Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2862/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak, Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia del. WSA Jakub Zieliński, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 254/15 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 19 maja 2015 r. oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Prezydent Miasta Bydgoszczy decyzją z [...] listopada 2014 r. cofnął M. S. uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. B wydane dnia [...] października 2004 r. przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy oraz nakazał zwrócić niezwłocznie prawo jazdy do Wydziału Uprawnień Komunikacyjnych Urzędu Miasta Bydgoszczy. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta Bydgoszczy wskazał, że decyzją z [...] marca 2011 r., na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym skierowano M. S. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w związku z przekroczeniem 24 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego - na egzamin teoretyczny i praktyczny. Podstawą wydania decyzji był wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji w Bydgoszczy z [...] lutego 2011 r. o kontrolne sprawdzenie kwalifikacji ww. w związku z przekroczeniem dopuszczalnej liczby punktów za wielokrotne naruszenie przepisów ruchu drogowego. Decyzja organu I instancji została następnie utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy decyzją z [...] grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 7 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 124/14 oddalił skargę wniesioną od powyższej decyzji przez M. S. W powyższych okolicznościach organ uwzględnił, że M. S. nie przedstawił w toku postępowania dowodów świadczących o poddaniu się sprawdzeniu kwalifikacji w zakresie wymienionych na wstępie kategorii prawa jazdy.

Odwołanie od tej decyzji złożył M. S.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy decyzją z [...] stycznia 2015 r. , utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ przywołał treść art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), a następnie podkreślił, że nie ulega wątpliwości, iż odwołujący został skierowany na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w związku z przekroczeniem 24 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego - na egzamin teoretyczny i praktyczny. Prawidłowość tej decyzji, potwierdzona przez Sąd sprawia, że w chwili obecnej nie jest możliwe kwestionowanie zasadności skierowania M. S. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. Skarżący pomimo prawidłowego doręczenia skierowania wydanego w trybie określonym w art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym nie przystąpił do egzaminu. Wobec powyższego w sytuacji, gdy odwołujący się nie poddał się kontrolnemu sprawdzeniu swoich kwalifikacji w zakresie ww. kategorii prawa jazdy, Prezydent Miasta Bydgoszczy był zobligowany cofnąć uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi w tym zakresie. Organ odwoławczy zauważył, że już sam fakt przekroczenia 24 punktów za naruszenie przepisów i zasad bezpieczeństwa ruchu drogowego wskazuje, że kierujący pojazdem stwarza zagrożenie dla ruchu w stopniu uzasadniającym przeprowadzenie egzaminu kontrolnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożył M. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za nieuzasadnioną.

Sąd podkreślił, że decyzja o skierowaniu na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji wydana wobec skarżącego ma walor ostateczności, skarżący zaś nie poddał się kontrolnemu badaniu kwalifikacji. Organ miał zatem obowiązek w oparciu o art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym wydać decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym. Orzekające w sprawie organy, opierając się na podstawie materialnoprawnej zaskarżonej decyzji, były związane ustaleniami i rozstrzygnięciem decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszczy w przedmiocie skierowania M. S. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji z powodu przekroczenia limitu 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Ponieważ skarżący nie poddał się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji, organ miał obowiązek wydać decyzję na podstawie art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym. Sąd podkreślił, że zastosowanie sankcji w postaci cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami nie zależy od uznania organu, lecz jest jego obowiązkiem. Decyzja w przedmiocie skierowania skarżącego z określonym dniem na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji jest ostateczna, a tym samym korzysta z domniemania legalności i prawidłowości. Musiała być ona respektowana zarówno przez samego skarżącego, pomimo że poddał on ją kontroli organu odwoławczego, a następnie kontroli sądowej, (które wykazały, że odpowiada ona prawu), ale także przez organy prowadzące postępowanie w sprawie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdem. Organ I instancji w decyzji z [...] marca 2011 r. pouczył skarżącego, iż nieprzystąpienie do ww. egzaminu w trybie określonym w art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym, oraz art. 49 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151 ze zm.) lub uzyskanie z niego negatywnego wyniku zgodnie z art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym lub art. 103 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kierujących pojazdami, będzie skutkowało cofnięciem uprawnień do kierowania pojazdami.

Skoro zatem z niezakwestionowanych ustaleń w sprawie wynika, że skarżący w wymaganym trybie został skierowany na kontrolne sprawdzenie jego kwalifikacji i w zakreślonym terminie nie dopełnił tego obowiązku, to – zdaniem Sądu - nie może budzić wątpliwości, iż w okolicznościach niniejszej sprawy przesłanki przewidziane w art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym, zostały spełnione.

W postępowaniu administracyjnym skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które uniemożliwiały mu wykonanie obowiązku poddania się egzaminowi sprawdzającemu w okresie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji. Zarzuty zaś skarżącego dotyczące braku podstaw do naliczenia 24 punktów za przekroczenie prędkości i pracy Policji nie mogły odnieść zamierzonego skutku na etapie postępowania o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku M. S. podniósł następujące zarzuty:

I. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którymi "Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej" (art. 2) i "wszyscy są równi wobec prawa i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne" (art. 32 ust. 1) oraz art. 16 Kodeksu wykroczeń, określającego działanie w stanie wyższej konieczności – przez błędną wykładnię poprzez to, że sądy administracyjne w tej sprawie nie uznały, że w postępowaniu administracyjnym również możliwe jest przyjęcie działania strony w stanie wyższej konieczności, co w efekcie usprawiedliwia naruszenie przez nią normy prawnej – tak jak możliwe jest w postępowaniu sądowym w odniesieniu do czynów przestępczych – co sprawia, że w postępowaniu administracyjno-sądowym obywatel mimo, że nie popełnia przestępstwa, jest w gorszej sytuacji prawnej niż osoba, która w istocie dopuszcza się przestępstwa, jako że ona korzysta z dobrodziejstwa możliwości przyjmowania "zachowania w stanie wyższej konieczności" i w efekcie nie przyjęły, że dążenie do jak najszybszego dotarcia samochodem na wezwanie do osoby umierającej w szpitalu (w odległości ok. 50 km od przebywania strony), będącej na stole operacyjnym, w stanie po podaniu narkozy i po otwarciu powłok brzusznych – i w efekcie przekroczenie dozwolonej szybkości, jest działaniem w stanie wyższej konieczności (art. 16 K.w.), co sprawiło, że przyznane punkty karne przekroczyły dopuszczalny limit – czym naruszono ww. przepisy prawa materialnego;

II. naruszenie przepisów postępowania tj.:

1) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku, niespełniające wymogów tego przepisu, a polegające na tym, że WSA poza przytoczeniem w uzasadnieniu zarzutów podniesionych przez stronę w skardze, w ogóle się do nich nie ustosunkował stwierdzając jedynie, że nie mogą one "na etapie postępowania o cofnięcie uprawnień odnieść żadnego skutku" – w efekcie czego pozbawiono stronę informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, a przede wszystkim dlaczego znów, w kolejnym postępowaniu przed WSA, nie wykazano stronie powodów, które sprawiły, że Sąd nie przyjął, iż zachowanie się strony w dniu [...] marca 2010 r. było działaniem w stanie wyższej konieczności.

2) Naruszenie obowiązku dążenia do wszechstronnego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, a szczególnie nie ustalenie, czy w istocie zachowanie strony w dniu [...] marca 2010 r. stanowiło "stan wyższej konieczności" – co pozwoliłoby dopiero w przypadku negatywnego ustalenia orzekać o cofnięciu uprawnień do prowadzenia pojazdu mechanicznego – i w efekcie przez tolerowanie i doprowadzenie do sytuacji, że cofnięto te uprawnienia mimo, że nie można przyjąć w sposób pewny (skoro tego nie rozważono), czy w świetle obowiązujących przepisów strona przekroczyła limit 24 punktów, czy też na skutek działania w stanie wyższej konieczności ich stan byłby o 8 punktów mniejszy.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Warunki i tryb, w jakim została wydana kontrolowana przez Sąd I instancji decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z [...] stycznia 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Bydgoszczy z [...] listopada 2014 r. wymagają uwzględnienia art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym, który wiąże wydanie przez starostę decyzji o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym z sytuacją niepoddania się sprawdzeniu kwalifikacji w trybie określonym w art. 114 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji, jak wskazuje art. 114 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, podlega zaś osoba posiadająca uprawnienia do kierowania pojazdem, skierowana decyzją starosty na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji, w razie przekroczenia 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1. W sprawie nie budzi wątpliwości, że w związku z przekroczeniem limitu 24 punktów, Komendant Wojewódzki Policji w Bydgoszczy w dniu [...] lutego 2011 r. wystąpił do Prezydenta Miasta Bydgoszczy z wnioskiem o sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami w ramach posiadanych uprawnień, a następnie decyzją z [...] marca 2011 r. skierował M. S. na badania psychologiczne. Prezydent Miasta Bydgoszczy decyzją z dnia [...] marca 2011 r. skierował M. S. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w zakresie uprawnienia do kierowania pojazdami kat. B informując, że niepoddanie się sprawdzeniu w wyznaczonym terminie spowoduje wydanie decyzji o cofnięciu posiadanego uprawnienia. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy decyzją z [...] grudnia 2013 r., od której wywiedziona przez stronę skarga została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 124/14.

Mając na uwadze powyżej przywołane okoliczności należało uznać za nieuzasadniony podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 16 Kodeksu wykroczeń. Jak wywodzi skarga kasacyjna, Sąd w ślad za organami, nie uwzględnił stanu wyższej konieczności, w jakim działał skarżący w chwili, w której miało miejsce zdarzenie, w wyniku którego skarżącemu udzielono 6 punktów karnych. Okoliczności te jednak, w świetle przywołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym ustalających warunki, z jakim ustawodawca związał wydanie decyzji o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. B, nie mogły zostać uwzględnione w tym postępowaniu. Kwestią istotną dla wydania decyzji w trybie art. 140 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym było niepoddanie się sprawdzeniu kwalifikacji orzeczonemu ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z [...] grudnia 2013 r. Na tym etapie postępowania warunki, w jakich doszło do zdarzeń drogowych objętych punktami karnymi, nie mogły podważyć prawidłowości decyzji o cofnięciu uprawnienia, związane są bowiem z prowadzoną kontrolą ruchu drogowego i przypisaniem odpowiedniej liczby punktów ujawnianych w ewidencji (art. 130 ust. 1 ww. ustawy).

Odmawiając słuszności zarzutowi naruszenia przepisów postępowania podkreślić trzeba, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przedstawionego jako samodzielna podstawa nie można kwestionować dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, jak również podejmować polemiki ze stanowiskiem zajętym w skarżonym wyroku. Zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała z dnia 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA z 2010 r. Nr 3, poz. 39). Kontrolowany wyrok Sądu pierwszej instancji takie stanowisko zawiera. Przywołane powyżej argumenty o braku usprawiedliwienia dla podniesionych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego pozbawiają słuszności zarzut skargi kasacyjnej, w zakresie w jakim wskazuje na wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku poprzez brak informacji o powodach, dla których stan wyższej konieczności, w jakim doszło do zdarzenia w dniu [...] marca 2010 r. nie mógł być wzięty pod uwagę. Kwestia ta bowiem pozostawała poza granicami rozpoznawanej sprawy i nie mogła być przez Sąd I instancji rozważana.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.