Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1039/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: dz. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 104,  art. 109
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Protokolant referent - stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: kpa, tekst jednolity w dacie orzekania przez sąd ze wskazaniem zmian w tekście tego aktu, dalej Kpa) w związku z art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1659 ze zm.) oraz § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. nr 198, poz. 1925 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania B.O. kuratora J.B. (siostry) od decyzji Kierownika Sekcji Usług Środowiskowych i Instytucjonalnych MOPS w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zwrotu opłaty zastępczo ponoszonej przez gminę za pobyt J.B. w Domu Pomocy Społecznej w C. ul. [...] za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. w kwocie 35.345,72 zł oraz odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności zastępczo wnoszonej przez gminę – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach – w pierwszej kolejności – powtórzył za organem I instancji poczynione przez ten organ ustalenia, a w drugiej kolejności, przytoczył mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 960 ze zm., dalej także: ustawa lub ups) wskazując, że mocą art. 104 ust. 1 ust. 3 i ust. 4 ups organ I instancji orzekł zwrot opłaty zastępczo ponoszonej przez Miasto C. za pobyt J.B. w DPS w wysokości 35.345,72 zł oraz odmówił odstąpienia od żądania zwrotu tej opłaty. Przypomniał, że J.B. decyzją Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. umieszczona została w DPS-ie, a decyzją tego organu z dnia [...]r. ustalona została odpłatność za jej pobyt w DPS-ie. Następnie zaakcentował, że dniu 1 lipca 2015 r. organ pierwszej instancji uzyskał informację, że została sprzedana nieruchomość w C. przy ul. [...], której współwłaścicielką była J.B. W związku z tym zawiadomieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zmiany decyzji ustalającej wysokość odpłatności za pobyt J.B. w DPS. W toku postępowania administracyjnego organ ten ustalił, że B.O. kurator częściowo ubezwłasnowolnionej J.B. wystąpiła do Sądu o wyrażenie zgody na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd. Postanowieniem z dnia 29 października 2015 r. Sąd Rejonowy w C. [...]Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowił, że podejmowanie decyzji związanych z dokonywaniem czynności przekraczających zwykły zarząd na rzecz ubezwłasnowolnionej J.B. pozostawił do uznania kuratorowi B.O. Na mocy aktu notarialnego z dnia 12 listopada 2014 r. Repertorium [...] nr [...] kurator osoby ubezwłasnowolnionej reprezentując J.B. sprzedała nieruchomość, w której udziały w wysokości 1/3 posiadała częściowo ubezwłasnowolniona i z tego tytułu uzyskała dochód w wysokości 50.500 zł. B.O. jako kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, nie poinformowała organu o zmianie sytuacji dochodowej osoby umieszczonej w dps. Mając zatem na uwadze art. 8 ust. 11, art. 6 pkt 16 i art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej organ I instancji decyzją z dnia [...]r. określił wysokość zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za pobyt J.B. w DPS-ie za okres od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 31 października 2015 r. w łącznej kwocie 35.345,72 zł.

Na powyższą decyzję, jak wskazał organ drugoinstancyjny, B.O. kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej wniosła odwołanie a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. odmówił odstąpienia od żądania zwrotu należności za pobyt J.B. w DPS oraz ustalił wysokość zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. Ponownie odwołanie od tej decyzji wniosła kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej. Tym razem także decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kolegium uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

W dalszej kolejności - jak podał - organ I instancji decyzją z dnia [...]r. ustalił wysokość zwrotu opłaty zastępczo ponoszonej przez gminę za pobyt J.B. w DPS za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r., w wysokości 35.345,72 zł i jednocześnie odmówił odstąpienia od żądania zwrotu tej opłaty.

W odwołaniu od tej decyzji B.O. kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej ponownie wniosła o odstąpienie od żądania zwrotu orzeczonej kwoty. Uzasadniając żądanie kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej zarzuciła organowi I instancji naruszenie przepisów art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa, art. 80 Kpa i art.107 § 3 Kpa poprzez brak należytego uzasadnienia prawnego decyzji oraz naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Tym razem rozpoznając odwołanie Kolegium uznało, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Zaznaczyło, że bezspornym w rozpatrywanej sprawie jest, że osoba częściowo ubezwłasnowolniona J.B. umieszczona została w Domu Pomocy Społecznej i zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zobowiązana jest do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS w wysokości 70% posiadanych dochodów. W zakresie tym odrębną decyzją z dnia [...]r. organ I instancji ustalił stronie kwotę odpłatności za pobyt w DPS w wysokości 70% dochodu z tytułu renty. Decyzja prawidłowo doręczona została kuratorowi częściowo ubezwłasnowolnionej J.B. W decyzji tej organ pouczył kuratora B.O. o treści art. 109 ustawy o pomocy społecznej czyli o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji o zmianie sytuacji dochodowej strony, mającej wpływ na wysokość świadczeń z pomocy społecznej.

Pomimo tego obowiązku kurator strony nie poinformowała organu o sprzedaży nieruchomości należącej w części do J.B. i uzyskaniu przez nią z tego tytułu jednorazowego dochodu w wysokości 50.500 zł. Dochód ten, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy, podlega uwzględnieniu w dochodzie strony mocą art. 8 pkt 11 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Dochód ze sprzedaży nieruchomości został wpłacony na konto strony w miesiącu listopadzie 2014 r., zatem podlega rozliczeniu na 12 miesięcy.

W związku z tym, że kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej nie poinformowała organu na bieżąco o uzyskanym dochodzie, uznał, że prawidłowo organ I instancji, działając mocą art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, ustalił do zwrotu wysokość opłaty zastępczo wnoszonej przez gminę za pobyt w DPS-ie w kwocie stanowiącej równowartość 70% dochodu strony w okresie od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r., co daje łączną kwotę 35.345,72 zł. Wskazał przy tym, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że najpierw osoba wykorzystuje własne możliwości i zasoby finansowe, a dopiero w drugiej kolejności korzysta ze środków publicznych. W rozpatrywanej sprawie J.B. jako podopieczna DPS jest beneficjentem środków publicznych, gdyż Miasto C. pokrywa większą część opłat za jej pobyt w DPS. Jeżeli zatem w okresie korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej podopieczna uzyska jednorazowy dochód przekraczający pięciokrotność ustawowego kryterium, to organ zobowiązany jest rozliczyć ten dochód na 12 miesięcy od daty jego otrzymania, co wynika wprost z art. 8 ust. 11 ustawy. Zatem w okresie 12 miesięcy od daty uzyskania dochodu strona zobowiązana jest pokrywać opłaty za pobyt w dps z własnych zasobów finansowych, co jest zgodne z celem pomocy społecznej z art. 2 ust. 1 tej ustawy.

Odnosząc się do pkt 2 decyzji, tj. odmowy odstąpienia od żądania zwrotu opłaty zastępczo poniesionej przez Miasto C. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w przypadku J.B. nie występuje szczególny przypadek uzasadniający zwolnienie jej z ponoszenia opłaty za pobyt w DPS z własnych zasobów finansowych. Zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

W jego ocenie w rozpatrywanej sprawie organ I instancji zasadnie uznał, że w przypadku J.B. nie występuje szczególny przypadek uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu opłaty zastępczo ponoszonej przez Miasto C. za pobyt w DPS w okresie od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. Zaakcentował także, że kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej B.O. odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i udzielenia informacji o sytuacji finansowej częściowo ubezwłasnowolnionej J.B.. Wyeksponował, że J.B. przebywa w DPS, gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę i wsparcie. DPS świadczy usługi bytowe, opiekuńcze i wspomagające zgodnie z obowiązującymi standardami, dbając o indywidualne potrzeby mieszkanek. Pracownicy DPS dbają o dobro strony, interesują się jej stanem zdrowia. J.B. leczona jest w kilku poradniach specjalistycznych w ramach ubezpieczenia NFZ, wizyty lekarza internisty i psychiatry odbywają się na terenie domu pomocy społecznej. Zabiegi wykonywane są w ramach ubezpieczenia NFZ. W przypadku wykonywania badań płatnych J.B. pokrywa je ze swoich środków 30% świadczenia rentowego. Koszt lekarstw pokrywany jest w części przez placówkę, a części z renty mieszkanki - zgodnie z obowiązującymi przepisami (dowód: pismo Dyrektora DPS z dnia 23 marca 2017 r.). Nadto podał, że rachunki przedłożone przez kuratora, w pełni mogą zostać pokryte z pozostałej części środków uzyskanych przez J.B. ze sprzedaży części nieruchomości. Wszak strona uzyskała ze sprzedaży kwotę 50.500 zł, a organ pierwszej instancji obciążył stronę opłatą w kwocie 35.345,72 zł, zatem pozostała kwota ze sprzedaży nieruchomości w pełni pokryje koszty leczenia J.B..

W tym stanie rzeczy Kolegium Odwoławcze w pełni podzieliło stanowisko organu I instancji, że brak jest podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu opłaty za pobyt J.B. w DPS, gdyż w sprawie nie występuje nadzwyczajna sytuacja uzasadniająca zastosowanie wnioskowanej ulgi. Podniosło, że - jak zasadnie wskazał organ I - instancji częściowo ubezwłasnowolniona J.B. przebywa DPS, gdzie ma zapewnioną opiekę i pomoc przez 24 godziny na dobę. Korzysta z opieki lekarskiej w ramach ubezpieczenia NFZ a odpłatne leki w części pokrywa ze swoich środków (30% z renty) i w części pokrywane są ze środków DPS. W tej sytuacji skoro podopieczna uzyskała dochody własne ze sprzedaży nieruchomości i środki te zgromadzone są na lokacie bankowej, to przebywając w dps zobowiązana jest wykorzystać w pierwszej kolejności własne zasoby i dopiero ubiegać się o wsparcie ze środków publicznych czyli wszystkich podatników.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]r., w przedmiocie utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji z dnia [...]r. o zwrocie opłaty zastępczo ponoszonej przez Miasto C. za pobyt J.B. w DPS w wysokości 35.345,72 zł, i odmowie odstąpienia od żądania zwrotu orzeczonej opłaty - strona powtórzyła zasadnicze motywy i argumenty zawarte w odwołaniu. Wskazała, że zaskarża ją w całości. Zarzucając jej, co do istoty, nie wzięcie pod uwagę sytuacji osobistej, rodzinnej i finansowej jej siostry.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy i prowadzące do naruszenia interesu prawnego skarżącej, a to :

a) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 104 § 1 Kpa, art. 104 ust. 1 i ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, oraz art. 2 ust. 1. art. 8 ust. 11, art. 6 i art. 104 ust. 3 tej ustawy poprzez błędną wykładnię tych przepisów i przyjęcie, że sytuacja skarżącej nakazuje żądanie zwrotu opłaty zastępczo ponoszonej przez Miasto C. oraz uzasadnia odmowę odstąpienia od orzeczonej opłaty,

b) sprzeczność ustaleń faktycznych dokonanych w postępowaniu polegająca na postawieniu przeciwnych wniosków na podstawie tego samego materiału dowodowego, na badaniu sprawy we wzajemnie sprzecznych relacjach oceny przesłanek udzielenia pomocy dla J.B. wespół z sytuacją materialną kuratora, co stanowi bezprawne uzależnienie kryteriów udzielenia pomocy społecznej od uznania administracyjnego, z pominięciem rzetelnego postępowania dowodowego oraz sprawiedliwości społecznej w zakresie majątku osoby samotnej, bezdzietnej, schorowanej i ubezwłasnowolnionej bez żadnego majątku, który mogłaby spieniężyć;

c) nie rozpoznanie merytoryczne wniosku zgodnie ze wskazaną podstawą prawną w szczególności w zakresie odstąpienia od orzeczonej opłaty,

d) nie wskazanie podstawy prawnej uzasadniającej odmowę uwzględnienia wniosku w zakresie odstąpienia od orzeczonej opłaty,

e) wadliwe ustalenia faktyczne polegające na wysnuciu błędnych wniosków po dokonaniu konfrontacji interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym,

f) rażące naruszenie przepisów prawa postępowania administracyjnego, a to art. 107 Kpa poprzez brak rozpoznania istoty sprawy, sprowadzający się do lakonicznego sformułowania uzasadnienia zaskarżonej decyzji bez podania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn, z powodu, których dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, brak uzasadnienia prawnego, brak wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji - tj. brak podania przepisu prawa i jego wykładni w kontekście rozpatrywanego przypadku, brak wytłumaczenia, dlaczego organ nie zastosował danych przepisów na tle konkretnego stanu faktycznego i materiału dowodowego skutkujący brakiem prawidłowego uzasadnienia decyzji stanowiąc o jej wadliwości uzasadniającej uchylenie albowiem nie jest możliwa ocena zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, a nadto dotychczasowe postępowanie (dwukrotnie przed organem II instancji świadczy o wadliwości i uporczywości działania organu I instancji celem narażenia ubezwłasnowolnionej na utratę zdrowia, niepowetowaną szkodę i niemożność finansowania leczenia z własnych środków),

g) rażące naruszenie art. 7 i art. 8 Kpa poprzez nie dokładne wyjaśnienie w niniejszym postępowaniu stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy, bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego, a także poprzez nie prowadzenie przez organy administracji publicznej postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Formułując powyższe zarzuty wniosła o:

1) zmianę zaskarżonych decyzji i wydanie orzeczenia w przedmiocie uwzględnienia wniosku skarżącej strony w zakresie: uchylenia decyzji ustalającej zwrot opłaty zastępczo ponoszonej przez Miasto C. jak i w zakresie wniosku odstąpienia od orzeczonej opłaty

2) ewentualnie o uchylenie ferowanych decyzji organu I oraz II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu organowi.

Jednocześnie wniosła o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty w wysokości 35.345,72 zł, tytułem zwrotu należności zastępczo ponoszonej opłaty przez gminę za pobyt J.B. w Domu Pomocy Społecznej w C., ul. [...] za okres od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 31 października 2015 r. na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej. Zaznaczyła, że gdyby powyższe okazało się niemożliwe, na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wniosła o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, bądź też rozłożenie na raty spłaty z tytułu zwrotu należności zastępczo ponoszonej opłaty przez gminę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej J.B..

W jej motywach strona uszczegółowiła podniesione w petitum skargi zarzuty powtarzając przy tym w znacznej części argumenty zawarte w odwołaniu, o czym także szerzej powyżej. Jej zdaniem zaskarżona decyzja jest przykładem decyzji uznaniowej. Wskazała, że podejmowanie decyzji uznaniowych wymaga szczególnego i wnikliwego rozważenia elementów stanu faktycznego, celem obszernego i wyczerpującego uzasadnienia podejmowanych rozstrzygnięć. Uznaniowość tychże obliguje organ do ważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony. Nie sposób jednak tego dokonać, bez szczegółowego zbadania stanu faktycznego, uwzględnienia racji strony i dopiero w ostatniej fazie dokonania subsumpcji stanu faktycznego i prawnego.

W jej ocenie nie można dostrzec, że "zaskarżona decyzja pozbawiona jest wymaganego uzasadnienia i nie czyni zadość zasadom, w myśl których uznanie administracyjne służy wyborowi najlepszej reakcji organu w konkretnej sprawie". Zaznaczyła, że organ "ewidentnie" stanął na stanowisku, że opłata należy się na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.

Podniosła, że J.B. jest osobą starszą oraz bardzo schorowaną. Wielokrotnie podejmowała leczenie, czeka na nią szereg dalszych koniecznych wydatków związanych z leczeniem. Pięciokrotnie przebywała w szpitalach zdrowia psychicznego w L. W roku 2014 przeszła operację zaćmy oka w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym [...] w C. Podlega dalszej stałej kontroli lekarskiej w przychodni przyszpitalnej. W styczniu bieżącego roku przeszła zabieg operacyjny usunięcia polipów na jelitach, 28 listopada 2016 r. wyznaczono badania gastroskopii żołądka. Ponadto cały czas trwa leczenie zachowawcze kręgosłupa w poradni A, leczenie zachowawcze u neurologa z podejrzeniem choroby Parkinsona (ustalono termin na styczeń 2017 r. badania TK głowy). Konieczny jest także zabieg operacyjny w klinice B z powodu nietrzymania moczu. Sam koszt takiego zabiegu - jak oświadczyła - opiewa na kwotę ok. 3 500 zł.

Podkreśliła, że środki osiągnięte ze sprzedaży nieruchomości są niezbędne do jej leczenia, a ich odebranie zniweczy możliwość jego kontynuowania. Zaznaczyła, że zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP Ustrojodawca zagwarantował prawo do ochrony zdrowia, wskazując, że przysługuje ono każdemu. Trybunał Konstytucyjny wskazał w jednym z orzeczeń (sygn. K 1403, OTK 2004), że ochrona zdrowia jest ściśle związana z ochroną życia, a prawo do życia - z godnością człowieka. Pozwala to odnieść normę zawartą w art. 30 Konstytucji RP, a dotyczącą nakazu poszanowania i ochrony godności przez władze publiczne, także do kwestii związanych z ochroną zdrowia.

Rolą pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz udzielanie im niezbędnego wsparcia, także w formie świadczeń pieniężnych.

Argumentując wyjaśniła, że niewątpliwym jest, iż J.B. znalazła się właśnie w takim położeniu i wymagała takiej pomocy. W tejże sytuacji można stwierdzić, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony z uwagi na sytuację zobowiązanego do zwrotu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie. Podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnienia zaskarżonej decyzji powtórzyło, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że najpierw osoba wykorzystuje własne możliwości i zasoby finansowe, a dopiero w drugiej kolejności korzysta ze środków publicznych. W rozpatrywanej sprawie J.B. jako podopieczna DPS jest beneficjentem środków publicznych, gdyż Miasto C. pokrywa większą część opłat za jej pobyt w dps. Jeżeli zatem w okresie korzystania ze świadczeń pomocy społecznej podopieczna uzyska jednorazowy dochód przekraczający pięciokrotność ustawowego kryterium, to organ zobowiązany jest rozliczyć ten dochód na 12 miesięcy od daty otrzymania dochodu, co wynika wprost z art. 8 ust. 11 ustawy. Zatem w okresie 12 miesięcy od daty uzyskania dochodu strona zobowiązana jest pokrywać opłaty za pobyt w dps z własnych zasobów finansowych, co jest zgodne z celem pomocy społecznej z art. 2 ust. 1 ustawy.

Powtórzyło także, że DPS świadczy usługi bytowe, opiekuńcze i wspomagające zgodnie z obowiązującymi standardami, dbając o indywidualne potrzeby mieszkanek. Pracownicy DPS dbają o dobro strony, interesują się jej stanem zdrowia. J.B. leczona jest w kilku poradniach specjalistycznych w ramach ubezpieczenia NFZ, wizyty lekarza internisty i psychiatry odbywają się na terenie domu pomocy społecznej. Zabiegi wykonywane są w ramach ubezpieczenia NFZ. W przypadku wykonywania badań płatnych J.B. pokrywa je ze swoich środków 30% świadczenia rentowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji mocą art.145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm., dalej: ppsa). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 i 3 ppsa Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 2) lub stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 3). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala na podstawie art. 151 ustawy ppsa. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organu jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania w tej części uzasadnienia.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że decyzje administracyjne wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 ups podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje luz decyzyjny co do wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaś kontrola Sądu jest ograniczona w takim znaczeniu, że ocenie sądowej podlega jedyne badanie legalności prowadzonego postępowania wyjaśniającego, a w szczególności to, czy rozstrzygnięcie podjęte zostało zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego. Kontroli tej nie podlega natomiast rozstrzygnięcie organu administracji jako wynik wyboru jednego z możliwych sposobów rozpatrzenia sprawy.

W dalszej kolejności Sąd wskazuje, że materialnoprawne uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej zawierają przepisy rozdziału 3 ustawy o pomocy społecznej. W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 powołanej ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot.

Jak wskazano wyżej (art. 61 ust. 3), w przypadku niewywiązywania się wskazanych osób z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, której przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W sytuacji zatem zastępczego poniesienia przez właściwą gminę opłat przysługuje jej prawo domagania się ich zwrotu od obowiązanego. Zgodnie natomiast z treścią art. 104 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami tej ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W ust. 4 tego artykułu ustawodawca przewiedział jednocześnie, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, a zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydaje decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Oceniając przesłanki przypadków szczególnie uzasadnionych należy mieć na uwadze tak charakter odpłatności jak i okoliczności podmiotowo - przedmiotowe, jak sytuacja rodzinna, życiowa, a wreszcie ekonomiczna zobowiązanego, jego postawa względem realizacji obowiązków wynikających z prawa.

W tych ramach należy także mieć na uwadze, że przewidziany w przywołanym powyżej art. 61 ust. 1 obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, bądź to w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 powołanej ustawy, bądź też w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy (wyrok NSA z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12). Zawarcie umowy nie wyklucza określenia obowiązku decyzją. Zaskarżona decyzja takowy obowiązek konkretyzuje. Na tle przytoczonych uregulowań materialnych ustawy o pomocy społecznej, uwzględniając treść zawartych w tej ustawie przepisów odnoszących się do postępowania w sprawach udzielania świadczeń z pomocy społecznej, należy także zwrócić stronie uwagę na kwestię formy, w jakiej następuje określenie osoby (osób) zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz zakresu tego zobowiązania (wysokości należnych od nich kwot). Tryb postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej regulują przepisy zawarte w rozdziale 7 ustawy (art. 100-109), spośród których dla rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie mają art. 103 ust. 2 i art. 104 ups.

Na podstawie art. 104 ust. 1 ups należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej i z tytułu opłat określonych w ustawie, a także z tytułu świadczeń pobranych nienależnie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W szczególnych przypadkach można zwolnić zobowiązanego z obowiązku zwrotu gminie opłat poniesionych przez nią zastępczo, zwłaszcza jeżeli stanowiłoby to dla niego nadmierne obciążenie (art. 104 ust. 4). Stanowisko organu w tej sprawie powinno zostać wyrażone w decyzji, która niewątpliwie ma w tym zakresie charakter uznaniowy, a jej wydanie powinna poprzedzać ocena sytuacji zobowiązanego dokonana na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Decyzja, o której stanowi art. 104 ust. 3 ups, jest wydawana w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej.

Ocena legalności decyzji w przedmiocie zwrotu wymaga przesądzenia kwestii, co w odniesieniu do konkretnej osoby jest źródłem obowiązku ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej: sama ustawa, decyzja administracyjna, czy umowa cywilnoprawna, określona w art. 103 ust. 2 ustawy. W tej kwestii należy wziąć pod uwagę, że stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegającego na skierowaniu do domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzją również właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1). Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje więc przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty. Oznacza to, że obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy kreuje dopiero decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy (por. wyroki NSA: z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12, z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 204/10, z dnia 25 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 383/16, z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2734/15, z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 825/16). Wydając zatem decyzję o zwrocie organ jest związany treścią decyzji ustalającej, gdyż zakres wykreowanego obowiązku determinuje zakres możliwego zwrotu. Decyzję tę organy wydały, co jednak nie oznacza, że w późniejszym czasie w sytuacji zmiany dochodowej zobowiązanego nie może być ona zmieniona, wręcz przeciwnie. Sąd - w tym miejscu z uwagi na zakres poddanej kontroli sprawie - odwoła się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 221/16, wydanego na tle oceny decyzji o zmianie wysokości opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, iż deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza o skutkach z niej wynikających. Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W tej sytuacji konstytutywna decyzja może działać, zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną.

Zarzuty skargi nie zmieniają oceny prawnej zaskarżonej decyzji. W świetle przedstawionych okoliczności nie może budzić wątpliwości, że w stosunku do strony ukształtowano i skonkretyzowano obowiązek ponoszenia kosztów za jej pobyt w DPS–ie, który to obowiązek na żadnym etapie nie został zmieniony czy zniesiony, a wobec ziszczenia się przesłanek ustawowych z art. 106 ust. 5 ups w postaci zmiany sytuacji dochodowej zmianie uległa wyłącznie wysokość nim określona. Stąd opłata może być ustalana za okres wsteczny w stosunku do daty wydania decyzji (por. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 493/13; WSA we W. z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 270/13; WSA w Olsztynie z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1053/14, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Taka możliwość jest ze wszech miar prawidłowa, pożądana i sprawiedliwa społecznie, zwłaszcza, gdy - jak w kontrolowanej sprawie - znacząco poprawi się jej sytuacja materialna osoby zobowiązanej, korzystającej z pomocy publicznej. Do takowej nie sposób bowiem nie zaliczyć jednorazowego dochodu ze sprzedaży nieruchomości zwłaszcza przez osobę nad którą opiekę przejęło państwo i organy realizujące zadania z zakresu pomocy publicznej.

Jak wyżej wzmiankowano zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy w szczególnych przypadkach można zwolnić zobowiązanego z obowiązku zwrotu gminie opłat poniesionych przez nią zastępczo, zwłaszcza jeżeli stanowiłoby to dla niego nadmierne obciążenie. Stanowisko organu w tej sprawie powinno zostać wyrażone w decyzji, która niewątpliwie ma w tym zakresie charakter uznaniowy, a jej wydanie powinna poprzedzać ocena sytuacji zobowiązanego dokonana na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Sąd wskazuje, że decyzje uznaniowe (lub fragmenty rozstrzygnięć mające taki charakter) podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Odnosząc powyższy wywód do okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że orzekające w sprawie organy – również w analizowanym aktualnie zakresie - prawidłowo ustaliły jej stan faktyczny co do okoliczności relewantnych prawnie, a ustalenia te znajdują potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Organy oparły się na ustaleniach właściwie udokumentowanych, albowiem na dokumentach urzędowych, wywiadzie środowiskowym i dokumentacji potwierdzającej zakres opieki publicznej sprawowanej nad zobowiązaną.

Podkreślić zatem trzeba, że ustalenia stanu faktycznego należy ocenić jako prawidłowe. Organ ustalił istotne okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej, finansowej i bytowej strony. Zasadnie również ocenił, że ustalenia dowodowe nie dają podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzi szczególny przypadek dający podstawę do zwolnienia skarżącej z obowiązku zwrotu opłaty. Brak bowiem podstaw do twierdzenia, że zwrot opłaty za jej pobyt w DPS-ie stanowiłby nadmierne dla niej obciążenie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, oddalił skargę.