Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 729/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64c,  art. 64e
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 50 par. 1,  art. 64 par. 2,  art. 7,  art. 9
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2015 r. sprawy ze skargi H. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej: DIS) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. (dalej: NUS) z dnia [...] o umorzeniu postępowania z wniosku H. M. (obecnie skarżącego) o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł.

2. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na gruncie następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

2.1. Decyzją z dnia [...] nr [...] wobec skarżącego:

a) określił przybliżoną kwotę zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 2010 r., w wysokości [...]zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę na dzień wydania decyzji w wysokości [...]zł;

b) określił przybliżoną kwotę zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2010 r. w wysokości [...]zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę na dzień wydania decyzji w wysokości [...]zł;

c) dokonał zabezpieczenia w/w zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami na majątku podatnika w formie uznania kwoty [...]zł na rachunku depozytowym organu podatkowego.

W dniu 30 sierpnia 2012 r. H. M. dokonał wpłaty [...]zł na konto depozytowe Urzędu Skarbowego w C. Postanowieniem z dnia [...] NUS przyjął zabezpieczenie wykonania zobowiązania, wynikające z decyzji z dnia [...] w formie uznania kwoty [...]zł na rachunku depozytowym organu podatkowego.

2.2. W dniu 28 czerwca 2013 r. NUS wydał decyzję określającą wobec skarżącego za styczeń 2010 r. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług w wysokości [...]zł (decyzja nr [...]).

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że nadwyżka podatku należnego nad naliczonym – kwota podlegająca wpłacie do urzędu skarbowego - to [...]zł. Jednocześnie, w deklaracji VAT-7 za styczeń 2010 r. wskazano do zwrotu kwotę [...]zł; przelewu na rachunek bankowy podatnika dokonano w dniu 26 maja 2010 r. Zatem, na konto urzędu skarbowego podlega wpłacie łącznie [...]zł ([...]zł + [...]zł).

Ta decyzja została utrzymana w mocy decyzją DIS z dnia [...], nr PT [...].

W dniu [...] NUS wydał także decyzję określającą wobec skarżącego zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za luty 2010 r. w wysokości [...]zł (decyzja nr [...]).

Ta decyzja została utrzymana w mocy decyzją DIS z dnia [...] nr PT [...].

W tym miejscu można dodać, że tutejszy Sąd wyrokami z dnia 13 maja 2014 r. (III SA/Gl 73/14 i III SA/Gl 74/14) oddalił skargi na decyzje DIS z dnia [...]. Wyroki nie są prawomocne.

2.3. W dniu [...] NUS wystawił tytuły wykonawcze o numerach:

a) [...] - obejmujący zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń 2010 r. w kwocie należności głównej w wysokości [...]zł, plus odsetki za zwłokę w kwocie [...]zł (jako podstawę wystawienia tego dokumentu wskazano orzeczenie z dnia [...] nr [...]);

b) [...] - obejmujący zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń 2010 r. w kwocie należności głównej w wysokości [...]zł, plus odsetki za zwłokę w kwocie [...]zł (jako podstawę wystawienia tego dokumentu wskazano orzeczenie z dnia [...] nr [...]);

c) [...] - obejmujący zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za luty 2010 r. w kwocie należności głównej w wysokości [...]zł, plus odsetki za zwłokę w kwocie [...]zł (jako podstawę wystawienia tego dokumentu wskazano orzeczenie z dnia [...]., nr [...]).

W dniu 2 stycznia 2014 r. nadano klauzulę o skierowaniu w/w tytułów wykonawczych do egzekucji.

Organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia 5 lutego 2014 r., działając na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) dokonał zajęcia środków pieniężnych na rachunkach bankowych w Banku [...] S.A. we W. oraz [...] S.A. w L.

Zawiadomienia wraz z odpisami przedmiotowych tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 7 lutego 2014 r.

Bank [...] S.A. we W. odebrał zawiadomienie nr USEA721/II/5/2014 w dniu 10 lutego 2014 r., a [...] w L. zawiadomienie nr USEA721/II/6/2014 w dniu 11 lutego 2014 r.

2.4. W dniu 11 lutego 2014 r. na konto organu egzekucyjnego wpłynęły:

a) kwota w wysokości [...]zł tytułem "wpłaty z zawiadomienia [...]– częściowo",

b) kwota w wysokości [...]zł tytułem "zawiadomienia [...] odsetki koszty egzekucji".

Zawiadomieniami z dnia 12 lutego 2014 r. organ egzekucyjny uchylił zajęcia z dnia 5 lutego 2014 r. z powodu uregulowania należności w dniu 11 lutego 2014 r.

2.5. Pismem z dnia 14 lutego 2014 r. zobowiązany złożył zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego do tytułów wykonawczych z dnia [...] o nr od [...] do [...].

Zarzucił naruszenie art. 33 pkt 1, 2, 3 i 10 u.p.e.a. w związku z art. 54 § 1 pkt 1, 3 i 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) wnosząc o:

- umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanych zajęć praw majątkowych stanowiących wierzytelność z rachunków bankowych;

- wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia niniejszych zarzutów w trybie art. 35 § 1 u.p.e.a.

Jednocześnie, w tym samym piśmie zawarł wniosek o "umorzenie kosztów egzekucyjnych w wysokości [...]zł".

W uzasadnieniu pisma zobowiązany podniósł, że z uwagi na nieistnienie zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2010 r. w wysokości innej niż zadeklarowana w dniu 18 grudnia 2013 r. zaskarżył decyzje DIS z dnia [...] do tutejszego Sądu. Zarzuty przedstawione w treści skarg do WSA potwierdzają nieistnienie zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2010 r. Z tego względu, zdaniem zobowiązanego, zachodzą przesłanki do uwzględnienia zarzutu nieistnienia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji, o czym jest mowa w art. 33 pkt 1 u.p.e.a.

W dalszej kolejności wskazał (nawiązując do art. 33 pkt 2, 3 i 10 u.p.e.a.), że NUS w dniu [...] wydał decyzję w przedmiocie zabezpieczenia jego zobowiązań podatkowych w podatku VAT za okres od stycznia do lutego 2010 r. w formie uznania kwoty [...]zł. Wykonał powyższą decyzję wpłacając na rachunek depozytowy NUS kwotę [...]zł. Dodał, że jak wynika z treści decyzji zabezpieczającej organ podatkowy zaliczył na poczet zabezpieczenia zobowiązań w podatku VAT za styczeń i luty 2010 r. również przybliżoną kwotę zwrotów podatku VAT należną - a nie wypłaconą - za miesiące od marca do maja 2010 r. w wysokości 1.348.614 zł. Z kolei Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w K. (dalej: DUKS) w decyzji z dnia [...] określił zobowiązanie skarżącego w podatku VAT za okres od marca do maja 2010 r. w kwocie innej niż zadeklarowana, jednak ta decyzja nie jest ostateczna i nie nadano jej rygoru natychmiastowej wykonalności. Tym samym, w czasie wnoszenia zarzutów, za prawidłowe należy uznać kwoty zobowiązań podatkowych w podatku VAT za okres od marca do maja 2010 r. w wysokościach określonych w złożonych przez skarżącego deklaracjach VAT, a nie kwoty wynikające z zaskarżonej, nieostatecznej i niewykonalnej decyzji DUKS. Dlatego, przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny powinien uwzględnić nie tylko zabezpieczenie w formie wpłaty na rachunek depozytowy kwoty [...]zł, ale również zabezpieczenie ustanowione na kwocie zatrzymanych zwrotów podatku VAT należnych skarżącemu za miesiące od marca do maja 2010 r. w wysokości [...]zł. Tym samym wszczęcie postępowania egzekucyjnego byłoby uzasadnione, wyłącznie gdyby powyższe kwoty nie wystarczyły na uregulowanie zobowiązań podatkowych skarżącego.

Wskazał też, że organ egzekucyjny wystawił przedmiotowe tytuły wykonawcze bez uprzedniego wezwania go do zapłaty czy też upomnienia.

Mając to na uwadze skarżący podniósł, że obciążenie go kwotą kosztów egzekucyjnych w wysokości [...]zł uważa za bardzo krzywdzące i nieuzasadnione.

W dalszej kolejności zauważył, że obowiązek zapłaty kwot określonych w przedmiotowych tytułach wykonawczych nie jest wymagalny, co uzasadnia zarzut określony w art. 33 pkt 2 u.p.e.a.

Następnie skarżący wskazał, że w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...] NUS jako podstawę prawną egzekwowanego obowiązku wskazał orzeczenie, które nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Dlatego ten tytuł wykonawczy został oparty na nieistniejącej podstawie prawnej egzekwowanego obowiązku w podatku od towarów i usług za styczeń 2010 r., co stanowi naruszenie art. 33 pkt 10 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.

Wreszcie, zobowiązany podniósł, że w zaskarżonych tytułach wykonawczych organ egzekucyjny nie wskazał wszystkich okresów przerw w naliczaniu odsetek i błędnie obliczył wysokość odsetek. Błędne obliczenie odsetek było konsekwencją nie uwzględnienia wszystkich występujących okresów przerw w ich naliczaniu zgodnie z art. 54 § 1 o.p. Organ egzekucyjny w treści tytułów wykonawczych zawyżył więc kwoty odsetek, poprzez nieuwzględnienie przerw w ich naliczaniu wynikających z zastosowania art. 54 § 1 pkt 1, 3 i 7 o.p. - co potwierdza zasadność zarzutów określonych w art. 33 pkt 2, 3 i 10 u.p.e.a.

2.6. Postanowieniem z dnia [...], NUS uznał zarzuty skarżącego za bezzasadne.

Ten wątek sprawy był przedmiotem kontroli tutejszego Sądu w sprawie I SA/Gl 728/14 na skutek skargi wniesionej na postanowienie DIS z dnia [...] utrzymujące w mocy wskazane postanowienie NUS z dnia [...].

2.7. Natomiast postanowieniem z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej: k.p.a.) NUS umorzył postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł ze względu na jego bezprzedmiotowość.

W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, iż zgodnie z art. 64e § 1-5 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli koszty te istnieją w dniu złożenia wniosku. Zapłata w dniu 11 lutego 2014 r. kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł spowodowała ich wygaśnięcie, a zatem nie mogą być przedmiotem ulgi. Umorzyć bowiem można tylko należność istniejącą, należną organowi, a jej uregulowanie przed dniem złożenia wniosku spowodowało, iż koszty nie są już należne (zostały uregulowane). Nie można umorzyć czegoś co nie istnieje w dacie skierowania żądania do organu egzekucyjnego, a więc występuje brak przedmiotu sprawy umorzenia.

2.8. W zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 17 marca 2014 r. zobowiązany zarzucił naruszenie art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. i wniósł o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu w dużej mierze powielił argumentację zawartą w piśmie z dnia 14 lutego 2014 r., podważającą legalność prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego.

W odniesieniu do kwestii kosztów postępowania egzekucyjnego podniósł, że nie dał żadnych podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i dlatego obciążenie go kwotą [...]zł uważa za krzywdzące i nieuzasadnione.

Dodał, że kwota kosztów egzekucyjnych jest niewspółmierna do nakładów pracy jakie poniósł organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania zobowiązania, biorąc w szczególności pod uwagę, że sam wpłacił dochodzoną należność – pomimo, że nie zgadzał się z podjętymi czynności egzekucyjnymi.

2.9. Postanowieniem z dnia [...] nr [...], DIS działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art. 64e § 5 u.p.e.a. utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia [...].

W uzasadnieniu przedstawił tok postępowania, także w zakresie zarzutów wniesionych przez zobowiązanego. Następnie odwołał się do regulacji art. 64c u.p.e.a. oraz art. 64e u.p.e.a. W konkluzji wskazał, że skoro w dacie złożenia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych nie istniał przedmiot tego postępowania, to zasadnie organ egzekucyjny umorzył postępowanie w tej sprawie. Organ nadzoru powołał się w tej mierze na wyroki WSA w Gliwicach wydane w sprawach: I SA/Gl 672/09, I SA/Gl 1106/08, I SA/Gl 783/07 i I SA/Gl 784/07. DIS wskazał także na wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012 r. w sprawie pod sygnaturą II FSK 1288/10 odnoszący się do bezprzedmiotowości postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.

3. W skardze zobowiązany zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie, wybiórcze potraktowanie materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów wyrażającą się w:

a) pominięciu decyzji NUS w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań skarżącego w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do lutego 2010 r. wraz z odsetkami;

b) nieuwzględnieniu, że organ egzekucyjny przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i dokonaniem zajęć rachunków bankowych powinien uwzględnić w całości zabezpieczenie określone w decyzji z punktu a) powyżej, i to zarówno w formie wpłaty na rachunek depozytowy kwoty [...]zł, jak również zabezpieczenia ustanowionego na kwocie zatrzymanych zwrotów podatku VAT;

c) nieuwzględnieniu, że organ egzekucyjny w sposób nieuprawniony i bezprawny wystawił zaskarżone tytuły wykonawcze, a następnie dokonał zajęcia rachunków bankowych skarżącego, powodując obciążenie go kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...]zł;

d) pominięciu, że w momencie przeprowadzenia czynności egzekucyjnych, tj. w lutym 2014 r. nie było w obrocie prawnym ostatecznej decyzji określającej zobowiązania w podatku od towarów i usług od marca do maja 2010 r. w kwocie innej niż zadeklarowana;

2) art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do bezzasadnego umorzenia postępowania w sprawie o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, w okolicznościach wystąpienia przesłanek umorzenia przedmiotowych kosztów, a w szczególności z uwagi wystąpienie ważnego interesu publicznego;

3) art. 64 § 1 i 8 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu dopuszczalności obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi pomimo istnienia w obrocie prawnym decyzji NUS w przedmiocie zabezpieczenia jego zobowiązań podatkowych w podatku VAT za okres stycznia i lutego 2010 r. wraz z odsetkami oraz z uwagi na rażącą dysproporcję wysokości kosztów egzekucyjnych w stosunku do faktycznie poniesionych kosztów prowadzonej egzekucji.

W oparciu o powyższe, skarżący wniósł o: 1) uwzględnienie skargi i uchylenie w całości postanowienia DIS z dnia [...] oraz poprzedzającego go postanowienia NUS z dnia [...] 2) zasądzenie na rzecz skarżącego od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa oraz opłaty od pełnomocnictwa; 3) zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego w przedmiocie zarzutów w zakresie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...].

W uzasadnieniu skargi powołano okoliczności wskazane w zarzutach zawartych w piśmie z dnia 14 lutego 2014 r. Ponadto skarżący podniósł, że okoliczności sprawy prowadzą do wniosku, iż za umorzeniem kosztów egzekucyjnych w tej sprawie przemawia interes publiczny. Nie było bowiem potrzeby wszczynania postępowania egzekucyjnego z uwagi dysponowanie przez NUS środkami pieniężnymi zobowiązanego. Stąd podjęte czynności egzekucyjne były zbędne i w konsekwencji organ bezzasadnie naliczył koszty egzekucyjne.

4. W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W piśmie z dnia 27 sierpnia 2014 r. dodał, że nie znajduje podstaw do zawieszenia tego postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia zarzutów w zakresie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...]. Z kolei skarżący w piśmie z dnia 2 lutego 2015 r. po raz kolejny powtórzył swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

5. Skarga okazała się o tyle skuteczna, że doprowadziła do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.

Uwzględnienie skargi może nastąpić tylko jeśli: a) zaskarżony akt (tu: postanowienie) został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) względnie, jeśli akt administracyjny dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.).

Istotne znaczenie ma art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany argumentacją skargi, jej wnioskami i wskazaną podstawą prawną. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż sąd uznał skargę za zasadną, z przyczyn w niej nie wskazanych. Uzupełniająco należy dodać, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

6. Zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania (art. 50 § 1 k.p.a. i 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 7 k.p.a. i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a.

6.1. Zarówno organ egzekucyjny jak i organ nadzoru potraktowały i rozpoznały wniosek skarżącego, zawarty w piśmie z dnia 14 lutego 2014 r., jako wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych o którym mowa w art. 64e u.p.e.a., podczas gdy argumentacja zawarta w uzasadnieniu tego wniosku, następnie w zażaleniu i wreszcie w skardze do Sądu nie przystawała do instytucji unormowanej w tym przepisie i wskazywała, że intencją strony może być zainicjowanie postępowania w innej sprawie, w szczególności określonej w art. 64c u.p.e.a.

6.2. Stosownie bowiem do art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Z tej regulacji wynika więc, że ma ona zastosowanie do kosztów egzekucyjnych które przypadają organowi egzekucyjnemu (R. Hauser w pracy zbiorowej pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 291 i 292). Jasno wynika to już z § 1 art. 64e u.p.e.a. w którym zawarto sformułowanie, że "organ egzekucyjny może umorzyć (...) przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne" (podkr. WSA). Wskazana w art. 64e u.p.e.a. instytucja dotyczy więc sytuacji, w której (w tym przypadku) zobowiązany nie kwestionuje, że koszty egzekucyjne go obciążają (tym samym przypadają na rzecz organu egzekucyjnego) albo co prawda z tym się nie zgadza, lecz jego twierdzenia w tym zakresie zostały już definitywnie i negatywnie dlań rozstrzygnięte.

Tymczasem, argumenty, które przytoczył skarżący już w uzasadnieniu pisma, w którym zawarł swój wniosek co do kosztów egzekucyjnych, a także w zażaleniu i w skardze, pozwalają na powzięcie wątpliwości, czy rzeczywiście intencją skarżącego było uruchomienie postępowania, o którym mowa w art. 64e u.p.e.a., czy może skarżący chciał zakwestionować zasadność obciążenia go kosztami egzekucyjnymi, a więc to, że koszty te - verba legis - przypadają na rzecz organu egzekucyjnego. Skarżący konsekwentnie twierdzi, że nie dał podstaw w ogóle do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jest ono prowadzone w sposób sprzeczny z prawem, stąd wniósł zarzuty opierając je o art. 33 pkt 1, 2, 3 i 10 u.p.e.a. Dlatego obciążenie go kosztami egzekucyjnymi uważa za krzywdzące i niesprawiedliwe. We wniosku z dnia 14 czerwca 2014 r. skarżący w ogóle nie odwołał się zaś do przesłanek wskazanych w art. 64e u.p.e.a.

6.3. Obok art. 64e u.p.e.a., który reguluje przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego od (tutaj) zobowiązanego, ustawodawca zamieścił art. 64c u.p.e.a. wskazujący przypadki, w których zobowiązany, wyjątkowo, nie może zostać obciążony kosztami egzekucyjnymi (art. 64c § 1 u.p.e.a. zdanie drugie oraz § 2-4 tego artykułu), a więc sytuacje, w których te koszty w ogóle "nie przypadają na rzecz organu".

W szczególności należy zwrócić uwagę na § 3 art. 64c u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Zatem, w sytuacji, w której niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji spowodował organ egzekucyjny, koszty ponosi ten organ w tym sensie, że nie wpłyną do niego dochody w postaci opłat za dokonane czynności egzekucyjne i nie będzie mógł ściągnąć wydatków poniesionych w związku z postępowaniem egzekucyjnym (R. Hauser, op. cit., s. 285, wyrok NSA z dnia 24 września 1998 r., I SA/Ka 2423/96, Lex nr 38430).

Ponadto, stosownie do art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego (podkr. WSA) albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 8 u.p.e.a.). Użyte w art. 64c § 7 u.p.e.a. wyrażenie "postanowienie w sprawie kosztów" należy rozumieć w ten sposób, że może ono dotyczyć zarówno wysokości tych kosztów ale także zasady ich ponoszenia. To właśnie w postępowaniu "w sprawie kosztów egzekucyjnych" powinny być rozstrzygane szczególne okoliczności przewidziane art. 64c § 3 lub § 4 u.p.e.a., decydujące o rozdziale tych kosztów (por. wyroki NSA z dnia 12 stycznia 2007, II FSK 139/06, Lex nr 926736 oraz z dnia 10 czerwca 2008, II FSK 524/07, Lex nr 513155; wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 maja 2009 r., III SA/Wa 505/09, Lex nr 535023). Można też zasygnalizować, że jeśli nie dojdzie do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ani też, przed dniem złożenia przez zobowiązanego żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, nie nastąpi powiadomienie zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych postępowania egzekucyjnego zakończonego wyegzekwowaniem wykonania obowiązku, to tym samym pomimo braku takiego powiadomienia trzeba uznać, że termin określony w art. 64c § 8 u.p.e.a. zostanie zachowany, co rodzi konieczność rozpatrzenia przedmiotowego żądania i wydania postanowienia, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a. (tak: WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 18 lipca 2013 r., I SA/Gl 150/13, publ. CBOSA).

6.4. Jednakże pomimo tego, że pomiędzy podniesionymi przez skarżącego argumentami na uzasadnienie wniosku a jego nominalnym zakwalifikowaniem jako wniosku o umorzenie kosztów zachodziła sprzeczność, organy nie podjęły czynności zmierzających do wyeliminowania wskazanych niejasności i odkodowania rzeczywistej woli skarżącego co do rodzaju postępowania, które ma być uruchomione w zakresie kosztów egzekucyjnych.

Treść pisma skarżącego z dnia 14 lutego 2014 r. obejmująca zarzuty oraz wniosek w przedmiocie kosztów egzekucyjnych:

a) z jednej strony – zawierający postulat "umorzenia kosztów",

b) z drugiej – uzasadniony poprzez wskazanie argumentacji kwestionującej w ogóle obciążenie zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi z uwagi na niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego,

stanowiła podstawę do podjęcia przez organy ustaleń w zakresie rzeczywistej woli skarżącego.

Pomiędzy wskazanym nominalnie przez skarżącego torem procesowym (terminologicznie nawiązującym do art. 64e u.p.e.a.), a podniesionymi zastrzeżeniami zachodziła sprzeczność.

Zdaniem Sądu, w takich przypadkach treść żądania budzi wątpliwości, zaś organ administracji publicznej nie jest uprawniony do samodzielnego precyzowania treści żądania, bowiem mogłoby to prowadzić do niedopuszczalnej zmiany jego kwalifikacji prawnej, wbrew intencjom osoby wnoszącej podanie. W razie wątpliwości, organ administracyjny mając na względzie postanowienia art. 7 i 9 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. powinien zapytać stronę o wyrażenie i sprecyzowanie swojego stanowiska w sprawie. O tym, jaki charakter ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym (w tym egzekucyjnym) decyduje ostatecznie strona, a nie organ administracyjny, do którego strona pismo to skierowała. Zatem w realiach tego przypadku, obowiązkiem organów było dokładne ustalenie treści żądania zobowiązanego w zakresie kosztów egzekucyjnych, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. W postępowaniu administracyjnym, w tym egzekucyjnym w administracji, obowiązuje zasada należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przeciwnym razie dojdzie do naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 9 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia.

Organy orzekające w sprawie powinny mieć wątpliwości co do treści żądania i to na organach prowadzących postępowanie spoczywał obowiązek ich wyjaśnienia, a nie zaś rozpoznania żądania strony w oderwaniu od jej faktycznych intencji. Wyjaśnianie tych wątpliwości przez organ powinno następować w trybie art. 50 k.p.a. i 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (wyrok WSA w Krakowie z 26 sierpnia 2011 r., I SA/Kr 1556/10, Lex nr 1084738; por. też C. Kulesza w: Komentarz do art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, red. D. R. Kijowski, Lex/el. 2010, pkt 2.8.).

Należy zaakcentować, że przeszkody do takiego sposobu działania organów nie stanowiło użycie w piśmie z dnia 14 lutego 2014 r. formuły "umorzenie kosztów egzekucyjnych". Przeciwnie, takie zakwalifikowanie żądania z jednoczesnym podniesieniem zarzutów odwołujących się do niezgodności z prawem prowadzonego postępowania egzekucyjnego, obligowało organy do powzięcia wątpliwości co do rzeczywistej intencji skarżącego. W postępowaniu przed organem władzy publicznej, w tym przed organem administracyjnym, obowiązuje zasada falsa demonstratio non nocet, zgodnie z którą błędne oznaczenie sprawy, czy pisma, nie powinno pociągać za sobą automatycznie odmowy rozpoznania, ani ich rozpoznanie - lecz w oderwaniu od istoty sprawy lub pisma, czy w oderwaniu od rzeczywistych intencji strony. Innymi słowy, znaczenie ma istota pisma, warstwa merytoryczna żądania strony, a nie jego oznaczenie (por. orzeczenie TK z dnia 3 grudnia 1996 r. sygn. akt K 25/95, OTK 1996, nr 6, poz. 52, uchwała NSA z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, Lex nr 524941). Także w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązuje ogólna zasada wypracowana w procedurze administracyjnej, według której o znaczeniu pisma decyduje jego treść, a nie forma (wyrok WSA w Warszawie z 23 lipca 2004 r., III SA 1950/03, CBOSA, wyrok WSA w Krakowie z 26 sierpnia 2011 r., I SA/Kr 1556/10, Lex nr 1084738). Źródłem tego standardu jest zasada demokratycznego państwa prawnego oraz zasada sprawiedliwości proceduralnej. W demokratycznym państwie prawnym organ władzy publicznej nie może bowiem być "sprowadzany do roli robota, mechanicznie odrzucającego pisma procesowe obywateli ze względu na uchybienia nieważące w żaden sposób na możliwości wydania orzeczenia" – z uzasadnienia wyroku TK z dnia 12 marca 2002 r. sygn. akt P 9/01, OTK-A 2002, nr 2, poz. 14. Ujmując tę kwestię zwięźle można powiedzieć, że organy administracyjne powinny tak odczytać żądanie strony, aby nie poniosła ona negatywnych konsekwencji (por. wyrok NSA z 5 maja 2013 r., II OSK 2461/12, CBOSA).

6.5. Dlatego, w realiach sprawy niniejszej, skoro skarżący konsekwentnie podnosił niezasadność obciążenia go kosztami egzekucyjnymi z powodu wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego niezgodnie z prawem, nieprawidłowe było rozpoznanie żądania zobowiązanego jako sprawy o której mowa w art. 64e u.p.e.a. - bez uprzedniego wezwania go, po odpowiednim pouczeniu, do sprecyzowania zgłoszonego żądania. Brak pouczenia zobowiązanego o istocie postępowania w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych (szczególnie w kontekście stwierdzonej bezprzedmiotowości tego rodzaju postępowania) oraz niemożności rozpatrywania w jego ramach kwestii zasadności obciążenia zobowiązanego tymi kosztami z powodów przytaczanych w pismach strony, stanowiło naruszenie przepisów postępowania: art. 50 § 1 k.p.a. i 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 7 k.p.a. i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a.

7. W dalszym toku sprawy dla wyjaśnienia wszelkich wątpliwości, organ powinien wezwać skarżącego do oświadczenia, czy jego pismo z dnia 14 lutego 2014 r., nominalnie zawierające wniosek o "umorzenie kosztów egzekucyjnych", jednak podnoszące bezzasadność obciążenia zobowiązanego tymi kosztami z uwagi na niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, stanowi wniosek oparty o art. 64e u.p.e.a., czy też wniosek oparty o art. 64c tej ustawy, w szczególności o wydanie postanowienia o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 15 czerwca 2005 r., I SA/Op 75/05, Lex nr 686457), czy może stanowi jeszcze inne żądanie, oparte na innej podstawie prawnej.

Wezwanie to, powinno być połączone ze stosownym pouczeniem, dotyczącym zakresu i rodzaju zagadnień rozpoznawanych w postępowaniach o których mowa w art. 64c i art. 64e u.p.e.a.

8. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

Sąd nie zawiesił niniejszego postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie zasadności zarzutów zobowiązanego na prowadzone postępowanie egzekucyjne (sprawa o sygnaturze I SA/Gl 728/14), ponieważ DIS w tej mierze nie wyraził zgody, zaś Sąd nie dostrzegł podstaw, aby postępowanie zawiesić działając z urzędu na podstawie art. 124 lub art. 125 p.p.s.a.

Sąd nie zastosował art. 152 p.p.s.a. ponieważ charakter uchylonego postanowienia nie wymaga reakcji sądu w postaci wstrzymania jego wykonania.

O kosztach postępowania w kwocie 357 zł Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 240 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490) oraz równowartość opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.