Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 336/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 4 ust. 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
article: art. 21 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 23 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska – Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora [...]. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 09 stycznia 2014 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 12 września 2013r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej kwotę [...] zł ( [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 września 2013 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, działając na podstawie § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329, ze zm.) w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.), art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z dnia 23 grudnia 1995 r.), art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L Nr 25, poz. 8), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.), odmówił M. M. przyznania płatności ONW na rok 2011.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że w dniu 15 maja 2011 r. M. M., reprezentowana przez D. P., złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011 w którym to zadeklarowała działkę ewidencyjną nr 138/2 (A) położoną w województwie [...], powiat [...], gmina T., obręb P. o powierzchni 12,50 ha.

Na działce w ramach przeprowadzonej kontroli administracyjnej nie zostały stwierdzone żadne nieprawidłowości. Jednakże ze względu na fakt, iż kontrola administracyjna przeprowadzana jednocześnie w ramach wszystkich spraw pomocowych wnioskodawczyni wskazała na wyraźne powiązanie gospodarstwa z gospodarstwem innego rolnika – U. P. zaistniała konieczność przeanalizowania przesłanek przyznania płatności w odniesieniu do gospodarstwa zgłoszonego do pomocy z tytułu ONW pod kątem stworzenia sztucznych warunków do przyznania pomocy w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, jak również uniknięcia zastosowania modulacji płatności zależnych od wielkości zgłaszanego areału.

W ramach dodatkowych wyjaśnień organ I instancji przeanalizował wszystkie działki wymienione we wniosku złożonym na 2011 oraz działkę na 31/17 deklarowaną do płatności ONW w latach 2007 -2009.

Kierownik Biura Powiatowego wyjaśnił, że w dniu 21 sierpnia 2013 r. wpłynęły wyjaśnienia z Agencji Nieruchomości Rolnej Oddział Terenowy w G. W. dotyczące posiadania i użytkowania działki ewidencyjnej nr 138/2. Z otrzymanych wyjaśnień wynika, że wnioskodawczyni nie była dzierżawcą działki nr 138/2 w latach pobierania i ubiegania się o dopłaty unijne tj. w okresie od 2007 – 2011 r. Dzierżawcą działki jest bowiem U. P. Organ wskazał, że umowa dzierżawy została zawarta na okres od dnia 1.02.2006 r. do dnia 1.02.2016 r. Dzierżawca nie występował o wyrażenie zgody na poddzierżawienie gruntów. Organ zwrócił również uwagę, że w wyjaśnieniach poinformowano ponadto, iż działka nie jest uprawiona, a stan nieruchomości potwierdza, że nie była ona uprawiana przez okres co najmniej 3 lat.

Z poczynionych ustaleń organu I instancji wynika, że M. M. nie była również dzierżawcą działki nr 31/17 położonej w obrębie S., gm. R., powiat k., woj. [...] w latach pobierania i ubiegania się o dopłaty unijne z ARiMR tj. 2007-2009. Dzierżawcami działki byli małżonkowie D. i U. P., zgodnie z umową dzierżawy zawartą z Agencją Nieruchomości Rolnych Odział Terenowy w O. w dniu 29.03.2006 r. na okres 3 lat, bez możliwości dalszego przedłużenia.

Organ zwrócił również uwagę, że z dokumentacji przesłanej przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. Sekcja Zamiejscowa Gospodarowania Zasobem w K. wynika, iż M. M. nie była dzierżawcą działki nr 170/2 położonej w obrębie S. w latach pobierania i ubiegania się o dopłaty unijne z ARiMR tj. 2007-2011. Dzierżawcami działki byli małżonkowie D. i U. P., zgodnie z umową dzierżawy zawartą w dniu 29.03.2006 r. na okres 5 lat licząc od dnia wydania, czyli do 29.04.2011 r. Z wyjaśnień uzyskanych od ANR wynika, iż w okresie objętym umową dzierżawcy nie występowali do ANR o wyrażenie zgody na poddzierżawienie przedmiotu dzierżawy. W momencie powzięcia informacji przez ANR o ubieganiu się m.in. o dopłaty rolnośrodowiskowe przez osobę trzecią tj. przez M. M., wezwano U. P. i D. P. do niezwłocznego wydania w/w nieruchomości.

Zgodnie z ustaleniami organu I instancji wnioskodawczyni w rozpatrywanym 2011 r. nie była również dzierżawcą działki nr 18/79. W okresie od dnia 14.02.2006 r. do dnia 16.10.2008 r. dzierżawcami w/w gruntów rolnych byli U. i D. P. Protokół z przekazania gruntów sporządzono w dniu 16 października 2008r. w okresie od dnia 19.02.2009 r. do dnia 30.09.2011 r. dzierżawcą działki był A. P. Następnie w dniu 13.12.2011 r. wydzierżawiono w/w działkę kolejnemu dzierżawcy.

Po analizie zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego organ I instancji ocenił, że M. M. nie była posiadaczem, użytkownikiem czy też osobą faktycznie władającą gruntami zadeklarowanymi w swoim wniosku. Sytuacja wskazuje, że dokonano podziału dużego gospodarstwa rolnego na dwa mniejsze w celu uzyskania pomocy, z pominięciem modulacji określonej w § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.). Działki ewidencyjne zadeklarowane w obu wnioskach zostały wydzierżawione przez małż. U. i D. P., następnie sztucznie podzielone na dwa oddzielne gospodarstwa i zgłoszone we wnioskach U. P. oraz M. M., co umożliwiło uzyskanie większych dopłat aniżeli dopłata do tych samych działek zadeklarowanych w jednym wniosku pomocowym.

Organ zwrócił uwagę, że wszelkie wyjaśnienia w ramach obu wniosków składane są za pośrednictwem D. P., ustanowionego pełnomocnikiem obu osób wnioskujących o płatność. Między tymi osobami występują koligacje rodzinne M. M. i U. P. to odpowiednio córka i żona D. P. Mimo, że poszczególne działki położone są w bezpośrednim lub bliskim sąsiedztwie i mogłyby stanowić zorganizowaną całość oraz na podstawie umów dzierżawy wszystkie są we własności (zależnej) małż. U. i D. P. (nie ubiegano się o zgodę na poddzierżawienie) tworzą według wnioskodawców, dwa oddzielne gospodarstwa. Kontrole przeprowadzane zarówno przez inspektorów terenowych ARiMR jak i pracowników ANR wykazywały na deklarowanych działkach nieprawidłowości: wieloletnie odłogi, grunty niezagospodarowane, zachwaszczenia, obszary trwale podmokłe, niedostępne dla maszyn rolniczych. Stwierdzano tylko częściowe wykoszenia.

Okoliczności wynikające z zebranych w sprawie dowodów pozwalają - w ocenie organu - zasadnie przyjąć, że gospodarstwo wnioskodawczyni w momencie podjęcia zobowiązań wieloletnich miało fikcyjny charakter, ponadto w dużej części grunty nie są utrzymywanie w dobrej kulturze rolnej oraz nie są przestrzegane normy i wymogi przez cały rok kalendarzowy (zgodnie art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005 roku, str. 1 zpóźn. zm.).

W odwołaniu od powyższej decyzji M. M., reprezentowana przez D. P., wniosła o jej uchylenie w całości, kwestionując tezy organu o sztucznym podziale nieruchomości, mające wynikać ze związków rodzinnych i posiadania tego samego pełnomocnika. Strona podniosła zarzut naruszenia przez organ I instancji art. 8, art. 11, art. 107 k.p.a. poprzez błędne uzasadnienie decyzji i odmowę przyznania płatności ze względu na sztuczne wyodrębnienie gospodarstwa odwołującej i jednocześnie brak utrzymania wnioskowanych gruntów w dobrej kulturze rolnej. Odwołująca wskazując na sposób powstania posiadanego przez nią gospodarstwa stwierdziła, że z gospodarstwa należącego do U. i D. P. wydzielono dla niej w 2006 r. w 7/12 części gospodarstwa w miejscowości M., które składało się z 16 działek o powierzchni 7,72 ha. Strona od 2007 r. składała wnioski o płatności unijne do działek przez nią gospodarowanych, jak i użyczonych przez jej rodziców. Doradca w osobie K. M. – K. sporządziła plan rolnośrodowiskowy gospodarstwa. Jak wskazuje odwołująca poleciła ona, aby ona w ramach programu 2004-2006 uprawiała grunty orne zaś jej matka U. P. tylko i wyłącznie trwałe użytki zielone. Na potwierdzenie tych okoliczności wniosła o przesłuchanie w charakterze świadka K. M. – K.

Zdaniem odwołującej organ celowo pominął okoliczności powstania jej gospodarstwa w miejscowości M. W zaskarżonej decyzji organ nie wspomina również o wnioskach o dopłaty składanych za lata 2007 i 2008. Odwołująca podniosła, że wszystkie okoliczności faktyczne przemawiają za tym, że to ona w 2011 r. uprawiała grunty, bowiem złożyła wniosek o dopłaty zarówno bezpośrednie, rolnośrodowiskowe, jak i ONW; żadna inna osoba nie złożyła wniosków o dopłaty na te same grunty; ponadto przemawiają za tym zeznania świadków A. P., K. P. i operatorów ciągników oraz zeznania i wyjaśnienia pełnomocnika strony.

Zdaniem wnioskodawczyni organ bezpodstawnie dokonywał oceny prawnej umów cywilnoprawnych dotyczących dzierżawy spornych działek. Odwołująca wniosła o ponowną ocenę dowodów, głównie z zeznań świadka A. P. na okoliczność użytkowania przez nią działki o nr 18/79. W jej ocenie niezasadne były również ustalenia organu o braku zabiegów agrotechnicznych na działce 18/79. W związku z powyższym wniosła o dokonanie na okoliczność uprawy przedmiotowej działki przesłuchania w charakterze świadka D. G. z JC B., który dokonał kontroli działek rolnych obu beneficjentów i to w okresie dokonywania prac, a nie po 7 miesiącach.

Po rozpatrzeniu odwołania M. M. decyzją z dnia 9 stycznia 2014 r., nr [...] Dyrektor [...] Oddziału ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując w uzasadnieniu, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż gospodarstwa U. P. jak i M. M. są ze sobą ściśle powiązane nie tylko przez osobę tj. pełnomocnika, ale przede wszystkim terytorialnie i ekonomicznie. Zatem w omawianej sprawie nastąpiło sztuczne tworzenie warunków w celu uzyskania korzyści finansowej, której to matka odwołującej U. P. (ze względu na powierzchnię gospodarstwa) mogłaby w normalnych warunkach nie uzyskać. Przy czym późniejsze czynności dotyczące podziału gospodarstwa na dwa mniejsze były jedynie próbą dostosowania powierzchni między dwoma beneficjentami, po to aby uzyskać wnioskowane dofinansowanie.

Organ II instancji zauważył ponadto, że z umów dzierżawy dotyczących wnioskowanych przez stronę działek wynika, że to państwo U. i D. P., a w kolejnych latach A. P. i A. B. wydzierżawiali te działki. Przy czym z żadnego z dowodów nie wynika, aby U. i D. P., jak i inni dzierżawcy zwracali się z prośbą do ANR o wydzierżawienie spornych gruntów osobie trzeciej tj. M. M. Zdaniem organu to wnioskodawczyni tworząc odrębne gospodarstwo powinna być zainteresowana wydzierżawieniem zadeklarowanych przez siebie działek nie tylko ze względów ekonomicznych, ale mając również na uwadze schematy pomocowe, które realizowała. Organ mając na uwadze obostrzenia zawarte w umowach dzierżawy, zauważył, że rzekome poddzierżawiania gruntów osobie trzeciej, bez zgody ANR, może budzić poważne wątpliwości ze względu na podjęte zobowiązania przez beneficjentki, jak również na długoterminowe planowanie czynności na omawianych gruntach.

Dyrektor zwrócił ponadto uwagę, że U. P. jak i M. M. zadeklarowały do płatności tę samą działkę ewidencyjną o numerze 18/79, której podział powierzchni, w ocenie organu, został stworzony sztucznie jedynie na potrzeby ARiMR, a nie jak twierdzi pełnomocnik beneficjentek w celu realizacji innego typu programu rolnośrodowiskowego. Zdaniem organu z zebranych w sprawie dowodów nie wynika, aby zarówno K. P., czy też A. P. wykonywali na rzecz U. P. jak i odwołującej jakichkolwiek zabiegów. Dodatkowo organ ocenił zeznania A. P. dotyczące wykonywania zabiegów na zlecenie zarówno U. P. jak i M. M. za mało wiarygodne i niespójne z innymi zeznaniami. Dyrektor wskazał ponadto, że jedynymi dokumentami potwierdzającymi ewentualną oddzielność gospodarstwa odwołującej są faktury VAT wystawione przez B. M. Sp. z o.o. za certyfikację i kontrolę gospodarstwa ekologicznego.

Organ odwoławczy uznał za zasady zarzut odwołania, iż kwestionowanie przez organ I instancji stanu gruntów (ich użytkowania) nie ma znaczenia w sprawie tworzenia sztucznych warunków.

W skardze na powyższą decyzję M. M., reprezentowana przez pełnomocnika D. P., wniosła o jej uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, podtrzymując w całości zarzuty podniesione w odwołaniu. Zdaniem skarżącej, na stronie 2 zaskarżonej decyzji organ dokonał niewłaściwego opisu kontroli – inspekcji na miejscu gospodarstwa jej matki U. P., które miało miejsce w dniach 31 stycznia i 22 lutego 2012 r. Sposób dokonania tego opisu powoduje podtrzymanie nieprawdziwego stwierdzenia, że działka 18/79 nie była właściwie użytkowana. Strona podkreśliła, że z jej akt obsługi wniosku jednoznacznie wynika, iż odnośnie płatności za 2011 r. w jej gospodarstwie była prowadzona kontrola na miejscu, ale jedynie ze strony Jednostki Certyfikującej w dniu 30 września 2011 r. Protokół z tej kontroli strona przedłożyła razem z odwołaniem od decyzji organu I instancji. Wobec powyższego zarzuciła organowi odwoławczemu niedokładne przeanalizowanie zgromadzonego materiału dowodowego. W związku z tym strona złożyła wniosek o przesłuchanie przez Sąd na okoliczność uprawy działki 18/79 w charakterze świadka D. G. z JC B. , który dokonał kontroli działek rolnych obu rolników.

Skarżąca podniosła, że z postanowienia organu II Instancji z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie włączenia do akt sprawy dowodów nie wynika, aby zostały włączone decyzje organów obu instancji dotyczące płatności za 2009 r. Zdaniem strony są to istotne dowody, gdyż wpisują się w program rolnośrodowiskowy 2004-2006, a ponadto sprawa ta była długo analizowana i w żadnej z tych decyzji nie zarzucono jej stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności. W tym stanie sprawy strona wniosła

o przeprowadzenie dowodu z dokumentów z postępowania w sprawie jej wniosku o dopłaty bezpośrednie za 2009 r., z których wynika, że w postępowaniu prowadzonym od maja 2009 r. nie kwestionowano stworzenia sztucznych warunków.

Skarżąca ponadto zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie art. 10 k.p.a., bowiem nie została zawiadomiona ponownie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, podczas gdy organ wydał postanowienie o odmowie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka K. M. – K. oraz postanowienie nr [...] o włączeniu do sprawy nowych dwóch dokumentów.

Skarżąca wniosła zażalenie co do zasadności włączenia dowodów postanowieniem nr [...]. W jej ocenie w postanowieniu nie podano w jaki sposób organ wszedł w posiadania tak znacznej ilości dowodów oraz jak je przeprowadzono. Ponadto część dowodów wymienionych w postanowieniu nie została omówiona, czy analizy w decyzji, odnośnie ich wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Strona wniosła również zażalenie na postanowienie nr [...] z dnia 9.01.2014 r. w przedmiocie odmowy przesłuchania świadka K. M.-K.. Podkreśliła, że gdyby miała możliwość wniesienia uwag lub zastrzeżeń w myśl art. 10 k.p.a, to wyjaśniłaby przesłanki zasadności przeprowadzenia dowodu z zeznań od tego świadka. Zwróciła dodatkowo uwagę, że końcowe pouczenie w postanowieniu wprowadziło ją w błąd.

Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy nie uwzględnił większości wniosków dowodowych przedstawionych przez nią w odwołaniu. Włączono jedynie wnioski pomocowe skarżącej za lata 2007 i 2008 do akt sprawy, z tym, że w uzasadnieniu decyzji nie dokonano ich analizy. Dodatkowo zarzuty przedstawione w odwołaniu pominięto lub ograniczono jedynie do samego zacytowania.

Ponadto strona zarzuciła organowi, że Agencja od początku wiedziała, że działki nie są jej własnością, jednak nie wzywała jej w żadnym roku trwania programu o zgodę współposiadacza na przyznanie pomocy. Skarżąca zauważyła, że świadek A. P. jednoznacznie określił w trakcie przesłuchania, iż wyraził zgodę na użytkowanie wydzierżawionej od ANR przez niego działki nr 18/79. W związku z powyższym wniosła o przeprowadzenie dowodu z zeznań A. P.

W ocenie strony organ II instancji nie odniósł się do przedstawionych w odwołaniu okoliczności dotyczących genezy jej gospodarstwa, które miały wyjaśnić przyczyny powstania obu gospodarstw. Z tego względu skarżąca ponownie przedstawiła te okoliczności. W zawiązku z tym strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka K. M. – K. – doradcy środowiskowego, która opracowała plan rolnośrodowiskowy zarówno dla niej, jak i dla jej matki.

Zdaniem skarżącej z uzasadnienia decyzji nie wynika, aby organ posiadał jakikolwiek dowód na to, że korzystała ona lub zamierzała skorzystać ze wsparcia pieniężnego w postaci dopłat innego rolnika. Wszystkie dokonywane płatności na rzecz U. P. były na jej wyodrębniony rachunek bankowy, a nie na rachunek bankowy strony.

Odnośnie twierdzeń organu odwoławczego w kwestii braku zainteresowania skarżącej dzierżawą wnioskowanych działek, strona zaznaczyła, że była zainteresowana tą dzierżawą, bowiem użytkowała te grunty. Podkreśliła jednak, że niepodpisanie przez nią umów dzierżawy z ANR wynikało jedynie z faktu, iż jako młoda osoba nie spełniłaby warunków stawionych przez ANR w zabezpieczeniu czynszu dzierżawnego. Podniosła dodatkowo, że umowy dzierżawy nie zakazywały powszechnie stosowanego pomiędzy członkami najbliższej rodziny użyczania gruntów, tym bardziej, że ma ono charakter nieodpłatny.

Skarżąca zakwestionowała również ustalenia organów co do działki nr 18/79, którą zadeklarowały obie beneficjentki. Zwracając uwagę na konieczność ponownej oceny dowodów, w szczególności zeznań K. P. oraz zarzuciła niewłaściwą ocenę zeznań A. P. Tym samym wniosła o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z przesłuchania w charakterze świadka A. P.

Zdaniem skarżącej organy nie uwzględniły szeregu okoliczności z których wynika, że prowadzi ona własne gospodarstwo rolne, zwracając uwagę na posiadanie przez nią własnego konta bankowego, składanie corocznie do Agencji wniosków pomocowych, ponoszenie kosztów związanych ze zgłoszeniem rolnictwa ekologicznego, opracowaniem planu rolnośrodowiskowego, kontrolą gospodarstwa i jego certyfikacją oraz przeprowadzaniem zabiegów rolniczych, posiadanie zobowiązań wobec rodziców z tytułu rozliczeń w partycypowaniu w kosztach dzierżaw gruntów i podatków rolnych.

W piśmie z dnia 3 lutego 2014 r. stanowiącym uzupełnienie skargi strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z dołączonego zawiadomienia Dyrektora WOR ARiMR. Skarżąca podkreśliła, że w piśmie tym organ powołuje się na art. 7 k.p.a, podczas, gdy w zaskarżonych decyzjach wyjaśnia, iż nie zawsze przepis ten ma zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się uzasadniona, albowiem w ocenie Sądu organy obu instancji nie dokonały wyczerpującego zebrania i zanalizowania całokształtu materiału dowodowego niezbędnego dla dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie a nadto organ odwoławczy nie odniósł się do całości zarzutów zgłoszonych w odwołaniu.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia organów obu instancji odmawiających skarżącej przyznania płatności pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania stanowił art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L Nr 25, poz. 8), zgodnie z którym nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Według ustaleń organów obu instancji skarżąca do wniosku pomocowego na 2011 r. zadeklarowała działki: 138/2, 18/79, 170/2. Gospodarstwo M. M. jest powiązane terytorialnie i funkcjonalnie z gospodarstwem jej matki U. P. Organy stwierdziły, że w 2011 r. oboje producenci współużytkują działkę 18/79, ich pełnomocnikiem jest D. P. W trakcie kontroli krzyżowej stwierdzono, że działka 18/79 jest zadeklarowana przez obu użytkowników. Sporne grunty były na dzień 31 maja roku składania wniosku we władaniu A. P., który podpisał w dniu 19 lutego 2009 r. umowę dzierżawy do dnia 30 września 2011 r. z możliwością poddzierżawienia nieruchomości za zgodą wydzierżawiającego osobom trzecim. Po wygaśnięciu umowy grunt działki 18/79 nie był użytkowany, co potwierdziły kontrole z dnia 31 stycznia, 22 lutego i 18 maja 2012 r. Działka 18/79 nie była w użytkowaniu skarżącej. według ustaleń organów M. M. w 2011 r. nie była posiadaczem ani użytkownikiem pozostałych działek zadeklarowanych we wniosku tj. działki 170/2 i działki 138/2. W konsekwencji organy obu instancji stwierdziły, że gospodarstwo skarżącej w momencie przejęcia zobowiązań wieloletnich miało fikcyjny charakter i zostało utworzone – na skutek podziału gospodarstwa jej matki U. P. – w sposób najbardziej korzystny pod względem wysokości możliwych do uzyskania przez wnioskującą dopłat (uniknięcia modulacji).

Organy wskazały ponadto, że od 2006 r. skarżąca deklarowała w różnych programach pomocowych działki: nr 31/17, nr 170/2, nr 18/77, nr 18/79 i 138/2, a jej matka U. P. działki: nr 31/16, nr 31/17, nr 138/2, nr 184, nr 18/77, Miało to oznaczać, że obaj producenci dostosowywali powierzchnie deklarowanych działek dla uzyskania najbardziej korzystnych wysokości płatności w danych schematach pomocowych. U. P. i jej mąż nie zwracali się do Agencji Nieruchomości Rolnych o wydzierżawienie wskazanych gruntów ich córce, a i sama skarżąca nie występowała o wydzierżawienie tych gruntów do Agencji. Organ uznał zeznania A. P. odnośnie użyczenia działki nr 18/79 obu producentom rolnym, za mało wiarygodne i niespójne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem organów gospodarstwo U. P. miało za dużą powierzchnię dla uzyskania określonych płatności, wobec czego dokonano jego sztucznego podziału na dwa mniejsze gospodarstwa.

Z kolei zdaniem skarżącej nie doszło do sztucznego podziału nieruchomości. Z gospodarstwa należącego do U. P. i jej męża wydzielono realnie w 2006 r. odrębną część dla córki M. M., która występowała o płatności unijne w zakresie gruntów przez nią posiadanych i uprawianych. Skarżąca zarówno w odwołaniu, jak i w skardze podniosła, że doradca rolnośrodowiskowy K. M. – K. poleciła złożenie wniosku w ramach programu rolnośrodowiskowego dotyczącego uprawy użytków rolnych przez stronę i gruntów ornych przez jej córkę. Zdaniem strony podział gospodarstwa nie miał sztucznego charakteru, nie miała ona zamiaru korzystania z dopłat przeznaczonych dla jej matki jako odrębnego producenta. Strona wniosła w odwołaniu o przeprowadzenie w tym zakresie dowodu z przesłuchania K. M. – K.

Zdaniem skarżącej niezasadna była teza organu o braku zabiegów agrotechnicznych na spornych działkach, w tym na działce 18/79 bowiem nie wynikało to ani z zeznań świadków, ani z treści protokołu z kontroli przeprowadzonej w dniu 31 stycznia, 22 lutego i 18 maja 2012r. Organy bezpodstawnie dokonały ponadto oceny prawnej umów cywilnoprawnych dotyczących dzierżawy spornych działek. To skarżąca i jej matka U. P. uprawiały działkę nr 18/79 co wynikać ma m. in. z zeznań A. P., K. P. oraz jego operatorów ciągników rolniczych. W ocenie strony fakt, że to Agencja Nieruchomości Rolnych nie wyraziła pisemnej zgody na poddzierżawienie działek osobie trzeciej nie oznacza, że nie mogło do tego faktycznie dojść. Zawarto umowę użyczenia między stroną i jej matką a A. P. ale nie zachowała się ona do czasu prowadzonego postępowania. skarżąca zwróciła uwagę, że fakt ich zawarcia potwierdził również A. P., wobec czego strona wniosła o przeprowadzenie ponownego dowodu z jego przesłuchania, a o spełnianiu przesłanki do otrzymania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego decyduje nie tytuł własności danej działki rolnej, lecz jej faktyczne użytkowanie, przez co rozumie się rzeczywiste użytkowanie rolnicze danej działki. Brak istnienia umowy poddzierżawy nie oznacza wobec tego, że określona działka nie mogła być użytkowana rzeczywiście przez innego producenta rolnego.

W przedmiotowej sprawie organy prezentowały kategorycznie tezy, że sporne gospodarstwo rolne zostało w 2006 roku sztucznie (fikcyjnie) podzielone w celu uzyskania korzystniejszych płatności unijnych Powyższe ustalenia faktyczne organy oparły na dokumentach, w szczególności wnioskach o dopłaty złożonych w poszczególnych latach przez obu producentów rolnych, umowach dzierżawy działek, pismach Agencji nieruchomości Rolnych i zeznaniach świadków.

Należy zauważyć, że wydając decyzję w sprawie przyznania płatności na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64, poz. 427, ze zm.) kierownik biura powiatowego ARiMR opiera się na oświadczeniu wnioskodawcy zawartym we wniosku, że spełnia on ustawowe warunki do przyznania płatności. W razie wątpliwości co do osoby uprawnionego do płatności, oświadczenie wnioskodawcy należy uznać za wystarczający dowód, w oparciu o który zostanie wydana decyzja. Art. 21 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 k.p.a. Stosownie do powyższego przepisu k.p.a., na organ administracji publicznej nałożony został obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przy czym obowiązek ten należy rozumieć w ten sposób, że organ albo czyni to z własnej inicjatywy, jeżeli uważa za konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albo gromadzi w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Zatem to organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy", aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W art. 21 ust. 2 pkt 2 obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na ARiMR nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego chodzi przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i ewentualnie innych uczestników postępowania. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne.

W przedmiotowej sprawy organy obu instancji wykazały inicjatywę dowodową, przeprowadzając w szerokim zakresie postępowanie dowodowe. Natomiast organ odwoławczy w znacznej mierze pominął wnioski dowodowe zgłoszone przez stronę skarżącą, w szczególności w odwołaniu. Tymczasem zadaniem organu odwoławczego jest ponowne merytoryczne rozpoznania sprawy. Zdaniem Sądu organ II instancji zbyt arbitralnie i przedwcześnie uznał, że przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę jest zbędne, czy bezpodstawne.

W odwołaniu, jak również w skardze skarżąca na poparcie swoich twierdzeń zwróciła uwagę, że podział gospodarstwa został oparty na planie rolnośrodowiskowym zaproponowanym przez doradcę środowiskowego K. M.-K.. Według doradcy najlepszym rozwiązaniem miała być uprawa gruntów ornych przez M. M., zaś przez jej matkę trwałych użytków zielonych. Skarżąca na poparcie tych twierdzeń wnioskowała o przesłuchanie w charakterze świadka doradcy rolnośrodowiskowego K. M.- K. Organy odmówiły przeprowadzenia tego dowodu. Zdaniem Sądu odmowa przeprowadzenia powyższego dowodu była bezpodstawna skoro tylko w ten sposób strona zainteresowana uzyskaniem dopłat unijnych mogła wykazać swoją rację.

Organ odwoławczy, wbrew żądaniu strony, nie prześledził "genezy" jej gospodarstwa. Nie przeprowadził dowodu z powołanego w odwołaniu aktu notarialnego z dnia 26 lipca 2006 r. rep. [...]. Organ winien dokonać oceny tego dokumentu i skonfrontować jego treść z twierdzeniami strony co do okoliczności powstania jej gospodarstwa w miejscowości M. Zasadnie podnosi strona skarżąca, że ustalając fakt posiadania przez nią odrębnego gospodarstwa rolnego, organy winny mieć na uwadze i ocenić również to, iż jako producent rolny posiada ona własny numer identyfikacyjny, własne konto bankowe, składa corocznie do Agencji wnioski pomocowe, ponosi koszty związane ze zgłoszeniem rolnictwa ekologicznego, opracowaniem planu rolnośrodowiskowego, kontrolą gospodarstwa i jego certyfikacją oraz przeprowadzeniem zabiegów rolniczych. Organy powinny również ustalić, stosowanie do wniosku strony, czy i jakie są wzajemne rozliczenia między skarżącą a jej rodzicami z tytułu partycypowania w kosztach dzierżawy spornych gruntów i podatków rolnych.

W ocenie Sądu wykazanie prawdziwości kolejnej tezy o braku posiadania przez skarżącą spornych działek i ich rolniczego użytkowania przez nią, wymagało przeprowadzenia szerszego postępowania dowodowego obejmującego całokształt czynności zawodowych podejmowanych ( lub nie ) wobec spornych działek przez samą skarżącą, jej matkę i ewentualnie jej ojca. Rację ma skarżąca, że aby posiadać działkę zgłoszoną do dopłat nie jest koniecznym zawarcie umowy cywilnoprawnej ani zgoda, czy zawiadomienie Agencji. Dla uzyskania płatności nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ale niezbędnym jest faktyczne użytkowanie rolnicze gospodarstwa rolnego, przejawiające się w wykonywaniu zabiegów agrotechnicznych (por. NSA wyrok z dnia 29 listopada 2011r., sygn. akt II GSK 1177/10, Lex nr 1151564).

Według ustaleń organów obu instancji skarżąca nie była posiadaczem ani też rolniczo nie użytkowała zgłoszonych we wniosku działek nr 170/2 i 138/2. Powyższe organy ustaliły w oparciu o umowy dzierżawy tych działek, z których wynikała, że są one w dzierżawie matki skarżącej U. P. Wymaga jednak zauważyć, że U. P., pomimo, że była dzierżawcą przedmiotowych działek, to nie zgłosiła ich we wniosku pomocowym na 2011 r. Zdaniem Sądu przy ustalaniu rolniczego użytkowania wskazanych działek nie mogą być również miarodajne pisma Agencji Rynku Rolnego o stanie użytkowania tych działek, bowiem informacje te nie dotyczą okresu objętego wnioskiem tj. 2011 r. Tymczasem organy stwierdzając, że skarżąca nie użytkowała w 2011 r. działki 170/2 powołały się na dowód w postaci przeprowadzonego przez ANR nadzoru właścicielskiego z dnia 28 października 2010 r. Natomiast odnośnie działki 138/2 organy wskazały notatkę służbową ANR Oddział Terenowy w G. W. z dnia 25 lipca 2013 r.

Niejednoznaczne są również ustalenia organów obu instancji w zakresie użytkowania przez skarżąca działki nr 18/79. Twierdzenia skarżącej o posiadaniu spornej działki zgłoszonej do dopłat, o dokonywanych na niej zabiegach mieli potwierdzić świadek A. P. i K. P. Organ odwoławczy ocenił zeznania tych świadków jako niespójne, nie znajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym (umowach dzierżawy). Jednakże - na co Sąd powyżej zwrócił uwagę - posiadanie działki zgłoszonej do dopłat nie wymaga zawarcia umowy cywilnoprawnej, zaś jej faktyczne użytkowanie nie wymaga zgody Agencji. Odnośnie wykonywania zabiegów na działce nr ewid. 18/79 przesłuchiwani świadkowie: A. P., K. P. i A. M. zeznali, że wykonywali na działce 18/79 prace. Zdaniem Sądu należy rozważyć konieczność przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w celu skonfrontowania ich zeznań oraz zeznań strony skarżącej i pracowników podejmujących czynności agrotechniczne na działkach. Chodziło również o ewentualne skonfrontowanie twierdzeń skarżącej z zeznaniami A. P., który konsekwentnie podtrzymywał, że dokonał na rzecz skarżącej i jej matki U. P. użyczenia spornej działki rolnej.

Skarżąca przedstawiła przy odwołaniu dokument w postaci protokołu z kontroli z 31 stycznia, 22 lutego i 18 maja 2012r. z treści, którego wynika wykonanie na działkach A i B (nr ewid. 184 i 18/79) prac polegających na koszeniu we wrześniu 2011r. i zbiorze siana w październiku 2011 r., zaś organ odwoławczy nie ustosunkował się do niego jak i zgłoszonego w odwołaniu zarzutu o rzekomej podmianie stron tego protokołu. Skoro w dołączonym przy odwołaniu protokole wskazano wykonanie prac na przedmiotowych działkach, to nie można w tonie kategorycznym twierdzić, że działka nie była użytkowana jak również, że zeznania świadków nie znajdują potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym, w tym przedmiotowym protokole z kontroli.

Ustalenia czy i kiedy były wykonywane zabiegi na spornych działkach , jakie to były zabiegi i kto je zlecał oraz na czyją rzecz ma istotne znaczenie, gdyż są one podstawą dla formułowania tez o posiadaniu (lub nie) i użytkowaniu (lub nie) spornej działki. Tym bardziej, że w aktach brak jest jakiejkolwiek dokumentacji zdjęciowej obrazującej stan działek zgłoszonych do dopłat na dzień kontroli, która to dokumentacja pozwoliłaby ewentualnie Sądowi w ustaleniu, czy w istocie były na spornych działkach wykonywane zabiegi, a więc czy rację ma strona skarżąca, czy też brak było ich użytkowania, na co wskazują organy obu instancji.

Sąd zauważa, że w postępowaniu odwoławczym organ ma obowiązek ustosunkować się do wszystkich zgłoszonych w odwołaniu zarzutów. Nadto postępowanie odwoławcze oznacza konieczność ponownego zbadania merytorycznego sprawy administracyjnej. W tym celu należy dokonać uzupełniającego postępowania dowodowego lub zlecić przeprowadzenia określonych czynności dowodowych organowi I instancji.

Niezależnie od tego zaakcentować należy, że skarżąca w odwołaniu wniosła o dokonanie konkretnych czynności dowodowych (przesłuchanie A. P. oraz K. M. – K. ), a zatem zgodnie z art. 21 ust. 3 powołanej powyższej ustawy wykazała odpowiednią inicjatywę dowodową w zakresie dowodzenia okoliczności dla niej korzystnych.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że uchybienia w zakresie postępowania dowodowego są liczne i mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ organy winny uzupełnić materiał dowodowy w znacznym zakresie, uzasadnia to uchylenie w całości obu decyzji. Zaznaczyć ponadto należy, że wniosek o dopłatę dotyczy konkretnych działek, zaś z uzasadnienia obu decyzji nie wynika wprost dlaczego odmówiono dopłat do wszystkich działek. Czy podstawą odmowy jest zarzucany fikcyjny podział gospodarstwa rolnego czy brak zabiegów na zgłoszonych działkach (czy tylko na działce 18/79) czy w końcu brak posiadania działki 18/79 przez skarżącą, czy też poprzez wykazanie braku posiadania i użytkowania przez skarżącą działek zgłoszonych do dopłat organ twierdzi, że miał miejsce fikcyjny podział gospodarstwa rolnego- co uzasadnia odmowę przyznania dopłat obu producentom rolnym wnioskującym o te dopłaty.

Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono w pkt. 1 wyroku o uchyleniu obu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 1270, ze zm.).

O wstrzymaniu wykonania decyzji i zwrocie kosztów postanowiono na podstawie art. 152 i art. 200 powołanej ustawy.