Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 474/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 2 lit. a)
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2022 r. spraw ze skarg B. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 13 maja 2022 r. – nr 9009-2022-67 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, – nr 9009-2021-002625 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) oddala skargi.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg B. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: spółka/skarżąca) są decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej: Dyrektor Agencji) z dnia 13 maja 2022r. nr: 9009-2022-67 i 9009-2021-002625, utrzymujące w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Kierownik Agencji):

- z 26 stycznia 2022r., nr 0180-2021-012395, w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020),

- z 27 stycznia 2022r., nr 0180-00000002745/22, w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Z akt sprawy wynika, że spółka wystąpiła o przyznanie jej płatności do działek rolnych o pow. 77,39 ha w przypadku płatności bezpośrednich, a 74,69 ha w przypadku płatności RŚK(RŚK).

W dniu 22 października 2019r. Kierownik Agencji w ramach rozpatrywanego wniosku o przyznanie płatności RŚK przyznał spółce płatność zaliczkową w kwocie [...]zł z tytułu wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże Natura 2000. Następnie 21 listopada 2019r. organ I instancji w ramach rozpatrywanego wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich przyznał spółce płatność zaliczkową w kwocie [...]zł.

Dokonując administracyjnej kontroli wniosków Kierownik Biura Powiatowego ARMiR ustalił, że spółka posiada tego samego reprezentanta (A.O.) co E. sp. z o.o., z siedzibą w [...], która również ma status producenta rolnego i występuje z wnioskami o przyznawanie jej dopłat do produkcji rolnej, tożsamych z tymi, o które ubiega się spółka. Organ I instancji stwierdził, że motywem, powołania spółki była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa. Stwierdzono, że spółka nie jest samodzielnym podmiotem - utworzona została i funkcjonuje w celu pozyskania płatności do gruntów rolnych w kwotach większych niż faktycznie możliwe byłoby do uzyskania przez osoby kreujące sztuczne warunki poprzez utworzenie odrębnych podmiotów w postaci spółek prawa handlowego. Dokonana przez organ I instancji symulacja wyliczeń kwotowych możliwych do uzyskania płatności, uwzględniająca przepisy dotyczące limitów powierzchniowych, wykazała jednoznacznie na wymierną i realną korzyść ekonomiczną w przypadku złożenia wniosków przez każdy z wyodrębnionych podmiotów, co jest sprzeczne z celami systemu wsparcia.

Decyzjami z 26 sierpnia 2021r., nr 0180-2021-003402 i 0180-2021-003396 odmówił spółce przyznania płatności RŚK PRO W 2014-2020 oraz płatności bezpośrednich na rok 2019 w związku ze stwierdzeniem stworzenia sztucznych warunków do uzyskania przedmiotowych płatności.

Powyższe rozstrzygnięcia zostały utrzymane w mocy przez Dyrektora Agencji decyzjami z 29 listopada 2021r. nr: 9009-2021-002521 i 9009-2021-002523.

Decyzje organu odwoławczego zostały zaskarżone do tut. Sądu, który wyrokiem z 12 kwietnia 2022r. (sygn. akt I SA/Rz 114/22) oddalił skargi spółki (orzeczenie nieprawomocne).

Kierownik Agencji stwierdził, że w związku z odmową przyznania płatności RŚK oraz płatności bezpośrednich spółka utraciła uprawnienie do uzyskania płatności zaliczkowych w kwotach 63 073,78 zł i 46 194,19 zł przekazanych uprzednio na jej rachunek bankowy odpowiednio: 22 października 2019r. i 21 listopada 2019r.

Zawiadomieniami z 25 listopada 2021r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności.

Następnie Kierownik Agencji decyzjami:

- z 26 stycznia 2022r., nr 0180-2021-012395, ustalił spółce kwotę nienależnie pobranych płatności RŚK w wysokości 63 073,78 zł

- z 27 stycznia 2022r., nr 0180-00000002745/22, ustalił spółce kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 46 194,19 zł.

Powołanymi na wstępie decyzjami z 13 maja 2022r. nr: 9009-2022-67 i 9009-2021-002625, Dyrektor Agencji po rozpatrzeniu odwołań spółki, utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że wypłacone nienależnie spółce środki finansowe z tytułu płatności RŚK oraz płatności bezpośrednich pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 2 lit. a) ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 1505 ze zm. – dalej: ustawa o Agencji).

Organ podał, że w przypadku, gdy rolnik spełnił warunki do przyznania zaliczki na poczet płatności i została ona wypłacona, a następnie została wydana decyzja w mniejszej kwocie lub o odmowie przyznania płatności, zachodzą przesłanki do prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych. W każdym przypadku stwierdzenia wypłaty nienależnych lub nadmiernych płatności rodzajowo określonych środków publicznych w tym również z tytułu zaliczek na poczet płatności należy dochodzić zwrotu tych płatności, co jest zgodne art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o Agencji, przy czym przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata.

Organ odwoławczy stwierdził, że w sytuacji odmowy przyznania spółce płatności przekazane w ramach zaliczek na jej rachunek kwoty 46 194,19 zł i 63 073,78 zł stanowią różnicę w rozstrzygnięciach zawartych w ostatecznych decyzjach i należy je traktować jako nienależnie pobrane płatności.

W ocenie organu II instancji, w sprawie nie został spełnione warunki określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 2014, str. 69 z późn. zm.- dalej: rozporządzenie nr 809/2014), ponieważ nie można uznać, że płatność została dokonana na skutek pomyłki organu. Płatności zaliczkowe została zrealizowane na mocy art. 38a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 2137 – dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju) oraz na mocy art. 46 ust. 3 ustawy z 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (j.t. Dz U. z 2021r. z późn. zm. – dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich).

Dyrektor Agencji stwierdził także, że z uwagi na kwoty poszczególnych płatności przekraczające równowartość 100 euro, nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lud nadmiernie pobranych płatności określone w art. 49 ustawy o płatnościach bezpośrednich oraz art. 54 ust. 3 lit. a) pkt i) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013r., s. 547 z późń. zm. – dalej: rozporządzenie nr 1306/2013).

Odnosząc się do zarzutów odwołań organ II instancji stwierdził, że spółka nie przedstawiła żadnych argumentów przemawiających za nieuzasadnionym ustaleniem kwoty nienależnie pobranych płatności.

Organ podkreślił, że kwoty nienależnie pobranych płatności zostały ustalone na podstawie ostatecznych decyzji. Wskazał, że płatnością nienależną jest m.in. płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. W ocenie tego organu, ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności wynikało z zastosowania obowiązujących przepisów, a dochodzenie przez organ Agencji ich zwrotu ma uzasadnienie w kontekście prawidłowego wydatkowania środków publicznych, a zatem stanowi o ważnym interesie społecznym.

Organ odwoławczy podkreślił, że w postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Rolą organu nie jest kontrolowanie zasadności odmowy przyznania płatności, a jedynie ustalenie czy odmowa płatności jest prawnie skuteczna. W sytuacji, gdy organ dysponuje decyzją odmawiającą przyznania płatności, brak jest racjonalnych podstaw do ponownego prowadzenia postępowania w tym zakresie. W takim przypadku, w razie niedokonania zwrotu nienależnie pobranej płatności, organ jest zobowiązany do wszczęcia z urzędu i przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia zwrotu nienależnie pobranych płatności, z uwzględnieniem decyzji rozstrzygającej o odmowie przyznania płatności.

Końcowo organ zaznaczył, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego o którym mowa w art. 3 ust 1 rozporządzenia Rady (WE, EUROTOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995r. z późn. zm.- dalej: rozporządzenie nr 2988/95), zgodnie z którym, okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Według organu, za datę dopuszczenia nieprawidłowości w przedmiotowej sprawie uznać należy dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2019, tj. 29 maja 2019r., a zatem mając na uwadze powyższe, przedawnienie nastąpiłoby z dniem 29 maja 2023r. Jednakże nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia w wyniku skutecznego doręczenia spółce w dniu 16 grudnia 2021r. zawiadomień o wszczęciu postępowań w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności RŚK oraz płatności bezpośrednich za rok 2019.

Reasumując, Dyrektor Agencji stwierdził, że spółka zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranych płatności w kwotach [...]zł i [...] zł powiększonych o odsetki naliczane od dnia następnego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia decyzji z 26 i 27 stycznia 2022r. do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Na powyższe decyzje organu odwoławczego spółka złożyła skargi do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je rozstrzygnięć i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonym decyzjom zarzucono naruszenie:

- art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 oraz art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 w zw. z art. 18 ust. 6 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014r.- dalej: rozporządzenie nr 640/2014) - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że działanie skarżącej w zakresie wniosków o przyznanie płatności miało na celu stworzenie sztucznych warunków sprzecznych z celami tego systemu wsparcia, podczas gdy skarżąca w pełni realizowała swoje uprawnienia jako rolnika w zakresie możliwości ubiegania się o płatności, a w konsekwencji poprzez ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności;

- (zarzut alternatywny) art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady WE/1698 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 oraz art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków skutkuje odmową przyznania płatności objętych wnioskami w całości, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że stwierdzenie, że w danej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków winno skutkować zastosowaniem zmniejszenia płatności o kwotę wynikającą ze stworzenia sztucznych warunków, nie zaś odmową przyznania płatności a w konsekwencji poprzez uznanie całości pobranych płatności za nienależnie pobrane;

- art. 54 i art. 55 rozporządzenia nr 1306/2013 w zw. z art. 11 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. U. UE L 255 z 28.08.201r.) w zw. z art. 10 ust. 1 i1, art. 29 ust. 1a, art. 2 i art. 7 ustawy o Agencji poprzez ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 46 194,19 złotych, podczas gdy skarżąca w pełni realizowała swoje uprawnienia jako rolnika w zakresie możliwości ubiegania się o płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019;

- art. 44 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu rozwoju w zw. z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 w zw. z art. 47 § 1, art. 51 § 1 i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021r. poz. 1540 – dalej: O.p.) poprzez wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności przy braku podstaw do ich wydania.

W uzasadnieniu skarg skarżąca zarzuciła, że organy, ustalając stan faktyczny nie przedstawiły dowodów uzasadniających przyjęcie, że utworzenie i działanie skarżącej było przejawem aktywności nastawionej wyłącznie na uzyskanie płatności. W ocenie skarżącej, zebrane w sprawie dowody nie pozwalają na stwierdzenie, że stworzyła ona sztuczne warunki celem otrzymania płatności, a ubiegając się o płatność zamierzała wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z zamierzeniami poszczególnych systemów wsparcia. Organ podjął się analizy motywu powołania skarżącej przez inny nieuczestniczący w postępowaniu podmiot, a nie motywami działalności spółki-wnioskodawczyni. Skarżąca zaś, jako osoba prawna, nie podejmowała żadnych czynności prawnych, ani faktycznych, które miałby stać w sprzeczności z unijnymi celami wspierania producentów rolnych w ramach poszczególnych obszarów interwencji.

Skarżąca zarzuciła również błędne przyjęcie przez organy, że przepisy dotyczące stworzenia sztucznych warunków mają charakter sankcji. Podała, że wynikające z nich normy pełnią rolę uszczegółowiającą wobec zasady wywodzonej z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 zgodnie z którym, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

W ocenie skarżącej, artykuł 4 ust. 4 rozporządzenia nr 2988/95 wyraźnie przesądza, że środków przewidzianych w tym artykule nie uznaje się za kary. Terminem "korzyści" posługuje się również unijny prawodawca w art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Zgodnie z zawartą w nim klauzulą dotyczącą przypadków obchodzenia prawa, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Gdy zaś chodzi o przestrzeganie przywołanych w odpowiedziach na skargi regulacji dotyczących mechanizmu modulacji (zmniejszenia płatności obszarowych), zastosowanie znajduje art. 11 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013r., w myśl którego, nie zapewnia się korzyści polegającej na uniknięciu zmniejszenia płatności rolnikom, w przypadku których stwierdzono, że w sztuczny sposób stworzyli - po dniu 18 października 2011r. - warunki, które pozwalają im uniknąć skutków wynikających z art. 11 (o modulacji) przywołanego rozporządzenia.

Według skarżącej, w przypadku stwierdzenia i udowodnienia przez organ wystąpienia praktyki stworzenia sztucznych warunków do uzyskania unijnej pomocy, określić należy przedmiot korzyści wynikającej z mechanizmu nadużycia (obejścia prawa) i odmówić przyznania takiej korzyści, a jeśli została już przyznana - wycofać.

W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021r. poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień, bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz. 329 - dalej: P.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (wyjątek przewidziany przez ustawodawcę

w przedmiotowej sprawie nie zachodzi).

Ocena legalności zaskarżonych decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że skargi są niezasadne.

Kontroli Sądu zostały poddane decyzje w przedmiocie ustalenia skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności, z tytułu dwóch kategorii dopłat, w związku z wypłaceniem jej zaliczek na poczet tych dopłat, a później wydania ostatecznych w administracyjnym toku instancji decyzji, odmawiających jej przyznania tych płatności.

Kwestionując legalność zaskarżonych decyzji, skarżąca zaprzeczyła stworzeniu przez siebie sztucznych warunków w odniesieniu do obu rodzajów płatności. Argumentacja skarżącej zmierza do podważenia zgodności z prawem decyzji odmawiających jej obu rodzajów płatności, jedynie marginalnie odnosi się do samego ustalenia obowiązku i wysokości, przypadających do zwrotu środków.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach, że postępowanie w przedmiocie przyznania płatności jest postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach natury faktycznej i prawnej, w którym organy nie dokonują ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. W sytuacji, gdy organ dysponuje decyzją odmawiającą przyznania płatności, brak jest podstaw do ponownego prowadzenia postępowania w tym zakresie. W takim przypadku, w razie niedokonania zwrotu nienależnie pobranej płatności, organ jest zobowiązany do wszczęcia z urzędu i przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia zwrotu nienależnie pobranych płatności, z uwzględnieniem decyzji rozstrzygającej o odmowie przyznania płatności.

Także sądowa kontrola zaskarżonych decyzji nie może obejmować okoliczności, na podstawie których odmówiono przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią płatności. Orzekając w przedmiocie oceny zgodności z prawem decyzji ustalających spółce kwoty nienależnie pobranych płatności Sąd był związany granicami spraw, na których gruncie zostały one wydane. Te zaś nie obejmowały okoliczności, które stały za odmową przyznania skarżącej obu rodzajów płatności. Kwestie dotyczące spełnienia przez spółkę przesłanek uzyskania płatności zostały bowiem już rozstrzygnięte ostatecznymi, w administracyjnym toku instancji decyzjami, poddanymi odrębnej kontroli sądowej. Z tego więc względu Sąd nie był uprawniony do ich ponownej oceny.

Przechodząc do zagadnień związanych bezpośrednio z decyzjami w przedmiocie ustalenie spółce nienależnie pobranych płatności wskazać należy, że stosownie do art. 44 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju nienależne kwoty pomocy i pomocy technicznej podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej.

Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest prowadzone na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji. Przepisy te stanowią, że kierownik biura powiatowego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Na gruncie prawa wspólnotowego obowiązek zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości pomocy wynika z przepisów rozporządzenia nr 809/2014. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Stosownie do art. 7 ust. 3 cyt. rozporządzenia obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Dla ustalenia, czy skarżąca była zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych płatności kluczowe było ustalenie, czy dokonane płatności stanowiły "płatności nienależne" w rozumieniu przepisów ustawy o Agencji i czy nie wystąpiły przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu. Przepisy ustawy o Agencji nie definiują tego pojęcia, dlatego jego znaczenie wywodzić trzeba z ustalenia warunków i podstaw do przyznania "płatności należnej". W takich okolicznościach płatnością nienależną jest taka płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności.

Należy stwierdzić, że stanowiąca przedmiot zaskarżonych decyzji problematyka definiowana jest przez dwa zdarzenia, które sprowadzają się do wypłaty skarżącej zaliczek na poczet przyszłych płatności oraz odmowie ich przyznania w ramach prowadzonych w tym przedmiocie postępowań. Wystąpienie obu tych zdarzeń, na gruncie okoliczności obu spraw nie budzi wątpliwości i nie jest przez skarżącą kwestionowane. Płatności zaliczkowe w kwotach: [...] zł i [...]zł zostały wypłacone skarżącej w dniach odpowiednio: 22 października 2019r. i 21 listopada 2019r. Decyzje odmowne w zakresie płatności bezpośrednich i RŚK z 26 sierpnia 2021r., zostały utrzymane w mocy przez organ odwoławczy decyzjami z 29 listopada 2021r. i mają walor ostateczności.

Oznacza to, że odpadła podstawa zrealizowanych płatności zaliczkowych. Wobec tego dokonana na rzecz skarżącej wypłata środków nastąpiła bez tytułu prawnego, a kwoty przekazane jej w związku z tym zostały pobrane przez nią nienależnie i jako takie podlegają zwrotowi. Wartość nienależnie pobranych środków odpowiada wartości całej kwoty zaliczek.

W przekonaniu Sądu, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonych decyzjach w tym przedmiocie jest prawidłowe.

Zaznaczenia jedynie wymaga, gdyż nie jest to przez skarżącą kwestionowane, że w obu sprawach nie zaszły okoliczności, z uwagi na które zasadnym byłoby odstąpienie od ustalenia kwot nienależnie pobranych przez skarżącą płatności zaliczkowych. Ich wartość przekracza kwotę 100 euro, do której to wartości odstąpienie to byłoby możliwe.

W okolicznościach obu spraw nie można także mówić o stwierdzeniu tego, że płatność została dokonana na skutek pomyłki organów, której rolnik nie mógł wykryć. Powstanie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynikało bowiem wyłącznie z przyczyn leżących po stronie skarżącej, która jak zostało to stwierdzone ostatecznymi w administracyjnym toku instancji decyzjami, nie była uprawniona do otrzymania płatności bezpośrednich i RŚK na 2019r. z uwagi na to, że stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania tych płatności.

W ocenie Sądu, w obu analizowanych przypadkach nie doszło także do upływu terminu przedawnienia w odniesieniu do obowiązku zwrotów kwot nienależnie pobranych płatności, o których to terminach mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95. Termin tego przedawnienia wynoszący 4 lata, w przedmiotowych sprawach, liczony od daty złożenia przez skarżącą wniosków o przyznanie płatności tj. od 29 maja 2019r., jeszcze nie upłynął, a ponadto i tak doszło do jego przerwania, w następstwie doręczenia stronie postanowień w sprawach wszczęcia postępowań, dotyczących ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, co miało miejsce 16 grudnia 2021r.

Na marginesie dodać jedynie należy, że Sąd nie uwzględnił wniosków skarżącej o zawieszenie postępowań, do czasu wydania prawomocnego wyroku w sprawie ze skargi na decyzje odmawiające spółce przyznania płatności. Stosownie do art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Uprawnienie do zawieszenie postępowania, na podstawie wskazanego wyżej przepisu, ma charakter fakultatywny, a decyzja w tym przedmiocie pozostawiona została do uznania sądu, wobec czego nieskorzystanie z tej sposobności nie może być poczytywane w kategoriach naruszenia prawa.

Ponadto decyzje w przedmiocie ustalenia skarżącej kwot nienależnie pobranych płatności zostały oparte na rozstrzygnięciach odmawiających jej tego rodzaju wsparcia, które jako ostateczne funkcjonują w obrocie prawnym. Nawet więc gdyby doszło do ich wyeliminowania z obrotu prawnego, na mocy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, to strona będzie miała możliwość wzruszenia zaskarżonych decyzji w postępowaniach nadzwyczajnych.

W zaistniałej więc sytuacji nie było potrzeby zawieszania postępowania sądowego, do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej spółki od wyroku tut. Sądu z 12 kwietnia 2022r., sygn. I SA/Rz 114/22.

Podsumowując Sąd nie stwierdził podstaw do wyeliminowania zaskarżonych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Zaskarżone decyzje odpowiadają prawu i brak jest podstaw do kwestionowania ich legalności, a zarzuty skarg nie znajdują uzasadnionych podstaw.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargi.