Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 436/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Agnieszka Nawara-Dubiel SWSA Joanna Człowiekowska (spr.) SWSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 21 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu pierwotnego na gruncie uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Z. S. (dalej: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 lutego 2021 r., znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza B. z dnia 15 grudnia 2020 r., znak: [...], którą odmówiono nakazania M. G. – właścicielowi działki ew. nr [...], położnej w J. , przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie – na działce nr [...] w J. i zaprzestania zalewania działki nr [...].

Decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 18 września 2020 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza B. o nakazanie właścicielowi działki nr [...] w J. przywrócenia stanu poprzedniego i zaprzestania zalewania jej działki w związku z nawiezieniem ziemi na działkę nr [...] w J. , co spowodowało zmianę naturalnego spływu wód i skierowanie ich na działkę sąsiednią nr [...]. W kolejnym piśmie skierowanym do ww. organu, z dnia 21 września 2020 r., skarżąca opisała czynności jakie wykonano na działce nr [...] w J. oraz wyraziła obawy o stan swojej nieruchomości w związku z tymi działaniami.

Działając na podstawie art. 50 k.p.a. organ wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o złożenie wyjaśnień od kiedy odczuła szkodliwe oddziaływanie zmian dokonanych na działce [...] oraz na czym polegała szkoda. W odpowiedzi, skarżąca w piśmie z dnia 7 października 2020 r. wskazała, że działania podjęte przez sąsiada na działce [...] będą miały skutki w przyszłości, a obecnie reaguje odpowiednio wcześnie aby temu zapobiec. Do pisma skarżąca dołączyła szkic oraz 12 zdjęć wykonanych w latach: 2017, 2019 i 2020, które dokumentują prace wykonywane na działce [...] Pismem z dnia 20 października 2020 r. organ zawiadomił strony, o wszczęciu postępowania administracyjnego i wezwał je na rozprawę w terenie. W skierowanym do organu piśmie z dnia 10 listopada 2020 r. M. G. przyznał, że jest właścicielem działki nr [...] na podstawie darowizny poczynionej na jego rzecz przez rodziców, jednakże nie orientuje się jaki jest stan faktyczny na tej działce, ani nie ma też wiedzy co do zakresu i formy działań podejmowanych na tej działce przez jego rodziców. Uczestnik podał, że od stycznia 2016 r. nie mieszka już w domu rodzinnym przy ul. [...] i nie przebywał na działce nr [...]. Wobec powyższego wniósł by stronami postępowania uczynić jego rodziców, którzy gospodarują na ww. działce.

W dniu 17 listopada 2020 r. odbyła się rozprawa administracyjna połączona z oględzinami w terenie. Pismem z dnia 19 listopada 2020 r. organ, działając na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. poinformował skarżącą o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów lub materiałów. W wyznaczonym terminie skarżąca przesłała 3 zdjęcia przedstawiające działki stron oraz rozdzielające je ogrodzenie. Skrząca zaznaczyła na zdjęciu i opisała, że ogrodzenie przesuwa się w głąb jej działki, pod wpływem nacisku nasypanych przez sąsiada gruzów.

Decyzją z dnia 15 grudnia 2020 r., znak: [...] Burmistrz B. odmówił nakazania M. G. przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie – na działce nr [...] w J. i zaprzestania zalewnia działki nr [...].

W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalenia co do stanu faktycznego. Wskazano, że teren, na którym położone są działki stron ma nachylenie w kierunku południowym. Działki stron wykazują również znaczny spadek w kierunku zachodnim. Działka położona po północnej stronie działki nr [...] ma poziom wyższy niż nieruchomość skarżącej i spadek naturalny w kierunku działki [...] Również działka skarżącej nachylona jest w kierunku działki uczestnika. We wschodnich częściach działek stron posadowione są budynki mieszkalne. Części działek, począwszy od ulicy [...] na długości ok. 20 m w kierunku zachodnim ma równy poziom. Za budynkami mieszkalnymi na długości ok. 15 m działki [...] została nawieziona ziemią, tak że jej poziom przewyższa poziom działki skarżącej. Pomiędzy działkami stron znajduje się ogrodzenie. Od strony ul. [...] na długości ok. 10 m, gdzie działki są wypłaszczone i na równym poziomie ogrodzenie jest z siatki na betonowej podmurówce. Dalej na odcinku ok. 10 m jest duży spadek terenu (różnica ok. 3 m) w kierunku zachodnim, pomiędzy działkami jest ogrodzenie z siatki bez podmurówki. Poziomy obu działek są równe na tym odcinku. Dalej w kierunku zachodnim jest ogrodzenie z siatki na betonowym murku i mur z cegieł połączonych betonem. Ogrodzenie to przewyższa teren działki skarżącej, natomiast nawieziona ziemia na działce uczestnika znajduje się w części powyżej ogrodzenia. Spadek terenu działek jest w kierunku zachodnim i na działce skarżącej brak widocznych szkód spowodowanych nawiezieniem działki sąsiedniej. Skarżąca oświadczyła, że na chwilę obecną na jej działce nie ma żadnych szkód spowodowanych nawiezieniem ziemi na działkę nr [...], lecz obawia się, że w przyszłości szkody takie będą występować.

Organ wyjaśnił, że art. 234 ustawy Prawo wodne odnosi się do właścicieli działek. Zatem to na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Skro zatem to uczestnik jest właścicielem działki nr [...] to on pozostaje on stroną niniejszego postępowania.

Organ stwierdził, że na należącej do uczestnika działce nr [...] dokonano zmian przez nawiezienie ziemi. W czasie oględzin nie stwierdzono jednak istnienia żadnych szkód na działce skarżącej, spowodowanych działaniami wykonanymi na ww. działce uczestnika. Organ wskazał, że również sama skarżąca oświadczyła, że obecnie nie ma szkód, jedynie obawia się o ich występowanie w przyszłości. Organ podał też, że naturalne ukształtowanie działki skarżącej pozwala na swobodny spływ wód opadowych z jej nieruchomości w kierunku zachodnim. Również pomimo nawiezienia ziemią działki uczestnika, ukształtowany spadek w kierunku zachodnim pozwala na swobodny spływ wód, w sposób nie szkodzący nieruchomości skarżącej. Ponadto organ podał, że przesuwanie się ogrodzenia pod wpływem nacisku nasypanego gruzu nie wypełnia przesłanki art. 234 ustawy Prawo wodne. Nie jest to bowiem szkoda uczyniona przez spływające wody opadowe lub roztopowe.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi I instancji rażące naruszenie: art. 29 ust. 3 i art. 234 ustawy Prawo wodne oraz przepisów prawa budowalnego oraz niezgodność poczynionych ustaleń faktycznych z rzeczywistym stanem istniejącym na ww. nieruchomościach.

Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia 2 lutego 2021 r., znak: [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, m.in., że zastosowanie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego możliwe jest po ustaleniu czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Kolegium podało, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody gruncie a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy. Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie – zdaniem Kolegium, nie sposób uznać, że na skutek dokonanych zmiany stosunków wodnych wystąpiły na nieruchomości skarżącej wynikłe z tej zmiany szkody. Kolegium podkreśliło, że skarżąca przyznała w trakcie rozprawy, że obecnie szkody na jej nieruchomości nie wystąpiły, lecz obawia się, że będą występować w przyszłości. Natomiast szkoda na zaistnienie której skarżąca wskazała już po rozprawie oraz w odwołaniu, nie jest następstwem zmian stosunkach wodnych, a skutkiem nawiezienia mas ziemnych i naporu ziemi na ogrodzenie sąsiada. W ocenie Kolegium, przeprowadzone postępowanie nie wykazało również żadnych szkód będących następstwem nawiezienia mas ziemnych na działkę numer [...]. Kolegium podzieliło pogląd zaprezentowany w odwołaniu, że znaczna zmiana pochylenia spadku terenu, nie zmieniająca kierunku spływu wód, również może stanowić o dokonanej zmianie stanu wód. Kolegium wyjaśniło, że dla zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego konieczne jest nie tylko stwierdzenie dokonana zmiana stanu wody na gruncie, ale i ustalenia że dokonana zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie, czego nie stwierdzono w rozpoznawanej sprawie. Tymczasem skarżąca podała jedynie obawy co do tego, że nawiezienie tak znacznej ilości ziemi na działkę sąsiednią może spowodować spływ wody lub błota z ziemią w kierunku zachodnim. Wobec powyższego, w ocenie Kolegium, nie było możliwości wydania decyzji, która nakazywałaby uczestnikowi przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Ponadto Kolegium wskazało, że brak było podstaw do wydania decyzji zakazującej uczestnikowi dalszego nawożenia ziemi. Z takim roszczeniem skarżąca może bowiem wystąpić do sądu powszechnego. Kolegium wyjaśniło też, że w prowadzonym na podstawie art. 234 Prawa wodnego postępowaniu nie rozstrzyga się kwestii legalności nawiezienia ziemi z punktu widzenia innych ustaw, w tym prawa budowlanego, czy ustawy o odpadach.

Kolegium podało też, że niezależnie od drogi sądowej, jeżeli skarżąca uzna, że zgromadzona na działce uczestnika ilość odpadów, w postaci gleby i ziemi, jest większa niż dopuszczalna rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. (Dz. U. 2016, poz. 93) w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku, może wystąpić do Burmistrza B. z wnioskiem o wydanie decyzji nakazującej usunięcie tych odpadów .

W skardze na decyzję Kolegium skarżąca podniosła zarzut naruszenia:

1/ art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brak podjęcia inicjatywy niezbędnej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii tj. braku szkodliwego odziaływania prac ziemnych prowadzonych przez uczestnika na grunt skarżącej:

2/ art. 84 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. przez brak powołania w sprawie biegłego, podczas gdy w niniejszym postępowaniu wymagane są wiadomości specjalne, polegające na stwierdzeniu czy zmiana stanu i kierunku spływu wody na działce nr [...] wpływa szkodliwie na działkę nr [...], w szczególności czy uwidocznione obecnie pęknięcia i osunięcia na kostce brukowej są skutkiem nadmiernego jej zawilgocenia, utrzymywania wody spływającej z działki sąsiedniej;

3/ art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne polegające na uznaniu, że nawiezienie znacznych mas ziemi na nieruchomość nr [...], odizolowanie kolejnych jej warstw plandekami foliowymi, nie szkodzi nieruchomości skarżącej podczas gdy wody opadowe, gruntowe spływają na działkę skarżącej. Nic w tym względzie nie zmienia naturalny spadek obu wymienionych nieruchomości w kierunku zachodnim, albowiem spadek ten, wskutek nawiezienia działki uczestnika, został wydłużony o kilkadziesiąt metrów, a woda spływa najkrótszym odcinkiem czyli w kierunku północnym. Szkoda Jest realna i obecnie uwidacznia się osunięciem kostki brukowej ułożonej wokół budynku mieszkalnego na działce nr [...].

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna zwróciła się o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że z mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 ze zmian.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia orzekania przez Sąd stan epidemii nie został odwołany.

Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 poz. 1842), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). Na tej podstawie zarządzeniem Przewodniczącego II Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że nie zachodziła w przedmiotowej sprawie podstawa do uwzględnienia wniosku skarżącej o dopuszczenie dowodu z ekspertyzy hydrologicznej oraz fotografii sporządzonych po ustąpieniu pokrywy śnieżnej w lutym 2021 r., a także w okresie czerwca i sierpnia 2021 r. Możliwość przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd administracyjny jest bardzo ograniczona, a to ze względu powyżej zakreślone ramy sprawowanej przez ten sąd kontroli działalności administracji publicznej. Wobec tych ram celem postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym nie może być ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej. Konsekwencją powyższego jest treść art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Niewątpliwie zatem art. 106 § 3 p.p.s.a. nie pozwala na dopuszczenie i przeprowadzenie przed sądem administracyjnym dowodu

z ekspertyzy hydrologicznej. Co do dowodu z fotografii, zauważyć należy, że również ona nie stanowi ani dokumentu urzędowego, ani dokumentu prywatnego. Fotografia może natomiast stanowić element treści dokumentu; może też stanowić element argumentacji strony - i w tym kontekście podlegać ocenie sądu administracyjnego. Niemniej jednak, w przedmiotowej sprawie skarżąca, reprezentowana przez adwokata, nie wykazała, by przedłożone zdjęcia, sporządzone po wydaniu zaskarżonej decyzji, mogły być przydatne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (obecnie Dz. U. 2021 r. poz. 624, dalej: p.w.). Zgodnie z art. 234 ust. 1 właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Zgodnie z art. 234 ust. 4, nakaz o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5).

Podobnie, jak na podstawie art. 29 ust. 3 poprzednio obowiązującej ustawy – Prawo wodne z 2001 r., dla wydania decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. konieczne jest wykazanie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, tzn. czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą na nieruchomości sąsiedniej istnieje związek przyczynowo-skutkowy (tak np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 marca 2019 r., sygn. II SA/Rz 192/19, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Charakterystykę zmian stanu wody na gruncie uzasadniających podjęcie działań na podstawie art. 29 ust. 3 p.w. przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 września 2017 r., sygn. II OSK 159/16, i wypowiedź ta zachowuje aktualność i na tle obowiązującego art. 234 ust. 3 p.w. Zalicza się tu "takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Działaniem takim jest między innymi wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu np. zasypanie zagłębienia, którym dotychczas spływała z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody. Także spowolnienie spływu wody z gruntów spowodowane podwyższeniem terenu sąsiedniej działki stanowi jedną ze zmian stosunków wodnych na gruncie, o którym mowa w art. 29 p.w. Również roboty budowlane takie jak niwelacja terenu, podniesienie rzędnej terenu, wprowadzenie systemu drenażowego wokół budynku, czy też samo wybudowanie fundamentów może powodować zmiany stanu wody na gruncie jeżeli ich efektem będzie zmiana naturalnego, dotychczasowego kierunku odpływu wód opadowych, naruszenie istniejącego systemu drenażowego, czy też przecięcie kierunku migracji wód podziemnych."

Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 p.w., wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego, przede wszystkim tego, jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, zwłaszcza czy nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej, a jeśli tak, to na czym polegała zmiana stanu wody, wreszcie, czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty. Dopiero poprawnie ustalona podstawa faktyczna może stanowić podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań i w konsekwencji do podjęcia rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 14 maja 2008 r., sygn. II OSK 613/07, orzecznia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie, sprawy z zakresu naruszenia stosunków wodnych dotyczą skomplikowanej problematyki, najczęściej wymagającej wiadomości specjalnych, przeważnie z hydrogeologii, hydrologii, melioracji. Z tego względu w sprawach rozstrzyganych na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. kluczowym dowodem może być opinia biegłego. Biegły nie może jednak zastąpić organu administracji w ustaleniu stanu faktycznego, jako że to na organie administracji publicznej ciążą obowiązki wynikające m.in. z przepisów art. 7, 77, 80 k.p.a.

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji dopuściły się w toku postępowania istotnych naruszeń przepisów prawa, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. art. 234 ust. 3 p.w. w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji obu instancji, nie przeprowadzając postępowania wyjaśniającego w zakresie umożliwiającym podjęcie decyzji.

Zauważyć należało, że w kontrolowanej sprawie osią sporu jest to, czy bezsporne nawożenie ziemi i podnoszenie poziomu terenu działki nr [...] w J. , będącej własnością M. G., szkodliwie wpływa na działkę nr [...], której właścicielką jest skarżąca Z. S.. Według Samorządowego Kolegium Odwoławczego nawożenie działki nr [...] i związane z tym podwyższanie jej poziomu, trwające nawet kilka lat, mogło spowodować różnorakie negatywne konsekwencje dla nieruchomości skarżącej, jednak nie wystąpiły na jej nieruchomości szkody wynikające ze zmiany stosunków wodnych. W ocenie Sądu to stanowisko jest przedwczesne.

Jak wskazano powyżej, niewątpliwie na działkę nr [...] nawożona była ziemia. Niewątpliwie również, skala nawożenia tej ziemi, zmiana kierunków spadku terenu, sposób formowania nasypu polegający na przekładaniu warstw nawożonej ziemi folią, stanowi o co najmniej prawdopodobnej zmianie stosunków wodnych. Niewątpliwie również skarżąca wskazała negatywne zjawiska na swojej działce mogące mieć związek z nawożeniem ziemi, a tym samym i ze zmianą stosunków wodnych, tj. przesuwanie ogrodzenia w głąb jej działki, podmywanie nawierzchni utwardzonej pod kostką brukową. Zdaniem Sądu ustalenie zależności przyczynowo skutkowej pomiędzy nadsypaniem działki nr [...] a zmianami, które nastąpiły na działce nr [...], wymaga wiadomości specjalnych, a co za tym idzie, przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Oczywiście, może się okazać, że stwierdzone niekorzystne zmiany są wynikiem wyłącznie naporu mas ziemnych, względnie nie są w ogóle wynikiem działań podejmowanych na działce nr [...], niemniej jednak wyeliminowanie prawdopodobieństwa, że są one skutkiem zmiany stosunków wodnych, wymaga wnikliwego postępowania wyjaśniającego, z wykorzystaniem wiadomości specjalnych; nie może być zaś przedmiotem arbitralnego stanowiska organu, nawet jeśli wsparte jest ono stanowiskiem samej strony, która jednak – co należy zauważyć – nie posiada wiadomości specjalnych.

Wskazać należy wreszcie, że Sąd podziela dominujące w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym zasadniczo postępowanie w przedmiocie zmiany przez właściciela gruntu stanu wody na gruncie w sposób powodujący szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie i ustalenie, że zmiana ta nastąpiła w wyniku działania oznaczonej osoby jest możliwe wówczas, gdy owe szkodliwe zmiany już wystąpiły. Innymi słowy, powinien zaistnieć negatywny skutek naruszenia stosunków wodnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2020r., VII SA/Wa 1729/19, Lex nr 3053445, por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2020 r., II OSK 1002/20). Jednak, w ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie, można dopuścić nałożenie określonych obowiązków na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. także w sytuacji, gdy z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością szkoda wystąpi w przewidywalnej przyszłości lub wystąpi, jeśli zaistnieją określone okoliczności. W orzecznictwie podkreśla się, że to prawdopodobieństwo musi wynikać z opinii biegłego, jako jeden z elementów koniecznych, a pozostających w sferze wiadomości specjalnych (tak: wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 lipca 2019 r., II SA/Kr 488/19, LEX nr 2697827, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 sierpnia 2018 r., II SA/Po 322/18, LEX nr 2556536).

Wobec stwierdzonych uchybień należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponownie prowadząc postępowanie organ będzie związany wskazaniami Sądu zawartymi powyżej.