Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1020/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA del. Janusz Furmanek Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S., B. W., J. B. i K. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1708/12 w sprawie ze E. S., B. W., J. B. i K. H. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. S., B. W., J. B. i K. H. solidarnie na rzecz Ministra Skarbu Państwa kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2013 r. (sygn. akt I SA/Wa 1708/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. S., B. W., J. B. i K. H. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Z motywów wyroku wynikało, iż decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Minister Skarbu Państwa - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 i art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. – dalej jako ustawa zabużańska) utrzymał w mocy decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia: E. S., K. H., B. W. oraz J. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. W. nieruchomości, tj. majątku ziemskiego W. w gmimie W. w powiecie p. w województwie w. ( obecnie Republika Litwy).

Z ustaleń organu wynikało, że B. W. był właścicielem majątku ziemskiego W. o powierzchni [...] dziesięcin z zabudowaniami i przynależnościami (vide: wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] sierpnia 1923 r. sygn. akt [...], przyznający poprzednikowi prawnemu wnioskodawców prawo własności do opisanego wyżej majątku. Fakt ten potwierdzała również treść zaświadczenia archiwalnego, wydanego przez dyrektora zakładu "Archiwum Państwowego Obwodu M.", z którego wynikało, iż w 1927 r. B. W. posiadał [...] ha ziemi w majątku W. Na podstawie zaś informacji zawartych w piśmie Ambasady RP w W. z dnia [...] września 2010 r. stwierdzono, że nie zostały odnalezione dokumenty, które potwierdzałyby dokonanie przez B. W. przed 1939 r. sprzedaży, darowizny lub w inny sposób utracenia przez niego wspomnianego wyżej majątku.

W toku postępowania administracyjnego ustalono również, że postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] lipca 2009 r. (sygn. akt [...]), B. W. został uznany za zmarłego w dniu [...] grudnia 1946 r. Z analizy zaś zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynikało jednak, aby B. W. przed śmiercią opuścił byłe terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. We wniosku wszczynającym postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty oraz w wyjaśnieniach stron podano przy tym, że został on zabity w 1940 r. przez funkcjonariuszy radzieckich w więzieniu, mieszczącym się w miejscowości P. na W.

Z uwagi na powyższe, Minister przytoczył treść art. 1 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej, w którym określone zostały zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zauważając, że skoro przepis ten wylicza okoliczności, w związku z którymi miało miejsce opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i utrata prawa własności nieruchomości, to wolą ustawodawcy było, aby uprawnienie do rekompensaty z tytułu pozostawienie nieruchomości przysługiwało wyłącznie osobom, które repatriowały się do Polski na podstawie jednej z pięciu, wymienionych w tym przepisie, umów międzynarodowych lub wskutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. i jednocześnie były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Tymczasem, jak wywodził Minister, było okolicznością bezsporną, że B. W. nie opuścił "Kresów Wschodnich", a więc nie spełnił jednej z przesłanek, o których mowa w art. 2 ustawy zabużańskiej Z tego więc powodu nie był on, w tej sytuacji, osobą uprawioną do rekompensaty.

Zdaniem organu, prawo to jest prawem dziedzicznym, a więc, aby spadkobiercy byłego właściciela mogli je dziedziczyć, to spadkodawca sam musi spełniać wszystkie wymogi do jego nabycia. Z tej przyczyny, jeśli właściciel nieruchomości nie nabył takiego prawa, to również jego spadkobiercy nie mogli go nabyć.

Na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. E. S., B. W., J. B. i K. H. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której twierdzili, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ administracji winien dokonać ustaleń stanu faktycznego nie tylko opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym, ale także na podstawie domniemania faktycznego, które wynikało z zasad doświadczenia życiowego i wnioskowania na podstawie zasad logiki. W ocenie skarżących, właściciel nieruchomości spełnił warunki, określone w art. 2 ustawy zabużańskiej, gdyż w dniu 1 września 1939 r. był obywatelem polskim i zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczy[pospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej" "p.p.s.a.’ - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie była ona bezzasadna.

Na wstępie Sąd przytoczył treść art. 1, 2 oraz 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej i podkreślił, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie, zawarte w tych przepisach, przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 powołanej ustawy). Nie ma przy tym znaczenia, z jakich powodów nie doszło do spełnienia tych przesłanek.

Ponadto, Sąd zwrócił uwagę, iż - zgodnie z przepisami omawianej ustawy - postępowanie w sprawie przyznania rekompensaty za pozostawione mienie wszczyna się na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzanie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1). Stosownie natomiast do treści art. 6 tej ustawy, do wniosku takiego należy dołączyć odpowiednie dokumenty, w tym m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości.

Powołując się na powyższe regulacje prawne, Sąd wyraził pogląd, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek zgromadzenia i przedstawienia niezbędnych dowodów, potwierdzających spełnienie przesłanek, warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. W związku z tym – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – uszło uwagi Ministra, że z materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie wynikało, że dołączone do wniosku dokumenty, dotyczące "pozostawionej" nieruchomości tj. wyrok Sądu Okręgowego w W. z 1923 r., akty notarialne i wykazy hipoteczne potwierdzały prawo własności B. W. do majątku W., ale jedynie na tę datę.

Dokumenty te pochodziły z okresu przedwojennego, a wobec tego, można było jedynie domniemywać, że - w dacie wybuchu wojny - właścicielem nieruchomości był B. W., tym bardziej, że z dokumentów archiwalnych wynikało również, że dokonywał on obrotu nieruchomościami, a sam majątek obciążała hipoteka.

Sąd podkreślił także, że z żadnych dokumentów nie wynikało, jak kwestia własności w/w nieruchomości przedstawiała się w czasie aresztowania B. W. ok. 1940 r. oraz w dacie uznania go za zmarłego tj. [...] grudnia 1946 r. Brak było zatem dokumentów potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Za dowód posiadania prawa własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski należy zaś, w pierwszej kolejności, uznać dokument urzędowy lub sądowy, a dopiero, gdy w trakcie prowadzonego postępowania okaże się, że pozyskanie takiego dokumentu jest niemożliwe, za dowód świadczący o prawie własności nieruchomości "pozostawionych", można przyjąć oświadczenia, co najmniej dwóch świadków, spełniających przesłanki zawarte w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej.

W ocenie Sądu, w sprawie istotnym było również, że ustawodawca określając, krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie, nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym w przeszłości nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale wyłącznie tym, którzy byli ich właścicielami w momencie repatriacji i przy spełnieniu przez nich łącznie wszystkich warunków, określonych w art. 2 ustawy zabużańskiej (wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na Kresach Wschodnich oraz posiadania obywatelstwa polskiego).

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy - Sąd – stwierdził, że kwestia własności "pozostawionego" majątku nie została udowodniona, a ponadto, poza sporem pozostawał fakt, że do repatriacji B. W. nie doszło. Z akt sprawy, w tym także wyjaśnień skarżących, składanych w toku postępowania administracyjnego, wynikało, że został on zamordowany przez funkcjonariuszy radzieckich w 1940 r. w miejscowości P. na W., a następnie uznany za zmarłego z dniem [...] grudnia 1946 r. (postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] lipca 2009 r., sygn. akt [...]). Zatem, gdyby nawet skarżący wykazali się dowodem świadczącym, że ich spadkodawca był właścicielem pozostawionych nieruchomości, to i tak, wobec bezspornej okoliczności nieopuszczenia przez niego byłego terytorium RP, niespełnoniona byłaby kolejna przesłanka, wynikająca z art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej.

Z tych powodów Sąd podzielił stanowisko organów orzekających w sprawie, że B. W. nie był osobą uprawnioną do rekompensaty. Aby zaś skarżący, będący spadkobiercami B. W., mogli dziedziczyć prawo do tejże rekompensaty, spadkodawca musiałby spełniać wszystkie wymogi do nabycia prawa do niej. Jeśli zatem były właściciel nie nabył prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie to również jego spadkobiercy prawa takiego nabyć nie mogli.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, E. S., B. W., J. B. i K. H. zarzucili Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, polegające na błędnym przyjęciu, że prawo do otrzymania rekompensaty za "mienie zabużańskie" przez spadkobierców właściciela tego mienia, który zmarł na byłych terenach Rzeczypospolitej - dziś pozostających po za jej granicami - zależne jest od nabycia tego prawa przez zmarłego właściciela.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i merytoryczne rozpoznanie skargi wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania, w tym [...] zł wynagrodzenia dla sporządzającego skargę kasacyjną.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, podnoszono, że prawo do rekompensaty za "mienie zabużańskie" jest publicznoprawnym prawem majątkowym o charakterze socjalno – odszkodowawczym, podlegającym ochronie - na podstawie art. 64 Konstytucji. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty wprowadza zaś rozróżnienie, jakie przesłanki, w celu potwierdzenia prawa do rekompensaty, winien spełnić właściciel mienia pozostawionego dochodzący tej rekompensaty, a jakie - spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego.

Zatem podczas, gdy właściciel mienia pozostawionego - starający się o rekompensatę - winien spełnić, zgodnie z art. 2 ustawy z 8 VII 2005 r., łącznie dwa wymogi (a/ był 1 września 1939 r. obywatelem polskim zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium RP oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1,a więc przybył na obecne terytorium Polski, b/ posiada obywatelstwo polskie), to spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego poza granicami RP winni spełniać jedynie przesłankę posiadanie obywatelstwa polskiego. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercom, jeżeli spełniają wymóg określony art. 2 pkt 2 (obywatelstwo polskie) - a swoją sukcesję generalną wykazali postanowieniem sądowym o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 6 pkt 2 ustawy).

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, skoro zatem w niniejszej sprawie prawa do rekompensaty dochodzili spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP, a nie sam właściciel (który zmarł/zamordowany był na byłym terytorium Polski) to - z literalnego brzmienia art. 2 ustawy - wynikało jednoznacznie, że skarżący spełniali powyższy wymóg a więc stanowisko Sądu I Instancji było błędne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Minister Skarbu Państwa wnosił o jej oddalenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, a które to podstawy, pomimo częściowo wadliwego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, okazały się jednak nieuzasadnione.

Analizowana sprawa dotyczyła potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. W. majątku ziemskiego W. w gminie W. w powiecie p. w województwie w. (obecnie terytorium Litwy), czyli poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek w tym przedmiocie złożyli następcy prawni byłego właściciela nieruchomości. W wyniku jego rozpoznania, zarówno Wojewoda Ś. (decyzja z dnia [...] maja 2012 r.), jak i Minister Skarbu Państwa (decyzja z dnia [...] lipca 2012 r.) uznali, że brak było podstaw do potwierdzenia powyższego uprawnienia: E. S., B. W., J.i B. i K. H.

Stanowisko to podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwracając uwagę, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki, przewidziane art. 1-3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...).

Zdaniem Sądu, z żadnych dokumentów nie wynikało, jak kwestia własności "nieruchomości pozostawionej" przedstawiała się w czasie aresztowania B. W., to jest ok. 1940 r. oraz w dacie uznania go za zmarłego, czyli w dniu [...] grudnia 1946 r. a tym sam nie został udowodniony fakt, że w tych dwóch momentach B. W. legitymował się tytułem własności do majątku W. Ponadto, w ocenie Sądu, poza sporem pozostawał fakt, że do repatriacji B. W. nie doszło. Zatem wniosek o przyznanie rekompensaty zabużańskiej, złożony przez jego spadkobierców nie mógł zostać rozpoznany pozytywnie, gdyż B. W. nie był osobą uprawnioną do otrzymania świadczeń zabużańskich. Zdaniem Sądu bowiem (cyt): " Aby (...) skarżący, będący spadkobiercami B. W., mogli dziedziczyć prawo do tejże rekompensaty, spadkodawca musiałby spełniać wszystkie wymogi do nabycia prawa do niej. Jeśli zatem były właściciel nie nabył prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie to również jego spadkobiercy prawa takiego nabyć nie mogli."

W związku z powyższym wyjaśnić należy, że prawo do "rekompensaty zabużańskiej" - w dacie orzekania przez organy - było regulowane przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). W przepisie w art. 1 ust. 1 w/w ustawy określone zostały zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski; układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski; układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego, a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad; umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej wynika zaś, że – w dacie orzekania przez organy - prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować, będący obywatelem polskim, spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn: 1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów z lat 1944 -1945; (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy); 2) wskutek pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1a tej ustawy); 3) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy).

W myśl zaś art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, że w dniu 16 grudnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w składzie 7 sędziów (sygn. akt I OPS 11/13), w której wyrażony został pogląd, iż włączenie do kołchozu lub nacjonalizacja z innych przyczyn nieruchomości, których dotyczy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...), samo przez się nie wyklucza prawa do rekompensaty, określonego w art. 2 tej ustawy.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, należy zatem stwierdzić, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego, dotyczące braku wykazania przez skarżących, że B. W. w czasie jego aresztowania tj. ok. 1940 r. oraz w dacie uznania go za zmarłego tj. [...] grudnia 1946 r. przysługiwało jeszcze względem majątku W. prawo własności, nie było trafne. W uzasadnieniu wspomnianej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował bowiem, że: "(...) ponieważ wykładnia, uzależniająca przyznanie prawa do rekompensaty zabużańskiej od legitymowania się tytułem własności do nieruchomości, w chwili opuszczenia Kresów, prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej przedwojennych właścicieli nieruchomości zabużańskich – w zakresie praw majątkowych - a zróżnicowanie to ma charakter arbitralny, gdyż nie jest powiązane z celem ustawy i jest następstwem sytuacji czysto przypadkowych, wykładnia ta nie może być stosowana przez sądy i organy działające w państwie prawa.

Prawo do rekompensaty winno zatem wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II Wojny Światowej jego własność a który to majątek, w związku z w/w wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić. W tych warunkach, wymaganie by przedwojenny właściciel nieruchomości położonej na Kresach, w celu otrzymania rekompensaty legitymował się w stosunku do niej tytułem własności, w dacie repatriacji, stanowi, niczym nieuzasadnioną, nadinterpretację przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej".

W rozpoznawanej sprawie natomiast rozstrzygające znaczenie miał fakt, że B. W., po wybuchu II Wojny Światowej, nie opuścił terenów byłej Rzeczypospolitej Polskiej. Jak podano bowiem w samym pierwotnym wniosku z dnia 28 grudnia 1992 r. (cyt.): "B. W. został w roku 1940 zabity przez funkcjonariuszy radzieckich w więzieniu mieszczącym się w miejscowości P.". W oświadczeniach stron również ta wersja była prezentowana. Zatem, choć na skutek określenia przez Sąd Rejonowy K. w K. w postanowieniu z dnia [...] lipca 2009 r. (sygn. akt [...]) o uznaniu za zmarłego B. W., późniejszej daty jego zgonu, obowiązuje domniemanie, że były właściciel majątku W. zmarł w dniu [...] grudnia1946 r. w nieustalonym miejscu (i te dane widnieją w jego akcie zgonu), to jednak nikt nigdy w tej sprawie nie kwestionował faktu, że B. W., po wybuchu wojny nie opuścił terenów Kresów Wschodnich. Tym samym więc, nie spełniał on przesłanek, warunkujących możliwość przyznania mu uprawnień zabużańskich.

Nie można się zgodzić ze stanowiskiem skarżących, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszył przepisy art. 2 i 3 ustawy zabużańskiej poprzez uznanie, że prawo do otrzymania rekompensaty za "mienie zabużańskie" przez spadkobierców właściciela tego mienia, który zmarł na byłych terenach Rzeczypospolitej - dziś pozostających po za jej granicami - zależne jest od nabycia tego prawa przez zamarłego właściciela.

Wprawdzie skład orzekający w tej sprawie nie podziela poglądu Sądu Wojewódzkiego, że tego rodzaju prawo jest "dziedziczne", bowiem prawo do rekompensaty zabużańskiej jest prawem publicznoprawnym, powstającym – po stronie spadkobiercy - nie z mocy faktu samego spadkobrania a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 § 1 kodeksu cywilnego, i z tego względu nie wchodzi w skład spadku (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 2201/14, z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11, z dnia 21 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1856/12, z dnia 24 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1355/12 i z dnia 14 grudnia 2013 r. sygn. akt I 1210/12), to jednak nie można uprawnień spadkobiercy byłego właściciela mienia zabużańskiego rozpatrywać w całkowitym oderwaniu od sytuacji, w jakiej znajdował się sam właściciel. Skoro bowiem ustawa zabużańska przyznaje w art. 3 pkt 2 określone uprawnienia spadkobiercom "właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" to poprzednik prawny w/w osób musi spełniać takie wymogi, które pozwalają na to by móc określić go mianem właściciela tego rodzaju nieruchomości. O tym natomiast, kogo takim mianem można nazwać, rozstrzyga treść art. 2 ustawy.

Skład orzekający podziela zatem w pełni pogląd wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OSK 1745/11) i z dnia 26 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I OSK 606/11), iż prawo spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą zabużańską, nie jest odrębną kategorią prawną a ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia.

Z tego więc powodu nie można wykładać art. 3 pkt 2 omawianej ustawy, dotyczącego spadkobiercy byłego właściciela mienia "pozostawionego", bez powiązania z sytuacją, w jakiej znajdował się sam właściciel tego mienia. Jego spadkobierca nie może bowiem pozostawać w sytuacji bardziej korzystnej niż osoba, od której wywodzi on swoje prawa.

Uznając zatem, że zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiadał prawu, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na przepisie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.