Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3461/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda / spr. / Sędziowie : WSA Mariusz Kotulski A WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Kierownika Urzędu d/ s Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia 17 października 2001r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] grudnia 2000 r. II. zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] na rzecz skarżącej D. G. kwotę 10 / dziesięć / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zawiadomieniem z dnia [...] .10.2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 61 §4 k.p.a. poinformował D. G. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w celu wydania decyzji w sprawie uprawnień wyżej wymienionej do świadczeń określonych w ustawie z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. ), a także realizując postanowienia zawarte w art. 21 i art. 25 tej ustawy, jak również kierując się treścią § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, wezwał ją między innymi o nadesłanie w terminie 14 dni wszelkich wiarogodnych wyjaśnień , dokumentów i innych dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskanie uprawnień. W zawiadomieniu zawarto nadto informację o możliwości zapoznania się strony z całością akt weryfikacyjnych, na podstawie których po upływie wyżej wskazanego terminu zostanie wydana stosowna decyzja w siedzibie Urzędu, jak również zamieszczono wyciąg z ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w zakresie treści art. 21, art.25, art. 27

Odpowiadając na powyższe wezwanie w piśmie z daty [...] .10.2001r. D. G. wskazała m innymi na niemożność zaznajomienia się z aktami sprawy znajdującymi się w [...] z dala od jej miejsca zamieszkania, powołała się na wpis w książeczce wojskowej męża dotyczący służby w Samodzielnym Batalionie 6 Brygady Ochrony Pogranicza oraz jego opowiadania o udziale z narażeniem życia w walkach grupami Wehrwolfu, za co otrzymał uprawnienia kombatanckie. D. G. wskazała także, iż z częstych opowiadań męża wie, że w czasie okupacji niemieckiej należał do organizacji podziemnej Armii Krajowej, brał czynny udział w wykonywaniu rozkazów był łącznikiem, przenosił tajne dokumenty i prasę, zaś z notatek męża znane jej są, nazwiska członków tej organizacji, od których otrzymywał polecenia informacjami rozkazy informacjami przed którymi składał przysięgę. Byli to S. L., P. R., B. R. - wszyscy członkowie ZBoWiD w [...] w [...] , obecnie już nieżyjący, zaś innych nazwisk wyżej wymieniona nie zna. W dalszych wywodach D. G. wskazała na zły stan zdrowia i trudną sytuację majątkową załączają kserokopie żądanych, a dotyczącej wyżej wymienionej dokumentów.

Decyzją z dnia [...] .12.2000r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, póz. 950 z późniejszymi zmianami) orzeczono o pozbawieniu D. G. uprawnień wdowy po kombatancie przyznanych przez Z W ZBoWiD w [...] decyzją z dnia [...] .09.1990r. po zmarłym mężu J. G.. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, iż D. G. uzyskała uprawnienia wdowy po kombatancie po swoim zmarłym mężu z tytułu jego udziału w "walkach o utrwalenie władzy ludowej" podczas służby wojskowej. Mąż wyżej wymienionej w okresie zaliczonym przez b. ZBoWiD jako działalność kombatancka, pełnił służbę w Wojsku Polskim, jak wynika z akt tego podmiotu podczas służby nie brał udziału walkach z oddziałami wymienionymi w art. l ust. 2 pkt 6 ustawy, co upoważnia do stwierdzenia, że wyżej wymieniony uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich i w tym stanie rzeczy uprawnienia nie przysługują również osobom wskazanym w art. 20 ust. 3 ustawy, tj. wdowom oraz wdowcom po takich osobach. Zgodnie z treścią art. 25 ust. 2 pkt 2 Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. l ust. 2, art. 2 i 4, a takie stanowisko znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Składając w terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy D. G. jak uprzednio wskazała na znany jej z opowiadań męża fakt jego walki z grupami Wehrwolfu oraz podczas okupacji w ruchu oporu podnosząc, iż ubiegając się o uprawnienie kombatanckie zgodnie z uzyskanymi informacjami złożył on jako wystarczające jedynie dokumenty wojskowe pomimo, że posiadał jeszcze inne dokumenty obejmujące dane członków Armii Krajowej, którzy w okresie okupacji walczyli z nim w ruchu oporu . Byli to S. L. - nr ewid. [...] , nr leg. [...] . P. R. - nr ewid. [...] nr leg. [...] , B. R. - nr ewid. [...] , nr leg. [...] , 'którzy mieli w razie potrzeby potwierdzić czynny udział męża w. walce z okupantem w ruchu oporu Armii Krajowej. Powołując się na opowiadania męża D. G. podawała, że został on zwerbowany do pracy konspiracyjnej w ruchu oporu Armii Krajowej, składał przysięgę i miał pseudonim "[...]", brał czynny udział w wykonywaniu rozkazów, przenosił tajne dokumenty i meldunki, był kolporterem prasy konspiracyjne, którą dostarczał między innymi do [...] do I. B. oraz do [...] do A. H.. Skarżąca podnosiła nadto , iż według posiadanych przez nią informacji wdowy po żołnierzach z powojennego poboru w latach 1945-1947, którzy uzyskali uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej zachowują do nich prawo, na co wskazano w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.02.2000r - uchwała sygnatura POS 15/99, z którego wynika , że nie można weryfikować uprawnień wdów i wdowców po kombatantach, które nie zostały cofnięte za ich życia a także, że nie ma podstaw do wydania decyzji kasującej uprawnienia osoby zmarłej, jeśli tych uprawnień nie odebrano za życia. Wskazując iż uprawnienia te po śmierci kombatanta przysługują wdowie z mocy prawa - orzeczenie NSA numer II NSA/Wr/1482/99 - D. G. powoływała się także na zły stan zdrowia oraz wywołane cofnięciem uprawnień uszczuplenie dochodów.

Decyzją z dnia 17.10.2001r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób na podstawie art.138 par.l pkt.l i art.127 par.3 oraz art. 129 kpa oraz art.25 ust.2 pkt.2 w zw. Z art.20 ust.3 ustawy z dn.24.01.1991r.o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego(Dz.U.z 1997r.,Nr42.poz.950 z późn.zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek D. G. orzeczono o utrzymaniu w decyzji własnej z dnia [...] .12.2001r. Nr. [...]. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano na decyzję ZBoWiD przyznającą wyżej wymienionej uprawnienia po kombatancie J. T., który uzyskał je na podstawie zaświadczenia Archiwum WOP Nr [...] z 08.1985r. stwierdzającego, że pełnił służbę w WP w 42p.p [...] .09.1947r. do [...].02.1948r. i od [...].02.1948r do [...].09.1949r.w WOP. Prowadząc postępowanie wyjaśniające Urząd otrzymał pismo ASG Szczecin z dn. [...].08.2001r.i pismo CAW z dn. [...] .10.2001r, z których nie wynika by mąż składającej wniosek brał udział w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu w trakcie pełnienia służby w LWP. W myśl art.25 ust.2 pkt.2 ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które otrzymały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Uprawnienia kombatanckie zachowują jednak osoby, które uzyskały je z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w jednostkach WP od [...] .05.1945 do [...].06.194 7r. W uzasadnieniu uchwały z dn.25.01.1996r.(sygn.akt IIAZP 32/95) Sąd Najwyższy stwierdził, iż uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych zatem należy uznać, że jeżeli osoba od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także istniej ą przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne.

We wniesionej w terminie skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z daty 12.11..2001r. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17.10.2001r. Nr [...] D. G. domagała się jej zmiany i przywrócenie skarżącej uprawnienia kombatanckich. Zarzucając iż decyzja jest niesłuszna i niezgodna z prawem skarżąca wskazywała na sprzeczne ze stanem faktycznym stwierdzenie o nabyciu przez nią uprawnień kombatanckich po J. T., a mężu J. G.. Podnosiła także , że mąż otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie dokumentów z odbycia służby wojskowej , które uzyskał z archiwum Wojsk Ochrony Pogranicza z [...] - zaświadczenie nr 456 i 830, a ze względu na obowiązujące zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nie podano imiennego wykazu żołnierzy pełniących służbę w wojsku, lecz całą jednostkę. Mąż nie złożył dokumentów z działalności w organizacji AK, do której należał w czasie okupacji ponieważ powiedziano mu w ZBoWiD , że wystarczą dokumenty wojskowe i nie wpisano działalności z Armii Krajowej , gdzie brał czynny udział, złożył przysięgę i otrzymał pseudonim "[...]" w obecności członków tej organizacji, których skarżąca wskazała analogicznie jak w poprzednich pismach powołując się na dane pochodzące notatek opowiadań i notatek męża. Skarżąca podnosiła, że mąż był chory , zmarł w 1990r , a gdyby żył z chwilą rozpoczęcia weryfikacji w 1991 r wystąpiłby z wnioskiem wnioskiem o rozpatrzenie uprawnień kombatanckich z tytułu przynależności do AK, czego w minionym okresie nie radzono im ujawnić. Na rozprawie w postępowaniu sądowo administracyjnym skarżąca przedłożyła zaświadczenie Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Zarząd Okręgowy W [...] z dnia [...] .11.2001 r. dotyczące ujęcia w ewidencji członkowskiej S. L., P. R. i B. R. jako uczestników wojnny obronnej we wrześniu 1939r. oraz członków ZWZ AK.

Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosząc o oddalenie skargi podtrzymał stanowisko uprzednio zajmowane w decyzjach.

Postanowieniem z dnia [...].ll.2001r. Nr [...] wydanym z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 113§1 k.p.a. sprostowano w decyzji z dnia [...].02.2001 r, oczywistą omyłkę przez wskazanie w uzasadnieniu w wierszu 4 -5 jako nazwiska męża wdowy po kombatancie J. G., a nie jak mylnie wpisano J. T..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważy, co następuje .

Zgodnie z treścią art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. przepisy wprowadzające Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczana dalej jako p.p.s.a.) uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi ( art. 134 p.s.a. ).

Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z urzędu postępowania administracyjnego, w toku którego wydano powołane na wstępie decyzje w przedmiocie D. G. uprawnień wdowy po kombatancie. W zaskarżonych decyzjach wskazano prawidłowo podstawy prawne wydanego rozstrzygnięcia oraz dokonano właściwej wykładni powołanych w nich przepisów, w szczególności co do pochodnego charakteru uprawnień przysługujących małżonkom po zmarłych osobach, które uzyskały status kombatanta oraz stosowania w stosunku do ich przepisów o postępowaniu weryfikacyjnym, co wynika także z § 2 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów Ministrów dnia 22.09.1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień ( Dz. U. Nr 116, poz. 745 ). Nie budzi zastrzeżeń postępowanie dowodowe zmierzające do dokonania ustaleń dotyczących braku podstaw do zachowania przez skarżącą uprawnień należnych wdowie po kombatancie z uwagi na spełnienie przesłanki przewidzianej w art. l ust. 2 pkt 6 ustawy z dn.24.01.1991r.o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U.z 1997r.,Nr42.poz.950 z późn.zm.) skoro zgromadzone w sprawie dowody w postaci materiału zawartego w aktach ZBoWiD oraz zaświadczeń uzyskanych w postępowaniu weryfikacyjnym nie pozwalają na uznanie, by w okresie odbywania służby wojskowej mąż skarżącej walczył co oddziałami Wehrwolfu. W tej części prawidłowa jest również zaskarżona decyzja jako spełniająca wymogi z art. 107 § l i 3 k.p.a. bowiem zawiera ona stosowne ustalenia odpowiadające treści wskazanych dowodów. Odmienna negatywna ocena dotyczy natomiast postępowania i wydanych decyzji w podnoszonej przez skarżącą konsekwentnie w toku postępowania administracyjnego kwestii posiadania przez męża takich uprawnień z kolejnej podstawy, z uwagi na czynny udział J. G. pseudonim "[...]" członka Armii Krajowej, który złożył przysięgę w walce z okupantem niemieckim - co nawiązuje do przesłanki przewidzianej w art. l ust. l pkt 3 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego , gdzie uznano za działalność kombatancką pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945.Wykazenie powyższego mogło skutkować zachowaniem przez D. G. uprawnień należnych wdowie po kombatancie, przy czym uznając błędnie , iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest obowiązany do badania czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. l ust. 2, art. 2 i 4, organ ten zaniechał w tym zakresie prowadzenia postępowania dowodowego. Procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich nie wyłącz możliwości wykazania w tym samym lub innym postępowaniu, że uprawnienia te przysługują nie tylko z tytułu " utrwalania władzy ludowej ," lecz także na podstawie innego tytułu prawnego, co wynika w szczególności z § 4 wyżej powołanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów Ministrów dnia 22.09.1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień. ( tak SN w wyroku z dnia 22.02.2001 r. III RN 77)00, OSNP 2001)15)475 ) .Stosownie do art. 22 ust. l ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich z dodatkowej podstawy spoczywa na osobie zainteresowanej, zaś organ orzekający ma obowiązek zebrania całego materiału dowodowego (art. 77 § l k.p.a.), oceny tego materiału w ramach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a., której wyrazem powinno być uzasadnienie prawne i faktyczne decyzji, uwzględniające wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie niniejszej skarżącą wykazała inicjatywę dowodową przez powołanie się na konkretne dane trzech co prawda nieżyjących już kombatantów, po których jednakże pozostały przecież akta mogące zawierać materiał dowodowy potwierdzający prawdziwość podnoszonych okoliczności lub ujawniający dalsze źródła takich dowodów, na nazwiska dwóch kolejnych osób, a to I. B. z [...] oraz A. H. z [...] jako odbiorców konspiracyjnej prasy, jak również na notatki męża i wiedze samej skarżącej, która nie została przesłuchana oraz nie wzięto pod uwagę jej wyjaśnień .Takie stanowisko jako naruszające art. 7, 77 i art. 80 k.p.a. nakazuje uznanie, iż w sprawie nie wyjaśniono wszystkich okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia , które mogły skutkować zachowaniem przez D. G. uprawnień należnych wdowie po kombatancie, co mając na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny biorąc za podstaw art.145 § l pkt l c p.p.s.a. oraz odnośnie kosztów postępowania art. 200 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.