Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 911/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.) Sędziowie: WSA Piotr Głowacki WSA Inga Gołowska Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia - skargę oddala -


UZASADNIENIE

W. G. (dalej "skarżący", "wnioskodawca", "zobowiązany") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek powołując się na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową.

ZUS decyzję z dnia 25 lutego 2021 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając, że organ I instancji nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności nie ustalił niezdolności do pracy skarżącego w okresie leczenia szpitalnego i ambulatoryjnego. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji lekarskiej, która znajduje się w Szpitalu [...] w K. na okoliczność niezdolności do pracy strony w latach 2015 – 2020.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS decyzją z dnia 18 maja 2021 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 25 lutego 2021 r. wskazując, że swoje rozstrzygnięcie oparł na wnikliwej analizie wszystkich zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji.

W uzasadnieniu organ podał, że dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji z dnia 25 lutego 2021 r. Wskazał, że ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia z 28 stycznia 2021 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości wynika, że skarżący: jest żonaty; nie pracuje zarobkowo; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy; jest mikroprzedsiębiorcą; w latach 2018-2020 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł straty w wysokości odpowiednio 4900 zł, 8137 zł i 9650 zł, przy przychodach w wysokości odpowiednio: 2 800 zł, 7 351 zł i 3 920 zł. Skarżący w 2020 r. majątek prywatny wycenił na kwotę 900 tys. zł, od 1 października 2020 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3 380 zł brutto miesięcznie, tj. 2 806,71 zł netto. Zobowiązany prowadzi 4 – osobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości 808 zł netto miesięcznie, 39 – letnimi synami, z których jednej uzyskuje dochód w wysokości 1 215 zł netto miesięcznie, a drugi nie uzyskuje dochodów. Miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą 2 486 zł, w tym: z tytułu miesięcznych opłat – 546 zł, opłat eksploatacyjnych – 1540 zł, kosztów leczenia – 400 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów w wysokości 15 tys. zł (z miesięczną ratą 370 zł) oraz u osób fizycznych w wysokości 2400 zł z miesięczną ratą 400 zł. Posiada także inne składniki mienia ruchomego (sprzęt RTV/AGD i komputery) o łącznej wartości 6 tys. zł. Jest właścicielem domu położonego w K. o pow. 130,27 m2 oraz mieszkania (również w K.) o pow. 69,04 m2. Skarżący podaje, że prowadzona działalność wydawnicza przynosi duże straty, ale jest dla skarżącego źródłem satysfakcji i formą rehabilitacji. Przedstawiając swoją sytuację zdrowotną podał, że od 1995 r. choruje na psychozę schizo-afektywną i pozostaje w systematycznym leczeniu oraz opiekuje się chorym na porażenie mózgowe synem T. .

ZUS podał, że do rozpoznania sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Organ przyjął je jako dowód w sprawie i wskazał ustalone na ich podstawie okoliczności dotyczące zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej od 1 czerwca 2019 r., wysokości otrzymywanej emerytury, posiadanych nieruchomości. Podał także, że należności z tytułu składek na koncie płatnika nie uległy przedawnieniu i okres ich dochodzenia na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 zm.), dalej "u.s.u.s.", jeszcze nie upłynął. Postępowanie egzekucyjne wobec przedmiotowych należności nie zostało wdrożone. Organ przedstawił następnie zawartą w u.s.u.s. regulację dotyczącą umarzania należności z tytułu składek i wyjaśnił dlaczego w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek umożliwiających umorzenie należności składkowych. Wskazał, że jeśli chodzi o przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. to nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. ZUS podał, że nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co nie jest tożsame z zaprzestaniem jej wykonywania. W sprawie nie zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik US lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ postępowanie egzekucyjne nie zostało wdrożone, jednak skarżący posiada składniki majątkowe (emerytura, nieruchomości), które umożliwiają prowadzenie egzekucji. ZUS wskazał, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Podkreślono, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Ponieważ wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygniecie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie ZUS zwrócił uwagę, że wobec braku całkowitej nieściągalności może umorzyć należności jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie". Organ przedstawił te szczególne przypadki umorzenia określone w §3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Podał, że w stosunku do skarżącego nie ma zastosowania przesłanka wskazana w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ podał w szczególności, że brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Organ zaznaczył, że we wniosku o umorzenie skarżący podkreślił, że prowadzona przez niego działalność nie jest nastawiona na zysk, a na pomoc oraz W. działa na zasadzie terapii poprzez sztukę, bowiem zajmuje się promowaniem twórczości autorów, którzy doświadczyli kryzysów psychicznych, pozwalając im zaistnieć w przestrzeni literackiej. ZUS stwierdził w związku z tym, nie negując ważnej roli działalności skarżącego, że przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka zastosowania ulgi. Oznacza to, że okoliczności dotyczące genezy powstania zaległości w opłacaniu składek pozostają bez znaczenia dla sprawy. ZUS stwierdził następnie, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia określonej w §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ przedstawił sytuację zdrowotną skarżącego i wskazał, że nie neguje, że jest ona trudna. Uznał jednak, że w przypadku skarżącego przesłanka zdrowotna nie zachodzi, ponieważ od 1 października 2020 r. skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia i może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Skarżący nie zakończył poza tym definitywnie prowadzenia działalności gospodarczej, ale dokonał jej zawieszenia.

Odnosząc się do przesłanki uregulowanej w §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS podał, że ograniczone możliwości płatnicze skarżącego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc do kłopotów finansowych. Organ odniósł się do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego i wskazał, że analizując wysokość dochodów będących w dyspozycji rodziny skarżącego (świadczenia emerytalne skarżącego i jego żony, renta syna – łącznie 4 829,71 zł) należy wykluczyć stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. ZUS zaznaczył także, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego pozwala na sfinansowanie w całości kosztów utrzymania. Stwierdził także, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia składek. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innym należnościami. W związku z tym organ stwierdził, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które może stanowić źródło spłaty zobowiązań w drodze układu ratalnego lub w drodze egzekucji, która będzie prowadzona z poszanowaniem ustawowego minimum egzystencji.

W skierowanej do WSA w Krakowie skardze na decyzję z dnia 18 maja 2021 r. skarżący – wnosząc o jej uchylenie, jak również poprzedzającej ją decyzji z dnia 25 lutego 2021 r. – zarzucił naruszenie:

I. prawa materialnego, które miało wpływa na wynik sprawy tj. §3 ust.1 pkt 1- 3 rozporządzenia w zw. z art.28 ust 3a u.s.u.s. - poprzez błędne przyjęcie, że przesłanki udzielenia skarżącemu ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek w jego przypadku nie zachodzą,

II. przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 77, art 77 §1, art. 107§3 kpa - poprzez zaniechanie dokonania wnikliwej i rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione przesłanki umorzenia należności składkowych określonych w przepisach prawa materialnego, pobieżne zbadanie okoliczności istnienia przesłanek materialnych oraz niewykazanie twierdzeń dotyczących niespełnienia przez skarżącego przesłanek materialnych udzielenia ulgi, pomimo że skarżący spełnienia ich dowiódł, poprzez brak dokładnego stanu faktycznego sprawy, zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, co w efekcie skutkowało błędnym rozstrzygnięciem w postaci odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek,

- art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, gdyż organ poczynił ustalenia sprzeczne z treścią zgromadzonego materiału dowodowego, bowiem wbrew temu co z dowodów wynikało przyjął, że w przypadku skarżącego nie znajdują zastosowania §3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia,

- art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek zajętego przez organ stanowiska, gdy organ rzetelnie i wnikliwie powinien był wyjaśnić, czym kierował się konstatując o możliwości dokonania przez skarżącego spłaty zaległości składkowej bez pozbawienia skarżącego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych oraz możliwości polepszenia się jego sytuacji materialnej przy uwzględnieniu jego stanu zdrowia, aktualnej sytuacji rodzinno-finansowej oraz wieku skarżącego.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2021r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lutego 2021r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu, rozpatrywana w niniejszej sprawie skarga W. G. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ ubezpieczeniowy, rozstrzygający w przedmiotowej sprawie nie naruszył przepisów prawa procesowego, ani też materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Przechodząc do badania zaskarżonej decyzji w zakresie prawidłowości rozpoznania sprawy w odniesieniu do sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, rozpocząć należy od wskazania, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266, dalej: "u.s.u.s."). Umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu, chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia, wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

W tym miejscu podać należy, że ustalenia organu, rozpoznającego przedmiotową sprawę w zakresie stwierdzenia, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności tut. Sąd uznaje za prawidłowe i w pełni je akceptuje. W tym zakresie prawidłowo bowiem wskazał organ, że w przypadku skarżącego, przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt l u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy- Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. W sprawie nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i obecnie wykazuje, że jest całkowicie niezdolny do pracy ale przeszedł na emeryturę z którego to świadczenia można co do zasady prowadzić egzekucję. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ jak ustalono w postępowaniu, skarżący – mimo niewątpliwie trudnej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej - ma stały dochód w postaci emerytury, jest właścicielem nieruchomości a ponadto nie wyczerpano okresu dochodzenia należności oraz nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; w związku z powyższym nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zasadnie więc uznały organy ubezpieczeniowe, że stwierdzenie, iż nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby przedwczesne. W świetle powyższego, prawidłowo stwierdził ZUS, że nie ma podstaw do podjęcia w ramach uznania administracyjnego, rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 ww. ustawy, gdyż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności.

W tym miejscu wskazać należy, że szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Przy czym zauważyć należy, iż użyty w ww. przepisie zwrot: "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek spoczywa na dłużniku.

Rozważając przesłanki umorzenia, wynikające z ww. rozporządzenia, w ocenie Sądu, rację ma organ ubezpieczeniowy twierdząc, że powstanie przedmiotowego zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, bynajmniej nie ze złej woli ale zapewne z uwagi na chorobę, kłopoty zdrowotne w rodzinie oraz prowadzenie działalności kulturalnej, która co do zasady nie jest działalnością przynoszącą znaczące korzyści czy w ogóle jakiekolwiek korzyści. Te okoliczności jednak nie są w świetle przytoczonych wyżej przepisów, przesłanką umorzenia zaległości składkowych. Zasadnie zatem organ do nich się nie odnosił.

Równocześnie, nie budzi wątpliwości Sądu, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań w tym zakresie, powinno być poprzedzone planem finansowym, opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku, przy czym nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Decydując się na założenie działalności gospodarczej, skarżący powinien być jednak świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej, ww. wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. W kontekście powyższego, słusznie podkreślił ZUS, że skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej, skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek, jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek.

W konsekwencji powyższego, zaaprobować należy ocenę organów ubezpieczeniowych w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia.

Na uznanie Sądu zasługuje także ocena organów w zakresie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zauważyć należy, że wystąpienie przedmiotowej przesłanki, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżący podnosił argument złego stanu zdrowia. Poinformował, że cierpi na liczne schorzenia z powodu których pozostaje w coraz bardziej zaawansowanym i szeroko zakrojonym leczeniu w związku z czym musi ponosić znaczące wydatki na leki i regularnie podlegać leczeniu. Skarżący przedłożył dokumentację medyczną w tym zakresie, jednakże mimo powyższych okoliczności, nie można zanegować oceny ZUS, który racjonalnie wskazał, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego. Podkreślenia wymaga, że świadczenie takie jest wypłacane bez względu na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W konsekwencji, powyższa okoliczność wskazuje na to, że w badanej sprawie nie zaszła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a ocena organu ubezpieczeniowego w tym zakresie jest racjonalna.

W toku postępowania skarżący udokumentował problemy zdrowotne swoje i rodziny jak również wskazał na ich zaostrzenie. Jednak również one nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia, ponieważ zarówno on, jak i jego żona oraz syn, posiadają świadczenie, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia i stanowi stały dochód. W związku z powyższym, ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania przesłanka ciężkiej choroby dłużnika lub sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny całkowicie uniemożliwiająca uzyskiwanie dochodu.

Przechodząc natomiast do oceny zasadności stanowiska organów ubezpieczeniowych w zakresie analizy przesłanki, wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia – zauważyć trzeba, że skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Jest mikroprzedsiębiorcą; w latach 2018-2020 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł straty w wysokości odpowiednio 4900 zł, 8137 zł i 9650 zł, przy przychodach w wysokości odpowiednio: 2 800 zł, 7 351 zł i 3 920 zł. Działalność gospodarcza jest obecnie zawieszona. Od 1 października 2020r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3 380 zł brutto miesięcznie, tj. 2 806,71 zł netto. Zobowiązany prowadzi 4 – osobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości 808,00 zł netto miesięcznie, 39 – letnimi synami, z których jednej uzyskuje dochód w wysokości 1 215 zł netto miesięcznie, a drugi nie uzyskuje dochodów.

Miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą 2 486 zł, w tym: z tytułu miesięcznych opłat – 546 zł, opłat eksploatacyjnych – 1540 zł, kosztów leczenia – 400 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów w wysokości 15 tys. zł (z miesięczną ratą 370 zł) oraz u osób fizycznych w wysokości 2400 zł z miesięczną ratą 400,00 zł. Posiada także inne składniki mienia ruchomego (sprzęt RTV/AGD i komputery) o łącznej wartości 6 000,00zł. Jest właścicielem domu położonego w K. o pow. 130,27 m2 oraz mieszkania (również w K.) o pow. 69,04 m2. Skarżący w 2020 r. majątek prywatny wycenił na kwotę 900 000, zł.

Skarżący podaje, że od 1995 r. choruje na psychozę schizo-afektywną i pozostaje w systematycznym leczeniu oraz opiekuje się chorym na porażenie mózgowe synem T. . Drugi syn, na skutek niedostosowania społecznego, nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów.

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko ZUS, który uznał, że w świetle powyższych okoliczności faktycznych sprawy skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa i rodzinna całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległości wobec ZUS. Zgodzić należy się z oceną organu, że umorzenie należności z tytułu składek, należy uznać za przedwczesne.

Zwolnienie ww. z obowiązku opłacenia należnych składek wraz z odsetkami za zwłokę nie poprawi sytuacji gospodarstwa domowego skarżącego, ponieważ wierzyciele cywilnoprawni będą w dalszym ciągu dochodzili swoich roszczeń, a z drugiej strony, racje ma organ twierdząc, że w interesie publicznym nie leży rezygnacja organu z należności składkowych na rzecz innych wierzycieli. Zresztą istnienie zaległości cywilnoprawnych także nie należy do przesłanek umorzenia.

Nie można też tracić z pola widzenia, że sam skarżący oświadczył, że nie korzysta z żadnych form pomocy, skierowanych do osób, znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że może on zaspokajać swoje potrzeby bytowe bez konieczności sięgania po wsparcie instytucji socjalnych.

W kontekście powyższego, podkreślić też trzeba, że zarówno skarżący, jak i jego żona, mają prawo do nieodpłatnej opieki medycznej, finansowanej ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia.

W konsekwencji powyższego, rację ma organ ubezpieczeniowy twierdząc, że umorzenie należności w tym przypadku, byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Faktem jest, że ustalony stan faktyczny, wskazuje na niełatwą sytuację materialną skarżącego, jednakże brak jej cech wyjątkowości, które przemawiałyby za uznaniem wniosku skarżącego. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, nie dziwi fakt, że organ odpowiedzialny za ich pobór, zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko ZUS, który uznał, że w świetle powyższych okoliczności faktycznych sprawy skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa i rodzinna całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległości wobec ZUS.

Nie należy zapominać, że umorzenie należności z tytułu składek może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest jednak podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą.

Skarżący podaje, że prowadzona działalność wydawnicza przynosi duże straty, ale jest dla skarżącego źródłem satysfakcji i formą rehabilitacji także dla innych chorych twórców z którymi w swoim wydawnictwie współpracuje. Sąd wyraża głębokie zrozumienie dla takiej motywacji działania, jednakże przesłanki umorzenia zaległości składkowych wobec ZUS nie mogą być określane dowolnie, według subiektywnych motywacji, nawet gdy są one co do zasady szlachetne. Jak wyżej wskazano, przesłanki te są określone przez przepisy prawa i organy ZUS a także obecnie Sąd, nie mogą odstąpić od ich stosowania, oceniając motywację działania zobowiązanego do uiszczenia składek.

W kontekście powyższego, Sąd pragnie nadto wskazać, że zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych, zmiana sytuacji i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) – por. wyrok NSA z 25 października 2018r., sygn. akt I GSK 1970/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2019r., sygn. akt V SA/Wa 1080/18.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy – zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia, określone w ust. 1 § 3 pkt 1, 2, i 3 ww. rozporządzenia. W konsekwencji stwierdzić należy, iż działanie organu, mieściło się w zakresie uznania administracyjnego.

W świetle powyższego wskazać także należy, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna.

Podkreślenia wymaga również to, że tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych, obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności, zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas, organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie podać trzeba, że uzasadnienie decyzji, spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich, jak już wyżej wspomniano, należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował powyższe przepisy.

W ocenie Sądu, wydanie decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał m.in. ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, wziął pod uwagę: wszystkie uzyskane i przedłożone do sprawy dokumenty. Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, korzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Bazy Internetowej Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Baz Danych Ksiąg Wieczystych.

W ocenie Sądu, analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana przede wszystkim z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego oraz dokumentów, które przedłożył w toku postępowania. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej, uznając, że umorzenie należności w badanej sprawie nie tylko nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, lecz również z uwagi na społeczną sprawiedliwość, bowiem skarżący uzyskiwał dochody, które w przeszłości były zwiększone z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia.

W konsekwencji, nie mogą zyskać aprobaty Sądu, zarzuty skargi dotyczące niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, objawiające się nieuwzględnieniem faktycznej sytuacji materialnej, zdrowotnej i egzystencjalnej skarżącego. W tym miejscu wskazać należy, że już sam fakt sformułowania przez skarżącego zarzutów w skardze, świadczy o tym, że decyzja zawiera pełne rozstrzygnięcie, z którym skarżący może polemizować i formułować w tym zakresie zarzuty oraz przedstawiać swoją argumentację na poparcie stanowiska.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organy ubezpieczeniowe prawidłowo uznały, że aktualna sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy.

W świetle powyższych okoliczności, wywodów i rozważań, zarzuty skargi – uznać należy za nieuzasadnione, do czego Sąd odniósł się szczegółowo w treści przedmiotowego uzasadnienia. 56Skarżący nie miał racji w zasadniczych kwestiach spornych, ale rację miały organy ubezpieczeniowe obu instancji we wszystkich aspektach kontrolowanej sprawy. W konsekwencji, wbrew twierdzeniom skarżącego, rozstrzygnięcia ZUS, uznać należy za prawidłowe. Natomiast odmienne stanowisko skarżącego, co do zasadności działania organów nie daje podstaw do uznania, że ich rozstrzygnięcia są nieprawidłowe.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja organu I i II jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.