Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 894/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-07-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6167 Rybołówstwo morskie, i rybactwo śródlądowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W. P. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie trzynaście decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którymi utrzymano w mocy decyzje Okręgowego Inspektora Rybołówstwa Morskiego w G. o wymierzeniu kar pieniężnych za prowadzenie ukierunkowanych połowów dorszy podczas obowiązywania zakazu połowów tego gatunku. W każdej sprawie wysokość wymierzonej skarżącemu kary wynosi 10.000 zł.

We wszystkich trzynastu sprawach skarżący zażądał zwolnienia od wpisu od skargi.

Z oświadczenia zawartego w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także z nadesłanych na wezwanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych wynika, że:

1. skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (E. P.) oraz dwojgiem uczących się dzieci;

2. jest współwłaścicielem w ¼ części kutra rybackiego o wartości ubezpieczeniowej 250.000 zł. Pozostałymi współwłaścicielami, a zarazem współarmatorami kutra są trzej bracia skarżącego;

3. wnioskodawca jest wspólnikiem czteroosobowej spółki cywilnej (S.C. K.), w ramach której prowadzi działalność polegającą na połowie ryb;

4. w 2009 r. przychód z opisanej wyżej działalności wyniósł 447.286,10 zł, natomiast udział w tym dochodzie, który przypadł na W. P. wyniósł 111.821,53 zł;

5. aktualnie, w związku z zakazem połowu dorsza, dochód wnioskodawcy jest mniejszy niż w ubiegłym roku i wynosi 1.821,50 zł brutto miesięcznie. Zakazem połowu dorsza skarżący będzie objęty także w przyszłym roku;

6. dochód uzyskiwany przez żonę skarżącego z tytułu sezonowego wynajmu pokoi wynosi 2.083 zł miesięcznie;

7. wnioskodawca spłaca kredyty zaciągnięte na rozbudowę domu oraz na zakup sterówki. Łączna kwota rat spłacanych kredytów wynosi 1.970 zł miesięcznie;

8. koszty utrzymania domu wynoszą 513 zł miesięcznie, w tym: 283 zł - energia elektryczna, 150 zł - woda i 80 zł - wywóz śmieci;

9. koszty edukacji dzieci wynoszą 800 zł miesięcznie. Do kosztów edukacji syna skarżący zaliczył: koszty zakupu biletów miesięcznych, składki na komitet rodzicielski, koszty wycieczek edukacyjnych, koszty zakupu książek i zeszytów oraz koszty dodatkowych dojazdów. Do kosztów edukacji córki skarżący zaliczył: czesne za szkołę, koszty dojazdów do szkoły i wyżywienie;

10. skarżący jest wraz z żoną wspówłaścicielem domu o powierzchni 148,30 m2 w J. Dom ten przynosi wskazany wyżej dochód żony W. P.;

11. mocą decyzji z dnia [...] maja 2010 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na wniosek jednego ze współarmatorów statku rybackiego [...], przyznał dofinansowanie w łącznej kwocie 159.991,66 zł, w tym: 124.100,00 zł z tytułu tymczasowego zaprzestania działalności połowowej przy użyciu statku rybackiego [...], 33.458,33 zł z tytułu zwiększenia oraz 2.433,33 zł rybakowi wskazanemu przez beneficjenta we wniosku o dofinansowanie;

12. w dniu 16 czerwca 2010 r. dofinansowanie - poza środkami przyznanymi wskazanemu we wniosku rybakowi - wpłynęło na rachunek bankowy prowadzony dla P. i S-ka Kuter Rybacki [...] S.C. W dniu 17 czerwca 2010 r. dokonano z tego konta przelewu w kwocie 109.600,00 zł na rzecz B. P. W dniu 30 czerwca 2010 r. saldo na wskazanym rachunku bankowym wyniosło 48.879,64 zł;

13. jak wskazał skarżący, znaczną część pomocy przyznanej z tytułu zaprzestania działalności powołowej przeznacza na modernizację statku celem poprawy bezpieczeństwa załogi. Pozostałą zaś część musi przeznaczyć na spłatę zaległych zobowiązań kredytowych, składki na ubezpieczenie społeczne, opał na zimę oraz inne niezbędne wydatki;

14. saldo na rachunku bankowym skarżącego i jego żony wyniosło: w dniu 9 kwietnia 2010 r. 163,40 zł, w dniu 9 maja 2010 r. 320,10 zł, a w dniu 9 czerwca 2010 r. 912,26 zł.

Oceniając sytuację materialną i możliwości płatnicze skarżącego w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel.

W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności.

Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika także, iż to na stronie postępowania ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku.

Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów wpisu od skargi.

Jak wskazano, W. P. zaskarżył do Sądu trzynaście decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z których każda utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji o wymierzeniu skarżącemu kary pieniężnej w wysokości 10.000 zł. Stosownie do treści § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), w każdej ze spraw wpis należny od skargi wynosi 400 zł. Zatem łączna kwota wpisów w sprawach wszczętych skargami W. P. wynosi 5.200 zł.

Miesięczny dochód uzyskiwany przez skarżącego z połowu ryb wynosi obecnie 1.821,50 zł brutto. Uległ on obniżeniu w stosunku do dochodu uzyskiwanego w ubiegłym roku ze względu na brak możliwości połowu dorsza. Z kolei dochód uzyskiwany przez żonę – E. P. - z tytułu sezonowego wynajmu pokoi wynosi 2083 zł miesięcznie.

Podana przez stronę kwota miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym wynosi 3.283 zł. Przy czym nie wszystkie wskazane przez skarżącego koszty utrzymania mają regularny, comiesięczny charakter. Do takich należy zaliczyć wymienione w oświadczeniu z dnia 10 lipca 2010 r. koszty wycieczek edukacyjnych syna wnioskodawcy, czy też koszty zakupu książek dla syna.

Zauważyć też trzeba, że obecnie - w okresie wakacyjnym - budżet domowy wnioskodawcy nie jest obciążony wydatkami na dojazdy córki do szkoły, czy też czesne za jej studia. Wysokość dochodu uzyskiwanego przez żonę skarżącego z tytułu sezonowego najmu pokoi jest natomiast w tym czasie najwyższa w skali roku. Okoliczności te są o tyle istotne, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty, zatem i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa.

Wskazać również należy, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów mają pierwszeństwo przed opłatami sądowymi.

Przy uwzględnieniu cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie i ubranie, powyższe ustalania pozwalają stwierdzić, że dochód uzyskiwany przez skarżącego i jego żonę ze wskazanych wyżej źródeł wystarcza na zaspokojenie niezbędnych kosztów utrzymania czteroosobowej rodziny. Potwierdza to analiza wyciągu z rachunku bankowego W. P. oraz E. P. W okresie od marca do maja bieżącego roku skarżący comiesięcznie dokonywał wpłaty gotówkowej na rachunek bankowy w kwocie 1.700,00 zł. Ponadto z konta prowadzonego dla P. i S-ka Kuter Rybacki [...] S.C., w każdym miesiącu przelewana była kwota 259,09 zł równa comiesięcznej racie jednego ze spłacanych przez wnioskodawcę kredytów. Na koniec każdego okresu objętego złożonymi do akt wyciągami saldo na rachunku bankowym było dodatnie.

Treść uzasadnienia przedmiotowego wniosku, w którym skarżący wskazuje, że jego wydatki niemalże równają się dochodom, także wskazuje na to, iż z uzyskiwanego obecnie dochodu w gospodarstwie domowym skarżący wraz z żoną są w stanie pokryć konieczne koszty utrzymania siebie i dzieci.

W. P. nie jest osobą ubogą. Korzysta z kredytu bankowego na rozbudowę domu. Prowadzi modernizację kutra rybackiego, także posiłkując się kredytem. To dodatkowo potwierdza możliwość zaspokojenia niezbędnych wydatków z uzyskiwanego dochodu. Skarżący posiada bowiem, zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele.

Powołaną decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznał pomoc finansową z tytułu tymczasowego zaprzestania działalności połowowej prowadzonej przy użyciu statku rybackiego, którego skarżący jest współwłaścicielem i współarmatorem. Wprawdzie stosownie do § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 1 - Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej, zawartą w programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" (Dz. U. Nr 101, poz. 840 ze zm.), jeżeli armatorem statku rybackiego jest więcej niż jedna osoba, pomoc przysługuje tylko jednej z tych osób, upoważnionej przez pozostałe osoby, a w powołanej decyzji - jako beneficjenta - wskazano F. P., to nie ulega wątpliwości, że W. P. partycypuje w środkach uzyskanych z przyznanej i otrzymanej już rekompensaty. Pomocy udzielono z tytułu tymczasowego zaprzestania działalności powołowej przy użyciu statku rybackiego [...]. Wnioskodawca jest jednym z czterech współwłaścicieli i współarmatorów tego statku oraz wspólnikiem spółki cywilnej, w ramach której prowadzi wstrzymaną działalność połowową. Środki z przyznanej pomocy przelano na rachunek bankowy prowadzony dla P. i S-ka Kuter Rybacki [...] S.C. Powołaną decyzję skarżący nadesłał do Sądu w odpowiedzi na wezwanie do udzielania informacji, czy otrzymał rekompensatę z tytułu zaprzestania działalności połowowej, a w oświadczeniu z dnia 2 lipca 2010 r. wskazał, że znaczną część przyznanej pomocy przeznacza na modernizację jednostki. Nadto, w myśl § 10 ust. 3 pkt 2 powołanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wysokość pomocy finansowej zwiększa się o kwotę 11.000 zł za każdą osobę będącą armatorem albo współarmatorem lub właścicielem albo współwłaścicielem statku rybackiego, która pracowała na tym statku w okresie zaprzestania działalności połowowej, o którym mowa w § 9 ust. 1 pkt 3, a kwotę pomocy przyznanej przez Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zwiększono o 33.458,33 zł. Powyższe potwierdza uwzględnienie w powołanej decyzji współarmatorów wskazanego statku rybackiego, w tym skarżącego.

Skoro skarżący jest w stanie zaspokoić niezbędne koszty utrzymania gospodarstwa domowego z dochodów uzyskiwanych przez siebie i żonę, a ponadto partycypuje w pomocy finansowej uzyskanej na podstawie decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2010 r., to biorąc pod uwagę wysokość tej pomocy (157.558,33 zł) nie można stwierdzić, że bez uszczerbku w konicznym utrzymaniu siebie i rodziny nie jest on w stanie ponieść kosztów wpisów od skarg złożonych na decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a także pozostałych kosztów postępowań wszczętych tymi skargami.

Powyższe twierdzenie pozostaje aktualne nawet przy uwzględnieniu, że wnioskodawca jest jednym z czterech wspólników spółki cywilnej, w ramach której prowadzona jest wstrzymana działalność połowowa oraz przy uwzględnieniu, że po przekazaniu środków z przyznanej pomocy na rachunek bankowy P. i S-ka Kuter Rybacki [...], kwotę 109.600,00 przelano na rzecz B. P. Wszakże saldo na wskazanym rachunku bankowym po dokonaniu tego przelewu stanowi ponad dziewięciokrotność kwoty wpisów należnych we wszystkich sprawach wszczętych skargami W. P., a skarżący jest uprawniony do udziału w przychodach spółki w ¼ części (złożona do akt sprawy informacja o przychodach podatnika z działalności prowadzonej w formie spółki osób fizycznych w 2009 roku).

W. P. wskazuje, że pomoc finansową otrzymaną z tytułu tymczasowego zaprzestania działalności połowowej w znacznej części przeznacza na modernizację jednostki. Nie kwestionując celowości przedsięwzięć podejmowanych przez skarżącego należy stwierdzić, że ponoszenie nakładów na modernizację nie może przesądzać o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Po pierwsze, brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że wydatki te mają pierwszeństwo przed opłatami sądowymi. Po drugie, przypomnieć należy, że pomoc finansowa przyznana mocą decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2010 r. jest rekompensatą z tytułu zaprzestania działalności połowowej. Jej celem jest zatem wyrównanie strat ponoszonych przez osobę, która zaprzestawała tej działalności - także strat związanych ze zmniejszeniem się jej dochodów. Armator otrzymuje zatem środki, które zasadniczo mają służyć utrzymaniu prowadzonej przez niego firmy wraz z zatrudnioną na kutrze załogą przez czas zaprzestania działalności połowowej. Pomoc finansową na modernizację statku rybackiego przewidziano w ramach środka "inwestycje na statkach rybackich i selektywność" (§ 13 powołanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi).

Strona wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.

Jak wywiedziono, dokonana w przedmiotowej sprawie ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych W. P. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Dochód uzyskiwany przez skarżącego z połowu ryb oraz przez jego żonę z sezonowego najmu pokoi pozwala pokryć koszty utrzymania czteroosobowej rodziny. Przy czym, jak podniesiono, nie wszystkie wskazane przez wnioskodawcę wydatki w gospodarstwie domowym są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie wszystkim z tych wydatków można też przyznać pierwszeństwo przez obowiązkiem uiszczenia opłat sądowych. Również nie wszystkie z nich mają regularny, comiesięczny charakter. Aktualnie - w okresie wakacyjnym - dochód żony z najmu pokoi w miejscowości turystycznej jest największy w skali roku, a skarżący dysponuje ponadto środkami z rekompensaty, która służyć ma m.in. zniwelowaniu różnicy w uzyskiwanych przez niego dochodach, wynikającej z zaprzestania działalności połowowej.

Kwota środków przyznanej pomocy finansowej, nawet przy uwzględnieniu, że W. P. jest jednym z współwłaścicieli i współarmatorów statku rybackiego wskazanego w decyzji z dnia [...] maja 2010 r. oraz przy uwzględnieniu, że po przekazaniu środków z rekompensaty na rachunek bankowy prowadzony dla P. i S-ka Kuter Rybacki [...], przelano z niego kwotę 109.600,00 na rzecz B. P., nie pozawala uznać, że wnioskodawca bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny nie może ponieść pełnych kosztów postępowania.

Chociaż zatem łączna kwota wpisów od skarg wniesionych przez W. P. wynosi aż 5.200 zł, to skarżący jest w stanie samodzielnie wygospodarować środki niezbędne do uiszczenia tych opłat, a tym samym bez pomocy Państwa zrealizować przysługujące mu prawo do sądu.

Ponieważ więc skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.