Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 304/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par.3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. D. (dalej jako wnioskodawca, skarżący, strona, zobowiązany) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 lipca 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 14 maja 2018 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu o umorzenie należności wobec ZUS, z uwagi na brak środków na ich uiszczenie. W uzasadnieniu podniósł, że w jego przypadku zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. - dalej: usus), jako, że nie posiada on żadnego majątku ruchomego i nieruchomego (samochody zostały zezłomowane), a Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nysie umorzył prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne z uwagi na stwierdzoną całkowitą nieściągalność. Skarżący wskazał także, że nie jest już w stanie realizować zawartego układu ratalnego, gdyż rata wzrosła z kwoty 104 zł do 1.458 zł. Do wniosku załączył: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, deklarację PIT-37 za rok 2017, pismo ze Starostwa Powiatowego w Nysie z dnia 06-12-2017r.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w Opolu decyzją z 16 lipca 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 usus, odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w kwocie ogółem 58.122,07 zł, obejmującej:

I. składki własne zobowiązanego w wysokości 36.212,07 zł, w tym:

a) na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 10/2004-02/2006, 07/2006-09/2006 w łącznej kwocie 20.504,11 zł (z tytułu składek 8.490,11 zł i odsetek naliczonych na dzień 16.05.2018r. 12.014,00zł);

b) na ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2006, 03/2008-12/2008, 02/2011- 01/2012 w łącznej kwocie 10.349,26 zł (w tym: składki 5.108,95 zł, naliczone odsetki 5.131,91 zł i koszty upomnienia 108,40 zł);

c) na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 11/2004-09/2006 w łącznej kwocie 5.358,70 zł (w tym: składki 2.233,70 zł i naliczone odsetki 3.125,00 zł);

II. odsetki za zwłokę w części finansowanej przez ubezpieczonych na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 10/2004-02/2006, 07/2006-09/2006 w wysokości 21.910,00 zł.

Odnosząc się natomiast do należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, organ decyzją nr [...] z 16 lipca 2018 r., odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na fakt, iż należności finansowane przez ubezpieczonych nie podlegają merytorycznemu rozpoznaniu.

W uzasadnieniu decyzji nr [...] organ wskazał, że w celu uzyskania informacji o aktualnej sytuacji materialno-finansowej i bytowej wnioskodawcy Zakład zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie m.in. o podanie wysokości dochodów osiągniętych przez zobowiązanego za rok 2017 oraz do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o udzielenie informacji, czy korzysta on lub korzystał z pomocy Ośrodka. Na podstawie zebranego materiału dowodowego, w tym złożonego przez stronę oświadczenia o stanie majątkowym, ustalono, że zobowiązany jest zatrudniony w [...] D. K. w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podstawa wymiaru składek to 525,00 zł brutto tj. 437,00 zł netto. Zobowiązany nie korzysta i nie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej oraz nie złożył zeznania podatkowego za rok 2017r.

Dalej organ przedstawił regulacje prawne normujące umorzenie należności z tytułu składek, zgodnie z którymi takie umorzenie może nastąpić tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 usus), przy czym katalog tych przypadków został taksatywnie wymieniony w punktach od 1 do 6 zamieszczonych w ust. 3 tego artykułu.

Oceniając zasadność wniosku o umorzenie należności organ stwierdził, że żadna z wymienionych w tym przepisie okoliczności nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Wskazał, że w wobec skarżącego Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny wdrożył postępowanie egzekucyjne, jednak z uwagi na zawarty układ ratalny postanowieniem z dnia 10 maja 2016r. zawieszono jego prowadzenie. W tej sytuacji, mając na uwadze, że zobowiązany osiąga stały dochód w wysokości 437 zł netto, nie jest możliwe stwierdzenie, czy w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego.

Następnie organ dokonał analizy sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek, które pozwalają na umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365 – dalej jako: "rozporządzenie") wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a usus.

Rozważając przesłankę opisaną w punkcie 1 ust. 1 § 3, tj. "gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" organ wskazał, że skarżący jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, z wynagrodzeniem 525 zł brutto (437 zł netto) i że na zaległości z tytułu składek skarżący zawarł układ ratalny (umowa nr [...] z dnia 28 kwietnia 2016r.) który jest obowiązujący i dotychczasowa rata umowy ratalnej wynosząca ok. 104 zł i była spłacana. Zaznaczył przy tym, że w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym zobowiązany nie przedstawił żadnych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem. Organ powołał się także na informacje o wysokości minimum egzystencji i minimum socjalnego, wynoszące dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego w 2017 r. kwoty odpowiednio: 574,01 zł i 1.134,46 zł. Biorąc pod uwagę te kryteria organ przyznał, że sytuacja skarżącego jest trudna z uwagi na wysokość uzyskiwanych dochodów. Stwierdził jednak, że skarżący pracuje w niepełnym wymiarze czasu i jego sytuacja może mieć charakter przejściowy. W przypadku podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy sytuacja finansowa ulegnie poprawie. W ocenie Zakładu, zapłata zadłużenia z tytułu składek w dogodnym układzie ratalnym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący może się bowiem zwrócić się z wnioskiem o zmianę warunków zawartej umowy ratalnej nr [...] z 28 kwietnia 2016r.

Rozpatrując kolejne przesłanki, o których mowa w § 3 pkt 2 i 3 rozporządzenia, tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności - stwierdzono, że skarżący nie wykazał takich okoliczności.

W konkluzji organ stwierdził, że w sprawie brak jest okoliczności przemawiających za umorzeniem należności publiczno-prawnych. Zaznaczył przy tym, że analiza sytuacji zobowiązanego nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej lecz pod uwagę brane są także możliwości ściągnięcia należności w drodze egzekucji lub spłaty zadłużenia w ramach ulgi jaką jest układ ratalny. Zakład każdorazowo dokonuje szczegółowej analizy możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS i ustala dogodną wysokość rat oraz terminy spłaty rat. W przypadku, gdy strona nie będzie w stanie spłacać rat w ustalonej wysokości zgodnie z obowiązującą umową ratalną może ona wystąpić z wnioskiem o zmianę warunków udzielonej ulgi i zaproponować wysokość raty możliwej do spłaty lub złożyć ponowny wniosek o układ ratalny.

Skarżący, rezygnując ze złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżył powyższą decyzję skargą wniesioną do tut. Sądu, stawiając zarzuty naruszenia art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej w skrócie "kpa") i domagając się jej uchylenia w całości.

W uzasadnieniu skargi podtrzymał stanowisko, że w jego przypadku zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 usus. Zarzucił, iż organ pominął istotne w sprawie dowody w postaci postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie o umorzeniu prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, w których to postanowieniach stwierdzono, że brak jest majątku, z którego można by było skutecznie prowadzić egzekucję oraz że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dodatkowo skarżący wskazał, że Urząd Skarbowy umorzył również postępowanie egzekucyjne dotyczące należności z tytułu podatków w kwocie 350.000 zł z powodu całkowitej ich nieściągalności, w następstwie czego skarżący został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych, po uprzednim sądowym wyjawieniu majątku. Ponadto, zdaniem skarżącego, jego sytuacja materialna wyczerpuje znamiona określone w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Uzyskiwane bowiem przez niego dochody kształtują się na poziomie poniżej minimum egzystencji, co przyznał także organ, który jednak w dowolny sposób uznał, że spłata należności nie uniemożliwia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wprawdzie skarżący regulował dotychczas raty zawartego z Zakładem układu, jednak biorąc pod uwagę tak niskie wynagrodzenie, jego wiek (62 lata) i brak pozytywnych prognoz poprawy swej sytuacji finansowej, dalsze spłacanie rat nawet w wysokości 100 zł nie jest możliwe, ponieważ zagraża to jego egzystencji, negatywnie wpływa na stan zdrowia i uniemożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Odwołując się do poglądów orzecznictwa, skarżący podkreślił, że nie jest zgodna z interesem publicznym sytuacja, w której zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy społecznej. Nie zgodził się także z tezą organu o możliwości poprawy jego sytuacji, poprzez podjęcie pracy w pełnym wymiarze. Wskazał, że od blisko pięciu lat zatrudniony jest w niepełnym wymiarze czasu pracy i ma tą pracę tylko dlatego, że jest w okresie chronionym (przedemerytalnym). Organ nie przedstawił natomiast jakichkolwiek przesłanek, na których opiera swe pozytywne prognozy co do możliwości zatrudnienia na pełny etat, przez co wnioski te są jedynie przypuszczeniami o charakterze prognostycznym i jako takie nie mogły stanowić podstawy do czynienia ocen w zakresie przesłanek warunkujących umorzenie należności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej jako: [ppsa], w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 ppsa. Zgodnie przy tym z art. 134 § 1 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz pracy oraz odsetek za zwłokę. Regulacje prawne, normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 usus oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 usus całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

7. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

8. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawodawca przewidział ponadto w art. 28 ust. 3a usus możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a usus w związku z § 3 Rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust. 1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane" w całości lub w części przez Zakład. Sformułowanie "mogą być umarzane" znalazło się także w art. 28 ust. 2 i 3a usus. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 kpa, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) oraz jego oceny (art. 80 kpa), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 kpa. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 kpa, w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów kpa, reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Oceniając w tym kontekście zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W rozpatrywanej sprawie organ orzekający nie stwierdził podstaw do umorzenia skarżącemu zaległych składek, uznając, że nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek wskazanych w art. 28 ust 3 usus, jak też nie zaistniały szczególne okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, na podstawie art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia.

Kwestionując stanowisko organu skarżący w skardze podnosi, iż organ nie uwzględnił zawartych w aktach sprawy dokumentów, potwierdzających wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 usus (odpowiednio: "naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję" i "jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne").

Odnosząc się do tych zarzutów zauważyć należy, że skarżący w toku postępowania powoływał się wprawdzie na okoliczność umorzenia prowadzonego wobec niego uprzednio postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie, jednakże stosowne w tym względzie dowody przedłożył dopiero na etapie skargi , załączając do niej dwa postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 9 września 2014 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Faktem jest, iż organ rozpoznając wniosek skarżącego organ mając informacje o toczących się uprzednio, a następnie umorzonych postępowaniach egzekucyjnych, winien poczynić w tym zakresie własne ustalenia, bądź tez wystąpić do strony o ich przedłożenie i następnie tak zgromadzone dowody organ zobowiązany był ocenić zgodnie z wymogami art. 80 kpa., a takich działań organ nie podjął wbrew regułom postępowania wyrażonym w art. 7, 77 § 1 i 80 kpa.

Niemniej jednak, zdaniem Sądu, opisane wyżej wady postępowania nie dawały wystarczających podstaw do uwzględnienia skargi, jako że nie miały wpływu na wynik sprawy. W świetle bowiem całokształtu zebranego materiału dowodowego i okoliczności z nich wynikających na akceptację zasługuje stanowisko organu, iż sytuacja skarżącego na dzień wydania decyzji nie wskazywała na trwałą niemożność uregulowania zaległych składek. Należy bowiem w pierwszej kolejności zauważyć, iż przedłożona wraz ze skargą dokumentacja, dotyczyła czynności egzekucyjnych podejmowanych w 2014r. w odniesieniu do ciążących na skarżącym zaległości podatkowych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, a które to postępowania zostały wówczas umorzone postanowieniami z dnia 9.09.2014r. w związku ze stwierdzeniem , że z powodu braku majątku , że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Niewątpliwie zatem w tym okresie doszło do spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 usus.

Jednakże, co w sprawie nie jest sporne, w roku 2016 skarżący zawarł układ ratalny (umowa nr [...] z dnia 28 kwietnia 2016r.) obejmujący swoim zakresem również należności będące obecnie przedmiotem wniosku o ich umorzenie, a zatem ustała w tą chwilą przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 usus, skoro , co wymaga podkreślenia , skarżący od tego momentu rozpoczął realizacje umowy ratalnej i dokonywał wynikających z jej postanowień spłat ciążących na nim należności składkowych. Jak sam tez wskazywał, głównym powodem złożenia obecnie wniosku o umorzenie pozostałej do spłaty zaległości składkowych, jest nie tyle zmiana jego sytuacji finansowej , ale niemożność dalszej realizacji zawartego układu ratalnego, z uwagi na wzrost miesięcznej raty z kwoty 104 zł do 1.458 zł.

W tej zaistniałej w sprawie sytuacji, w ocenie Sądu uprawnione jest stanowisko organu, że istnieją możliwości dalszego chociażby częściowego uregulowania przez stronę zaległych składek i że na obecnym etapie nie da się stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 usus). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Jak już wyżej wskazano, umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc więc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Podzielając zatem trafność wniosków organu, że nie jest wykluczone dalsze dobrowolne regulowanie przez skarżącego zaległych składek w ramach dogodnego dla niego układu ratalnego (słusznie w tym względzie organ wskazał także, iż z uwagi na wzrost miesięcznej raty do kwoty ok. 1.450 zł skarżący może wystąpić o zmianę warunków zawartej umowy ratalnej nr [...] z 28 kwietnia 2016r.), Sąd stwierdza, że przychylenie się do wniosku strony i umorzenie zaległych składek byłoby w tej sytuacji zbyt daleko idące. Tym bardziej, że jak sam skarżący zwracał uwagę, jest on obecnie w wieku przedemerytalnym, a zatem w przewidywalnym okresie nabędzie uprawnienia do świadczeń emerytalnych z ubezpieczeń społecznych. Niewątpliwie zaś wpływ na wysokość jego przyszłej emerytury istotny wpływ będą miały właśnie opłacone okresy składkowe, a zatem rzeczywista wysokość uregulowanych przez niego składek na ubezpieczenie społeczne.

Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (pozostałe przesłanki nie były rozpatrywane, gdyż skarżący nie powoływał się na okoliczności związane z poniesieniem strat związanych ze zdarzeniami nadzwyczajnymi, czy też dotyczące stanu jego zdrowia). Zgodnie z tym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek (...) w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ocenę stanowiska organu o niespełnieniu omawianej przesłanki należy poprzedzić stwierdzeniem, że ciężar wykazania okoliczności dających organowi podstawę do rozważenia możliwości umorzenia należności spoczywa właśnie na podmiocie ubiegającym się o umorzenie należności – co jednoznacznie wynika z użytego w treści § 3 ust rozporządzenia zwrotu "jeżeli zobowiązany wykaże". To wnioskujący ma więc wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11 i wyrok WSA w Warszawie z 11 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2198/13). Wynika to z tego, że jedynie strona występująca z wnioskiem o umorzenie posiada wiedzę o swoim stanie majątkowym i sytuacji bytowej, czyli o okolicznościach stanowiących podstawę do ewentualnego uwzględnienia jego wniosku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma wprawdzie obowiązek wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 kpa) lecz inicjatywa dowodowa należy tutaj do wnioskodawcy, natomiast organ obowiązany jest ocenić przedstawione przez niego okoliczności.

Z ustalonych przez organ okoliczności wynikało, że skarżący jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy i z tytułu zatrudnienia osiąga wynagrodzenie w kwocie 525 zł brutto (437 zł netto). Organ przyznał przy tym, że wysokość osiąganego dochodu kształtuje się na poziomie poniżej minimum socjalnego i minimum egzystencji (wynoszących odpowiednio: 1.134,46 zł i 574,01 zł), uznał jednak, że skarżący nie wykazywał dotychczas trudności w regulowaniu zobowiązań z tytułu układu ratalnego, co wskazuje, że jest nadal w stanie chociażby częściowo regulować należności z tytułu składek bez zagrożenia dla swej egzystencji a wniosek ten potwierdza dodatkowo fakt, iż skarżący nie korzysta i nie korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto organ uznał, że skarżący ma możliwości polepszenia swej sytuacji materialnej, poprzez podjecie pracy w pełnym wymiarze czasowym.

Zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy, przyjmując, iż skarżący - chociaż niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej - nie spełnia warunków do udzielenia ulgi na podstawie omawianej przesłanki, albowiem z ustalonych okoliczności wynika, że pomimo bardzo niskich dochodów dotychczas realizowane były spłaty rat umowy ratalnej.

W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że sytuacja materialna skarżącego z racji uzyskiwanych dochodów jest ewidentnie trudna. Niemniej jednak nie można przyjąć, że samo kryterium dochodu poniżej minimum egzystencji przesądza już automatycznie o ziszczeniu się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z treści tego przepisu wynika bowiem, że podstawą jej uznania jest brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oczywiście dochody poniżej minimum egzystencji z reguły wiążą się ze stanem braku środków finansowych na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, niemniej jednak, zdaniem Sądu, nie są wykluczone wyjątki od tej reguły. Dzieje się tak przykładowo w sytuacji osób, które w zaspokajaniu swych podstawowych potrzeb korzystają ze wsparcia innych bliskich osób, pozostając na ich utrzymaniu, a uzyskiwane bardzo niskie dochody przeznaczają na inne, niż niezbędne, wydatki. Spostrzeżenia te w rozpatrywanej sprawie mają o tyle istotne znaczenie, że skarżący nie wyjaśnił w pełni swej sytuacji bytowej a przede wszystkim nie ujawnił ponoszonych stałych miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania, chociaż obowiązek wskazania tych informacji spoczywał na nim. Skoro więc skarżący nie przedstawił danych co do ponoszonych kosztów utrzymania, organ nie miał podstaw, by przewidywać, czy i w jakim stopniu dalsze regulowanie zaległości w ramach układu ratalnego zagraża egzystencji skarżącego. Zdaniem Sądu, w tych realiach, ocena organu, iż skarżący, który w toku postępowania nie wskazywał na trudności w regulowaniu rat w dotychczasowej wysokości 104 zł, jest nadal w stanie bez zagrożenia dla swej egzystencji chociażby częściowo regulować należności z tytułu składek w ramach dogodnego dla niego układu ratalnego - w powiązaniu z okolicznością, że nie korzystał on ze świadczeń z pomocy społecznej - nie nosi znamion dowolności. Oceny tej nie podważa również akcentowana przez skarżącego we wniosku o umorzenie okoliczność podwyższenia wysokości rat z dotychczasowej kwoty 104 zł do kwoty 1.458 zł. Jak bowiem słusznie zauważył organ , na co już Sąd zwrócił powyżej uwagę, skarżący może wystąpić z wnioskiem o zmianę warunków udzielonej ulgi i zaproponować wysokość raty możliwej do spłaty lub złożyć ponowny wniosek o układ ratalny. Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że wykazana sytuacja materialna skarżącego uzasadnia podejrzenie, iż przy zaspokajaniu swych potrzeb bytowych i życiowych korzysta on ze wsparcia innych osób, czego nie ujawnił. Trudno bowiem uznać, że skarżący w prawie dwuletnim okresie był w stanie utrzymać się z kwoty ok. 330 zł miesięcznie, która pozostawała do jego dyspozycji po opłaceniu raty z tytułu zawartego układu, albowiem środki te, jak wskazuje doświadczenie życiowe, są niewystarczające nawet na pokrycie kosztów całodziennego wyżywienia (330 zł : 30 dni = 11 zł dziennie na wyżywienie), nie mówiąc już o wydatkach na środki czystości, odzież, czy inne niezbędne wydatki.

Sąd podziela natomiast zarzuty skargi dotyczące braku wykazania przez organ, na jakich podstawach opiera swe przeświadczenie o możliwości poprawy sytuacji skarżącego, poprzez podjęcie pracy w pełnym wymiarze czasu. Rację ma skarżący, że zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na rozstrzygnięcie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 r. III SA/Wa 2937/06). W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że organ nie poczynił jakichkolwiek ustaleń co do ofert na rynku pracy dla osób w wieku skarżącego (62 lata), czyli w wieku przedemerytalnym, dla których rynek pracy, co ogólnie wiadomo, nie jest zbyt przyjazny. Zasadny jest więc zarzut skarżącego, że nie jest wiadome, na czym organ opiera swe pozytywne prognozy co do możliwości jego zatrudnienia na pełen etat. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, wadliwość ta nie wywarła tak istotnego wpływu na końcowy wynik sprawy, aby mogła ona stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Kluczowe bowiem znaczenie, z punktu widzenia omawianej przesłanki, stanowiły przedstawione powyżej okoliczności, w szczególności dotyczące zdolności skarżącego regulowania zobowiązań z tytułu zawartego układu ratalnego.

W konsekwencji Sąd stwierdza, iż opisany stan rzeczy powoduje, że pomimo niewątpliwie trudnej, prawidłowo ustalonej przez organ sytuacji materialnej skarżącego, uzasadnionym jest twierdzenie Zakładu, że w okolicznościach sprawy nie wystąpiła w sprawie przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Pamiętać przy tym należy, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jako że stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, nie może następować pochopnie i z reguły zastrzeżone jest dla sytuacji wyjątkowych, szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się przez płatnika z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Reasumując, uznać należy, że w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Sąd nie dostrzegł też naruszenia pozostałych podniesionych w skardze przepisów art. 8 i art. 107 § 3 kpa.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.