Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 116/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c , art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Dorota Apostolidis po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Finansów solidarnie na rzecz [...] kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Finansów i Rozwoju postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosków [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], w sprawie odmowy wszczęcia na wniosek postępowania na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w zakresie udziałów należących uprzednio do [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Postanowienie Ministra Finansów i Rozwoju z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

[...] wnioskiem z dnia [...] marca 2016 r. zwrócili się do Ministra Finansów o wszczęcie postępowania na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. nr 12, poz. 65) w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w zakresie udziałów należących uprzednio do E.K.

Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], odmówił wszczęcia postępowania ze względu na złożenie wniosku o wszczęcia postępowania przez podmiot nieposiadający legitymacji procesowej strony.

[...] wnioskiem z dnia [...] maja 2016 r., [...] wnioskami z dnia [...] maja 2016 r. oraz [...] wnioskiem z dnia [...] maja 2016 r. zwrócili się do Ministra Finansów o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Finansów i Rozwoju postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], w sprawie odmowy wszczęcia na wniosek postępowania na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w zakresie udziałów należących uprzednio do E.K.

[...] pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Finansów i Rozwoju z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], zarzucając zaskarżonemu postanowieniu:

1) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 k.c. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w przedmiotowej sprawie interes prawny skarżących, jako uczestników postępowania wynika z dyspozycji art. 233 k.c., dotyczącego uprawnień użytkowania wieczystego;

2) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu:

– art. 28 k.p.a. poprzez nie przyznanie skarżącym prawa stron wynikającego z ich interesu prawnego dotyczącego niniejszej sprawy, podczas gdy skarżący wykazali się tytułem prawnorzeczowym do przedmiotowego gruntu;

– art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1999 r. o własności lokali, z której wynika legitymacja aktualnych właścicieli do bycia stroną w postępowaniu, do których przysługuje im prawo użytkowania wieczystego w określonej ułamkowej części;

– art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej godząc w konstytucyjną zasadę równości oraz art. 64 ust. 1 w zasadę ochrony własności.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów i Rozwoju wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2016 r utrzymujące w mocy, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2016 r., odmawiające wnioskodawcom wszczęcia postępowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych , w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], w zakresie udziałów należących uprzednio do E.K.

W odniesieniu do wskazanej nieruchomości Prezydent [...] decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...], ustanowił na 99 lat prawa użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego [...] zabudowanego gruntu o powierzchni [...], oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...], położonego w [...] przy ul. [...] na rzecz:

- E.K. – w udziale [...] części,

- H.P. – w udziale [...] części,

- S.S. – w udziale [...] części,

- Skarbu Państwa – w udziale [...] części

oraz odmówił ustanowienia na rzecz ww. osób oraz Skarbu Państwa prawa użytkowania wieczystego udziału wynoszącego [...] części zabudowanego gruntu o powierzchni [...] oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...], oddanego w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali mieszkalnych nr [...] w budynku przy ul. [...].

Istotą rozpoznawanej sprawy było zatem ustalenie, czy skarżący posiadają w niniejszej sprawie przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., gdyż tylko posiadanie tego przymiotu uprawniało ich do skutecznego złożenia wniosku.

Stroną - jak to określa art. 28 k.p.a. - jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony rozstrzygają przepisy prawa materialnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego panuje zgodny pogląd, że mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym to tyle, co wskazać przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którym składający wniosek opiera swoje żądanie. Przy tym interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie przymiotu strony w sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu.

Od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym dana osoba wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji.

Przystępując do rozpatrzenia złożonego wniosku organ administracji ma obowiązek ustalenia, czy pochodzi on od osoby będącej stroną postępowania.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej nie podziela stanowiska i argumentacji organów zawartych w treści uzasadnień zaskarżonych postanowień.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w postępowaniu prowadzonym w trybie określonym w ustawie z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) stroną postępowania jest niewątpliwie ujawniony w księdze wieczystej właściciel lub jego spadkobiercy.

Celem tego postępowania jest bowiem stwierdzenie, czy spełnione zostały przesłanki wydania deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Mając na uwadze, że oświadczenia złożone w myśl postanowień umowy międzynarodowej, o przeniesieniu na rzecz Rządu Polskiego tytułu własności, nie powodowały skutków na gruncie prawa polskiego; dotychczasowy właściciel lub jego następcy prawni mają przymiot strony w tym postępowaniu, gdyż dotyczy ono ich interesu prawnego. Ochrona interesu prawnego tych osób wymaga, by brały one udział w postępowaniu jako strony.

Jednakże zdaniem Sądu, także skarżący jako właściciele lokali oraz współużytkownicy wieczyści gruntu, posiadają przymiot strony w zainicjowanym przez siebie postępowaniu .

Zagadnienia wynikające z układów indeminizacyjnych pozostają bowiem, w ocenie Sądu, w kręgu roszczeń dekretowych byłych właścicieli nieruchomości lub ich następców prawnych. Celem układów indeminizacyjnych było zadośćuczynienie obywatelom innych państw za szkody, wynikłe dla nich , z postanowień władz Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej na podstawie szeregu dekretów nacjonalizacyjnych, w tym dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Warszawy.

Orzecznictwo sądowe w sprawach gruntów warszawskich wypracowało natomiast pogląd, że stronami postępowania dekretowego są nie tylko przeddekretowi właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni, ale także każdy, komu przysługuje tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, a zatem obecni właściciele lokali (i to zarówno w budynkach dekretowych oraz podekretowych), jak i obecni użytkownicy wieczyści nieruchomości. (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 264/08, z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 1110/06, z dnia 31 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 798/10).

Z orzeczeń tych wynika, że stroną postępowania dotyczącego nieruchomości jest każdy podmiot, któremu obecnie przysługują prawa rzeczowe do tej nieruchomości. Wynika to z faktu, że właściciele lokali są jednocześnie właścicielami części wspólnych budynku i urządzeń (w przypadku budynku dekretowego) i w każdym przypadku są współużytkownikami wieczystymi gruntu, co do którego zgłoszono roszczenia dekretowe , a zarazem ich prawa mogą być przeszkodą do zaspokojenia roszczeń byłych właścicieli dekretowych.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 264/08, podkreślił, że obowiązujące prawo na podstawie art. 140 § 1 k.c. w równym stopniu chroni zarówno interesy dawnych właścicieli nieruchomości [...], dochodzących w postępowaniu administracyjnym roszczeń dekretowych jak i osób, które w późniejszym czasie nabyły od Skarbu Państwa własność nieruchomości. Tym samym pozbawienie legitymacji prawnej właścicieli samodzielnych lokali, oprócz naruszenia norm prawa materialnego, godziłoby również w konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz w zasadę ochrony własności wynikającą z art. 64 ust. 1 Konstytucji.

W wyroku z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 508/14, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał , że wyeliminowanie właścicieli lokali mieszkalnych jako strony postępowania administracyjnego w sprawach analogicznych stanowiłoby jednocześnie naruszenie przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.), która przewiduje, że samodzielne lokale mieszkalne mogą stanowić odrębną własność - w razie wyodrębnienia własności lokali, właścicielowi lokalu przysługuje zaś udział w nieruchomości wspólnej jako prawo związane z własnością lokalu (art. 3 ust. 1). W myśl art. 3 ust. 2 tej ustawy, nieruchomość wspólną stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. Właściciele lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku położonym na gruncie nieruchomości warszawskiej, której niniejsze postępowanie dotyczy, stali się współwłaścicielami części budynku i urządzeń oraz w określonej części ułamkowej użytkownikami wieczystymi gruntu nieruchomości [...], której niniejsze postępowanie dotyczy.

Podkreślenia ponadto wymaga, że wniosek dekretowy, który stanowi podstawę postępowania w niniejszej sprawie, dotyczy całej działki, a nie jej wydzielonej części.

Przedmiotem sprawy była więc cała nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] o powierzchni [...] przy ul. [...] w [...].

Rozstrzygnięcie Prezydenta [...] z dnia [...] września 2014 r. również obejmowało całą nieruchomość, gdyż na jej części ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz następców prawnych dawnych właścicieli, a co do pozostałej części odmówiono ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, ze względu na to, że ww. część gruntu została oddana w użytkownie wieczyste właścicielom wyodrębnionych lokali mieszkalnych. Skoro status strony przysługuje wszystkim osobom, które legitymują się tytułem prawnorzeczowym do gruntu to właściciele wyodrębnionych lokali mieli więc interes prawny do występowania w charakterze stron w postępowaniu administracyjnym dotyczącym tego rozporządzenia, bowiem dotyczyło ono ich prawa. Rozstrzygnięcie organu w części odmawiającej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego dotykało bezpośrednio uprawnień właścicieli lokali, będących współużytkownikami nieruchomości gruntowej pod budynkiem.

Podsumowując, Sąd stwierdza, że skoro skarżący legitymują się tytułem prawno-rzeczowym do przedmiotowego gruntu - to w sposób oczywisty wykazali interes prawny uzasadniający wystąpienie z odwołaniem od decyzji organu I instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku