Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1444/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 39  ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015r. [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438), art. 20 ust. 2 pkt 1 oraz art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) oraz z związku z § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm.), art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65), art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 r. ze zm.), art. 54 ust 1 rozporządzenia (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE, L 347 z 20.12.2013 r., str. 549-607) w związku z art. 41 ust. 5 rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu i do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz.Urz. UE L 255 z 28.8.2014, str. 18—58) oraz art. 43, 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 30.06.2014 r. str. 48) ustalił wobec M. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 16 300,00 zł.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji, [...] maja 2010r. M. K. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok: pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie: 2.2- Uprawy rolnicze (w okresie przestawienia) do powierzchni 5,00 ha. Przyznano wnioskodawcy płatność rolnośrodowiskową w wysokości 4 200,00 zł, w tym: - pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.2- Uprawy rolnicze (w okresie przestawienia) w wysokości 4 200,00 zł do powierzchni 5,00 ha. Wnioskodawca zobowiązał się do m.in. realizacji pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W dniu [...] maja 2011r. rolnik złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok: pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie: 2.2- Uprawy rolnicze (w okresie przestawienia) do powierzchni 5,00 ha. Przyznano wnioskodawcy płatność rolnośrodowiskową w wysokości 4 200,00 zł, w tym: pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.2- Uprawy rolnicze (w okresie przestawienia) w wysokości 4 200,00 zł do powierzchni 5,00 ha.

W dniu [...] maja 2012r. producent rolny złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok: pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie: 2.1- Uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) do powierzchni 5,00 ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał płatność rolnośrodowiskową w wysokości 3 950,00 zł, w tym: pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1- Uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) w wysokości 3 950,00 zł do powierzchni 5,00 ha.

W dniu [...] maja 2013r. M. K. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok: pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie: 2.1- Uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) do powierzchni 5,00 ha. Przyznano Stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 3 950,00 zł, w tym: pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1- Uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) w wysokości 3 950,00 zł do powierzchni 5,00 ha.

W dniu [...] maja 2014r. M. K. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok: pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie: 2.1- Uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) do powierzchni 5,00 ha.

W dniach [...] lipca 2014r., w gospodarstwie rolnym producenta została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie realizacji podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Podczas przeprowadzonej kontroli na miejscu stwierdzono brak realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (uprawa inna niż zadeklarowana we wniosku) w ramach realizowanego wariantu 2.1. Organ nie uwzględnił zastrzeżeń rolnika wniesionych do sporządzonego z kontroli raportu.

Jak wskazał organ, we wniosku o przyznanie płatności z [...] maja 2014r. producent deklarował jako roślinę uprawną mieszankę wieloletnią traw z motylkowatymi drobnonasiennymi. Podczas przeprowadzonej kontroli na miejscu stwierdzono na deklarowanych przez beneficjenta działkach mieszankę wieloletnią traw oraz ugór.

W związku z powyższym, odmówiono producentowi rolnemu przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok. Wszczęto ponadto postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych przez beneficjenta w latach 2010 – 2013 środków finansowych.

Organ wskazał, że zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzenia go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Z akt sprawy wynika natomiast że producent nie zrealizował zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach realizowanego w ramach pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne, poprzez zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym: pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne do powierzchni 5,00 ha, w związku z czym powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości 16 300 zł. Jednocześnie organ stwierdził, że w sprawie niniejszej nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Organ wskazał ponadto na art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, zgodnie z którymi obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, a błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Powyższe przepisy nie mają jednak zastosowania w niniejszej sprawie, w związku z powyższym organ uznał uzyskane płatności rolnośrodowiskowe za nienależnie pobrane, z uwagi na co podlegają one zwrotowi.

We wniesionym odwołaniu M. K. podniósł, że kontrola na miejscu przeprowadzona została przez organ w sposób urągający zasadom rzetelnego wyjaśniania sprawy. Tym samym ustalenia poczynione w jej trakcie są całkowicie niewiarygodne. Organ w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do podnoszonych przez odwołującego się zarzutów, co do ustaleń kontroli. Pominięto niezwykle ważną, zdaniem odwołującego się kwestię, iż uprawa była prowadzona w oparciu o mieszankę dwóch typów koniczyny tj. koniczyny czerwonej i białej. Pracownicy ARIRM nie zaznaczyli w protokole występowania koniczyny białej i podnieśli brak w uprawie koniczyny czerwonej. W zaskarżonej decyzji nie dodano przy tym zdjęć, które potwierdziłby stanowisko kontrolujących. Nie zaszły zatem, zdaniem odwołującego się okoliczności, uzasadniające żądanie od niego zwrotu otrzymanej płatności rolnośrodowiskowej.

Decyzją z dnia [...] września 2015r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1,2,7 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.), § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ podniósł, że wypłacone nienależnie beneficjentowi środki publiczne za lata 2010, 2011, 2012 i 2013 z tytułu płatności rolnośrodowiskowych pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie. Organ nie uwzględnił zarzutów zawartych w odwołaniu, wskazując, że są one spóźnione, bowiem odwołanie od decyzji sankcjonującej wyniki kontroli zostało wniesione z uchybieniem terminu, wobec czego stała się ona prawomocna.

Organ odwoławczy stwierdził, że wyliczenia zawarte w treści decyzji pierwszoinstancyjnej są prawidłowe i wynikają wprost ze stanu faktycznego, stwierdzonego na podstawie przeprowadzonych w roku 2014 kontroli na miejscu oraz prawomocnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...].03.2015 r. Nr [...].

Organ podkreślił, że odwołujący się, składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej podpisał się pod zobowiązaniem m.in. do przestrzegania podstawowych wymagań dotyczących programu rolnośrodowiskowego oraz realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Dyrektor stwierdził, że nie mają zastosowania w niniejszej sprawie przepisy, z których wynika odstąpienie od zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, nie wchodzi w grę również okres przedawnienia obowiązku zwrotu.

Organ wskazał, że w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi Prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika.

W skardze do WSA M. K. zarzucił decyzji drugiej instancji naruszenie § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm.).

Skarżący podniósł, że w jego ocenie, przepisy, w oparciu o które wydane zostały decyzje, są podstawą odmowy przyznania lub zmniejszenia płatności m.in. wtedy, gdy zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych warunków poszczególnych pakietów, ale jedynie w roku, w którym uchybienia te stwierdzono. Zdaniem skarżącego, art. 18 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia Komisji nr 66/2011, według którego w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie, mają zastosowanie również do kwot wypłaconych w latach wcześniejszych, nie mogą stanowić samoistnej podstawy prawnej do nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Jak wskazał skarżący, art. 18 rozporządzenia Komisji nr 66/2011 należy odczytywać, jako normę kompetencyjną, upoważniającą państwo członkowskie do szczegółowej regulacji przesłanek, czy też przypadków zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, która powinna uwzględniać rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności. Szczegółowe przypadki zwrotu płatności rolnośrodowiskowej wymienia § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. W sprawie niniejszej nie zaistniała żadna okoliczność którą obejmuje powyższy przepis.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie wraz z argumentacją zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Organ uznał, że art. 18 rozporządzenia Komisji nr 66/2011 stanowi wystarczającą przesłankę do zwrotu płatności otrzymanych w latach poprzednich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona przepisom prawa.

Niesporne w sprawie jest to, że na skutek stwierdzonych nieprawidłowości w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego stwierdzonych w 2014r. beneficjentowi odmówiono przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014, ponieważ stwierdzono podczas kontroli na miejscu brak realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (uprawa innej rośliny niż zadeklarowana we wniosku) w ramach realizowanego wariantu 2.1. – "Uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przedstawiania)" – Decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2015r. Nr [...]. Ustalenia dotyczące realizacji programu rolnośrodowiskowego w 2014r. stały się podstawą do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata poprzednie, tj. 2010- 2013r. Postępowania zostało zatem wszczęte na skutek ustalenia przez organ, że skarżący, w ramach realizowania wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, nie dochował obowiązku uprawy rośliny zadeklarowanej we wniosku.

Postępowanie prowadzone było m.in. na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438, ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Stosownie do powyższych przepisów, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej, do której wydania był właściwy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane zostało już stanowisko, że warunkiem koniecznym wydania w omawianym trybie decyzji ustalającej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków nie jest przy tym uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, w tym działania "Program rolnośrodowiskowy", mamy zatem do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego przez cały wymagany okres, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Oznacza to, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez skarżącego w roku 2010-2013 nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznających pomoc i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje przyznające płatności za poszczególne lata.

W rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność, że skarżący na skutek wniosku złożonego na rok 2010 zobowiązał się do realizacji pięcioletniego programu rolnośrodowiskowego w pakiecie 2 "Rolnictwo Ekologiczne" w wariancie 2.1 " Uprawy rolnicze (dla których zakończono okresy przedstawiania)" na powierzchni 5, 00 ha użytków rolnych. W obrocie prawnym funkcjonuje również ostateczna decyzja o odmowie przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowych za rok 2014, której podstawą prawną był m.in. przepis § 39 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013, który stanowi, że: płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Na podstawie § 58 ww. rozporządzenia uchylone zostało poprzednie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, ze zm.), które obowiązywało w czasie przystąpienia w 2010r. przez skarżącego do programu rolnośrodowiskowego. Obowiązujący wówczas § 28 ust. 1 stanowił, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

Tak więc przepisy w zakresie uchybień popełnionych przez beneficjenta nie różniły się. W toku kontrolowanego postępowania obowiązkiem organów było ustalenie, czy treść tej decyzji ostatecznej o odmowie przyznania płatności miała znaczenie dla postępowania o ustalenie kwoty nienależenie pobranych płatności rolnośrodowiskowych.

W związku z tym wskazać trzeba, że utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji stanowi konsekwencję wiążących ustaleń zawartych w decyzji stwierdzającej nieprawidłowości w realizacji programu i odmawiającej płatności na 2014 r. Zasada, wedle której beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie dokonanej płatności określona została w art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011. Przepis ten stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Wyjątki w tym zakresie przewidziane zostały jedynie w ust. 3 (o czym jeszcze poniżej). Odnośnie płatności rolnośrodowiskowych, słusznie zauważyły organy, że w myśl art. 18 ust. 1 tego rozporządzenia, pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono obowiązków i kryteriów m.in. w zakresie odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi. Natomiast w akapicie drugim tej regulacji postanowiono, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Na gruncie przepisów krajowych, obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika wprost z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 173, ze zm.), według którego pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy, szczegółowe warunki i tryb zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem określa cyt. wyżej rozporządzenie z dnia 13 marca 2013 r. (zwane też "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym"), które w § 39 wskazuje sytuacje, kiedy płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi. I tak, wedle treści § 39 ust. 1 tego rozporządzenia (w brzmieniu obowiązującym na dzień orzekania przez organy), płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Odnośnie płatności za lata 2010 i 2012 zauważyć przyjdzie, że podobna regulacja znajdowała się także w § 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, ze zm.). Rozporządzenie to zostało następnie zastąpione rozporządzeniem z dnia 13 marca 2013 r., które - jako obowiązujące w czasie wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie - prawidłowo zastosowały organy obu instancji.

W świetle powiedzianego dotąd stwierdzić należy, że dla określenia obowiązku zwrotu płatności istotna jest ocena całego okresu zobowiązania, zaś stwierdzenie uchybień w realizacji programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i skutkuje obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych płatności za wszystkie lata. Przytoczony wcześniej art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 65/2011 stanowi podstawę do nakazania zwrotu płatności w odniesieniu do programów wieloletnich udzielonych za lata wcześniejsze, przy czym § 39 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. wskazuje na konieczność zwrotu płatności, w tym w określonych przypadkach jej części oraz określa, w jakich sytuacjach nie nakazuje się zwrotu wypłaconych płatności. Odmowa skarżącemu przyznania płatności za 2014 r. skutkowała powstaniem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przyznanych skarżącemu w roku 2010 – 2013 r., w łącznej wysokości 16 300 zł.

Jeszcze raz powtórzyć przyjdzie, że zastosowanie art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 65/2011 oznacza, że w razie stwierdzenia po raz pierwszy nieprzestrzegania przez rolnika wymogu, oprócz zmniejszenia płatności w danym roku w części dotyczącej działek rolnych, na których uchybienie stwierdzono zastosowanie będzie miał zwrot płatności, w stosunku do płatności, które zostały wypłacone w poprzednich latach do tych działek rolnych z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Takie stanowisko, jak trafnie odnotował organ odwoławczy, znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 70/15; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 449/15). Tym samym, nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty dotyczące błędnego zastosowania przez organ omawianej regulacji, a w konsekwencji nieuprawniony jest też pogląd skarżącego, że stwierdzone w toku kontroli nieprawidłowości należało ocenić wedle art. 18 ust. 2 komentowanego rozporządzenia.

W świetle powyższych wywodów oraz treści normatywnej przytoczonych i omówionych przez Sąd, a także wskazanych przez organy, przepisów art. 29 ust. 1 i 2 ustawy oraz art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 i § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, uznać należy, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły okoliczności stanowiące o nienależnym pobraniu przez skarżącego płatności rolnośrodowiskowych w latach 2010-2013 oraz właściwie określiły kwoty tych nienależnych płatności.

W ocenie Sądu, zgodzić się nadto trzeba z organem odwoławczym, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przesłanki ograniczające obowiązek zwrotu pobranych płatności, wymienione w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011. Stosownie do tego przepisu, obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1 (cyt. wyżej), nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W kontekście wskazanych przesłanek przyznać należało rację organowi, że wypłata płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2010-2014 nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że skarżący nie dotrzymał zobowiązania w zakresie przestrzegania wymogu uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym, do którego przystąpił w ramach 5-letniego zobowiązania, wynikającego z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, a ujawnienie tego faktu miało miejsce po wydaniu decyzji przyznających płatności i po wypłacie tych płatności. Słusznie nadto organ zwrócił uwagę, że to wnioskodawca decyduje o treści wniosku, który podpisuje i wnosi do ARiMR. Składając zaś własnoręczny podpis na formularzu wniosku oświadcza, że zna zasady przyznawania za nie płatności oraz zobowiązuje się do przestrzegania nałożonych na rolnika obowiązków, m.in. prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej. Zatem, nieprzestrzeganie tych zasad i obowiązków wiąże się z koniecznością poniesienia za to odpowiedzialności.

Za znajdujące oparcie w prawie Sąd uznał również stanowisko organów obu instancji, że w sprawie nie wystąpiły określone w art. 54 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależenie pobranych płatności, ponieważ sankcjonowane nieprawidłowości znacznie przekraczają kwotę 100 euro.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego są niezasadne. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu naruszeń uzasadniających uwzględnienie skargi.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 P.p.s.a