Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1216/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 784/20 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 784/20 oddalił skargę M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M.B. (dalej "skarżący kasacyjnie") reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Zaskarżając powyższy wyrok w całości zarzucił:

I. na zasadzie przepisu art. 174 pkt 2 P.p.s.a.:

1. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wniesionej przez skarżącego skargi, mimo iż w sprawie zachodziły podstawy do stwierdzenia, że SKO w [...] naruszyło przepisy art. 7, art. 11 i art. 107 § 1 ust. 6 i § 3 k.p.a., tj. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę przekonywania i zasady sporządzania decyzji administracyjnej, w zakresie w jakim SKO w [...] wyprowadziło sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania oraz sprzeczny wewnętrznie wniosek, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy jak wynika ze zgromadzonych dowodów, spłatę przedmiotowych zaległości uniemożliwiają skarżącemu:

a) sytuacja zdrowotna (schorzenie kariologiczne, niepełnosprawność potwierdzona orzeczeniem datowana od [...] grudnia 2018 r.);

b) brak możliwości znalezienia pracy (stwierdzone orzeczeniem istotne ograniczenie możliwości podejmowania zatrudnienia; brak ofert w PUP dla osób z orzeczeniem o niepełnosprawności; brak możliwości skierowania na szkolenia przez PUP przekwalifikowania; wiek: 57 lat);

c) zadłużenie (zobowiązanie względem Fundusz Alimentacyjnego ok. [...] zł, wobec córki D. ok. [...] zł, wobec syna J. ok. [...] zł, inne [...] zł);

2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wniesionej przez skarżącą skargi, mimo iż w sprawie zachodziły podstawy do stwierdzenia, że SKO w [...] naruszyło przepis art. 84 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza, w szczególności medycy pracy, na okoliczność wpływu stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie na jego zdolność do podjęcia zatrudnienia, w szczególności rodzajów pracy, którą może ewentualnie podjąć;

II. na zasadzie przepisu art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 808, dalej "p.o.u.a."), poprzez jego błędne niezastosowanie mimo, iż sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego uzasadniała umorzenie jego należności tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a w szczególności pomimo zachodzenia w sprawie wyjątkowych i obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających skarżącemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania;

2. przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych, gdyż nie zostały opłacone w żadnej części.

W uzasadnieniu wskazano, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dostarcza podstaw do stwierdzenia, iż skarżący kasacyjnie nie ma możliwości spłaty zaległości z uwagi na m.in. stan zdrowia (schorzenia kardiologiczne, niepełnosprawność potwierdzoną orzeczeniem), brak możliwości znalezienia pracy, utracenie statusu osoby bezrobotnej oraz wiek, który uniemożliwia mu przekwalifikowanie zawodowe (57 lat). Podniesiono również, że łączne miesięczne wydatki skarżącego kasacyjnie wynoszą [...] zł plus wydatki na żywność i ubrania.

Wskazano, że Sąd I instancji nie przeprowadził dowodu z opinii biegłego lekarza, w szczególności medycy pracy, na okoliczność wpływu stanu zdrowia M.B. na jego zdolność do podjęcia zatrudnienia, w szczególności rodzajów pracy, którą może ewentualnie podjąć czym naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 84 § 1 k.p.a.

W ocenie skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji naruszył art. 30 ust. 2 p.o.u.a. poprzez błędne jego niezastosowanie, bowiem nie uwzględnił sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Sytuacja ta uzasadniała umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący utrzymuje się bowiem wyłącznie z zasiłków i pomocy społecznej w kwotach, które nie pozwalają na spłatę zobowiązań, a także posiada zadłużenie w kwocie ok. [...] zł

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 28 maja 2021 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez złożenie wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Pismem z [...] czerwca 2021 r. pełnomocnik nadesłał oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 P.p.s.a.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych, zasadą jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do kontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane przepisy prawa materialnego.

Za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11 i art. 107 § 1 ust. 6 k.p.a., którego skarżący kasacyjnie upatruje się w nieuwzględnieniu przez Sąd I instancji wniesionej w niniejszej sprawie skargi poprzez uznanie, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy jak wynika ze zgromadzonych dowodów, spłatę przedmiotowych zaległości uniemożliwiają skarżącemu sytuacja zdrowotna, bark możliwości znalezienia pracy oraz istniejące zadłużenie.

Wyjaśnić należy, że wnikający z procedury administracyjnej obowiązek organu administracji publicznej zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprowadza się do zgromadzenia dowodów mających znaczenie prawne dla konkretnej sprawy i do poczynienia w oparciu o nie niezbędnych ustaleń faktycznych. O tym, jakie okoliczności - jako istotne - wymagają wyjaśnienia nie może decydować subiektywne przekonanie strony. Ocena, czy określone fakty mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zależy od tego jak jest sformułowana i powinna być rozumiana norma prawna, która w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie. Dokonane ustalenia faktyczne muszą być zatem analizowane w aspekcie określonego przepisu prawa materialnego, który wyznacza zakres koniecznych ustaleń faktycznych i ma rozstrzygające znaczenie dla oceny, czy określone fakty mają wpływ na treść orzeczenia.

W niniejszej sprawie organy wydając rozstrzygnięcie miały na względzie okoliczności istniejące po stronie skarżącego, tj. jego sytuację dochodową i rodzinną.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenia dokonane przez organy administracji w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe słusznie zostały przyjęte przez Sąd I instancji za miarodajne. Postępowanie dowodowe i poczynione na jego podstawie ustalenia zostało przeprowadzone przez organy administracyjne z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). W sprawie zebrano wyczerpujący materiał dowodowy, zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a organ rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia, co znalazło pełne odzwierciedlenie w motywach decyzji organów obu instancji (art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.). Organ wyjaśnił ponadto przesłanki, jakimi kierował się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.). W sprawie nie doszło zatem do naruszenia kwestionowanych przez skarżącego kasacyjnie przepisów postępowania administracyjnego. Okoliczność zaś, że zaskarżona decyzja nie odpowiadała oczekiwaniom skarżącego, nie może uzasadniać tezy o naruszeniu wskazanych przepisów. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że organy orzekające w sprawie nie naruszyły granic uznania administracyjnego.

Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika bowiem, że skarżący kasacyjnie ma 57 lat, posiada wykształcenie zasadnicze zawodowe o kierunku mechanik maszyn i urządzeń rolniczych, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane od [...] stycznia 2019 r. do [...] stycznia 2022 r. (niepełnosprawność datowana na [...] grudnia 2018 r.) Ustalono również, że na dzień wydania decyzji korzystał z różnego rodzaju świadczeń, w tym zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 645 zł miesięcznie oraz zasiłków celowych (na leki, wyżywienie, dofinansowanie opłat mieszkaniowych - łącznie [...] zł). W związku z przyznaniem od [...] kwietnia 2019 r. do [...] stycznia 2022 r. zasiłku stałego od [...] kwietnia 2019 r. skarżący utracił status osoby bezrobotnej. Organ ustalił, że w rozliczeniu miesięcznym skarżący kasacyjnie otrzymuje za pośrednictwem Ośrodka Pomocy Społecznej we [...] pomoc w kwocie [...] zł netto. Miesięczne opłaty jakie ponosi - zakup leków [...] zł, mieszkanie [...] zł, telefon komórkowy [...] zł, woda i ścieki [...] zł za okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] marca 2020 r., energia elektryczna [...] zł za okres od [...] lutego 2020 r. do [...] kwietnia 2020 r. oraz gaz w kwocie [...] zł dotyczącą rozliczenia za okres od [...] lutego 2020 r. do [...] kwietnia 2020 r. Przy tym skarżący kasacyjnie posiada zobowiązania względem funduszu alimentacyjnego w [...] w kwocie [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych na dzień [...] lipca 2020 r., jak oświadczył posiada również zobowiązania względem funduszu alimentacyjnego we [...] w kwocie ok. [...] zł, a także zadłużenie wobec córki w kwocie około [...] zł i syna w kwocie ok. [...] zł, ponadto inne pozaalimentacyjne zobowiązania w kwocie [...] zł. Nadto w okresie w okresie od [...] /2020 do [...] /2020 otrzymał on pomoc w łącznej kwocie [...] zł.

W świetle powyższego należy podnieść, że organy ustaliły, że skarżący kasacyjnie jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, ale zasadnie oceniły, że stopień orzeczonej niepełnosprawności nie eliminuje go z rynku pracy, a zatem może on podejmować określone formy zatrudnienia, chociażby były niezgodne z posiadanym wykształceniem zawodowym i nabytym doświadczeniem, co powoduje, że skarżący ma możliwość poprawienia swojej sytuacji dochodowej. Przekłada się to z kolei na możliwość przynajmniej częściowej spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W oparciu o powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zarzucić Sądowi I instancji naruszenia powyższych przepisów.

Odnosząc się do kolejnego z zarzutów skargi kasacyjnej, tj. naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. ponieść należy, że zarzut ten również nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się na brak obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego nawet wówczas, gdy wyjaśnienie sprawy wymaga wiadomości szerszych niż przeciętne w danej dziedzinie (zob. wyrok NSA z 15 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2739/17, z 26 października 2016 r., sygn. akt II OSK 950/15). Z przepisu art. 84 § 1 k.p.a. wyraźnie wynika, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie jest obowiązkiem organu, a uprawnieniem. Organ administracji ma swobodę w korzystaniu z tego środka dowodowego, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiadomości specjalnych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2021 r., sygn. akt II OSK 462/21). Powołanie biegłego w myśl art. 84 § 1 k.p.a. ma charakter fakultatywny i zależy od uznania organu prowadzącego postępowanie. Wykorzystanie tego środka dowodowego jest zasadne, gdy dla prawidłowego załatwienia sprawy, ze względu na poziom jej skomplikowania, wymagane są wiadomości, którymi nie dysponuje organ administracji (zob. wyrok NSA z 11 maja 2021r., sygn. akt II OSK 1906/18). Ponadto nie jest dopuszczalne powołanie biegłego, jeżeli przedmiotem jego opinii miałaby być treść lub sposób interpretacji przepisów prawa (zob. wyrok SN z 1 lipca 1998 r., I PKN 203/98, OSNAPiUS 1999, nr 15, poz. 478).

Wskazać należy, że wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że organy zebrały a następnie wszechstronnie oceniły materiał dowodowy i na jego podstawie dokonały prawidłowego ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego kasacyjnie. W sprawie brak było również podstaw do przeprowadzania dowodu z opinii biegłego lekarza na okoliczność wpływu stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie na jego zdolność do podjęcia zatrudnienia, w szczególności rodzajów pracy, którą może ewentualnie podjąć. W aktach niniejszej sprawy znajduje się bowiem orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] stycznia 2019 r. zaliczające skarżącego kasacyjnie do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ustalono również, że tę niepełnosprawność datuje się od [...] stycznia 2019 r. do [...] stycznia 2022 r. (niepełnosprawność istnieje od [...] grudnia 2018 r.).

Wskazać należy, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dokumentem medycznym, sporządzonym przez osobę z uprawnieniami lekarza medycyny. W świetle obowiązujących przepisów prawa podkreślić trzeba, że ustalenie niepełnosprawności i jego stopnia odbywa się w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół ds. orzekania o niepełnosprawności i to ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania stopnia niepełnosprawności.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia niepełnosprawności jest postępowaniem sformalizowanym. Na mocy art. 6 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573) do orzekania w tych sprawach zostały powołane powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Dlatego też organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalenia ani stopnia niepełnosprawności, daty, od której niepełnosprawność ta istnieje, ani też rodzaju pracy, którą osoba z orzeczonym stopniem niepełnosprawności mogłaby wykonywać.

Z tych też względów, powyższy zarzut należało uznać za niezasadny.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że zgodnie z art. 30 ust. 2 p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zaznaczyć należy, że dokonując wykładni użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 ustawy. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Powyższe oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Podkreślenia jednak wymaga, że taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 746/18, z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1015/20, z 21 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3074/19, czy z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 344/19 i I OSK 346/19). Przepis art. 30 ust. 2 p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Dokonując zatem wykładni art. 30 ust. 2 ustawy i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym. Dlatego też nie można zarzucić Sądowi I instancji, że w zaskarżonym wyroku dokonał błędnej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy. Organ administracji badając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego może bowiem, a wręcz powinien oceniać perspektywy i rokowania na przyszłość w tym zakresie, a perspektywy i rokowania co do sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika mogą leżeć u podstaw uznania administracyjnego w sprawie dotyczącej umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego. Tożsama wykładnia art. 30 ust. 2 ustawy prezentowana jest w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z 25 czerwca 2015 r., sygn. I OSK 53/14, z 24 lipca 2015 r., sygn. I OSK 273/14, z 27 września 2016, sygn. 355/15, z 6 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 1446/15, a także wcześniejsze wyroki, które dotyczyły umorzenia zaliczek alimentacyjnych pod rządem obowiązywania art. 16 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. I OSK 544/07, z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. I OSK 1166/09).

W niniejszej sprawie o umorzenie należności alimentacyjnych wystąpiła osoba będąca w jeszcze wieku produkcyjnym oraz posiadająca orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na czas określony, mogąca jednakże podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Zauważyć należy, że w orzeczeniu wskazano, iż skarżący nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Posiadany stopień niepełnosprawności oraz wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności nie wyłączają go zatem z możliwości wykonywania pracy, ograniczają jedynie rodzaj pracy, którą może wykonywać, nie eliminują go natomiast z życia zawodowego w ogóle. Nic zatem nie stoi na przeszkodzie, by skarżący podjął pracę odpowiadającą jego możliwościom. Należy także mieć na względzie, że orzeczenie zostało wydane na czas określony, tj. do dnia [...] stycznia 2022 r.

Wobec powyższego nie można przyjąć, że aktualna sytuacja skarżącego kasacyjnie, jakkolwiek ciężka, przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia, tym bardziej, że strona ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu płatności, a następnie rozłożenia należności na raty. Skarżący kasacyjnie ze swej strony nie wykazał, by jego sytuacja była sytuacją szczególną, wyróżniającą go spośród innych dłużników alimentacyjnych. Zaznaczyć także należy, że w razie pogorszenia sytuacji zdrowotnej, czy innej zmiany sytuacji życiowej i wykazania tej okoliczności właściwym dokumentem, dłużnik w każdym czasie może wystąpić ze stosownym wnioskiem o umorzenie. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, byłoby przedwczesne (zob. wyrok NSA z 24 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 710/21).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozostawiono do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest bowiem przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 tej ustawy.