Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1686/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 pkt 3, art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz Sędziowie Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędzia WSA del. Aleksandra Łaskarzewska /spr./ Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 11 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Ke 232/05 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 maja 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę S. G. na decyzję z dnia [...] r., Nr [...] Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002, Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił przyznania S. G. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wnioskodawca w czasie wnioskowanej działalności kombatanckiej miał [...] lat, należy więc uznać, że ze względu na wiek nie mógł pełnić służby w Gwardii i Armii Ludowej, lecz co najwyżej mógł dorywczo wykonywać na jej rzecz czynności pomocnicze przy braku świadomości ich rzeczywistego znaczenia. Organ podkreślił, że pomoc oddziałom partyzanckim była moralnym obowiązkiem wszystkich obywateli polskich zamieszkujących tereny okupowane, dlatego też zachowanie wnioskodawcy, choć chwalebne, nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich.

Pismem z dnia [...] wnioskodawca wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca wskazał w nim, iż osoby w wieku [...] lat podobnie jak i on działały w ruchu oporu, wskazał, że za działalność w ruchu oporu został wyróżniony rozkazem dowódcy. Wnioskodawca podkreślił, że brał udział w akcjach sabotażowych, przenosił meldunki, lekarstwa i amunicję. Do wniosku dołączył oświadczenia E. G., H S..

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] r., Nr [...] na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 . Nr 42, poz. 371) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona opisała różne czynności, które wykonywała w ramach GL-AL, jak również, że świadkowie H. S. oraz E. G. stwierdzili, że wnioskodawca znany jest im jako członek AL, oraz, że złożył przysięgę i otrzymał pseudonim [...] oraz pełnił funkcję łącznika. Organ wskazał, że świadkowie nie wskazali, aby strona posiadała stopień wojskowy. Uzasadniając wydaną decyzję organ wskazał, że w myśl art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w okresie wojny 1939-1945. Organ wskazał, że wprawdzie w powołanym przepisie ustawodawca nie wprowadził granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień, jednakże konieczne jest wykazanie, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji – zaś możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Podkreślono, że wnioskodawca urodził się w dniu [...], a zatem w czasie działalności GL-AL miał [...] lat. jednakże nie wskazał konkretnych przyczyn, dla których dowódca odbierający przysięgę odebrał ją od dziecka, a okoliczności tej nie wyjaśnili świadkowie. Nadto z opisu czynności wykonywanych przez wnioskodawcę, a także faktu iż nie posiada on stopnia wojskowego wynika, że nie pełnił on służby w GL-AL, jednakże pomagał partyzantom wykonując sporadycznie określone czynności konspiracyjne, jak na przykład przenoszenie meldunków. Organ powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi, a w zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy, choć mogło sprowadzać się do wykonywania wyłącznie funkcji usługowych. Niemniej jednak zawsze pełnienie służby uzależnione było od przynależności do określonej formacji, wyrażające się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniem służbowego stanowiska i wykonywaniu określonych zadań. W przypadku osoby działającej jedynie na rzecz ruchu oporu, która to działalność nie uprawnia do nabycia uprawnień kombatanckich, świadczona dobrowolnie i okazjonalnie pomoc nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. W konkluzji organ stwierdził, że charakter współpracy wnioskodawcy z GL-AL nie może być uznany za służbę w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Na wskazaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył wnioskodawca. Skarżący w skardze wskazał, że pomimo wieku wykonywał na rzecz AL-GL czynności, polegające na przenoszeniu meldunków, leków i amunicji oddziałom partyzantów. Dorośli, uczestniczący czynnie w walce zbrojnej nie mogli tego robić, albowiem wzbudzali podejrzenie okupanta.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał wnioski zawarte w zaskarżanej decyzji.

Pismem z dnia 25 stycznia 2005 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący na rozkaz F. K.– dowódcy [...] Okręgu AL zobowiązany został do przenoszenia meldunków do poszczególnych jednostek, jak również przenosił on broń krótką i amunicję na rozkaz B.. Pełnomocnik wskazał w piśmie, że skarżący przenosił meldunki oraz broń 2 lub 3 razy w tygodniu, a także że działania te wykonywał od listopada 1943 r. do listopada 1944 r. Nadto podniósł, że w GL-AL nie zwracano uwagi na wiek, a także, że uprawnienia kombatanckie uzyskali rówieśnicy skarżącego – dzieci dowódców GL i AL. Opisano w nim także fakt zabrania przez skarżącego wspólnie z kolegami niemieckich planów, które przekazano B.i.

Uzasadniając oddalenie skargi Sąd I instancji wskazał, że samo złożenie przyrzeczenia nie przesądza o przynależności do ruchu oporu. Sąd podkreślił, że skarżący pomagał przy przekazywaniu informacji, co jednak nie może być tożsame z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach w rozumieniu ustawy. W ocenie Sądu [...] letnie dziecko nie mogło spełniać tych warunków. Rozumowanie takie zgodne jest z zasadami logiki i znajduje potwierdzenie w zasadach doświadczenia życiowego. W konkluzji uzasadnienia Sąd stwierdził, że pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem oporu, a osobą działającą na rzecz oporu (taką osobą jest skarżący) występuje zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie, okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszona ani rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych.

Skargę kasacyjną od wskazanego wyroku wniósł skarżący, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 kpa, art. 75 §1 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, art. 107 § 3 kpa polegające na oddaleniu skargi pomimo naruszenia przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na treść zaskarżanej decyzji, tj.

- art. 7 kpa i art. 77 §1 kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w sposób dokładny, niedopuszczenie z urzędu dowodu z zeznań świadków H. S., W. G. i E. G., które to zeznania mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy,

- art 77 § 1 kpa, art. 80 kpa poprzez dokonywanie ustaleń faktycznych w oparciu jedynie o część materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (pominięcie całokształtu okoliczności wynikających z oświadczeń H. S., E. G., jak też M. K.) oraz dowolną ocenę tegoż materiału,

- art. 107 § 3 kpa poprzez uzasadnienie decyzji nie spełniające wymogów tego przepisu

- art. 141 § 4 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nie przedstawienie i nie ustosunkowanie się do wszelkich zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze dotyczących prowadzonej przez niego działalności kombatanckiej.

Zażądał uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, a także przyznania kosztów tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie zawiera definicji "pełnienie służby", jak również nie określa wieku kombatanta, a określenie, czy dana osoba pełniła służbę winno być dokonywane na tle konkretnego stanu faktycznego. Zatem nie można założyć z pewnością, że takiej służby nie mogła pełnić osoba [...] letnia. W takiej sytuacji zaś niezbędne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, które winno być poprzedzone wyczerpującym zgromadzeniem i rozpatrzeniem materiału dowodowego, co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło. Skarżący do wniosku o przyznanie mu uprawnień kombatanckich dołączył oświadczenia świadków, z których wynika, że był on członkiem AL, złożył przysięgę, otrzymał pseudonim, odbył przeszkolenie wojskowe, był łącznikiem, przenosił meldunki, lekarstwa, amunicję, jak też brał udział w akcjach sabotażowych. H. S. wskazał nadto, że zwerbował skarżącego dlatego, że był on dobrze rozwinięty, zdolny i wyróżniał się od swoich rówieśników. Skarżący wskazał, że organ ponownie rozpoznając sprawę pominął fakt, iż wskazał on świadków mogących potwierdzić jego uprawnienia kombatanckie, jak również, że za swoją postawę został on wyróżniony rozkazem dowódcy. Nadto zdaniem skarżącego organ pominął szereg okoliczności przemawiających za tym, iż skarżący pełnił służbę w AL, jak przejście przez niego przeszkolenia wojskowego, otrzymywanie wyróżnień wojskowych, udział w akcjach sabotażowych.

W ocenie skarżącego nie uchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji pomimo opisanych uchybień proceduralnych organu administracyjnego stanowi naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Nadto zdaniem skarżącego uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest zbyt lakoniczne i nie spełnia wymogów art. 141 § 4 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd podkreślił bowiem, że samo złożenie przyrzeczenia nie przesądza o przynależności do formacji, pominął natomiast okoliczność, iż skarżący odbył przeszkolenie wojskowe, miał wyznaczone stanowisko łącznika, brał udział w akcjach sabotażowych, był odznaczony przez dowódcę oddziału, a więc te elementy, które sprzeciwiają się uznaniu, iż skarżący jedynie pomagał przy przekazywaniu informacji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej( art. 174 pkt.1), 2) p.p.s.a.. Dokonując tej kontroli sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

W niniejszej sprawie zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. norm zawartych w art.145§1 pkt.1lit.c p.p.s.a. oraz art.141§4 p.p.s.a.

W skardze zawarto zatem zarzut naruszenia prawa procesowego w rozumieniu art. 174 pkt. 2) p.p.s.a.

Zarzuty sprowadzają się do zakwestionowania prawidłowości zrealizowania przez Sąd I instancji jego funkcji badania legalności decyzji administracyjnej .

Zarzucono bowiem Sądowi oprócz wadliwości uzasadnienia wyroku błędne przyjęcie , że w toku postępowania administracyjnego wyjaśniono dostatecznie okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy.

Wskazać należy, że powyższy zarzut skargi kasacyjnej uznać należy za zasadny.

Zważyć w tym miejscu należy, że postępowanie administracyjne w sprawach dotyczących przyznania uprawnień kombatanckich podlega także zasadom określonym w kodeksie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy zgodnie z art. 7, 75§1,77§1, 80 kpa.

Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego , zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone ważkie dla niej okoliczności jest uchybieniem przepisom postępowania skutkującym wadliwość decyzji.

Pominięcie ustalenia faktu mającego istotne znaczenie dla sprawy stanowi naruszenie art.7,77§1, 80kpa.Ustalając fakty mające istotne znaczenie dla sprawy organ obowiązany jest rozważyć wnioski stron. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale nie kompletnym bądź nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego , zbadanego w sposób wyczerpujący.

Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd I instancji oddalił skargę na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich mimo, iż w trakcie postępowania administracyjnego doszło w istocie do naruszenia przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 7, 75§1, 77§1, 80kpa.

Wymieniony organ wbrew swemu obowiązkowi zaniechał podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, opierając swe ustalenia na materiale nie w pełni zebranym.

W sprawie nie został w istocie przeprowadzony dowód z zeznań świadków E. G., H. S., W. G. mimo, iż skarżący wskazywał, że osoby te mogłyby potwierdzić jego służbę w AL.-GL. Pisemne oświadczenia wyżej wymienionych, przedstawione przez skarżącego nie mogły być potraktowane jako dowód z zeznań świadków .

W trakcie postępowania administracyjnego pominięto ocenę istotnych dla sprawy okoliczności. Organ nie rozważył podnoszonych przez skarżącego faktów co do odbycia przez niego szkolenia wojskowego, złożonej przysięgi, wyróżnienia rozkazem dowódcy za dokonane czynności. Pominął oświadczenie Prezesa Zarządu Koła Związku Kombatantów RP i BWP w P. M. K..

Poczynione przez organ ustalenia pozostawały ponadto w sprzeczności z do tej pory zgromadzonym materiałem dowodowym. Organ wywiódł bowiem, że strona nie wskazała przyczyn dla których odebrano od niej przysięgę mimo, że miała w tym czasie około [...] lat. Tymczasem zarówno z oświadczeń skarżącego jak i H. S. wynika, że S. G. zwerbowany został do pracy w konspiracji z uwagi na to, że był ponad wiek rozwinięty, wyróżniał się wśród rówieśników. Ponadto organ wbrew oświadczeniom skarżącego, E. G., H. S. przyjął, że S. G. roznosił jedynie meldunki, w sytuacji gdy z oświadczeń wymienionych wynika, że skarżący roznosił także amunicję, broń, lekarstwa, żywność, brał udział w akcjach sabotażowych – niszczenie spisów kontyngentowych . Wbrew stanowisku organu z do tej pory zgromadzonego materiału dowodowego nie wynikało, by działania skarżącego były sporadyczne.

Podkreślić należy, że o ile powyższe ustalenia organu były wynikiem odmowy wiarygodności co do niektórych dowodów organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji , wyjaśniając szczegółowo przyczyny takiego stanu rzeczy. Zaniechanie zamieszczenia w decyzji wskazania przyczyn z powodu których odmówiono dowodom wiarygodności stanowi naruszenie wymogów art. 107§3kpa.

Wojewódzki Sąd administracyjny w Kiecach nie odniósł się do wskazanych wadliwości postępowania. Praktycznie nie zawarł żadnych rozważań odnośnie spełnienia przez organ wymogów z art. 7, 77§1, 80 kpa. Nie podał powodów dla których poczynione przez organ ustalenia uznał za słuszne.

Zwrócenia w tym miejscu uwagi wymaga, iż wprawdzie prawidłowym było odniesienie się przy ocenie dowodów przez Sąd I instancji do zasad logiki i doświadczenia życiowego jednak ocena ta winna być dokonana w odniesieniu do realiów wojny i życia okupacyjnego. Tymczasem z uzasadnienia Sądu nie wynika, czy w istocie kryteria te były brane przez Sąd pod uwagę. Ponadto podkreślić należy, że ocena w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego może mieć swe odniesienie jedynie do materiału dowodowego zebranego w zgodzie z art. 7, 77§1 kpa.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego bez odniesienia się do realiów wojny i życia okupacyjnego, zważywszy na fakt, iż wskazana ustawa o kombatantach nie wprowadza ograniczeń w uznaniu działalności kombatanckiej z powodu wieku nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że wiek skarżącego wykluczał jego służbę w AL.-GL. Okoliczność ta wymagała rozważań z punktu widzenia funkcji jaką miał w czasie wojny pełnić skarżący, który nie twierdził, że walczył z bronią w ręku, ale że roznosił amunicję, meldunki, broń i lekarstwa.

Zgodzić należy się zatem ze skarżącym co do sprzeczności z wymogami art. 141§4 p.p.s.a. sporządzonego przez Sąd I instancji uzasadnienia Badane uzasadnienie jak wywiedziono wyżej nie zawiera praktycznie żadnych rozważań co do zgodności z regułami przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Nie wynika z niego co zadecydowało o tym, że Sąd I instancji uznał za słuszne ustalenia poczynione przez organ. Nie odnosi się do podniesionych w skardze zarzutów.

Wobec usprawiedliwionej podstawy skargi kasacyjnej Naczelny Sąd administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 z póżn. zm. ) i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania, który nadto właściwy będzie do rozpatrzenia wniosku o przyznanie kosztów tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu .