Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 103/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.5 par 1 i 2, art 6, art 75 par 1, art 79 par 1, art 81 i 82, art 122 par 1
journal: Dz.U. 1934 nr 57 poz 502
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy.
article: art 30 par 1, art 84 par 2 i art 85 par 1, art 610
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.
article: art 7 ust 1
journal: Dz.U. 1997 nr 121 poz 770
law: Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2012 r. sprawy ze skarg J. O., Z. O., G. O., T. L., J. S., E. S. oraz J. K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia - oddala skargi -


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], którą na podstawie art. 105 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne wszczęte podaniem W. S. z dnia 30 sierpnia 1991 r. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Z. " Sp. Akc., W. ul. [...] .

Minister Gospodarki wydając przedmiotowe rozstrzygnięcie ustalił, iż wszczęcia postępowania nieważności decyzji może skutecznie domagać się wyłącznie strona w rozumieniu art. 28 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie, prawem podmiotowym, które stanowi o istnieniu interesu prawnego do występowaniu z żądaniem oceny legalności decyzji, na mocy których przejęto na własność Państwa przedsiębiorstwo, jest prawo własności do tego przedsiębiorstwa. Tym samym, z takim żądaniem wystąpić może właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, po udokumentowaniu tytułu własności do niego w dacie nacjonalizacji.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci odpisu aktu notarialnego z dnia [...] października 1936 r., repertorium [...] umowy zmieniającej umowę spółki firmowej przez właścicieli wydawnictwa [...] oraz odpisu poświadczonego Rejestru Handlowego dział [...] ustalono, że - zgodnie z wpisem dokonanym w tym rejestrze w dniu 14 lipca 1941 r. - nazwa wskazanej w orzeczeniu Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. firmy brzmiała: "[...]" nie zaś - jak wpisano w orzeczeniu Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. - Z. Sp. Akc., W. , ul. [...].

Skoro spółka jawna nie została do chwili obecnej wykreślona z Rejestru. Handlowego, to interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a. do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, w imieniu przedmiotowej spółki, posiadają jedynie wspólnicy, którzy zgodnie z wpisami ujawnionymi w tym rejestrze uprawnieni są do jej reprezentowania. Powyższe wynikasz faktu, iż spółka jawna, choć jako spółka osobowa, nie posiadała osobowości prawnej, mogła samodzielnie występować w obrocie prawnym i stanowiła podmiot odrębny od tworzących ją wspólników.

Właścicielem przedsiębiorstwa oznaczonego w orzeczeniu nacjonalizacyjnym jako Z. Sp. Akc., W. , ul. [...] , w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz. U. Nr 3, poz., 17/ - dalej "ustawa nacjonalizacyjna", tj. 5 lutego 1946 r., była spółka jawna, zarejestrowana w Rejestrze Handlowym dział [...]. Wskazana spółka, legitymująca się prawem własności do tego przedsiębiorstwa, w dniu 5 lutego 1946 r., tj. w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej reprezentowana była wyłącznie przez F. M. oraz K. O. Z akt sprawy wynika, iż zarówno F. M. jak i K. O., legitymowani do reprezentacji omawianej spółki już nie żyją. Brak wpisów w rejestrze handlowym, na który powołują się spadkobiercy wspólników, o zmianie sposobu reprezentacji spółki, bądź o zmianie osób uprawnionych do jej reprezentacji. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności, orzeczenia., nacjonalizującego przedsiębiorstwo, stanowiące własność spółki jawnej [...] wystąpił natomiast spadkobierca wspólnika.

Minister Gospodarki, mając na uwadze przedmiot ustaleń, wskazał, że w sprawie należy rozważyć, czy spółka istnieje w obrocie prawnym, kto jest uprawniony do jej reprezentacji, jakie uprawnienia przysługują wspólnikom i spadkobiercom wspólników w zakresie reprezentacji spółki oraz czy wspólnik, spadkobierca wspólnika uprawniony jest do występowania niezależnie od spółki w sprawach jej dotyczących. W następnej kolejności należy rozważyć, kiedy spółka jawna traci byt prawny.

Z powołaniem się na art. 139 k.h. Minister Gospodarki stwierdził, iż spółka jawna traci byt prawny z chwilą, gdy postępowanie likwidacyjne zostało zakończone, a spółkę wykreślono z rejestru handlowego. Zatem spółka rejestrowa nie traci automatycznie bytu prawnego na skutek jej rozwiązania, czy likwidacji. Wykreślenie takiej spółki z Rejestru Handlowego miało zatem charakter konstytutywny, co uzasadnia wniosek, iż spółka jawna istnieje dopóty dopóki nie zostanie z tego rejestru wykreślona. Tak długo, jak istnieje spółka, istnieje po jej stronie prawo do żądania oceny legalności decyzji nacjonalizujących jej przedsiębiorstwo.

Organ wskazał, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających przeprowadzenie likwidacji spółki, jak również wskazujących na zakończenie jej działalności w inny sposób. Bezsporną w sprawie jest okoliczności, że przedmiotowa spółka nie została wykreślona z rejestru. Jednocześnie wskazał, że w obecnym porządku prawnym, spółka prawa handlowego, która występuje w obrocie prawnym musi legitymować się aktualnym odpisem z Krajowego Rejestru Sądowego. Z art. 26 § 1 pkt 4 k.s.h. wynika obowiązek zgłoszenia sądowi rejestrowemu nazwisk i imion osób uprawnionych do reprezentowania spółki jawnej oraz sposobu reprezentacji tej spółki, skorelowany z art. 39 ust. 1 ustawy o KRS, określającym zakres obowiązkowych wpisów spółki jawnej w rejestrze przedsiębiorców. Z rejestru tego wynikają dane wspólników uprawnionych do reprezentowania spółki i sposób tej reprezentacji. Spadkobiercy wspólników wskazując, że są uprawnieni do występowania w imieniu spółki, do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej z dnia 29 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym /Dz. U. z 2010 r. Nr 106, poz. 671/ nie zakończyli postępowania w przedmiocie przerejestrowania spółki. Mając na uwadze, że umorzenie postępowania jest rozstrzygnięciem formalnym, po uregulowaniu spraw związanych z bytem prawnym spółki, brak przeszkód, by uprawnione podmioty (spółka bądź w przypadku jej wykreślenia z rejestru - spadkobiercy wspólników) wystąpiły z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części, dotyczącej ww. przedsiębiorstwa.

Wobec powyższego, Minister uznał, iż interes prawny do występowania z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnych, na mocy których przejęto na własność Państwa mienie stanowiące w dacie nacjonalizacji własność tej spółki, posiada aktualnie wyłącznie przedmiotowa spółka. Podmioty występujące w jej imieniu zobowiązane są do wykazania interesu prawnego, poprzez przedłożenie odpisu z KRS.

Minister Gospodarki wskazał, iż zgodnie z postanowieniami umowy oraz wpisami do rejestru handlowego nr [...], dokonanymi na podstawie postanowień sądu powszechnego wspólnikami w spółce byli F. H., Z. H., F. M., M. M., W. O., M.O., T. O., K. O., A. G., H. G., A. M., Z. M., B. O., H. O. oraz J. S., a spółkę reprezentowali F. M. oraz K. O. Pozostali wspólnicy od reprezentowania spółki byli wyłączeni (§ 2 umowy). Umowa ściśle określała przy tym sposób wyboru innych osób jako uprawnionych do reprezentacji spółki. Minister stoi na stanowisku, iż spadkobiercy zmarłych wspólników spółki jawnej zobowiązani są wykazać, iż faktycznie weszli w ich prawa i obowiązki. Nieuprawnione natomiast jest stanowisko, zgodnie z którym, skoro spółka nie uległa rozwiązaniu na skutek śmierci wspólników, to spadkobiercy stają się z mocy prawa wspólnikami, którym przysługuje uprawnienie do reprezentacji.

Minister Gospodarki podkreślił, że status prawny spółki oceniany jest na podstawie wpisów w rejestrze, odzwierciedlającym postanowienia wspólników, zawarte m.in. w umowie spółki. Wszyscy ujawnieni w rejestrze handlowym wspólnicy nie żyją Obowiązujący w dacie przejęcia na własność Państwa omawianego przedsiębiorstwa kodeks handlowy nie przewidywał możliwości wstąpienia spadkobierców wspólników spółki jawnej w ich prawa i obowiązki, w przypadku ich śmierci, z mocy samego prawa. Zatem, kwestia ta była przedmiotem uregulowań zawartych w umowie spółki, względnie w umowach o zmianie umowy spółki. Zgodnie z § 26 i 27 znajdującej się w aktach sprawy umowy przedmiotowej spółki, "śmierć, upadłość spólnika, wypowiedzenie udziału, dokonane przez spólnika lub jego wierzyciela, nie powoduje rozwiązania spółki i spółka trwa nadal pomiędzy pozostałymi spólnikami. W przypadku śmierci spólnika, prawa jakie miał zmarły spólnik służą wszystkim spadkobiercom wspólnie".

Wobec faktu, iż okoliczność wstąpienia przez spadkobierców zmarłych wspólników w ich prawa i obowiązki nie została ujawniona w Rejestrze Handlowym, nie można w sposób jednoznaczny ustalić, czy wnioskodawcy faktycznie są wspólnikami przedmiotowej spółki, a ponadto, czy byli uprawnieni do jej reprezentacji, w tym wystąpienia w jej imieniu z wnioskiem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, na mocy których znacjonalizowano jej mienie. Tym samym, dla umożliwienia przedmiotowej spółce dochodzenia swoich praw i zapewnienia jej właściwej reprezentacji w postępowaniu nieważnościowym, sukcesorzy nieżyjących wspólników zobowiązani są do potwierdzenia tej okoliczności odpisem z właściwego rejestru sądowego, zawierającego aktualne wpisy, co jak wyżej wskazano jest również wymogiem określonym w ustawie z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. Legitymowanie się przez podmioty występujące w imieniu spółki aktualnym odpisem z KRS jest niezbędne także ze względu na fakt, iż upływ czasu jaki nastąpił od ostatniego wpisu w rejestrze wraz z brakiem wpisu obecnych wnioskodawców, nie wyklucza możliwości zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce w tym okresie osobom niebędącym spadkobiercami i nieujawnieniu tego w Rejestrze Handlowym. Prawo wspólnika do zbycia udziału zostało bowiem przewidziane w § 29 umowy spółki z [...] października 1936 r.

Organ podniósł, iż przedmiotem orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. było przedsiębiorstwo, stanowiące własność spółki jawnej. Nacjonalizując Wydawnictwo [...] Minister Przemysłu Lekkiego w orzeczeniu nacjonalizacyjnym rozstrzygnął w zakresie prawa własności przysługującego spółce. Wspólnicy spółki, z uwzględnieniem stanowiska, związanego z wymogami rejestrowymi, mogą zatem występować w imieniu spółki, lecz nie "niezależnie" od niej. Przyjęcie, że interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji posiada zarówno spółka, wobec niewykreślenia jej z rejestru handlowego, jak i wspólnicy spółki /spadkobiercy wspólników/ mogłoby skutkować przyznaniem określonych praw nieuprawnionemu podmiotowi. Bezsporne natomiast jest, że wskazane wyżej prawo własności, stanowiące materialnoprawną podstawę interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, może przysługiwać wyłącznie jednemu ze wskazanych wyżej podmiotów.

Nie można natomiast wywodzić interesu prawnego z przyszłej sytuacji prawnej. Możliwość zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji danego podmiotu powinna istnieć aktualnie, a nie w przyszłości. Nie jest legitymowany do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi, takimi, które według jego zamiarów wystąpią dopiero w przyszłości (wyrok NSA z dnia 25 października 2006 r. II GSK 163/2006, LEX 274855). Interesu prawnego spadkobierców wspólników spółki jawnej [...] nie można wywodzić więc z przyszłej, ewentualnej okoliczności, jaką jest likwidacja spółki.

Dopiero w przypadku ustania bytu prawnego spółki jawnej, interesem prawnym do żądania oceny legalności decyzji nacjonalizujących jej mienie legitymują się wszyscy żyjący wspólnicy, względnie spadkobiercy nieżyjących wspólników spółki, zgodnie ze sposobem rozliczenia przyjętym przez wspólników. Tym samym, skuteczne wywiedzenie, że źródłem interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczeń dotyczących majątku spółki jawnej może być następstwo prawne (spadkobranie) po wspólnikach spółki możliwe byłoby wyłącznie pod warunkiem wykazania, że spółka w sposób trwały nie może być stroną tego postępowania z uwagi na ustanie jej bytu prawnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 413/10).

Ponieważ wnioskodawcy nie przedłożyli odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego z aktualnymi wpisami dotyczącymi wspólników spółki i wskazanym sposobem reprezentacji, bądź potwierdzającymi okoliczność jej wykreślenia z rejestru, to w ocenie organu należało stwierdzić, iż brak jest po ich stronie interesu prawnego do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizującej mienie ww. spółki jawnej.

Na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2011 r. wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie cztery skargi.

Skarżący J. S. w swojej skardze zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj.

- art. 51 ustawy z dnia 15 września 2000 r. kodeks spółek handlowych (dalej "ksh"), art. 65 § 3 ksh. art. 82 § 2 ksh i art. 67 § 1 ksh, w zw. z art. 612 ksh, poprzez nieuwzględnienie powyższych przepisów jako źródła własnego, bezpośredniego i aktualnego interesu prawnego Skarżącego w niniejszej sprawie;

- art. 22 § 2 ksh w zw. z art. 612 ksh. art. 115 § 1 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej "Ordynacja podatkowa"), art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej "updop"), art. 5b ust. 2, art. 8 ust. 1 i art. 10 ust. 1 pkt 3) ustawy z dnia z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej "updof"), poprzez nieuwzględnienie powyższych przepisów jako przesądzających o statusie strony Skarżącego w niniejszej sprawie;

- art. 9 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej "Przepisy wprowadzające KRS"), art, 14 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej "ustawa o KRS"\ w związku art. 26 §1 pkt 4) ksh, oraz art. 39 pkt 1), art. 8, art. 17 ust. 1 i 2 i art. 15 ustawy o KRS. art. 29 §1, §2 i §3 ksh w zw. z art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (dalej "kpc"), poprzez błędną wykładnię lub ominięcie powyższych przepisów, skutkującą przyjęciem, że osoby biorące udział w postępowaniu (w tym Skarżący) nie są uprawnione do żądania stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej stanowiącej przedmiot postępowania, w imieniu spółki będącej właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Skarżący J. S. zarzucił zaskarżonej decyzji również naruszenie przepisów postępowania, tj.

- art. 28 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że postępowanie nie toczyło się z udziałem podmiotów mających przymiot strony;

- art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a., poprzez umorzenie postępowania i utrzymanie w mocy decyzji umarzającej postępowanie w oparciu o błędne przyjęcie, że nawet brak przymiotu strony osób żądających stwierdzenia nieważności decyzji (przy założeniu, że taki brak w przedmiotowym przypadku rzeczywiście mógłby zachodzić, z czym Skarżący się nie zgadza), sam w sobie stanowi przesłankę umorzenia postępowania;

- art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 7 k.p.a., poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, na podstawie których organ przyjął, że postępowanie nie toczyło się z udziałem podmiotów mających przymiot strony;

- art. 10 k.p.a., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji bez umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem tych decyzji;

- art. 6, art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne sformułowanie uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji i poprzedzającej ją decyzji, w stopniu budzącym wątpliwości co do motywów jakimi organ kierował się wydając te decyzje.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] listopada 2010 r., stwierdzenie, że decyzje nie mogą być wykonane, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że Minister Gospodarki ustalił, iż właścicielem przedsiębiorstwa będącego przedmiotem Orzeczenia nacjonalizacyjnego, była spółka działająca pod firmą [...] (dalej "Spółka"). Minister Gospodarki ustalił także, że Spółka nadal istnieje. W związku z tym, Minister Gospodarki przyjął, że interes prawny (przymiot strony) w niniejszej sprawie ma wyłącznie Spółka, zaś przymiotu takiego nie mają spadkobiercy jej wspólników. Minister Gospodarki uznał także, że występujący w sprawie spadkobiercy wspólników nie wykazali, że mają prawo reprezentować Spółkę i w oparciu o te ustalenia umorzył postępowanie. Skarżący nie zgadza się z powyższym rozstrzygnięciem Ministra uważając je za rażąco niezgodne z prawem.

Skarżący wskazał, że w przedmiotowej sprawie chodzi o prawa wspólników spółki jawnej, czyli spółki osobowej, ściśle powiązanej z osobami wspólników. Interes prawny spadkobierców dawnych wspólników Spółki (wstępujących w prawa wspólników), wbrew stanowisku Ministra Gospodarki ma w niniejszej sprawie charakter własnego interesu prawnego wspólników, ma również charakter bezpośredni.

Wynik postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności Orzeczenia nacjonalizacyjnego (przyjmując, że Spółka istnieje), wpłynąłby bowiem na własne, prywatnoprawne prawa podmiotowe spadkobierców dawnych wspólników Spółki (wstępujących w prawa wspólników), takie jak chociażby prawo do udziału w zysku (art. 51 ksh), prawo do wypłaty udziału kapitałowego w przypadku wystąpienia ze Spółki (art. 65 §3 ksh), prawo do udziału w majątku Spółki po jej rozwiązaniu, w ramach likwidacji (art. 82 §2 ksh) lub bez likwidacji (art. 67 §1 ksh). Powyższe przepisy miałyby zastosowanie do Spółki (zakładając, że nie utraciła ona bytu prawnego) na podstawie przepisu intertemporalnego art. 612 ksh. Powyższe prawa spadkobierców dawnych wspólników Spółki (wstępujących w prawa wspólników) wynikają z przepisów prawa materialnego. Skutek w postaci stwierdzenia nieważności lub odmowy stwierdzenia nieważności Orzeczenia nacjonalizacyjnego oddziaływałby zatem bezpośrednio na powyższe prawa podmiotowe. W kontekście interesu prawnego spadkobierców wspólników Spółki, powołują się oni w niniejszej sprawie na własne uprawnienia majątkowe, nie zaś na uprawnienia Spółki.

Skarżący wskazał, że zgodnie z art. 28 k.p.a., stroną w rozumieniu tego przepisu jest również każdy, czyjego obowiązku dotyczy postępowanie. Skutek decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności Orzeczenia nacjonalizacyjnego (jeśli przyjąć, że Spółka nadal istnieje), wywierałby bezpośredni wpływ także na sferę obowiązków spadkobierców dawnych wspólników Spółki (wstępujących w prawa wspólników). Odzyskanie składników majątkowych wchodzących w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, mogłoby rodzić skutki w sferze zobowiązań Spółki (za które wspólnicy odpowiadaliby we własnym imieniu, własnym majątkiem), lub rodzić obowiązki podatkowe, które w przypadku podatku dochodowego byłyby własnymi obowiązkami wspólników (spadkobierców dawnych wspólników).

Skarżący polemizując ze stanowiskiem zajętym przez Ministra Gospodarki wskazał, że w oparciu o stan faktyczny ustalony przez organ jeśli przyjąć, że Spółka nadal istnieje, na gruncie tych ustaleń nie ma podstaw, aby zakwestionować prawo spadkobierców dawnych wspólników występujących w sprawie, do reprezentacji Spółki.

W ocenie skarżącego, Minister Gospodarki naruszył art. 28 k.p.a., co przejawia się po pierwsze w błędnym stanowisku, że istnienie Spółki (zakładając, że rzeczywiście nie utraciła ona bytu prawnego), wyklucza istnienie własnego interesu prawnego po stronie spadkobierców wspólników odnośnie żądania stwierdzenia nieważności Orzeczenia nacjonalizacyjnego. Po drugie, naruszenie to przejawia się w błędnym stanowisku, że spadkobiercy zmarłych wspólników, niezależnie od własnego interesu prawnego, nie wykazali prawa do reprezentacji Spółki. Prawo do reprezentacji Spółki przez spadkobierców wspólników zostało wykazane, prawidłowo stosując art. 28 kpa, Minister Gospodarki po ustaleniu z całą pewnością, że Spółka nadal istnieje, powinien podanie W. S. z dnia 30 sierpnia 1991 r. potraktować jako wniesione również w imieniu Spółki.

Stanowisko Ministra Gospodarki o braku interesu prawnego osób biorących udział w sprawie, jest błędne, nie mogło zatem przesadzać o bezprzedmiotowości postępowania i stanowić podstawy umorzenia. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego może toczyć się także z urzędu, zatem nawet brak przymiotu strony u osoby żądającej stwierdzenia nieważności, nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania. Nawet gdyby rzeczywiście osoby dotychczas biorące udział w sprawie nie miały przymiotu strony, Minister Gospodarki i tak nie mógłby na tej tylko podstawie umorzyć postępowania, skoro zostało ono wszczęte a może się ono toczyć także z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.).

Skarżący zarzucił, że ustalenia, czy Spółka nadal istnieje, czy też utraciła byt prawny, Minister Gospodarki oparł się na archiwalnym dokumencie sprzed kilkudziesięciu lat. Nie ustalił więc z całą pewnością, czy Spółka na dzień dzisiejszy nie została wykreślona z rejestru handlowego.

Zaskarżone decyzje zostały wydane bez uprzedniego umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, w trybie art. 10 k.p.a.

Skarżące E. S. i J. K. w swojej skardze zarzuciły zaskarżonej decyzji naruszenie art. 28 k.p.a. przez przyjęcie, że skarżące nie są stroną postępowania administracyjnego z uwagi na brak interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji nacjonalizacyjnej.

Zarzuciły również naruszenie art. 9 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawą o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 168, poz. 1186), w brzmieniu obowiązującym od dnia 17 lipca 2010 r. oraz art. 14 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, przez zastosowanie ich w przedmiotowej sprawie i przyjęcie, że spółka nie może legitymować się wpisami w dawnym rejestrze w sytuacji, gdy sprawa została wszczęta w 1991 r., a co za tym idzie - przyjęcie, że wspólnicy spółki jawnej, którzy swoje prawa wywodzą z wpisów w dawnym rejestrze nie mogą z tych wpisów wykazywać swojego prawa do reprezentacji spółki jawnej przed organem administracji publicznej i faktu bycia wspólnikiem.

W ocenie skarżących naruszone zostały również przepisy art. 7, 11 i 80 k.p.a. poprzez niedostateczne zbadanie sprawy i nie wyjaśnienie, w jakim charakterze występują Pani E. S. , Pani J. K. i pozostali uczestnicy postępowania, czy jako wspólnicy spółki jawnej, czy jako spadkobiercy wspólników.

Wobec powyższego skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Z kolei skarżący J. O. oraz Z. O., T. L. i G. O. w jednobrzmiących skargach zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie naruszenie art. 28 k.p.a. w z w. z art. 60 k.s.h. i art. 29 k.s.h. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, iż spadkobiercy wspólników spółki jawnej "Spółka Jawna pod firmą [....] nie mają interesu prawnego w występowaniu w charakterze stron w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej mienia ww. spółki, w sytuacji, gdy spadkobiercy zmarłych wspólników spółki jawnej, stali się z mocy prawa jej wspólnikami (art. 60 k.s.h. w zw. z § 27 umowy spółki), a uprawnienia do reprezentacji spółki, przysługują wszystkim wspólnikom samodzielnie, na podstawie art. 29 k.s.h. i § 2 umowy spółki.

Skarżacy wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Minister Gospodarki w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie.

W piśmie z dnia 4 kwietnia 2012 r. skarżący J. S. podtrzymał swoje zarzuty wywiedzione w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W umowie z dnia [...] października 1936 r. w § 26 i 27 przewidziano, że śmierć, upadłość wspólnika, wypowiedzenie udziału dokonane przez wspólnika lub jego wierzyciela nie powoduje rozwiązania spółki i spółka trwa nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami. Również w przypadku śmierci wspólnika nie dochodziło do rozwiązania spółki, a prawa jakie miał zmarły wspólnik służyły wszystkim spadkobiercom wspólnie.

Z kolei w § 33 umowy przewidziano, że spółka przedłuża się do dnia 31 grudnia 1946 r. W przypadku niewypowiedzenia umowy przez Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skargi nie są zasadne, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W przedmiotowej sprawie postępowanie zostało wszczęte wnioskiem W. S. z dnia 30 sierpnia 1991 r. Skoro w toku wszczętego postępowania administracyjnego, organ ustalił, że podmiot na wniosek którego zostało ono wszczęte nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu, postępowanie z przyczyn podmiotowych stało się bezprzedmiotowe i na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. podlegało umorzeniu.

Wniosek W. S. z dnia 30 sierpnia 1991 r. dotyczył stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Z. Sp. Akc., W. ul. [...] .

W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, tj. odpis aktu notarialnego z dnia [...] października 1936 r., repertorium [...] umowy zmieniającej umowę spółki firmowej przez właścicieli wydawnictwa [...] oraz odpisu poświadczonego Rejestru Handlowego dział [...] organ ustalił, że zgodnie z wpisem dokonanym w tym rejestrze w dniu 14 lipca 1941 r., nazwa znacjonalizowanej orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. firmy brzmiała: [...].

Z odpisu aktu notarialnego z dnia [...] października 1936 r. wynika, że dnia [...] grudnia 1909 r. za aktem nr [...] ówcześni właściciele wydawnictwa [...] zawarli spółkę firmową. Spółka ta przedłużona była aktem z dnia [...] marca 1925 r. za Nr [...] i istnieje dotychczas. Aktem notarialnym z dnia [...] października 1936 r. za Nr [...] zostało nadane nowe brzmienie aktu spółki.

Umowa z dnia [...] października 1936 r. została zawarta pod rządami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks Handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502, ze zm.).

Jak wynika z § 1 umowy, celem spółki jest prowadzenie wydawnictwa [...] oraz prowadzenie działalności wydawniczej z tym związanej. Stosownie do art. 75 § 1 k.h. spółką jawną jest spółka, która prowadzi we wspólnym imieniu przedsiębiorstwo zarobkowe w większym rozmiarze (art. 4), a nie jest inną spółką handlową. Spółka jawna, jako spółka handlowa, która jest kupcem rejestrowym, obowiązana jest wpisać się do rejestru handlowego – art. 5 § 1 i 2, art. 6 k.h. Zatem kodeks handlowy wymagał dla tej spółki obligatoryjnego wpisu do rejestru.

Zgodnie z art. 79 § 1 k.h., w jego pierwotnym brzmieniu, wpis spółki do rejestru handlowego powinien obejmować:

1) firmę, siedzibę i przedmiot przedsiębiorstwa;

2) imiona i nazwiska spólników oraz okoliczności, dotyczące zdolności spólnika do działań prawnych;

3) imiona i nazwiska osób, które są uprawnione do reprezentowania spółki, i sposób tego reprezentowania;

4) zmiany powyższych danych.

Z powyższego wynika, że wpis do rejestru handlowego ujawniał wszystkich wspólników spółki jawnej oraz osoby uprawnione do jej reprezentowania i sposób tego reprezentowania. Z odpisu poświadczonego rejestru handlowego dział [...], że zgodnie z wpisem dokonanym w tym rejestrze w dniu [...] lipca 1941 r. Spółkę reprezentuje F. M. lub K. O.

Jednocześnie art. 81 k.h. stanowił, że spółka jawna może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Z kolei art. 82 k.h. stanowił, że rzeczy i prawa, wniesione tytułem wkładu, a także nabyte lub uzyskane dla spółki w jaki bądź sposób w czasie jej istnienia, stanowią majątek spółki.

Pomimo zatem, iż spółka jawna była spółką osobową i nie posiadała osobowości prawnej, mogła samodzielnie występować w obrocie prawnym. Jej majątek był majątkiem odrębnym od majątku osobistego wspólników. Przedsiębiorstwo działające pod firmą [...] stanowiło własność spółki jawnej. Orzeczenie nacjonalizacyjne Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. dotyczyło zatem majątku spółki jawnej.

Spółka jawna rozwiązywała się z przyczyn przewidzianych w umowie, w wyniku jednomyślnej zgody wspólników, upadłości spółki, śmierci wspólnika lub ogłoszenia jego upadłości, wypowiedzenia umowy, wyroku sądowego – art. 112 k.h.

żadnego ze wspólników, umowa przedłuża się na następne pięciolecie i tak z pięciolecia na pięciolecie.

Z powyższych zapisów wynika, że spółka, mimo znacjonalizowania jej majątku, nadal istnieje jako podmiot prawny. W sprawie nie przedstawiono dowodów wypowiedzenia umowy spółki. Nie ma również dowodów aby została przeprowadzona likwidacja spółki. Zgodnie z art. 122 § 1 k.h. gdy zajdzie przyczyna rozwiązania spółki, odbywa się jej likwidacja, chyba że wspólnicy umówili się o inny sposób zakończenia działalności spółki. Ukończenie likwidacji zgłoszą likwidatorzy celem wykreślenia firmy z rejestru handlowego. W przypadku rozwiązania spółki bez przeprowadzenia likwidacji obowiązek zgłoszenia ciąży na wspólnikach – art. 139 § 1 k.h.

W sprawie brak jest dowodu, że spółka została wykreślona z rejestru. Natomiast w aktach znajduje się odpis poświadczonego rejestru handlowego dział [...] dotyczący firmy [...] i z odpisu tego nie wynika żeby spółka z rejestru była wykreślona. Skoro wpis o wykreśleniu spółki jawnej z rejestru handlowego miał charakter konstytutywny, zasadnie organ przyjął, że formalnie przedmiotowa spółka nadal istnieje w obrocie prawnym.

Z dniem 1 stycznia 2001 r. wszedł w życie Kodeks spółek handlowych uchwalony ustawą z dnia 15 września 2000 r. (Dz. U. Nr 94, poz. 1037, ze zm.). Z chwilą wejścia w życie kodeksu spółek handlowych utraciły moc wszelkie przepisy dotyczące spraw w nim unormowanych, chyba że co innego wynika z wyraźnego przepisu kodeksu – art. 610 k.s.h. Istniejące w dniu wejścia w życie kodeksu spółki handlowe stały się odpowiednimi typami spółek handlowych unormowanych w kodeksie. Mają do nich, co do zasady, zastosowanie nowe przepisy kodeksu, ale zachowane zostały np. dotychczasowe uprawnienia wspólników – 613 § 1 k.s.h.. Kodeks spółek handlowych w przepisach art. 22 – 85 reguluje kwestie związane ze spółką jawną. Rozwiązanie spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru – art. 84 § 2 k.s.h. Również w przypadku ogłoszenia upadłości spółki jej rozwiązanie następuje po ukończeniu postępowania upadłościowego, a wniosek o wykreślenie spółki z rejestru składa syndyk - art. 85 § 1 k.s.h.

Rejestr handlowy został zlikwidowany i zastąpiony rejestrem przedsiębiorców wraz z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2001 r. ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186, ze zm.).

Stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.) podmiot podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, zgodnie z przepisami ustawy, o KRS, wpisany do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy, jest obowiązany do złożenia wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców. Jednocześnie art. 9 ust. 2 tej ustawy stanowi, że do czasu rejestracji, zgodnie z przepisami ustawy, o Krajowym Rejestrze Sadowym, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2013 r., zachowują moc dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych. Przy czym w stosunku do podmiotów wpisanych do dotychczasowych rejestrów, które nie zostały wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego, stosowanie trybu określonego w art. 24 ustawy, o KRS, nie jest obowiązkowe, jeżeli faktycznie zaprzestały działalności – art. 9a cyt. ustawy.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że status prawny spółki oceniany jest na podstawie wpisów w rejestrze, odzwierciedlającym postanowienia wspólników, zawarte m.in. w umowie spółki.

W przedmiotowej sprawie, wszyscy ujawnieni w rejestrze handlowym wspólnicy spółki jawnej [...] nie żyją. Jak już wyżej wskazano, w umowie spółki z dnia [...] października 1936 r., w § 26 i 27 przewidziano, że śmierć, upadłość wspólnika, wypowiedzenie udziału, dokonane przez wspólnika lub jego wierzyciela, nie powoduje rozwiązania spółki i spółka trwa nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami. W przypadku śmierci wspólnika, prawa jakie miał zmarły wspólnik służą wszystkim spadkobiercom wspólnie.

Skarżący są spadkobiercami wspólników spółki. Aby wykazać, że aktualnie służą im prawa i obowiązki wspólników spółki, winni się wylegitymować wpisem w rejestrze handlowym, a obecnie w KRS. Pozostaje jeszcze kwestia reprezentacji spółki. Sposób reprezentacji spółki został ściśle określony w samej umowie spółki z dnia [...] października 1936 r. Zgodnie z § 2 umowy, spółkę reprezentują na zewnątrz wyłącznie wspólnicy F. M. oraz K. O. Jednocześnie inni wspólnicy zostali wyłączeni od reprezentacji spółki zgodnie z art. 83 § 2 k.h. Prawo do pozbawienia wspólnika prawa reprezentowania spółki w drodze umowy spółki przewiduje również art. 30 § 1 k.s.h. Sposób reprezentacji spółki wynikający z umowy, został ujawniony w rejestrze handlowym. Obaj wspólnicy uprawnieni do reprezentacji spółki nie żyją. Jednakże zapisy umowy określają precyzyjnie sposób wyłonienia ich następców § 3 umowy, jak również sposób wyłonienia nowej Rady Zarządzającej § 13 umowy. Zatem tryb wyłonienia wspólników mających uprawnienie do reprezentacji spółki na zewnątrz jest uregulowany w umowie.

Wobec faktu wykazania przez organ, że spółka jawna [...] jako podmiot prawny nadal istnieje, bo nie została wykreślona z rejestru handlowego, to wyłącznie jej przysługuje legitymacja do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizującego jej majątek. Spółka reprezentowana jest przez wspólników, a w tym przypadku przez uprawnionych do reprezentacji wspólników, a skoro oni nie żyją, winni być wyłonieni ich następcy zgodnie z zapisami umowy i ujawnieni w rejestrze.

Dopóki spółka nie zostanie rozwiązana i wykreślona z rejestru, skarżący będący spadkobiercami wspólników spółki, nie posiadają legitymacji w rozumieniu art. 28 k.p.a. do składania wniosków o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizującego majątek spółki. Interes spadkobierców wspólników spółki jawnej dopóki istnieje jej byt prawny może być oceniany wyłącznie w wymiarze interesu faktycznego, a nie prawnego. Interes prawny przynależy jedynie samej spółce jawnej reprezentowanej przez uprawnionych wspólników.

Z tych względów, Sąd nie podziela zarzutów skarżących podniesionych w skargach, mających uzasadnić ich interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do bycia legitymowanym do złożenia i popierania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. w imieniu własnym jako spadkobierców wspólników spółki i w imieniu samej spółki.

Wobec treści zawiadomienia Ministra Gospodarki z dnia 17 maja 2011 r. w sprawie nie został naruszony art. 10 k.p.a.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami Administracyjnymi orzekł jak w sentencji.