Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1628/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2  lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 869
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Asesor WSA Katarzyna Stuła - Marcela (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz - Ziętek, po rozpoznaniu posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia2021 r. sprawy ze skargi T. G., L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych - umorzenie innych świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. L. P. i T. G. (dalej: skarżący) wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: organ odwoławczy lub Kolegium) z [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenie innych świadczeń pieniężnych.

2. Stan sprawy.

2.1. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta R. (dalej: organ pierwszej instancji) ustalił skarżącym jednorazową opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w R. na skutek uchwalania zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta R. Przedmiotowa opłata została ustalona w wysokości 78.930,00 zł. W wyniku nie dokonania wpłaty ww. kwoty przez strony postępowania, organ ten podjął z urzędu czynności zmierzające do wyegzekwowania ww. daniny publicznej. Po rozpatrzeniu wniosku stron z 16 kwietnia 2009 r., decyzją z [...] r., organ pierwszej instancji odroczył termin płatności opłaty planistycznej do dnia 30 września 2010 r. Wobec dalszego braku uiszczenia ustalonej opłaty, organ pierwszej instancji w dniu [...] r. wystawił tytuł wykonawczy. Na przestrzeni czasu skarżący kilkukrotnie zwracali się do organu z prośbą o umorzenie zaległości. Wszystkie podania stron w ww. zakresie zostały rozpatrzone negatywne, zarówno przez organy oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (wyrok z dnia 13 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 335/19, którym to WSA w Gliwicach oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr [...]).

Podaniem z 11 lutego 2020 r. skarżący ponownie zwrócili się do organu pierwszej instancji o umorzenie opłaty planistycznej. Prośbę swoją skarżący uzasadnili szczególną sytuacją życiową wynikającą z ich bardzo poważnych problemów finansowych. Jak podnieśli w swoim wniosku, mimo szczerych chęci nie są w stanie spłacić powstałego zadłużenia, które ciągłe rośnie.

Na dzień złożenia ww. podania, przedmiotowa zaległość opiewała na kwotę 41.173,00 zł. W odpowiedzi na powyższe, organ pierwszej instancji wezwał dwukrotnie wnioskodawców do przedłożenia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia rzeczonego wniosku, w tym m.in. dokumentów określających wysokość dochodów osiągniętych przez strony, rachunki za prąd, wodę, decyzję Powiatowego Urzędu Pracy o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku.

W toku postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, że w skład gospodarstwa domowego wnioskodawców wchodzą oni sami. Skarżący jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Z kolei skarżąca prowadzi działalność gospodarczą - jest przedstawicielem marki [...] oraz pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 850,00 zł. Ponadto, skarżąca legitymuje się tytułem prawnym do: nieruchomości gruntowej w postaci nieużytków rolnych o pow. [...] ha, położonej w m. R. [...]. pow. J. oraz nieruchomości lokalowej w postaci mieszkania położonego w Z. przy ul. [...] [...]. Ww. nieruchomości zostały zajęte przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oprócz zobowiązania wynikającego z tytułu nieuiszczonej opłaty planistycznej, na skarżącej ciążą również zobowiązania na rzecz: Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 850.000 zł, A w W. w wysokości 45.000 zł oraz B w wysokości 8.000 zł.

2.2. Decyzją z [...] r. organ pierwszej instancji odmówił skarżącym umorzenia opłaty z tytułu wzrostu wartości ww. nieruchomości.

2.3. Z ww. rozstrzygnięciem nie zgodzili się skarżący, wnosząc odwołanie do organu odwoławczego. We wniesionym środku zaskarżenia wskazali, że nie są w stanie uiścić ww. opłaty ze względu na swoją bardzo trudną sytuację finansową. Podnieśli, że z uwagi na poważne problemy finansowe, z którymi się borykają, jak również wiek oraz stan zdrowia spłata przedmiotowej opłaty jest dla nich niemożliwa. Wszystkie wolne środki finansowe, którymi dysponują przeznaczają na zaspokojenie swoich potrzeb bytowych.

2.4. Po rozpatrzeniu odwołania, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że renta planistyczna jest opłatą o charakterze publicznoprawnym i stanowi dochód gminy, niemniej jednak nie stosuje się do jej ustalania przepisów ordynacji podatkowej, gdyż nie posiada ona wszystkich cech podatku. Wobec powyższego stwierdzono, że do renty planistycznej nie stosuje się bezpośrednio przepisów ordynacji podatkowej o udzielaniu ulg w zobowiązaniach podatkowych. Udzielenie ulgi w rencie planistycznej jest dopuszczalne na podstawie aktualnego brzmienia ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (aktualnie: t.j. dz. U. z 2021 r. poz. 305 - u.f.p.). W myśl art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017, poz. 201 ze zm.).

Wyjaśniono, że przez ulgę należy rozumieć: odroczenie płatności, rozłożenie jej raty lub umorzenie należności w całości lub w części. Treść normy prawnej wyrażonej w art. 56 u.f.p. dopuszcza m.in. umorzenie ww. opłaty w całości ze względu na ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Mając na uwadze powyższe, jak również stan faktyczny niniejszej sprawy Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji o odmowie umorzenia opłaty planistycznej. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej skarżących z uwagi na ich problemy finansowe oraz stan zdrowia. Niemniej jednak, podkreślono, że opłata planistyczna została ustalona decyzją administracyjną z [...] r., tj. 13 lat temu, kiedy sytuacja życiowa stron była inna od obecnej (stan zdrowia, wiek, stan majątkowy). Powyższe nabiera szczególnego znaczenia, albowiem strony od chwili ustalenia ww. opłaty, tj. 13 lat temu, nie podjęły żadnej próby spłaty ww. należności, tylko od momentu wydania decyzji ustalającej opłatę, ubiegały się o zastosowanie ulg, o których mowa w art. 56 u.f.p. Nie bez znaczenia jest również fakt, że strony uzyskały dochód ze sprzedaży nieruchomości.

Kolegium wyjaśniło, że wydanie pozytywnej decyzji w zakresie ulgi w spłacie należności podatkowych, w tym ich umorzenie, może nastąpić tylko w sytuacjach szczególnie uzasadnionych i tylko wyjątkowe okoliczności mogą uzasadniać zgodę na umorzenie zaległości o charakterze publicznoprawnym. Zaakceptowanie odmiennego stanowiska oznaczałoby bowiem, że każdy zobowiązany, który znajduje się w trudnej sytuacji osobistej bądź finansowej, spełnia przesłanki warunkujące możliwość uzyskania ulgi w spłacie przedmiotowych zobowiązań.

Interpretując termin "ważnego interesu podatnika", należy mieć również na uwadze to, że o jego istnieniu decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ podatkowy rozstrzyga o przyznaniu, bądź nie, określonej ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, a ważnego interesu podatnika nie powinno się utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie skorzystania z ulgi.

Zarówno w doktrynie, jak również w judykaturze przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika i że umorzenie należności podatkowych uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania.

Z kolei, prowadzenie działalności gospodarczej, czy to w formie restauracji, czy też jako akwizytor zawsze niesie ze sobą ryzyko związane z jej prowadzeniem, z czym dana osoba powinna się liczyć.

Stanowiące drugą z przesłanek zastosowania umorzenia zaległości, jaką jest zaistnienie interesu publicznego, oceniać należy z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie gminy kosztami pomocy. Tym samym obie przesłanki umorzenia mają charakter równorzędny i samodzielny, co jednak nie oznacza, że organ administracji publicznej nie jest zobowiązany do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, bowiem faktycznie doszłoby w takiej sytuacji do naruszenia art. 2 Konstytucji RP - zasada demokratycznego państwa prawa.

Mając na uwadze stan faktyczny i prawny ww. sprawy, w opinii Kolegium nie zostały spełnione szczególne okoliczności warunkujące zastosowanie ulgi polegającej na całkowitym umorzeniu ww. zobowiązania.

W ocenie organu odwoławczego umorzenie opłaty byłoby możliwe w sytuacji nadzwyczajnej, tzn. takiej, kiedy osoba zobowiązana nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku z powodu np. utraty możliwości zarobkowania, czy też utraty majątku. Natomiast sytuacja zdrowotna stron i finansowa, choć niewątpliwie trudna, nie może w takiej sytuacji stanowić podstawy do umorzenia dochodzonych należności. Również okoliczność zaciągnięcia przez skarżącą kredytów i pożyczek i konieczność ich spłaty nie stanowi takiej przesłanki. Jednocześnie z dołączonego do wniosku oświadczenia majątkowego wynika, że wnioskodawcy posiadają własne mieszkanie, działkę budowlaną oraz nieruchomość rolną w postaci użytków rolnych.

3.1. Powyższa decyzja Kolegium została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zarzucono jej:

- naruszenie art. 64 ust. 1 u.f.p. w zakresie w jakim organ odwoławczy przyjął, iż brak jest podstaw do umorzenia renty planistycznej,

- błędy w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że nie zachodzą okoliczności wskazujące na zasadność przyznania ulgi w zakresie umorzenia zaległości z tytułu renty planistycznej,

- naruszenie przepisów postępowania poprzez faktyczny brak zbadania, a w konsekwencji brak uwzględnienia sytuacji finansowej skarżących przy rozpoznawaniu wniosku skarżących o udzielenie ulgi, jak również brak rozpoznania wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżących,

- naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej i art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r. 1325, ze zm. – o.p.) poprzez uczynienie z umorzenia zaległości podatkowej instytucją pustą, pozbawioną jakiegokolwiek socjalnego znaczenia, a tym samym oderwaną od rzeczywistości, kreującą rażącą nierówność pomiędzy organami administracji a obywatelem, który oczekuje równości i sprawiedliwości w ocenie jej sytuacji życiowej.

Wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez udzielenie ulgi w spłacie należności z ustalonej renty planistycznej ewentualnie o uchylenie decyzji obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wskazano, że w ocenie skarżących, błędne jest ustalenie organu odwoławczego jakoby skarżący posiadając nieruchomości, w tym użytki rolne o pow. [...] ha, nie chcieli faktycznie uiścić renty planistycznej. Organ nie uwzględnij, iż na posiadanych nieruchomościach istnieją zajęcia komornicze m. in. z wniosku wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w związku z czym w chwili obecnej skarżący nie dysponują kwotą umożliwiającą jednorazowe uiszczenie opłaty.

Trudna sytuacja finansowa skarżących wynika z faktu, iż skarżący obecnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, natomiast skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty wskutek kryzysu usług gastronomicznych, który występuje od dłuższego czasu, który to znacznie wpłynął na funkcjonowanie jej działalności i którego skutki odczuwa do dnia dzisiejszego. Na trudną sytuację wpływ także miała konkurencja, która powstała niedaleko prowadzonej restauracji.

Skarżący zarzucają również, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ uczynił jakiekolwiek ustalenia na temat tego jakie skutki dla skarżących wywołałaby konieczność zapłacenia danej kwoty (renty planistycznej) jednorazowo, względnie jakie skutki pociągnęłoby za sobą domaganie się renty planistycznej w drodze działań egzekucyjnych.

Zdaniem skarżących, organy obu instancji nie przeprowadziły jednak w dostatecznym stopniu analizy sytuacji skarżących oraz oceny w zakresie zaistnienia przesłanek uprawniających do uwzględnienia ich wniosku. Organ powinien przeprowadzić dokładną analizę stanu materialnego wnioskodawców w celu umorzenia zapłaty danej kwoty. W tym zakresie brak jakichkolwiek ustaleń i rozważań zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji. Pomimo konkretnych zarzutów oraz twierdzeń podniesionych w uzasadnieniu odwołania, brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do nich przez organ odwoławczy.

Ponadto Skarżący zarzucają naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej i art. 120 o.p. poprzez uczynienie z umorzenia zaległości podatkowej instytucji pustej, pozbawionej jakiegokolwiek socjalnego znaczenia, a tym samym oderwaną od rzeczywistości, kreującą rażącą nierówność pomiędzy organami administracji a obywatelem, który oczekuje równości i sprawiedliwości w ocenie swojej sytuacji życiowej.

Jak zauważył organ pierwszej instancji pojęcie interes dłużnika lub interes publiczny nie zostało zdefiniowane w przepisach ustawy o finansach publicznych, jednakże nie można się zgodzić, iż ważny interes dłużnika powinien być utożsamiany wyłącznie z sytuacjami nadzwyczajnymi, losowymi takimi jak klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwałą niezdolność do zarobkowania wywołaną kalectwem, chorobą.

Nie ulega wątpliwości, iż w przypadku umorzenia zaległości stworzone zostaną warunki, które pozwolą skarżącym na przywrócenie równowagi ekonomicznej. Tym samym przyjąć należy, iż po stronie skarżących istnieje ważny interes przemawiający za umorzeniem zobowiązania podatkowego.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

3.3. W piśmie procesowym z 15 stycznia 2021 r. skarżący wskazali, że obecnie zaległość wynosi 41.000 zł, dokonali spłaty 37.000 zł, zatem nie jest prawdą, że nie podjęli jakiekolwiek próby spłaty zaległości. Nadto wskazali, że skarżący jest osoba bezrobotną i schorowaną, a skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności na skutek pandemii.

3.4. Z kolei w piśmie procesowym z 19 marca 2021 r. skarżący podali, że zostali zmuszeni do zbycia działki w celu pokrycia zaległości wobec ZUS. Ich sytuacja od poprzedniego razu kiedy zwracali się z wnioskiem o umorzenie zaległości znacznie się pogorszyła. Z powodu zaprzestania prowadzenia działaniowości przez skarżąca popadła ona w depresję. Cały majątek skarżącej jest zajęty przez ZUS. Organy nie biorą pod uwagę jakichkolwiek czynników społecznych, ludzkich. Do pisma dołączono decyzje o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaświadczenie lekarskie, iż skarżący cierpi na [...], wymaga stałego leczenia [...] i regularnego stosowania leków, a także zaświadczenie lekarskie, zgodnie z którym skarżący leczy się w poradni z powodu ostrego zespołu bólowego stawu barkowego prawego i nadgarstka prawego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

4. Na wstępie wskazać należy, że wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.). Sprawa została skierowana do rozpoznania w tym trybie na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 marca 2021 r.

5. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd, dokonując oceny stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy stwierdził, iż ustalenia faktyczne poczynione przez organy, które stały się dla nich podstawą rozstrzygnięcia, nie zostały ustalone z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Sprawa nie została również prawidłowo, zbadana przez organ w postępowaniu odwoławczym, który nie rozważył ponownie wszelkich aspektów sprawy.

Sporna należność stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym w rozumieniu art. 60 u.f.p., są to bowiem środki publiczne, które przepis ten wymienia tylko przykładowo (zob. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 1276/15, Lex nr 2165156; dostępny także, podobnie jak inne wskazane w uzasadnieniu orzeczenia, w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl)

W dniu 28 kwietnia 2017 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o finansach publicznych, której dokonano na podstawie ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 659). Objęła ona m.in. art. 64 u.f.p. Obecnie przepis ten nie odsyła już do art. 55 u.f.p., bowiem w sposób samodzielny określa nie tylko ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu należności publicznoprawnych, ale również kreuje przesłanki ich zastosowania.

Stanowi on w ust. 1, że należności, o których mowa w art. 60 u.f.p., właściwy organ może:

1) z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4;

2) na wniosek zobowiązanego:

a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym,

b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Dostrzec należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie uwzględniły wspomnianej nowelizacji. Nie mniej jednak należy podkreślić, że pozostaje to bez większego znaczenia dla sprawy, gdyż organy wzięły pod uwagę te same przesłanki umorzeniowe, które wynikają z aktualnie obowiązujących uregulowań dotyczących umarzania zobowiązań publicznoprawnych.

Przywołany art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. przewiduje dwie przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych: ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, przy czym spójnik "lub" użyty w treści tego przepisu wskazuje na alternatywę łączną, a tym samym konieczność wystąpienia w sprawie co najmniej jednej z przytaczanych przesłanek. Podkreślić należy, że instytucja umorzenia należności, o których mowa w art. 60 u.f.p. ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanych w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit a) u.f.p. (ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny albo obie przesłanki łącznie), organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań, czy też nie. Treść przywołanego przepisu wyznacza zatem niejako dwie fazy postępowania podatkowego.

Na pierwszym etapie postępowania organ obowiązany jest ustalić, czy zachodzi przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek zastosowania ulgi, co wymaga zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny.

W dalszej kolejności, w przypadku uznania, że spełniona została jedna bądź obie z przesłanek, postępowanie wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji decyzyjnej: zastosuje ulgę albo odmówi jej udzielenia. Przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 lit a) u.f.p. nie określa przy tym kryteriów wyboru rozwiązania decyzyjnego w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności. Użyte w tym przepisie określenie "może" oznacza, iż to organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednakowoż nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością.

Stwierdzenie przez organ braku występowania przesłanek ważnego interesu zobowiazanego lub interesu publicznego w zastosowaniu ulgi podatkowej powoduje, że organ nie będzie dysponował wyborem rozstrzygnięcia, a decyzja będzie miała charakter związany (por. wyrok NSA z 16 marca 2006 r., II FSK 493/05). Rzeczone uznanie wyraża się zaś w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu występowania w sprawie przesłanek wskazanych w ww. przepisie. Jednakże decyzja taka, co należy podkreślić, wymaga stosownego uzasadnienia.

Nadto w orzecznictwie przyjmuje się, że istnieją pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego. Przekroczenie tych granic ma miejsce m.in. wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z naruszeniem zasady sprawiedliwości, wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych lub nieracjonalnych, na podstawie fałszywych przesłanek, argumentów, które są nieprawdziwe.

Nadto jak wskazał NSA w orzecznictwie uznaje się, iż co do zasady w sprawach dotyczących umorzenia należności nie są istotne przyczyny ich powstania, lecz aktualna sytuacja majątkowa i życiowa zobowiązanego aczkolwiek, co trzeba zastrzec, mogą wystąpić sytuacje uzasadniające wyłom od tej zasady (np. uwzględniające sekwencję zdarzeń lub zachowań podatnika, które obrazują stosunek podatnika do wypełniania obowiązków podatkowych). Ulga nie powinna być traktowana jako nagroda, jeśli organ oceni zachowania podatnika dobrze lub jako kara.

Z kolei o istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria zobiektywizowane. W szczególności niezbędne jest ustalenie sytuacji majątkowej dłużnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania. Interes zobowiązanego musi być na tyle istotny, aby jego pominięcie powodowało dla niego wyraźnie dostrzegalne negatywne skutki. O istnieniu ważnego interesu dłużnika/zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny.

Pojęcia ważnego interesu dłużnika/zobowiązanego nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków. Zawężenie ustawowych wymagań umarzania należności pieniężnych do przypadków, w których dłużnik - wskutek uiszczenia należności - miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść dłużnika - por. wyrok WSA w Olsztynie z 6 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 391/19.

Natomiast "interes publiczny" należy wiązać z dyrektywą postępowania nakazującą mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (por. wyroki NSA: z dnia 21 maja 2003 r., o sygn. akt III SA 2752/01, z dnia 8 sierpnia 2014 r., o sygn. akt. II FSK 2016/12).

Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w sytuacji, w której spłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy Państwa nie będąc zgodna z interesem tego obywatela nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 opubl. LEX nr 321267).

Nadto uzasadnienie decyzji o w przedmiocie ulg powinno zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków oraz rozważenie wpływu egzekucji konkretnej kwoty należności na sytuację życiową zobowiązanego, w tym przede wszystkim jego zdolność do utrzymania. Okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia.

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz okoliczności niniejszej sprawy, w tym w szczególności sytuację materialną skarżących zdaniem Sądu, nie została oceniona obiektywnie sytuacja finansowa skarżących w kontekście ich aktualnych możliwości płatniczych.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że sytuacja finansowa skarżących jest bardzo trudna. Biorąc pod uwagę wysokość otrzymywanych przez nich dochodów, tj. jedynie emerytura otrzymywana przez skarżącą w wysokości 850,00 zł przy konieczności pokrycia kosztów egzystencji i w powiązaniu z wysokością należności do uiszczenia, której skarżący zostali zobowiązani trudno przyjąć, że organ właściwie ocenił istnienie przesłanek umorzenia należności.

Organ nie wziął również pod uwagę, iż cały majątek skarżącej, który wyszczególnia w zaskarżonej decyzji zajęty jest przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Na skarżących ciążą, albowiem jeszcze inne wymagalne zobowiązania, zarówno publicznoprawne (na rzecz ZUS) jak również cywilnoprawne.

Nadto niewłaściwie jest powoływanie się przez organ na fakt, iż opłata planistyczna została ustalona 13 lat temu, kiedy sytuacja życiowa skarżących była odmienna od obecnej (stan zdrowia, wiek, stan majątkowy). Podnieść należy, że z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy (zob. wyroki NSA: z 12 lipca 2016 r., I OSK 1628/16, Lex nr 2100547; z 8 listopada 2017 r., I OSK 55/16, Lex nr 2416646). Zatem powyższej kontroli sąd dokonuje według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Niesłusznie także wywodzi organ, że skarżący od momentu powstania zobowiązania nie podejmowali prób jego spłaty. Wręcz przeciwnie z ich oświadczeń, a także z wysokości kwoty należności, która pozostała do spłaty wynika, że dokonali zapłaty kwoty w wysokości ok 37.000 zł.

Ponadto w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący wskazywali, że są osobami schorowanymi, co zostało przez Kolegium w postępowaniu odwoławczym pominięte. Organ zaniechał dokonania jakichkolwiek czynności na potwierdzenie powyżej okoliczności. Z kolei na etapie postępowania sądowego skarżący złożyli do akt dwa zaświadczenia lekarskie potwierdzające powyższą okoliczność.

Stwierdzić należy, że choć decyzje dotyczące umorzenia zaległych opłat mają charakter uznaniowy, to nie oznacza to dowolności postępowania organów administracyjnych. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego organy w sprawie zdają się nie zauważać.

Zdaniem Sądu organ odmówił żądaniu strony bez przeprowadzenia wnikliwej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – czym dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm. - k.p.a.).

8. Organy ponownie rozpoznając sprawę, poddadzą ocenie zebrane dowody w niniejszej sprawie, przy uwzględnieniu powyższych rozważań. W razie konieczności uzupełnią materiał dowodowy. Po czym ponownie ocenią czy w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit a) u.f.p. (ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny albo obie przesłanki łącznie).

W przypadku wystąpienia którejkolwiek z przesłanek lub obu łącznie, przejdą do procedowania w zakresie uznania administracyjnego, mając również na uwadze powyższe wytyczne.

9. Z uwagi na stwierdzone uchybienia, orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.- p.p.s.a.).

10. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną na posiedzeniu niejawnym kwotę 200 zł złożył się tylko wpis, ponieważ skarżący działający osobiście, nie wykazali, że ponieśli inne koszty niezbędne do celowego dochodzenia ich praw.