Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 130/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 3,  ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Beata Kozicka, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Halina Modliszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...], którą odmówiono M. W. umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od czerwca 2009 r. do listopada 2010 r. wraz z odsetkami w łącznej wysokości 15.591,47 zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że organ I instancji odmówił uwzględnienia wniosku M. W., gdyż nie wystąpiła w sposób bezstronny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585). Nadto stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3 a w/w ustawy, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności, w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny.

Następnie organ II instancji przytoczył treść art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który określa przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek. Aprobując twierdzenie organu I instancji, że żadna z tych przesłanek nie wystąpiła w sposób bezsporny zaakcentowano w szczególności, że jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, podobnie jak nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

W dalszych wywodach przywołano przesłanki określone w art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w których kontekście organ odwoławczy stwierdził, że zasadnie organ I instancji uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną spłata w dłuższym okresie czasu należności w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Organ II instancji ustalił, że M. W. od 1 kwietnia 1983 r. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą A w K. przy Al. [...],[...]p. (firma posiada stronę internetową oraz odrębny rachunek bankowy). Wspomniana firma oferuje szerokie spektrum usług, w tym: finansowanie importu niemieckich produktów, usług i technologii, odszkodowania, reprywatyzację, centralny bank ofert sprzedaży obiektów gospodarczych, centrum ofert najmu, centrum ofert sprzedaży i zamiany domów, mieszkań i parceli, giełdę ofert sprzedaży towarów/produktów nieżywnościowych, usługi dla producentów i biznesu, usługi materialne i niematerialne dla osób prywatnych.

Następnie organ przedstawił niezwykle szczegółowy wykaz dokumentów, które M. W. przedłożył w dniu 17 lipca 2006 r. (6 pozycji), w dniu 30 października 2006 r. (15 pozycji), w dniu 31 stycznia 2008 r. (15 pozycji), w dniu 22 czerwca 2009 r. (2 pozycje), w dniu 17 kwietnia 2009 r. (3 pozycje), w dniu 1 czerwca 2011 r. – wraz ze skargą do WSA (8 pozycji). Wśród dokumentów tych znajdowały się m.in. wypełnione przez stronę załączniki do wniosków o umorzenie, zaświadczenia wydane przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny, opodatkowanych podatkiem dochodowym od osób fizycznych, z których wynika, że w 2001 r., w 2002 r., 2004 r., 2005 r., 2006 r., 2007 r., 2008 r. i 2009 r. dochód M. W. wyniósł 0 zł, w roku 2003 r. – 1349,57 zł, a w roku 2010 r. – 129,93 zł, kopie rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania, dokumenty obrazujące dochody ponad 80-letniej matki zobowiązanego J. Z., z którą prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe (ok.2381 zł z tytułu renty rodzinnej) oraz dokumentację medyczną dotyczącą matki wnioskodawcy, z której wynika, że była ona wielokrotnie hospitalizowana w związku z licznymi schorzeniami, w tym: [...] (w przebiegu którego miał [...]),[...].

W kolejnych fragmentach zaskarżonej decyzji organ II instancji odniósł się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tym zakresie zanegowano twierdzenie M. W., że organ I instancji zmuszał go do opłacania składek ze świadczenia rentowego matki. Wyjaśniono bowiem, że organ I instancji stwierdził w zaskarżonej decyzji jedynie, że matka strony uzyskuje własny dochód, na opłaty za czynsz, energię elektryczną oraz gaz wydaje ona kwotę ok. 1069 zł, co oznacza, że na leki, które powinna przyjmować oraz żywność pozostaje do dyspozycji kwota 1312,19 zł. Wnioskodawca natomiast nie osiąga żadnych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Organ II instancji zwrócił także uwagę, że z dostarczonej przez wnioskodawcę dokumentacji medycznej, (obrazującej przede wszystkim schorzenia kardiologiczne J. Z..), z których ostatnią przedłożono w dniu 31 stycznia 2008 r., nie wynika jednoznacznie, że jego matka wymaga 24-godzinnej opieki. Wnioskodawca natomiast, z jednej strony twierdzi, że opieka na matką uniemożliwia mu prowadzenie działalności gospodarczej, a jednocześnie nadal ją kontynuuje.

Dalej odnotowano, że w dniu 26 stycznia 2009 r. ZUS umorzył zadłużenie M. W. za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 2006 r. w łącznej wysokości 84.737,37 zł, stwierdzając, iż ówczesna sytuacja strony spełniała warunki do umorzenia i że umożliwi to zobowiązanemu bieżące opłacanie składek i wyjście z sytuacji kryzysowej. Pomoc ta nie przyniosła jednak zamierzonego celu, gdyż M. W. nadal nie opłaca składek, a nawet, wbrew wymogom ustawowym, nie składa dokumentów ZUS DRA (od czasu wejścia w życie zreformowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poza dokumentem zgłoszeniowym ZUS ZFA, nie złożył ani jednego druku ZUS DRA).

Organ II instancji stwierdził także, iż z przedstawionych przez M. W. zaświadczeń wydanych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. nie wynika wprost, że strona we wspomnianych wyżej latach nie osiągnęła żadnego przychodu. Nie są one bowiem źródłem pełnej informacji o prowadzonej działalności gospodarczej, skoro wnioskodawca nie przedłożył żadnej, składanej w urzędzie skarbowym deklaracji potwierdzającej, że nie osiąga żadnych podlegających opodatkowaniu przychodów. Organ II instancji ustalił natomiast, że w 2006 r. M. W. uzyskał przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 4.255,14 zł, w 2007 r. – 2.208,82 zł, w 2008 r. – 2.753 zł, w 2009 r. – 300 zł, a w 2010 r. – 2.437,82 zł (z czego wynika, że strona jednak osiąga z tej działalności jakieś dochody).

Organ II instancji zauważył, że w wypełnionym dnia 14 lipca 2009 r. załączniku do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wnioskodawca wykazał, iż prowadzi wraz z matką dwuosobowe gospodarstwo domowe, jednakże nie przedstawił dochodów matki z tytułu otrzymywanego przez nią świadczenia rentowego oraz aktualnej wysokości stałych ponoszonych wydatków. Wnioskodawca nie przedstawił również dokumentacji potwierdzającej aktualny stan zdrowia, w związku z czym nie wiadomo, że wymaga ona 24-godzinnej opieki (danych tych organy obu instancji nie mogły uzyskać we własnym zakresie).

Stwierdzono także, iż nie żąda się od strony zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie wywiązywania się z obowiązku składania wymaganej dokumentacji oraz opłacania składek. Jednocześnie wyjaśniono, że ustawowe stwierdzenie, że składki finansuje ze środków własnych płatnik składek nie oznacza źródła finansowania składek w sensie potocznym, tj. fizycznego pochodzenia środków pieniężnych niezbędnych do uregulowania składek, a jedynie określa, że w przypadku płatników - osób fizycznych opłacających wyłącznie składki na własne ubezpieczenia – są one w całości finansowane ze środków płatnika składek, co oznacza tylko i wyłącznie, że 100% kwoty należnej składki pokrywa płatnik składek. Natomiast w przypadku płatników składek opłacających także składki na ubezpieczenia osób ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (zatrudnionych pracowników) – część kwoty składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikiem składek pokrywa płatnik składek, a pozostałą część osoba ubezpieczona nie będąca płatnikiem składek.

Organ II instancji zwrócił także uwagę, że fakt prowadzenia dwuosobowego gospodarstwa domowego nakłada na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek wzięcia pod uwagę dochodów wszystkich osób wchodzących w jego skład. Logiczną konsekwencją wniosku wywiedzionego przez organ I instancji, iż uregulowanie należności nie będzie stanowiło zagrożenia dla materialnego bytu członków gospodarstwa domowego – jest jedynie to, że środki na spłatę zadłużenia mogą, ale nie muszą pochodzić z dochodów członka rodziny, który nie odpowiada za powstałe zadłużenie z tytułu składek należnych od M. W. i ZUS nie ma prawnych możliwości dochodzenia od niego przedmiotowych należności.

W końcowych fragmentach zaskarżonej decyzji przybliżono istotę decyzji opartych o uznanie administracyjne i zaakcentowano, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza rezygnację ZUS z całości lub części należnych mu zobowiązań, a zatem może nastąpić wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych. Takie wyjątkowe okoliczności (których nie stwierdzono w niniejszej sprawie), to zdarzenia, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak znaczne obniżenie zdolności płatniczych, spowodowane klęską żywiołową, wypadki losowe, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny. Organ II instancji podkreślił także, że skutki finansowe działalności gospodarczej zobowiązanego nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli, a z instytucji umorzenia zaległości nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, M. W. podniósł, że bezpodstawnie założono w niej, że przedłożone zaświadczenia o nieosiąganiu dochodu nie są miarodajne, gdyż skarżący prowadząc działalność gospodarczą musi uzyskiwać jakiś dochód. Skarżący podniósł, że organ sugeruje, iż celowo i z premedytacją uchyla się od obowiązku osiągania (wykazywania) dochodu oraz wymogu opłacania składek. Strona wskazała także, iż organ z jednej strony stwierdził, iż nie zmuszał ubezpieczonego do opłacania składek z renty jego matki, a z drugiej strony odnotował, że kwota pozostała z tej renty po opłaceniu stałych należności jest na tyle wysoka, że spłata należności wobec ZUS nie spowoduje zagrożenia dla egzystencji skarżącego i jego matki. Przy wyliczeniu tym organ podał, iż zobowiązany nie osiąga żadnych dochodów. M. W. wytknął także, iż organ powołuje się na niewiedzę o stanie zdrowia matki skarżącego, mimo iż dysponuje dokumentacją lekarską obrazującą jej stan, który ze względu na wiek chorej nie może się poprawiać.

W dalszych wywodach skargi skarżący nawiązał do decyzji z dnia 26 stycznia 2009 r., którą umorzono mu zaległości za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 2006 r., w której stwierdzono, że organ I instancji błędnie uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a strona wykazała, że opłacenie całości należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W kontekście przywołanych powyżej okoliczności skarżący stwierdził, że wiarygodne dokumenty potwierdzają, iż jego sytuacja nie uległa jak dotąd zmianie.

W konkluzji strażacy stwierdził, iż decyzja organu II instancji nie została oparta na stanie faktycznym, a na subiektywnej ocenie sytuacji, w ramach której przyjęto, że zobowiązany musi osiągać jakiś (niewykazywany) dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. M. W. oświadczył także, iż nigdy nie twierdził, jakoby opieka nad matką uniemożliwiała mu prowadzenie działalności gospodarczej. Podnosił jedynie, że konieczność sprawowania 24-godzinnej opieki nad chorą matką uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie i uzyskiwanie dochodu, z którego opłacałby składki. Nie jest także prawdą, że wraz z wnioskiem o umorzenie nie przedłożył żadnych dokumentów, w tym związanych z dochodami matki i aktualnymi wydatkami gospodarstwa domowego, skoro zaskarżona decyzja zawiera trzystronicowy wykaz tych dokumentów przedłożonych na żądanie ZUS. Skarżący zarzucił także, iż "Dyrektor Oddziału ZUS o/C. "jest sędzią we własnej sprawie", skoro utrzymuje w mocy decyzję ZUS o/C..

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Zaakcentowano, że analizy sytuacji materialnej płatnika składek dokonuje się w oparciu o ograniczony materiał dowodowy, gdyż brak podstawy prawnej, w oparciu o którą organ rentowy mógłby żądać od płatnika wyjawienia majątku ze skutkami określonymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w prawie cywilnym. W przedmiotowej sprawie nie mogą zatem znaleźć zastosowania przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidujące możliwość skierowania do innych instytucji (np. banków) zapytań o stan posiadania czy zobowiązania osób wnioskujących o umorzenie należności wobec ZUS. W tym stanie rzeczy, dysponując często niewystarczającymi dowodami organ musi wykazać daleko idącą ostrożność i sceptycyzm. Istotne jest także, iż (jak przyjmuje się powszechnie w ugruntowanym orzecznictwie sądowym) ciężar dowodu wykazania trudnej sytuacji materialnej oraz tego, że stan ten ma charakter trwały i nieodwracalny ciąży na zobowiązanym. Nie ma zatem żadnych podstaw do twierdzenia, że odmawiając uwzględnienia wniosku zobowiązanego organ rentowy zobligowany jest do wykazania, że płatnik jest w stanie spłacić powstałe z jego winy zadłużenie.

Autor odpowiedzi na skargę podkreślił także, iż w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o umorzenie bezwzględne zastosowanie znajdują obok k.p.a. inne ustawy (np. o finansach publicznych, o pomocy publicznej dla przedsiębiorców, a także rozporządzenia i zarządzania Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej) mimo, iż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie odsyła do nich wprost. Zaznaczył także, iż umorzenie składek powoduje definitywne zwolnienie z długu, a zatem należy zawsze mieć także na uwadze interes ubezpieczonych i rozważyć czy istnieje możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości, chociażby niewielkimi kwotami, gdyż sytuacja płatnika może ulec poprawie i będzie on w stanie spłacić zadłużenie przed okresem jego przedawnienia.

Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę skarżący (w piśmie z dnia 8 lutego 2012 r.), odwołując się do orzecznictwa sądowego wskazał, iż rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości organ ma obowiązek odnosić się przede wszystkim do aktualnej, a nie przyszłej sytuacji zobowiązanego i jego rodziny, a w postępowaniu takim nie można stosować się sztywno do zasady o nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Podkreślił także, iż fakt prowadzenia działalności gospodarczej sam w sobie nie wyklucza automatycznie możliwości umorzenia składek, a przyczyną odmowy nie mogą być zdarzenia przyszłe, gdyż niweczyłoby to instytucję umorzenia składek, które i tak po 10 latach ulegną przedawnieniu. Skarżący podkreślił, że wykonując swój ustawowy obowiązek, przekazał do ZUS niezbędną dokumentację, a do niniejszego pisma dołączył postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w K. z dnia [...] r., którym umorzono postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzyciela B S.A. ze względu na bezskuteczność egzekucji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. W. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od czerwca 2009 r. do listopada 2010 r. wraz z odsetkami w łącznej wysokości 15.591,47 zł.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu,w odniesieniu do decyzji uznaniowych, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Wniosek M. W. inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także (jako obejmujący należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem) w kontekście art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Na mocy art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi ją m.in. sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skoro skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, a naczelnik urzędu skarbowego ani komornik do czasu wydania zaskarżonej decyzji nie stwierdzili braku majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja to zasadnie stwierdzono w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającym ją rozstrzygnięciu organu I instancji, że przesłanki te nie wystąpiły w sposób bezsporny. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że załączone do pisma skarżącego z dnia 8 lutego 2012 r. postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w K., którym umorzono postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzyciela B S.A. ze względu na bezskuteczność egzekucji pochodzi z dnia 30 listopada 2011 r., a więc nie mogło być uwzględnione w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] r.

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia poprzedzone być musi szczegółowym ustaleniem i przeanalizowaniem sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy. Strona wnioskująca o umorzenie zobowiązana jest wskazywać i dokumentować wszelkie okoliczności przemawiające, jej zdaniem, za zwolnieniem od powszechnego obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych. Wspomniany wymóg wyczerpującego rozpatrzenia wszelkich powołanych przez skarżącego okoliczności oraz danych wynikających z przedłożonych przez niego w ostatnich latach dokumentów został, zdaniem Sądu, spełniony. Uwzględniono obszerny materiał dowodowy, w tym dokumenty przedłożone w dniu 17 lipca 2006 r. (6 pozycji), w dniu 30 października 2006 r. (15 pozycji), w dniu 31 stycznia 2008 r. (15 pozycji), w dniu 22 czerwca 2009 r. (2 pozycje), w dniu 17 kwietnia 2009 r. (3 pozycje) oraz w dniu 1 czerwca 2011 r. ( wraz ze skargą do WSA - 8 pozycji). Ich analiza doprowadziła organy do uzasadnionego przekonania, że zobowiązany nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodziną spłata należności wobec ZUS w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy i jego najbliższych. Zasadnie oceniono sytuację materialną strony z uwzględnieniem dochodów jego matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. § 3 ust. 2 wspomnianego powyżej Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi bowiem, że za rodzinę zobowiązanego uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Organy obu instancji odniosły się również do kwestii stanu zdrowia matki skarżącego, wskazując, że znana im dokumentacja medyczna potwierdza, iż była ona wielokrotnie hospitalizowana w związku z licznymi schorzeniami ([...]). Stwierdziły jednak, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie została przez stronę wykazana. Wniosek taki zasługuje na aprobatę, skoro skarżący, nie przedkładając aktualnego zaświadczenia o stanie zdrowia matki, w którym zawarto by dane dotyczące jej zdolności do samodzielnej egzystencji z jednej strony twierdzi, że wymaga ona 24-godzinnej opieki, a jednocześnie oświadcza, że opieka ta umożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, ale nie uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacanie składek ubezpieczeniowych. Jednocześnie strona (powołując się na zaświadczenia wydane przez urząd skarbowy) domaga się uwzględnienia przez ZUS faktu, że nie osiąga żadnych dochodów. Wykazana powyżej niespójność oświadczeń M. W., który zobowiązany był do precyzyjnego zobrazowania swojej sytuacji materialnej i życiowej wyklucza stwierdzenie w stosunku do niego, że konieczność wspierania chorego członka rodziny, ograniczając czas poświęcany na zarobkowanie, uniemożliwia pozyskanie środków na opłacenie zaległych składek.

Bezpodstawnie również skarżący podnosi w skardze, że zasadność jego żądania nie może być rozpatrywana z uwzględnieniem ewentualnych zdarzeń przyszłych. Status Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który udziela świadczeń z ubezpieczenia społecznego wymaga od tego organu prognozowania szans na (pełną lub częściową) spłatę zaległości, a nie poprzestania wyłącznie na analizie sytuacji aktualnej w dacie wydawania decyzji. Istotnym elementem tej prognozy jest wiek zobowiązanego i jego stan zdrowia.

Jak więc wykazano powyżej organy obu instancji prawidłowo zweryfikowały posiadany materiał dowodowy (do wniosku z dnia 16 lutego 2011 r. M. W., mimo wezwania, nie przedłożył żadnej dokumentacji) pod kątem przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 i 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Aprobując konstatację, że istnienie tych przesłanek nie mogło zostać w sposób bezsporny stwierdzone nadmienić należy, iż wcześniejsze umorzenie składek (w tym także dokonane po uprzednim uchyleniu decyzji przez sąd administracyjny) nie stwarza wymogu uwzględniania wszelkich późniejszych wniosków strony w tym zakresie. Sąd kontroluje bowiem ocenę istnienia przesłanek umorzenia odnoszącą się do konkretnego stanu faktycznego i prawnego.

Bezpodstawny jest także podniesiony w skardze zarzut, że zaskarżoną decyzję wydała niewłaściwa osoba, "będąca sędzią we własnej sprawie". Zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. "W postępowaniu wywołanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, o jakim mowa w art. 83 ust 4 u.s.u.s., należy uwzględnić art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a." (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1434/10, LEX nr 1113705). Wspomniany art. 24 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Wymóg ten w niniejszej sprawie niewątpliwie zachowani, skoro decyzję z dnia [...] r. wydał Zastępca Dyrektora Oddziału ZUS w C. K. J., a rozstrzygnięcie z dnia [...] r. – działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Dyrektor Oddziału ZUS w C. J. K..

Wykazana powyżej legalność zaskarżonej decyzji nakazuje oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 , poz. 270).