Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 63/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 29 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] października 2021 roku sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dnia [...] sierpnia 2020 r. pełnomocnik H. C. (zwanej dalej "wnioskodawcą" lub "Skarżącą") – adw. M. Ż. złożył do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na swojego syna – J. C., u którego rozpoznano zespół Downa. Do wniosku dołączono oświadczenie, iż posiada ustalone prawo do emerytury, opis dnia, w którym przedstawia się wszystkie czynności wykonywane w związku ze sprawowaną opieką, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności syna wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J., orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o uznaniu J. C. jako osoby trwale i całkowicie niezdolnej do pracy. Wnioskodawca dołączyła także decyzję o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2020 r. na poziomie [...] zł.

Pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że posiadanie prawa do emerytury nie może wykluczać możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż demokratyczne państwo prawa nie może pozbawiać możliwości korzystania z korzystniejszego świadczenia, kiedy wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad synem.

W dniu [...] sierpnia 2020 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w którym ustalono, że J. C. jest osobą z niepełnosprawnością (zespół Downa), jest kawalerem, wymaga stałej opieki, którą sprawuje nad nim jego matka. J. C. potwierdził wszystkie te ustalenia.

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy J. (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zmianami, zwanej dalej "u.ś.r."), w związku ze sprawowaną opieką nad synem – J. C.. Burmistrz stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia nastąpiła ze względu na fakt pobierania świadczenia emerytalnego, co stanowi przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Zwrócono uwagę na brak związku pomiędzy zaniechaniem podjęcia pracy, czy też rezygnacji z niej a sprawowaną opieką. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu rekompensatę w utraconego wynagrodzenia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnościami. To świadczenie jest dedykowane osobom, które rezygnują z zatrudnienia, a więc osobom zdolnym do pracy. Osoba w wieku emerytalnym posiada zabezpieczenie w postaci świadczenia emerytalnego.

Osoba w wieku emerytalnym nie jest narażona na niedostatek z powodu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą bliską. Emerytura stanowi zabezpieczenie jej sytuacji majątkowej. Burmistrz wskazał, że zawieszenie prawa do emerytury nie spowoduje, że przestanie ono istnieć. Zdaniem organu I instancji, nie wykazano związku pomiędzy zaniechaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Ponadto fakt pobierania emerytury uniemożliwia wydanie decyzji korzystnej dla wnioskodawcy.

W terminowo wniesionym odwołaniu pełnomocnik wnioskodawcy zakwestionował decyzję organu I instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z uwagi na jego błędną wykładnię, polegającą na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez Skarżącą emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Skarżącej, organ I instancji pominął przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, że w sytuacji zbiegu świadczeń, wnioskodawca może dokonać wyboru świadczenia korzystniejszego. Skarżąca pobiera emeryturę, ponieważ w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego jest do tego przymuszona. W demokratycznym państwie prawa nie może być mowy o zmuszeniu kogokolwiek do pobierania świadczenia mniej korzystnego.

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO w K.", "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium uznało w uzasadnieniu decyzji, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest na tyle jasny, że nie ma potrzeby przeprowadzania wykładni (clara non sunt interpretanda). Okoliczność pobierania świadczenia emerytalnego jest przesłanką negatywną w zakresie przyznania świadczenia rodzinnego, o które wnioskuje Skarżąca. Omawiany przepis jest dedykowany dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Stąd rozwiązanie legislacyjne, które ma uniemożliwić pobieranie tego świadczenia przez osobę posiadającą świadczenie emerytalne. Zbieg albo ich rekompensata jest zatem niemożliwa.

Pełnomocnik Skarżącej wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zakwestionował decyzję organu II instancji w całości. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. poprzez pominięcie celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na tej podstawie, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca wniosła także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że SKO w K. poprzestało na literalnym brzmieniu przepisów i przyjęło, że pobieranie świadczenia emerytalnego jest przeszkodą w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego. Zdaniem Skarżącej, zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej prowadzi do odmiennych wniosków. Takie rozwiązanie będzie istotnie zasadne, gdy wnioskodawca nie zrzeknie się prawa do emerytury w sytuacji zbiegu świadczeń.

Nie można poprzestawać na wynikach wykładni językowej. Należy prowadzić proces egzegezy dopóki nie uzyska się jasnego nakazu albo zakazu. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych uznano, że wnioskodawca nie może być zmuszany do pobierania świadczenia mniej korzystnego. Wskazuje na to również Trybunał Konstytucyjny, który postuluje stanowienie prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji w pełni podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty mogły zostać uwzględnione na tym etapie postępowania.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając skargę pełnomocnik Skarżącej zaznaczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym tj. bez przeprowadzania rozprawy. W odpowiedzi na skargę SKO w K. nie zanegowało tego wniosku. Z tych względów zarządzeniem z dnia [...] września 2021 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień [...] października 2021 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO w K. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – J. C..

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Z kolei przepis ust. 5 powołanego przepisu stanowi katalog przesłanek negatywnych w zakresie przyznania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia [...] stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że Skarżąca w dniu złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne pobierała emeryturę (dowód: pismo ZUS z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], załączone do akt administracyjnych sprawy).

Rozpatrujące sprawę organy zgodnie uznały, że pobieranie emerytury stanowi przeszkodę w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wyjaśniło Kolegium, w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest mowa o zbiegu świadczeń rodzinnych i skoro ustawodawca nie objął we wskazanym przepisie zbiegu ze świadczeniem emerytalnym, nie było możliwości przyznania tego świadczenia. Stanowisko to co do zasady uznać należy za prawidłowe, a w konsekwencji twierdzenia Skarżącej – za chybione. Wskazać bowiem należy, ze zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

– przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Jednocześnie tak cel u.ś.r., jak i istota samego świadczenia pielęgnacyjnego, zostały zdefiniowane przez ustawodawcę, na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu u.ś.r. wskazano, że jego celem była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych, służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej (por. uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr [...]). Wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw literalnych i celowościowych prowadzą zatem do wniosku, że wolą ustawodawcy było zabezpieczenie osób rezygnujących z aktywności zawodowej, w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 866/20, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Należy również zauważyć, że stanowiska tego nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Pomimo bowiem, że stwierdza on niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z przepisami Ustawy Zasadniczej (w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), to pośrednio też dowodzi prawidłowości rezultatów wykładni przeprowadzonej na tle obowiązującego brzmienia tego przepisu.

Należy w tym miejscu dodać, że w judykaturze wywiązał się spór dotyczący wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. co do tego, czy narusza zasadę równości taka jego wykładnia, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. Część sądów zwracała uwagę na istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia i dokonując interpretacji art. 17 ust. 5 u.ś.r., przy użyciu narzędzi tzw. wykładni dynamicznej, która zakłada zmienność znaczenia przepisów wysławiających normy, uwzględniającej aktualne potrzeby systemu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2020 r. sygn. akt I GSK 597/17, dostępny w CBOSA) i zarazem akcentowała, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cytowanym przepisie wynosiło ono [...] zł. Ustalenie to prowadziło do wniosków – których Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela – że w obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe, nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Dla poparcia tego stanowiska należy odwołać się do założeń, jakie ustawodawca przyjął w toku procesu legislacyjnego wskazując, jak już wskazano powyżej, że celem projektu u.ś.r. była budowa nowego – wyraźnie odrębnego – "od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych". Z tej też przyczyny nie ma przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia emerytalnego – świadczeń przyznawanych i wypłacanych przez różne organy i w różnych trybach. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Dlatego też Sąd podziela stanowisko doktryny, co do tego, że odstąpienie od literalnego brzmienia art. 17 u.ś.r., czego wprost domaga się Skarżąca, skutkowałoby wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie "wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego", które jest nieznane u.ś.r. (por. S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia, Glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2020 r. [I OSK 2392/19], "Samorząd Terytorialny" 2020, 7-8, s.182). To natomiast oznacza, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przeprowadzona przy użyciu dyrektyw językowych, celowościowych i systemowych, prowadzi do tego samego wniosku, jaki sformułowało Kolegium, tj. że intencją ustawodawcy było pozbawienie osób mających ustalone prawo do emerytury prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże, aby móc na gruncie rozpatrywanej sprawy podzielić stanowisko organów obu instancji i uznać, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać Skarżącej przyznane, należało ustalić, czy pobierane przez Skarżącą świadczenie emerytalne było świadczeniem uzyskanym w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego, czy też było to świadczenie przyznane na podstawie przepisów szczególnych – przed osiągnięciem wymaganego wieku i przed wypracowaniem wymaganego stażu. Ta okoliczność mogłaby stanowić następnie podstawę oceny, czy w oparciu o normy konstytucyjne można byłoby w tak szczególnych uwarunkowaniach przyznać Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

W opinii Sądu w sytuacji, gdy strona skorzystała z możliwości przejścia na emeryturę w związku ze sprawowaną opieką nad osobą z niepełnosprawnościami istniejącymi od urodzenia, dla oceny jej uprawnień do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nadal podstawowe znaczenie ma to, czy otrzymywała emeryturę wcześniejszą, na którą przeszła z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, czy może otrzymywała emeryturę ustaloną po dojściu do wieku emerytalnego i której wysokość uwzględnia wypracowany staż.

Wskazać w tym miejscu należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

W przedmiotowej sprawie organy nie ustalały, czy taki związek przyczynowy istnieje. Z akt sprawy nie wynika, kiedy Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia i czy zrobiła to będąc w wieku produkcyjnym, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Skarżąca co prawda nie podała okoliczności, w jakich nabyła prawo do świadczenia emerytalnego i czy była wówczas w wieku produkcyjnym, należy jednak mieć na uwadze, że syn Skarżącej urodził się w 1986 r. i od urodzenia był niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co wymagał stałej opieki osoby drugiej. Powyższe wynika z załączonego do wniosku orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, czy Skarżąca pracując zawodowo zdecydowała o rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania całodobowej opieki nad synem, co umożliwiały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. z 1989 r. Nr 28, poz. 149, zwanym dalej "rozporządzeniem"). Jeżeli taka sytuacja miała miejsce, to należałoby uznać, że Skarżąca zrezygnowała z pracy z uwagi na ciężką sytuację rodzinną, wymagającą od niej, jako matki, zajmowania się poważnie chorym synem. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego – bez względu na wiek – jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia następujące warunki:

1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin;

2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które:

a) zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa, albo

b) zostało zaliczone do II grupy inwalidów z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3, a inwalidztwo dziecka istnieje od urodzenia albo powstało przed ukończeniem 18 roku życia.

Stany zdrowia uzasadniające przejście na wcześniejszą emeryturę określone w § 1 ust. 3 rozporządzenia, odpowiadają stanom zdrowia wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia wskazywałoby, że zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.

Należy także uzupełniająco zwrócić uwagę, że zarówno na tle przepisów rozporządzenia, jak i aktualnych przepisów u.ś.r., mowa jest konkretnie o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wprawdzie pierwszy z wymienionych aktów traktuje o uzyskaniu wcześniejszej emerytury, a drugi o świadczeniu pielęgnacyjnym, jednak sens tych przepisów jest de facto taki sam i polega na przyznaniu opiekunowi pewnej formy finansowej rekompensaty za brak możliwości świadczenia pracy.

W ocenie Sądu, legitymowanie się przez opiekuna prawem do wcześniejszej emerytury przyznanej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, sprawowanie tej opieki nieprzerwanie i nadal (co wymaga formalnego potwierdzenia w ramach postępowania wyjaśniającego) uzasadnia nie tylko uznanie, że osoba ta zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem, ale i przyjęcie, że w takich wyjątkowych sytuacjach uzasadnione jest odstąpienie od wykładni literalnej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i z powołaniem na wskazywane w skardze wartości konstytucyjne przyjęcie, że w takich szczególnych okolicznościach możliwie jest przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że w realiach niniejszej sprawy organy przedwcześnie odmówiły przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie przez nią emeryturę (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.) nie badając w jakich okolicznościach przeszła na emeryturę, a następnie nie pouczając jej i nie wzywając do wykazania, że zawiesiła prawo do emerytury. Zgodnie bowiem z art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach: "Prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty". Zawieszenie prawa do świadczenia w trybie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach (w tym także emerytury) eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do tego świadczenia, gdyż wywołuje obiektywny skutek materialny (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1028/19, dostępny w CBOSA).

Na marginesie Sąd zwraca uwagę Kolegium, że stosowanie zasady clara non sunt interpretanda jest rozwiązaniem, które nie oddaje celu stosowanej regulacji prawnej. W orzecznictwie dominuje przekonanie, o konieczności zweryfikowania efektów wykładni językowej dyrektywami wykładni celowościowej (por. uchwała w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, dostępna w CBOSA oraz M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo). Tym samym argumentacja Skarżącej wyrażona w uzasadnieniu skargi o niemożności poprzestania na literalnym brzmieniu przepisu prawa jest w pełni zasadna. Żaden podmiot stosujący prawo nie może poprzestać na literalnym brzmieniu przepisu, gdyż to może stanowić zaprzeczenie celu, jaki przyświecał ustawodawcy. Dlatego należy prowadzić proces wykładni prawa tak długo, dopóki nie zostanie zrekonstruowana jasna norma prawna (interpretatio cessat in claris), która formułuje nakaz albo zakaz określonego postępowania. Jedynie, gdy cel przepisu wypaczałby jego treść, należy poprzestać na efektach zastosowania reguł wykładni językowej (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 14 października 2004 r., sygn. akt III CZP 37/04, "Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna" 42/3/2005).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji (pkt 1. sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Sąd zasądził kwotę [...]zł, na którą złożyło się wynagrodzenie adwokata (pkt 2. sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji uwzględni stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu i wyjaśni kwestię pozostałych przesłanek przyznania świadczenia poza negatywną przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Następnie, po pozytywnym zweryfikowaniu tych kwestii, wezwie Skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem. Po czym, w zależności od wykonania przez Skarżącą nałożonego obowiązku, Kolegium rozstrzygnie sprawę o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.