Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1434/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Ciechomska- Florek Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia del. WSA Piotr Przybysz (spr.) Protokolant Ilona Szczepańska po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 585/16 w sprawie ze skargi I. C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od I. C. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 grudnia 2016r., sygn. akt V SA/Wa 585/16, oddalił skargę I.C. na postanowienie Ministra Finansów z 19 stycznia 2016r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie prawnym i faktycznym sprawy:

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., działając zgodnie z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014r. poz. 1619, z późn. zm.) – dalej: "u.p.e.a.", jako organ egzekucyjny, na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] obejmujących zaległości z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od sierpnia 2014r. do marca 2015r. prowadził egzekucję do majątku Skarżącego – I.C.. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniem z 4 sierpnia 2015r. dokonał zajęcia prawa majątkowego Skarżącego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w PBS, Oddział w J. O zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego powiadomiono Skarżącego w dniu 5 sierpnia 2015r., co wynika z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, doręczając mu odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych.

Pismem z 18 sierpnia 2015r. Skarżący wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy skargę na wyżej wymienioną czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. W skardze Skarżący wnosił o zbadanie zgodności z przepisami prawa czynności egzekucyjnej dokonanej powyższym zawiadomieniem. Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy postanowieniem z 25 września 2015r., nr [...], oddalił wniesioną skargę. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że zaskarżonej czynności egzekucyjnej organ egzekucyjny dokonał zgodnie z przepisami ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Skarżący na to postanowienia pismem z 5 października 2015r. wniósł zażalenie do Ministra Finansów. W zażaleniu Skarżący podnosił, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne ze stanem faktycznym oraz wadliwe pod względem merytorycznym i formalno-prawnym. Ponadto wskazał, że postępowanie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną dokonaną powyższym zawiadomieniem o zajęciu było prowadzone "przy braku prawomocnej decyzji nakładającej tytuły wykonawcze do nieistniejących kont bankowych".

Minister Finansów postanowieniem z 19 stycznia 2016r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 25 września 2015r. uznając, że zaskarżonej czynności egzekucyjnej dokonano zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W skardze na to postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący podniósł, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe, podważające zasady praworządności, bezstronności postępowania oraz błędne merytorycznie. Z treści zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynika, że organy instytucji państwa unikają rozwiązywania zaistniałych problemów zasłaniając się względami proceduralnymi stojącymi w sprzeczności z zasadami prawidłowego prowadzenia postępowania. Brak rozważenia stanu przyczynowo - skutkowego opartego na faktach podważa możliwość ferowania orzeczeń zgodnych z ustawowymi oraz konstytucjonalnymi zasadami praworządności prowadzonych postępowań.

Sąd I instancji oddalił skargę uznając, że nie jest zasadna. W uzasadnieniu wskazał, że przeprowadzona przez Sąd I instancji ocena prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności Skarżącego z rachunków bankowych w PBS w J. w kontekście przepisów art. 54 u.p.e.a. nie wykazała nieprawidłowości.

Skarżący w skardze kasacyjnej zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 grudnia 2016r., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie celem ponownego rozpoznania oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Skargę kasacyjną oparto na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. art. 133 § 1 oraz 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 26 § 5 pkt 1 w zw. z art. 80 § 3 u.p.e.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ administracji dokonał nieprawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia w sprawie, co doprowadziło do przyjęcia, iż organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne i dokonał zajęcia prawa majątkowego zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by organ egzekucyjny doręczył skarżącemu odpisy tytułów wykonawczych stanowiących podstawę dokonania zajęcia wierzytelności, co prowadzi do wniosku, że nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne uprawniające do zajęcia rachunku bankowego,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 1 w zw. z art. 80 § 1 u.p.e.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ administracyjny dokonał błędnych ustaleń faktycznych skutkujących przyjęciem, iż skarżona czynność egzekucyjna nie wykazała nieprawidłowości, podczas gdy z okoliczności faktycznych wynika, iż organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w sposób nieprawidłowy, gdyż dokonał zajęcia nieistniejącego rachunku bankowego.

Uzasadniając zarzut wskazany w punkcie I.1 petitum skargi wskazano, że ustalenie Sądu I instancji dotyczące tego, że do skierowanego do Skarżącego pisma o zajęciu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w PBS w J. zostały załączone odpisy tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], jest błędne i oparte selektywnie jedynie na informacjach zawartych w kierowanych do skarżącego przez organ administracji pismach, przy braku potwierdzenia tychże informacji w materiale dowodowym. Skoro wszczęcie egzekucji następuje z momentem doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.), co w okolicznościach rozpoznawanej sprawy winno nastąpić równocześnie z zawiadomieniem zobowiązanego o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego (art. 80 § 3 u.p.e.a.), to w przypadku, gdy organ zobowiązany do doręczenia Skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych uchybił temu obowiązkowi, jednoznacznie należy uznać, że nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne uprawniające do zajęcia rachunku bankowego. Wadliwe ustalenia dokonane przez organ administracji zostały w całości podzielone przez Sąd I instancji, który tym samym podzielił błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie art. 26 § 5 pkt 1 oraz art. 80 § 3 u.p.e.a., co stanowiło naruszenie przez organ tychże przepisów prawa procesowego, a mające wpływ na wynik sprawy i skutkujące błędnym przyjęciem, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte.

Uzasadniając zarzut wskazany w punkcie I.2 petitum skargi wskazano, że Sąd I instancji całkowicie pominął fakt, że zaskarżona czynność egzekucyjna wykazała nieprawidłowości, bo została skierowana do nieistniejącego rachunku bankowego. Zajęcie nieistniejącego rachunku bankowego niewątpliwie stanowi naruszenie procedury egzekucyjnej. Niemożliwym jest stwierdzenie, że w rozpoznawanej sprawie doszło do "zajęcia", w przypadku, gdy Skarżący nie posiadał rachunku bankowego w [...]. Należy zatem uznać, iż dokonana przez organ egzekucyjny czynność zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego została dokonana w sposób nieprawidłowy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w punkcie I.1 petitum skargi kasacyjnej należy w pierwszej kolejności wskazać na brak podstaw do utożsamiania czynności wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wszczęcia egzekucji administracyjnej. Powszechnie uznaje się – odpowiednio stosując art. 61 § 3 k.p.a. – że datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym (uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 28 maja 1992r., III AZP 5/92, OSNC 1992, nr 10, poz. 175; wyrok NSA OZ we Wrocławiu z dnia 22 marca 1996r., SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, nr 1, poz. 35; wyrok NSA z dnia 25 lutego 2000r., III SA 563/99, LEX nr 47242). Z kolei art. 26 § 5 u.p.e.a. stanowi, że do wszczęcia egzekucji dochodzi bądź w chwili doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, bądź w chwili doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, w zależności od tego, które z tych zdarzeń nastąpiło wcześniej. Wskazać również należy na dopuszczalność kwestionowania przez zobowiązanego prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą zarzutów z art. 33 u.p.e.a., co wyłącza dopuszczalność kwestionowania prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą innych środków prawnych, w tym w szczególności za pomocą skargi na czynności egzekucyjne. System środków prawnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest bowiem oparty na zasadzie niekonkurencyjności środków prawnych, co oznacza, że określona kwestia nie może być podnoszona w ramach dwóch lub więcej środków prawnych. Skoro zatem ustawodawca dopuszcza możność kwestionowania prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą instytucji zarzutów, to wyklucza w ten sposób możność podnoszenia kwestii prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą instytucji skargi na czynności egzekucyjne. Nie ma przy tym znaczenia nieskorzystanie przez zobowiązanego z możności wniesienia zarzutów.

Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest czynnością odrębną od czynności zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Odpis tytułu wykonawczego jest doręczany tylko raz, a nie za każdym razem, gdy dokonywane jest zajęcie. Związek czynności doręczenia odpisu tytułu wykonawczego z czynnością zajęcia polega wyłącznie na tym, że powinny być one dokonane równocześnie, gdy jest to pierwsze zajęcie. Należy również zwrócić uwagę na to, że nie zawsze doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego wywoła skutek w postaci wszczęcia egzekucji. Z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. wynika bowiem wprost, że do wszczęcia egzekucji dochodzi również w przypadku doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Ustawa nie zastrzega, że w takiej sytuacji dochodzi do warunkowego wszczęcia egzekucji – uzależnionego od późniejszego doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Dodać należy, że jedyną sankcją przewidzianą expressis verbis w ustawie egzekucyjnej w związku z niedoręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest sankcja określona w art. 64 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny może pobrać opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2017r., poz. 1481 ze zm.) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Nie można zatem wywodzić, że niedoręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego prowadzi do wadliwości czynności zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego.

Skoro kwestia doręczenia/niedoręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego pozostaje bez znaczenia dla kwestii prawidłowości czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, to nie można uznać za zasadny zarzutu sformułowanego w punkcie I.1 skargi kasacyjnej.

Przechodząc do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że zdaniem kasatora czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego była dokonana z naruszeniem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ zajęcie dotyczyło nieistniejącego rachunku bankowego. Należy zauważyć, że istnieje różnica pomiędzy prawidłowością czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a skutecznością zajęcia.

Przewidziane w art. 54 § 1 u.p.e.a. prawo do złożenia skargi na czynność egzekucyjną organu ograniczać się musi jedynie do określonych, faktycznych działań organu egzekucyjnego. W skardze można podnosić wyłącznie okoliczności, które związane są ściśle z daną czynnością, a które naruszają formę i zasady dokonywania tej czynności. Istotą skargi nie jest bowiem unicestwienie postępowania egzekucyjnego, podważenie zasadności jego wszczęcia, lecz skłonienie organów egzekucyjnych, aby te prowadziły czynności egzekucyjne w sposób prawidłowy. Tak więc zobowiązany wnosząc skargę na czynność egzekucyjną może doprowadzić jedynie do zweryfikowania prawidłowości czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora (poborcy skarbowego) składających się na tę czynność egzekucyjną.

Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu o zajęciu numery tych rachunków (art. 81 § 1 u.p.e.a.). Rozumując a contrario należy uznać, że zajęcie jest nieskuteczne, jeżeli bank nie prowadzi rachunku dla zobowiązanego. Przez "skuteczny" rozumie się w języku potocznym: "1. dający pożądane wyniki, 2. taki, którego działalność przynosi efekty" (...). Brak skuteczności nie może być utożsamiany z nieprawidłowością działania.

Konkludując, nieprowadzenie rachunku bankowego zobowiązanego stanowi przeszkodę w przekazaniu przez bank zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Tak więc nieprowadzenie rachunku bankowego jest okolicznością prowadzącą do niemożności osiągnięcia celu zajęcia, a nie świadczącą o nieprawidłowości czynności organu egzekucyjnego lub poborcy skarbowego dokonanych w ramach zajęcia rachunku bankowego. Zarzut sformułowany w punkcie I.2 skargi kasacyjnej jest zatem niezasadny.

Z przedstawionych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz. 1800, ze zm.).