Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 324/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędzia WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2013 r. sprawy ze skargi J. B. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia grudnia 2012 r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r., nr [...] – utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Naczelnik Gminy W. decyzją z dnia [...] listopada 1980 r., nr [...] orzekł o: 1) uchyleniu decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] maja 1980 r., nr [...], oraz 2) przejęciu na własność Państwa za emeryturę gospodarstwa rolnego położonego we wsi M., obejmującego działki ewidencyjne o numerach:[...], stanowiącego w dacie przejęcia własność G. K.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] listopada 1980 r. wystąpiła następczyni prawna pierwotnej właścicielki – J. K. (córka), w wyniku zaś tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności powyższej decyzji.

Następnie, (w konsekwencji wniosku J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2012 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja Naczelnika Gminy W. z dnia [...] listopada 1980 r. została wydana w postępowaniu wznowieniowym. Postępowanie w tym trybie mogło zostać wszczęte na wniosek albo z urzędu (art. 147 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym na dzień 10 listopada 1980 r.) przy czym organem właściwym do jego przeprowadzenia był (z pewnymi wyjątkami) organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji (art. 150 § 1 k.p.a.). W niniejszej sprawie ostateczna decyzja z dnia [...] maja 1980 r. (tj. decyzja, co do której wznowiono postępowanie) została wydana przez Naczelnika Gminy W.. Zatem w świetle art. 150 § 1 k.p.a. organ ten był również właściwy do przeprowadzenia postępowania w trybie wznowieniowym. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że z postanowienia Naczelnika Gminy W. z dnia [...] października 1980 r., nr [...] wynika, iż postępowanie, którego przedmiotem było wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] maja 1980 r. zostało wszczęte z urzędu, zaś podstawę prawną wznowienia stanowił art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Z treści uzasadnienia zawartego w ww. postanowieniu oraz z treści decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] listopada 1980 r. wynika jednak, że przyczynę wznowienia postępowania nie stanowiła okoliczność, o której mowa w ww. przepisie, tylko okoliczność określona w art. 145 § 1 pkt 5 tej ustawy. Minister wyjaśnił, że błędne wskazanie podstawy prawnej lub nie wskazanie w ogóle podstawy prawnej, o ile tylko podstawa taka istnieje, nie świadczy jednak o kwalifikowanej wadliwości wydanego na tej podstawie rozstrzygnięcia. Jeśli zatem Naczelnik Gminy W. w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] października 1980 r. wskazał, że przyczyną wznowienia postępowania są nowe dowody dotyczące powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego (przed przejęciem) własność G. K., które to dowody nie były znane organowi w czasie wydawania decyzji z dnia [...] maja 1980 r. - to oznacza to, że w sprawie istniała podstawa do wznowienia postępowania tyle, że nie wynikała ona z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a z art. 145 § 1 pkt 5 tej ustawy. W konsekwencji, organ uznał, że Naczelnik Gminy W. wszczynając postępowanie "z urzędu" i wydając w tym postępowaniu decyzję z dnia [...] listopada 1980 r. nie naruszył prawa w sposób rażący.

Następnie, Minister stwierdził, że decyzja Naczelnika Gminy W. z dnia [...] listopada 1980 r. nie zawiera również uchybień natury procesowej, gdyż analiza akt prowadzonego ówcześnie postępowania pozwala stwierdzić, że w sprawie nie zachodziła negatywna przesłanka o której mowa w art. 146 k.p.a., zaś sam fakt istnienia nowych dowodów (stanowiących podstawę wznowienia) nie budzi obecnie żadnych wątpliwości. Uzasadnione było zatem zastosowanie (w ww. decyzji z dnia [...] listopada 1980 r.) przez Naczelnika Gminy W. jako podstawy prawnej - regulacji zawartej w art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylenie decyzji obarczonej wadą. Dyspozycja zawarta w ww. przepisie zobowiązywała dodatkowo organ do rozstrzygnięcia istoty sprawy administracyjnej będącej przedmiotem uchylonej decyzji. Z tego względu organ wydając decyzję na podstawie ww. przepisu był zobligowany do uwzględnienia w niej dwóch rozstrzygnięć nie tylko uchylającego decyzję dotychczasową, ale również rozstrzygającego o istocie sprawy. Wobec powyższego Naczelnik Gminy W. w decyzji kończącej postępowanie wznowieniowe zasadnie "odniósł się" do kwestii przejęcia gospodarstwa należącego do G. K. na własność Państwa.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że z treści decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] listopada 1980 r. wynika, iż podstawę prawną wydanego w powyższym zakresie rozstrzygnięcia o przejęciu na własność Państwa przedmiotowego gospodarstwa rolnego stanowił art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140). Zgodnie z tym przepisem jeżeli rolnik nie posiadał następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało Państwo. Minister podkreślił, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jednoznacznie wskazuje, że właścicielką nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego objętego decyzją Naczelnika Gminy W. z dnia [...] listopada 1980 r. była G. K. Świadczą bowiem o tym: 1) akt własności ziemi dnia [...] maja 1976 r., nr [...], oraz 2) postanowienie Sądu Rejonowego [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po A. K. Osoba ta, w świetle art. 45 (w związku z art. art. 75 § 1 pkt 1) ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, była zatem uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przejęcie przez Państwo nieruchomości wchodzących w skład ww. gospodarstwa. Dowodem potwierdzającym dokonanie przez G. K. powyższej czynności jest wniosek z dnia 15 marca 1980 r., skierowany do Urzędu Gminy w W. Jak podniósł Minister, skuteczność wniesienia powyższego wniosku zakwestionowała obecnie J. K. podnosząc, że złożone we wniosku oświadczenie woli jest nieważne, - bowiem G. K. cierpiała na zaawansowane zmiany miażdżycowe, które uniemożliwiały jej swobodne wyrażenie woli. Minister wyjaśnił, że podniesione w tej mierze zarzuty nie mogły jednak wpływać na wydane w sprawie rozstrzygnięcie, ponieważ tego rodzaju zarzuty nie mogą być rozważane i rozstrzygane w postępowaniu administracyjnym. Ustalenie, że złożone w sprawie oświadczenie woli jest nieważne wymaga uprzedniego stwierdzenia takiej nieważności w osobnym postępowaniu - przed sądem powszechnym. Nie jest przy tym uzasadniona argumentacja strony, że inicjatywa dowodowa w powyższym zakresie powinna należeć do organu (jeśli nie zgadza się on z zaprezentowanym przez Stronę stanowiskiem). W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności organ nie gromadzi bowiem żadnych nowych dowodów, które prowadziłyby do nowych ustaleń faktycznych (jak to może mieć miejsce w postępowaniu zwykłym). Oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym, zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej. Jednocześnie Minister podkreślił, że w przypadku gdy w konkretnej sprawie sąd powszechny rozstrzygnie o wadliwości złożonego przez dany podmiot oświadczenia woli, to orzeczenie takie może stanowić ewentualną przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. albo art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Ponadto organ odwoławczy podniósł, że strona skarżąca zakwestionowała wystąpienie w sprawie także drugiej z przesłanek przejęcia, wskazując, że G. K. posiadała następcę w osobie córki J. K., która posiadała uprawnienia rolnicze i której mogła przekazać gospodarstwo rolne. Na poparcie powyższej tezy przedstawione zostało (w toku prowadzonego postępowania) świadectwo posiadania przez wnioskodawczynię tytułu kwalifikacyjnego w zawodzie "ogrodnik warzywnik". Podniesiona argumentacja, zdaniem organu, nie jest jednak zasadna. Dyspozycja zawarta w art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nakazywała bowiem przez pojęcie następcy rozumieć zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, posiadających kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, którzy nie przekroczyli 55 roku życia i nie byli inwalidami I lub II grupy, a w razie braku takich osób następcą mógł być współwłaściciel gospodarstwa spełniający te warunki. Kwalifikacje wymagane do prowadzenia gospodarstwa rolnego określone zostały z kolei w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (t. j. Dz.U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ). W myśl tego przepisu za kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, uważało się ukończenie szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Dodatkowy warunek dla osoby chcącej stać się następcą rolnika wprowadzał § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 166 ze zm.), który stanowił, że następcą rolnika powinna być osoba, która dawała gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zasadność odniesienia się do wskazanych wyżej rozporządzeń z dnia 28 listopada 1964 r. oraz z dnia 9 grudnia 1977 r. potwierdza przede wszystkim uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1982 r., sygn. akt lII CZP 30/82. Nieuzasadnione jest przy tym, zdaniem organu, powoływanie się przez J. K. na okoliczność, że uchwała ta nie wiąże organów administracyjnych ponieważ podlegają one wyłącznie pionowi sądownictwa administracyjnego - z uwagi na fakt, że w 1982 r. działał już Naczelny Sąd Administracyjny. Minister wyjaśnił, że w dacie zapadnięcia ww. uchwały Naczelny Sąd Administracyjny nie miał kompetencji do podejmowania uchwał zawierających odpowiedzi na pytania prawne - kompetencje te posiadał wyłącznie Sąd Najwyższy, który w zakresie orzekania sprawował nadzór nad działalnością Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Mając powyższe na względzie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że dokument, na który powołuje się wnioskodawczyni nie świadczy o tym, że spełniała ona warunki stawiane następcy. Dokument ten potwierdza jedynie, że w dacie wydania kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji strona posiadała świadectwo uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodzie "ogrodnik warzywnik", wydane w dniu [...] czerwca 1980 r., na podstawie § 1 uchwały nr 367 Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 1959 r. w sprawie przyznawania robotnikom tytułów kwalifikacyjnych (M. P. Nr 76, poz. 402). Obowiązujące ówcześnie przepisy nie przewidywały natomiast, aby ten rodzaj uprawnień mógł stanowić podstawę do uznania, że zstępny posiada kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Za uprawnienia takie uważano bowiem wyłącznie ukończenie szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Z powyższych względów sam fakt posiadania praktycznego przygotowania zawodowego w tym ewentualne dawanie faktycznych gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego nie mogły stanowić podstawy do uznania, że zstępny rolnika spełnia ustawowe warunki stawiane następcy. Należy przy tym podkreślić, że ocena legalności decyzji dokonywana jest przez pryzmat stanu prawnego, który istniał w dacie jej wydania, stąd też zmiana treści § 3 ww. rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. która miała miejsce 31 marca 1981 r., nie może wpływać na zasadność wydanego przez Naczelnika Gminy W. rozstrzygnięcia z dnia [...] listopada 1980 r.

W konsekwencji, Minister stwierdził, że skoro w myśl przepisu art. 45 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin brak było następców lub niezostały spełnionie przez nich warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego, albo następcy odmówili jego przejęcia, to stan ten umożliwiał właścicielowi przekazanie gospodarstwa na własność Państwa. I taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2013 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożyła J. K. - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) prawa materialnego, poprzez niezastosowanie się do treści art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 82 kodeksu cywilnego i poprzez równoczesną obrazę art. 45 ustawy dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 ze zm.), a polegające na uznaniu, że gospodarstwo G. K. zostało prawidłowo przejęte na Skarb Państwa pomimo, iż jej oświadczenie woli stanowiące wniosek o przejęcie dotknięte zostało wadą bezwzględnej nieważności;

2) naruszenie prawa materialnego, to jest § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] listopada 1980 r. ), polegające na błędnym przyjęciu, że potencjalna następczyni G. K. w prowadzeniu gospodarstwa, J. K., nie spełniała warunków tego przepisu w dacie orzekania o przejęciu gospodarstwa na Skarb Państwa;

3) naruszenie przepisów postępowania poprzez niezastosowanie art. 156 § 1 pkt 2) i art. 156 § 2 k.p.a., a także obrazę art. 97 § 1 pkt 4) w zw. z art. 100 § 1 k.p.a., jak również naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 140 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a. - poprzez pominięcie w uzasadnieniu kwestii trybu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego oraz obrazę art. 7, 76, 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi.

Kontrolowana w sprawie decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] października 2012 r. została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, iż stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy decyzja wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Przy czym, istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, zaś za stwierdzeniem nieważności decyzji muszą przemawiać skutki z niej wynikające - niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymogów praworządności.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji musiał więc ocenić - czy w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy Wiązowna z dnia [...] listopada 1980 r. organ nie naruszył rażąco zastosowanego art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), co jest zasadniczo podnoszone przez stronę skarżącą.

I tak, zgodnie z art. 45 ww. ustawy w razie braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało Państwo. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynikało, że przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo jest możliwe tylko w razie braku następców prawnych lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa, albo odmówił jego przejęcia. Zatem, przekazując gospodarstwo rolne, w zamian za świadczenie o charakterze rentowym, rolnik winien je przekazać przede wszystkim następcy. Dopiero, gdy taka sytuacja była niemożliwa, upoważniało to organ administracji do wydania decyzji na wniosek właściciela gospodarstwa o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa. Z kolei art. 75 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy wskazywał jak należy rozumieć pojęcie "następcy". Przez "następcę" rozumiano zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, którzy posiadają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przekroczyli 55 lat życia i nie są inwalidami I lub II grupy; w razie braku takich osób następcą może być współwłaściciel gospodarstwa spełniający te warunki. Wyjaśnienia zaś, co oznacza określenie "posiadają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego" należy poszukiwać w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (j.t. Dz. U. z 1972 r., Nr. 31, poz. 215 ze zm.). W myśl § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z dnia [...] listopada 1980 r., dowodem stwierdzającym posiadanie takich kwalifikacji było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Nadto w myśl § 3 ust. 3 rozporządzenia, w okresie po dniu 31 grudnia 1975 r. za posiadającego kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego uważano również spadkobiercę, który w chwili otwarcia spadku ukończył co najmniej 45 lat, jeżeli praca w gospodarstwie rolnym stanowiła dla niego zawód dający główne źródło utrzymania.

Skarżąca uważa, iż decyzja z 1980 r. została wydana z naruszeniem prawa, albowiem w chwili jej wydawania nie uwzględniono po pierwsze faktu, że wniosek G. K. z dnia 15 marca 1980 r., o przejęcie gospodarstwa rolnego nie był wnioskiem ważnym, gdyż G. K. (matka skarżącej) cierpiała na zaawansowane zmiany miażdżycowe (psychoza miażdżycowa), które uniemożliwiały jej swobodne wyrażenie woli. Po drugie, organ nie uwzględnił podstawowej okoliczności, a mianowicie posiadanych przez J. K. (córkę właścicielki) kwalifikacji rolniczych, tj. tytułu kwalifikacyjnego w zawodzie "ogrodnik warzywnik", dzięki czemu była ona uprawniona do przejęcia gospodarstwa.

Sąd doszedł do przekonania, iż przy przejmowaniu na własność Państwa za emeryturę gospodarstwa rolnego położonego we wsi M., obejmującego działki ewidencyjne o numerach: [...], stanowiącego w dacie przejęcia własność G. K. - nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a zatem zasadnie organ wyższego stopnia odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 1980 r. o przejęciu tego gospodarstwa.

Z akt sprawy wynika, iż była właścicielka spornego gospodarstwa rolnego G. K. w 1980 r. wystąpiła do organu o przejęcie gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu wniosku właścicielka wskazała, że "nie posiada następcy prawnego, żadne z dzieci nie pracuje w rolnictwie i nie posiada uprawnienia do prowadzenia gospodarstwa ..." Fakt złożenia wniosku i jego treść nie budzi wątpliwości. Niewątpliwie brak świadomości (np. spowodowany ciężką chorobą) to wada, której wystąpienie po jednej ze stron skutkuje nieważnością czynności prawnej w całości. Jednakże, jak słusznie stwierdził Minister, uchylenie się od skutków wad oświadczenia woli musi odbywać w trybie postępowania cywilnego (przed sądem powszechnym), a nie przed organami administracyjnymi. Zarzuty skarżącej, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, wynikają więc z przeświadczenia, że organ administracji publicznej ma prawo badać, w postępowaniu administracyjnym przyczyny wyłączenia świadomości. Stanowisko takie jest nieuprawnione, bowiem powództwo o ustalenie nieważności czynności prawnej (z powodu wystąpienia wady) może wytoczyć każdy kto ma w tym interes prawny, ale tylko w postępowaniu cywilnym. Również sąd administracyjny nie jest właściwy do badania ewentualnego naruszenia przepisów prawa cywilnego (art. 82 k.c.), w tym do ustalania istnienia wad oświadczenia woli, gdyż sprawowany przez sądy administracyjne wymiar sprawiedliwości stanowi sądową kontrolę zgodności z prawem (legalności) działalności administracji publicznej.

Drugą okolicznością sporną w niniejszej sprawie pozostaje kwestia istnienia następców, o których mowa w art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r., którym G. K. mogła przekazać swoje gospodarstwo. Otóż z zachowanej dokumentacji sprawy wynika, iż w dniu wydania decyzji z dnia [...] listopada 1980 r. nie byli organowi znani żadni następcy właścicielki gospodarstwa rolnego, którym można było je przekazać. Ustalenia te potwierdziło postępowanie prowadzone przez organ w trybie nieważnościowym. J. K. nie posiadała bowiem świadectwa ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego (o czym mowa w ww. przepisie § 3 ust. 3 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964r.), a jedynie posiadała tytuł "ogrodnik warzywnik" - nadany [...] czerwca 1980 r., na podstawie § 1 uchwały nr 367 Rady Ministrów w sprawie przyznawania robotnikom tytułów kwalifikacyjnych. Prawidłowo zatem, Minister przyjął, że następczyni prawna byłej właścicielki nie legitymowała się udokumentowanymi kwalifikacjami do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W ocenie Sądu, powyższe potwierdza prawidłowość przejęcia gospodarstwa, opartego na braku następców prawnych spełniających warunki do jego przejęcia. Organ nadzoru prawidłowo wywiódł, iż decyzja o przejęciu nie jest dotknięta kwalifikowaną wadą, dowodząc iż nie istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią zastosowanego wówczas przepisu prawa a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Nie można także zarzucić ówczesnemu organowi, iż orzekł wbrew temu co wynikało z materiału dowodowego sprawy, gdyż nie ma żadnego innego dokumentu, który podważałby ustalenia zawarte w decyzji z 1980 r. W konsekwencji nie było podstaw by przyjąć, że akt ten został wydany z rażącym naruszeniem prawa, tj. omawianego wyżej art. 45 ustawy z 27 października 1977r., który został powołany w jego podstawie prawnej.

Z tych wszystkich, względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga J. K. nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd mając na względzie przytoczone regulacje prawne, poczynione wywody i przedstawiony stan sprawy uznał, iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 grudnia 2012 r. jest zgodna z prawem.

W tym stanie rzeczy - na mocy art. 151 p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji wyroku.

-----------------------

7