § 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia. - tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 września 2010 r.

(I SA/Wa 1288/10, LEX nr 750633),

6) Decyzja o ustanowieniu opłat za zarząd nie była bowiem wystarczającym dowodem ustanowienia zarządu w sensie prawnym, który mógł powstać jedynie na podstawie decyzji o przekazaniu gruntu w zarząd lub na podstawie umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, zawartej za zgodą właściwego organu, bądź na podstawie umowy o nabyciu nieruchomości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 1999 r., sygn. akt I SA 2240/98). - tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 1 czerwca 2006 r. (I SA/Wa 2098/05, LEX nr 232923).

Zatem zdaniem Kolegium, nie sposób uznać w sprawie za spełnione przesłanki z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Jednocześnie nie zostały ujawnione jakiekolwiek inne dokumenty w rozumieniu § 4 rozporządzenia (o charakterze wyżej określonym) pozwalające stwierdzić dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w art. 200 u.g.n., do nieruchomości obejmującej ówcześnie odpowiednio działki nr 27/6 i 27/8, obr. Żerniki.

Tym samym nie sposób uznać, że na dzień [...] r. poprzednikowi prawnemu Spółki przysługiwało prawo zarządu w rozumieniu art. 200 u.g.n. Nie istnieje zatem przesłanka stwierdzenia nabycia w trybie tego przepisu przez przedsiębiorstwo państwowe "A" z siedzibą w W. z dniem [...] r. prawa użytkowania wieczystego części nieruchomości obejmującej ówcześnie działkę nr [...], obr. [...], a aktualnie części działki nr [...], obr. [...].

Kolegium uznało, że zarzuty odwołania dotyczące mających wynikać z decyzji z dnia [...] r. różnic w powierzchniach nieruchomości wskazanej w decyzji nr [...]; [...] o opłatach za zarząd z [...] r. i tej objętej wnioskiem uwłaszczeniowym, są w sprawie pozbawione doniosłości prawnej, tak jak i posiłkowanie się w odwołaniu tezami wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. II SA/G1 886/15. Stan faktyczny sprawy załatwionej ostatnio powołanym wyrokiem nie przystaje do okoliczności sprawy załatwionej decyzją z dnia [...] r. W sprawie istotą sporu jest bowiem to czy wystarczające jest dla stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 200 u.g.n. samo istnienie decyzji o opłatach za zarząd, a nie to, czy mająca podlegać uwłaszczeniu nieruchomość mieści się w granicach nieruchomości objętej prawem zarządu.

Stąd też Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W skardze do sądu administracyjnego "A" w W. wniosło o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:

1) § 4 ust. 1 pkt 1 rozp. z 1998 r. w zw. z art. 200 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami – poprzez przyjęcie, że decyzja z 1986 r. o naliczeniu opłat z tytułu zarządu gruntem, nie spełnia wymogów rozp.,

2) art 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa – poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i odmowę mocy dowodowej i wiarygodności tejże decyzji, pomimo że posiada moc dokumentu urzędowego,

3) art. 79 § 2 i 10 kpa – z powodu niepowiadomienia strony o miejscu i terminie oględzin nieruchomości,

4) art. 8 i 76 § 1 kpa – poprzez odmowę stwierdzenia istnienia prawa zarządu, podczas gdy fakt ten został przyznany przez organ w innych dokumentach urzędowych.

Zdaniem skarżącej, prawidłowa wykładnia § 4 ust. 1 rozp. winna prowadzić do wniosku, że chodzi o jakąkolwiek decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Odmowa mocy dowodowej takiej decyzji ze względu na brak odwołania się od wcześniejszej decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, jest sprzeczne nie tylko z tym rozp., lecz także kpa. Doprowadziło to do zastosowania przez organ wykładni prawotwórczej, co do zasady zakazanej w systemie prawnym oraz niedopuszczalnego zastosowania formalnej (legalnej) teorii dowodów.

Organ odwoławczy pominął też dowody w postaci m.in. dokumentu [...], dotyczącego przejęcia użytkowania przez poprzednika prawnego skarżącej budynku stacji redukcyjno-pomiarowej gazu oraz dokumenty potwierdzające wnoszenie opłaty za użytkowanie (zarząd za lata [...]).

Nadto pominięto wyniki ustaleń oględzin co do sposobu zagospodarowania terenu oraz fakt, że budynek znajdował się na gruncie objętym wnioskiem uwłaszczeniowym.

Wreszcie, organy nie wystąpiły do archiwów państwowych w poszukiwaniu dokumentu potwierdzającego ustanowienie zarządu na rzecz poprzednika prawnego skarżącej, biernie oczekując na przedłożenie takich dokumentów.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację.

W toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżącej Spółki podtrzymał skargę i oświadczył, że skarżąca nie poszukiwała dokumentów dotyczących nieruchomości, objętej postępowaniem w archiwach państwowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracji nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu skutkującym wznowieniem tego postępowania, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd Administracyjny w pełni podzielił pogląd prawny organów obu instancji, że stwierdzenie prawa zarządu w rozumieniu art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wyżej powołanej (obecnie Dz. U. z 2018 r., poz. 121), następuje na podstawie decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, bądź w użytkowanie (przed dniem 1 sierpnia 1985 r.). Prawo zarządu, czy użytkowania powstawało bowiem na podstawie decyzji o charakterze konstytutywnym bądź umowy. Taki stan prawny wynika jednoznacznie z treści art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.). Z mocy art. 80 ust. 1 tej ustawy, dotychczasowe prawo użytkowania przekształciło się w prawo zarządu. Uprawnienia posiadaczy gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 5 grudnia 1990 r. nie legitymowali się dokumentami o przekazaniu gruntów w formie przewidzianej prawem, regulował ust. 1a tego przepisu. Jednak realizacja takich uprawnień wymagała złożenia odpowiedniego wniosku do dnia 31 grudnia 1995 r.

Zdaniem Sądu, powyższa regulacja, jak również treść art. 80 ust. 2 tej ustawy przesądza, że grunty Skarbu Państwa lub gminy mogły znajdować się jedynie w posiadaniu. Zatem z faktem posiadania gruntów nie można domniemywać, że została wydana decyzja o oddaniu gruntu w zarząd bądź użytkowanie (przed dniem 1 sierpnia 1985 r.) jako datą wejścia w życie tej ustawy. W poprzednim stanie prawnym ustanowienie użytkowania również następowało w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 8 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216 ze zm.).

Z mocy przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie

U 6/99, decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat za użytkowanie gruntu, może być podstawą stwierdzenia przysługiwania prawa użytkowania, gdy przywołano w niej decyzję o ustanowieniu tego prawa.

W niniejszej sprawie przedłożone przez skarżącą dokumenty o ustaleniu opłat rocznych z [...] r., nie przywołują zaś decyzji o oddaniu gruntu w użytkowanie (zarząd). Istotne jest, że roszczenia skarżącej dotyczą niewydzielonej geodezyjnie części działki o pow. [...] m². Oczywiście, można zakładać, że dopuszczalne było oddanie w użytkowanie (zarząd) niewyodrębnionej części gruntu. Jednak wielokrotne zmiany geodezyjne gruntu, a wreszcie nabycie całej działki z mocy prawa przez Gminę G., co potwierdza decyzja komunalizacyjna z [...] r., nie pozwalają na domniemywanie, że uprzednio została wydana decyzja na rzecz poprzednika prawnego skarżącej. Sam fakt wybudowania obiektu świadczy niewątpliwie o posiadaniu, lecz jak wyżej podano, ustawodawca założył, że może mieć miejsce taka forma władania gruntami Skarbu Państwa lub gminy.

Nieskorzystanie z uprawnień do uzyskania tytułu prawnego do gruntu nie może być sanowane przez zgłoszenie roszczeń z art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przywołane wyżej rozp. określa zasady i tryb stwierdzania dotychczasowego zarządu, lecz prawo to mogło powstać jedynie w przewidzianej formie (decyzji administracyjnej). Wykładnia § 4 ust. 1 pkt 1 cyt. rozp. musi uwzględniać powyższy wyrok TK jako wiążący dla organów administracji i sądu administracyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP). Nie oznacza to naruszenia art. 8 i art. 76 § 1 kpa. Decyzja o naliczeniu opłat stanowi jedynie urzędowe poświadczenie obowiązku ponoszenia takich opłat, lecz nie dowodzi, że prawo użytkowania lub zarządu powstało, bo taki fakt może wynikać tylko z decyzji o ustanowieniu takiego prawa.

Wreszcie, zdaniem sądu administracyjnego, nie mógł odnieść skutku zarzut nienależytego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy (art. 7, 77, 80 i 107 § 2 kpa). Organ I instancji poszukiwał z urzędu dokumentacji niezbędnej do ustalenia, czy ustanowiono prawo użytkowania bądź zarządu. Wyniki poszukiwań wszelkiej dokumentacji w archiwach Urzędu Miasta G. oraz opis podjętych czynności przedstawiono w obszernych motywach decyzji obu instancji. Faktem jest, że organy administracji nie zwróciły się do archiwów państwowych o udzielenie informacji w tej sprawie. Jednak zdaniem składu orzekającego, nie sposób z tego tytułu czynić zarzutu braku podjęcia wszelkich działań zmierzających do wyjaśnienia sprawy. Brak dokumentu potwierdzającego datę budowy budynku stacji redukcyjno-pomiarowej gazu, nie pozwala nawet na właściwe sformułowanie pytania. Nie wiadomo bowiem, jakiej działki geodezyjnej miałoby dotyczyć wystąpienie. Na dzień [...] r. przedmiotowy budynek usytuowany był w obrębie ówczesnej działki nr [...] o pow. [...] ha. Teren o pow. [...] m², nie był i nie jest wyodrębniony geodezyjnie. W karcie inwentaryzacyjnej na użytek komunalizacji nie ujawniono żadnych praw innych podmiotów. Stąd też organ I instancji wezwał skarżącą o przedłożenie dokumentów związanych z budową stacji. Jednak dokumenty te nie zostały przesłane.

Nadto, w toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżącej przyznał, że strona nie poszukiwała w archiwach państwowych dokumentacji na użytek niniejszej sprawy. Brak danych co do daty budowy, uniemożliwiał zatem sformułowanie zapytania do archiwów państwowych, bo nie wiadomo, jakiej działki miałaby dotyczyć decyzja. Zdaniem Sądu, uwzględnić należy także fakt, że wnioskodawca jest dużym podmiotem gospodarczym i można od niej oczekiwać staranności w dochodzeniu roszczeń. Nie mógł też odnieść skutku zarzut naruszenia art. 79 § 2 w zw. z art. 10 § 1 kpa z powodu niezawiadomienia o terminie oględzin nieruchomości.

Wynik tych oględzin został utrwalony w protokole. Skarżąca nie podważa też wyniku tych oględzin i nie wnioskowała o powtórzenie czynności. Zdaniem Sądu, stan gruntu, a więc wynik oględzin, nie ma istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, jedynie stanowi ogólny obraz o przedmiocie roszczenia skarżącej.

Bez znaczenia jest też fakt uiszczania opłat za lata [...]. Skarżąca jest niewątpliwie w posiadaniu przedmiotowego gruntu (ogrodzonego terenu o pow. [...] m²), lecz nie stanowi to dowodu, że nastąpiło oddanie terenu w użytkowanie (zarząd) w formie przewidzianej prawem, skutkującej powstaniem roszczeń z art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 cyt. ustawy.

mr