Wyrok NSA oz. w Katowicach, sygn. akt I SA/Ka 438/00
NSA oz. w Katowicach
Data orzeczenia: 2001-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 21 par. 1 pkt 1, art. 22 par. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Zaniechanie ustalania zobowiązań podatkowych może nastąpić, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje na mocy konstytutywnej decyzji organu podatkowego, co oznacza, że nie można żądać zaniechania ustalania i poboru podatku, który wynika z mocy prawa, ponieważ nie jest on przedmiotem ustalania przez organ podatkowy.

TEZY

Zaniechanie ustalania zobowiązań podatkowych może nastąpić, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje na mocy konstytutywnej decyzji organu podatkowego, co oznacza, że nie można żądać zaniechania ustalania i poboru podatku, który wynika z mocy prawa, ponieważ nie jest on przedmiotem ustalania przez organ podatkowy.


UZASADNIENIE

Decyzją z 27 września 1999 r. Drugi Urząd Skarbowy w B. określił Bożenie i Henrykowi B. należny podatek od dochodu uzyskanego z tytułu sprzedaży w dniu 28 grudnia 1998 r. nieruchomości, w kwocie 7.600 zł, określił wysokość zaległości podatkowej w kwocie 7.600 zł oraz odsetki w wysokości 1.844,90 zł. Jako jej podstawę prawną wskazał: art. 207, art. 21 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926 ze zm./ oraz 10 ust. 1 pkt 8 lit. "a", art. 19 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. "a" i art. 28 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /t.j. Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że 28 grudnia 1998 r. podatnicy sprzedali nieruchomość zapisaną w Kw za kwotę 120.000 zł, którą 19 kwietnia 1994 r. nabyli w formie darowizny, a następnie zabudowali ją budynkiem mieszkalnym w stanie surowym. Organ I instancji wyjaśnił, że sprzedaż nastąpiła przed upływem terminu określonego w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a podatnicy nie złożyli w terminie 14 dni od sprzedaży oświadczenia w trybie art. 28 ust. 2 ustawy, że przychód uzyskany ze sprzedaży tej nieruchomości zostanie wydany na cele określone w jej art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. "a". Następnie organ I instancji stwierdził, że sprzedaż nieruchomości, która nie wchodziła w skład gospodarstwa rolnego nastąpiła przed upływem 5 lat od daty jej nabycia w formie darowizny. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. "d" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przychody uzyskane ze sprzedaży nieruchomości lub ich części i praw majątkowych, określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. "a-c" ustawy, zwolnione są od podatku dochodowego w całości, jeżeli ich nabycie nastąpiło w drodze spadku lub darowizny. Organ podatkowy stwierdził ponadto, że przepis art. 10 ust. 1 ustawy, nakazuje odrębne opodatkowanie gruntu od opodatkowania budynku w stanie surowym, co w tym stanie faktycznym skutkowało opodatkowaniem zryczałtowanym podatkiem dochodowym z zastosowaniem stawki określonej w art. 28 ust. 2 ustawy. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji wyjaśnił, że podatnicy nie złożyli w ustawowym terminie oświadczenia o tym, że przychód wydadzą na cele określone w art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. "a", jak również w toku postępowania nie wykazali, że faktycznie przeznaczyli przychód na te cele. Na końcu organ zaprezentował sposób wyliczenia podatku.

Decyzją z 27 września 1999 r. Drugi Urząd Skarbowy w B. odmówił Bożenie i Henrykowi B. zaniechania ustalania podatku dochodowego od osób fizycznych, należnego z tytułu uzyskania dochodu ze sprzedaży nieruchomości. Jako jej podstawę prawną wskazał: art. 207, art. 22 par. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zaniechanie ustalania zobowiązań podatkowych przez organy podatkowe może mieć miejsce wówczas, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje w drodze wydania decyzji ustalającej jego wysokość. Natomiast instytucji zaniechania ustalania zobowiązań podatkowych, określonej w art. 22 pkt 1 lit. "a" ustawy, nie stosuje się do zobowiązań, które powstały z mocy prawa. W tej sprawie, jak dalej wyjaśnił organ I instancji, podatnicy sprzedali nieruchomość przed upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym ją nabyli, zaś z przepisu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. "a-c" ustawy wynika, że uzyskany z tego tytułu przychód stanowi źródło przychodu. Wartość uzyskana ze sprzedaży podlega opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym, którego stawkę określa art. 28 ust. 2 ustawy. Tak więc zobowiązanie podatkowe powstało z mocy prawa, a termin płatności również został określony przez ustawę. Na końcu organ I instancji stwierdził, że skoro podatnicy nie złożyli oświadczenia o tym, że uzyskany przychód przeznaczą na cele określone w art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. "a" ustawy, byli zobowiązani do zapłacenia w terminie zryczałtowanego podatku dochodowego.

Z tymi decyzjami nie zgodzili się Bożena i Henryk B. i w odwołaniu wnieśli o ich uchylenie bądź o umorzenie zaległości podatkowej. Zarzucili organowi I instancji, że nie uwzględnił spóźnionego oświadczenia złożonego w trybie art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. "a" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i wnieśli, aby organ odwoławczy uwzględnił tę okoliczność. Ponadto wnieśli o ponowne przeanalizowanie sprawy zaniechania ustalania podatku dochodowego od osób fizycznych, należnego z tytułu sprzedaży nieruchomości. Na końcu odwołania wnieśli w trybie art. 67 ustawy Ordynacja podatkowa, o umorzenie zaległości podatkowych, szczegółowo uzasadniając swoją trudną sytuację majątkową.

Decyzją z 19 stycznia 2000 r. Izba Skarbowa w K. Ośrodek Zamiejscowy w B., powołując się na art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. "a", art. 19 ust. 1 i 2, art. 28 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /t.j. Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./ oraz art. 233 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie określające zryczałtowany podatek dochodowy. W uzasadnieniu wyjaśniła, że zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. "a" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, źródłem przychodu jest sprzedaż nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, jeżeli sprzedaż nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i została dokonana, w przypadku sprzedaży nieruchomości i praw majątkowych określonych w pkt 8 lit. "a-c" przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie. Podatnicy nabyli nieruchomość niezabudowaną wpisaną do Kw nr 6797 w formie darowizny, a zatem zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. "d" ustawy, przychód w kwocie 44.000 zł uzyskany ze sprzedaży działek gruntowych, nie podlega podatkowi dochodowemu. Natomiast podlega temu podatkowi przychód w kwocie 76.000 zł uzyskany ze sprzedaży budynku w stanie surowym. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo określił zryczałtowany podatek dochodowy w kwocie 76.000 zł. Następnie odniósł się do zarzutów odwołania stwierdzając, że podatnik, który uchybił terminowi ustawowemu nie może tłumaczyć się nieznajomością prawa, ponieważ obowiązki podatkowe wynikają wprost z ustawy. Ponadto zauważył, że odwołujący się zostali pouczeni przez notariusza o przepisach podatku dochodowego od osób fizycznych, co wynika z treści par. 10 aktu notarialnego. Na końcu Izba Skarbowa stwierdziła, że zasadnym było również określenie zaległości podatkowej i odsetek.

Decyzją z 11 stycznia 2000 r. Izba Skarbowa w K. Ośrodek Zamiejscowy w B., powołując się na art. 233 par. 1 pkt 1, art. 22 par. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie odmawiające zaniechania ustalenia podatku dochodowego należnego z tytułu uzyskania dochodu ze sprzedaży nieruchomości. W uzasadnieniu wyjaśniła, że zgodnie z art. 21 par. 1 pkt 1 i 2 ustawy Ordynacja podatkowa, zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania, a więc zobowiązanie podatkowe powstaje w określonej sytuacji z mocy prawa, bez konieczności wydania przez organ podatkowy decyzji podatkowej, albo z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość tego zobowiązania, a więc z mocy decyzji ustalającej podatek, która ma charakter konstytutywny. Natomiast z treści art. 22 par. 2 pkt 1 lit. "a" tej ustawy wynika, że organ podatkowy na wniosek podatnika może zaniechać w całości lub w części ustalania zobowiązania podatkowego. Ta instytucja dotyczy zobowiązań podatkowych, które powstały poprzez wydanie i doręczenie decyzji ustalającej wysokość należnego zobowiązania, a zatem instytucja zaniechania nie dotyczy zobowiązań podatkowych, które powstały z mocy prawa. Wobec tego nie można jej zastosować do odwołujących się, ponieważ zobowiązanie podatkowe powstało z mocy prawa, a termin płatności został określony ustawowo. Na końcu Izba Skarbowa wyjaśniła, że wniosek strony o umorzenie zaległości podatkowej przekazała organowi I instancji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Henryk B. wniósł o uchylenie decyzji odmawiającej zaniechania ustalania podatku dochodowego od osób fizycznych należnego z tytułu uzyskania dochodu ze sprzedaży nieruchomości. W uzasadnieniu opisał okoliczności nabycia i późniejszej sprzedaży tej nieruchomości oraz wyjaśnił, że nabywca nieruchomości uregulował jego zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego. Na końcu stwierdził, że stanowisko organów podatkowych jest krzywdzące, ponieważ notarialna sprzedaż nieruchomości w istocie była rozliczeniem jego wcześniejszych zobowiązań wobec jej nabywcy.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odpowiadając na zarzuty wyjaśniła, że przedmiotem tego postępowania nie jest ocena zasadności i prawidłowości naliczenia przez organy podatkowe podatku dochodowego, ponieważ uprawomocniła się już decyzja organu odwoławczego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ "Sąd ten sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, o ile ustawa nie stanowi inaczej".

Dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego tu rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma regulacja prawna zawarta w art. 21 ustawy Ordynacja podatkowa, według której zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie takiego zobowiązania, albo też z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. W pierwszym przypadku zobowiązanie powstaje z mocy prawa, bez wydawania decyzji podatkowej, w drugim z mocy konstytutywnej decyzji organu podatkowego. Natomiast w art. 22 tej ustawy uregulowano instytucje zaniechania ustalania zobowiązań podatkowych i poboru podatku. Zaniechanie ustalania zobowiązań podatkowych może nastąpić, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje na mocy konstytutywnej decyzji organu podatkowego, co oznacza, że nie można żądać zaniechania ustalania i poboru podatku, który wynika z mocy prawa, ponieważ nie jest on przedmiotem ustalania przez organ podatkowy. Zobowiązanie podatkowe skarżącego powstało z dniem sprzedaży nieruchomości 28 grudnia 1998 r., ponieważ zaistniało zdarzenie, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie tego zobowiązania. Tym zdarzeniem była sprzedaż nieruchomości przed upływem 5 lat od jej nabycia, a zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. "a" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, cena zapłaty stanowiła źródło przychodu podlegającego opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym według stawki określonej w art. 28 ust. 2 ustawy. Ponieważ skarżący nie złożył w terminie ustawowym oświadczenia o tym, że przychód uzyskany ze sprzedaży wydatkuje na cele mieszkaniowe, był zobowiązany do zapłacenia podatku w terminie 14 dni od daty sprzedaży na rachunek Urzędu Skarbowego w B.

Naczelny Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż nie narusza ona prawa.

Odnosząc się zatem do twierdzeń skarżącego zawartych w skardze należy wskazać, iż nie dotyczą one tej sprawy, ponieważ przedmiotem postępowania jest jedynie ocena legalności decyzji odmawiającej stronie zaniechania ustalania zobowiązania podatkowego. Natomiast decyzja określająca należne zobowiązanie w podatku dochodowym stała się ostateczna po wyczerpaniu toku instancji, a skarżący nie wniósł na nią skargi do NSA.

Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 27 ust. 1 ustawy o NSA skargę oddalił.