Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 495/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6190 Służba Cywilna, pracownicy mianowani, nauczyciele
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 96 ust 1
journal: Dz.U. 2006 nr 97 poz 674
law: Ustawa  z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: sędzia NSA Janina Antosiewicz sędzia del. WSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz (spr.) Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dolnośląskiego Kuratora Oświaty od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 listopada 2007 r. sygn. akt IV SA/Wr 437/07 w sprawie ze skargi E. D.-B. na decyzję Dolnośląskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 29 listopada 2007 r. sygn. akt IV SA/Wr 437/07 uchylił decyzję Dolnośląskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] lipca 2007 r. oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji wydaną w sprawie odmowy nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego.

Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że E. D.-B. w dniu 19 grudnia 2007 r. złożyła wniosek o nadanie stopnia nauczyciela mianowanego twierdząc, że aktualnie spełnia wszystkie warunki do nadania tego stopnia - odbyła staż, uzyskała pozytywną ocenę własnego dorobku, zdała egzamin przed komisją egzaminacyjną oraz uzupełniła swoje kwalifikacje w czerwcu 2005 r.

Burmistrz Miasta Ścinawa decyzją z dnia [...] maja 2007 r., wydaną na podstawie art. 96 ust. 6 w związku z art. 96 ust. 1, art.3 pkt 3 oraz art. 10 ust. 8 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 97 poz. 674 ze zm.) zwanej dalej Kartą Nauczyciela, § 9 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. Nr 260, poz. 2593) oraz art. 104 k.p.a. odmówił E. D.-B. nadania stopnia awansu zawodowego na nauczyciela mianowanego.

Organ zaznaczył, że wymieniona nauczycielka posiada stopień nauczyciela kontraktowego, zatrudniona jest w Gimnazjum Publicznym w pełnym wymiarze zajęć, posiada aktualnie kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela języka angielskiego.

Dalej organ wspomniał, że sprawa nadania stopnia nauczyciela mianowanego sięga jeszcze 2004 r., kiedy to nauczycielka złożyła wniosek z dokumentami o podjęcie postępowania egzaminacyjnego. W dniu 20 lipca 2004 r. zdała egzamin. W dniu 28 lipca 2004 r., organ wydał decyzję odmawiającą nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. Stwierdził bowiem brak kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela języka angielskiego, nauczycielka nie posiadała co najmniej zaawansowanej znajomości języka, a jedynie podstawę znajomości.

Zgodnie z treścią art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela warunkiem nadania nauczycielowi stopnia awansu zawodowego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 i ust. 1a-3, odbycie stażu, z zastrzeżeniem art. 9e ust. 1-3, o których mowa w art. 9c ust. 6 oraz w przypadku nauczyciela kontraktowego - zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną. W myśl tych przepisów pierwszym wymogiem jest spełnienie warunków kwalifikacyjnych, a dopiero później złożenie z wynikiem pozytywnym egzaminu. Etapów tych nie można modyfikować.

Stosownie do art. 10 ust. 8 Karty Nauczyciela nie można zatrudniać nauczyciela nie posiadającego wymaganych kwalifikacji. Wobec tego staż może odbywać nauczyciel zatrudniony zgodnie z kwalifikacjami. Wnioskodawczyni nie spełniała warunku posiadania kwalifikacji do zatrudnienia w gimnazjum - zatem odbywanie stażu i dalsze etapy postępowania były obarczone wadą.

W odwołaniu strona utrzymywała, że spełnia wymagania określone w art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela, a braki w wymaganiach kwalifikacyjnych uzupełniła zdając egzamin potwierdzający znajomość języka angielskiego w stopniu zaawansowanym. Jej stanowisko w sprawie podziela radca prawny Związku Nauczycielstwa Polskiego M. G., który w odpowiedzi na jej zapytanie, stwierdził, że osoba, która odbyła już raz staż nie musi go powtarzać.

Po rozpatrzeniu odwołania Dolnośląski Kurator Oświaty decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając argumentację organu niższej instancji. Zaznaczył w uzasadnieniu, że strona posiada stopień nauczyciela kontraktowego, odbyła w okresie od 1 września 2001 r. do 31 maja 2004 r. staż zakończony pozytywną oceną dorobku zawodowego oraz zdała w dniu 20 lipca 2004 r. egzamin na stopień nauczyciela mianowanego. Istotne jest jednak, że odbycie stażu, uzyskanie pozytywnej oceny dorobku zawodowego, jak i pozytywny wynik egzaminu przed komisją kwalifikacyjną nastąpiły podczas ścieżki uzyskiwania stopnia awansu zawodowego zakończonej wydaniem w dniu 28 lipca 2004 r. decyzji odmawiającej nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego, ze względu na brak kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela języka angielskiego. Kwalifikacji tych nauczycielka nie posiadała już w chwili rozpoczęcia stażu. Od decyzji tej nauczycielka złożyła odwołanie do Dolnośląskiego Kuratora Oświaty, który utrzymał ją w mocy. Decyzja organu odwoławczego jest prawomocna.

Nie ulega wątpliwości, że w dniu rozpoczęcia stażu nauczycielka nie posiadała kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela języka angielskiego. Zgodnie bowiem z § 1 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 155, poz. 1288) kwalifikacje do nauczania języków obcych posiada osoba, która legitymuje się, przy spełnieniu pozostałych wymienionych tam przesłanek, świadectwem znajomości języka obcego w zakresie co najmniej zaawansowanym (w przedszkolach i klasach I-III szkoły podstawowej co najmniej podstawowym). Jednakże do nauczania języka obcego w klasach I-III szkoły podstawowej kwalifikacje posiada osoba, która oprócz wskazanych wyżej warunków posiada ukończone studia nadające kwalifikacje do pracy na tym stanowisku lub kurs kwalifikacyjny w zakresie wczesnego nauczania języka obcego.

Na podstawie art. 3 pkt 3 Karty Nauczyciela, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, przez staż rozumie się okres zatrudnienia w przedszkolach, szkołach i placówkach w wymiarze co najmniej obowiązkowego wymiaru zajęć. Zgodnie z art. 10 ust. 8 tej ustawy nie można zatrudnić nauczyciela nie posiadającego wymaganych kwalifikacji. Wobec tego staż może odbywać nauczyciel zatrudniony, zgodnie z kwalifikacjami, w wymiarze co najmniej 1/2 etatu.

Ścisłe powiązanie posiadania kwalifikacji z możliwością zatrudnienia na stanowisku nauczyciela wprowadził do systemu prawnego art. 10 noweli Karty Nauczyciela z dnia 18 lutego 2000 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 239 ze zm.). Przyjęto tam, że począwszy od nauczyciela stażysty warunkiem nawiązania stosunku pracy jest posiadanie wymaganych kwalifikacji. Tylko w szczególnych przypadkach dopuszczono zatrudnienie osoby posiadającej odpowiedni poziom wykształcenia, lecz nie posiadającej przygotowania pedagogicznego.

Z kolei ustawa z dnia 23 sierpnia 2001 r. osłabiła zasadę niezatrudniania nauczycieli niespełniających warunków określonych w art. 10 ust. 5 pkt 2-5 Karty Nauczyciela, ale tylko w tym sensie, że dopuściła wyjątkowo zatrudnianie nauczycieli nie posiadających wymaganych kwalifikacji, jeżeli do pracy nie zgłoszą się osoby legitymujące się odpowiednimi kwalifikacjami, a organ sprawujący nadzór pedagogiczny wyrazi zgodę na nawiązanie stosunku pracy z nauczycielami bez kwalifikacji. Przy czym na mocy art. 10 ust. 10 Karty Nauczyciela do nauczycieli zatrudnionych w sytuacji opisanej w art. 10 ust 7 i nie spełniających warunku określonego w art. 10 ust. 5 pkt 5 - nie stosuje się przepisów rozdziału 3a, a zatem nauczyciele zatrudnieni w powyższym trybie nie mogą ubiegać się w czasie trwania zatrudnienia o uzyskanie kolejnego stopnia awansu zawodowego. Nauczyciele ci nie rozpoczynają stażu, a jak stażyści są traktowani jedynie do celów płacowych.

Biorąc pod uwagę całokształt regulacji zawartych w ustawie - Karta Nauczyciela, zasadę racjonalnego ustawodawcy, a także wykładnię systemową i historyczną i korelującą z nimi wykładnię językową art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela - organ drugiej instancji uznał, że pierwszym i podstawowym warunkiem do odbywania stażu, przeprowadzania kolejnych etapów postępowania zmierzającego do uzyskania kolejnego stopnia awansu zawodowego, a tym samym uzyskiwania kolejnych stopni awansu zawodowego jest posiadanie wymaganych kwalifikacji, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a-3 w momencie rozpoczęcia stażu na kolejny stopień awansu zawodowego.

W ocenie organu odwoławczego w sytuacji, w której osoba zatrudniona na stanowisku nauczyciela nie spełnia warunków do nadania mu kolejnego stopnia awansu zawodowego, organ właściwy do nadania stopnia awansu powinien w drodze decyzji odmówić jego nadania. Nie byłoby racjonalne uruchamianie postępowania przed komisją egzaminacyjną, jeżeli organ, do którego, zgodnie z art. 9b ust. 2 Karty Nauczyciela skierowany został wniosek nauczyciela o podjęcie postępowania, stwierdziłby, że osoba ta nie posiada wymaganych kwalifikacji. Jednak ani rozpoczęcie stażu mimo braku kwalifikacji, jak i samo dopuszczenie do egzaminu, jak to miało miejsce w przypadku odwołującej się nauczycielki, nie powoduje sanacji braku kwalifikacji nauczyciela do zatrudnienia na danym stanowisku. Stąd też nie ma w sprawie znaczenia uzupełnienie przez nauczycielkę kwalifikacji w okresie przypadającym po rozpoczęciu stażu.

Z uwagi na powyższe organ odwoławczy stanął na stanowisku, że strona, jako osoba nie posiadająca kwalifikacji, nie mogła rozpocząć stażu, a tym samym nie mogła także uzyskać stopnia awansu nauczyciela mianowanego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu E. D.-B. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i ustalenie prawa do otrzymania stopnia nauczyciela mianowanego - ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Zdaniem skarżącej, w dacie złożenia wniosku spełniła wymagania niezbędne do otrzymania stopnia nauczyciela minowanego, określone w art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela.

Wskazała, że swoje stanowisko opiera na interpretacji prawnej radcy prawnego ZNP M. G.

Jednocześnie podniosła, że dodatkowy staż odbywa się tylko wtedy, gdy ostateczna ocena dorobku zawodowego nauczyciela jest negatywna lub gdy nie zda egzaminu ( patrz. art. 9c ust. 11, art. 9g ust. 8 Karty Nauczyciela).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, jako złożonej z uchybieniem terminu - ewentualnie o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy stwierdził, że skarga została złożona z uchybieniem terminu, a skarżąca nie złożyła stosownego udokumentowanego wniosku o przywrócenie terminu. Wskazał, że przesłał decyzję z [...] maja 2007 r. listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na wskazany w odwołaniu adres. Korespondencja wróciła do adresata z adnotacją "adresat się wyprowadził" z tegoż też względu przyjąć należy, iż skoro strona zmieniając adres nie spełniła wymogów z art. 41 § 1 i § 2 k.p.a., to doręczenie było prawidłowe i wywierało skutek prawny.

W piśmie z dnia 28 września 2007 r. skarżąca twierdziła, że w jej przekonaniu zachowała termin 30 dniowy do wniesienia skargi, ale gdyby w ocenie Sądu uchybiła temu terminowi wnosi o jego przywrócenie.

Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji w pierwszym rzędzie zajął się kwestią zachowania terminu do wniesienia skargi. Stwierdził mianowicie, że z uwagi na brak właściwych adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej decyzję brak jest pewnej daty, od której należy liczyć termin początkowy do złożenia skargi. Podobnie ma się sprawa z terminem, w którym skarga została złożona. Pieczątka Kuratorium Oświaty we Wrocławiu wskazuje, że skarga wpłynęła 28 sierpnia 2007 r., nie wiadomo natomiast czy została osobiście złożona przez skarżącą, czy za pośrednictwem poczty. Do skargi nie została dołączona koperta wskazująca datę nadania skargi - co ma istotne znaczenie dla obliczenia terminu do wniesienia skargi.

W tych okolicznościach nie można jednoznacznie przyjąć, że skarga została złożona po terminie określonym w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - w skrócie p.p.s.a.

Nawet przy założeniu, że skarga została wniesiona po upływie ustawowego terminu nie mogła być odrzucona, gdyż nie można zastosować wobec skarżącej przewidzianego w art. 41 § 2 k.p.a. skutku, ponieważ nie była ona poinformowana o obowiązku zgłoszenia nowego adresu i skutkach jego nie podania. Z akt administracyjnych nie wynika, aby w toku postępowania takie pouczenie nastąpiło.

Obowiązek pouczenia znajduje oparcie w sformułowanej w art. 9 k.p.a. zasadzie dotyczącej udzielenia stronom informacji faktycznej i prawnej mogącej mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków tych podmiotów (por. wyroki NSA: z dnia 13 kwietnia 2000 roku w sprawie V SA 2362/99 Lex nr 49871, z dnia 14.09.200 7r. w sprawie NSA 545/01 Lex nr 121800, z dnia 07.01.2000r. w sprawie NSA 1084/99, Lex Nr 49299). Naruszenie to powoduje nieskuteczność prawną doręczenia pod dotychczasowym adresem mimo zaniechania przez stronę powiadomienia o jego zmianie. Tym samym wniosek skarżącej o przywróceniu terminu do wznowienia skargi jest bezpodstawny i postępowanie w tym zakresie należało umorzyć po myśli art. 161 §1 pkt 3 p.p.s.a. Postanowienie takiej treści zostało ujęte w protokole rozprawy z dnia 29 listopada 2007 r.

W odniesieniu do zarzutów skargi Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżącej odmówiono przyznania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego, gdyż nie posiadała kwalifikacji. W czerwcu 2005 r. zdała ona egzamin potwierdzający znajomość języka angielskiego na poziomie zaawansowanym - Certificate in Advanced English, który uzupełnił kwalifikacje. W dniu 18 kwietnia 2007 r. wystąpiła z wnioskiem o udzielenie stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego informując, że spełnia wszystkie warunki do awansu.

Powołując się na regulację art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przepis ten nie określa kolejności w jakiej przesłanki w nim wskazane powinny być spełnione. Sąd stwierdził również, że przepisy niniejszej ustawy nie przewidują podejmowania przez jakikolwiek organ decyzji o dopuszczeniu do rozpoczęcia stażu, jedynym warunkiem jego rozpoczęcia jest złożenie wniosku w tej sprawie do dyrektora szkoły. Jest to w istocie zawiadomienie o jego rozpoczęciu. W ocenie Sądu należ uznać, że w świetle art. 9b ust.1 Karty Nauczyciela określenie, czy nauczyciel ubiegający się o awans zawodowy spełnia wymagania kwalifikacyjne powinno być dokonane na dzień złożenia wniosku, a nie na dzień rozpoczęcia stażu.

Za taką wykładnią powołanego przepisu przemawiają względy celowościowe.

W sytuacji, gdy nauczyciel odbył staż, a w tym czasie nie miał odpowiednich kwalifikacji, lecz w dniu złożenia wniosku o nadanie stopnia awansu zawodowego spełniał wymagania kwalifikacyjne to brak jest uzasadnienia do nałożenia na niego obowiązku odbycia kolejnego stażu (por. wyrok NSA w sprawie I OSK 541/06 z dnia 13 lutego 2007 r.).

Sąd wskazał, że Rozdział 3a Karty Nauczyciela dotyczący awansu zawodowego nauczycieli tylko w dwóch przypadkach zawiera nakaz powtórnego odbycia stażu, gdy ostateczna ocena dorobku zawodowego jest negatywna - art. 9c ust. 11 lub gdy nauczyciel nie zda egzaminu - art. 9g ust. 8.

Wszystkie warunki określone w art. 9b Karty Nauczyciela ubiegający się o awans zawodowy ma spełniać w dacie złożenia wniosku. Odmienny pogląd wyrażony w sprawie przez organy był wynikiem błędnej wykładni tego przepisu.

Jako podstawę prawną wyroku Sąd podał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Dolnośląski Kurator Oświaty, reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżył opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej domagał się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania lub zmiany zaskarżonego wyroku i utrzymania w mocy decyzji organów oby instancji.

Skarżący kasacyjnie organ zarzucił wyrokowi:

I. Naruszenie prawa procesowego, tj.

- art. 141 § 4 p.p.s.a. przez skąpo umotywowane uzasadnienie wyroku i błędne wskazanie podstawy prawnej wyroku;

II. Naruszenie prawa materialnego, tj.

- art. 9 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ocena spełnienia przez nauczyciela ubiegającego się o awans zawodowy wymagań kwalifikacyjnych winna zostać dokonana na dzień złożenia wniosku, nie zaś na dzień rozpoczęcia stażu, a przez to także:

- naruszenie art. 10 ust. 2, ust. 3, ust. 7, ust. 8, ust. 9 i art. 10 w zw. z rozdz. 3a Karty Nauczyciela;

- naruszenie art. 7 ust. 1a usra wt z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.);

- naruszenie art. 7 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz zmianie niektórych ustaw.;

- naruszenie § 11 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 98, poz. 433), z uwzględnieniem dalszej treści tego aktu.

Uzasadniając zarzuty Kurator Oświaty zaznaczył, że z uzasadnienia wyroku nie wynika, dlaczego Sąd pierwszej instancji uznał uchylone decyzje za niezgodne z prawem. Motywy takiego orzeczenia nie zostały wyjaśnione. Ponadto Sąd de facto nadał przepisowi art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela nowe brzmienie.

Przepisy ustawy - Karta Nauczyciela ustalają określony porządek postępowania, począwszy od wymogu posiadania odpowiednich kwalifikacji, przez następujące kolejno czynności prowadzące do nadania nauczycielowi stopnia awansu zawodowego. Tymczasem w zaskarżonym wyroku Sąd w sposób wyjątkowo wąski zinterpretował art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela, bez uwzględnienia całości regulacji przedmiotowej kwestii. Sąd nie objął swoimi ustaleniami skutków dokonanej 18 lutego 2000 r. nowelizacji Karty Nauczyciela. Ustawa ta, przez nadanie zupełnie nowego brzmienia art. 10, przyjęła, co jest kwestią dla niniejszego sporu najistotniejszą, iż począwszy od stopnia nauczyciela stażysty warunkiem nawiązania w ogóle stosunku pracy jest spełnianie przez zatrudnianą osobę wymogów w zakresie kwalifikacji, określonych w art. 9 ust. 1 pkt 1 a poprzez odesłanie zawarte w art. 9 ust. 2 do zasad dookreślonych i uszczegółowionych w przepisach wykonawczych. Przy czym najniższych kwalifikacji wymaga stanowisko nauczyciela w szkole podstawowej, gdzie wystarczające jest ukończenie zakładu kształcenia nauczycieli. Przepis § 11 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia MEN z 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia ustanawia jako warunek zatrudnienia posiadanie kwalifikacji do nauczania języka angielskiego (certyfikat CAE). To rozwiązanie dotyczy takich osób jak E. D.-B.

Przyjmując konsekwentnie pogląd Sądu pierwszej instancji istniałaby możliwość wyznaczania terminu egzaminu niezależnie od posiadanych kwalifikacji. Bowiem nie można by wykluczyć, że nauczyciel zdobędzie kwalifikacje nawet po zdaniu egzaminu pod warunkiem żeby odbyło się to przed datą wydania decyzji. Takie rozumowanie jednak prowadzi do zakwestionowania poprawności wyroków sądów administracyjnych, utrzymujących w mocy decyzje o odmowie nadania stopnia awansu z powodu braku kwalifikacji wydanych bez przeprowadzenia egzaminu.

Nadawanie, zdefiniowanych wspomnianą nowelizacją, kolejnych stopni awansu zawodowego stało się możliwe tylko jako skutek spełnienia trzech warunków łącznie, tj.: uprzedniego, wstępnego posiadania rodzaju i poziomu wykształcenia odpowiedniego dla typu szkoły oraz kwalifikacji szczególnych oraz odbycie stażu, z wymogiem przestrzegania opisanej w rozdziale 3a Karty Nauczyciela chronologii poszczególnych czynności. W tym kontekście skarżący kasacyjnie organ zarzucił, że zaskarżony wyrok zdefiniował nowy, prawnie nieskodyfikowany wyjątek od zasady zatrudniania w szkole tylko tych osób, które dysponują stosownymi kwalifikacjami.

Przyjęcie za prawidłową argumentację Sądu pierwszej instancji doprowadziłoby do nierównego traktowania nauczycieli, zatrudnianych w szkołach bez wymaganych kwalifikacji. Jedni - świadczący pracę, zgodnie z przepisami - za zgodą kuratora na podstawie art. 10 ust. 9 Karty Nauczyciela i art. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty nie mogą prowadzić stażu i wolno ich wynagradzać wyłącznie jak nauczycieli stażystów lub kontraktowych bez prawa do zmiany tego wynagrodzenia po odbyciu stażu. Inni zaś, wg nowej kategorii, powstałej wskutek skarżonego wyroku, zyskują pełnię praw wynikających z rozdziału 3a Karty Nauczyciela. Łącznie z przepisami płacowymi. Przy czym zaskarżony wyrok nie wskazuje, jakie są konstytucyjne postawy zróżnicowania tych dwóch grup zatrudnionych nauczycieli.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu w ramach następstwa czasowego nie ma miejsca na (dopiero) zdobywanie kwalifikacji wymaganych na zajmowanym stanowisku. Potwierdzeniem słuszności tego rozumowania jest zawartość § 3 rozporządzenia MENiS z 3 sierpnia 2000 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. Nr 70 poz. 825). Zastosowanie do niego zasad wykładni gramatycznej wskazuje, że odbywanie stażu nie obejmuje zewnętrznych form doskonalenia zawodowego, a tym bardziej zdobywania, właściwego dla nauczania języka, stopnia jego znajomości.

Końcowo organ powołała się na zawartą w "Uniwersalnym słowniku języka polskiego" PWN definicję pojęcia "stażu", zgodnie z którą jest to: "praktyczna nauka zawodu w jakiejś instytucji przez absolwentów szkoły lub studiów, czasem stanowiąca okres pracy; też czas nauki" .Także według Uniwersalnego Słownika Języka Polskiego pod red. Stanisława Dubisza - Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2003 r. staż to czas, w którym trwało czyjeś zdobywanie doświadczenia w jakimś zakresie. Przy czym, "absolwent to osoba, która ukończyła szkołę, uczelnię, kurs". Zdaniem skarżącego organu definicje te wkomponowują się w zakres przedmiotowy w/w rozporządzenia w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli i Karty Nauczyciela. Przesądza to, iż nie jest możliwe nadanie miana stażu spornemu okresowi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. D.-B. wniosła o jej oddalenie, gdyż jest pozbawiona usprawiedliwionych podstawa w rozumieniu art. 184 p.p.s.a. W szczególności zaskarżony wyrok nie zawiera jakichkolwiek naruszeń prawa wskazanych w art. 174 p.p.s.a oraz odpowiada prawu nawet gdyby uznać, że jego uzasadnienie jest niepełne. W uzasadnieniu odpowiedzi podzieliła ona poglądy Sądu pierwszej instancji i kwestionowała zarzuty skarżącego kasacyjnie organu. Dodatkowo podkreśliła, że w momencie podjęcia pracy w dniu 1 września 2000 r. posiadała pełne kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela. Dolnośląski Kurator Oświaty w każdym kolejnym roku jej pracy udzielał pisemnej zgody na zatrudnienie dodatkowo na stanowisku nauczyciela języka angielskiego. Nie ma więc mowy o zdobywaniu kwalifikacji do pracy w szkole, a jedynie o poszerzaniu ich o możliwości nauczania kolejnego przedmiotu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej i wyłącznie w granicach wyżej określonych może rozpatrywać wniesioną skargę kasacyjną.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono, by występowały przesłanki nieważności, enumeratywnie wskazane w § 2 powołanego wyżej artykułu należało ograniczyć postępowanie do ram wyznaczonych podstawami wniesionej skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. W związku z tym w pierwszej kolejności rozważenia wymagała zasadność zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po rozstrzygnięciu, czy skarga kasacyjna skutecznie zakwestionowała ustalenia faktyczne, możliwym jest przejście do rozważań dotyczących zasadności zarzutów związanych z wykładnią i stosowaniem prawa materialnego.

W ramach zarzutu naruszenie przepisów postępowania skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niezwykle skąpo umotywowane uzasadnienie wyroku oraz przez błędne wskazanie podstawy prawnej wydanego wyroku, a także nadanie przywoływanemu przepisowi nieistniejącej treści, co uniemożliwia kontrolę kasacyjną.

Niniejszy zarzut jest niezasadny. Po pierwsze uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. Motywy rozstrzygnięcia Sądu zostały przedstawione w sposób zrozumiały. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na przedstawionej w uzasadnieniu wykładni art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela. Natomiast ocena przez stronę skarżącą uzasadnienia, jako zbyt skąpo umotywowanego, nie zmienia faktu, że zawiera ono wszystkie elementy wymagane art. 141 § 4 p.p.s.a.

Po wtóre Sąd pierwszej instancji jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Uznając, że organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy Sąd prawidłowo wskazał niniejszy przepis, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia. Jednocześnie przepisowi stanowiącemu podstawę prawną rozstrzygnięcia nie została nadana inna treść, niż wynikająca z ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazać należy, że przepis art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonego wyroku. Wobec tego uwagi odnoszące się do prawidłowości przytoczenia w uzasadnieniu wyroku treści niniejszego przepisu, jakkolwiek trafne, nie odnoszą się do podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Natomiast nieprecyzyjne przytoczenie przez Sąd pierwszej instancji treści omawianego przepisu, nie stanowi uchybienia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Mimo tej niedoskonałości treść uzasadnienia jest zrozumiała, wiadomym jest jakie przepisy materialne stanowiły punkt odniesienia dla Sądu pierwszej instancji.

W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego skarżący kasacyjnie organ zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu naruszenie prawa materialnego - art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela przez błędną wykładnię, iż ocena spełnienia przez nauczyciela ubiegającego się o awans zawodowy wymagań kwalifikacyjnych winna zostać dokonana na dzień złożenia wniosku, a nie na dzień rozpoczęcia stażu, wiążąc z tym w konsekwencji naruszenie szeregu wymienionych w zarzucie przepisów.

Zgodnie z powołanym wyżej przepisem warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a-3, odbycie stażu, z zastrzeżeniem art. 9e ust. 1-3, zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela, o której mowa w art. 9c ust. 6 oraz - stosownie do pkt 2 - w przypadku nauczyciela kontraktowego – zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną.

Sąd pierwszej instancji dokonując wykładni powyższego przepisu uznał - podzielając pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 541/06 (NZS 2007/2/56), że w świetle art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela ocena spełnienia przez nauczyciela ubiegającego się o awans zawodowy wymagań kwalifikacyjnych powinna być dokonana na dzień złożenia przez niego wniosku, a nie na dzień rozpoczęcia stażu. Za taką wykładnią tego przepisu przemawiają względy celowościowe. W uzasadnieniu powołanego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że przepisy ustawy Karta Nauczyciela nie przewidują podejmowania przez jakiekolwiek organy decyzji o dopuszczeniu do rozpoczęcia stażu, a jedynym warunkiem jego rozpoczęcia jest złożenie przez nauczyciela wniosku skierowanego do dyrektora szkoły, który w istocie stanowi zawiadomienie o jego rozpoczęciu. Warunki określone w art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela dotyczą nadania stopnia awansu zawodowego, a nie rozpoczęcia stażu. Przepis ten nie określa również kolejności, w jakiej przesłanki w nim wskazane powinny być spełnione. Rozważania te prowadzą do wniosku, że w świetle art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela ocena spełnienia przez nauczyciela ubiegającego się o awans zawodowy wymagań kwalifikacyjnych powinna być dokonana na dzień złożenia przez niego wniosku, a nie na dzień rozpoczęcia stażu. Za taką wykładnią tego przepisu przemawiają względy celowościowe. W sytuacji, gdy nauczyciel odbył staż, a w tym czasie kierunek ukończonych przez niego studiów nie zgadzał się z nauczanym przedmiotem, lecz w dniu złożenia wniosku o nadanie stopnia awansu zawodowego spełnił wymagania kwalifikacyjne, to brak jest uzasadnienia do nałożenia na niego obowiązku odbycia kolejnego stażu.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę w pełni podziela powyższą wykładnię, co powoduje, że należało uznać, iż zarzut błędnej wykładni art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela jest niezasadny i nie może stanowić usprawiedliwionej podstawy skargi kasacyjnej.

W konsekwencji brak jest uzasadnienia dla podnoszonego naruszenia szeregu przepisów wymienionych w zarzucie, których naruszenie miało stanowić konsekwencję błędnej wykładni art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela. Na marginesie należy wskazać, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji nie obowiązywało rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia. Zatem również z tego względu brak jest jakichkolwiek podstaw, aby z wykładnią art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela wiązać przepisy aktu prawnego nieobowiązującego w dacie wydawania decyzji poddanej kontroli sądu administracyjnego.

Odnosząc się natomiast do obszernej argumentacji prawnej zawartej w skardze kasacyjnej przede wszystkim zauważyć należy, że nie uwzględnia ona, iż nowelizacja Karty Nauczyciela dokonana ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych ustaw - do której odwołuje się autorka skargi kasacyjnej - wprowadziła nowy system awansu zawodowego nauczycieli, który wyraźnie oddzielił kwestię formy nawiązania stosunku pracy od problematyki nadawania stopni awansu zawodowego. Stopnie awansu zawodowego uzyskane przez nauczyciela nie łączą się bezpośrednio z podstawą nawiązania stosunku pracy. Są one szczeblami w karierze zawodowej nauczyciela, ich nadanie stanowi potwierdzenie osiągnięcia przez nauczyciela określonego poziomu kwalifikacji. Zatem konsekwencją wprowadzonych zmian jest konieczność odrębnego traktowania przesłanek umożliwiających zatrudnienie danej osoby na stanowisku nauczyciela, które określa art. 9 Karty Nauczyciela i odpowiednie przepisy wykonawcze od przesłanek nadania nauczycielowi stopnia awansu zawodowego, o których mowa w przepisach rozdziału 3a Karty Nauczyciela zatytułowanego "Awans zawodowy nauczycieli" (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 103/06). Dlatego też nie można zgodzić się z poglądem, że jeżeli zatrudnienie nauczyciela nastąpiło z naruszeniem regulujących te kwestie przepisów, to jedynie z tego powodu, mimo że odbył on staż i że w dacie wystąpienia z wnioskiem o nadanie kolejnego stopnia awansu zawodowego spełniał wymagania kwalifikacyjne winien być pozbawiony możliwości awansu zawodowego, do czego sprowadza się przyjęta w skardze kasacyjnej wykładnia art. 9b ust. 1 Karty Nauczyciela. Poza tym skarga kasacyjna w obszernych rozważaniach traci z punktu widzenia rozpoznawaną sprawę. Wynika z niej wręcz, że bez żadnego znaczenia pozostaje fakt, iż skarżąca legitymuje się stopniem awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego. Wadliwe spojrzenie na sprawę z punktu widzenia podstaw zatrudniania nauczycieli powoduje, że faktycznie w znacznej części rozważania skargi kasacyjnej poczynione zostały obok sprawy, a nie w sprawie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.