Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 691/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 157 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2019 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi D. C.-N. i M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 września 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie anulowania zezwolenia na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących D. C.-N. i M. L. kwotę 1 194 (jeden tysiąc sto dziewięćdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 25 września 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy z 25 lutego 1950r., o nr [..] rozstrzygającej o anulowaniu z dniem 25 lutego 1950r., wydanego K. L. zezwolenia na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego położonego w G. przy ul. S. w obszarze 2.1700ha po Niemcu R. K.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy wskazał organ, że Kierownik Samodzielnego Oddziału Osiedleń Zarządu Miejskiego decyzją Nr [..] z 25 lutego 1950r., działając na podstawie art. 72 rozporządzenia Prezydenta R.P z dnia 22 marca 1928r., o postępowaniu administracyjnym postanowił anulować z dniem 25 lutego 1950r., wydane zezwolenie na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego położonego w G. przy ul. S. o obszarze 2.1700 ha po Niemcu R. K. W uzasadnieniu podjętego stanowiska organ I instancji przywołał treść przepisu art. 28 dekretu z dnia 6 września 1946r., o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta zgodnie z którym osoba która otrzymała akt nadania obowiązana jest prowadzić swe gospodarstwo osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nią razem we wspólnocie gospodarczej. Niezastosowanie się do tego obowiązku uzasadnia cofnięcie aktu nadania.

Dalej Kolegium wskazało, że wnioskiem z 4 września 2015r., D. C.-N. i M. L., reprezentowani przez adwokat J. S., zwrócili się o stwierdzenie nieważności w/w decyzji na mocy przepisu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. W uzasadnieniu wnioskodawcy podali, że są spadkobiercami K. L. po którym nabyli spadek wraz z matką G.L. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z 17 czerwca 1991r., sygn. akt I Ns [..] każde w 1/3 części. Następnie na podstawie dziedziczenia testamentowego wnioskodawczyni D. C. N. nabyła spadek po matce G. L. w całości. K. L., ojciec wnioskodawców trzema orzeczeniami Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych, w imieniu którego działał Delegat Powiatowej Komisji Ziemskiej wydanymi w G. w dniu 22 marca 1946r., otrzymał na własność nieruchomości położone ówcześnie we wsi O.gm. O. pow. G. oznaczone wówczas jako działki: [..]-[..], które obecnie stanowią działki oznaczone nr [..], [..] oraz działki nr [..]-[..], a jako ich właściciel w księdze wieczystej KW nr [..] prowadzonej przez Sąd Rejonowy ujawniona jest Gmina Miasta. Kolejnym aktem nadania z 22 marca 1946r, K. L. otrzymał na własność działki nr [..] i [..] położone aktualnie przy ul. S. w G. i stanowiące obecnie działki nr [..] i części działki nr [..] ujawnione w księdze wieczystej KW nr [..] (dz.nr [..]) oraz KW nr [..] (dz. nr [..]) prowadzonej przez Sad Rejonowy.

Dalej pełnomocnik wnioskodawców podała, że decyzją z 25 lutego 1950r., Zarząd Miejski - Samodzielny Oddział Przesiedleńczy cofnął K. L. zezwolenie na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego wskazując w uzasadnieniu, że teren ten został przez Zarząd Miejski Samodzielny Oddział Przesiedleńczy wytypowany na wydzielenie z zapasu ziemi zgodnie z art. 7 dekretu z dnia 6 września 1946r., o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta. W ślad za tą decyzją Urząd Wojewódzki nakazał K.L. przekazanie całej nieruchomości Państwowemu Funduszowi Ziemi i poinformował go o natychmiastowym zabezpieczeniu terenu.

W związku z powyższym organy władzy przejęły nieruchomości ojca wnioskodawców cofając mu "zezwolenie na użytkowanie gospodarstwa" uznając jednocześnie, że odbierają mu tytuł własności mimo braku podstawy prawnej do wywłaszczenia.

Podkreśliła pełnomocnik wnioskodawców, że K. L. nabył na własność wszystkie w/w nieruchomości w trybie dekretu z dnia 6 września 1944r., o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z art. 11 ust. 1 dekretu z 1944r., orzeczenie powiatowego urzędu ziemskiego stanowiło tytuł formalno-prawny nabycia nieruchomości oraz było podstawą do dokonania odpowiednich wpisów w księgach hipotecznych. Z powyższego wynika, że w dniu 22 marca 1946r. K. L. stał się właścicielem wszystkich w/w nieruchomości i obowiązujące wtedy przepisy nie wymagały żadnych dodatkowych potwierdzeń. Informacja ta była zawarta w samym dokumencie o nadaniu ziemi "Dokument niniejszy stanowi tytuł dla dokonania wpisu hipotecznego w księgach wieczystych (gruntowych) o nabyciu na własność nieruchomości".

W dniu 6 września 1952r. uchwalony został dekret o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Zgodnie z art. 25 tego dekretu wyznaczenie nabywcy gospodarstwa następowało w drodze orzeczenia właściwej władzy, zwanego aktem nadania. Osoby które otrzymały akt nadania były uprawnione do objęcia gospodarstwa w posiadanie. Na podstawie tego dekretu nabycie gospodarstwa rolnego lub działki odbywało się w trzech fazach którym odpowiadały trzy akty administracyjne- orzeczenie (zwane aktem nadania) - orzeczenie ( w formie odrębnej decyzji) o ustaleniu ceny nabycia i określające granice nadawanego gospodarstwa; - orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Uprawnienia wynikające z aktu nadania do chwili przeniesienia własności określano potocznie jako "użytkowanie". Samo przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) następowało w drodze tego ostatniego orzeczenia zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania. Prawomocne powyższe orzeczenie stanowiło podstawę wpisu prawa własności w księdze wieczystej - art.31 i 32 dekretu.

Decyzja Zarządu Miejskiego Oddziału Przesiedleńczego z 25 lutego 1950r., której dotyczy wniosek nieważnościowy jako podstawę prawną przejęcia nieruchomości wskazała właśnie przepis dekretu z 1946r. Jednak zgodnie z art. 1 tego aktu, nieruchomości K. L. nie podlegały przepisom dekretu, gdyż w dniu jego wejścia w życie stanowiły własność osoby fizycznej. Zgodnie z art. 1 dekretu z 1946r., na tworzenie gospodarstw rolnych i działek osadniczych oraz uzupełnienie gospodarstw rolnych nieżywotnych przeznacza się na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska wszelkie nieruchomości ziemskie z wyjątkiem tych, które w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu stanowią własność osób fizycznych.

Wobec powyższego w ocenie wnioskodawców wywłaszczenie nieruchomości do którego doszło w roku 1950 nastąpiło całkowicie bez podstawy prawnej, a decyzja Zarządu Miejskiego Samodzielnego Oddziału Przesiedleńczego z 25 stycznia 1950r., nie może ostać się w obrocie prawnym. Wskazana w piśmie podstawa prawna art. 7 i art. 28 pkt. 1 dekretu z dnia 6 września 1946r., nie mogła stanowić podstawy do przejęcia własności nieruchomości od osoby fizycznej. Ponadto zgodnie z art. 33 dekretu z 6 września 1946r, władzami właściwymi w rozumieniu dekretu są władze administracji ogólnej oraz powołane przy tych władzach powiatowe i wojewódzkie komisje osadnictwa rolnego. Komisje te zostały zniesione dopiero ustawą z dnia 8 stycznia 1951r. o zniesieniu powiatowych i wojewódzkich komisji osadnictwa rolnego. Tak więc organ samorządu terytorialnego do którego kompetencji należały sprawy publiczne o znaczeniu lokalnych (zarząd miejski) nie mógł wywłaszczać i przejmować gruntów w ramach reformy rolnej.

Podstawę prawną wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji stanowi brak podstawy prawnej, na co wskazują zarówno przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36 poz. 341 ze zm.) jako przepisy proceduralne obowiązujące w dacie wywłaszczenia, jak i obecne obowiązujący k.p.a..

Kolegium opisało czynności podejmowane celem odszukania archiwalnych akt sprawy, gdzie mimo wielu zapytań nie udało się odnaleźć dokumentów dotyczących ocenianej sprawy.

Przy piśmie z 20 stycznia 2016r, pełnomocnik wnioskodawców poinformowała Kolegium, że wnioskodawcy posiadają jedynie odpis orzeczenia z 25 lutego 1950r., a w załączeniu przedłożyli pisma K. L. do Ministerstwa Rolnictwa z 16 września 1954r. zawierające zestawienie rachunków związanych z gospodarstwem; zażalenie z 22 marca 1950r. na pismo z 20 marca 1959r., które w ocenie byłego właściciela było postawą odebrania mu gospodarstwa; pismo Urzędu Wojewódzkiego z 9 maja 1992r., informujące o tym , że pismo Zarządu Miejskiego z 25 lutego 1950r. nie stanowi decyzji w rozumieniu przepisów k.p.a.; pismo Urzędu Rejonowego z 23 listopada 1995r. skierowane do UM o przesłaniu wniosku G. L. wraz z teczką dokumentów do załatwienia wg właściwości; pismo UM z 12 grudnia 1995r. skierowane do Wydziału Ochrony Środowiska o przesłaniu akt; pismo UM z 28 grudnia 1995r. skierowane do G. L. informujące o przekazaniu sprawy do radców prawnych urzędu.

Z uwagi na negatywny spór kompetencyjny Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem sygn. akt I OW 226/17 z 7 lutego 2018r, postanowił o wskazaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako organu właściwego do rozpoznania wniosku D.C.-N. i M. L.

Pełnomocnik wnioskodawców pismem z 20 kwietnia 2018r., złożyła uzupełnienie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Miejskiego z 25 lutego 1950r. o wskazanie, że w/w decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości co stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. ponieważ zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt. 2 dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska na dzień wydania decyzji organem właściwym w zakresie cofnięcia aktu nadania w I instancji była powiatowa komisja osadnictwa rolnego tj. organ administracji państwowej, a nie zarząd miejski który był organem samorządu terytorialnego.

Rozpoznając wniosek Kolegium przytoczyło przepisy normujące postępowanie w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji i omówiło instytucję stwierdzenia nieważności decyzji z położeniem akcentu na przesłankę rażącego naruszenia prawa. Następnie stwierdziło, że kontrolowana decyzja z 25 lutego 1950 r. nie wyczerpuje znamion przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.

Argumentując podkreśliło Kolegium, że z analizy decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy z 25 lutego 1950r., wynika, że decyzja ta zapadła w oparciu o przepis art. 72 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym w związku z przywołanym w uzasadnieniu decyzji przepisem art. 28 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1946r., o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. R.P poz. 279), zgodnie z którym osoba, która otrzymała akt nadania, obowiązana jest prowadzić swe gospodarstwo osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nią razem ze wspólnocie gospodarczej. Niezastosowanie się do w/w obowiązku uzasadnia cofnięcie aktu nadania. W tym przypadku podlega zwrotowi wartość nakładów koniecznych i użytecznych, których posiadacz dokonał w czasie korzystania z gospodarstwa (działki).

Zdaniem Kolegium przywołana regulacja prawna mogła stanowić podstawę prawną do wydania decyzji o cofnięciu czy też anulowaniu zezwolenia na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego położonego w G. przy ul. S. o obszarze 2.1700 ha, ponieważ cofnięcie aktu nadania w rozumieniu przepisu art. 28 cyt. dekretu miało miejsce w sytuacji, gdy osoba która otrzymała akt nadania nie wywiązywała się z obowiązku prowadzenia swojego gospodarstwa osobiście lub przez członków rodziny żyjących razem z nią we wspólnocie gospodarczej.

Z analizy dokumentacji przekazanej w niniejszej sprawie wraz z wnioskiem nieważnościowym wynika wprost, iż na mocy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. Dz.U Nr 3 poz. 13 z 1945r. ze zm.) K. L. otrzymał nadział ziemi czterema aktami Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z 22 marca 1946r. położonej we wsi O. oznaczonej wówczas nr działek [..]-[..], a obecnie stanowiących działki drogowe o nr [..], [..] oraz dz.nr [..]-[..] będące w posiadaniu Gminy Miasta co wynika z zapisów księgi wieczystej nr KW [..].

Wobec powyższego nie ma wątpliwości, że na dzień wydania objętej wnioskiem nieważnościowym decyzji, adresat tej decyzji tj. K. L. dysponował aktem nadania, o którym mowa w przepisie art. 28 dekretu z dnia 6 września 1946r. Z zastosowanych w niniejszej sprawie norm prawnych wynika, że organ I instancji w konsekwencji zaniechania przez właściciela przedmiotowych działek obowiązku określonego przepisem art. 28 pkt. 1 cyt. dekretu wydał kwestionowaną w trybie nieważnościowym decyzję w oparciu o przepis art. 72 k.p.a. w związku z art. 28 pkt. 2 cyt. dekretu dlatego nie zgodziło się Kolegium z pełnomocnikiem wnioskodawców, by decyzja ta zapadła bez podstawy prawnej. W ocenie Kolegium wyłączenie o którym mowa w art. 1 cyt. Dekretu, a na które wskazuje we wniosku pełnomocnik wnioskodawców, nie może przesądzać o braku podstawy prawnej decyzji z 25 lutego 1950r., ponieważ jest to przepis który wskazywał na grunty z których z dniem wejścia w życie dekretu utworzono tzw. zapas ziemi celem tworzenia gospodarstw rolnych i osadniczych oraz realizacji celów publicznych. Przepis ten nie ograniczał więc zastosowania wszystkich norm dekretu, lecz wskazywał przedmiotowe granice zastosowania przepisów regulujących utworzenie i wykorzystanie zapasu ziemi. W niniejszym przypadku miała miejsce sytuacja, w której właściciel gospodarstwa ogrodniczego uzyskanego w drodze aktu nadania w związku z przeprowadzeniem reformy rolnej zaniechał obowiązkowi osobistego prowadzenia tego gospodarstwa, co w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania kwestionowanej decyzji skutkowało wydaniem decyzji o anulowaniu zezwolenia na użytkowanie tego gospodarstwa (aktu nadania). Kwestia dotycząca wytypowania przedmiotowego gruntu na wydzielenie z zapasu ziemi w rozumieniu przepisów przywołanego dekretu jest kwestią odrębną i następczą względem decyzji wydanej na mocy przepisu art. 72 k.p.a. w związku z art. 28 cyt. dekretu.

Odnośnie zarzutu pełnomocnika wnioskodawców dotyczącego naruszenia przepisów o właściwości uzasadniającym konieczność stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Miejskiego z 25 lutego 1950r. w trybie art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. Kolegium stwierdziło, że w niniejszym przypadku nie doszło do naruszenia przepisów o właściwości w związku z czym nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w trybie przewidzianym art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. Nie ma wątpliwości, iż w dacie wydania decyzji z 25 lutego 1950r., organem właściwym w zakresie cofnięcia aktu nadania ziemi była powiatowa komisja osadnictwa rolnego, co wynika z dyspozycji przepisu art. 36 ust. 1 pkt. 2 cyt. dekretu.

Przepis art. 37 cyt. dekretu zgodnie z którym Rozporządzenie Ministrów: Ziem Odzyskanych oraz Rolnictwa i Reform Rolnych ustali skład komisji osadnictwa rolnego, ich właściwość, tryb postępowania przed tymi komisjami oraz właściwość rzeczową starosty w przedmiocie postępowania w trybie niniejszego dekretu.

Na podstawie w/w przepisu oraz przepisu art. 28 ust. 3, art. 37 i art. 46 cyt. dekretu w dniu 9 stycznia 1947r., wydane zostało Rozporządzenie Ministrów Ziem Odzyskanych, Administracji Publicznej oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydane w porozumieniu z Ministrami Skarbu oraz Żeglugi i Handlu Zagranicznego w sprawie komisji osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 10 poz. 45 z 1947r) regulujące m.in. kwestie dotyczące składu i właściwości Powiatowej komisji osadnictwa rolnego. Zgodnie z § 2 ust. 3 tego rozporządzenia przewodniczącym komisji jest starosta, a zastępcą przewodniczącego urzędnik działu osiedleńczego starostwa wyznaczony przez starostę, w związku z czym w sytuacji, gdy w niniejszym przypadku to ówczesny Prezydent Miasta wykonujący jednocześnie zadania Starosty był przewodniczącym komisji osadnictwa rolnego, to brak jest podstaw do kwestionowania właściwości działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownika Oddziału Osiedleńczego Zarządu Miasta, który wydał decyzję w przedmiocie anulowania aktu nadania gospodarstwa jako Zastępca Przewodniczącego Komisji Osadnictwa Rolnego, o którym mowa w przepisie § 2 ust.3 w/w rozporządzenia.

Reasumując powyższe, zdaniem Kolegium z powyższych względów należy uznać, iż brak było argumentów do przyjęcia, że kwestionowana decyzja z 25 lutego 1950r. została wydana bez podstawy prawnej. Organ przywołał w uzasadnieniu decyzji przepis art. 28 pkt. 1 dekretu regulujący sytuacje w których następuje cofnięcie aktu nadania wskazując przy tym, iż nie zastosowanie się do obowiązku prowadzenia gospodarstwa przez osobę, która otrzymała akt nadania uzasadnia cofnięcie aktu nadania. Podkreśliło Kolegium, iż stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić wtedy gdy zaistnieją przesłanki wymienione enumeratywnie w § 1 art. 156 k.p.a. Ocena istnienia tych przesłanek nie może opierać się na domniemaniach - ani domniemaniu prawidłowości, ani na domniemaniu wadliwości decyzji. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności niezbędne jest jednoznaczne ustalenie czy doszło do naruszenia prawa i dokonania oceny charakteru tego naruszenia w kontekście przesłanek nieważności decyzji. Jest to bowiem postępowanie nadzwyczajne, które nie służy jedynie wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze mając na uwadze jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego tj. zasadę trwałości decyzji administracyjnej określoną art. 16 k.p.a. uznało, że w rozpatrywanym przypadku wbrew twierdzeniu pełnomocnika wnioskodawców brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji o nr Osiedl. [..] z 25 lutego 1950r, wydanej przez Kierownika Oddziału Osiedleńczego Zarządu Miejskiego. W rozumieniu w/w zasady ostateczna decyzja administracyjna korzysta z domniemania legalności, co jest kwestią najistotniejszą ze względu na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego i stabilności ukształtowanych w przeszłości stosunków administracyjnoprawnych. Skoro więc stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych zawartej w art. 16 § 1 k.p.a., może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Skargę na powyższą decyzje wnieśli D. C.-L. i M.L. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. przepisu prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska poprzez orzeczenie, że przejęcie nieruchomości od właściciela będącego osobą fizyczną na podstawie ww. przepisu dekretu z 1946 r. nie stanowi rażącego naruszenia prawa - co miało wpływ na wynik sprawy,

2. przepisu postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministrów: Ziem Odzyskanych, Administracji Publicznej oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 9 stycznia 1947 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami Skarbu oraz Żeglugi i Handlu Zagranicznego w sprawie komisyj osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, poprzez uznanie, że cofnięcie prawa własności nieruchomości przez kierownika działu osiedleń zamiast powiatowej komisji ziemskiej, której właściwość wynika z ww. rozporządzenia nie stanowi naruszenia przepisów o właściwości, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu decyzji pełnomocnik skarżących wskazała, że Kolegium nie miało wątpliwości, że na dzień wydania objętej wnioskiem nieważnościowym decyzji, adresat tej decyzji K. L. dysponował aktem nadania, o którym mowa w przepisie art. 28 dekretu z dnia 6 września 1946 r. Brak wątpliwości organu wynikł zapewne z niezapoznania się z treścią dokumentów, na mocy których K. L. otrzymał prawo własności nieruchomości położonych we wsi O. Wszystkie 4 dokumenty zostały wydane bowiem 22 marca 1946 r. i zawierają zapis: "Dokument niniejszy stanowi tytuł dla dokonania wpisu hipotecznego w księgach wieczystych (gruntowych) o nabyciu na własność nieruchomości". Podstawą prawną wydania tych orzeczeń był dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej: dekret z 6 września 1944 r. ) Tak więc z całą pewnością podstawą wydania tych orzeczeń nie mógł być art. 25 dekretu z dnia 6 września 1946 r., gdyż dekret ten wszedł w życie prawie pół roku po tym, gdy K. L. stał się właścicielem gruntów. Dokumenty te stanowią bowiem "ostateczne orzeczenia", o których mowa w art. 11 dekretu z dnia 6 września 1944 r., a nie "aktami nadania", o których mowa dekretu z dnia 6 września 1946 r.

Cofnięcie aktu nadania (art. 28 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1946 r.) mogło mieć zastosowanie tylko w stosunku do osób, które otrzymały nieruchomości w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. i w stosunku do których nie zostało jeszcze wydane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania (art. 31 dekretu z dnia 6 września 1946 r.) Po wydaniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania taka osoba uzyskiwała prawo własności, które było ujawniane w księgach hipotecznych i również w stosunku do takich osób nie miał już zastosowania art. 28 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r.

W ocenie pełnomocnika skarżących tzw. cofnięcie nadania mogło nastąpić tylko w stosunku do osób, które użytkowały nadany im grunt, a nie uzyskały jeszcze prawa własności. Nie było natomiast formą wywłaszczenia, za jaką uznaje je Kolegium. W stosunku bowiem do właścicieli należało przeprowadzić prawidłową procedurę wywłaszczeniową. Do roku 1958, kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie obowiązywały jednak żadne przepisy o charakterze wywłaszczeniowym sensu stricte. Przejmowanie własności następowało na podstawie ustaw nacjonalizacyjnych, takich jak ww. dekret z 6 września 1944 r., dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków na cele użyteczności publicznej, dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, jednak żaden z nich nie miał zastosowania w rozpatrywanej sprawie, jak też nie powołał się na nie Zarząd Miejski Samodzielny Oddział Osiedleńczy anulując K.L. zezwolenie na użytkowanie gospodarstwa. Podkreśliła pełnomocnik, że w samej decyzji organu nie mówi się o wywłaszczeniu, o odebraniu prawa własności, a jedynie o anulowaniu zezwolenia na użytkowanie. Jednak K. L. jako właściciel gruntu nie potrzebował żadnego zezwolenia na użytkowanie gruntu, którego zresztą nigdy nie otrzymał, gdyż prawo korzystania z gruntu wynikało z istoty prawa własności.

Skarżący przedstawili zarzut drugi jedynie z ostrożności procesowej oraz z uwagi na fakt, że kwestia ta była przedmiotem rozpatrywania Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Podali, że gdyby więc założyć, że orzeczenia o nadaniu ziemi K. L. zostały wydane w trybie jeszcze nieobowiązującego w dacie ich wydania dekretu z dnia 6 września 1946 r., tj. w trybie art. 25 tegoż dekretu, a następnie cofnięte w trybie art. 28 ust. 2 dekretu, to organem właściwym do cofnięcia aktu nadania byłaby powiatowa komisja osadnictwa rolnego, ustanowiona na podstawie Rozporządzenia Ministrów: Ziem Odzyskanych, Administracji Publicznej oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 9 stycznia 1947 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami Skarbu oraz Żeglugi i Handlu Zagranicznego w sprawie komisyj osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (§ 6 ust. 1 Rozporządzenia). Zgodnie z § 5 Rozporządzenia komisja orzeka w składzie nie mniejszym niż 3-osobowy, przy czym do prawomocności orzeczeń niezbędna jest obecność przewodniczącego oraz urzędnika działu administracji rolnictwa i reform rolnych. Przewodniczącym komisji jest starosta, a zastępcą przewodniczącego urzędnik działu osiedleńczego starostwa (§ 2 Rozporządzenia).

Nie zgodzili się skarżący z Kolegium, że orzeczenie Zarządu Miejskiego jest orzeczeniem powiatowej komisji ziemskiej, a podpisanie go przez kierownika działu osiedleń może być traktowane na równi z orzeczeniem co najmniej 3 osobowej komisji.

Stanowisko organu, że prezydent miasta jako organ samorządu, ale też starosta grodzki, a więc organ administracji rządowej (zgodnie z art. 29 dekretu PKWN z dnia 23 listopada 1944 r. o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego) mógł upoważnić pracownika Starostwa, tj. kierownika oddziału osiedleń, do wydania decyzji w imieniu Zarządu Miasta, tj. kolegialnego organu samorządowego i uznać to orzeczenie za wydane przez powiatową komisję ziemską narusza wszelkie zasady analizy prawnej i interpretacji przepisów, dokonanej w tym przypadku jedynie w celu nieuwzględnienia, a nie rozpatrzenia wniosku skarżących.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 27 lutego 2019 r. Sąd dopuścił do udziału w postępowaniu Województwo, bowiem pozostaje ono obecnie właścicielem nieruchomości, której dotyczy decyzja o stwierdzenie nieważności, której ubiegają się skarżący.

We wniosku o dopuszczenie do udziału oraz piśmie z 18 kwietnia 2018 r. Województwo wskazało, że właściwymi władzami w rozumieniu dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i Byłego Wolnego Miasta Gdańska były władze administracji ogólnej oraz powołane przy tych władzach powiatowe i wojewódzkie komisje osadnictwa rolnego (art. 33 dekretu o ustroju), które działały w składzie oraz na zasadach określonych w Rozporządzeniu. W przedmiotowym stanie faktycznym, decyzja z dnia 25 lutego 1950 roku numer [..] o anulowaniu w stosunku do K. L. zezwolenia na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego została wydana przez Zarząd Miejski Samodzielny Oddział Osiedleńczy, a zatem przez organ do tego nieuprawniony, którym winna być powiatowa komisja osadnictwa rolnego, skutkiem czego decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Podniósł przy tym uczestnik postepowania, że ewentualna nieważność tej decyzji winna być przede wszystkim rozpatrywana z punktu widzenia tej właśnie podstawy stwierdzenia nieważności, co do zasady najpierw bowiem badane być powinny naruszenia o charakterze proceduralnym, a dopiero następnie w przypadku gdy takie nie zostaną stwierdzone, naruszenia o charakterze materialnym. W konsekwencji oznacza, to że nie jest możliwe stwierdzenie jej nieważności z powodu upływu 10 letniego okresu przedawnienia od daty jej doręczenia lub ogłoszenia. Już zatem tylko na tej podstawie skarga winna zostać oddalona w całości.

Nie zgodziło się natomiast Województwo z zarzutem, że decyzja Zarządu Miejskiego Samodzielnego Oddziału Osiedleńczego z dnia 25 lutego 1950 roku numer [..] została wydana bez podstawy prawnej, albowiem podstawy te istniały w przepisach dekretu o ustroju, co więcej zostały one prawidłowo w decyzji wskazane. Odnośnie rażącego naruszenia prawa, to wskazano, że treść decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielnego Oddziału Osiedleńczego z dnia 25 lutego 1950 r. nie pozostaje w sprzeczności z treścią przepisów art. 7 oraz art. 28 dekretu o ustroju. Tym samym w przypadku przeznaczenia nieruchomości na cele publiczne możliwym było przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. K. L. aktami z dnia 12 marca 1946 roku oraz z dnia 22 marca 1946 roku otrzymał nadział ziemi położonej w G. na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej, to skoro następnie w dniu 6 września 1946 roku wszedł w życie dekret o ustroju, który w przepisie art. 47 przesądził, że utraciły moc prawną na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska sprzeczne z jego przepisami przepisy dekretu o reformie, to bez wątpienia podstawą do dalszych decyzji związanych z przedmiotowymi nieruchomościami były już przepisy dekretu o ustroju i wyłącznie w oparciu o jego postanowienia rozstrzygać należy wszelkie kwestie związane z podstawami prawnymi i faktycznymi cofnięcia aktu nadania.

W ocenie uczestnika brak jest podstaw do uznania, że cofnięcie aktu nadania mogło mieć miejsce jedynie w stosunku do osób, które otrzymały nieruchomości na podstawie dekretu o ustroju i to tylko w sytuacji, gdy w stosunku do takich osób nie zostało wydane orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Wpis nabywcy do księgi wieczystej w charakterze właściciela następował bowiem zgodnie z treścią Dekretu o księgach 1945 oraz Dekretu o księgach 1946 już tylko na podstawie samego aktu nadania, nie zaś na podstawie ostatecznego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Wskazać należy, że taka konstrukcja wskazuje na to, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania stwierdzać raczej miało wykonanie przez nabywcę ziemi obowiązków wynikających z aktu nadania, a związanych między innymi z uiszczeniem odpłatności za nadane ziemie (art. 21 dekretu o ustroju) skutkujące ostatecznym przejściem prawa własności ziemi. Podstawą jako taką zaś nadania oraz nabycia prawa własności pozostawał akt nadania. Jakakolwiek odmienna interpretacja wypaczałaby nie tylko sens przepisu art. 28 dekretu o ustroju, który gwarantować miał osobiste prowadzenie nadanego gospodarstwa rolnego bez jakiegokolwiek ograniczenia w czasie, jak też pozostawało w sprzeczności z treścią art. 2 dekretu o księgach 1945 oraz dekretu o księgach 1946. Wydanie zatem orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, nie pozbawiało tym samym możliwości cofnięcia aktu nadania, jako dokumentu podstawowego dla nadania ziemi i jak wynika z treści przepisów nie było w jakikolwiek sposób ograniczone w czasie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, wykazała, że akt ten został wydany z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

W ocenie składu orzekającego, w niniejszej sprawie organy nie ustaliły w sposób prawidłowy i wyczerpujący okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, istotnych dla przeprowadzenia postępowania nieważnościowego, w tym także w kontekście zarzutów podniesionych w toku postępowania i przywoływanej przez skarżących argumentacji, w konsekwencji tego naruszyły przepisy postępowania administracyjnego.

Przedstawienie przyczyn, jakie legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od przypomnienia, że postępowanie w przedmiotowej sprawie toczyło się w trybie nieważnościowym, a zatem w trybie nadzwyczajnym postępowania administracyjnego. W związku z powyższym wyjaśnić wypada, iż postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności jest formą nadzoru mającą na celu weryfikację ostatecznych decyzji administracyjnych i postanowień, wszczynanym na wniosek strony lub z urzędu i służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, decyzji administracyjnych dotkniętych najcięższymi wadami, o których mowa w 156 § 1 k.p.a. Stąd stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi wyjątek od zasady stabilności decyzji, wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a., zatem dla wzruszenia wprowadzonej skutecznie do obrotu prawnego decyzji administracyjnej wymagane jest spełnienie ściśle określonych przesłanek. Tylko bowiem stwierdzenie wady lub wad decyzji wymienionych w zamkniętym katalogu przepisu art. 156 § 1 k.p.a. pozwala na wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego.

Przy czym odnotować również trzeba, że wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego wymaga wcześniejszego zbadania przez organ administracji publicznej, czy w sprawie zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność. Jedynie po stwierdzeniu, że takie przesłanki istnieją, organ administracji publicznej władny jest przystąpić do merytorycznego badania zakwestionowanej decyzji pod kątem, czy zaistniały podstawy skutkujące stwierdzeniem nieważności aktu administracyjnego. Jak już sygnalizowano wyżej, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może zostać wszczęte z urzędu lub na żądanie strony (art. 157 § 2 k.p.a.). W doktrynie, jak też w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ wyższego stopnia (nadzoru) prowadzi nową sprawę w stosunku do załatwionej kwestionowaną decyzją, dlatego też otwiera się dla wszystkich stron tego postępowania nadzwyczajnego droga do weryfikacji takiej decyzji. Przymiot strony w postępowaniu nieważnościowym będzie przysługiwał każdemu podmiotowi w rozumieniu art. 28 k.p.a., w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że inicjatorzy niniejszego postępowania jako prawnie wykazani spadkobiercy K. L. posiadają uprawnienie do domagania się stwierdzenia nieważności decyzji z 25 lutego 1950 r. Zaakcentować należy, iż w postępowaniu w sprawie stwierdzania nieważności decyzji bierze się pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie wydania kontrolowanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2073/11, LEX nr 1336365). W kontrolowanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 26 września 2018 r. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy z 25 lutego 1950r., o nr [..] rozstrzygającej o anulowaniu z dniem 25 lutego 1950r., wydanego K. L. zezwolenia na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego położonego w G. przy ul. S. w obszarze 2.1700ha po Niemcu R. K.

Zasadnicze znaczenie dla dokonanej legalności decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy, a w konsekwencji zgodności z prawem podjętej przez Kolegium decyzji miał fakt, że z uwagi na upływ czasu jaki upłynął od wydania owej decyzji z 1950 r. nie zachowały się kompletne akta archiwalne z postępowania poprzedzającego jej wydanie, obejmujące dokumentację z procesu przydzielania gruntów, a próba ich odszukania – jak wynika z akt sprawy - się nie powiodła. W tym stanie rzeczy dokonanie oceny legalności decyzji z 1950 r., było znaczenie ograniczone i mogło być dokonane wyłącznie przez pryzmat treści przedstawionych przez skarżących i zastosowanej przy przydzielaniu nadziału ziemi podstawy prawnej.

Z lektury akt administracyjnych sprawy wynika, iż podstawę prawną aktu nadania ziemi K. L. położonej w O. stanowił dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 13, poz. 3 ze zm.). Z treści wynika, że zawarte w aktach sprawy akty nadania z dnia 22 marca 1946 r. nadawały na własność K.L. nieruchomości położone ówcześnie we wsi O., gm. O., powiat G. oznaczone wówczas jako działki: [..]-[..] i akty te zostały wydane na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Rację mają skarżący co do tego, że K. L. otrzymał nadział ziemi na podstawie dekretu z 6 września 1944 r.

W myśl § 33 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.):

1.Po zatwierdzeniu projektu zgodnie z § 29 oraz po wydzieleniu działek na gruncie i podziale inwentarza pełnomocnik powiatowy z komisarzem ziemskim wprowadzą nabywców w posiadanie ziemi oraz wręczą nabywcom dokument nadania ziemi i inwentarza z podpisem pełnomocnika i komisarza ziemskiego.

2.Dokument nadania stanowi tytuł własności nadanej działki i jest podstawą dla dokonania wpisu prawa własności w księgach hipotecznych.

Nie ulega wątpliwości, że akty nadania ziemi zostały podpisane przez Komisarza Ziemskiego i pełnomocnika Rządu dla Spraw Reformy Rolnej.

Decyzją Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy z 25 lutego 1950r., o nr [..] rozstrzygnięto o anulowaniu z dniem 25 lutego 1950r., wydanego K.L. zezwolenia na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego położonego w G. przy ul. S. w obszarze 2.1700ha po Niemcu R. K. Decyzja ta została wydana w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Przepis ten w dacie wydania decyzji stanowił, że niezastosowanie się do obowiązku wskazanego w ust. 1 (osoba, która otrzymała akt nadania, obowiązana jest prowadzić swe gospodarstwo osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nią razem we wspólnocie gospodarczej) uzasadnia cofnięcie aktu nadania. W tym przypadku podlega zwrotowi wartość nakładów koniecznych i użytecznych, których posiadacz dokonał w czasie korzystania z gospodarstwa (działki).

Sięgnąć jeszcze należy do art. 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r., który w art. 1 ust. 1 statuował, że na tworzenie gospodarstw rolnych i działek osadniczych oraz uzupełnienie gospodarstw rolnych nieżywotnych przeznacza się na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska wszelkie nieruchomości ziemskie z wyjątkiem tych, które w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu stanowią własność osób fizycznych. Dekret ten wszedł w życie 14 października 1946 r.

Z przedstawionego stanu faktycznego pełnomocnik skarżących wywodzi, że działki, które otrzymał na własność poprzednik prawny wnioskodawców były wyłączone spod regulacji dekretu z 6 września 1946 r. ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Orzekające w sprawie Kolegium pominęło zupełnie te kwestię i nie odniosło się do przedstawionej przez skarżących argumentacji. Dodatkowo wątpliwości budzi okoliczność powierzchni nieruchomości objętej aktami nadania z 22 marca 1946 r. a powierzchnią wskazaną w decyzji z 25 lutego 1950 r. Orzekający w sprawie organ nie zweryfikował czy istotnie K. L. nadano 2,17 ha w O., które zostały objęte decyzją z 25 lutego 1950 r. Ponadto akty nadania wskazują różne nazwiska niemieckich obywateli, po których K. L. nadano ziemię.

Za zbędne uznaje Sąd odnoszenie się do zarzutu drugiego skargi, bowiem za jednoznaczne należy uznać, że akt nadania ziemi został wydany na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. Zatem ocenie Kolegium pozostaje poddać czy decyzją z 1950 r. było można w świetle obowiązujących wówczas przepisów odebrać ziemie poprzednikowi prawnemu skarżących.

I ostatnią rzeczą, której Kolegium nie oceniło w sposób właściwy był skład organu władnego wydać decyzje z 25 lutego 1950 r. Mianowicie z art. 36 dekretu z 6 września 1946 r. wynika, że do zakresu działania komisji osadnictwa rolnego należy orzekanie 1) o nadaniu gospodarstwa (działki), nie wyłączając budynków i inwentarza (akt nadania); 2) o cofnięciu aktu nadania. Z § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministrów: Ziem Odzyskanych, Administracji Publicznej oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 9 stycznia 1947 r. wydane w porozumieniu z Ministrami Skarbu oraz Żeglugi i Handlu Zagranicznego w sprawie komisji osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska wynika, że powiatowe komisje osadnictwa rolnego orzekają w I instancji w sprawach:

1)nadania gospodarstwa (działki), nie wyłączając budynków i inwentarza (art. 36 ust. 1 pkt 1);

2)cofnięcia aktu nadania (art. 36 ust. 1 pkt 2).

Przepis § 2 cytowanego rozporządzenia stanowi, że

1.Powiatowa komisja osadnictwa rolnego składa się z przewodniczącego i 4 członków oraz zastępcy przewodniczącego i 4 zastępców członków.

2.Zastępcy biorą udział w obradach komisji z głosem doradczym, a w razie nieobecności osoby, którą zastępują - z głosem stanowczym.

3.Przewodniczącym komisji jest starosta, a zastępcą przewodniczącego urzędnik działu osiedleńczego starostwa wyznaczony przez starostę.

4.Członkami komisji są:

1)przedstawiciel powiatowej rady narodowej, wyznaczony przez tę radę na okres jednego roku kalendarzowego;

2)przedstawiciel zarządu powiatowego Związku Samopomocy Chłopskiej, powołany przez starostę na okres jednego roku kalendarzowego spośród kandydatów przedstawionych przez zarząd Związku;

3)urzędnik działu rolnictwa i reform rolnych starostwa, wyznaczony przez starostę;

4)urzędnik powiatowego oddziału Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, powołany przez starostę na wniosek kierownika tego oddziału.

Słusznie podnosi strona skarżąca, że ocenie należy poddać okoliczność, że decyzja z 25 lutego 1950 r. została podpisana przez Kierownika Oddziału Osiedleń działającego za Prezydenta Miasta podczas, gdy przepisy wymagały – zgodnie z § 5 rozporządzenia:

1. Komisja orzeka w składzie nie mniejszym niż 3-osobowy, przy czym do prawomocności orzeczeń niezbędna jest obecność przewodniczącego oraz urzędnika działu administracji rolnictwa i reform rolnych, a w sprawach dotyczących osadnictwa rybaków morskich - ponadto przedstawiciela morskiego urzędu rybackiego.

2. Orzeczenie zapada zwykłą większością głosów. W przypadku równości głosów rozstrzyga głos przewodniczącego.

Wnioskowanie Kolegium w tym zakresie nie jest przekonywujące.

Powtórzyć w tym miejscu należy, iż w postępowaniu nadzorczym prowadzonym w trybie art. 156 i nast. k.p.a. przedmiotem oceny jest legalność aktu administracyjnego na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania ocenianego aktu. Skoro więc przedmiotem oceny w skutecznie wszczętym przez organ postępowaniu nieważnościowym był akt anulowania zezwolenia na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego z 25 lutego 1950 r., to oceny tej należało dokonać w odniesieniu do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania tego aktu.

Przyznać rację należy stanowisku uczestnika postępowania, że upływ czasu wyklucza stwierdzenie nieważności decyzji, także w przypadku przesłanki rażącego naruszenia prawa zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. P 46/13(vide: wyrok NSA z 20 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 694/17 – skład orzekający podziela zawarte w nim stanowisko), jednak nie wyklucza upływ czasu od wydania decyzji możliwości stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w oparciu o przepis art. 158 § 2 k.p.a. i wszystkimi konsekwencjami takiego stwierdzenia.

Reasumując, Sąd uznał, że wydając przedmiotową decyzję organ administracji dopuścił się przede wszystkim, mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy, obrazy przepisów prawa postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów z pominięciem przepisów obowiązujących w dacie wydania kwestionowanego aktu z dnia 25 lutego 1950 r., w szczególności dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie, co skutkowało naruszenie wspomnianych przepisów - i w ocenie Sądu - mogło mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, a więc stanowi dostateczną podstawę prawną do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., czemu dał wyraz w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania, Sąd postanowił w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 15 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, z późn. zm.). Na wysokość zasądzonej kwoty kosztów 1194 zł, składa się uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 960 zł oraz zwrot równowartości opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictw w kwocie 34 zł.

Ponownie rozpoznając sprawę organ prowadzący postępowanie administracyjne winien dostosować je do wskazań Sądu, tak żeby wyjaśnić wszystkie istotne dla tego nadzwyczajnego trybu okoliczności faktyczne w sposób wykluczający jakiekolwiek wątpliwości, a w konsekwencji dokonania należytej oceny prawnej w celu podjęcia stosownej decyzji.