Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 154/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2005-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Zborzyński (spr.) Asesor sądowy Marzena Łozowska Protokolant ref. stażysta Iwona Drzewiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2005r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Po przeprowadzeniu kontroli rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług przez podatnika J. C. (skarżącego) oraz po przeprowadzeniu postępowania podatkowego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu decyzjami Nr [...] i [...] z dnia 18 sierpnia 2003 r. oraz Nr [...] z dnia 10 września 2003 r. określił wysokość zobowiązania podatkowego skarżącego w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 1998 r. oraz od stycznia do grudnia 1999 r. Na dzień 9 października 2003 r. zaległość podatkową wyliczono na kwotę 10.870 zł, a odsetki - na kwotę 16.843,10 zł. Kontrolę podatkową poprzedziło wezwanie podatnika do złożenia zaległych deklaracji VAT-7 za lata 1998-1999, doręczone skarżącemu dnia 17 sierpnia 1999 r., które nie doprowadziło jednak do złożenia wymaganych prawem deklaracji.

Dnia 9 października 2003 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie odsetek od zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług. Wniosek uzasadnił tym, że zaległość nie powstała z jego winy, ponieważ deklaracje podatkowe powinno składać biuro rachunkowe, któremu zlecił prowadzenie rachunkowości, że organ podatkowy powinien wezwać go do złożenia deklaracji i że sytuacja materialna jego rodziny jest trudna, gdyż sam zarabia 630 zł netto miesięcznie oraz w rozliczeniu delegacji otrzymuje 3.016 zł miesięcznie, jego żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jedna z córek uczy się, a zarobione przez siebie pieniądze w kwocie 672 zł za dwa miesiące przeznaczyła na zakup podręczników szkolnych, natomiast druga córka otrzymuje stypendium stażowe w wysokości zasiłku; według wyliczeń skarżącego średnie dochody rodziny netto wynoszą 3.666 zł, co daje 916 zł na członka rodziny. Ponadto skarżący ponosi wydatki na ubezpieczenie samochodu - 690 zł, czesne za naukę córki A. - 1.400 zł za semestr oraz wpisowe za studium dla córki K. - 140 zł

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu na podstawie art. 67§ 1 i § 1a oraz art. 207 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi płatniczej. W uzasadnieniu organ podatkowy wskazał, że przesłankami przyznania ulgi podatkowej jest ważny interes podatnika lub interes publiczny, przy czym organ podatkowy podejmuje w tych sprawach decyzję w ramach uznania administracyjnego w wyjątkowych sytuacjach, uzasadniających odstępstwo od zasady regulowania przez podatników zobowiązań podatkowych, zwłaszcza, gdy powstanie zaległości podatkowej zostało spowodowane działaniem czynników niezależnych od woli i postępowania samego podatnika. Wystąpienia w sytuacji skarżącego takich przesłanek organ podatkowy nie dopatrzył się. Zaległość podatkowa powstała jako skutek nie składania przez skarżącego deklaracji VAT-7, a sytuacja finansowa skarżącego jest dobra i spłata kwoty odsetek nie jest dużym obciążeniem. Ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej nie można przerzucać na innych podatników i to podatnik ponosi konsekwencje i osobistą odpowiedzialność za swoje działania prawno-podatkowe.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Zarzucił, że organ podatkowy dopuścił się zaniedbań, nie wypełnił obowiązków wynikających z art. 155 i art. 274a § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż potrzebował kilku lat aby stwierdzić, że biuro rachunkowe nie składało deklaracji podatkowych i nie wzywał do złożenia brakujących deklaracji. Zażądał wyciągnięcia w stosunku do pracownika i kierownictwa Urzędu Skarbowego odpowiednich sankcji za brak nadzoru nad prawidłowym funkcjonowaniem aparatu skarbowego. Podniósł, że właścicielką biura rachunkowego, które rozliczało jego firmę, była A. N., "były współpracownik szczebla kierowniczego administracyjnego urzędu w Opolu", która miała koleżeńskie powiązania z pracownikami aparatu skarbowego; że zaległości podatkowe powstały dopiero po przeprowadzonej kontroli, a nie z tytułu zaniżenia przychodów lub uzyskiwania dochodów nieujawnionych; że zaległość powstała z przyczyn niezależnych od jego woli lub błędnego postępowania; że organ podatkowy mógł przesłuchać A. N. w charakterze świadka, by stwierdzić, czy błąd powstał z winy skarżącego; że on sam odniósłby korzyść wtedy, gdyby należny podatek nie był przekazywany Skarbowi Państwa. Ponadto podniósł, że bezskutecznie starał się o pożyczkę bankową, by spłacić zaległości podatkowe i że zamierza wznowić działalność gospodarczą, ale nie może tego uczynić w obawie przed zajęciem rachunku bankowego.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu na podstawie art. 233 § 1 pkt 2a Ordynacji podatkowej uchylił zaskarżoną decyzję w części obejmującej odsetki za zwłokę w kwocie 4.734,20 zł i na podstawie art. 208 § 1 w związku z art. 54 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej umorzył w tej części postępowanie w sprawie oraz na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części, obejmującej odsetki w kwocie 12.108,90 zł. Organ ten stwierdził, że od dnia wszczęcia kontroli podatkowej, to jest od dnia 18 września 2001 r., do dnia doręczenia skarżącemu decyzji wymiarowych, to jest do dnia 21 sierpnia 2001 r. - za rok 1998 i do dnia 24 września 2001 r. - za rok 1999, nie nalicza się odsetek za zwłokę, wobec czego prawidłowo obliczone na dzień wpływu wniosku odsetki stanowią kwotę 12.108,90 zł; spowodowało to konieczność częściowego uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia w tej części postępowania. Udzielenie ulgi w formie umorzenia prawidłowo obliczonej kwoty należnych odsetek za zwłokę nie jest natomiast zasadne. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że decyzja w przedmiocie ulgi płatniczej ma charakter uznaniowy, że umorzenie odsetek za zwłokę od zaległych zobowiązań podatkowych ma charakter incydentalny i następuje z reguły wtedy, gdy zaległości podatkowe powstają z przyczyn niezależnych od podatnika i gdy organ podatkowy stwierdzi, że w konkretnym przypadku nie jest możliwe wykonanie tych zobowiązań lub gdy zapłata odsetek za zwłokę zagrozić może egzystencji podatnika i jego rodziny. Okoliczności zaistnienia sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, nie są wyjątkowe, nie powstały wskutek zdarzeń nadzwyczajnych, niezależnych od skarżącego. Do ujawnienia zaległości podatkowych oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości doszło w wyniku naruszenia obowiązku podatkowego, bowiem mimo dokonywania sprzedaży skarżący nie składał miesięcznych deklaracji VAT-7 i nie uiszczał należnego podatku od towarów i usług. Urząd Skarbowy na podstawie art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej wezwał skarżącego do złożenia zaległych deklaracji. Art. 274a Ordynacji podatkowej dodany został przez ustawę z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387) i nie może być zastosowany do lat 1998-1999, kiedy skarżący miał składać deklaracje. Skutki powierzenia prowadzenia dokumentacji i rozliczeń podatkowych osobie trzeciej nie mogą obciążać budżetu państwa w sytuacji, gdy osoba ta nienależycie wywiązywała się ze swoich obowiązków i tym samym przesłuchanie jej w charakterze świadka nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie sprawy udzielenia ulgi podatkowej. Sytuacja rodzinna skarżącego, a zwłaszcza fakt uzyskiwania stałych dochodów oraz poziom i rodzaj ponoszonych wydatków wskazują na brak podstaw do zastosowania instytucji ulgi płatniczej. Sytuacja ta była przedmiotem dodatkowych ustaleń faktycznych, poczynionych przez Dyrektora Izby Skarbowej, z których wynika, że skarżący od dnia 1 kwietnia 2004 r. pracuje na pół etatu, co nie ma wpływu na wysokość wynagrodzenia, ale ogranicza liczbę wyjazdów służbowych, że dochód brutto skarżącego z wynagrodzenia za pracę wyniósł 8.400 zł, że żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, że córka K. w roku 2003 uzyskała dochód w wysokości 2.000 zł, a obecnie pracuje na pół etatu i że córka A. studiuje pobierając stypendium wystarczające (według twierdzeń skarżącego) na wydatki i wyżywienie oraz że skarżący jest właścicielem samochodu osobowego Daewoo Lanos z 1999 r., spłacanego w systemie ratalnym.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego zarzucając, że chociaż nie kwestionuje wezwania go do złożenia zaległych deklaracji podatkowych - chociaż fakt ten nie był mu znany - ale organ podatkowy powinien podjąć dalsze działania zmierzające do przerwania sytuacji, w której deklaracje nie były składane oraz że nieprawidłowe było odstąpienie od przesłuchania w charakterze świadka A. N.; powtórzył także zarzut naruszenia art. 274a § 1 Ordynacji podatkowej.

Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wniósł o oddalenie skargi. Zauważył, że to podatnicy podatku od towarów i usług są obowiązani składać deklaracje podatkowe oraz bez wezwania obliczać i wpłacać podatek, że organ podatkowy ma 5 lat na sprawdzenie, czy i jak podatnik wykonuje obowiązki podatkowe i na ewentualne wydanie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, że nienależyte wywiązywanie się z obowiązków przez osobę, której skarżący powierzył prowadzenie dokumentacji i rozliczeń podatkowych nie stanowi przesłanki do udzielenia ulgi płatniczej, gdyż obowiązek rozliczania się z podatków ciąży na podatniku, a nie na biurze rachunkowym, z którym podatnika wiąże umowa cywilnoprawna, że A. N. w toku kontroli podatkowych składała wyjaśnienia, których treść wzięto pod uwagę i że organ podatkowy drugiej instancji przed wydaniem decyzji ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał analizy wszystkich okoliczności i argumentów.

Na rozprawie skarżący dodatkowo podniósł, że reagował na wezwania organu podatkowego i udawał się do Urzędu Skarbowego razem z A. N., ale odniósł wrażenie, że jej działania były pozorowane oraz że otrzymaną w 2003 r. z firmy A kwotę 6.273 zł wydał na opłacenie studiów córki, spłatę długów i na życie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. - stanowi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki lub opłatę prolongacyjną. Decyzję w takiej sprawie organ podatkowy podejmuje w warunkach swobodnego uznania. Oznacza to, że ulga płatnicza może być przyznana tylko wtedy, gdy uzasadnia to ważny interes podatnika lub interes publiczny, ale nawet wówczas, gdy ważny interes podatnika lub interes publiczny uzasadniają przyznanie ulgi, organ podatkowy może ulgę tę przyznać albo odmówić jej przyznania. Jak wyjaśnił przy tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygnaturze III S.A. 372/99 "umorzenie zaległości podatkowej będzie uzasadnione w takich przypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania; instytucja umorzenia zaległości podatkowych jest instytucją wyjątkową, bowiem zasadą jest płacenie podatków".

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ponieważ w postępowaniu, którego przedmiotem jest udzielenie ulgi płatniczej wybór określonego rozstrzygnięcia zawsze należy do właściwego organu podatkowego, w tym zakresie decyzje tego organu, jako mające charakter uznaniowy, uchylają się spod kontroli sądu, o ile postępowanie prowadzące do zaskarżonego rozstrzygnięcia przeprowadzone zostało poprawnie pod względem proceduralnym, to znaczy o ile nie wystąpiły takie naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc wyżej wskazane zasady do sprawy będącej przedmiotem rozpoznania Sąd stwierdza, że naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania nie stwierdził. Wnioski i argumenty skarżącego zostały prawidłowo zbadane i rozważone, uzasadnienia decyzji, a zwłaszcza zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej, są obszerne, wyczerpujące i zawierają elementy wymagane przez art. 210 Ordynacji podatkowej; szczegółowo rozważono także sytuację materialną skarżącego i jego rodziny zarówno w chwili wydania decyzji przez organ podatkowy pierwszej instancji, jak i w chwili wydania zaskarżonej decyzji organu podatkowego drugiej instancji.

Nie jest trafny zarzut skargi dotyczący niewystarczającej reakcji organów podatkowych na brak deklaracji podatkowych skarżącego. Wezwanie do złożenia zaległych deklaracji niewątpliwie zostało skarżącemu doręczone w dniu 17 września 1999 r. (k. 2-3 akt administracyjnych). Sam skarżący na rozprawie przyznał, że wezwanie - i to nie jedno - otrzymał, skoro twierdzi, że zawsze informował o wezwaniach p. N. i wspólnie udawali się w tej sprawie do Urzędu Skarbowego (k.44 akt sądowych). Wszczęcie w dniu 18 września 2001 r. postępowania kontrolnego, dotyczącego zobowiązań podatkowych za rok 1998 i 1999, nie może być uznane za spóźnione. Powoływanie się przez skarżącego, że organy podatkowe powinny zażądać wyjaśnień na podstawie art. 274a Ordynacji podatkowej jest oczywiście nietrafne, skoro przepis ten wszedł w życie dnia 1 stycznia 2003 r., a zaniechania skarżącego następowały w latach 1998-1999. Trzeba dodać, że cytowany przepis nadaje organom podatkowym uprawnienie do żądania wyjaśnień w sprawie przyczyn niezłożenia deklaracji lub wezwania do jej złożenia, ale nie nakłada na nie obowiązku stosowania takiego środka w sytuacji, gdy podatnik, wbrew obowiązkowi, deklaracji nie składa.

Nie jest trafny zarzut pominięcia dowodu w postaci zeznań A. N. w charakterze świadka. Dowód ten miałby wykazać, że zaległość podatkowa powstała z przyczyn niezależnych od woli i postępowania skarżącego. Należy zgodzić się z organami podatkowymi, że dowód ten był w niniejszej sprawie zbyteczny. Obowiązek składania deklaracji podatkowych, a także obliczania i odprowadzania podatku od towarów i usług obciąża podatnika (art. 10 i 26 obowiązującej do 30 kwietnia 2004 r. ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym - Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.). Podatnik może, według swego wyboru, sam wykonywać wszystkie czynności związane z wypełnianiem i składaniem deklaracji oraz obliczaniem i wpłacaniem podatku lub też korzystać z pomocy osób trzecich, które zatrudnia lub którym zleca wykonywanie tych czynności. Zawsze jednak skutki działań lub zaniechań takich osób obciążają podatnika, który może i powinien kontrolować sposób wywiązywania się przez te osoby z przyjętych obowiązków. Jeżeli osoby te wywiązują się z obowiązków nienależycie, podatnik może i powinien odpowiednio reagować, zapobiegając uchybieniom w zakresie wywiązywania się z obowiązków podatnika. Jeżeli zatem - jak w sprawie niniejszej - zaległości podatkowe powstały wskutek nienależytego wykonania zobowiązania przez osobę trzecią, której skarżący powierzył prowadzenie rachunkowości firmy i rozliczeń z fiskusem, to skutki tych zaniedbań obciążają skarżącego i nie może on twierdzić, że skutki te powstały z przyczyn od niego niezależnych, losowych.

Wobec nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddalił na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).