Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 440/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr SKO Gd/5899/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Skarga A. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2022 r., nr SKO Gd/5899/21, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 25 czerwca 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem – P. U.

Prezydent Miasta Gdańska decyzją z dnia 8 października 2021 r., nr GCŚ/DŚO/012928/SP/10/2021, wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, 1a i 3, art. 20 ust. 1 – 3, art. 23, art. 24 ust. 1, 2a i 4, art. 26, art. 32 ust. 1d i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111), odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem.

Uzasadniając wydaną decyzję, Prezydent wskazał, że ze złożonej przez skarżącą dokumentacji wynika, że mąż skarżącej orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 maja 2021 r., nr [...], został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do 31 maja 2023 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od 6 grudnia 2020 r. a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 kwietnia 2021 r.

Dalej organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą na stałe, nie może poruszać się samodzielnie, ponieważ brak sił powoduje, że potyka się o własne nogi a to grozi wielokrotnymi upadkami. Nie może pozostać sam w domu ze względu na stan zdrowia po przeszczepie serca w dniu 9 marca 2021 r. i doznanym w grudniu 2020 r. rozległym zawale. Skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad mężem, gdyż nie jest on w stanie samodzielnie funkcjonować bez dozoru i pomocy innej osoby. W złożonym w dniu 13 sierpnia 2021 r. oświadczeniu skarżąca wskazała, że sprawuje opiekę nad mężem przez całą dobę a opieka ta polega na: pomocy w myciu, ubieraniu, jedzeniu i piciu, przyjmowaniu lekarstw, zmienianiu opatrunków, zawożeniu męża na badania kontrolne i wizyty lekarskie, pomoc w wyjściu na spacery itd. Z przeprowadzonego w dniu 28 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem i wykonuje wszelkie czynności dnia codziennego bądź wspiera w ich wykonywaniu męża.

Mając powyższe na uwadze, Prezydent ocenił, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem.

Prezydent wskazał przy tym, że z akt sprawy wynika, że na dzień złożenia wniosku skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, którą wykreśliła 3 sierpnia 2021 r. Skarżąca pracowała od dnia 1 września 2014 r. do 28 listopada 2015 r. a stosunek pracy ustał w wyniku wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę. Nadto, czynności, które wykonuje skarżąca wykonują również inne osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy. Czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad osobą niepełnosprawną nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia aby skarżąca, przy należytej organizacji tej opieki, nie mogła podjąć pracy zarobkowej, Mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków czy przyjmowania lekarstw. Co więcej, skarżąca zamieszkuje wraz z mężem, dwójką dzieci i rodzicami męża, którzy mogliby wspomóc skarżącą w opiece nad ich synem albowiem ciąży na nich wobec syna obowiązek alimentacyjny.

Jednocześnie, Prezydent wskazał, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych albowiem niepełnosprawność męża skarżącej powstała już po ukończeniu przez niego 25 roku życia.

Od powyżej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, podnosząc, że decyzja ta jest niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Nadto podkreśliła, że jej mąż nie potrafi samodzielnie funkcjonować w środowisku domowym i lokalnym. Sprawowana przez nią nad mężem opieka polega na: przygotowaniu i podawaniu posiłków, pilnowaniu terminów wizyt lekarskich, towarzyszeniu podczas kontroli lekarskich, podawaniu leków, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, kąpieli, goleniu oraz pomocy przy wykonywaniu wszelkich czynności dnia codziennego.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 8 kwietnia 2022 r., wydaną na podstawie art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wskazało przy tym, że nie podziela dokonanej przez organ I instancji wykładni dotyczącej art. 17 ust. 1b ustawy i wyjaśniło, że uwzględniając skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, należało rozważyć przesłanki przyznania świadczenia z pominięciem art. 17 ust. 1b.

Mając to na uwadze, Kolegium oceniło, że zebrany w sprawie materiał dowody daje podstawy do przyjęcia, że forma i zakres pomocy udzielonej przez skarżącą mężowi nie wykluczają możliwości podjęcia przez nią aktywności zawodowej. Kolegium wskazało przy tym, że mąż skarżącej, zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności, wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest on osobą po przeszczepie serca, wymagającą wsparcia w czynnościach życia codziennego, porusza się z pomocą innej osoby. Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez nadzoru i pomocy innej osoby. Jednakże, za czynności związane z opieką nad osobą niepełnosprawną nie można uznać czynności wykonywanych w ramach życia rodzinnego, tj.: pilnowanie przyjmowania leków, wizyt lekarskich czy przygotowania posiłków. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ze skarżącą zamieszkują także rodzice jej męża. Oczywistym jest zatem, że rodzina jest w stanie zapewnić bieżącą pomoc w czynnościach życia codziennego i opiekę osobie niepełnosprawnej.

We wniesionej do Sądu skardze skarżąca podkreśliła, że jej mąż nie potrafi samodzielnie funkcjonować i opieka nad nim polega na całodobowej pomocy przy wykonywaniu wszelkich czynności dnia codziennego. Skarżąca wskazała przy tym, że rodzice męża są osobami pracującymi od rana do wieczora i nie są w stanie na co dzień pomagać jej w opiece nad mężem.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 135 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2022 r. wydana została z naruszeniem przepisów prawa.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 poz. 615) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Podkreślić należy, że powyższy przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. winien być, jak słusznie wskazało orzekające Kolegium, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Na wstępie, wskazać więc należy, że skarżąca jest podmiotem uprawnionym do opieki nad mężem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 11 maja 2021 r. i ubiegania się z tego tytułu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Wobec tego, pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. W uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjętej w dniu 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, wskazano, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) zatrudnienia przez skarżącą a potrzebą sprawowania stałej opieki nad mężem niepełnosprawnym w stopniu znacznym, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Oznacza to, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, oraz czy istnieje opisany wyżej związek przyczynowo - skutkowego.

Zdaniem Sądu, dokonana przez Kolegium ocena, dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy niepełnosprawnemu w stopniu znacznym mężowi jest nieprawidłowa.

Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą z uwagi na niepełnosprawność męża potwierdzoną stosownym orzeczeniem, w którym wskazano na jego znaczny stopnień i podkreślono, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ocena stanu zdrowia i sprawności męża skarżącej nastąpiła przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, co nie wyklucza ziszczenia się przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w dacie złożenia wniosku przez skarżącą. W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano, że wydane zostało do dnia 31 maja 2023 r.

Ustawodawca na potrzeby przepisów u.ś.r. stworzył wykaz definicji ustawowych, który w art. 3 pkt 21 u.ś.r. wskazuje wprost, że znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U z 2021 r., poz. 573). W art. 4 ust. 1 tej ustawy określono, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 tej ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, należy zaznaczyć, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie.

Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W trakcie prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania ustalono, że skarżąca zamieszkuje wraz ze swoim mężem. Mąż skarżącej choć nie jest osobą leżącą na stałe, to jednak nie może poruszać się samodzielnie, ponieważ brak sił powoduje, że potyka się o własne nogi a to grozi wielokrotnymi upadkami. Nie może on pozostać sam w domu ze względu na stan zdrowia po przeszczepie serca w dniu 9 marca 2021 r., który miał miejsce po doznanym przez niego w grudniu 2020 r. rozległym zawale. Ustalono przy tym, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad mężem, gdyż nie jest on w stanie samodzielnie funkcjonować bez dozoru i pomocy innej osoby. Skarżąca sprawuje opiekę nad mężem przez całą dobę a opieka ta polega na: pomocy w myciu, ubieraniu, jedzeniu i piciu, przyjmowaniu lekarstw, zmienianiu opatrunków, zawożeniu męża na badania kontrolne i wizyty lekarskie, pomoc w wyjściu na spacery itd. Również z przeprowadzonego w dniu 28 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem i wykonuje wszelkie czynności dnia codziennego bądź wspiera w ich wykonywaniu męża.

Z powyższego, zdaniem Sądu, wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem przez całą dobę i jest mu niezbędna do wykonywania czynności życia codziennego, w tym podstawowych czynności, tj. mycie, jedzenie, chodzenie, mimo, że skarżący nie jest osobą leżącą na stałe.

Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Okoliczności powyższe muszą niewątpliwie być uwzględniane również w sytuacji przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 20/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności męża skarżącej wymagającego stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi jemu w sposób ciągły i stały przez skarżącą, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Tym bardziej, że, jak stwierdzono, mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez dozoru i pomocy innej osoby.

Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad mężem z określonym zajęciem zarobkowym. Już tylko fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości męża skarżącej do samodzielnej egzystencji, spowodowany obciążającymi go schorzeniami, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącą, których niezbędności nie zdołały poważyć organy. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza bowiem naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Wobec powyższego nieuprawnione jest stanowisko organu, że skarżąca wykonuje tylko zwykłe czynności dnia codziennego, które przy należytej organizacji dają jej możliwość podjęcia zatrudnienia, a przy tym dyskwalifikują ją z możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym bardziej, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że skarżąca sprawuje całodobową opieką nad mężem.

Nie można przy tym podzielić stanowiska, że skarżąca może podjąć zatrudnienie albowiem wraz ze skarżącą i jej mężem zamieszkują rodzice męża, którzy powinni zapewnić bieżącą pomoc w czynnościach życia codziennego i opiekę osobie niepełnosprawnej. To bowiem skarżąca wystąpiła o przyznanie przedmiotowego świadczenia i to skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem. Przy tym, treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna (zob. wyrok NSA z dnia 6 października 2020 r., sygn. akt I OSK 371/20, https://orzeczenia.nsa.gov). Tym samym, nawet ewentualna możliwość skorzystania przez skarżącą z okazjonalnej pomocy teściów w opiece nad mężem nie może wyłączać związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki.

Nadto, w razie spełnienia przesłanek ustawowych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta jedynie na negatywnej (nawet jeżeli w jakimś stopniu osadzonej w okolicznościach sprawy) ocenie dotychczasowej aktywności (czy też braku aktywności) wnioskodawcy na rynku pracy (zob. wyrok WSA W Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 432/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżąca wskazała zaś we wniosku, że sprawuje opiekę nad mężem od dnia 6 grudnia 2020 r., kiedy to doznał on rozległego zawału a jak wynika z wywiadu środowiskowego zrezygnowała ona z pracy w styczniu 2021 r. w związku z przejęciem opieki nad mężem.

W ocenie Sądu, ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że opieka sprawowana przez skarżącą jest codzienna i ciągła, a ponadto jej zakres uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze z uwagi na potrzeby męża związane z jego stopniem niepełnosprawności i stanem zdrowia. Materiał dowodowy nie potwierdza stanowiska przeciwnego organów w powyższym zakresie. Należy bowiem uwzględnić, że czynności opiekuńcze świadczone osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze znacznie ograniczonymi możliwościami samodzielnej egzystencji, wymagają większej niż przeciętnie intensyfikacji i systematyczności, gdyż ich podmiotem jest osoba niepełnosprawna, cierpiąca na przewlekłe, pogłębiające się schorzenia i wymagająca specjalistycznego leczenia. Nie można bagatelizować również faktu, że skarżąca pozostaje w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy i opieki, w tym wsparcia emocjonalnego. Ponadto, nie można wykluczyć z czynności opiekuńczych, wyręczania osoby bliskiej od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, co stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 319/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 504/21, LEX nr 3209641, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy zobligowane były wyłącznie do zbadania okoliczności odnoszących się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca.

W konsekwencji, Sąd uznał, że organ dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zatrudnieniem a opieką sprawowaną przez skarżącą, co doprowadziło do wadliwej odmowy przyznania świadczenia. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające pozwoliło na zgromadzenie materiałów, których analiza umożliwiała dokonanie właściwego rozstrzygnięcia merytorycznego przez organ.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a.