Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 13/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Przewodniczący, Sędziowie Sędziowie, Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Moskała, Protokolant Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca), Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędzia WSA Władysław Kulon, , starszy sekretarz sądowy Paulina Białkowska, , po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 września 2020 r. sprawy ze skargi A.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.-B. (dalej powoływany jako organ rentowy, Zakład lub ZUS) decyzją z dnia [...] października 2019 r., Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm.), zwanej dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję ZUS I Oddział w Ł. z dnia

[...] sierpnia 2019 r. nr [...], odmawiającą A. D. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca) umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] stycznia 2019 r. (doprecyzowanym [...] lutego 2019 r.) skarżący zwrócił się o umorzenie należności

z tytułu składek. W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację rodzinną

i materialną oraz zły stan zdrowia. Podniósł, że jest osobą [...],[...]. Oświadczył, że posiada niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym i może pracować jedynie w warunkach pracy chronionej. Aktualnie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę

w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazał także, że posiada z żoną rozdzielność majątkową małżeńską, nie posiada majątku, z wyjątkiem domu na wsi, w którym mieszka razem z rodziną oraz bezwartościowej łąki. Podniósł, że na utrzymaniu jego i żony pozostaje syn, który studiuje. Wyjaśnił, iż zaległości z działalności gospodarczej powstały w wyniku złej koniunktury gospodarczej, braku zleceń oraz wspomnianym złym stanem zdrowia. W ocenie skarżącego zachodzi przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Dodał, że postanowieniem z [...] lutego 2010 r. Komornik Sądowy działający przy Sądzie Rejonowym dla W. – K. stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego W. S. M. w listopadzie 2006 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...]:

1. na podstawie art. 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 46 106,95 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 05.2003 r., 07.2003 r., 06.2004 - 05.2005 r. w łącznej kwocie 40 171,63 zł, w tym z tytułu: składek -11 404,03 zł,, odsetek liczonych na [...] stycznia 2019 r. - 28 706,00 zł, koszty upomnienia - 61,60 zł.

b) ubezpieczenia zdrowotnego - za okres od 11.2004 - 05.2005 r. w łącznej kwocie 5 870,84 zł, w tym z tytułu: składek – 1 095,84 zł, odsetek liczonych na [...] stycznia 2019 r. – 4775,00 zł

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07.2004 r., 05.2005 r. w łącznej 64,48 zł, w tym z tytułu: składek - 25,48 zł, odsetek liczonych na [...] stycznia 2019 r. - 39,00 zł,

2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 13 083,43 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 05.2003 r., 07.2003 r., 06.2004 - 05.2005 r. w łącznej 10 342,52 zł, w tym z tytułu: składek - 4 097,92 zł, odsetek liczonych na [...] stycznia 2019 r. - 6 183,00 zł, koszty upomnienia – 61,60 zł

b) ubezpieczenia zdrowotnego - za okres od 11.2004 - 05.2005 r. w łącznej 2 728,84 zł, w tym z tytułu: składek – 1095,84 zł, odsetek liczonych na [...] stycznia 2019 r. -

1 633,00 zł,

c) Fundusz Pracy za okres 07.2004 r., 05.2005 r. w łącznej 12,07 zł, w tym z tytułu: składek - 5,07 zł, odsetek liczonych na [...] stycznia 2019 r. – 7,00 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.. Ponadto skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze wzglądu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego oraz nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Jednocześnie Zakład stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że w jego ocenie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., bowiem w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na wniosek ZUS, Komornik Sądowy działający przy Sądzie Rejonowym dla W.-K. postanowieniem z [...] lutego 2010 r. stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dodał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. S. M. w listopadzie 2006 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność. Ponownie oświadczył, że ze względu na przewlekłe choroby

i stan niepełnosprawności uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia z wyjątkiem warunków chronionych - pozbawiony został możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przypomniał także, że nie posiada żadnego majątku z wyjątkiem udziału w domu i bezwartościowej łąki. Oznajmił, że opłacenie zadłużenia, które w większej części składa się z odsetek, pozbawi jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ rentowy wskazał, iż ustalony stan faktyczny sprawy przeanalizował i ocenił w oparciu o przesłanki, warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 1- 6 i ust. 3a u.s.u.s.

Zdaniem organu w sprawie nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym oraz nie nastąpiło zaspokojenie należności

w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

W odniesieniu do pozostałych przesłanek Zakład wskazał, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże skarżący posiada dochód z tytułu zatrudnienia w spółce, której jest wspólnikiem oraz pełni funkcję Prezesa Zarządu. Ponadto posiada również majątek w postaci dwóch nieruchomości, na jednej z nich ZUS dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu do hipoteki -

w związku z powyższym nie zachodzi przesłanka braku majątku. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżących przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Następnie organ rentowy podniósł, że [...] lutego 2010 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym we W. postanowieniem umorzył postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji - jednak nie stwierdził braku majątku, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. W dniu [...] października 2006 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. S. M. zwrócił tytuły wykonawcze z informacją, że skarżący nie mieszka pod wskazanym adresem. ZUS zwrócił w tym miejscu uwagę, że zwrot tytułów wykonawczych dotyczył braku ustalenia miejsca zamieszkania, natomiast nie zostały zwrócone z uwagi na brak składników majątkowych. Ponadto, umorzenie postępowania egzekucyjnego miało miejsce w 2010 r. a więc od tego momentu sytuacja strony uległa zmianie – skarżący posiada źródło dochodu oraz jest współwłaścicielem nieruchomości. Jednocześnie organ podkreślił, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zamyka drogi do wszczęcia ponownej egzekucji w przypadku ujawnienia majątku lub źródeł dochodu wnioskodawcy.

Następnie organ podniósł, że dnia [...] lutego 2013 r. skarżący złożył wniosek

o umorzenie należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) zwanej dalej ustawą abolicyjną. Dnia [...] sierpnia 2014 r. wydano decyzję o odmowie umorzenia. W dniu [...] października 2014 r. wszczęto postępowanie przedegzekucyjne, w związku

z którym [...] listopada 2014 r. skarżący złożył ponowny wniosek o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej. Dnia [...] czerwca 2016 r. wydana została decyzja o odmowie umorzenia. Następnie dnia [...] sierpnia 2016 r. wysłano decyzję określającą zadłużenie, od której [...] października 2016 r. wnioskodawca złożył odwołanie do Sądu - z uwagi na powyższe postępowanie egzekucyjne nie było prowadzone. Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację skarżącego.

Wobec tego Zakład uznał, że aktualnie brak jest przeszkód do wznowienia działań egzekucyjnych. Dnia [...] stycznia 2019 r. skierowano do skarżącego wniosek

o wskazanie przysługujących mu wierzytelności i innych praw majątkowych, w tym okazanie wyciągu z rachunku o obrotach i stanu rachunku - organ nie otrzymał odpowiedzi. ZUS uznał, że nie można zatem stwierdzić, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Skarżący zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę w spółce, w której jest wspólnikiem oraz pełni funkcję Prezesa Zarządu. Organ rentowy wskazał także, że nieopłacone należności z tytułu składek zabezpieczone są wpisem do hipoteki - na chwilę obecną nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

ZUS podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając, jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Wierzyciel ma obowiązek badać na bieżąco czy sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa zmianie. W przypadku nabycia praw majątkowych, podjęcia zatrudnienia lub nabycia uprawnień do świadczeń emerytalnych Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U, z 2019 poz. 1438 ze zm.) ma nie tylko prawo, ale i obowiązek zastosowania środków egzekucyjnych.

W związku z tym organ uznał, że w sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącego.

Dalej Zakład przeanalizował możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami, nawet pomimo braku całkowitej nieściągalności, odnosząc je do przypadków określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W tym kontekście ZUS wyjaśnił, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości

z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Organ wskazał, że skarżący pracuje zarobkowo i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w miesięcznej wysokości 1.125,00 zł brutto, tj. 850,00 zł netto. Posiada również dochód z innych źródeł (wskazany jako inne) w wysokości 200,00 zł. Zgodnie z Krajowym Rejestrem Sądowym wnioskodawca jest wspólnikiem

w spółce "E" sp. z o.o. oraz pełni w niej funkcję Prezesa Zarządu, gdzie posiada 188 udziałów o łącznej wysokości 94,000,00 zł. Skarżący prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną – I. D., która osiąga dochód netto w wysokości 4.000,00 zł, z synem – A. D., który nie osiąga dochodów oraz z córką – A. D., która osiąga dochód netto w wysokości 1.500,00 zł. Syn skarżącego od [...] października 2018 r. zawarł umowę oświadczenie usług edukacyjnych na studiach stacjonarnych z Politechniką W. Wnioskodawca ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości: 1.000 zł opłaty eksploatacyjne oraz 200 zł koszty związane z leczeniem. Nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z pomocy społecznej.

ZUS wskazał, że od [...] czerwca 2005 r. pomiędzy skarżącym a żoną ustanowiono rozdzielność majątkową małżeńską. Pomimo tego - stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 1964 Nr 9 poz. 59) zwanej dalej k.r.o. małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Oznacza to, że żona skarżącego może, a nawet powinna partycypować w kosztach jego utrzymania. Dodatkowo,

w ocenie organu, syn wnioskodawcy, który posiada źródło dochodu z tytułu wykonywania pracy zawodowej, powinien również uczestniczyć w kosztach ponoszonych przez gospodarstwo domowe.

Zakład wskazał, że przy obliczaniu możliwości zarobkowych gospodarstwa domowego, dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny i powinny być brane pod uwagę przy określaniu podstawy umorzenia należności składkowych z tytułu trudnej sytuacji finansowej skarżącego.

Wobec tego organ uznał, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego wnioskodawcy nie potwierdza, aby spłata zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę przykładowo w formie układu ratalnego, pozbawiłaby skarżącego środków do życia.

ZUS podniósł, że skarżący obecnie jest w wieku 53 lat. W Polsce wiek emerytalny mężczyzna osiąga w wieku 65 lat, co oznacza, że jeszcze przez 12 lat będzie aktywny zawodowo, co w ocenie organu daje pozytywną prognozę na spłatę zadłużenia. Wskazał jednocześnie, że w przypadku skarżącego sposobem na rozwiązanie problemów z zadłużeniem wobec ZUS byłoby zawarcie umowy ratalnej.

Dalej organ rentowy stwierdził, że nie zostały spełnione także warunki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z uwagi na fakt, iż zdarzenie losowe lub klęska żywiołowa nie były powodem zakończenia prowadzenia przez wnioskodawcę działalności gospodarczej.

Odnosząc się zaś do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ rentowy zauważył, że skarżący przedstawił dokumentację medyczną potwierdzająca stan zdrowia oraz przedłożył oświadczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane do [...] października 2017 r. W orzeczeniu stwierdzono, że wskazaniem dla skarżącego jest praca w warunkach chronionych. Organ podniósł, że nie neguje problemów zdrowotnych wnioskodawcy

i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Wskazane przez stronę problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Zakład zauważył, że skarżący jest osobą aktywną zawodowo i otrzymuje z tego tytułu dochód.

W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, że jego sytuacja zdrowotna uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie przez dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia. Organ zauważył, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów skarżącego, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.

Od wskazanego rozstrzygnięcia skarżący w dniu [...] grudnia 2019 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. zarzucając, że zostało wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa i narusza jego interes prawy.

W uzasadnieniu podniósł, że nie posiada zaległości w części finansowanej przez ubezpieczonych ani też składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek a wszelkie zaległości stanowią niedopłaty na własne ubezpieczenia skarżącego. Ponadto zarzucił bezpodstawne uznanie przez organ, że w sprawie nie zachodzi przesłanka umorzenia o której mowa w art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s. (skarżący mylnie wskazał w tym miejscu Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.) oraz naruszenie przepisów art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z przepisami Rozporządzenia poprzez uznanie, że spłata należności przez stronę nie spowoduje zbyt ciężkich skutków dla niej oraz jej rodziny w tym w szczególności pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona podniosła także zarzut nierozpoznania zaskarżoną decyzją wniosku płatnika składek ani też przedstawianej tam argumentacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Odnosząc się do stwierdzenia skarżącego, że nie posiada on zadłużenia innego niż na własne ubezpieczenia wskazuję, że okoliczność ta w żaden sposób nie pozostaje udowodniona zaś istnieniu takiej możliwości przeczą regulacje obowiązujące w zakresie zasad rozliczania wpłat dokonywanych na poczet składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; zwana dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS Oddział w B.-B. utrzymująca w mocy decyzję ZUS I Oddział w Ł. z dnia [...] sierpnia 2019 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek.

Na wstępie należy wskazać, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a ww. aktu. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1128 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia. Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Wyjaśnić także należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1694/14 oraz z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 217/12). Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Analogicznie ukształtowana jest norma art. 28 ust. 3a ustawy. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie pozostawia organowi swobodę w zakresie wyboru spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów rozstrzygnięcia sprawy.

Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny.

Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny. Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności i oświadczenia przedłożone przez stronę skarżącą oraz zgromadzone w sprawie dowody i w sposób wyczerpujący i jasny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Sytuacja majątkowa skarżącego oraz powoływane przez niego okoliczności z zakresu stanu zdrowia nie uzasadniały przyjęcia, że w przypadku skarżącej zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca umorzenie należności. Mając powyższe Sąd stwierdził, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej subsumpcji. Odniosły się do wszystkich przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i prawidłowo ustaliły, że żadna z nich w sprawie niniejszej nie zachodzi. Ponadto zasadnie stwierdziły, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: (-) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Ustalił, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym oraz, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Organy wykazały również, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazały również, że powstałe zaległości nie są przedawnione.

Podniosły, że skarżący pracuje zarobkowo, jest nadto właścicielem 188 udziałów o łącznej wartości 94.000 zł w spółce "E", w której pełni funkcję prezesa zarządu, jest współwłaścicielem domu w którym zamieszkuje wraz z rodziną, a także posiada – bezwartościową jak twierdzi – łąkę o pow. 1750 metrów kwadratowych. Nie kwestionowano również dochodów uzyskiwanych przez żonę ani dorosłą córkę, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Podobnie nie kwestionowano stanu zdrowia skarżącego. ZUS Oddział w B.- B. szczegółowo na stronie 4 zaskarżonej decyzji wykazał też, że nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

W świetle powyższych ustaleń, zdaniem Sądu, organy prawidłowo stwierdziły, że nie można orzec o całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Ponadto organy prawidłowo ustaliły, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. ZUS wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnił również, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto organy wykazały, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona niezdolność skarżącego do pracy zarobkowej. Co więcej, organy podkreśliły, że skarżący posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, lecz pracuje w niepełnym wymiarze godzin..

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł również, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej oraz, że żona skarżącego i jego córka posiadają własne źródła dochodu. Organy wykazały również, że aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2005 r. (repertorium A numer [...]) ustanowiono rozdzielność majątkową małżeńską między skarżącym a jego żoną. Sąd podziela w pełni stanowisko organu co do obowiązków małżonków wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Wskazane wyżej okoliczności, wynikające z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazują, że okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia zostały rozważone i wszechstronnie ocenione, a argumentacja tam powołana nie jest ogólnikowa, tylko odnosi się do poszczególnych elementów stanu faktycznego i wsparta jest dodatkowo orzecznictwem sądów administracyjnych. Decyzja odmawiająca umorzenia mieści się w granicach tzw. uznania administracyjnego. W ocenie Sądu organ przeanalizował i uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną, rodzinną, a także zdrowotną skarżącego wskazując, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek. Ponadto wbrew twierdzeniom skarżącego, ZUS prawidłowo też przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. W przedmiotowej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 105 k.p.a. W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.