Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 517/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 336, art. 337 w zw. z art. 140 i art. 1015 oraz art. 1059
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 145 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: § 4 pkt 4 i 5 w zw. z § 6 ust. 1 pkt 1 i 2, § 9 pkt 1, § 20 ust. 7, § 21 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Jerzy Sulimierski (spr.) Sędzia NSA Maria Myślińska Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora K.-P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Bd 789/07 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora K.-P. Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej w wyniku wznowienia postępowania 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B., 2) zasądza od M. T. na rzecz Dyrektora K.-P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Bd 789/07 – po rozpoznaniu skargi M.T. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] września 2007 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania – uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł o jej niewykonalności w całości.

Sąd orzekał w oparciu o następujący stan faktyczny:

M.T. w dniu [...] maja 2005 r. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ż. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Po przeprowadzeniu kontroli wniosku, Kierownik BP w dniu [...] czerwca 2005 r. wydał postanowienie o spełnieniu warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej. Następnie w dniu [...] lipca 2005 r. wnioskodawca przekazał do Biura Powiatowego akt notarialny umowy darowizny oraz pozostałe dokumenty potwierdzające fakt przekazania gospodarstwa rolnego i zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącego.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ż. przyznał M.T. rentę strukturalną, której wysokość następnie zwaloryzowano decyzją z dnia [...] marca 2006 r.

W dniu [...] maja 2007 r. do Biura Powiatowego w Ż. wpłynął wniosek Kierownika Placówki Terenowej KRUS w Ż. o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych w celu zweryfikowania prawa M.T. do renty strukturalnej. Wraz z wnioskiem do Biura Powiatowego przekazano akt notarialny umowy darowizny z dnia [...] lutego 2007 r., repertorium A nr [...] oraz postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 5 maja 2005 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po S.T..

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na skutek ujawnienia nowych okoliczności , istotnych dla sprawy okoliczności wznowił postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej. W dniu [...] maja 2007 r. M.T. złożył oświadczenie, zgodnie z którym w skład nabytego spadku wchodziły działki o numerach 152/1, 153/1, 193, 194, 195, 214/1 o powierzchni 24,74 ha. Skarżący wskazał, że nie wiedział, iż jest właścicielem spadku oraz oświadczył, że w sprawie było 14 spadkobierców i nie przewidział, że to on otrzyma przedmiotową nieruchomość. O tym, że jest właścicielem nieruchomości dowiedział się w dniu [...] lipca 2006 r., tj. w dniu otrzymania postanowienia Sadu o nabyciu spadku, a następnie otrzymany spadek przepisał na syna

W wyniku wznowienia postępowania, decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ż. uchylił decyzję ostateczną i orzekł o odmowie przyznania renty strukturalnej M.T., stwierdzając, że w chwili składania przez wnioskodawcę dokumentów potwierdzających zaprzestanie prowadzenie działalności rolniczej skarżący był właścicielem, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 5 maja 2005 r. w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, nieruchomości rolnej, wskutek czego nie została spełniona przesłanka do otrzymania renty strukturalnej.

Orzekając na skutek odwołania M.T., Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. decyzją z dnia [...] września 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu l instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zarówno w dniu złożenia wniosku, jak i w dniu przekazania gospodarstwa M.T. był właścicielem działek o nr 152/1, 153/1, 193, 194, 195,214/1. Organ wyjaśnił, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w S. S.T. zmarła [...] stycznia 2004 r., a tym samym - mając na uwadze treść art. 924 i 925 k.c., z tym dniem M.T. stał się faktycznym właścicielem powyższych gruntów. Organ II instancji podkreślił, że istotą sprawy jest naruszenie przez skarżącego terminu na przekazanie gospodarstwa rolnego. Wskazał na § 20 ust. 7 w związku z § 9 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), dalej: rozporządzenie, i wyjaśnił, że treść tych przepisów odnosi się do warunku przekazania gospodarstwa rolnego oraz zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w okresie 6 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia. Zgodnie z § 9 rozporządzenia, warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej uważa się za spełniony, jeżeli po przekazaniu gospodarstwa łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżący, w związku z otrzymanym spadkiem, pozostał współwłaścicielem 24,74 ha, tym samym, warunek określony w § 9 rozporządzenia nie został przez stronę spełniony.

Po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.T., Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., uznał, że decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR wydana w nadzwyczajnym trybie wznowieniowym, narusza prawa. Organy administracji uznały, że legitymowanie się przez skarżącego nieruchomością rolną o powierzchni przekraczającej 0,5 ha (pozostawał właścicielem odziedziczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni 24,74 ha), mimo upływu sześciomiesięcznego terminu od otrzymania postanowienia o spełnianiu warunków do otrzymania renty, stanowiło podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i uznania, że skarżący nie spełnił warunku zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, wynikającego z § 4 pkt 5 w związku z § 9 pkt 1 rozporządzenia.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pod określonymi jednak warunkami. Jednym z tych warunków jest zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej (§ 4 pkt 5).

W myśl § 9 rozporządzenia warunek zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej uważa się za spełniony, jeśli po przekazaniu gospodarstwa rolnego:

1) łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

2) zarówno uprawniony do renty strukturalnej, jak i jego małżonek nie prowadzą działu specjalnego produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Według § 20 ust. 7 rozporządzenia przekazanie gospodarstwa rolnego oraz zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej powinno nastąpić w terminie 6 miesięcy od otrzymania postanowienia o spełnianiu warunków do otrzymania renty.

Zdaniem Sądu organ orzekający w trybie wznowieniowym ograniczył się jedynie do ustalenia, że powierzchnia użytków rolnych posiadanych przez skarżącego przekracza 0,5 ha, nie wyjaśnił natomiast czy na użytkach, które skarżący otrzymał w spadku była prowadzona przez niego działalność rolnicza.

Sąd przytoczył, że stosownie do § 2 pkt 1 rozporządzenia Przez działalność rolniczą rozumie się produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego i reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych i grzybów uprawnych, sadownictwo, hodowlę i produkcję materiału zarodowego ssaków, ptaków i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego fermowego oraz chów i hodowlę ryb. Pojęcie to należy odczytywać w kontekście przepisów wspólnotowych. Zgodnie z art. 23 ust.2 lit. b) obowiązującego Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) warunkiem przyznania wcześniejszej emerytury jest to, aby przekazujący gospodarstwo zaprzestał ostatecznie wszelkiej komercyjnej działalności rolniczej. Podobny warunek zawierały poprzednio obowiązujące przepisy Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia. Art.11 ust.1 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 stanowił, że osoba przekazująca gospodarstwo powinna zaprzestać całkowicie prowadzenia komercyjnej gospodarki rolnej; mogła ona jednak kontynuować niekomercyjną gospodarkę rolną i utrzymywać użytkowanie budynków. W świetle tychże uregulowań warunkiem przyznania renty strukturalnej jest zaprzestanie przez rolnika prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej.

Zdaniem Sądu, § 9 pkt 1 rozporządzenia, który powołał organ wydając rozstrzygnięcie, określa jedynie szczególną sytuację, w której powyższy warunek uważa się za spełniony. Przepis ten dopuszcza, by rolnik - pomimo obowiązku zaprzestania działalności rolniczej - nadal ją prowadził, lecz powinna ona służyć wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych, na powierzchni użytków rolnych nieprzekraczających 0,5 ha. Zaś generalnie zgodnie z § 4 pkt 5 rozporządzenia warunkiem przyznania renty jest zaprzestanie przez rolnika prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej. W ocenie Sądu szczególnej regulacji z § 9 pkt 1 rozporządzenia nie można traktować - tak jak to uczynił organ - jako wyczerpującej przesłankę określoną w § 4 pkt 5 rozporządzenia. Taka wykładnia stanowi podstawę dla sformułowania przez organ mylnego wniosku, że samo posiadanie przez rolnika użytków rolnych powyżej 0,5 ha pozbawia go prawa do renty. Zdaniem Sądu, gdyby przyjąć ten punkt widzenia to wynikający z § 4 pkt 5 rozporządzenia warunek powinien być związany nie z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej, lecz z nieposiadaniem użytków rolnych ponad 0,5 ha, po przekazaniu gospodarstwa rolnego.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, samo posiadanie gruntów powyżej tej powierzchni, wchodzących w skład innego gospodarstwa rolnego niż przekazane następcy, nie wyłącza przyznania renty, jeżeli osoba uprawniona do renty nie prowadzi na tych gruntach komercyjnej działalności rolniczej.

Zdaniem Sądu, za taką interpretacją przemawia również treść § 6 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1 rozporządzenia. Ze sformułowania "tego gospodarstwa" użytego w § 6 ust. 1 pkt 1 wynika, zdaniem Sądu, że przepis ten odnosi się do przekazania jednego gospodarstwa rolnego. Nie dotyczy więc przekazania wszystkich odrębnych gospodarstw rolnych posiadanych przez rolnika. Taka interpretacja nie stoi w sprzeczności z § 20 ust. 7 rozporządzenia, ponieważ przewidziany w tym przepisie wymóg przekazania gospodarstwa rolnego w terminie 6 miesięcy od otrzymania postanowienia, odnosi się do gospodarstwa przekazanego następcy w zamian za rentę.

Sąd zauważył również, że w trakcie postępowania administracyjnego skarżący podniósł, że w "czasie spadku" grunty użytkował syn – R.T., który potwierdził to w oświadczeniu złożonym w dniu [...] marca 2007 r. Stanowisko to skarżący podtrzymał na rozprawie w dniu [...] stycznia 2008 r. Stwierdził ponadto, że renta strukturalna jest jego jedynym źródłem utrzymania. Sąd nakazał organowi aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalił czy skarżący zaprzestał prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej, na otrzymanych w spadku gruntach, co ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie tej okoliczności narusza art. 7 i art. 77 k.p.a.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości oraz wniósł o jego uchylenie w całości zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Organ zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez :

1. błędną wykładnię § 4 pkt 4 i 5 w zw. z § 6 ust. 1 pkt 1 i 2, § 9 pkt 1, 20 ust. 7 i § 21 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich przez przyjęcie, że wymagane dla uzyskania renty strukturalnej przekazanie gospodarstwa rolnego i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia postanowienia o spełnianiu warunków do przyznania renty:

- nie obejmuje odziedziczonego przed wydaniem decyzji o przyznaniu renty gruntu i

- nie wymaga przekazania tego gruntu w odpowiedni sposób ( określonym podmiotom)

w stosownej formie w terminie określonym w § 20 ust. 7 oraz

- upoważnia spadkobiercę gospodarstwa do posiadania go pomimo przekraczania przez gospodarstwo wielkości gruntów rolnych określonych w § 9 ust. 1 cyt. rozporządzenia

- obowiązek przekazania gospodarstwa rolnego nie dotyczy wszystkich posiadanych gruntów rolnych

- zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej nie jest tożsame na gruncie tych przepisów z własnością lub współwłasności gruntów rolnych o powierzchni powyżej 0,5 ha,

2. błędną wykładnię art. 336 i 337 w zw. z art. 140 i 1015 oraz 1059 Kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, że właściciel rzeczy może nie być posiadaczem samoistnym i posiadanie samoistne związane jest w tym przypadku nierozerwalnie z dzierżeniem rzeczy, a w związku z tym błędnym założeniem przyjęcie , że dzierżenie dziedziczonego gospodarstwa rolnego przez dzierżawcę pozbawia spadkobiercę, który przyjął spadek i z ustawy dziedziczy gospodarstwo rolne, posiadania samoistnego tego gospodarstwa, podczas gdy ustalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje , że własność nierozerwalnie wiąże się z posiadaniem samoistnym , a istotą posiadania samoistnego jest element woli posiadania rzeczy jak właściciel ( rozporządzania nią ) i oddanie rzeczy w posiadanie zależne nie powoduje utraty posiadania samoistnego .

Organ zarzucił również naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że postępowanie organu wymaga uzupełnienia o ustalenia czy skarżący rolnik zaprzestał prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej na otrzymanych w spadku gruntach i jednoczesne zignorowanie przez Sąd faktu ustalenia posiadacza samoistnego dziedziczonego gospodarstwa oraz faktu nie przekazania w terminie i określonej przepisami formie tego gospodarstwa, tj. błędne zarzucenie organowi rozpatrującemu sprawę naruszenie przepisów postępowania art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz

- ustalenie, że samo posiadanie przez skarżącego rolnika gruntów powyżej 0,5 ha, aczkolwiek jest okolicznością nową, nieznaną organowi w momencie wydawania decyzji, to jednak nie jest okolicznością istotną, która miałaby wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, które to wady postępowania sądu w konsekwencji doprowadziły do błędnego rozstrzygnięcia przez Sąd, stąd też naruszenie przez sąd w/w przepisów postępowania stanowi okoliczności mające istotny wpływ na wynik sprawy, które to wady postępowania sądu w konsekwencji doprowadziły do błędnego rozstrzygnięcia przez Sąd, stąd też naruszenie przez sąd w/w przepisów postępowania stanowi okoliczności mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), jak i na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

1. Zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) poprzez błędną wykładnię § 4 pkt 4 i 5 w zw. z § 6 ust. 1 pkt 1 i 2, § 9 pkt 1, § 20 ust. 7 i § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) jest usprawiedliwiony.

Warunki uzyskania renty strukturalnej i tryb jej przyznawania są objęte przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Budzące wątpliwości znaczenie pojęć zawartych w rozporządzeniu, zarówno co do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, jak i przekazania gospodarstwa rolnego - warunkujących uzyskanie prawa do renty strukturalnej - powinny być rozważane z założeniem osiągnięcia normatywnie określonych celów ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2272 ze zm.) oraz we właściwym kontekście wyrażeń przepisów rozporządzenia RM, znajdujących się w jego bezpośrednim sąsiedztwie (por. A. Kalisz, Wykładnia i stosowanie prawa wspólnotowego, Oficyna a Wolter Kluwer busines, W-wa 2007, s. 161, 162; M. Szuniewicz, Interpretacja prawa wspólnotowego - metody i moc wiążąca wykładni ETS, St. Praw. 2006, nr 2, s. 43). Z tego punktu odniesienia dokonana przez Sąd I instancji interpretacja analizowanych pojęć "zaprzestania działalności rolniczej" oraz "gospodarstwa rolnego" założeń tych nie spełnia.

Stosownie do przepisów § 4 pkt 4 i 5 powołanego wyżej rozporządzenia RM rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą (§ 2) w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha oraz zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Natomiast warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się m.in. za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1 § 6 ust. 1 pkt 1.

Pojęcie "działalności rolniczej" zawarte w przepisach rozporządzenia RM w aspekcie jej prowadzenia oraz zaprzestania nie jest jednoznaczne. Dominującym kryterium warunkującym zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa w § 4 pkt 5, w zbiegu z treścią § 9, jest kryterium gruntowe. Zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, jako warunek uprawniający do renty strukturalnej, zachowuje ratio legis w przypadku rygorystycznie pojmowanego przepisu zawartego w zdaniu pierwszym § 9 pkt 1 rozporządzenia, tj. nieposiadania (współposiadania) przez uprawnionego i jego małżonka użytków rolnych w łącznej powierzchni nieprzekraczającej 0, 5 ha. W takim też rozumieniu analizowana regulacja znajduje swoje uzasadnienie dla zachowania uprawnienia do renty strukturalnej w powiązaniu z możliwością prowadzenia na tej powierzchni działalności rolniczej wyłącznie do zaspokajania potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, i z zastrzeżeniem, że zarówno uprawniony do renty strukturalnej, jak i jego małżonek nie prowadzą działu specjalnego produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz przepisów o ubezpieczeniu społecznym.

Przepisy o rentach strukturalnych nie podają własnej definicji gospodarstwa rolnego, jakkolwiek posługują się pojęciem przekazania gospodarstwa rolnego w formie aktu notarialnego (§ 6 ust. 1 pkt 2 lit. c), § 7 ust. 1, § 8 rozporządzenia). W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, pogląd Sądu I instancji wywiedziony z wyrażenia "tego gospodarstwa" zawartego w treści § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, które ma – zdaniem Sądu - prowadzić do wniosku, iż przepis ten dotyczy przekazania jednego gospodarstwa rolnego, a zatem nie obejmuje przekazania wszystkich odrębnych gospodarstw rolnych posiadanych przez rolnika – jest dowolny i traci na swej racjonalności w kontekście analizowanych przepisów rozporządzenia.

Granice wykładni na użytek wyjaśnienia pojęcia gospodarstwa rolnego winny być oparte na założeniu uwzględnienia wszystkich istotnych przesłanek zawartych w przepisach funkcjonalnie ze sobą wzajemnie powiązanych - o czym wyżej - ze szczególnym uwzględnieniem celów określonych wspólną polityką rolną Unii Europejskiej, zawartych w cyt. wyżej aktach normatywnych.

W świetle § 6 pkt 1 rozporządzenia RM warunek przekazania gospodarstwa rolnego (o którym mowa w § 4 pkt 4) można więc uznać za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w jego skład, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1,ograniczającym posiadanie (współposiadanie) przez uprawnionego i jego małżonka użytków rolnych do łącznej powierzchni nieprzekraczającej 0,5 ha (§ 9 pkt 1). Zatem w przywołanym stanie prawnym, przyjęcie stanowiska opowiadającego się za możliwością przekazania gospodarstwa rolnego z pozostawieniem innego odrębnego gospodarstwa posiadanego przez rolnika prowadzi do nieuzasadnionej i nieusuwalnej kolizji z ograniczeniem prawa do ściśle określonej powierzchni posiadania użytków rolnych (§ 9 pkt 1), zwłaszcza w aspekcie warunku zachowania przesłanki przekazania użytków rolnych będących przedmiotem odrębnej własności małżonka uprawnionego rolnika z dalszym ograniczeniem prawa do posiadania (współposiadania) użytków rolnych do łącznej powierzchni nieprzekraczającej 0,5 ha. Warto przy tym mieć na uwadze, na co trafnie zwraca uwagę skarżący organ w kasacji, iż na tle art. 336 i 337 Kodeksu cywilnego niekwestionowany jest w literaturze prawniczej pogląd, że wykonywanie posiadania nie należy rozumieć dosłownie, gdyż władzę faktyczną nad rzeczą ma nie tylko ten, kto z niej efektywnie korzysta, ale także ten, kto ma tylko możność takiego korzystania, choćby nie czynił z niej użytku (por. Kodeks cywilny komentarz, W-wa Wydawnictwo Prawnicze 1972, praca zbiorowa K. Błahuta i inni, t. 1, s. 769 i nast.).

W świetle postanowień rozporządzenia 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L. z 26.06.1999, ze zm.) objętych Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich, a także przestrzennym zasięgiem wdrażania tego działania (vide odesłanie § 1 cyt. rozporządzenia RM) - renty strukturalne mają bowiem zachęcić rolników w wieku przedemerytalnym do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej i do przekazania użytków rolnych w sposób służący poprawie struktury agrarnej; przyczynić się do poprawy struktury gospodarstw rolnych oraz podniesienia ich produktywności z zapewnieniem dochodu rolnikom, którzy zrezygnują z prowadzenia działalności rolniczej w wieku przedemerytalnym. Dopuszczenie zatem w drodze sądowej wykładni cytowanych szczególnych regulacji rozporządzenia do posiadania innego odrębnego gospodarstwa rolnego, w tym użytków rolnych ponad 0,5 ha w przypadku nieprowadzenia na nich działalności rolniczej jest – w ocenie składu orzekającego NSA - contra legem i prowadzi do niezamierzonego przez prawodawcę skutku ekstensywnej gospodarki rolnej.

Mając powyższe na uwadze, w opisanym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy brak usprawiedliwionych podstaw do przyjęcia stanowiska Sądu I instancji sprowadzającego się do konkluzji, iż "z punktu widzenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. samo posiadanie przez skarżącego (rolnika) użytków rolnych powyżej 0,5 ha, aczkolwiek jest okolicznością nową, nieznaną organowi w momencie wydawania decyzji, to jednak nie jest okolicznością istotną, tzn. taką która miałaby wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, w tym przypadku – odmowę przyznania renty."

2. W konsekwencji uwzględnienia zarzutu kasacji w części opisanej pod pkt 1 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zasadność zarzutu skargi kasacyjnej, w zakresie naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.), albowiem w ujawnionych okolicznościach stanu faktycznego brak było dostatecznej podstawy do dalszego ustalenia w postępowaniu administracyjnym, czy skarżący zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na otrzymanych w spadku gruntach (użytkach rolnych).

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.