Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 762/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Karolina Dźwierzyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2019 r. spraw ze skarg Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi T. na decyzje Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2019 r.: - nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 rok, - nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2015 rok 1) uchyla zaskarżone decyzje, 2) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi T. kwotę 1394 (jeden tysiąc trzysta dziewięćdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg Wspólnoty Pastwiskowej A. (dalej: Wspólnota/Skarżąca) są decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: DPOR Agencji) z dnia [...] sierpnia 2019 r. [...] i nr [...] utrzymujące w mocy odpowiednio decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 i z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).

Jak wynika z akt sprawy, Wspólnota w dniu 26 maja 2015 roku złożyła w organie I instancji wniosek o przyznanie w/w płatności na 2015 rok, w którym zadeklarowano działki rolne o łącznej powierzchni 39,48 ha, w tym działki rolne A/A1/A2/A3 położone na działce ewidencyjnej nr 321 o powierzchni 32,46 ha, działki rolne B/Bl położone na działce ewidencyjnej nr 324 o powierzchni 4,02 ha, działki rolne C/Cl położone na działce ewidencyjnej nr 468 o powierzchni 2,70 ha oraz działki rolne D/Dl położone na działce ewidencyjnej nr 468 o powierzchni 0,30 ha.

W dniach od 24 do 26 lutego 2016 r. działki zadeklarowane przez Wspólnotę A. do przyznania płatności na 2015 rok zostały poddane kontroli na miejscu. Wykryte nieprawidłowości zostały przedstawione w raporcie z kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni nr [...]. Stwierdzono m.in., że w przypadku działki A (nr 32) z deklarowanej powierzchni 32,46 ha kwalifikuje się 28,33 ha, a w przypadku działki rolnej B (nr 324) z deklarowanej powierzchni 4,02 ha kwalifikuje się 3,79 ha. W trakcie przedmiotowej kontroli na miejscu stwierdzono, iż w przypadku działki rolnej A położonej na działce ewidencyjnej nr 321 o zadeklarowanej powierzchni 32,46 ha, powierzchnia stwierdzona w trakcie kontroli wyniosła 28,33 ha, ponadto w przypadku działki rolnej B położonej na działce ewidencyjnej nr 324 o zadeklarowanej powierzchni 4,02 ha, powierzchnia stwierdzona w trakcie kontroli wyniosła 3,79 ha. W przypadku działek rolnych C i D zadeklarowanych na działce ewidencyjnej nr 468, które zostały pomierzone łącznie stwierdzono, że granice upraw wykraczają poza granice działki referencyjnej zadeklarowanej we wniosku, zastosowano kodu nieprawidłowości DR 50 co w konsekwencji skutkowało redukcją powierzchni działek rolnych C i D o 0,04 ha każdej z nich.

Po przeprowadzeniu kontroli wniosków stwierdzono, że na części działki ewidencyjnej nr 321 wnioski o przyznanie płatności złożyli również inni producenci rolni. W pisemnych wyjaśnieniach z dnia 3 września 2014 r. Zarząd Wspólnoty . W odpowiedzi na wezwanie w dniu 15 kwietnia 2016 r. Zarząd Wspólnoty podtrzymał deklaracje ze złożonego wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na 2015 r., jednocześnie informując, że A. Ż., R. S. i K. K. "sprzecznie z prawem weszli na część działki 321 bez zgody i wiedzy Spółki" i, że nie są oni uprawnieni do składania w imieniu własnym i w imieniu Spółki wniosków o dopłaty obszarowe.

W dniu 24 maja 2016 r. w siedzibie Biura Powiatowego Agencji odbyła się rozprawa administracyjna, z udziałem stron konfliktu krzyżowego oraz powołanych świadków, na okoliczność czego został sporządzony protokół z rozprawy nr [...].

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 roku, nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji odmówił na rok 2015 Wspólnocie przyznania jednolitej płatności obszarowej, jednocześnie przyznał płatność za zazielenienie w wysokości 8 226,67 zł i płatność redystrybucyjną w wysokości 3119,26 zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 35,43 zł. Przedmiotowa decyzja została skutecznie doręczona Stronie w dniu 7 czerwca 2016 roku. Z kolei decyzją z dnia [...] czerwca 2016 roku nr [...] organ ten odmówił Wspólnocie przyznania płatności ONW na 2015 rok.

Odwołania od tych decyzji złożyła działająca w imieniu Wspólnoty spółka przymusowa reprezentowana przez W. K.

Dyrektor POR Agencji rozpatrując powyższe odwołania, decyzjami z dnia [...] września 2016 roku nr [...] i nr [...] uchylił w całości zaskarżone decyzje i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Rozpoznając sprawy ponownie organ I instancji w dniu 10 stycznia 2017 roku w siedzibie Biura ponownie przeprowadził postępowanie dowodowe z zeznań świadków, udokumentowane protokołem z rozprawy nr [...].

R. S. poinformował organ na piśmie o przez niego opłaty podatku gruntowego z części udziału we wspólnocie gruntowej wsi T. III i IV rata za 2015 rok, a M. K. o podjęciu próby uregulowania podatku rolnego za 2015 rok.

Organ I instancji wezwał do złożenia wyjaśnień na okoliczność ustalenia miejsca świadczenia przez A. Ż., R. S., M. K. oraz K. K. obowiązku pracy, kryteriów jakimi kierowano się przy przydziale zakresu prac na działce ewidencyjnej nr 321 w odpowiedzi na co Wspólnota przedstawiła kolejne dokumenty w tym kserokopie protokołu z dnia 28 kwietnia 2013 roku z zebrania Mieszkańców Wsi T. w sprawie zagospodarowania pastwiska gruntów Wspólnoty.

W międzyczasie M. K. wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień w zakresie różnicy między użytkowaną a zadeklarowana powierzchnia działek wyjaśnił, że wykoszoną przez niego część działki nr 321, stanowiącą trwały użytek zielony użytkował w 2015, jednak ze względu na jego konflikt ze Wspólnotą nie zadeklarował jej do przyznania płatności. Z kolei K. K. złożyła oświadczenie, że zgodę na użytkowanie części działki nr 321 w ramach przysługujących jej udziałów wyraziła synowi M. K. w 2013 roku.

W dniu 23 marca 2017 roku Strona została powiadomiona o możliwości zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

W dniu [...] kwietnia 2017 roku Kierownik Biura Powiatowego Agencji, decyzją nr [...] odmówił Wspólnocie na 2015 r. przyznania jednolitej płatności obszarowej i jednocześnie przyznał:

- płatność za zazielenienie w wysokości 8226,67 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 29,26 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego,

- płatność redystrybucyjną 3119,26 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 988,15 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia oraz zastosowanie współczynnika korygującego,

oraz przyznał Wspólnocie kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 35,43 zł.

Decyzja zaś z dnia [...] kwietnia 2017 roku nr [...] organ ten odmówił Wspólnocie przyznania płatności (ONW) na 2015 rok.

W wyniku rozpatrzenia odwołań Dyrektor POR Agencji decyzjami z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] i nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone decyzje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, uwzględnił skargi wniesione przez Wspólnotę i rozpoznając je łącznie wyrokiem z dnia 9 listopada 2017 roku sygn. akt. I SA/Rz 541/17 uchylił obie decyzje organu odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r..

W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że z istoty i charakteru wspólnoty gruntowej na tle przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, wynika że uprawnienie do działania na zewnątrz w imieniu i na rzecz członków wspólnoty należy do spółki działającej za pośrednictwem statutowych organów, po drugie zaś że spółka jest posiadaczem gruntów rolnych wchodzących w skład wspólnoty, uprawnionym, a zarazem zobowiązanym do zarządzania tymi gruntami i należytego ich zagospodarowania (art. 25 ust. 2 ustawy). Zagospodarowanie to wiąże się w sposób naturalny z faktycznym władztwem spółki nad rzeczą (gruntami wspólnotowymi), które z istoty rzeczy nie może oznaczać wykonywania czynności przez samą wspólnotę, lecz przez poszczególnych jej członków, zobowiązanych do tego na podstawie w/w ustawy oraz na podstawie statutu.

Odwołując się do motywów wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 4159/16 Sąd zaznaczył, że powyższe nie oznacza, że do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie dopłat uprawniona jest wyłącznie Wspólnota, bowiem w sytuacji bezprawnego, faktycznego wejścia w posiadanie gruntów Wspólnoty i rolniczego rzeczywistego ich użytkowania oraz czerpania pożytków nie ma przeszkód by można było przyjąć, że w tej części faktycznie użytkowanej rolniczo przez jednego z udziałowców Wspólnoty lub osobę trzecią, działka rolna stanowi gospodarstwo rolne, w którym prowadzona jest działalność rolnicza uprawniająca do przyznania dopłat temu podmiotowi. W ocenie Sądu, w rozpoznawanych sprawach, organy wykazały na jakiej podstawie ustaliły, że doszło do faktycznego wejścia w posiadanie gruntów Wspólnoty i rolniczego rzeczywistego ich użytkowania oraz czerpania pożytków przez A. Ż., R. S. i M. K.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 marca 2018 r. sygn. akt I GSK 1800/18 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez organ Agencji.

Wykonując powyższy wyrok Dyrektor POR decyzjami z dnia [...] października 2018 roku decyzją nr [...] i nr [...] uchylił w całości decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji z dnia [...] kwietnia 2017 r.. i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Organ I instancji w ramach ponownie prowadzonych postepowań włączył do prowadzonego postępowania m.in. kopię oświadczenie R. S. z dnia 12 maja 2016 r. wraz z postanowieniem sądowym o dziale spadku po J. i J. R. oraz kopię oświadczenia A. Ż. z dnia 5 kwietnia 2019 r.

W wyniku weryfikacji zebranych w przedmiotowej sprawie dowodów organ I instancji stwierdził, że w odniesieniu do R. S. i A. Ż. na żadnym etapie prowadzonego postępowania nie zostały dostarczone dokumenty świadczące o zerwaniu więzi korporacyjnej przez tych członków Wspólnoty Pastwiskowej, a w odniesieniu do M. K. nie znaleziono żadnego potwierdzenia świadczącego, że był lub jest członkiem Wspólnoty Pastwiskowej.

Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] organ I instancji odmówił Wspólnocie na 2015 r. przyznania jednolitej płatności obszarowej, jednocześnie przyznając:

- płatność za zazielenienie w wysokości 9 724,75 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 55,77 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego,

- płatność redystrybucyjną 4 566,78 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 26,19 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia oraz zastosowanie współczynnika korygującego,

oraz umorzył postępowanie w sprawie zwrotu dyscypliny finansowej.

Decyzją z tej samej daty nr [...] w odmówił zaś Wspólnocie przyznania płatności ONW na 2015 r..

Organ II instancji, po ponownym rozpatrzeniu spraw w wyniku wniesionych przez Wspólnotę odwołań, opisanymi na wstępie decyzjami z dnia [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy skarżone decyzje organu I instancji.

Organ przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa krajowego oraz unijnego, w tym w szczególności wynikające z ustawy z dnia 5 marca 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1312, dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 364 ze zm., dalej: rozporządzenie ONW). Podkreślił, że w świetle tych regulacji, w zakresie uprawnień do otrzymywania dopłat unijnych decydujące znaczenie ma wyłącznie okoliczność faktycznego posiadania i użytkowania (uprawy) deklarowanych działek. Może przy tym chodzić nawet o bezumowne posiadane danego gruntu. Wnioskodawca winien zatem skutecznie udowodnić nie tytuł prawny do danej nieruchomości, a fakt władania nią. W zakresie płatności bezpośrednich kluczowe znaczenie ma treść przepisu art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, formułującego podstawowe przesłanki przyznania tej formy pomocy finansowej dla rolników. Z treści tych przepisów wynika, że podstawowymi przesłankami przyznania płatności bezpośrednich są: posiadanie działek rolnych położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami (o powierzchni co najmniej 1 ha w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; nadanie rolnikowi numeru identyfikacyjnego w systemie ewidencji producentów rolnych. Z kolei w zakresie płatności ONW znaczenie ma treść przepisu § 2 ust. 3 rozporządzenia ONW, formułującego podstawowe przesłanki przyznania tej formy pomocy finansowej dla rolników. Z treści tego przepisu wynika, że płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności.

Tak więc według organu odwoławczego ze wskazanych wyżej przepisów wynika, że w sprawach istotne znaczenie ma określenie, który z producentów rolnych był posiadaczem działek ewidencyjnych i położonych na nich działek rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności na dzień 31 maja 2018 roku. Celem dopłat jest finansowe wspieranie producentów rolnych, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne, nawet gdy nie są ich właścicielami. Dopłaty do gruntów rolnych przysługują wyłącznie ich faktycznym posiadaczom, niezależnie od tytułu prawnego, jeżeli więc właściciel (dzierżawca) gruntów nie jest jednocześnie ich posiadaczem, nie przysługują mu dopłaty. Płatności może otrzymać jedynie posiadacz będący faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych, faktycznym producentem rolnym.

Organ następnie odniósł się do wskazań zawartych w zapadłym już w tej sprawie prawomocnego wyroku WSA z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt. I SA/Rz 541/17, które wiążą organ w niniejszych sprawach. Przedstawił charakterystykę wnioskodawcy jako instytucji wspólnoty gruntowej, na tle uregulowań ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 703). Wskazał, że w stosunku do Wspólnoty, zarządzeniem Wójta Gminy K. z dnia 20 czerwca 2013 r. nr [...] ma mocy art. 25 w/w ustawy utworzono przymusową Spółkę dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej Wspólnota Pastwiskowa A., a załącznikiem nr 1 do tego zarządzenia nadano Statut spółki. Członkami spółki stali się dotychczasowi udziałowcy, osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej. Do ich obowiązków należy między innymi podporządkowanie się uchwałom ogólnego zebrania członków spółki oraz wspólne dokonywanie prac związanych z zagospodarowaniem i użytkowaniem gruntów spółki. Na mocy art. 9 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych udziały poszczególnych osób uprawnionych we wspólnocie gruntowej określa się w idealnych (ułamkowych) częściach. Zgodnie z art. 5 ust. 1 w/w ustawy podział wspólnoty gruntowej następuje wyłącznie w razie objęcia jej gruntów scaleniem, za zgodą bezwzględnej większości osób uprawnionych do udziału w tej wspólnocie.

Wskazał dalej organ, że stanowiąca własność Wspólnoty działka nr 321 położona w miejscowości T., została zadeklarowana do przyznania płatności obszarowych w 2015 roku przez Wspólnotę powierzchnia 32,46 ha (dz. rolna A). Decyzję o tym aby wniosek o przyznanie płatności obszarowych na 2015 rok składała Wspólnota a nie indywidualnie jej członkowie została podjęta na zebraniu w sprawie zagospodarowania gruntów wspólnoty w dniu 28 kwietnia 2013 r. i takie stanowisko zostało podtrzymanie w trakcie głosowania na nadzwyczajnym zebraniu Wspólnoty w dniu 6 maja 2014 r. Pomimo podjęcia decyzji o składaniu wniosku o dopłaty obszarowe przez Wspólnotę Rolników Wsi T. (32,46 ha) część działki nr 321 równocześnie została zadeklarowana przez indywidualnych wnioskodawców tj. A. Ż. (1,91 ha), M. K. (2,90 ha) oraz R. S. (3,10 ha). Wystąpił zatem tzw. konflikt kontroli krzyżowej i na tę okoliczność została przeprowadzona rozprawa administracyjna w dniu 21 lutego 2017 r., której celem było ustalenie faktycznego użytkownika spornych części działki nr 321. Według organu odwoławczego z zeznań pełnomocnika strony jak i świadków a także na podstawie indywidulanie składanych wyjaśnieniach (w tym również składanymi w związku z prowadzonymi postępowaniami wszczętymi z wniosków A. Ż., M. K. i R. S. o przyznanie płatności na rok 2015) jednoznacznie wynika że w/w użytkowali części działki ewidencyjnej nr 321 i złożyli na sporne części wnioski o przyznanie do nich płatności do Agencji w 2015 roku. W związku z powyższym zdaniem organu uznać należy, że to osoby objęte konfliktem krzyżowym ze Wspólnotą w 2015 r. użytkowały sporne części działki ewidencyjnej nr 321, wykonywały, bądź na ich zlecenie wykonywane były w stosunku do tych gruntów czynności agrotechniczne, ponosili koszty z tego tytułu oraz pobierali pożytki.

Organ powołał się także na stanowisko wyrażone w innym wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 19 czerwca 2018 r. sygn. akt. I SA/Rz 367/19 także dotyczącym Wspólnoty, w analogicznej sprawie, tyle że dotyczącym kampanii za 2016 r. Wyrażono w nim pogląd, że udziałowiec wspólnoty, który użytkuje grunty Wspólnoty zgodnie z korporacyjnymi ustaleniami, aprobującą wolą zarządzającą nią spółki, nie zrywając wyraźnie tej więzi, zdaniem Sadu, samodzielnie nie może wystąpić o takie dopłaty, bowiem nie spełnia konstrukcyjnego elementu posiadania, to jest władania gruntem wspólnoty gruntowej we własnym imieniu. Czyni to bowiem w imieniu wspólnoty gruntowej, a co wynika z istoty i charakteru udziału we wspólnocie, to jest uprawnienia do korzystania z gruntów wspólnoty zgodnie z ich przeznaczeniem. Według tego stanowiska Sadu, dopóty więc, dopóki członek wspólnoty gruntowej nie zerwie więzi korporacyjnej łączącej go ze wspólnotą, i nie zademonstruje wyraźnie, że gruntami którymi włada w związku z tym członkostwem i posiadanym udziałem, zgodnie z wolą Wspólnoty, będzie użytkować odtąd ten grunt we własnym imieniu i interesie, w świetle przytoczonych wyżej regulacji ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych oraz statutu spółki przymusowej, sprawowane przez niego władztwo określić można li tylko jako dzierżenie w rozumieniu art. 338 k.c..

W świetle powyższego organ odwoławczy na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów stwierdził, że tylko M. K. w 2015 roku nie posiadał udziału we Wspólnocie i nie był jej członkiem, zaś A. Ż. i R. S. byli członkami Wspólnoty. W odniesieniu do R. S. wskazał organ, że miał możliwość legitymować się członkostwem we Wspólnocie od maja 2015 roku, kiedy to M. S., jego matka, zbyła swój udział na jego rzecz, który uprzednio odziedziczyła po J. R. i J. R. (postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 25 lutego 2014 r.). A. Ż. była i nadal jest członkiem Wspólnoty, co potwierdziła w piśmie złożonym w odpowiedzi na wezwanie nr[...], dotyczące co prawda roku 2018 lecz, jak zauważył organ, jest to analogiczna sprawa i jej wyjaśnienia zostały włączone do akt sprawy za 2015 rok. W odniesieniu zaś do M. K., na podstawie oświadczeń K. K. (jego matki) będącej członkiem Wspólnoty z dnia 23 lutego 2017 r. oraz 20 marca 2017 r. stwierdził organ że w/w nie był nigdy członkiem Wspólnoty.

Zdaniem organu z powyższego wynika, że A. Ż. i R. S. będąc członkami Wspólnoty powinni podporządkować się uchwałom podejmowanym przez członków Wspólnoty zgodnie ze statutem. Tylko wyraźne zerwanie więzi korporacyjnej przez danego członka Wspólnoty upoważnia go do zadeklarowania swojego udziału w ramach własnego wniosku o przyznanie płatności. Ze zgromadzonych w niniejszej sprawie dokumentów nie wynika zaś, że powyższa okoliczność wystąpiła. Dlatego też powierzchnie zadeklarowane przez A. Ż. i R. S. będące w konflikcie krzyżowym ze Wspólnotą organ uwzględnił na korzyść Wspólnoty. Natomiast zdaniem organu w odniesieniu do M. K. nie może być mowy o zerwaniu więzi ze Wspólnotą, gdyż z żadnego dokumentu nie wynika, że był on członkiem tej wspólnoty.

Powyższe skutkowało wykluczeniem z wniosku Wspólnoty, z działki ewidencyjnej nr 321, powierzchni 2,90 ha w 2015 roku zadeklarowanej i użytkowanej przez M. K.

Ponadto wykluczeniu z płatności uległa powierzchnia 4,44 ha stanowiąca powierzchnię wykluczoną z wniosku na podstawie kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie Wspólnoty w dniach 24-26 lutego 2016 r. W trakcie tej kontroli stwierdzono, iż w przypadku: działki rolnej A o zadeklarowanej powierzchni 32,46 ha, stwierdzona powierzchnia wyniosła 28,33 ha, a więc przedeklarowanie wyniosło 4,13 ha, działki rolnej B o zadeklarowanej powierzchni 4,02 ha, powierzchnia stwierdzona wyniosła 3,79 ha, a więc przedeklarowanie wyniosło 0,23 ha. Natomiast w przypadku działek rolnych C i D, które zostały pomierzone łącznie stwierdzono, że granice upraw wykraczają poza granice działki referencyjnej zadeklarowanej we wniosku, dlatego tez zastosowany został kod DR50, skutkujący redukcją powierzchni działek rolnych C i D po 0,04 ha, a więc wykluczono 0,08 ha. Zatem łączna powierzchnia wykluczona z płatności w wyniku przedeklarowania powierzchni deklarowanej do płatności stwierdzonej w trakcie kontroli na miejscu wynosi 4,44 ha.

Tak więc wskazał organ, że we wniosku Wspólnota zadeklarowała 39,48 ha, powierzchnia uwzględniona do płatności wynosi 32,14 ha, czyli o 7,34 ha więcej niż obszar stwierdzony na podstawie kontroli administracyjnej, w związku z tym procent przedeklarowania powierzchni wyniósł 22,84 %. Zastosowanie w tej sytuacji znalazł przepis art. 19 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48 ze zm., dalej: rozporządzenie Komisji (UE) nr 640/2014). W myśl zaś w/w przepisu jeżeli różnica miedzy powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnia stwierdzoną przekracza 20% lecz nie więcej niż 50% powierzchni stwierdzonej, nie przyznaje się pomocy w danym roku. Wobec powyższego zdaniem organu odwoławczego słusznie odmówiono przyznania Wspólnocie na rok 2015 płatności ONW oraz jednolitej płatności obszarowej. Przyznano natomiast Wspólnocie płatności za zazielenienie po uwzględnieniu pomniejszeń w kwocie 9 724,75 zł i płatność za zazielenienie w kwocie 4 566,78 zł.

Jako bezzasadne ocenił organ zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Decyzje Dyrektora POR Agencji z dnia [...] sierpnia 2019 r. zostały zaskarżone do WSA w Rzeszowie przez Wspólnotę, działająca przez fachowego pełnomocnika. W jednobrzmiących skargach zarzuciła ona:

I) naruszenie przepisów prawa materialnego a to :

1. art. 14 ust. 1 i art. 22 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych poprzez ich niezastosowanie i pominięcie okoliczności prawnej, że jedynym podmiotem uprawnionym do występowania na zewnątrz w imieniu wspólnoty gruntowej, w tym do składania wniosków o przyznanie płatności, pozostaje spółka do sprawowania zarządu nad wspólnotą, a w konsekwencji przyjęcie i rozpoznanie przez organ wniosku indywidualnego członka wspólnoty skutkujące odmową przyznania płatności wspólnocie gruntowej, w sytuacji, w której organ winien był odrzucić/zwrócić wniosek M. K. i R. S. jako osoby niemającej legitymacji do ubiegania się o płatność

2. art. 19 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że:

- powierzchnia zatwierdzona do pomocy wynosi 32,14 ha (33,14 - ONW) w sytuacji gdy powierzchnia deklarowana przez Skarżącą wynosiła 39,48 ha w związku z czym nawet przy przyjęciu, iż z zadeklarowanej przez Skarżącą powierzchni należałoby wykluczyć części działki nr 321 tj. 2,90 ha zadeklarowaną przez M. K., powierzchnia zatwierdzona winna wynosić 38,02 ha (36,58 ONW),

- różnica między powierzchnią zadeklarowaną do płatności a powierzchnią stwierdzoną przekracza 20% w związku z czym Skarżącej nie przysługuje pomoc w danym roku, w sytuacji gdy nawet przy przyjęciu, iż z zadeklarowanej przez Skarżącą powierzchni (39,48 ha) należałoby wykluczyć części działki nr 321 tj. 2,9 ha zadeklarowane przez Pana M. K. - różnica ta wynosiłaby jedynie 3,84 % (7,9 % - ONW) i Skarżącej w związku z tym przysługuje wnioskowana pomoc,

3. art. 23 ust. 2 rozporządzenie Komisji (UE) nr 640/2014 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Skarżącej należy sie płatność do działek o obszarze 32,14 ha w sytuacji, gdy przy przyjęciu, iż z płatności należnej Skarżącej należałoby wykluczyć działkę deklarowaną przez M. K. - minimalna powierzchnia jaka winna zostać zatwierdzona do płatności winna wynosić 38,02 ha, a wiec taka powierzchnia winna stanowić minimalną podstawę do wyliczenia płatności na zazielenienie w 2015 r.

II. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy a to:

1. art. 80 kpa polegające na dokonaniu nieprawidłowej, sprzecznej ze zgromadzonym w sprawie materiałem i zasadami logicznego rozumowania oceny dowodów i przyjęcie, że:

- w roku 2015 M. K. władał sporną częścią działki nr 321 jako posiadacz we własnym imieniu, podczas gdy z dowodów zalegających w aktach sprawy - przede wszystkim zeznań samego M. K. złożonych w toku rozprawy z dnia 10.01.2017 r. jasno wynika, iż M. K. pomagał rodzicom - członkom Wspólnoty (K. i B. K.) wraz z bratem przy wykonywaniu prac zleconych przez Wspólnotę i wyłącznie na rzecz Wspólnoty, jednakże nie był w posiadaniu i użytkowaniu spornej części działki nr 321, nie użytkował jej na własny rachunek, jak i nie posiadał umowy dzierżawy, a contrario, posiadaczem, użytkownikiem całej działki nr 321 i spornej części 2.90 ha, rzekomo użytkowanej przez M. K., była w roku 2015 Wspólnota,

- istnieją niezależne od skarżącej podmioty posiadające (w tym że część działki została przekazana w prywatne posiadanie M. K.) i użytkujące część działek objętych wnioskiem Skarżącej o przyznanie płatności w sytuacji, w której cały grunt objęty rzeczonym wnioskiem pozostaje we wspólnym użytkowaniu określonej umownie grupy mieszkańców wsi T., tj. Wspólnoty,

- prace na spornym areale gruntu wykonywał M. K., co przeczy zalegającym w aktach sprawy protokołach rozprawy administracyjnej z dnia 24.05.2016 r., z których to wynika, że użytki zielone na działce nr 321 zostały wykoszone w czerwcu 2015 r. przez K. K. (pow. 1.20 ha), która była i jest członkiem Wspólnoty, a które to okoliczności w zeznaniach potwierdzili B. K. i E. C., jak również z protokołu Komisji Wspólnoty spisanego 8.06.2015 r. - dotyczącego podziału prac na pastwisku i stwierdzenia wykonania prac przez m.in. K. K. niezgodnie z uchwałami, a z protokołu z 12.09.2014 r. o przydziale prac wynika, ze S. K. użytkował część działki 321 na areale grunty orne 1,15 ha.

- nie uwzględnienie zeznań złożonych przez E. C., zgodnie z którego treścią złożoną na rozprawie w dniu 24.05.2016 r. wynika, iż to K. K. wraz z mężem wykonywała w roku 2015 prace na nieruchomości oznaczonej nr 321,

- bezkrytyczne danie wiary oświadczeniu M. K. który to na rok 2015 zadeklarował we wniosku do Agencji 2,90 ha tzw. trwałych użytków zielonych, podczas gdy ojciec M. K. – B. K. zeznał (protokół rozprawy z dnia 24.05.2016) że za 2015 deklarował do dopłat 2,90 h (pszenżyto),

2. art. 6 kpa, art 7. kpa, art. 8 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 136 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia rozpoznawanej sprawy, a w szczególności:

- nie zwrócenie się do odpowiednich organów w tym KRUS, Urzędu Gminy K. czy w okresie 2014, 2015 M. K. posiadał nieruchomości rolne pozwalające traktować go jako rolnika, - zgodnie z wnioskiem Skarżącej zawartym w odwołaniu od decyzji organu I instancji

- nie zbadanie, w jaki sposób spółka powołana do zarządzania gruntami należącymi do Wspólnoty zarządza tymi gruntami,

-nie ustalenie czy M. K. posiadał gospodarstwo rolne czy posiadał grunty rolne traktujące go jako rolnika - według wiedzy Wspólnoty M. K. nie był właścicielem gospodarstwa rolnego ani żadnych gruntów rolnych,

- jakie dowody przesądzają by uznać M. K., że był samodzielnym użytkownikiem części działki nr 321 w zadeklarowanym obszarze 2,90 ha - organ tej kwestii kompletnie nie wyjaśnił w decyzji,

- jakim dowodom, oświadczeniom Skarżącej organ odmówił wiary,

- nie wyjaśnienie podstawy prawnej jak i faktycznej użytkowania spornego gruntu przez M. K. i niewyjaśnianie podstawy prawnej, a contrario dlaczego to Wspólnota nie użytkowała spornego gruntu,

III. błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, iż M. K. użytkował część działki nr 321 w roku 2015 (w zakresie 2,90 ha), mimo iż z podziału prac na gruntach ornych wynika, że prace wykonywał S. K. na powierzchni gruntu 1,15 ha, a ponadto większość prac w roku 2015 została wykonywana przez K. K. i jej męża, która jest członkiem Wspólnoty, zaś M. K. wyłącznie pomagał przy wykonywaniu bieżących prac na gruncie, co sam potwierdził w złożonych zeznaniach na rozprawie w dniu 10 stycznia 2017 r.

Wywodząc powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego w zaskarżonej części oraz decyzji organu I instancji w analogicznej części, a także o zwrot kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu, powołując się na wskazane tam orzeczenia sądów administracyjnych skarżąca podniosła, że błędnym było działanie organów Agencji polegające na przyjęciu i rozpatrywaniu wniosku o płatności, złożonego przez M. K., bowiem z przytoczonego orzecznictwa, jak i przepisów prawa członek wspólnoty, a tym bardziej jego rodzina, nie ma legitymacji do tego, by składać wniosek o przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej obejmującej grunty wchodzące w skład wspólnoty gruntowej.

Jaj zdaniem okrojenie złożonego wniosku, na dodatek na korzyść M. K., który de facto nie jest członkiem Wspólnoty i nie użytkował gruntu, tylko pomagał swojej matce K. K. jako członkini Wspólnoty jest niezasadne. W jej ocenie materiał dowodowy dowodzi, że wszystkie grunty należące do Wspólnoty pozostają w całości w jej posiadaniu i są użytkowane wyłącznie przez nią. W takim samym zakresie Wspólnota zarządza gruntami na skutek podejmowania stosownych uchwał przez ich członków. Grunty Wspólnoty nigdy nie były dzielone na działki dla poszczególnych członków wspólnoty do ich prywatnego użytkowania.

Skarżąca zaznaczyła, że podział prac na spornej działce winien odbywać się zgodnie z uchwałami z zebrania członków spółki przymusowej zarządzającej Wspólnotą - na podstawie stosownego protokołu. Protokoły takie zostały sporządzone kolejno 12.09.2014 r. i 8.06.2015 r. Zarówno protokół z 12.09.2014 r. jak i protokół z 8.06.2015 r. nie przewidywał przydziału prac dla K. K. na działce 321. Z protokołu z 8.06.2015 r. wynika, że użytki zielone wykosiła w czerwcu 2015 r. niezgodnie z uchwałami K. K. na obszarze 1,20 ha na działce 321 - członek Wspólnoty. Powyższe potwierdza w zeznaniach złożonych 24 maja 2016 r. B. K. - nie zaś jak przyjęły to organy obu instancji – M. K. Również w protokole z kontroli na gruncie z dnia 24-26.02.2016 r.- w sprawie przedmiotowego wniosku - stwierdzono, iż jedynym posiadaczem gruntów jest Wspólnota

Ponadto o posiadaniu spornych gruntów przez Skarżącą i władaniu przez nią spornymi gruntami przesądza także podstawowe kryterium jakim jest opłacanie świadczeń publicznoprawnych. Podatki rolne za lata 2014-2019 regulowała Wspólnota Pastwiskowa A.

W przekonaniu skarżącej, M. K. wyłącznie pomagał wraz z bratem matce – K. K. przy pracach na działce. W takiej sytuacji nie można mówić o działaniu w/w we własnym imieniu i na własną rzecz, gdyż pomoc przy pracach gruntowych nie może być za takową uznana. Ponadto, aby mogło dojść do takiego wypadku musiałaby nastąpić konieczność formalnego przejścia "posiadania" na M. K., przykładowo zawarcie umowy dzierżawy ze Wspólnotą. Ponadto jej zdaniem wykonywane prace na działce mieszczące się w ramach statutu Wspólnoty wedle jej postanowień i przepisów prawa są wykonywane na rzecz Wspólnoty przez poszczególnych jej członków.

Ponadto skarżąca zauważyła, że organ odwoławczy nie sprawdził czy M. K. w rok 2014 i 2015 posiadał status rolnika – to jest czy posiadał gospodarstwo rolne. Z informacji, jakie posiada bowiem Skarżąca, M. K. nie był rolnikiem, nie posiadał gospodarstwa rolnego, czego miały dowieść wnioski dowodowe skarżącej nie uwzględnione przez skarżącą.

Skarżąca zarzuciła, że organy obu instancji w treści decyzji kompletnie nie odniosły się do jej twierdzeń, dowodów, oświadczeń, nie wskazały czy daje im wiarę czy nie, a jeżeli nie daje im wiary to dlaczego, a przecież składała w tym zakresie liczne dowody twierdzenia, zeznania świadków.

Zauważyła, że organy błędnie ustaliły powierzchnie uprawnione do obu rodzaju płatności, nawet, jeśli zasadne byłoby wykluczenie działki zadeklarowanej przez M. K.

W odpowiedzi na skargi Dyrektor POR Agencji wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontrolują zgodność zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość wykładni i zastosowania norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne Sąd uznał, że skargi wniesione w połączonych sprawach podlegają uwzględnieniu co do kierunku rozstrzygnięcia, gdyż skarżone decyzje w sposób rażący naruszają prawo, aczkolwiek przede wszystkim z innych powodów, aniżeli w skardze podniesiono.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest prawo rolników - producentów rolnych R. S., A. Ż. i M. K. do uzyskania pomocy finansowej z tytułu płatności bezpośrednich oraz ONW do gruntów na określonych częścach działki ewidencyjnej nr 321 w kampanii na 2015 r., które to grunty stanowią własność Wspólnoty Pastwiskowej A., gdyż rozstrzygnięcie tej kwestii determinuje prawo Wspólnoty do uzyskania dopłat do tych części gruntów, a w konsekwencji ze względu na wykluczenie określonej powierzchni deklarowanych do w/w płatności działek, co w skardze uzyskanie jakichkolwiek dopłat do zadeklarowanych gruntów.

Zaznaczyć należy, że z przedmiotowych płatności została wykluczona także część deklarowanej przez Wspólnotę powierzchni działek w związku z wynikami kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie Wspólnoty w dniach 24-26 lutego 2016 r., ale ustalenia w tym zakresie nie są kwestionowane w skardze, a rzecz można nawet, że nie dostrzegane, jeśli się zważy treść zarzutu sformułowanego na podstawie art. 19 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014.

Jak wyżej wspomniano, w niniejszej sprawie NSA w Warszawie wyrokiem z dnia 19 lipca 2010 r. sygn. akt II GSK 1800/16 oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 541/17, który uchylił pierwotne decyzje Dyrektora POR Agencji w przedmiocie w/w płatności na 2015 r.. Tak więc wskazania zapadłego w niniejszych sprawach prawomocnego wyroku Sądu są wiążące.

Przypomnieć należy, że przywołanym wyżej wyroku stwierdzono m.in. że w badanych sprawach, przy interpretacji kluczowego, dla przyznania obu płatności pojęcia "posiadania" odnieść należy się do art. 336 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Dalej wyłożył Sąd, że w przypadku wspólnoty gruntowej będzie to przypadek posiadania zależnego, gdzie podmiot, który rzeczą faktycznie włada ma "inne prawo" o którym mowa w art. 336 Kodeksu cywilnego z którym to prawem łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Tym "innym prawem" będą zawarte w ustawie o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, przepisy regulujące zagospodarowanie wspólnot gruntowych, nakładające na spółkę utworzoną obligatoryjnie przez członków wspólnoty obowiązek zarządzania i właściwego zagospodarowania gruntów wspólnoty. Nie narusza to uprawnień członków wspólnoty do korzystania w sposób przewidziany w statucie spółki oraz ustawie z gruntów wchodzących w skład wspólnoty.

Jak podkreślił dalej Sąd w wyroku z dnia 9 listopada 2017 r., z istoty i charakteru wspólnoty gruntowej na tle przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, wynika po pierwsze, że uprawnienie do działania na zewnątrz w imieniu i na rzecz członków wspólnoty należy do spółki działającej za pośrednictwem statutowych organów, po drugie zaś, że spółka jest posiadaczem gruntów rolnych wchodzących w skład wspólnoty, uprawnionym, a zarazem zobowiązanym do zarządzania tymi gruntami i należytego ich zagospodarowania (art. 25 ust. 2 ustawy). Zagospodarowanie to wiąże się w sposób naturalny z fatycznym władztwem spółki nad rzeczą (gruntami wspólnotowymi), które z istoty rzeczy nie może oznaczać wykonywania czynności przez samą wspólnotę, lecz przez poszczególnych jej członków, zobowiązanych do tego na podstawie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych oraz na podstawie statutu. Zaznaczył jednak Sad, że nie oznacza to oczywiście, że do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie dopłat uprawniona jest wyłącznie Wspólnota. Powołał się w tej mierze na pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 4159/16, że w sytuacji bezprawnego, faktycznego wejścia w posiadanie gruntów Wspólnoty i rolniczego rzeczywistego ich użytkowania oraz czerpania pożytków nie ma przeszkód by można było przyjąć, że w tej części faktycznie użytkowanej rolniczo przez jednego z udziałowców Wspólnoty lub osobę trzecią, działka rolna stanowi gospodarstwo rolne, w którym prowadzona jest działalność rolnicza uprawniająca do przyznania dopłat temu podmiotowi.

Rozwinięcie tego stanowiska zawarte jest w wyroku tut. Sądu z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 291/18, na które zresztą powołuje się zarówno skarżąca jak i organ, dochodząc wszak do różnych wniosków. Tymczasem Sąd w sprawie dotyczącej wniosku wspólnoty o przyznanie płatności do tych samych gruntów, tyle tylko, że w kampanii 2016 r. (tożsame stanowisko zawarto wyroku tego Sądu z dnia 19 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 367/18 w odniesieniu do płatności na 2014 r.) stwierdził, że nieuprawniony jest pogląd jakoby w odniesieniu do gruntów Wspólnoty tylko spółka utworzona do ich zagospodarowania mogła wystąpić z wnioskiem do organów Agencji o dofinasowanie tych gruntów. Przeciwnie wyraził w uzasadnieniu w/w wyroku pogląd, że w razie wejścia przez inne osoby czy podmioty w posiadanie gruntów wspólnoty gruntowej, także wskutek bezprawnego wejście w posiadanie gruntów Wspólnoty przez udziałowców, a więc niezgodnie z uchwałami spółki, osoby te czy też podmioty mogą się ubiegać o dofinasowanie gruntów przez Agencję, jako wchodzących w skład ich gospodarstwa rolnego, bowiem ustawowa przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest związana z tytułem prawnym wnioskodawcy do nieruchomości, ale z faktycznym rolniczym użytkowaniem działek.

Tymczasem organy Agencji w niniejszych sprawach skupiły się jedynie na badaniu czy w/w osoby, występujące ze Wspólnotą w konflikcie krzyżowym były, czy też nie, w odniesieniu do 2015 r. udziałowcami wspólnoty. Nie negując ustaleń organów Agencji w tym zakresie, stwierdzić przychodzi, że owa sytuacja nie wyczerpuje możliwych stanów, w których to inne podmioty aniżeli Wspólnota, także jej udziałowcy, mogą być beneficjentami pomocy obszarowych do gruntów będących własnością Wspólnoty. Zerwanie więzi korporacyjnych, o czym była mowa w wyroku WSA z sprawie pod sygn. akt I SA/Rz 291/18, które demonstruje na zewnątrz wolę władania gruntami dla siebie i we własnym imieniu (tzw. animus) nie oznacza bowiem wyłącznie zrzeczenia się uczestnictwa we Wspólnocie, to nawet nie jest możliwe bez zbycia gospodarstwa rolnego, ale także działanie wbrew wyraźnej woli Wspólnoty, w zakresie przyjętych przez nią (wolą większości) zasad gospodarowania gruntami należącymi do Wspólnoty.

W tej mierze zasadnicze znaczenie będą miały ustalenia związane z tym czy i jakie zasady gospodarowania gruntami obowiązywały we Wspólnocie w 2015 r., czy grunty, w stosunku do których o dopłaty ubiegają się A. Ż. i R. S. zostały im przydzielone do użytkowania, a jeżeli tak to na jakich zasadach i czy do tych zasad się stosowali. Powyższe uwagi mogą odnosić się do K. K., jeżeli okaże się, że to ona w 2015 r. władała gruntami objętymi wnioskiem jej syna M. K., co także powinno podlegać dalszej weryfikacji.

Pierwszorzędną kwestią jest więc ustalenie w jakiej relacji ze Wspólnotą znajdowali się A. Ż., R. S. i M. K. w momencie ubiegania się o przyznanie przedmiotowych płatności, a więc w maju 2015 r.. Nie negując ustaleń organu w zakresie tego kto z nich był członkiem Wspólnoty na dzień 31 maja 2015 r. godzi się zauważyć, że nie jest to wystarczające do stwierdzenia, która strona konfliktu krzyżowego w odniesieniu do spornych części działki 321 jest uprawniona do płatności bezpośrednich i ONW. Jak to wyżej wskazano, nawet udziałowiec Wspólnoty, nie podporządkowując się jej woli, wyrażanej stosownymi uchwałami, na przykład użytkując inne części gruntów Wspólnoty aniżeli mu przyznano, zrywa więzi korporacyjne, w taki znaczeniu o jakim mowa w uzasadnieniu wyroku WSA w Rzeszowie o sygn. akt I SA/Rz 291/18. O takim zaś zachowaniu członka Wspólnoty może stanowić bezprawne, faktyczne wejścia w posiadanie gruntów Wspólnoty, które nie wyklucza wystąpienia z wnioskiem o przyznanie dopłat, na co zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 4159/16.

Jak podkreślał to Sąd uchylając pierwotne decyzje dotyczące przedmiotowych płatności nie było podstaw do kwestionowania kompletności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zastrzeżenia budziła tylko jego ocena, a w zasadzie jej brak, co uniemożliwiało dokonanie weryfikacji sposobu rozumowania dokonanego przez organ. Zdaniem Sądu organy w ponownym postepowaniu nie poddali takiej analizie i ocenie istotne, by nie rzec podstawowe, dowody w sprawie ilustrujące relacje A. Ż., R. S. i M. K. (K. k.) ze Wspólnotą oraz obowiązujące - w 2015 r. - zasady gospodarowania gruntami Wspólnoty, także spornymi częściami działki 321. Wymienić tutaj należy: protokół spisany na gruncie w dniu 1 lipca 2015 r. (k. 55 akt sprawy administracyjnej) – wskazujący na sposób zachowania R. S. w odniesieniu do części spornej działki i sposób oceny tego zachowania przez przedstawicieli Wspólnoty, protokół spisany na gruncie w dniu 14 czerwca 2015 r. (k. 57) akt sprawy administracyjnej) – wskazujący na sposób zachowania A. Ż. w odniesieniu do części spornej działki i sposób oceny tego zachowania przez przedstawicieli Wspólnoty, protokół spisany na gruncie w dniu 8 czerwca 2015 r. (k. 59) analogicznie jak wyżej w odniesieniu do wszystkich stron konfliktu krzyżowego, protokoły z zebrania członków Wspólnoty z dnia 5 czerwca 2015 r. (k. 61-65) i 8 czerwca 2015 r. (67-69) wskazujące na stanowisko Wspólnoty w stosunku do określonych działań w/w osób. Punktem jednak wyjścia do analizy i oceny czy w/w osoby stosowały się do zasad nakreślonych przez Wspólnotę w zakresie gospodarowania gruntami Wspólnoty winny być zasady tego gospodarowania obowiązujące w 2015 r. a uchwalone na zebraniu członków Wspólnoty w dniu 12 września 2014 r. (k. 71 - 75), z których wynika wprost jakie części grunty zostały przydzielone poszczególnym członkom i w jaki sposób mają być gospodarowane. Dla całości obrazu sprawy nie można pominąć, także stanowiska Wspólnoty reprezentowanego w tej sprawie, choćby w wyjaśnieniach z dnia 3 września 2016 r., w których stwierdziła, że A. Ż., R. S. i K. K. sprzecznie z prawem weszli na część działki 321 bez zgody i wiedzy Spółki. W końcu należy zwrócić uwagę, że Wspólnota czując się naruszona w posiadaniu spornymi częściami działek wystąpiła do sądu powszechnego o ochronę posiadania.

Dopiero uwzględnienie powyższych okoliczności pozwoli na stwierdzenie, czy wyżej wymienionym osobom z konfliktu krzyżowego przysługuje czy też nie uprawnienie do złożenia wniosku, z racji tego, że użytkowali rolniczo sporne części działki nr 231 we własnym imieniu, a nie w imieniu Wspólnoty.

Tak samo mechanicznie i bezrefleksyjnie przebiegało badanie przez organy Agencji w niniejszej sprawie uprawnień do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności do części gruntów działki 321, w szczególności w zakresie posiadania tych gruntów przez M. K. Zgodzić się należy ze skarżącą, że organy poprzestały jedynie na stwierdzeniu, że wyżej wymieniony nie był w 2015 r. członkiem Wspólnoty oraz oparły się na jego własnym oświadczeniu. Tymczasem pominął organ szereg dowodów wskazanych w skargach, z których może wynikać, że władającym był kto inny, a przynajmniej nie wyjaśnił, dlaczego odmawia im wiarygodności, a contrario, z jakich dowodów, we wzajemnym powiązaniu ma wynikać władztwo M. K. spornymi gruntami w 2015 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że stroną postępowania jest wyłącznie podmiot, który składa wniosek o przyznanie płatności (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1337/08, wyrok NSA z 30 kwietnia 2019 r. sygn. akt I GSK 1207/18). Jedynie rolnik składający wniosek o przyznanie płatności ma interes prawny wyrażający się w uprawnieniu do nabycia prawa do przyznania płatności, a tym samym może być uznany za stronę w sensie materialnoprawnym. O tym komu takie uprawnienie przysługuje stanowią więc przepisy prawa materialnego – krajowe i wspólnotowe. Wynika z nich, że takie uprawnienie przysługuje tylko temu podmiotowi, który spełnia warunki przewidziane w tych przepisach. W sytuacji konfliktu krzyżowego, to jest gdy różne wnioski co do tych samych gruntów złożą różni producenci rolni, uprawnienie przysługuje tylko tej stronie, której sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu i nie może być zależna od tego czy ktoś złoży czy też nie stosowny wniosek.

Podkreślenia dalej wymaga, że badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy. Chodzi tutaj o sprawę w sensie materialno-prawnym, określoną stosowaniem przepisów prawa materialnego stanowiących o prawach i obowiązkach indywidualnego podmiotu. Jest Sąd zobowiązany zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do innych aktów lub czynności, ale tyko takich, które zostały wydane lub podjęte w postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga i pod warunkiem, że jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Jak zaznaczono wyżej o tym, kto jest stroną w sprawach o płatności obszarowe decydują normy prawa krajowego i unijnego wskazujące na to komu, przez spełnienie przewidzianych w tych aktach przesłanek, przysługuje uprawnienie do dofinasowania deklarowanych gruntów. Fundamentalną przesłanką wynikającą z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW, jest posiadanie deklarowanych gruntów, w tym wypadku na dzień 31 maja 2015 r.. Jako, że zdaniem Sądu ta podstawowa kwestia nie została rozstrzygnięta w sposób jednoznaczny przez organy w niniejszej sprawie, nie można kategorycznie stwierdzić, kto ma interes prawny w złożeniu wniosku o dofinasowanie w odniesieniu do spornych gruntów, czy Wspólnota czy osoby objęte konfliktem krzyżowym. Gdyby okazało się, że uprawnienie to przysługuje A. Ż. i R. S., choćby w pewnej części spornych gruntów, to zachodziłaby podstawa do stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 4) k.p.a. – decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną, która wszak również złożyła wniosek o przyznanie płatności do tych samych gruntów. Zatem w niniejszej sprawie, pomimo, że organ przyznał Wspólnocie uprawnienie – legitymację do dochodzenia pomocy obszarowej do części spornych gruntów, co do których odrębne wnioski o dofinasowanie złożyli także inni producenci – A. Ż. i R. S. (pomijając czy Wspólnocie dofinasowanie zostałoby przyznane czy też nie względu na stwierdzone inne nieprawidłowości), a Wspólnota w skardze tej części decyzji organów Agencji nie zaskarżyła, stwierdzić przychodzi, że wynikający z art. 134 § 2 p.p.s.a. zakaz reformationis in peius – zakaz pogarszania sytuacji strony skarżącej, nie będzie chronił skarżącą, a Sądu nie będzie krępował w wydaniu wyroku kasacyjnego w całości. Brak bowiem wyjaśnienia elementarnej i jednocześnie podstawowej przesłanki do przyznania płatności obszarowej stanowi o rażącym naruszeniu prawa, gdyż nie jest wykluczona nieważność decyzji w tej części – jako skierowanej do podmiotu, który nie jest stroną (w sensie materialnoprawnym), a zatem nie jest uprawniony do złożenia wniosku o dofinasowanie do części gruntów, co do których takie prawo może przysługiwać innemu podmiotowi. Ponadto zauważyć należy, że naruszenie prawa będzie miało cechę rażącego wtedy, gdy czynności postępowania organu lub istota załatwienia sprawy są w swej treści zaprzeczeniem treści obowiązującej regulacji prawnej (por. wyrok NSA z 14 września 2010 r. sygn. akt II FSK 644/09).

Odnosząc się z kolei do zarzutu skarg tyczących błędnie wyliczonych przez organy Agencji powierzchni gruntów uprawnionych do przyznania dochodzonych płatności, co sygnalizowano niejako na wstępie, nawet przy uwzględnieniu, że część działki nr 321 zgłoszona przez M. K. podlega wykluczeniu, należy stwierdzić, że tego rodzaju zarzut całkowicie pomija okoliczność, że kontrola na gruncie wykazała nieprawidłowości szczegółowo opisane w raporcie z kontroli, a skutkujące wykluczeniem innych powierzchni gruntów aniżeli objętych konfliktem krzyżowym. Skarga w tym zakresie nie formułuje zresztą żadnych zarzutów, takowe też nie były podnoszone przy zaskarżaniu pierwotnych decyzji w zakresie przedmiotowych płatności, ani też Sąd – uchylając je - nie sygnalizował w tym zakresie jakichkolwiek uchybień.

Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę i dokona niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń dotyczących faktycznego posiadania spornych części działki ewidencyjnej 321 w 2015 r. poddając zgromadzony, obszerny materiał dowodowy wnikliwej i wszechstronnej analizie i ocenie. Na podstawie całego materiału dowodowego, w szczególności przywoływanych w niniejszym uzasadnieniu dowodów, i całokształtu wynikających z niego okoliczności, organ rozważy po czyjej stronie konfliktu krzyżowego zostały spełnione przesłanki przyznania płatności w świetle art. 7 ust.1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW. Ocenę dowodów oraz wysnute z niej wnioski w zakresie istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, a także ocenę prawną organ szczegółowo przedstawi w uzasadnieniu decyzji, a to stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone od organu na rzecz Skarżącej koszty składają się wpisy sądowe w wysokości 200 zł oraz wynagrodzenia pełnomocnika Skarżącej – adwokata w kwocie 480 zł - w obu połączonych sprawach.