Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1843/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 133 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia NSA Józef Waksmundzki Sędzia del. WSA Piotr Pietrasz (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 lutego 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1570/10 w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę G. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS, Prezes Zakładu) z [...] maja 2010 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z 15 maja 2006 r. G. W. zwrócił się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Uzasadniając wniosek powołał się na trudną sytuację materialną i zły stan zdrowia.

Decyzją z [...] czerwca 2006 r. Zakład odmówił G. W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okresy i w kwotach szczegółowo określonych w decyzji. W ocenie organu wnioskodawca posiadał bowiem majątek z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne, a zatem nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności. Ponadto organ uznał, że opłacenie składek w dłuższym okresie nie pozbawi wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS zauważył również, że źródłem utrzymania wnioskodawcy są prace dorywcze oraz pomoc ze strony dorosłych córek.

Prezes ZUS po rozpoznaniu wniosku zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z [...] września 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] czerwca 2006 r.

Na powyższą decyzję G. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Sąd I instancji wyrokiem z 26 marca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 365/07 skargę tę oddalił.

Na skutek wniesionej przez skarżącego skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 2 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 216/08 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., uznając, że uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie spełnienia przez skarżącego przesłanki z przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej jako: rozporządzenie z 31 lipca 2003 r., było skrótowe. Zdaniem NSA z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikało, że powodem oddalenia skargi na rozstrzygnięcie Prezesa ZUS w tym zakresie było podzielenie przez Sąd pierwszej instancji stanowiska organu, iż zadłużenie skarżącego powstało w wyniku systematycznego niepłacenia składek, a ponadto z własnej winy nie brał on czynnego udziału w postępowaniu, a także pomimo wielokrotnych wezwań organu nie udokumentował istnienia zobowiązań i wierzytelności, na które powoływał się w swoich zeznaniach. Odnosząc się do powyższych stwierdzeń NSA zauważył, że w hipotezie przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia nie mieści się uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od faktu ich systematycznego opłacania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 12 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2477/08 uchylił zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd wskazał, że organ orzekający pozostawił poza rozważaniami argumenty skarżącego przemawiające za możliwością zastosowania umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej jako: u.s.u.s. W związku z powyższym Sąd stwierdził naruszenie art. 7 i 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ oceniając sytuację materialną skarżącego nie wzięto pod uwagę faktu, iż skarżący nie ma stałych środków do życia, a zatem nie ustalono z czego się utrzymuje.

Wyrokiem z 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 253/09 NSA oddalił skargę kasacyjną ZUS od powyższego wyroku.

Decyzją z [...] maja 2010 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2006 r. Uzasadniając wskazał, że ze złożonych przez wnioskodawcę dokumentów wynikało, iż nie posiada on żadnego źródła dochodu i jest na wyłącznym utrzymaniu córek. Cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa oraz lewego stawu biodrowego, co ogranicza podjęcie zatrudnienia. Jedynym jego majątkiem jest mieszkanie o powierzchni 73 m². Oprócz zadłużenia z tytułu składek ubezpieczeniowych skarżący wnioskodawca posiada inne zobowiązania wobec Urzędu Miasta 1.700 zł, WPWiK 2.000 zł, gazowni 1.500 zł, z tytułu kart kredytowych 5.000 zł oraz długów wobec osób prywatnych 25.000 zł. Wnioskodawca zaznaczył przy tym, że spłata zaległości wobec UM, WPWiK, gazowni oraz długu prywatnego na kwotę 20.000 zł winna nastąpić w trybie natychmiastowym, natomiast zadłużenie wynikające z kart kredytowych oraz dług prywatny w wysokości 5.000 zł spłacane są w systemie ratalnym, przy czym kwota raty przy spłacie kart wynosi 300 zł miesięcznie. Dalej, organ ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem lokalu mieszkalnego, wraz z przynależnym udziałem 7/20 w prawie współwłasności działki gruntu, położonego w M. M. przy ulicy P. Z działu IV księgi wieczystej wynika, że nieruchomość nie jest obciążona hipotecznie. Z informacji udzielonej przez Starostwo Powiatowe w M. M. wynika natomiast, że lokal mieszkalny, którego zobowiązany jest właścicielem składa się z pomieszczeń o powierzchni użytkowej 73,35 m2 wraz z przynależnym udziałem 7/20 w prawie współwłasności działki gruntu nr 2020 o powierzchni 0,0285 ha oraz we wszystkich częściach budynku i urządzeń, które nie służą do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że w toku ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego wnioskodawca nie odniósł się do faktu posiadania wierzytelności pieniężnej zasądzonej wyrokiem sądowym na kwotę 24.000 zł oraz nie wyjaśnił, czy pozostała część tej wierzytelności w kwocie 126.000 zł została przez niego wyegzekwowana. Wnioskodawca nie wypowiedział się również w kwestii sprzedaży samochodów marki Volvo i Volkswagen.

Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 28 u.s.u.s., a w szczególności ust. 3a, organ wskazał, że wnioskodawca jest na całkowitym utrzymaniu dzieci, nie posiada żadnego innego majątku nieruchomego oprócz mieszkania przy ulicy P. w M. M. Ruchomości, których jest właścicielem, a które znajdują się na wyposażeniu lokalu mieszkalnego nie przedstawiają wartości handlowej. Stan zdrowia nie pozwala wnioskodawcy na podjęcie pracy zarobkowej – posiada on orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy. Oprócz zadłużenia wobec ZUS wnioskodawca posiada liczne zobowiązania, których również nie jest w stanie spłacać. W ocenie organu przedstawione okoliczności świadczą o trudnej sytuacji wnioskodawcy jednakże nie świadczą jeszcze o zasadności wniosku o umorzenie zaległych składek. Organ wskazał w szczególności, że zobowiązany jest właścicielem mieszkania, którego najniższa wartość wykazana w opinii rzeczoznawcy wynosi 243.000 zł, co znacznie przekracza wysokość zadłużenia wobec ZUS. Organ zauważył przy tym, że dokładną wartość mieszkania wnioskodawcy trudno ustalić, ponieważ odmówił on wyrażenia zgody na dokonanie oględzin lokalu.

Podsumowując organ uznał, że nie można przyjąć, iż opłacenie należności z tytułu składek, pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ponieważ dysponuje on majątkiem, który pozwoliłby na spłatę zadłużenia.

Skargę na powyższą decyzję wniósł G. W.

Sąd pierwszej instancji uzasadniając jej oddalenie zauważył, że zgodnie treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wobec skarżącego nie została spełniona ta przesłanka z uwagi na posiadanie przez niego majątku, do którego można skierować skuteczne postępowanie egzekucyjne. W szczególności skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 73 m², którego wartość znacznie przekracza kwotę zaległych składek.

WSA miał także na uwadze, że w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o cyt. przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z nim Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oceniając sprawę z punktu widzenia powyższych kryteriów WSA uznał, że organ mógł odmówić wnioskodawcy umorzenia zaległych składek, nawet pomimo ustaleń odnośnie złego stanu zdrowia skarżącego i wysokości jego zobowiązań nie tylko wobec ZUS ale i wobec innych podmiotów. Wydanie decyzji zostało bowiem poprzedzone dokładnym postępowaniem wyjaśniającym w konsekwencji którego ustalono, że skarżący posiada majątek w postaci lokalu mieszkalnego, którego wartość zgodnie z ustaleniami poczynionymi na wniosek organu wynosi co najmniej 243.000 zł. Kwota ta znacznie przekracza kwotę zadłużenia wobec ZUS i według ustaleń tego organu pozwoli również na zakup mniejszego mieszkania. Organ przeprowadził szacunkową wycenę mieszkania skarżącego w oparciu o informacje uzyskane od Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. M. oraz opinię rzeczoznawcy majątkowego. Skarżący kwestionował te ustalenia wskazując, że realna wartość jego mieszkania to około 60.000 zł. W ocenie Sądu kwestionowanie powyższych ustaleń organu wobec niewyrażenia przez skarżącego zgody na oględziny jego mieszkania w celu dokładnego oszacowania ceny nie było jednak uzasadnione.

Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone. Z powyższych względów WSA orzekł powołując w podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł G. W. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie i orzeczenie reformatoryjne w trybie art. 188 P.p.s.a., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i nieopłaconej w całości ani w części. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 141 § 4 zd. pierwsze P.p.s.a. przez brak wyjaśnienia pojęcia "niezbędnych potrzeb życiowych" w rozumieniu § 3 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.,

- art. 133 § 1 zd. pierwsze oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak oparcia wyroku na aktach sprawy, gdyż w aktach sprawy nie zostało ustalone, czy opłacanie należności wobec ZUS pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji dowolnej oraz sprzecznej z zebranym w sprawie materiałem, poprzez niepodjęcie przez organ czynności zmierzających do oceny sytuacji materialnej rodziny skarżącego oraz czynności zmierzających do oceny czy sprzedaż mieszkania skarżącego pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

2. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi szczególny przypadek umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek pomimo, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a także pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., (w skardze kasacyjnej wskazano na art. 144 § 4 P.p.s.a.) zwrócono uwagę, że ani Sąd pierwszej instancji ani organ nie dokonali oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek do umorzenia zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 3a pkt 1 u.s.u.s. Sąd nie dokonał wykładni pojęcia "zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny", jak również pojęcia "niezbędnych potrzeb życiowych". Nie można zdaniem kasatora oceniać trafności zaskarżonego wyroku nie znając wykładni tych pojęć. Sąd I instancji nie był w konsekwencji w stanie dokonać prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego do § 3 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

W uzasadnieniu kolejnego zarzutu wskazano, że w ustaleniach faktycznych sprawy przyjęto, iż skarżący jest właścicielem mieszkania wartego ok. 240.000 zł. Organ w tym względzie oparł się na opinii, w której nie zostało uwzględnione, czy cenniki, na których opierał się biegły, są efektem przyjęcia cen oferowanych czy uzyskiwanych. Opinia pod tym względem jest zatem nierzetelna i nie powinna stanowić podstawy ustaleń faktycznych w sprawie. Ponadto, nawet gdyby wskazana cena mieszkania była realna, należy wziąć pod uwagę fakt realnej możliwości sprzedaży mieszkania za wskazaną cenę. Uwadze Sądu uszedł jednocześnie fakt, że mieszkanie to realizuje potrzebę mieszkaniową skarżącego. Skarżący, w sytuacji sprzedaży swojego mieszkania, nie będzie miał gdzie zamieszkać, a szczegółowe ustalenia co do tego faktu nie były prowadzone przez organ rentowy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała uwzględnienie.

Zgodnie z postanowieniami art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W tej sprawie skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), a więc w tych granicach, jakie strona wnosząca ten środek odwoławczy sama nakreśli w ramach podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie.

Wynikająca z art. 183 § 1 P.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w środku prawnym podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia.

Wobec takich regulacji nie ulega wątpliwości, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, lecz uzasadnione jest odniesienie się jedynie do zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna została w sprawie oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności uzasadnione jest odniesienie się do zarzutów naruszenia prawa procesowego.

Nietrafny jest zarzut naruszenia postanowień art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie wyroku powinno być zatem tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego sąd uznał zaskarżoną decyzję za zgodną lub niezgodną z prawem. Zarzut naruszenia tego wymagania jest skuteczny wówczas, gdyby sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku.

Podkreślenia jednak wymaga to, że na podstawie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można kontrolować konkretnych merytorycznych ocen sądu administracyjnego pierwszej instancji odnośnie poszczególnych ustaleń stanu faktycznego sprawy, albowiem przepis ten dotyczy składników, zakresu i kompletności uzasadnienia, nie zaś oceny dowodów stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu administracyjnym i przyjętego przez sąd administracyjny.

Odnosząc wskazane rozważania do zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji należy wskazać, że wbrew stanowisku zajętemu w skardze kasacyjnej Sąd ten dokonał kontroli decyzji administracyjnych z punktu widzenia analizy sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia zaległości. Dokonując oceny decyzji administracyjnych Sąd potwierdził prawidłowość rozstrzygnięcia organów administracyjnych wskazując w szczególności na fakt posiadania przez skarżącego lokalu mieszkalnego o wartości co najmniej 234.000 zł. Uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji zawierało zatem argumentację dotyczącą niespełnienia przez skarżącego przesłanki umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zauważyć należy, że w skardze kasacyjnej jej autor zarzucił naruszenie § 3 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Natomiast § 3 wskazanego aktu prawnego składa się z ustępów i punktów, a nie tylko z punktów. Uwzględniając jednak treść uzasadnienia skargi kasacyjnej zasadne wydaje się przyjęcie, że autor skargi kasacyjnej miał na myśli § 3 ust. 1 pkt 1 tego aktu prawnego.

Również nietrafny jest zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.

Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy - rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach udokumentowanych w aktach sprawy, stanowiących przedmiot analizy sądu administracyjnego pierwszej instancji - oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza również zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach. Do naruszenia tego obowiązku doszłoby wówczas, gdyby Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na materiale innym niż ten, który jest zawarty w aktach sprawy. Podstawą orzekania sądu jest materiał zgromadzony w toku całego postępowania przed organem oraz przed sądem.

W skardze kasacyjnej zarzucono natomiast brak oparcia się wyroku na aktach sprawy, gdyż w aktach sprawy nie zostało - w opinii autora skargi kasacyjnej - ustalone, czy opłacenie należności wobec ZUS pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb. Skoro jednak w aktach sprawy - według skarżącego - nie było określonych materiałów dowodowych, to w świetle postanowień art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw prawnych do uwzględnienia wskazanych wyżej okoliczności. Oznacza to, że Sąd ten nie naruszył wskazanej regulacji procesowoprawnej. Należy również nadmienić, że gdyby Sąd, tak jak wskazuje autor skargi kasacyjnej, dokonał samodzielnie ustaleń w kwestii tego, czy opłacenie należności wobec ZUS pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb, to w takim przypadku stanowiłoby to naruszenie art. 133 § 1 P.p.s.a.

Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 K.p.a., które to przepisy kształtują zasadę prawdy materialnej w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy administracyjne. Wskazać należy, że zarzut ten został wadliwie skierowany wobec Sądu, podczas gdy jego adresatem powinny być organy administracyjne. Sąd administracyjny nie prowadzi bowiem postępowania administracyjnego, nie podejmuje czynności zmierzających do oceny sytuacji materialnej rodziny skarżącego oraz czynności zmierzających do oceny, czy sprzedaż mieszkania skarżącego pozbawi go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazane czynności mogą być podjęte wyłącznie w toku postępowania administracyjnego, którego gospodarzem jest organ administracyjny, a nie sąd administracyjny.

W tym miejscu należy wskazać, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności publicznoprawnych, jakimi są składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy to wnioskodawca powinien wykazać, że z określonych powodów opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. To wnioskodawca, który ubiega się o przyznanie preferencji w postaci umorzenia zaległości, jako ten, który występuje o określone uprawnienie, jest zobowiązany do wykazania, że w dotyczącej go sprawie spełnione są przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Zauważyć natomiast należy, że organy administracyjne w sprawie podjęły starania celem ustalenia stanu faktycznego w sprawie. W szczególności organ administracyjny pismem z dnia 12 kwietnia 2010 r. zwrócił się do wnioskodawcy z prośbą o wyrażenie zgody na przeprowadzenie oględzin lokalu będącego jego własnością. W piśmie tym wskazano, że zgodę należy wnieść na piśmie (drogą korespondencyjną lub osobiście do protokołu przesłuchania strony) w terminie siedmiu dni od daty otrzymania pisma. Pismo to doręczono w dniu 15 kwietnia 2010 r. Z akt administracyjnych wynika, że we wskazanym terminie wnioskodawca nie wyraził zgody na taką czynność dowodową. Także z treści protokołu przesłuchania strony z dnia 28 kwietnia 2010 r. nie wynika zgoda wnioskodawcy na przeprowadzenie czynności oględzin lokalu mieszkalnego.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi szczególny przypadek umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek pomimo, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a także pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię autor skargi kasacyjnej wykazać powinien, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź, jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany.

Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i jej wniesienie obwarowane jest wymogami określonym m.in. w przepisie art. 174 P.p.s.a. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd pierwszej instancji, określenia formy naruszenia i jej uzasadnienia.

Jak już wskazano błędna wykładnia prawa materialnego to w ujęciu art. 174 pkt 1 P.p.s.a. wadliwe odczytanie (zrozumienie) sensu określonego uregulowania prawa materialnego przez sąd pierwszej instancji. Natomiast w skardze kasacyjnej powołując się na błędną wykładnię wskazanych wyżej regulacji prawnych jej autor w żadnej mierze nie wyjaśnił i nie uzasadnił, jak powinna wyglądać prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W to miejsce natomiast autor skargi kasacyjnej przedstawił zarzuty dotyczące wadliwości ustaleń organu administracyjnego i w dalszej kolejności również Sądu pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.