Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 790/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 170
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2020 r. sprawy ze skargi B. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., działając na podstawie art. 61a k.p.a., odmówiło B. H. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] (nr [...]) wydanego przez Powiatową Komisję Ziemską dla m. W. na podstawie którego przyznano J. K. gospodarstwo rolne położone we W. przy ul. [...], obejmujące grunty rolne o pow. [...] ha stanowiące działkę siedliskową wraz z położonym na niej domem mieszkalnym.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na skutek wniosku B. H. z dnia 18 listopada 2016 r. o stwierdzenie nieważności opisanego wyżej aktu nadania ze względu na przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] (nr [...]) stwierdziło, że przedmiotowy akt nadania z dnia [...] wydany został z naruszeniem prawa. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności ocenianego aktu nadania, ponieważ wywołał on nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Organ podkreślił, że przesłanka nieodwracalnych skutków prawnych dotyczy wszystkich przesłanek nieważności określonych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym także rażącego naruszenia prawa.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez B. H., Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] ([...]) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 27 lutego 2018 r. (sygn.akt II SA/Wr 779/17) oddalił w całości skargę B. H. na decyzję Kolegium z dnia [...] Wyrok jest prawomocny od dnia 12 czerwca 2018 r.

W dniu 18 lutego 2019 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. wpłynął wniosek B. H., reprezentowanej przez pełnomocnika, o stwierdzenie nieważności opisanego na wstępie aktu nadania. Jako podstawę żądania wskazano art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wyjaśniając, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, gdyż skierowana została do osoby nieżyjącej w dniu jej wydania a nadto spowodowała de facto wywłaszczenie następców prawnych J. K. przez bezprawne pomniejszenie areału gospodarstwa rolnego objętego przez J. K., z pominięciem procedury wydania decyzji Starosty w zakresie zmiany stanu posiadania określonej w § 10 zarządzenia nr 6/04/7342 Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie przeprowadzenia czynności przygotowawczych do uregulowania praw własności w osadnictwie rolnym na obszarze Ziem Odzyskanych.

Kolegium podało, że w obszernym uzasadnieniu tego wniosku, że skarżąca przywołała orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2018 r. w zakresie w jakim Sąd ten odniósł się do postawionego w skardze zarzutu nie stwierdzenia nieważności aktu nadania pomimo zmian powierzchni przyznanego gospodarstwa bez wcześniejszej decyzji Starosty w zakresie zmiany stanu posiadania i związanego z tym pozbawienia ojca skarżącej własności części ziemi. Skarżąca argumentowała, że zarówno akt nadania jak i decyzja o wykonaniu aktu nadania wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, gdyż skierowane zostały do jej ojca, który w dacie ich wydania już nie żył. Zdaniem strony kwestionowana decyzja rażąco narusza także art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1 i art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, gdyż doprowadziła do sytuacji, w której doszło do naruszenia § 10 zarządzenia Ministra Ziem Odzyskanych z dnia 27 sierpnia 1946 r. w sprawie przeprowadzenia czynności przygotowawczych do uregulowania praw własności w osadnictwie rolnym na obszarze Ziem Odzyskanych, polegającego na wydaniu aktu nadania dla powierzchni gospodarstwa o wielkości [...] ha pomimo, że akt ten nie został poprzedzony decyzją Starosty w zakresie zmiany w stanie posiadania majątku. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że dotychczasowa "odmowa" stwierdzenia nieważności aktu nadania pozbawia ją możliwości podjęcia działań prawnych chociażby w obszarze dotyczącym powierzchni nieruchomości objętej aktem nadania. Ze względu na odmowę stwierdzenia nieważności, wnioskodawczyni pozbawiona została możliwości aktywnego ingerowania w treść aktu nadania i decyzji o wykonaniu aktu nadania w zakresie ustalenia granic gospodarstwa rolnego i jego powierzchni – co nadal pozostaje okolicznością sporną i niewyjaśnioną jednoznacznie przez skład orzekający Kolegium. Wnioskodawczyni podniosła, że J. K. użytkował nieruchomość ziemską objętą w posiadanie w dniu 3 stycznia 1946 r. na podstawie protokołu wprowadzenia przez Powiatowy Urząd Repatriacji we W., która składała się z ziemi o pow. [...] ha w tym [...] ha użytków rolnych, [...] ha użytków pod zabudowaniami i [...] ha nieużytków. W dniu 5 grudnia 1946 r. Komisja Wnioskowa Starosta Powiatowego we W. potwierdziła złożenia wniosku o przyznanie prawa własności użytkowanej przez ojca skarżącej nieruchomości. Do czasu prawomocnego orzeczenia Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego wszelkie zmiany w stanie posiadania majątku co do którego został przyjęty wniosek o przyznanie prawa własności, mogły być dokonywane, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, wyłącznie na podstawie decyzji Starosty wydanej na podstawie opinii powiatowej władzy ziemskiej i Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego. Wnioskodawczyni podniosła, że jej ojciec nie otrzymał takiej decyzji. W aktach sprawy nie ma także żadnego dowodu, który potwierdzałby wyzbycie się przez J. K. około [...] ha własności ziemi, jak też jej opuszczenia przez wnioskodawcę i jego następców prawnych.

Poza tym – zdaniem strony – w sprawie wydania aktu nadania doszło także do przestępstwa polegającego na bezprawnym pozbawieniu jej ojca własności ziemi, którą otrzymał w zamian za ziemię pozostawioną w R. Bezprawność działania Powiatowej Komisji Ziemskiej polegała na oczywistej sprzeczności z obowiązującymi wówczas przepisami prawa, co wywołało skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności i w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi rażące naruszenie prawa. Tym samym dokonanie przez Kolegium jedynie stwierdzenia wydania aktu nadania z naruszeniem prawa bez stwierdzenia jego nieważności pozostaje bez związku z zasadą praworządności.

Uzupełniając powyższą argumentację wnioskodawczyni podała, że w kwestionowanym akcie nadania została pomniejszona powierzchnia gospodarstwa rolnego podczas, gdy zgodnie z dekretem z dnia 7 września 1951 r. akt nadania jako decyzja deklaratoryjna powinien potwierdzać stan faktyczny na dzień 7 września 1951 r. a nie na datę wydania decyzji ( tj. na datę z 1963 r.). W związku z powyższym zarzuciła, że w dotychczasowym postępowaniu dowodowym Kolegium nie podjęło żadnych ustaleń co do powierzchni gospodarstwa na dzień 7 września 1951 r. i nie zbadało w jaki sposób organ (PKZ) ustaliła w 1963 r. powierzchnię gospodarstwa na około [...] ha. Strona wskazała, że Kolegium w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ma obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego dla ustalenia, czy stan faktyczny przyjęty przy wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego odpowiada prawdzie w świetle istniejącego w spawie materiału dowodowego. Według wnioskodawczyni, Kolegium dotychczas ograniczyło się do zbadania tylko jednej przesłanki nieważności (skierowania decyzji do osoby nieżyjącej) a pominęło zbadanie pozostałych przesłanek nieważności (dotyczących powierzchni nadanego gospodarstwa).

Rozpoznając opisany wyżej wniosek skarżącej z dnia 18 lutego 2019 r. Kolegium wyjaśniło, że przed przystąpieniem do jego merytorycznej oceny, zobowiązane jest zbadać kwestie formalne warunkujące dopuszczalność wniosku. Między innymi, konieczne jest ustalenie, czy rozstrzygnięcie którego dotyczy wniosek podlegało kontroli w toku instancji proceduralnych. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje bowiem zasada trwałości decyzji administracyjnych wyrażona w art. 16 k.p.a. Wynika z niej, że decyzja posiadająca przymiot ostateczności może być wzruszona wyłącznie w trybie określonym w ustawie oraz w przewidzianych w niej przypadkach. Decyzja ostateczna oznacza rozstrzygnięcie sprawy w sposób definitywny. Dopóki taka decyzja nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, będzie ona wywoływała skutek wiążący trawle podmioty i strony zainteresowane ich rozstrzygnięciem.

W odniesieniu do rozpatrywanej sprawy oznacza to, że dopóki nie zostanie wyeliminowane z obrotu prawnego ostateczne rozstrzygnięcie Kolegium z dnia [...], dopóty Kolegium nie może – zgodnie z przepisami prawa – wszcząć postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania z [...]

Kolegium zaznaczyło także, że kwestionowany akt nadania z 1963 r. został poddany kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który prawomocnym wyrokiem z dnia 27 lutego 2018 r. (sygn.akt II SA/Wr 779/17) oddalił skargę B. H. na wymienioną wyżej decyzję Kolegium z dnia [...] Organ stwierdził, że wyrok oddalający skargę na opisaną wyżej decyzję, jest rezultatem stwierdzenia niewystępowania wad prawnych uzasadniających jej uchylenie albo stwierdzenie jej nieważności. Po wyroku oddalającym skargę niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej albowiem w postępowaniu sądowym Sąd badał z urzędu, czy wystąpiły okoliczności stwierdzenia nieważności decyzji.

Mając na uwadze opisane wcześniej żądanie wnioskodawczyni, Kolegium uznało, że fakt istnienia prawomocnego wyroku WSA z dnia 27 lutego 2018 r. należy zakwalifikować do grupy "innych uzasadnionych przyczyn" w rozumieniu art. 61a k.p.a. Z tego też względu należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowego aktu nadania. Z art. 61a k.p.a. wynika bowiem, że gdy żądanie o którym mowa w art. 61 k.p.a. zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną bądź z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka odmowy wszczęcia postępowania o charakterze przedmiotowym. WSA we Wrocławiu oddalił skargę B. H. na decyzję Kolegium z dnia [...] wskazując, że bowiem kontrola sądowa przeprowadzona zgodnie z kryteriami określonymi w art. 145 § 1, art. 134 i art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wykazała, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd wyjaśnił: "Pomimo stwierdzenia przez Kolegium, że kontrolowany w trybie nadzwyczajnym akt nadania dotknięty był kwalifikowaną wadą prawną określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ nadzoru nie mógł jednak uwzględnić żądania skarżącej przez stwierdzenie jego nieważności a to ze względu na jednoczesne wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 156 § 2 k.p.a. Przepis ten wprowadza bowiem ograniczenie zastosowania sankcji nieważności decyzji dotkniętej ciężkimi, kwalifikowanymi wadami wyliczonymi w § 1 art. 156 k.p.a. w sytuacji, gdy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne ( ...)." Zdaniem Sądu Kolegium prawidłowo oceniło, że poddany kontroli akt nadania wywołał nieodwracalne skutki prawne.

Wskazując na powyższe Kolegium wywiodło, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych oddalenie przez sąd skargi na niezgodność decyzji z prawem zamyka organowi administracji drogę do stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na związanie oceną prawną zawartą w wyroku sądu. W tej sytuacji próba stwierdzenia nieważności decyzji rozpoznanej już wcześniej przez sąd (który oddalił skargę), jest w istocie, w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego niedopuszczalną ingerencją w prawomocne orzeczenie Sądu. W tej sytuacji Kolegium uznało, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej występuje niedopuszczalność postępowania.

Nadto Kolegium podkreśliło, że warunkiem sine qua non wydania postanowienia na podstawie art. 61a k.p.a. jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem decyzji ostatecznej oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Tożsamość ta będzie istniała wówczas, gdy: występują te same podmioty, gdy dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego a także w niezmienionym stanie faktycznym.

Z konstrukcji art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organy wywiódł, że inną uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego jest ponowne żądanie wszczęcia postępowania w sprawie już rozstrzygniętej. Jedną z uzasadnionych przyczyn zobowiązujących organ administracji do wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. jest uprzednie rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną. Wszczęcie przez organ postępowania w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną narusza zasadę trwałości decyzji wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. oraz pewność obrotu prawnego.

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie jak też w sprawie uprzednio rozstrzygniętej decyzją Kolegium z dnia [...] bezspornie zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa w takim samym stanie prawnym i niezmienionym stanie faktycznym. Zarówno bowiem wniosek, który złożono w Kolegium w dniu 21 listopada 2016 r. jak i ten, który wpłynął w dniu 18 lutego 2019r. został złożone przez B. H. i oba wnioski dotyczyły tego samego przedmiotu. Wnioskodawczyni w obu przypadkach zażądała stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] Kolegium uznało, że także stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja Kolegium z dnia [...] to kolejne postępowanie dotyczące tego samego przedmiotu jest niedopuszczalne. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania, ponieważ sprawa skierowania do organu administracji publicznej dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej inną decyzją (tożsamość sprawy).

Organ podkreślił, że postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności aktu nadania nie może służyć do weryfikacji, względnie zmiany rozstrzygnięć zapadłych we wcześniejszych postępowaniach prowadzonych przez Kolegium. Wyjaśnił także, że dokonując oceny możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności opisanego wyżej aktu nadania, nie był władny ocenić okoliczności, które świadczyć miałyby o tym, że doszło do przestępstwa polegającego na bezprawnym pobawieniu J. K. własności ziemi, ponieważ taka ocena wykracza poza granice sprawy administracyjnej określone w podaniu wnioskodawczyni.

Powyższa decyzja zakwestionowana została przez pełnomocnika skarżącej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu tego wniosku podniesiono, między innymi, że nie zaktualizowała się norma z art. 61a k.p.a. w zakresie stwierdzenia tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem decyzji ostatecznej oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji, gdyż nie spełniła się przesłanka niezmienionego stanu faktycznego sprawy. Zdaniem pełnomocnika, SKO nie odniosło się do przesłanki nieważności aktu nadania określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ze względu na rażące naruszenie art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Nadto nie stwierdzono nieważności aktu nadania pomimo rażącego naruszenia § 10 zarządzenia Ministra Ziem Odzyskanych z dnia 27 sierpnia 1946 r. polegającego na wydaniu aktu nadania obejmującego powierzchnię gospodarstwa rolnego o wielkości [...] ha, pomimo, że akt ten nie został poprzedzony decyzją Starosty w zakresie zmiany w stanie posiadania majątku J. K. W tym zakresie, stan faktyczny ustalony przez organ uległ zmianie. Nie zostało także przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, tym samym strona pozbawiona została jakiejkolwiek możliwości polemiki dowodowej w sprawie powierzchni gospodarstwa rolnego (i jego granic) objętego aktem nadania i decyzją o wykonaniu tego aktu. Pełnomocnik wnioskodawczyni uważa, że Kolegium w postępowaniu poprzedzającym stwierdzenie nieważności decyzji miało obowiązek zbadania wszystkich przesłanek nieważności a nie tylko wskazanych we wniosku strony – w tym także tych, które dotyczyły niezgodnego z prawem pomniejszenia powierzchni gospodarstwa. Tymczasem, Kolegium ograniczyło się tylko do zbadania jednej przesłanki nieważności, tj. skierowania decyzji do osoby nieżyjącej, stwierdzając wydanie decyzji z naruszeniem prawa i tym samym "odmawiając" wnioskodawczyni stwierdzenia nieważności aktu nadania.

Postanowieniem z dnia [...] (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia [...].

Skład orzekający Kolegium podzielił stanowisko zaprezentowane w ww. postanowieniu, że sprawa administracyjna dotycząca weryfikacji w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności aktu nadania została ostatecznie prawomocnie zakończona. W takiej sytuacji, ewentualne ponowne merytoryczne rozstrzyganie sprawy tożsamej na żądanie tego samego wnioskodawcy, prowadziłoby do naruszenia tzw. res iudicata. Ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną jest bowiem możliwe tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie. Zdaniem Kolegium, bez takiego uchylenia wydanie kolejnej decyzji w sprawie w której skarżąca wystąpiła z wnioskiem tożsamym z poprzednio złożonym, spowodowałoby, że byłaby ona nieważna na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

W związku z powyższym organ zauważył, że ostateczna decyzja Kolegium z dnia [...] rozstrzygająca wcześniejszy wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności aktu nadania nie tylko, że nie została uchylona ale Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił w całości skargę wnioskodawczyni na tę decyzję. W takiej sytuacji zachodzi oczywista bezprzedmiotowość prowadzenia postępowania w sprawie weryfikacji w nadzwyczajnym trybie stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...], co skutkowało koniecznością wydania przez Kolegium postanowienia o którym stanowi art. 61a § 1 k.p.a.

Odnosząc się do uzasadnienia wniosku skarżącej, skład orzekający Kolegium wskazał, że zawarta w nim argumentacja jest spóźniona, gdyż w całości dotyczy kwestii legalności aktu nadania z 1963 r. Tymczasem kwestia ta została ostatecznie i prawomocnie rozstrzygnięta decyzją Kolegium z dnia [...] ([...]). Dopóki decyzja ta będzie istnieć w obrocie prawnym, dopóty jakikolwiek wniosek o stwierdzenie nieważności aktu nadania z [...] będzie po prostu niedopuszczalny. Kolegium nie zgodziło się z argumentacją wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, że w niniejszej sprawie nie ma tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego miedzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji. W tym względzie organ zauważył, że tożsamość sprawy należy odnieść do jej przedmiotu – tj. kontroli legalności aktu nadania z dnia [...] a nie podstaw nieważnościowych bądź wadliwości z tytułu których strona domaga się wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Kolegium zauważyło także, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w prawomocnym wyroku z dnia 27 lutego 2018 r. (sygn.akt II SA/Wr 779/17) podniósł, że brak jest uzasadnionych podstaw do żądania badania przez Kolegium w postępowaniu nieważnościowym zgodności z prawem aktu nadania w zakresie wielkości przyznanego gospodarstwa rolnego, jeżeli stwierdzone zostało, że podmiot na rzecz którego akt nadania został wydany nie był podmiotem uprawnionym do jego uzyskania. W związku z tym, Kolegium przypomniało, że próby stwierdzenia nieważności decyzji rozpoznawanej wcześniej przez Sąd, który oddalił skargę na niezgodność tej decyzji z prawem są w odniesieniu do prawomocnego orzeczenia sądowego, niedopuszczalną ingerencją w to orzeczenie.

Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się B. H. wnosząc na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Strona skarżąca zarzuciła organowi:

1/ naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj:

- art. 61a § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że zachodzi tożsamość postępowań a w szczególności zachodzi tożsamość tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym pomiędzy postępowaniami zakończonymi decyzją Kolegium z dnia [...] ([...]) w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] a postępowaniem zakończonym wydaniem postanowienia SKO z dnia [...] ([...]) odmawiającym wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. aktu nadania;

- art. 8, art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z uwagi na zawarcie w nim ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia w szczególności, czy zachodzi tożsamość postępowań tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym;

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładanego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym niewyjaśnienie jaki obszar obejmowało gospodarstwo rolne będące w posiadaniu rodziny skarżącej oraz pominięcie jej stanowiska pomimo, że stanowi ono znaczący dowód w sprawie i powinno znajdować odzwierciedlenia w materiale dowodowym;

- art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyrażającym się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej dokumentom ubezpieczeniowym gruntów rolnych, pomimo, że dokument ten ma moc dokumentu urzędowego i zawiera dane dotyczące powierzchni gruntów (z czym wiąże się istnienie faktów w nim stwierdzonych), co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności wielkości gospodarstwa rolnego wskazanej przez skarżącą za nieudowodnioną;

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. a także art. 45 Konstytucji RP przez uznanie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 27 lutego 2018 r. (sygn.akt II SA/Wr 779/17) zakazał możliwości ustalenia w postępowaniu administracyjnym prawdy materialnej dotyczącej powierzchni gospodarstwa rolnego objętej aktem nadania;

2/ błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu nieprawidłowego stanu faktycznego sprawy jako podstawy rozstrzygnięcia, polegający na uwzględnieniu wyłącznie jednego "spadkodawcy" tj. B. H. z domu K., gdy faktycznie na dzień prowadzenia postępowania i wydania decyzji "spadkobiercami" było rodzeństwo: K. K. i jego siostra B. H.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Nadto skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd dowodów z następujących dokumentów: 1/ odpisu postanowienia z dnia [...] Sądu Powiatowego we W. w sprawie spadku po J. K. (zmarłym [...]) i A. K. (zmarłej [...]); 2/ zaświadczenia z dnia 23 lipca 1952 r. wydanego przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej m. W. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa (nr [...]); 3/ wezwania płatniczego nr [...] za rok 1950 wystawionego przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych na J. K. tytułem składek za przymusowe ubezpieczenie w 1950 r. mienia ruchomego od ognia i gradobicia; 4/ wezwania płatniczego PZU za obowiązkowe ubezpieczenie w 1955 r. wystawione na A. K.

W obszernym uzasadnieniu skargi strona podała, między innymi, że jej zdaniem Kolegium wadliwie oceniło, że zachodzi tożsamość sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] a obecnym żądaniem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności aktu nadania. Zdaniem strony, w niniejszym przypadku doszło bowiem do zmiany stanu faktycznego sprawy. Stan faktyczny na którym oparło się Kolegium wydając decyzję z dnia [...] praktycznie ograniczał się do ustalenia, że J. K. zmarł w dniu [...] 1950 r., czyli przed wejściem w życie dekretu z 1951 r. oraz, że zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego we W. z dnia [...] wchodzące w skład spadku po J. K. i A. K. gospodarstwo rolne nadane spadkodawcom aktem nadania nr [...] dziedziczy w całości córka B. H. z domu K. Kolegium na tej podstawie uznało, że skarżąca jako jedyny spadkobierca gospodarstwa rolnego po J. K. była traktowana przez organ wydający akt nadania jako strona postępowania. Zdaniem skarżącej, stan faktyczny sprawy przedstawiał się jednak inaczej, gdyż przytoczona przez Kolegium treść postanowienia Sądu z dnia [...] w sprawie spadku po J. K. i A. K. jest fałszywa i pochodzi ze sfałszowanego dokumentu. Skarżącej nie jest wiadomym, kto i kiedy sfałszował ten dokument, jednak miało to miejsce po 2014 r. (w tym roku pełnomocnik strony dokonywał bowiem wglądu do akt sprawy). Zdaniem strony, stan faktyczny wynikający z prawidłowego postanowienia spadkowego przedstawiła się tak, że spadkobiercami po zmarłym J. K. i A. K. byli po ½ części ich syn K. K. oraz skarżąca jako ich córka. W 1966 r. K. K. zrzekł się swoich praw spadkobiercy na rzecz skarżącej. Niemożliwe jest zatem uznanie, że w dacie wydania aktu nadania z 1963 r. jedyną spadkobierczynią po J. K. była skarżąca (jak przyjęło to Kolegium). Stronami postępowania o wydanie aktu nadania powinni bowiem być skarżąca i jej brat K. K.

W związku z powyższym nie można uznać, że zachodzi tożsamość między postępowaniem zakończonym decyzją Kolegium z dnia [...] i postanowieniem tego organu z dnia [...]. Skarżąca udowodniła bowiem, że pojawiły się nowe fakty (w sensie prawotwórczym) w sprawie wydania aktu nadania, wynikające z popełnionego przestępstwa wobec dokumentów. Tym samym, przy zastosowaniu art. 61a § 1 k.p.a. nie ma możliwości w żaden sposób odniesienia się do merytorycznych aspektów tej sprawy. Konieczne jest natomiast przeprowadzenie w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, co wyklucza się z kolei z zastosowaniem art. 61a § 1 k.p.a. Przepisu tego nie można bowiem stosować, gdy konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Skarżąca podkreśliła, że w sytuacji gdy przez ostatnie cztery lata, akta sprawy były wielokrotnie przedmiotem analizy organów administracji i sądów, sprawy fałszerstwa dokumentów nie da się wytłumaczyć pomyłką. Graniczy z pewnością domniemanie, że z akt sprawy czasowo lub trwale zniknęły dokumenty, które nie zostały poddane analizie organów i sądów, co świadczy o naruszeniu art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Zdaniem strony nie można także zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że w sytuacji, gdy w postępowaniu nieważnościowym stwierdzone zostało, że decyzja została skierowane do osoby nieżyjącej, to organ nie ma prawa i obowiązku ustalenia występowania wszystkich przesłanek nieważności w kontrolowanej decyzji jak też, nie ma prawa w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego dla ustalenia, czy stan faktyczny sprawy przyjęty przy wydaniu decyzji odpowiada prawdzie obiektywnej, gdyż świadczyłoby to o naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 45 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację prawną i wywody zawarte w kwestionowanym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że kontrolowane postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany powyżej, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. o odmowie wszczęcia postępowania na żądanie skarżącej, w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] (nr [...]) wydanego przez Powiatową Komisję Ziemską dla m. W. przyznającego J. K. gospodarstwo rolne obejmujące grunty o pow. [...] ha położone we W. przy ul. [...].

Z uzasadnienia wynika, że organ odmówił wszczęcia postępowania w powyższej sprawie z przyczyn przedmiotowych wskazując na dwie okoliczności, po pierwsze sprawa stwierdzenia nieważności ww. aktu nadania została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną a żądanie skarżącej jest kolejnym wnioskiem w tej samej sprawie; po drugie, wskazana decyzja ostateczna wydana w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania poddana była kontroli sądowej w wyniku której, prawomocnym wyrokiem oddalono skargę strony skarżącej na tę decyzję.

Przed przystąpieniem do oceny legalności zaskarżonego postanowienia wyjaśnić należy, ze Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego zawartego w skardze, uznając, że wobec treści art. 106 § 3 p.p.s.a brak jest podstaw do dopuszczenia w postępowaniu sądowym dowodu ze wymienionych w skardze dokumentów. Zgodnie z przywołanym przepisem sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w tym przepisie nie jest zatem ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie – czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny jest dopuszczalne wówczas, gdy dowód pozostaje w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Z przepisu tego wynika także, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że dla oceny legalności zaskarżonego aktu nie ma potrzeby przeprowadzenia dowodu ze wskazanych dokumentów.

Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowi art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że pojęcie "inne uzasadnione przyczyny" nie zostało zdefiniowane w ustawie, jednak w judykaturze sądów administracyjnych przyjmuje się, że chodzi tu o przeszkody natury przedmiotowej, takie jak: brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym; wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenie określonych praw; żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej; żądanie wniesiono w sprawie rozstrzygniętej inną decyzją lub w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji. Wskazuje się także, że przyczyną odmowy wszczęcia postępowania może być wniesienie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, która była już poddana kontroli sądu administracyjnego.

W świetle przywołanych poglądów należy zgodzić się ze stanowiskiem, że uzasadnioną przyczyną zobowiązującą organ do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., jest uprzednie rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną. Wszczęcie postępowania przez organ administracji publicznej w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną, narusza zasadę trwałości decyzji wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. oraz pewność obrotu prawnego. Słusznie wskazuje Kolegium, że warunkiem sine qua non wydania postanowienia, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Tożsamość ta będzie istniała wówczas, gdy: występują w sprawie te same podmioty, gdy dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy (np. wyroki NSA z: 6 grudnia 2016 r. I OSK 1476/16, 6 listopada 2019 r. I OSK 2933/18, 26 czerwca 2019r. II OSK 1507/18, 21 lutego 2019 r. II OSK 885/17, 16 stycznia 2019 r. II OSK 328/17 dostępne w CBOSA, nsa.gov.pl). Decyzja organu administracji, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tego organu, a nie stanowiąca o uchyleniu pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną, możliwe jest zatem tylko po uchyleniu pierwotnej decyzji w ustalonym przez prawo trybie.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że przy ocenie zaskarżonego postanowienia kluczowe znaczenie ma okoliczność, iż na wniosek skarżącej z dnia 18 listopada 2016 r. SKO we W. wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności opisanego na wstępie aktu nadania z dnia [...] (nr [...]) w wyniku czego, decyzją z dnia [...]. stwierdziło, że przedmiotowy akt nadania wydany został z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że zaistniała wskazana we wniosku skarżącej przesłanka rażącego naruszenia prawa, gdyż akt nadania skierowany został do osoby nieżyjącej, jednak nie było możliwe stwierdzenie jego nieważności ze względu na nieodwracalne skutki prawne jakie ten akt wywołał. Na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] ([...]) Kolegium utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...]. Powyższe decyzje poddane zostały kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który prawomocnym wyrokiem z dnia 27 lutego 2018r., sygn. akt II SA/Wr 779/17, oddalił skargę B. H.

W tej sytuacji zależy zgodzić się z Kolegium, że wszczęcie po raz kolejny - na wniosek skarżącej z dnia 18 lutego 2019 r. - postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] naruszałoby zasadę trwałości decyzji ostatecznej i pewność obrotu. Trafnie Kolegium uznało bowiem, że pomiędzy sprawą zakończoną decyzją z dnia [...] i określoną we wniosku skarżącej z dnia 18 lutego 2019 r. zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa zarówno w zakresie podstawy prawnej jak i faktycznej sprawy. Na sprawę administracyjną składają się bowiem elementy podmiotowe i przedmiotowe. Zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy uwzględniać te elementy, których tożsamość, w odniesieniu do elementów podmiotowych wyraża się w tożsamości podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, w odniesieniu zaś do elementów przedmiotowych, wyraża się w tożsamości treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej.

Pomiędzy sprawą zakończoną decyzją z dnia [...] a sprawą inicjowaną wnioskiem skarżącej z dnia 18 lutego 2019 r. zachodzi tożsamość podmiotowa w podanym wyżej znaczeniu. W obu przypadkach skarżąca jest bowiem podmiotem inicjującym postępowania będącym adresatem praw i obowiązków. Występuje także tożsamość przedmiotowa, gdyż podważając legalność aktu nadania w obu wnioskach skarżąca wskazywała taką sama podstawę prawną nieważności – art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. czyli wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. W postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] Kolegium oceniło – zgodnie z wnioskiem skarżącej z dnia 18 listopada 2016r. - że akt nadania dotknięty jest kwalifikowaną wadą prawną określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegającą na wydaniu decyzji z rażącym naruszenie prawa. We wniosku z dnia 18 lutego 2019 r. skarżąca domaga się stwierdzenia nieważności decyzji ponownie wskazując tą samą przesłankę nieważności, tj. rażące naruszenie prawa, wskazując dodatkowe okoliczności na jej uzasadnienie. Prawidłowo jednak Kolegium zauważyło, że tożsamość sprawy w aspekcie przedmiotowym należy odnieść do jej przedmiotu, którym w tym przypadku była kontrola legalności aktu nadania z dnia [...] a nie do podstaw nieważnościowych bądź wadliwości z tytułu których strona domaga się wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Jak wynika ze skargi, strona swoje przekonanie o braku tożsamości sprawy opiera na twierdzeniu, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy, w związku z przestępstwem fałszerstwa dokumentu jakim jest postanowienie spadkowe Sądu Powiatowego we W. z dnia [...] Skarżąca uważa bowiem, że ustalenie Kolegium, iż była ona jedyną spadkobierczynią gospodarstwa rolnego po J. K. i A. K. oparte jest na fałszywej treści ww. postanowienia Sądu. Według skarżącej nie była ona jedyną spadkobierczynią po J. K., gdyż dziedziczyła w udziale ½ ze swoim bratem K. K., który dopiero w 1966 r. – a więc już po wydaniu aktu nadania - zrzekł się jej rzecz praw do spadku. Tym samym, inny był krąg stron postępowania o wydanie aktu nadania.

Przedstawiona argumentacja nie uzasadnia jednak twierdzenia o zmianie stanu faktycznego sprawy i nie podważa oceny tożsamości spraw. Zaznaczyć należy, że Kolegium badało legalność aktu nadania według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu jego wydania. Z treści postanowienia spadkowego z dnia [...] na które powołał się organ oraz z treści postanowienia spadkowego które przywołane zostało przez skarżącą (z tej samej daty i tych samych sygnaturach) jasno wynika, że to skarżąca była jedyną spadkobierczynią gospodarstwa rolnego nadanego jej ojcu aktem nadania nr [...] (pkt III postanowienia Sądu Powiatowego we W. (sygn. akt [...] i [...]). Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej, podana przez nią treść postanowienia spadkowego nie potwierdza, aby we wskazanym przez nią zakresie - dziedziczenie gospodarstwa rolnego (a nie pozostałej masy spadkowej) zmianie uległ stan faktyczny sprawy. Jeżeli natomiast skarżąca twierdzi, że w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] podstawą orzekania organu były fałszywe dowody, to okoliczność taka może być ewentualnie podstawą do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.) o ile wcześniej fakt fałszerstwa stwierdzony zostanie przez odpowiednie organy we właściwym postepowaniu. Organem takim nie jest jednak Kolegium orzekające w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji, jak też sąd administracyjny kontrolujący wydane w tej sprawie orzeczenia.

Kolejną istotną okolicznością przesądzającą o prawidłowości podjętego przez Kolegium postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest fakt, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania zakończone ostateczną decyzją SKO we W. z dnia [...], zostało poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który prawomocnym wyrokiem z dnia 27 lutego 2018 r. oddalił skargę B. H. na tę decyzję.

W związku z powyższym wskazać należy, że przywołany wyżej wyrok wywołuje skutki o których mowa w treści art. 170 p.p.s.a. W myśl tego przepisu prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd który je wydał lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W związku z powyższym zasadnie Kolegium wskazało na fakt istnienie w obrocie prawnym prawomocnego wyroku WSA we Wrocławiu oddalającego skargę na decyzję ostateczną z dnia [...] jako na przeszkodę dla wszczęcia, zgodnie z wnioskiem strony, kolejnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania. Co do zasady, wynikająca z przywołanego przepisu art. 170 p.p.s.a. prawomocność materialna, zamyka bowiem organom administracji publicznej oraz podmiotom posiadającym legitymację do uruchomienia nadzwyczajnego postępowania, możliwość stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Przywołany wyrok WSA z dnia 27 lutego 2018 r. wywołuje bowiem skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego w którym został wydany, a zasięgiem jego oddziaływania objęte zostały także przyszłe postępowania administracyjne, dotyczące tego co było przedmiotem wyroku. Związanie organu - jak też sądów i innych podmiotów - prawomocnym wyrokiem w którym sąd ocenił decyzję Kolegium z dnia [...] wydaną w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania jako zgodną z prawem, wyłącza zatem możliwość ponownego wszczęcia przez organ postępowania w tej samej sprawie.

W związku z powyższym zarzuty skarżącej wskazujące na niewłaściwe zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. z tego względu, że we wniosku z dnia 18 lutego 2019 r. o stwierdzenie nieważności aktu nadania (w wyniku którego zapadło kwestionowane obecnie postanowienie), powoływała się na okoliczności które nie były wcześniej rozważane przez Kolegium jak też Sąd, należy uznać za nieuzasadnione.

Skarżąca podnosi bowiem, że Kolegium winno wszcząć postępowanie o stwierdzenie nieważności aktu nadania, aby w tym postępowaniu podjąć czynności niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy dotyczącego obszaru jaki obejmowało gospodarstwo rolne będące w dniu 7 września 1951 r. w posiadaniu rodziny skarżącej. We wniosku o wszczęcie postępowania skarżąca wskazywała bowiem, że akt nadania dotknięty jest kwalifikowaną wadliwością nie tylko ze względu na skierowanie go do osoby nieżyjącej ale także z tego powodu, że doszło do bezprawnego pomniejszenia areału nadanego gospodarstwa rolnego (z pominięciem procedury wydania decyzji w zakresie zmiany stanu posiadania). Powołując się na powyższe okoliczności, skarżąca wskazuje również, że organ błędnie interpretuje wyrok WSA z dnia 27 lutego 2018 r. uznając, że Sąd odniósł się w nim do kwestii wielkości nadanego gospodarstwa rolnego i tym samym wyrok ten stanowi przeszkodę dla badania w postępowaniu nieważnościowym, czy prawidłowo w akcie nadania określono powierzchnię gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącej ww. wyrok takiej przeszkody nie stanowi, gdyż w istocie nie rozważano w nim powyższej kwestii.

Odnosząc się do powyższej argumentacji wyjaśnić wypada, że okoliczność, gdy prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję ostateczną nie stanowiłby przeszkody dla przeprowadzenia postępowania w celu merytorycznego rozpoznania złożonego do organu administracji żądania, analizowana była w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r. I OPS 6/09. W judykaturze prezentowany jest pogląd, wedle którego przywołana wyżej uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., zachowuje swą aktualność, pomimo zmiany stanu prawnego (por. wyroki NSA z 4 lipca 2014 r. I OSK 2996/12, z 24 lipca 2014 r. I OSK 1552/13, z 6 marca 2015 r. II OSK 1896/13). Stanowisko zawarte w uchwale I OPS 6/09 sprowadza się do tezy, że możliwa jest sytuacja, w której występujący o stwierdzenie nieważności decyzji wskaże okoliczności, które nie były objęte orzeczeniem sądu np. fakt oddalenia skargi z uwagi na brak legitymacji skarżącego. Wówczas uwarunkowany względami obiektywnymi brak wiedzy sądu o istotnych dla wyniku postępowania okolicznościach sprawy spowoduje, że poza zakresem kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej, znajdzie się to, na co powoła się wnoszący żądanie. W takim właśnie przypadku, prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję ostateczną (uznający zatem jej zgodność z prawem) nie byłby przeszkodą dla wszczęcia postępowania w celu merytorycznego rozpatrzenia żądania strony. Niezbędne jest zatem stwierdzenie, czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 k.p.a.). Jeśli tak, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej (materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd formułując zwrot stosunkowy o zgodności z prawem zakwestionowanej decyzji).

W niniejszej sprawie taka sytuacja miała miejsce, gdyż zarzut dotyczący niezgodnego z prawem ustalenia w akcie nadania powierzchni gospodarstwa rolnego ze względu na brak decyzji Starosty w zakresie zmiany stanu posiadania, podniesiony został w skardze na decyzję Kolegium z dnia [...] i był on przedmiotem oceny, która wyrażona została w prawomocnym wyroku z dnia 27 lutego 2018 r. Sąd uznał ten zarzut za nieuzasadniony stwierdzając, że brak jest uzasadnionych podstaw do żądania badania przez Kolegium w postępowaniu nieważnościowym zgodności z prawem aktu nadania w zakresie wielkości przyznanego gospodarstwa rolnego, jeżeli stwierdzone zostało, że podmiot na rzecz którego akt nadania został wydany, nie był podmiotem uprawnionym do jego uzyskania. W takiej sytuacji kwestia przedmiotu (wielkości gospodarstwa rolnego którego nabycie własności potwierdzono) zdaniem Sądu pozostaje bowiem kwestią wtórną. Sąd wyjaśnił także, że nie można czynić organowi zarzutu z tej racji, że nie odniósł się do powyższej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skoro strona podniosła ją dopiero na etapie wniesienia skargi.

W tych okolicznościach stwierdzić należy, że nie zaistniały okoliczności, które w świetle przywołanej wyżej uchwały NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. I OSP 6/09 pozwalałyby na odstąpienie od zasady, że wyrok oddalający skargę na decyzję Kolegium z dnia [...], wydaną w nadzwyczajnym trybie stwierdzenia nieważności aktu nadania, stanowił przeszkodę do wszczęcia po raz kolejny postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tego aktu. Wyrokiem tym Sąd dokonał bowiem oceny legalności decyzji Kolegium zgodnie z kryteriami określonymi w art. 145 § 1 i § 2 w związku z art. 134 p.p.s.a uznając, że jest ona zgodna z prawem. W konsekwencji oznacza to, że zarzuty podnoszone przez skarżącą we wniosku o stwierdzenie nieważności aktu nadania, z którym strona wystąpiła w dniu 18 lutego 2019 r. były już przedmiotem oceny w decyzji ostatecznej wydanej przez Kolegium w dniu [...] oraz w prawomocnym wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2018 r.

W kontekście przedstawionych wyżej uwag, Sąd uznał, że Kolegium prawidłowo zastosowało art. 61a § 1 k.p.a. wydając poddane kontroli postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] w związku z kolejnym wnioskiem skarżącej złożonym w tej sprawie. Słuszne jest stanowisko Kolegium, że żądanie skarżącej dotyczy wszczęcia postępowania w sprawie która została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Jak już wyjaśniono, w świetle art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. decyzja organu administracji rozstrzygającego ponownie sprawę rozstrzygniętą wcześniej decyzją administracyjną tego organu dotknięta byłaby wadą uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności. Ewentualne ponowne rozstrzygnięcie sprawy załatwionej decyzją ostateczną możliwe byłoby tylko po uchyleniu tej decyzji w ustalonym przez prawo trybie. Słusznie również Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia nie tylko z decyzją ostateczną ale i prawomocną a to na skutek prawomocnego oddalenia skargi na tą decyzję przez sąd administracyjny. Skoro WSA we Wrocławiu prawomocnie oddalił skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania, to tym samym należy uznać, że kontrola tego aktu przeprowadzona przez Kolegium w nadzwyczajnym trybie o stwierdzenie nieważności tego aktu, była prawidłowa i nie naruszająca prawa. W takiej sytuacji nowa decyzja nadzorcza, niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia - odmawiająca stwierdzenia nieważności aktu nadania albo stwierdzająca jego nieważność - byłaby obciążona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W konsekwencji, próbę dochodzenia stwierdzenia nieważności aktu nadania z przyczyn podniesionych przez skarżącą należy w okolicznościach niniejszej sprawy uznać za oczywiście niedopuszczalną.

Konkludując stwierdzić trzeba, że skoro Kolegium prawidłowo zastosowało w sprawie art. 61a § 1 k.p.a. to nie doszło także do naruszenia przepisów postępowania zawartych w art. 7, art. 76, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Podniesione w tym względzie zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Kolegium nie naruszyło także art. 107 § 3 k.p.a. ( który w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie w związku z art. 126 k.p.a.) albowiem zaskarżone postanowienie w sposób wyczerpujący wyjaśnia motywy podjętego rozstrzygnięcia.

Z tych względów działając zgodnie z art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.