Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 913/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz – Frymus WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska Protokolant Sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2010 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odsetek od wypłaconego uposażenia i zwrotu potrącenia z uposażenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. W. z dnia (...) r. nr (...) w tej tylko części, w jakiej odmówiono przyznania odsetek od wypłaconego uposażenia za okres od (...) r. do(...) r..; 2. w pozostałej części skargę oddala; 3. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. na rzecz S. Z. kwotę (...) (...) złotych tytułem zwrotu części kosztów postępowania /-/ E. Kręcichwost – Durchowska /-/ M. Dybowski /-/ E. Makosz – Frymus


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 27 lipca 2009 r. S. Z. wniósł o załatwienie spraw związanych z przyznaniem i wypłatą należności finansowych wraz z odsetkami ustawowymi do dnia zapłaty w szczególności: 1. niewypłaconych uposażeń przysługujących za okres od [...] października 2003 r. do dnia [...] lipca 2006 r. w wysokości [...] zł z ustawowymi odsetkami począwszy od dnia [...] sierpnia 2006 r. do dnia zapłaty; 2. niewypłaconych należności w postaci odsetek ustawowych w wysokości [...] zł z ustawowymi odsetkami do dnia zapłaty, począwszy od dnia [...] sierpnia 2006 r. od uposażeń wypłaconych ze zwłoką w dniu [...] sierpnia 2006 r., obejmujących okres od dnia [...] października 2003 r. do dnia [...] lipca 2006 r. (k. 2-6 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] sierpnia 2009 r.) Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...] (dalej WKU), na podstawie art. 104 § 1, art. 61 § 1 kpa i art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. "nr 179, poz. 1750 z późn. zm." [od 5 sierpnia 2008 r. winno być "j.t. Dz.U. 141/08/892"]- dalej uswżz bądź ustawa pragmatyczna) i art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz.U. 241/04/2416 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz.U. 66/04/613 ze zm.), "działając z urzędu", z uwzględnieniem całości zgromadzonej dokumentacji, w tym również "wniosków strony", odmówił S. Z. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci żądanych świadczeń z tytułu uposażenia wraz z odsetkami oraz wypłaty potrąceń z uposażenia.

W uzasadnieniu WKU wskazał, że dnia 1 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz PF 179 z dnia 5.9.2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował m.in. stanowisko służbowe strony. W związku z tym żołnierzowi temu zaproponowano inne stanowisko służbowe, ale On odmówił jego przyjęcia. Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (Dowódca POW) decyzją wypowiedział stronie stosunek zawodowej służby wojskowej i wydał rozkaz zwalniający żołnierza z zawodowej służby wojskowej i przenoszący Go do rezerwy. "Dnia [...] kwietnia 2006 r." Dowódca Wojsk Lądowych (organ wyższego stopnia) decyzją nr [...] (dalej decyzja nr [...]) stwierdził nieważność ww decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Strona stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej i została przyjęta na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko, bowiem jego stanowisko nie istniało od 1 listopada 2003 r. (rezerwa kadrowa). Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano Mu zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności ww decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono Stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń, Strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki. Departament Kadr MON przesłał do terenowych organów administracji wojskowej (WSzW, WKU) pismo nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia (zwaloryzowanego zgodnie z przepisami) za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń, to [w wyniku] decyzji o stwierdzeniu nieważności, są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła (stwierdzono nieważność decyzji). W kwestii odsetek - art. 75 ust. 3 uswżz stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki (art. 476 kc)- w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 kc)- warunkowana jest winą. W tym przypadku nie sposób przypisać winy organowi obowiązanemu do zapłaty uposażenia. Choć decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd zwaloryzowanych świadczeń została spełniona bez zwłoki. W spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, a w tym czasie otrzymywała z MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. W szczególności w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej żołnierz otrzymał od Skarbu Państwa- jednostki organizacyjnej MON- przewidziane ustawą o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i ustawą o uposażeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. W spornym okresie do chwili przywrócenia do służby wojskowej od resortu MON otrzymywał emeryturę wojskową wynoszącą 50-75% uposażenia. Ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego domaga się On odsetek, regularnie co miesiąc wypłacał Mu pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu, okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu do służby odmówił on zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń. Roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Najbardziej nieuzasadnione wydaje się roszczenie o odsetki za świadczenia, które pobrał żołnierz z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu). Dopiero w chwili, gdy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego momentu, a nie wstecz (k. 8-8v akt 51/Pr/09).

W odwołaniu S. Z. [...] zarzucił decyzji z [...] sierpnia 2009 r. rażące naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 103 ust. 1 uswżz przez dokonanie bezprawnego potrącenia z uposażenia należnego w związku z przywróceniem do służby; art. 75 ust. 3 uswżz przez niczym nie uzasadnione uznanie, że żądanie przez Odwołującego odsetek od nieterminowej wypłaty wynagrodzenia jest bezzasadne; art. 77 uswżz przez niczym nieuzasadnione uznanie, że można żądać zwrotu uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, pobranych przez żołnierza zawodowego, przysługujących Mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa (k. 11-13v akt 51/Pr/09).

Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2009 r.) Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu (dalej Szef WSzW), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. "nr 179, poz. 1750 z późn. zm." [ winno być "j.t. Dz.U. 141/08/892"]) i art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz.U. 241/04/2416 ze zm.), i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz.U. 66/04/613 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia 31 sierpnia 2009 r. (omyłkowo powołanej jako decyzji z "12.09.2009 r."; k. 15 akt [...]).

W uzasadnieniu Szef WSzW w istocie dokonał takich samych ustaleń faktycznych i podzielił poglądy prawne organu I instancji. Nadto organ odwoławczy wskazał, że prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Stąd stwierdzenie nieważności decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający między datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu decyzji o stwierdzeniu nieważności. W niniejszej sprawie nie miała miejsca kontynuacja pełnienia służby, gdyż żołnierz służby nie pełnił. Zaprzestał On pełnienia służby wojskowej i korzystał z praw socjalnych i ubezpieczeniowych dla zwolnionych ze służby żołnierzy, do czego uzyskał tytuł na podstawie ostatecznych, wykonalnych decyzji: 1) Ministra- zwalniającej ze służby; 2) wojskowego organu emerytalnego- przyznającej roczne uposażenie dla zwolnionych żołnierzy, odprawę wraz z dodatkami, następnie emeryturę wojskową. Skutku polegającego na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ni wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ni decyzja o stwierdzeniu jej nieważności, ni kolejne decyzje organu emerytalnego orzekające częściowy zwrot świadczenia emerytalnego, za okres pozostawania w stosunku służbowym. Stronę należy traktować jako pozostającego w spornym okresie w stosunku służbowym, ale nie jako faktycznie pełniącego wówczas czynną służbę wojskową. Zbliżone stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9.4.2001 r.- II SA 94/01 wskazując, że samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające, by domagać się za ten okres uposażenia. Prawo do uposażenia powiązane zostało z faktycznym podejmowaniem służby. Względem żołnierza nastąpił szereg skutków prawnych, wynikających z nakazu traktowania Go jako pozostającego w stosunku służbowym. W szczególności okres pozostawania w służbie, w którym nie pełnił służby z powodu niezgodnego z prawem zwolnienia, dodatkowo zaliczono Mu do stażu służby, uprawniającego do wojskowej emerytury (wyrok NSA z 27.6.2006 r.- I OSK 1298/05). Skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 uswżz, za każdy miesiąc okresu, w którym Odwołujący miał status przeniesionego do rezerwy (wyrok NSA z 22.7.2009 r. – I OSK 1455/08; k. 15-17 akt 51/Pr/09).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji w całości każdej, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności: art. 81 ust. 1 uswżz przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na niewypłaceniu uposażenia w pełnej wysokości; art. 103 uswżz w zw. z art. 87 i nast. Kodeksu pracy przez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że nie można z należnego uposażenia dokonać potrąceń bez tytułu prawnego; art. 77 uswżz przez jego niezastosowanie w sprawie, będące konsekwencją błędnego uznania, że obowiązuje zwrot świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem w 2003 r.; art. 75 ust. 3 w zw. z art. 81 ust. 1 uswżz przez niczym nieuzasadnione uznanie, że żądanie przez Skarżącego odsetek od nieterminowej wypłaty uposażenia i innych należności jest bezzasadne, podczas gdy prawo do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności zostało uznane przez organ i wypłacone ze zwłoką; art. 410 kc przez zastosowanie w sprawie, gdy z okoliczności sprawy wynika, że w niniejszej sprawie nie mamy w ogóle do czynienia ze świadczeniem nienależnym, a nadto niedostrzeżenie przez organ, że zastosowanie tego przepisu do Skarżącego w postępowaniu administracyjnym jest wyłączone, z uwagi na istnienie w pragmatyce służbowej przepisu szczególnego (lex specialis) w stosunku do niego tj. art. 77 uswżz; art. 75 ust. 3 uswżz w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa polegającą na uznaniu, że wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie przywrócono stanu poprzedniego, w którym miał On w okresie od [...] października 2003 r. do [...] lipca 2006 r. prawo do wypłaty uposażenia w terminie do pierwszego dnia każdego miesiąca, a tym samym, że wypłacenie uposażenia w dniu [...] sierpnia 2006 r. w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem organów wojskowych. Naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: art. 6 kpa polegające na braku oparcia działań organu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm oraz nieprawidłowym ustaleniom następstw prawnych, jak również powoływaniu się na przepisy nie mające zastosowania w sprawie, z jednoczesnym świadomym pomijaniem przepisów właściwych; art. 7 i 77 kpa przez nie zbadanie w sposób wystarczający sprawy i nie podjęcie kroków niezbędnych do jej załatwienia w sposób praworządny i z uwzględnieniem słusznego interesu Skarżącego, który wyraża się w zapewnieniu realizacji przyznanego Mu prawa do uposażenia oraz odsetek ustawowych za zwłokę w wypłacie uposażenia i innych należności finansowych; art. 9 i 11 kpa przez niewypełnienie obowiązku należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa, w szczególności nie udzielenie Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień na jakiej podstawie odmówiono Mu wypłaty części należnego uposażenia oraz ustawowych odsetek za zwłokę (k. 2-5 akt IV SA/Po 913/09).

W odpowiedzi na skargę Szef WSzW wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji (k. 38-39 akt sądowych).

Pismem z dnia [...] marca 2010 r. pełnomocnik Skarżącego radca prawny Ł. B. podtrzymał żądanie zawarte w skardze i wskazał, że bezsporne jest prawo Skarżącego do świadczeń finansowych należnych Mu jako żołnierzowi zawodowemu za okres od [...] października 2003 r. do [...] lipca 2006 r. Prawo do tych świadczeń potwierdził Komendant WKU w wydanym rozkazie personalnym nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Przedmiotem oceny Sądu jest wiec jedynie zgodność z prawem działania organu polegającego na odmowie wypłaty tych przyznanych świadczeń z uwagi na dokonane przez organ potrącenie kwoty 18.154,40 zł (tytułem świadczeń uznanych przez organ za nienależne; k. 50-55=k. 57-62 akt IV SA/Po 913/09).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153/02/1269, zm. 169/05/1417) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa) - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Kontrola sądów administracyjnych sprowadza się do zbadania, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego o utrzymaniu w mocy decyzji Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne organów obu instancji, czyniąc je integralną częścią własnych ustaleń za wyjątkiem tej części w której WKU ustalił, że decyzja nr [...] została wydana "dnia[...].04.2006r.". Nadto WSA ustalił, że: [...].

2. Powyższych ustaleń - w zakresie zdarzeń procesowych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; wysokości wypłaconych i potrąconych świadczeń - Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał na podstawie: [...] (k. 38-39, 82,77,78,79v,94, 96,97,94,98,103,114,117,119,120,121,124 akt personalnych i k. 19, 20 akt sądowych).

3. Sąd dał wiarę tym dokumentom i odpisom dokumentów w zakresie wskazującym na dokumentowane nimi zdarzenia prawne i wysokość wypłacanych i potrąconych Skarżącemu kwot, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z - odpowiednio - art. 244, 245, 252 i 253 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego /Dz. U. 43/64/296 ze zm. - dalej: kpc/; T. Ereciński [w:] Komentarz do kpc, LexisNexis 2009 r., t. 1, s. 707, uw. 32 i 33; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2006 r., III CK 369/05, OSNC 11/06/187).

4. Do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona (art. 13 § 2 ppsa).

Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy ( Dz. U. 50/99/500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4.

Od 1 lipca 2004 r. obowiązuje ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( obecnie j. t. Dz. U. 141/08/892 ze zm.). Art. 1 pkt 4 uswżz stanowi, że ustawa określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych. W art. 8 ust. 1 uswżz, ustawa określa sposób załatwiania dla spraw w niej uregulowanych.

Biorąc pod uwagę fakt, że należności pieniężne nie zostały wymienione w ust. 2 art. 8 uswżz, a który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w pkt od 1-do 4, należy uznać, że świadczenia odsetkowe o których mowa w art. 75 ust. 3 uswżz, należą do drogi administracyjnej.

Pogląd ów znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w szczególności w uchwale 7 Sędziów SN z 18.11.2009r. – II PZP 7/09- Biul. SN 11/09/24; z 29.11.2007 r., III CZP 106/07-OSNC 12/08/134, Biul. SN 11/07/10 i w wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa - Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa od wyroków sądów powszechnych (między innymi z 2.7.2008 r.:, II PK 8/08 i II PK 10/08; z 25.09.2008 r., II PK 55/08). Podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.4.2006 r., I OPS 3/06, ONSAiWSA 3/06/69). Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w znowelizowanym z dniem 1 stycznia 2010 r. art. 75 ust. 3 uswżz. Na podstawie art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 79/09/669) do art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych dodano zdanie drugie, zgodnie z którym o odsetkach ustawowych orzeka w decyzji administracyjnej organ właściwy w sprawie przyznania uposażenia lub innej należności. Nie ulega zatem wątpliwości, że postępowanie w niniejszej sprawie, winno się toczyć w oparciu o art. 75 ust. 3 uswżz.

5. Odnosząc się do meritum sprawy wskazać należy, że decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji jest niewątpliwe aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz, tzn. od dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności. To, że dana decyzja administracyjna działa ex tunc, nie przesądza jeszcze o tym, że jest ona pod każdym względem, zarówno w sferze materialnoprawnej, jak i formalnoprawnej, wyłącznie aktem o charakterze deklaratoryjnym. W doktrynie wskazuje się, że podział aktów na konstytutywne i deklaratoryjne jest niedoskonały, gdyż nie zapewnia on rozłącznego wyróżnienia obu kategorii aktów. Zwraca się uwagę, że stwierdzenie nieważności nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Dopiero od dnia jej doręczenia stronom, prawdopodobieństwo nieważności kwestionowanej decyzji ustępuje miejsca urzędowemu, władczemu potwierdzeniu jej ciężkiej wadliwości, a okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności ustaje w dacie ostateczności aktu nadzorczego. Stąd przy ocenie skutków prawnych decyzji nieważnościowej nie można ograniczać się tylko do cech deklaratywności, a pomijać jej elementów konstytutywnych. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji, nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" C.H.Beck 2009 r., s. 612-613 nb 3).

Zatem dopiero z chwilą stwierdzenia przez Dowódcę Wojsk Lądowych nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec Skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, tj. od chwili jej wydania. Nie oznacza to jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. W doktrynie prawa administracyjnego nie budzi wątpliwości, że nawet wadliwe akty konstytutywne (a taki charakter noszą akty w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej), do czasu ich wyeliminowania z obrotu prawnego wywołują określone skutki w sferze prawa materialnego (T. Woś: "Moc wiążąca aktów administracyjnych w czasie" Warszawa 1978, s. 143). Decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, choć - jak to przyjął organ nadzoru - dotknięta ciężką wadliwością prawną, do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowała moc erga omnes i korzystając z domniemania ważności, wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie doszło do skutecznego zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej, Skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status przeniesionego do rezerwy i emeryta wojskowego. W tym czasie zaktualizowały się wobec Niego inne uprawnienia finansowe, prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego i świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Skoro Skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę. Skoro w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a ostatecznym stwierdzeniem nieważności takiej decyzji, organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez Skarżącego w zawodowej służbie wojskowej, to nie sposób przyjąć, by mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 uswżz.

Zgodnie z art. 75 ust. 3 uswżz, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Zatem podstawową kwestią do ustalenia przy rozstrzyganiu sprawy w zakresie odsetek jest ustalenie daty wymagalności należności wynikających ze stosunku służbowego. Przy ustalaniu wymagalności należności pomocny będzie art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Art. 81 ust. 1 uswżz stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 uswżz ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, że żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolności do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Nadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy, pobierającemu emeryturę, nie przysługuje prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (wyroki NSA z: 13.9.2001 r., II SA 3288/08; 24.7.2009 r., I OSK 1496/08; 27.6.2006 r., I OSK 1298/05).

Wobec powyższego w ocenie składu orzekającego, roszczenie o zaległe uposażenie staje się wymagalne dopiero z chwilą stawienia się żołnierza do służby tzn.

w sytuacji gdy żołnierz nie tylko pozostaje w stosunku służby wojskowej ale również wyraża gotowość do rzeczywistego pełnienia tej służby. Biorąc pod uwagę powyższe oraz okoliczność, że wypłacone należności dotyczą okresu od dnia zwolnienia ze służby do dnia ostatecznego stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu uznać należy, że wszelkie roszczenia za ten okres stały się wymagalne w dniu, w którym Skarżący zgłosił się do służby. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, Skarżący stawił się do służby w dniu [...] lipca 2006 r. (wyciąg z rozkazu dziennego nr [...] pkt 1; k. 98 akt personalnych). Owa okoliczność nie jest kwestionowana ani przez Skarżącego, ani przez organ. Wobec powyższego wszelkie należności wynikające ze stosunku służbowego, przysługujące Skarżącemu przywróconemu do służby, stały się wymagalne w dniu [...] lipca 2006 r. W tym dniu Skarżący winien otrzymać wszelkie należności wynikające ze stosunku służbowego. Z akt niniejszej sprawy należności przysługujące Skarżącemu zostały wypłacone w dniu [...] sierpnia 2006 r., co potwierdził Skarżący w piśmie do Szefa WSzW z dnia [...] stycznia 2008 r. (k. 19 akt sądowych). Skoro wypłata należnych kwot nastąpiła w niniejszej sprawie po okresie ich wymagalności, Skarżącemu przysługują odsetki za zwłokę w wypłacie przysługujących mu należności (art. 75 ust. 3 uswżz), za okres od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r.

6. Odnosząc się do kwestii potrącenia wskazać należy, że art. 103 ust. 1 uswżz stanowi, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl art. 87 § 1 i art. 91 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t. j. Dz.U. 21/ 98/94 ze zm. dalej kp) w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W niniejszej sprawie, co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, takiego oświadczenia Skarżący nie złożył. Wobec powyższego uznać należy, że organ dokonując potrąceń, naruszył te regulacje. Jednak nie oznacza to, że organ niezasadnie odmówił zwrotu dokonanego potrącenia. W tym miejscu wskazać należy, że skoro art. 103 uswżz odsyła do przepisów Kodeksu pracy, to prócz wyżej wymienionych przepisów art. 87 § 1 i art. 91 § 1 kp, znajdują również zastosowanie przepisy ogólne Kodeksu pracy m. in. art. 8. Zgodnie z powyższym przepisem, nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. W doktrynie wskazuje się, że nikt nie może też "czynić ze swego prawa użytku" sprzecznie z zasadami współżycia społecznego, tj. regułami, które nie będąc normami prawnymi, określają zachowania ludzi w ich wzajemnych stosunkach. Każda ze stron stosunku pracy musi postępować przy wykonywaniu swych uprawnień zgodnie z wymaganiami moralności i uznanymi regułami obyczajowymi. Oznacza to, że w stosunkach pracy liczy się nie sama "litera prawa", lecz także owe pozaprawne reguły nazwane w art. 8 "zasadami współżycia społecznego", (T. Zieliński, G. Goździewicz w: R. Celeda, E. Chmielek-Łubińska, L. Florek, G. Goździewicz, A. Hintz, A. Kijowski, Ł. Pisarczyk, J. Skoczyński, B. Wagner, T. Zieliński "Kodeks pracy. Komentarz" LEX Wolters Kluwer 2009, wyd. 5 s. 55 uw. 1). W orzecznictwie Sądów powszechnych i Sądu Najwyższego zwraca się uwagę, że art. 8 kp nie kształtuje praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Przepis ten upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej. W wyroku z 20.12.2006 r., I PK 171/06, OSNP 3-4/08/34 Sąd Najwyższy wskazał, że otrzymanie przez pracownika samorządowego przechodzącego na emeryturę dwu świadczeń: odprawy emerytalnej i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 kp); sprzeczność ta wyrażała się w nieusprawiedliwionym uprzywilejowaniu tego pracownika w porównaniu z pracownikami urzędu państwowego, przy uwzględnieniu, że pracownik samorządowy otrzymuje przy przejściu na emeryturę równowartość rocznych zarobków wypłacaną z funduszy publicznych.

Odnosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy, że wykorzystywanie przez Skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od dokonywania potrąceń bez jego zgody w sytuacji, gdy pobrał on już inne świadczenia, uznać należy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W niniejszej sprawie żądanie przez Skarżącego zwrotu potrąconych nienależnych mu po przywróceniu do służby świadczeń uznać należy za wykonywaniem uprawnień z naruszeniem zasad współżycia społecznego. Nie do pogodzenia z zasadą uczciwości i zasadą sprawiedliwości (w zakresie równego traktowania pracowników – odpowiednio- żołnierzy; T. Zieliński, G. Goździewicz – op. cit. s. 58 uw. 6 pkt 1) jest otrzymanie przez żołnierza zawodowego zarówno świadczeń z tytułu zwolnienia go zawodowej służby wojskowej a następnie otrzymanie uposażenia za ten sam okres tak jakby pozostawał w służbie. Nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego jest otrzymanie przez Skarżącego dwu świadczeń, które wzajemnie w tym samym okresie się wykluczają. Nie można bowiem otrzymać uposażenia za zwolnienie ze służby w sytuacji, gdy na mocy decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji Skarżącemu przysługuje uposażenie za pełnienie służby.

Sprawa niniejsza jest sprawą cywilną, przekazaną do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpc w zw. z art. 75 ust. 1 i 3, i art. 8 ust. 1 i 2 uswzż). Zakres ochrony Skarżącego nie może zależeć od tego, czy Jego prawo do sądu jest realizowane przed Sądem administracyjnym, czy Sądem powszechnym.

Wobec powyższego uznać należy, że organ dokonując potrącenia co prawda naruszył dyspozycję art. 87 § 1 i art. 91 § 1 kp w zw. z art. 103 uswżz, to z uwagi na art. 8 kp uznać należy, że odmowa przyznania zwrotu potrąconych świadczeń jest w pełni uzasadniona.

7. Z szeregu spraw, znanych Sądowi z urzędu, jak i publikacji prasowych- w tym Karoliny Łagowskiej "MON zapłaci za zbędne zwolnienia" (Gazeta Wyborcza z 15.9.2006 r. s. 4) wiadomym jest, że działanie polegające na zwolnieniu S. Z. nie było podjęte jedynie wobec Niego, lecz także wobec tysięcy innych oficerów i podoficerów. Błędna praktyka owych działań wskazuje na niedostateczne opracowanie w skali kraju modelu postępowania w takich sytuacjach, nie zaś na jednostkowe dążenie do pokrzywdzenia obywatela, pełniącego zawodową służbę wojskową.

Takie działania różnią się zasadniczo od działań podjętych wobec funkcjonariuszy publicznych na podstawie ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz.U. 74/02/676, zm. 90/03/644, 113/03/1070, 130/03/1188, 166/03/1609- dalej uABW). Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2004 r.- K 45/02- OTK-A 4/04/30- dalej wyrok TK K 45/02) Trybunał Konstytucyjny orzekł w szczególności: [...] 5. art. 230 ust. 1 uABW w zakresie, w jakim przewiduje, na podstawie pkt 2 tego przepisu, możliwość wypowiedzenia stosunku służbowego, jest niezgodny z art. 7 i art. 60 Konstytucji; 6. art. 230 ust. 7 uABW, w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie przepisów art. 60 ust. 4 oraz art. 63 tejże ustawy do funkcjonariusza, o którym mowa w art. 230 ust. 4 ustawy, jest niezgodny z art. 32 i art. 60 Konstytucji; jest niezgodny z art. 25 lit. c Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. 38/77/167).

W obszernym uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał w szczególności, że czym innym są zmiany organizacyjne, czym innym zaś strukturalna reforma, a różnica ta nie może pozostać obojętną dla oceny konstytucyjności art. 230 ust. 1 i art. 230 ust. 7 uABW (cz. III pkt 5 i 6 uzasadnienia). Choć wyrok TK K 45/02 zapadł na tle innej regulacji prawnej, to z uwagi na autorytet Trybunału Konstytucyjnego i charakter ochrony prawnej żołnierzy zawodowych i rozważanych przez Trybunał gwarancji uprawnień funkcjonariuszy dawnego UOP w przypadku zwolnienia ich z przyczyn niezależnych od funkcjonariusza, argumenty podniesione przez Trybunał winny stanowić podstawę oceny skutków decyzji nr [...] (i innych- podjętych w tym samym okresie i w podobnych sytuacjach faktycznych i prawnych), bowiem ustawodawca i organy wojskowe dążyły do zapewnienia najpełniejszej i ochrony socjalnej zwalnianych ze służby żołnierzy zawodowych.

Wszystkie te okoliczności wskazują, że zwolnienie S. Z. z zawodowej służby wojskowej odbyło się bez jakichkolwiek działań, które były wymierzone w Zainteresowanego jako obywatela, pełniącego zawodową służbę wojskową i odbywały się w ramach reorganizacji polskich Sił Zbrojnych.

Zgodnie z art. 104 ust. 1 uswżz, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organami właściwymi w sprawach określonych w przepisach niniejszego rozdziału są dowódcy jednostek wojskowych zajmujący stanowiska służbowe dowódcy batalionu lub równorzędne, o których mowa w ust. 3, albo wyższe - w stosunku do wszystkich żołnierzy zawodowych pełniących zawodową służbę wojskową w podległej jednostce wojskowej, z wyjątkiem tego dowódcy i jego zastępcy. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że właściwym do rozpoznania sprawy był Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień jako organ I instancji.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w pkt 2 sentencji. Art. 152 ppsa nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 206 ppsa.

Zgodnie z pierwszym z wyżej wymienionych przepisów w razie uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do treści art. 206 ppsa w razie częściowego uwzględnienia skargi Sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przytoczony przepis stanowi wyjątek od zasady jaką jest zwrot kosztów (w pełnej wysokości) niezbędnych do celowego dochodzenia praw, nawet w przypadku uwzględnienia skargi w części. Rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 206 ppsa określane jest jako zasada stosunkowego rozdzielenia kosztów postępowania, będąca uzupełnieniem zasady odpowiedzialności za wynik postępowania, zwanej też zasadą rezultatu. Nieobligatoryjne zasądzenie jedynie części kosztów może nastąpić wyłącznie w uzasadnionych przypadkach.

W przedmiotowej sprawie, miarkując wysokość kosztów Sąd kierował się tym, że zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcia dotyczące dwu odmiennych zagadnień tj. wypłaty odsetek i wypłaty świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia. W niniejszej sprawie rozstrzygnięcie dotyczące potrącenia pozostało w obrocie prawnym. Natomiast rozstrzygnięcie w zakresie odmowy przyznania odsetek zostało uchylone wyłącznie w zakresie w jakiej odmówiono odsetek od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. Biorąc pod uwagę powyższe oraz zakres żądania zawarty w skardze uznać należy, że skarga została uwzględniona w znikomej części co uzasadniało zastosowanie w niniejszej sprawie art. 206 ppsa. Z powyższych względów Sąd zasądził na rzecz Skarżącego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, kwotę 197 zł.

/-/ E. Kręcichwost – Durchowska /-/ M. Dybowski za nieobecnego

Sędziego NSA

Ewę Makosz-Frymus

/-/ M. Dybowski

jh