Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1110/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 20 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant Referent- stażysta Aneta Lubasińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2013 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S. prowadzącemu "A" Kancelarię Radców Prawnych przy al. B 39 lok. 7A w Łodzi kwotę 73,80 (siedemdziesiąt trzy 80/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...), nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016r., poz. 1512), art. 28a, art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173), art. 47 ust. 1, 53 § 1, art. 54, art. 56 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, ze zm.), § 2, § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objęte Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 40 poz. 329- rozporządzenie ONW, art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.Urz UEL.2011. nr 25 str.8 - dalej jako rozporządzenie Komisji (WE) nr 65/2011), art. 43 rozporządzenia delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48), art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich) Dz. Urz. UE L z 1995 r. nr 312, poz. 1 ze zm., Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia (...) nr (...) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości 490,46 zł otrzymaną na podstawie decyzji z dnia (...), nr (...) Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wpierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2013 rok.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 14 maja 2012r. do biura powiatowego wpłynął wniosek M.A. o przyznanie pomocy z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania - dalej ONW na 2013 rok.

Decyzją z dnia (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. przyznał stronie pomoc finansową z tytułu wpierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 490,46 zł. Przedmiotowa decyzja zawierała informację o treści art. 20 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, że jeżeli decyzja w sprawie przyznania pomocy uwzględnia w całości żądanie rolnika i nie określa zmniejszeń lub wykluczeń oraz nie ustala kwot podlegających odliczeniu decyzje doręcza się jedynie na żądanie strony. Mając na uwadze fakt, iż strona nie złożyła żądania doręczenia decyzji niniejsza decyzja pozostaje jedynie w aktach sprawy.

W dniu 17 lipca 2014r. do biura powiatowego wpłynął odpis skrócony aktu zgonu M. A..

Pismem z dnia 29 sierpnia 2014r Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. zwrócił się z prośbą do Banku Ax w K. o dokonanie zwrotu płatności bezpośrednich wypłaconych na rachunek zmarłej M. A. ewentualnie o udostępnienie informacji na temat osoby, która dokonała wypłaty ww. środków. Bank Ax w P. w piśmie z dnia 5 września 2014r. wyjaśnił, iż nie może udzielić żądanych informacji z uwagi na zachowanie tajemnicy bankowej.

Pismem z dnia 1 października 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wystąpił do Sądu Rejonowego w K. z prośbą o udzielenie informacji, czy po zmarłej w dniu 21 września 2012r. M. A. toczyło się postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. W odpowiedzi na powyższe zapytanie Sąd Rejonowy w K. poinformował, że nie było prowadzone żadne postępowanie spadkowe.

Ponadto w odpowiedzi na pismo z dnia 10 października 2014r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K., Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. poinformował, że w organie podatkowym nie został zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłej M. A..

W dniu 4 listopada 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. zawiadomił Prokuraturę Rejonową w K. w oparciu o art. 304 § 2 K.p.k. w zw. z art. 270 § 1, art. 297 § 1 i art. 11 § 2 k.k. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na zagarnięciu cudzej rzeczy ruchomej (pieniędzy) przyznanych po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2012, oraz na podrobieniu i przedłożeniu przez nieznanego sprawcę podrobionego wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 oraz 2014 dotyczącego M. E. A..

W dniu 26 kwietnia 2016r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 30 czerwca 2015r., sygn. akt (...) uznający Z. W. i W. W. winnych zarzucanych im czynów, tj. występku z art. 286 § 1 z zw. art. 297 § 1, art. 270 § 1, art. 11 § 2 art. 12, art. 13 § 1 k.k. Ponadto, na mocy art. 46 § 1 k.k. Sąd Rejonowy w K. orzekł o obowiązku naprawienia przez Z. W. i W. W. szkody poprzez solidarną zapłatę na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwoty 5 872,85 zł. Powyższy wyrok został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w R. V Wydział Karny Odwoławczy z dnia 2 lutego 2016r. sygn. akt (...).

Zawiadomieniem z dnia 31 stycznia 2017r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. poinformował W. W. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności ONW przyznanych M. A. na mocy decyzji nr (...) z dnia (...).

Decyzją z dnia (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. nr (...) ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za 2013r. w wysokości kwotę 490,46 zł.

W dniu 24 kwietnia 2017r. W. W. złożył odwołanie, w którym wyjaśnił, że gospodarstwo M. A. (teściowej) było i jest od 15 lat administrowane przez żonę – Z. W. z domu A., która opłacała podatek rolny i zawierała umowy dzierżawy. Skarżący wyjaśnił, że po śmierci teściowej wraz z żoną chciał przejąć gospodarstwo, jednakże okazało się to nie możliwe ze względu na to, że jest rencistą strukturalnym, a żona emerytką strukturalną. Wskazał, że w odpowiedzi o możliwość gospodarowania na przedmiotowym gruncie rolnym otrzymał z KRUS i ARiMR odpowiedź, że jest to wykluczone i grozi odebraniem renty i emerytury. Skarżący podniósł, że jest rolnikiem i nikt przy ustalaniu warunków otrzymywania renty i emerytury strukturalnej nie przewidział, że może odziedziczyć ziemię (a nie chce je sprzedać) nie będzie mógł wznowić pracy rolnika (...) ". Zdaniem skarżącego dopłaty z ARiMR są przypisane do danego obszaru i uprawy w danym roku, co oznacza, że bez znaczenia jest, czy wniosek składa właściciel, dzierżawca lub poddzierżawca istotne jest to, aby we wniosku zgadzała się zadeklarowana uprawa i obszar działki. W. W. podkreślił, iż "(...) przez 9 lat teściowa była osobą leżącą w związku z tym wszystkie formalności były dokonywane przez żonę.(...) ". Podał, że od pierwszej decyzji wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. upłynęły 4 lata, dlatego sprawa dotycząca ustalenia nienależnie pobranych płatności powinna być umorzona.

W dniu 20 czerwca 2017r. skarżący załączył do akt sprawy decyzję nr (...) z dnia (...) o stwierdzeniu nieważności decyzji Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w W. oraz decyzję w sprawie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015r. z dnia 29 stycznia 2015r. Podkreślił, iż " (...) ziemia była administrowana przez Z. W. od 10 lat. Zawsze było to podkreślane przy płaceniu podatku. Obecnie dopłaty pobiera dzierżawca wraz z żoną, czyli nie ma znaczenia kto otrzymuje dopłaty tylko musi być zgodność obszaru i uprawy.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. uchylając zaskarżoną decyzję i orzekając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wskazał, że w treści rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji organu I instancji nie wskazano decyzji na podstawie, których przyznano płatność ustaloną później jako nienależną i związku z tym zachodziła konieczność jej naprawienia.

Ponadto organ II instancji wskazał, że zasady i tryb dochodzenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności reguluje art. 29 ustawy o ARiMR.

Organ powołał treść ww. artykułu i wskazał m.in., że do należności, o których mowa w ust. 1 stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1991r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r., poz. 613, z późn. zm.), z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni (art. 29 ust. 7 ustawy).

Organ wyjaśnił, że zasady i tryb przyznawania rolnikom pomocy finansowej w ramach działania wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na 2013 określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objęte Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 40, poz. 329 ze zm.).

Zgodnie z dyspozycją § 2 rozporządzenia ONW płatności ONW jest przyznawana na wniosek rolnika, natomiast wysokość płatności w danym roku kalendarzowym ustala się zgodnie z postanowieniem § 3 ust. 1 rozporządzenia ONW i jest to iloczyn stawek płatności na 1 ha gruntu rolnego i powierzchni deklarowanej przez rolnika do płatności ONW na działkach rolnych. Na podstawie przepisu § 2 rozporządzenia ONW, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem": który zobowiązał się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (...) (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391, z zm.); jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, wynosi co najmniej 1 ha; do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).

W analizowanej sprawy postępowanie dotyczy nienależnych pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2013 ustalonych w trybie art. 29 ustawy o Agencji. Przedmiotowe środki w wysokości 490,46 zł zostały przyznane i wypłacone w oparciu o decyzję nr (...) z dnia (...), o przyznaniu M. A. (teściowej odwołującego) płatności ONW. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawczyni M. A. zmarła w dniu 21 września 2012r, o czym organ powziął wiadomość w 17 lipca 2014 r., czyli w dniu wpływu aktu zgonu do biura powiatowego. Stwierdzić należy zatem, iż M. A. nie żyła w dniu wydania decyzji nr (...) w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2013 r., tj. w dniu (...) oraz w dniu 16 października 2013 r., tj. w dniu wypłaty płatności na rachunek bankowy zawarty we wniosku M. A. o wpis do ewidencji producentów.

W konsekwencji w rozpatrywanej sprawie prawo do płatności w ogóle nie powstało (nie mogło powstać na podstawie decyzji nieistniejącej). Z. M.A. nie stała się beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu. Przekazana więc przez organ na konto zmarłej wnioskodawczym kwota pieniężna nie była płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu. Stanowiła wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej, a zatem środki przekazane na rachunek bankowy M. A. należy traktować jako nienależne. Do ich zwrotu, jest zobowiązana osoba, która je pobrała. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku z dnia 30 czerwca 2015r. Sądu Rejonowego w K. II Wydział Karny sygn. akt (...) wynika, iż tą osobą był W. W..

Organ wskazał, że art. 29 ust. 1a powołanej ustawy o ARiMR, przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. W świetle tej regulacji nie ma przeszkód prawnych do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranego świadczenia wobec osoby niebędącego stroną postępowania o przyznanie płatności. Przywołując treść art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR wskazać należy, że mowa jest w nim o nienależnie pobranym świadczeniu, które organ wypłacił pomimo braku obowiązku. W niniejszej sprawie bezsporny jest fakt pobrania przez skarżącego płatności oraz braku legitymowania się przed niego jakimkolwiek aktem dającym podstawy do takiej wypłaty.

Nowelizacja ustawy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wprowadzająca możliwość wydania decyzji, także w stosunku do osób niebędących stronami postępowania o przyznanie dopłat, została wprowadzona na tle rozbieżności orzeczniczych dotyczących w większości przypadków takiego samego stanu faktycznego, to jest właśnie pobranie dopłat przez osobę trzecią, w sytuacji gdy decyzja o ich przyznaniu zapadła po śmierci wnioskodawcy. Wobec powyższego przyjąć należy, że art. 29 ust. 1 a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stanowi samodzielną podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranej dopłaty względem osoby trzeciej, także w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć (patrz: wyrok NSAz dnia 17 marca 2017 r., IIGSK 3382/15).

Organ stwierdził, że wobec powyższego kwota 490,46 zł to kwota nienależnie pobranych płatności ONW, wypłacona na rachunek bankowy zawarty we wniosku M. A. o wpis do ewidencji producentów na podstawie decyzji z dnia (...), nr (...) o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2013 rok.

Ponadto organ wyjaśnił, że odrębną kwestię stanowią przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone w art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. "Pomyłka" jest definiowana w słowniku języka polskiego jako spostrzeżenie, sąd niezgodny z rzeczywistością, niewłaściwe postępowanie, posunięcie. W analizowanej sprawie, płatność ONW przyznana na mocy decyzji nr (...) do powierzchni zgłoszonej we wniosku w wysokości 490,46 zł nie została wypłacona wnioskodawczyni na skutek pomyłki ARiMR. Wniosek o przyznanie płatności ONW jest wnioskiem składanym z inicjatywy rolnika, w którym dobrowolnie kształtuje się jego zakres. Rolnik musi być wpisany do ewidencji producentów rolnych. W przedmiotowej sprawie wniosek dotyczył M. A. i był podpisany jej nazwiskiem. Organ w toku prowadzonego postępowania i w dacie wypłaty płatności nie posiadał wiadomości o śmierci M. A. jaki i o sfałszowaniu jej podpisu na wniosku przez córkę Z. W., wobec czego nie można twierdzić, że płatność została dokonana na skutek pomyłki organu. Sfałszowanie podpisu M. A. na wniosku przez Z. W. zostało stwierdzone wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015r. Sądu Rejonowego w K. II Wydział Karny, sygn. akt (...).

W ocenie organu odwoławczego nie można także uznać, że została spełniona druga przesłanka wymieniona w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, a mianowicie, że błąd organu jest tego rodzaju nie mógł zostać wykryty przez rolnika. W ocenie organu odwoławczego nie można twierdzić, że błąd w postaci składania wniosku z sfałszowanym podpisem M. A., nie mógł zostać wykryty przez W. W.. W niniejszej sprawie zachodzi istotna okoliczność wynikająca z faktu, że odwołujący prawomocnym wyrokiem w K. II Wydział Karny z dnia 30 czerwca 2015r., sygn. akt (...) uznany został winnym przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 w zw. z art. 12 k.k. Według przyjętego opisu czynu: w okresie od 14 maja 2013r. do dnia 27 listopada 2013r. W. W. "(...) działając wspólnie i w porozumieniu z Z. W., w celu osiągnięcia korzystności majątkowej poprzez wprowadzenie w błąd co do spełnienia warunków (...) przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania doprowadził Agencie Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Oddział Regionalny Biuro Powiatowe w ten sposób, że w dniu 14 maja 2013r. posłużył się autentycznym wnioskiem (...) z podrobionym przez Z. W. podpisem M. A., uprawnionej do dopłat i pomocy finansowej, (...) skutkiem czego wydano (....) decyzję z dnia (...) o przyznaniu płatności ONW za 2013r w kwocie 490,46 zł, które to środki zostały przekazane na konto zmarłej M.A. w dniu 16 października 2013 r. i wypłacone przez niego jako osobę upoważnioną do korzystania z rachunku bankowego zmarłej. (...)

Zgodnie z art. 286 § 1 k.k. podlega karze ten, kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Przepis art. 286 § 1 k.k. określa zachowanie karalne jako doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu lub wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Zachowanie karalne opisane w znamionach przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. skierowane jest na osobę, którą sprawca zamierza doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Przestępstwo oszustwa określone w art. 286 § 1 k.k. jest przestępstwem umyślnym, zaliczanym do tzw. celowościowej odmiany przestępstw kierunkowych. Ustawa wymaga, aby zachowanie sprawcy było ukierunkowane na określony cel, którym w przypadku oszustwa jest osiągnięcie korzyści majątkowej. Sprawca, podejmując zachowanie, musi mieć wyobrażenie pożądanej dla niego sytuacji, która stanowić ma rezultat jego zachowania.

Stosownie do treści art. 297 § 1 k.k. podlega karze ten, kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi - kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia. Czyn zabroniony przewidziany w art. 297 § 1 k.k. ma charakter umyślny, przy czym przepis wymaga, aby sprawca działał w celu uzyskania kredytu, pożyczki pieniężnej, gwarancji, dotacji, subwencji, akredytywy, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji, lub z innego podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego. Znamię "działanie w celu uzyskania" dopełnione zostało w art. 297 § 1 k.k. sformułowaniem "dla siebie lub kogo innego". Oznacza to, iż komentowany przepis wymaga jedynie kierunkowego nastawienia sprawcy, bez konieczności podejmowania opisanych zachowań po to, aby uzyskać jedną z wymienionych instytucji dla siebie. Znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 297 § 1 k.k. realizować będzie zatem zarówno działanie sprawcy, który przedkłada fałszywe lub stwierdzające nieprawdę dokumenty albo nierzetelne pisemne oświadczenia po to, aby uzyskać dla siebie kredyt, pożyczkę bankową, gwarancję kredytową, dotację, subwencję lub zamówienie publiczne, jak i wtedy gdy podejmuje on te działania, aby uzyskać jedną z wymienionych instytucji dla jakiegokolwiek innego podmiotu.

Z ustaleń zawartych w prawomocnym wyroku skazującym skarżący manifestował swoją wolę w ten sposób, że w dniu 14 maja 2013r. złożył wniosek zmarłej w dniu 21 września 2012 r. M. A. z podrobionym przez Z. W. podpisem wnioskodawczyni, w celu uzyskania płatności ONW na 2013 r., które następnie pobrał z konta bankowego M. A. w dniu 16 października 2013r. Związek pomiędzy działaniem skarżącego a osiąganiem celu uzyskania korzyści majątkowej trwał niezmiennie, według opisu czynu, zarówno w chwili składania wniosku o przyznanie płatności, w chwili wydawania decyzji w przedmiocie przyznania płatności na 2013 rok jak i wypłaty dopłat. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że, mimo braku wyraźnej regulacji w k.p.a., okoliczności (fakty) potwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym, organ administracji publicznej obowiązany jest traktować jako udowodnione. Zatem wiążące ustalenia wyroku skazującego określające stan świadomości odwołującego wyłączają możliwość przyjęcia, iż w analizowanym stanie faktycznym zaistniała druga przesłanka o której mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. tj. " błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach ".

W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie doszło także do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności. Zgodnie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. Stosownie natomiast do treści ust. 3 państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2. Zgodnie art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95: nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

Organ wskazał, że w przedmiotowym stanie faktycznym składanie przez W. W. wniosku o przyznanie płatności dla M. A. z podrobionym jej podpisem przez Z. W., w kolejnych latach 2012-2014 należy uznać za nieprawidłowość trwałą i powtarzającą się, dlatego czteroletni okres przedawnienia biegnie od dnia, kiedy nieprawidłowość ustała, co miało miejsce w dniu 6 maja 2014 r., kiedy to strona niniejszego postępowania po raz ostatni złożyła wniosek M. A.. Biorąc pod uwagę powyższe, termin przedawnienia roszczeń o zwrot płatności ONW przyznanej na mocy decyzji nr (...) z dnia (...) w wysokości 490,96 zł nie minął, albowiem decyzja nr (...) z dnia (...)Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności ONW została doręczona w dniu 11 kwietnia 2017 r.

Ponadto organ wskazał, że art. 28a ust. 7 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich wymaga od organu zbadania, czy kwota nienależnie pobranych płatności nie przekracza 100 euro według kursu na dzień wypłaty płatności. Zgodnie ze wskazanym przepisem: "W przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1, z późn. zm.) (obecnie jest to art. 54 i 56 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego Rady (UE) nr 1306/2013) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji strukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, z późn. zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UEL 171 z 23.06.2006, str. 1, z późn. zm.). Tym samym organ odstępuje od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, jeżeli kwota nienależnie pobranych płatności nie przekracza 100 euro według kursu ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie wskazanych przepisów. Trzeba bowiem zauważyć, iż kurs euro o którym mowa powyżej dla przedmiotowej sprawy wynosi 4,2280 zł na dzień 27 września 2013 r., a więc należność - 490,46 zł przekracza 100 euro, która wynosi 422,80 zł.

W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki co wynika z art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. Stosownie zatem do art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR termin płatności kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynosi 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty. W myśl art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej, zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Stosownie natomiast do art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej, od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 52 § 1 pkt 2 i art. 54, naliczane są odsetki za zwłokę. Natomiast art. 53 § 4 Ordynacji podatkowej stanowi, że odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku lub terminu, w którym płatnik lub inkasent był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego.

Odpowiadając na zarzuty odwołania, organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawodawca unijny na gruncie rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 nie przewidział możliwości odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności, w sytuacji gdy rolnik dział w dobrej wierze, czy błędnym przekonaniu co do zasad dotyczących przyznania płatności ONW, tzn. iż dopłaty przyznawane są do gospodarstwa, a nie osobie, która posiada działki rolne i faktycznie na nich gospodaruje, prowadząc wybraną przez siebie produkcyjną lub hodowlaną działalność.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu podkreślił, że jego żona – Z. W. administrowała ziemią matki – M. A. i przez 9 lat wspólnie opłacali należy podatek rolny. Zdaniem skarżącego dopłaty przynależą do ziemi i upraw, co oznacza, że uprawnienie do ich pobierania posiada dzierżawca, poddzierżawca itd. Podał, że wspólnie z żoną byli rolnikami, ze względu jednak na przejście na emeryturę i przyznaną rentę strukturalną nie mogli przejąć gospodarstwa rolnego po zmarłej M. A.. Skarżący zaprzeczył, że nie było prowadzone postępowanie spadkowe po zmarłej M.A.. W załączeniu przedstawił decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia 22 września 2016r. o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia 8 lipca 2016r., nr (...) Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł.wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na 2013 rok, w wysokości 490,46 zł

Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1512 ze zm.), na podstawie którego organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

Ustalenie w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w trybie art. 29 ust. 1 ustawy dotyczy wszystkich wymienionych w tym przepisie środków publicznych, co do których ustalono, że ich pobranie (wypłata) nastąpiło w sposób nieuprawniony.

Wskazać w tym miejscu należy, że nie ulega wątpliwości, iż ustalenie tego, czy środki publiczne, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zostały pobrane nienależnie, wymaga wnikliwej i szczegółowej analizy stanu faktycznego danej sprawy, a ponadto równie wnikliwej analizy szczegółowych przepisów prawa materialnego regulujących przyznanie danej płatności.

Z nienależną płatnością mamy do czynienia w sytuacji, w której wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota staje się następnie świadczeniem, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Środków tych należy dochodzić od podmiotu, który rzeczywiście podejmie wypłacone przez ARiMR środki.

W rozpoznawanej sprawie analizując zastosowane w sprawie przepisy prawa wspólnotowego i krajowego, sąd przyjął, że w art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich - określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (k.p.a.), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie obowiązujących regulacji prawnych.

Skoro stosowne regulacje wspólnotowe i krajowe przewidują przyznanie płatności w wysokości określonej w zależności od zadeklarowanej powierzchni posiadanych gruntów rolnych, a jednocześnie normują również przypadki, w których płatności nie przyznaje się wskutek stwierdzonych nieprawidłowości we wniosku, to ich przyznanie i wypłacenie wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne.

Zatem wszczęcie i prowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w rozpoznawanej sprawie uznać należało za prawidłowe.

Jak wynika z akt administracyjnych decyzją z (...) przyznano M.A.płatności na rok 2013 w wysokości 490,46 zł. Z akt sprawy wynika także, że na rachunek skarżącej zostały przekazane ww. płatności w dniu 16 października 2013 r.

Jednocześnie z akt sprawy wynika, że w dniu 17 lipca 2014 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. został przesłany odpis skrócony aktu zgonu, z którego wynika, że wnioskodawczyni M. A. zmarła w dniu 21 września 2012 r.

W dniu 4 listopada 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. zawiadomił Prokuraturę Rejonową w K. w oparciu o art. 304 § 2 K.p.k. w zw. z art. 270 § 1, art. 297 § 1 i art. 11 § 2 k.k. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na zagarnięciu cudzej rzeczy ruchomej (pieniędzy) przyznanych po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2012, oraz na podrobieniu i przedłożeniu przez nieznanego sprawcę podrobionego wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 oraz 2014 dotyczącego M. E. A..

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015r., sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w K. II Wydział Karny - po rozpoznaniu sprawy przeciwko W. W. - oskarżonego o to, że: V. w okresie od 14 maja 2013r. do dnia 27 listopada 2013r. (...) działając wspólnie i w porozumieniu z Z. W., w celu osiągnięcia korzystności majątkowej poprzez wprowadzenie w błąd co do spełnienia warunków odnoście przyznania (...) oraz przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, doprowadził Agencie Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Oddział Regionalny Biuro Powiatowe w K. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 3 008,02 zł w ten sposób, że w dniu 14 maja 2013r. posłużył się jako autentycznym wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania z podrobionym przez Z. W. podpisem M. A., uprawionej do dopłat i pomocy finansowej (...) skutkiem czego wydano decyzję z dnia (...) o przyznaniu płatności ONW za 2013 rok w kwocie 490,46 zł (...) - uznał oskarżonego W. W. za winnego popełnienia zarzucanych mu w punkcie IV i V aktu oskarżenia czynów, tj. występków z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia za każdy z czynów.

Powyższy wyrok, na skutek apelacji, został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w R. V Wydział Karny Odwoławczy z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt (...).

A zatem skarżący w dniu 14 maja 2013r. złożył wniosek o przyznanie płatności na 2013 rok z podrobionym przez Z. W. podpisem wnioskodawczyni M. A., a następnie pobrał płatności z konta bankowego M. A. w dniu 16 października 2013 r., tj. po dacie jej zgonu. Rację ma zatem organ, że zmarła M. A. nie stała się beneficjentem płatności, a środki przekazane na jej rachunek bankowy należy traktować jako nienależne. Wobec powyższego do ich zwrotu zobowiązany jest skarżący, który je pobrał.

W tym miejscu wskazać należy, że adresatem decyzji wydanej w omawianym trybie może być każdy, kto pobrał środki publiczne w kwocie nienależnej lub nadmiernej wynikającej ze stosunków publicznoprawnych. Ustalenie osoby zobowiązanej następuje podczas wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie. Oznacza to, że wszczęte postępowanie zakreślone ramami omawianego art. 29 ustawy o Agencji stanowi nowe i samodzielne postępowanie do wydania decyzji administracyjnej o ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Chodzi wówczas także o osobę, która nie była rolnikiem a faktycznie uzyskała środki pochodzące z wymienionych w ustawie funduszy. Błąd dotyczył wówczas zaistnienia zdarzenia, a więc stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależnie pobraną płatność. Krąg podmiotów, które mogą być adresatami decyzji o ustalenie nienależnie pobranych środków wyznacza sformułowanie "pobranych środków". Należy zatem rozumieć je jako rzeczywiste pobranie środków w różnych formach. Przedmiotowy przepis, nie ogranicza kręgu adresatów, którzy płatność tę otrzymali (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2315/11).

Jednocześnie organy ustaliły, że nienależnie pobrana kwota płatności przekracza równowartość 100 euro, przeliczonej na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006, dlatego brak było przesłanek do odstąpienia od ustalenia tej kwoty jako nienależnie pobranej.

W sprawie nie doszło także do sytuacji, o jakiej mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji stanowi, że obowiązek dokonania zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Celem wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, określonego w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARMiR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku, gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga zatem spełnienia łącznie dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, po drugie: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Istotne w rozpoznawanej sprawie jest więc to, czy stan faktyczny sprawy nie uprawniał do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, a w szczególności, czy nie zaistniały przesłanki w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.

W ocenie sądu, organy prawidłowo uznały, że przyznanie wnioskodawczyni płatności ONW na rok 2013 nie wynikało z pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydawania decyzji o przyznaniu płatności Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. nie wiedział, że wniosek nie został podpisany przez M. A. oraz w dacie wydania decyzji o przyznaniu płatności ONW i wypłaty płatności nie posiadał informacji, że wnioskodawczyni – M. A. nie żyła.

W sprawie nie upłynął również termin przedawnienia środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UL. 1995.312.1). Zgodnie z art. 3 ust. 1 okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Stosownie do treści art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia nr 2988/95 - nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

W rozpatrywanej sprawie za czas dopuszczenia się nieprawidłowości przez skarżącego należy uznać datę złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2013 rok, czyli 14 maja 2013r. (płatność wypłacono stronie na rachunek bankowy w dniu 16 października 2013r.).

Jednak skoro w rozpoznawanej sprawie zaniedbanie będące podstawą naruszenia przepisów prawa wspólnotowego powtarzało się (2012 i 2013 rok), nieprawidłowość jest "powtarzająca się" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi tego rozporządzenia. Odpowiadający mu termin przedawnienia rozpoczyna zatem bieg dopiero od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. Organ powziął wiadomość, że doszło do nieprawidłowości wynikającej z wydania decyzji z dnia (...) w stosunku do M. A. w dniu 17 lipca 2014 r., a więc w dacie, kiedy do Biura ARIMR wpłynął odpis skrócony aktu zgonu M.A.. Natomiast w dniu 6 maja 2014 r. skarżący po raz ostatni złożył w imieniu M. A. wniosek o przyznanie płatności.

Decyzja Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności została wydana w dniu (...) i doręczona skarżącemu w dniu 2 października 2017 r. - a zatem przed upływem czteroletniego okresu przedawnienia przewidzianego w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE), EURATOM nr 2988/95.

Ponadto upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1, co oznacza, iż maksymalny termin przedawnienia nie może przekroczyć ośmiu lat.

Mają powyższe na względzie, sąd stwierdza, że nie upłynął również okres odpowiadający podwójnemu terminowi przedawnienia, tj. 8 lat.

Wobec powyższego, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (...) (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1387 ze zm.).

Z uwagi na przedstawione powyżej okoliczności, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.).

B.K.