Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1471/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6204 Środki farmaceutyczne i  materiały medyczne oraz nadzór farmaceutyczny
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25, art. 20 ust. 1 pkt 4, art. 10 ust. 7
journal: Dz.U. 2008 nr 45 poz 271
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi F. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 35, art. 30 ust. 1 pkt 1 oraz w zw. z art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. odmówił F. Sp. z o.o. z siedzibą w K. wydania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej S., (Papaverini hydrochloridum + Belladonnae folii extractum siccum normatum), czopki, 100 mg +15 mg.

Organ wskazał, że dniu [...] lipca 2014 r. podmiot odpowiedzialny – F. Sp. z o. o., złożył wniosek o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej S., (Papaverini hydrochloridum + Belladonnae folii extractum siccum normatum), czopki, 100 mg +15 mg. Rozpatrując wniosek organ stwierdził, że podmiot odpowiedzialny powołał się na nieobowiązujące już dacie złożenia wniosku wydanie VI Farmakopei Polskiej. Zarówno w wydaniu IX Farmakopei Polskiej obowiązującym w dacie złożenia wniosku, jak i w wydaniu X obowiązującym od dnia 1 stycznia 2015 r., nie została opublikowana monografia "Suppositoria antispastica" (Czopki przeciwskurczowe), tym samym nie były określone wymagania, o których mowa w art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, z późn. zmj, zwanej dalej "ustawą" albo "p.f."" pozwalające na złożenie wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego S. na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Fakt, iż w obecnie obowiązującej Farmakopei Polskiej brak jest wymagań o których mowa w art. 25 ustawy, nie pozwala na zaklasyfikowanie produktu leczniczego S. jako produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej. Tym samym nie został spełniony podstawowy warunek umożliwiający złożenie wniosku na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Mając na względzie, że Farmakopea Polska nie określała ww. wymagań w zakresie niezbędnym dla oceny wniosku dot. produktu leczniczego S., wystąpił do strony o uzupełnienie dokumentacji ww. produktu leczniczego.

Do strony zostały skierowane wezwania z dnia [...] maja 2015 r. oraz z dnia [...] września 2015 r. do złożenia dokumentacji w formacie CTD w poniższym zakresie:

1. Moduł 1 - w tym: moduł 1.3.1 Charakterystyka Produktu Leczniczego, oznakowanie opakowania i ulotka, moduł 1.3.4. Raport z badania czytelności ulotki, moduły 1.4. dotyczące wykształcenia i doświadczenia ekspertów przygotowujących moduły 2.3, 2.4, 2.5, moduł 1.8 - deklarację o posiadaniu w firmie systemu nadzoru nad bezpieczeństwem stosowania produktu leczniczego.

2. Moduł 2 w zakresie 2.3, 2.4, i 2.5. Podsumowanie 2.3 powinno odnosić się w szczególności do ewentualnych odstępstw pomiędzy recepturą farmakopealną a procesem wytwarzania metodami przemysłowymi. Podsumowania 2.4, 2.5 powinny odnosić się do zestawienia substancji czynnych w składzie produktu leczniczego, powinna być załączona lista odpowiednich referencji.

3. Moduł 3.

4. Pisemne potwierdzenie od wytwórcy produktu leczniczego, że wytwarzanie substancji czynnej odbywa się zgodnie z wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania.

Pomimo ww. wezwań organu strona nie uzupełniła dokumentacji produktu leczniczego S. w wymaganym zakresie. W związku z powyższym Prezes Urzędu decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. odmówił wydania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu ww. produktu leczniczego

Ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę organ zaznaczył, że podmiot odpowiedzialny składając wniosek z dnia [...].07.2014 r. powołał się na nieobowiązujące już w tej dacie wydanie VI Farmakopei Polskiej. Zarówno w wydaniu IX Farmakopei Polskiej obowiązującym w dacie złożenia wniosku, jak i w wydaniu X obowiązującym od dnia 1 stycznia 2015 r., nie została opublikowana monografia "Suppositoria antispastica" (Czopki przeciwskurczowe), tym samym nie były określone wymagania, o których mowa w art. 25 ust. 1 ustawy, pozwalające na złożenie wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego S. na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy. Fakt, iż w obecnie obowiązującej Farmakopei Polskiej brak jest wymagań o których mowa w art. 25 ustawy, nie pozwala na zaklasyfikowanie produktu leczniczego S. jako produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej. Tym samym nie został spełniony podstawowy warunek umożliwiający złożenie wniosku na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Organ wyjaśnił, że Monografia Suppositoria antispastica ("Czopki przeciwskurczowe") została opublikowana w Farmakopei Polskiej (FP) po raz pierwszy w suplemencie I do FP V w 1995 r., po raz ostatni zaś w FP VI 2002. Monografie w FP VI 2002 odwoływały się do metod, wymagań ogólnych i wymagań monografii szczegółowych tego wydania, a więc na stan wiedzy w 2002 r. Od 2006 r. (przystąpienie Polski do Konwencji o Opracowaniu Farmakopei Europejskiej) rozpoczęto proces bezpośredniego wprowadzania wymagań Farmakopei Europejskiej (Ph. Eur.) do Farmakopei Polskiej (wydania VII, VIII, IX, X). Informacje o sposobie korzystania z monografii FP VI 2002 podane we "Wstępie" do FP VII 2007 oraz FP VIII 2008 dotyczyły sytuacji przejściowej, gdy nie ustalone były zasady ani nie rozpoczęty był jeszcze proces aktualizacji tych monografii. Od 2009 r. rozpoczęto proces aktualizacji monografii narodowych FP (tzn. nieposiadających odpowiedników w Ph. Eur.). Zgodnie z przyjętymi zasadami nowelizacji i tworzenia monografii narodowych do współczesnej FP, wymagania wprowadzane do monografii są dostosowywane do obowiązujących wymogów Ph. Eur./FP z uwzględnieniem stosowanych wytycznych Europejskiej Agencji Leków (EMA). Zgodnie z zasadami stosowanymi w Ph. Eur./FP, w monografiach narodowych odwołuje się do metod badań zawartych w Ph. Eur./FP oraz nie powołuje się odpowiednich monografii ogólnych, których wymagania muszą być także spełniane. Wszystkie substancje stosowane do przygotowania preparatów muszą odpowiadać wymaganiom monografii szczegółowych Ph. Eur./FP, co jest uwidocznione przez podanie numeru monografii po nazwie składnika. W przypadku odwołania do monografii narodowej, podany jest numer strony obowiązującej FP, na której opublikowano tekst.

W aktualizowanych monografiach narodowych nie zamieszcza się części "Działanie i/lub zastosowanie" oraz "Dawki zwykle stosowane" (jak w FP VI i wydaniach wcześniejszych). Takie informacje zamieszcza podmiot odpowiedzialny dla produktu leczniczego w dokumentacji dopuszczenia do obrotu. Farmakopea, zgodnie z art. 25 ustawy Prawo farmaceutyczne określa (...) podstawowe wymagania jakościowe oraz metody badań produktów leczniczych i ich opakowań. Pierwsze zaktualizowane monografie narodowe opublikowano w Suplemencie 2010 FP VIII. W aktualnie obowiązującej Farmakopei Polskiej wydanie X zamieszczonych jest 83 monografii narodowych. Monografia Suppositoria antispastica nie została dotychczas opublikowana w zaktualizowanej wersji w obowiązującym wydaniu Farmakopei Polskiej.

Organ zaznaczył, ze w związku z brakiem przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy, dokonując oceny wniosków o dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych wytwarzanych metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej posiłkowo i odpowiednio stosuje przepisy ogólne prawa farmaceutycznego dotyczące dopuszczenia do obrotu produktów leczniczych. Tym samym, ocena dokumentacji dołączonej do wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego następuje indywidualnie w odniesieniu do każdego wniosku. Dokonując ww. oceny organ kieruje się przede wszystkim koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa, jakości i skuteczności danego produktu leczniczego, a w swojej ocenie uwzględnia także ewentualne odstępstwa wynikające ze specyfiki ww. produktów leczniczych. Obowiązek składania dokumentacji w formacie CTD wynika z art. 10 ust. 7 ustawy Prawo farmaceutyczne, który to stanowi delegację ustawową do wydania przez ministra właściwego do spraw zdrowia rozporządzenia, w którym określony powinien zostać szczegółowy sposób przedstawiania dokumentacji, o której mowa w ust 1 i ust 2, uwzględniając przepisy art. 15, 16, 20, 20a, 21, 23a ust. 3 i 4 oraz art. 31 ust. 2 pkt 3, a także przepisy prawa i wytyczne Wspólnoty Europejskiej dotyczące procedury rejestracyjnej produktów leczniczych. Na podstawie tego przepisu wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 kwietnia 2014 r. w sprawie szczegółowego sposobu przedstawiania dokumentacji dołączanej do wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego (Dz. U. poz. 732).

Tym samym, w przypadku złożenia przez podmiot odpowiedzialny wniosku dotyczącego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej, organ ocenia, który z dokumentów powinien zostać dołączony przez stronę do wniosku. W ocenie tej należy również uwzględnić ewentualne odstępstwa wynikające ze specyfiki danego produktu leczniczego. Dokumentacja jakości stanowi podstawę oceny bezpieczeństwa produktu leczniczego niezależnie od kategorii wniosku. W odniesieniu do dokumentacji jakości substancji czynnych i produktu leczniczego brak dokumentacji w zakresie Modułu 3 - jakość i Podsumowania 2.3, które jak wyjaśniono wnioskodawcy, powinno odnosić się w szczególności do ewentualnych odstępstw pomiędzy recepturą farmakopealną a procesem wytwarzania dokonywanym na skalę przemysłową. W przypadku produktu leczniczego S., który zawiera dwie substancje czynne informacje wymagane w części "S" powinny być przedstawione dla każdej z tych substancji.

Organ stwierdził w złożonej dokumentacji chemicznej, farmaceutycznej i biologicznej następujące braki:

- dokumentacja chemiczna, farmaceutyczna i biologiczna produktu leczniczego nie została w żaden sposób sformatowana. Dokumentacja powinna być składana w formacie CTD niezależnie od typu procedury i zawierać moduły 2.3, 3.2.S (oddzielne dla każdej z dwóch substancji czynnych).

- dla substancji czynnej: Papaverini hydrochloridum komplet dokumentacji powinien zawierać m. in część 3.2.S.1 dokumentacji, która, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 kwietnia 2014 r. w sprawie szczegółowego sposobu przedstawiania dokumentacji dołączanej do wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego, (dalej: "Rozporządzenia z dnia 18 kwietnia 2014 r.") powinna obejmować dane dotyczące nazewnictwa (nazwa międzynarodowa (INN), nazwa farmakopealna, nazwy chemiczne, kod firmy lub laboratorium), struktury i właściwości ogólnych (wykaz właściwości fizykochemicznych i innych istotnych właściwości substancji) substancji czynnej;

- dokumentacja nie zawiera również części 3.2.S.2 dokumentacji, która, zgodnie z Rozporządzenia z dnia 18 kwietnia 2014 r. powinna obejmować dane dotyczące wytwórców substancji czynnej łącznie z wytwórcami kontraktowymi (w tym pełnych danych adresowych i zakresu odpowiedzialności każdego z nich) oraz każdego proponowanego miejsca produkcji lub zakładu biorącego udział w wytwarzaniu i w procesie kontroli, schemat blokowy procesów syntezy, opis procesu wytwarzania substancji czynnej, kontroli materiałów oraz kontroli etapów krytycznych procesu wytwarzania i produktów pośrednich, walidacji i oceny procesów oraz badań rozwojowych procesu wytwarzania;

dokumentacja nie zawiera również części 3.2.S.3, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r., powinna obejmować dane dotyczące struktury i innych cech charakterystycznych substancji czynnej (potwierdzenie struktury, w szczególności na podstawie drogi syntezy i analiz widmowych) oraz zanieczyszczeń substancji czynnej, brak jest również części 3.2.S.4 dokumentacji, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować, oprócz specyfikacji substancji czynnej, informacje dotyczące metod stosowanych do badania substancji oraz ich walidacji, wyniki badań analitycznych przynajmniej dwóch serii substancji (wraz z uzyskanymi chromatogramami) oraz uzasadnienie specyfikacji substancji. Przedstawiono wyniki badań analitycznych tylko jednej serii substancji czynnej. Przebadana seria nie została odpowiednio opisana (brak danych dotyczących daty wytworzenia, wielkości i skali serii). Wyniki dotyczące badania czystości mikrobiologicznej nie zostały wyrażone w postaci liczbowej oraz nie załączono uzyskanych chromatogramów. Dokumentacja nie zawiera tym samym części 3.2.S.5 która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować dokumentację analityczną wszystkich substancji wzorcowych stosowanych do badań substancji czynnej;

- dokumentacja nie zawiera części 3.2.S.6, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować dokumentację analityczną opakowania bezpośredniego substancji czynnej;

- dokumentacja nie zawiera części 3.2.S.7, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować podsumowanie informacji na temat trwałości i wnioski, protokół z badań trwałości po uzyskaniu zatwierdzenia i zobowiązanie dotyczące trwałości i dane na temat trwałości (w tym wyniki badań trwałości wraz z uzyskanymi chromatogramami);

- dla substancji czynnej: Belladonnae folii extrac tum siccum norma tum, dokumentacja powinna zawierać m. in. 3.2.S.1 dokumentacji, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r., powinna obejmować dane dotyczące nazewnictwa (w tym m.in. binominalną nazwę naukową rośliny, definicję przetworu roślinnego, kod laboratoryjny), struktury (w tym opis postaci fizycznej przetworu roślinnego, opis składników o znanym działaniu terapeutycznym i właściwości ogólnych substancji czynnej (oraz substancji roślinnej);

- dokumentacja nie zawiera części 3.2.S.2, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r., powinna obejmować dane dotyczące dostawców i wytwórców substancji roślinnej i substancji czynnej łącznie z wytwórcami kontraktowymi (w tym pełnych danych adresowych i zakresu odpowiedzialności każdego z nich), każdego proponowanego miejsca wytwarzania lub zakładu biorącego udział w wytwarzaniu i procesie kontroli substancji roślinnej, jeżeli ma to zastosowanie, każdego proponowanego miejsca lub zakładu, w których są prowadzone wytwarzanie i kontrola przetworu roślinnego, jeżeli ma to zastosowanie; procesu wytwarzania substancji roślinnej i substancji czynnej; kontroli materiałów, kontroli procesu wytwarzania substancji czynnej, kontroli jego etapów krytycznych i produktów pośrednich, walidacji i oceny procesów oraz badań rozwojowych procesu wytwarzania;

- dokumentacja nie zawiera części 3.2.S.3, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować dane dotyczące struktury i innych cech charakterystycznych substancji roślinnej i substancji czynnej oraz zanieczyszczeń substancji roślinnej i substancji czynnej;

- dokumentacja nie zawiera części 3.2.S.4, która zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować, oprócz specyfikacji substancji czynnej, specyfikację substancji roślinnej informacje dotyczące metod stosowanych do badania substancji roślinnej i substancji czynnej oraz ich walidacji, wyniki badań analitycznych dla przynajmniej dwóch serii substancji roślinnej i substancji czynnej (wraz z uzyskanymi chromatogramami) oraz uzasadnienie specyfikacji substancji roślinnej i substancji czynnej. Przedstawiono wyniki badań analitycznych tylko jednej serii substancji czynnej. Przebadana seria nie została odpowiednio opisana (brak danych dotyczących daty wytworzenia, wielkości i skali serii). Wyniki dotyczące badania czystości mikrobiologicznej nie zostały wyrażone w postaci liczbowej oraz nie załączono uzyskanych chromatogramów. Strona nie przedstawiła tym samym części 3.2.S.5 dokumentacji, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować dokumentację analityczną wszystkich substancji wzorcowych stosowanych do badań substancji czynnej;

- dokumentacja nie zawiera ponadto części 3.2.S.6, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować dokumentację analityczną opakowania bezpośredniego substancji czynnej;

- dokumentacja nie zawiera również części 3.2.S.7, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować podsumowanie informacji na temat trwałości i wnioski, protokół z badań trwałości po uzyskaniu zatwierdzenia i zobowiązanie dotyczące trwałości i dane na temat trwałości (w tym wyniki badań trwałości wraz z uzyskanymi chromatogramami);

Strona nie przedstawiła również dokumentacji w części 3.2.P.1, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować m.in. opis postaci farmaceutycznej, pełny skład produktu leczniczego skład - wykaz i ilości wszystkich składników postaci farmaceutycznej oraz ich ilość w jednostce dawkowania wraz z wszelkimi ewentualnymi nadmiarami, funkcję składników oraz odwołanie do wymagań jakościowych dla nich, w szczególności do monografii farmakopealnych, takich jak zawarte w Farmakopei Europejskiej lub jej tłumaczeniu na język polski zawartym w Farmakopei Polskiej, rodzaj opakowania bezpośredniego i systemu jego zamknięcia, zastosowanego do danej postaci farmaceutycznej.

Dokumentacja nie zawiera również części 3.2.P.3, która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować informacje dotyczące wytwórców produktu leczniczego; składu serii; opis procesu wytwarzania oraz schemat blokowy, wraz z informacjami na temat wyposażenia produkcyjnego, co najmniej według typu; kontroli etapów krytycznych i produktów pośrednich oraz walidacji i oceny procesów.

Brak jest również części 3.2.P.5 dokumentacji, która zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r., powinna obejmować, oprócz specyfikacji produktu leczniczego, opisów metod analitycznych i wyników badań produktu (wyniki powinny obejmować uzyskane chromato gramy), informacje dotyczące walidacji metod, charakterystykę zanieczyszczeń oraz uzasadnienie specyfikacji produktu leczniczego.

Serie produktu leczniczego, dla których przedstawiono wyniki badań, nie zostały odpowiednio opisane (brak danych dotyczących dat wytworzenia, wielkości i skali serii). Wyniki dotyczące badania czystości mikrobiologicznej nie zostały wyrażone w postaci liczbowej i nie załączono uzyskanych chromatogramów.

Dokumentacja nie zawiera części od 3.2.P.6 do 3.2.P.8 która, zgodnie z Rozporządzeniem z dnia 18 kwietnia 2014 r, powinna obejmować m. in dokumentację analityczną wszystkich substancji wzorcowych stosowanych do badań produktu leczniczego oraz powinna obejmować podsumowanie informacji na temat trwałości i wnioski, protokół z badań trwałości po uzyskaniu zatwierdzenia i zobowiązanie dotyczące trwałości oraz dane na temat trwałości (w tym wyniki badań trwałości wraz z uzyskanymi chromatogramami). Serie produktu leczniczego, dla których prowadzone są badania trwałości, nie zostały odpowiednio opisane (brak danych dotyczących dat wytworzenia i zwolnienia do obrotu, wielkości i skali serii). Nie przekazano informacji, w jakich opakowaniach przechowywany jest produkt leczniczy w trakcie badań. Brak precyzyjnego określenia warunków przechowywania (temperatura, wilgotność względna). Nie uwzględniono w przekazanym komplecie, dokumentów potwierdzających skuteczność i bezpieczeństwo produktu leczniczego.

Mając powyższe na względzie organ odmówił wydania pozwolenia na dopuszczenie ww. produktu leczniczego do obrotu.

Na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia [...] kwietnia 2016 r. F. Sp. z o.o. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenia w całości, a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r. i o zasądzenia kosztów postępowania.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.

1) art. 20 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 roku Prawo poprzez:

(a) bezpodstawne przyjęcie, że przepisy zawarte w Farmakopei Polskiej wyd. VI przestały obowiązywać z chwilą opublikowania kolejnych wydań Farmakopei Polskiej, tj. wydania VII, VIII, IX oraz X Farmakopei Polskiej i w związku z powyższym uznanie, że utraciła moc obowiązującą monografia "Suppositoria antispastica" (Czopki przeciwskurczowe), zawarta w wydaniu VI Farmakopei Polskiej, na którą powoływał się wniosek Spółki F. o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego S., czopki, 100mg + 15mg,

(b) w konsekwencji powyższego bezpodstawne przyjęcie, że produkt S. nie może być zaklasyfikowany jako produkt leczniczy wytwarzany metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej i że nie jest możliwe złożenie/rozpatrzenie wniosku o dopuszczenie do obrotu ww produktu na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo farmaceutyczne;

2) art. 20 ust. 1 pkt 4, ust. 2 i ust. 3 ustawy Prawo farmaceutyczne w związku z art. 1 pkt 11 lit. a) oraz art. 15 ustawy z dnia 30 marca 2007 roku o zmianie ustawy - Prawo farmaceutyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2007r., Nr 75, poz. 492) oraz w związku z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 9 czerwca 2003 roku w sprawie wniosku o dopuszczenie do obrotu nieprzetworzonych surowców farmaceutycznych używanych w celach leczniczych, surowców roślinnych w postaci rozdrobnionej, kopalin leczniczych, produktów leczniczych wytwarzanych metodami przemysłowymi i surowców farmaceutycznych przeznaczonych do sporządzania leków recepturowych i aptecznych oraz wykazu surowców i produktów (Dz.U. 2003 r. Nr 125, poz. 1167) poprzez uznanie, że Rozporządzenie Wykonawcze utraciło moc obowiązującą z dniem 2 listopada 2008 roku oraz że nie jest możliwe przeprowadzenie postępowania rejestracyjnego na jego podstawie;

3) art. 20 ust. 1 pkt 4, ust. 2 i ust. 3 ustawy Prawo farmaceutyczne w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz art. 10 ust. 2 ustawy Prawo farmaceutyczne w zw. z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 kwietnia 2014r. w sprawie szczegółowego sposobu przedstawiania dokumentacji dołączanej do wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego (Dz.U. 2014r., poz. 732) poprzez błędne przyjęcie, iż wobec utraty mocy obowiązującej Rozporządzenia Wykonawczego w postępowaniu dotyczącym rozpatrywanego wniosku Spółki F. o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego S. należy stosować przepisy ogólne, przewidujące znacznie ostrzejsze wymagania dokumentacyjne, w rzeczywistości nieprzystające do wymagań związanych z rejestracją produktów leczniczych wytwarzanych metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej, sformułowanych w art. 20 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 2 ustawy Prawo farmaceutyczne.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła i szczegółowo uzasadniła podnoszone zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy Prawo farmaceutyczne podstawowe wymagania jakościowe oraz metody badań produktów leczniczych i ich opakowań oraz surowców farmaceutycznych określa Farmakopea Europejska lub jej tłumaczenie na język polski zawarte w Farmakopei Polskiej. Zgodnie z ust 2 powołanego przepisu jeżeli Farmakopea Europejska nie zawiera monografii, wymagania, o których mowa w ust. 1, określa Farmakopea Polska lub odpowiednie farmakopee uznawane w państwach członkowskich Unii Europejskiej lub państwach członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

W obecnie obowiązującej Farmakopei Polskiej brak jest wymagań, o których mowa w art. 25 ww. ustawy. W związku z tym nie jest możliwe zaklasyfikowanie produktu leczniczego S. jako produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej. Tym samym nie został spełniony podstawowy warunek umożliwiający złożenie wniosku na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy, a zatem wniosek oraz dołączona do wniosku dokumentacja nie spełnia wymagań określonych w ustawie Prawo farmaceutyczne.

Należy wyjaśnić, że intencją ustanowienia kategorii produktów leczniczych wytwarzanych metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej, art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo farmaceutyczne, było stworzenie możliwości dopuszczania do obrotu produktów leczniczych w oparciu o wymagania jakości, wskazania do stosowania oraz uznany za bezpieczny sposób dawkowania, opisane w monografii szczegółowej produktu leczniczego wydania Farmakopei Polskiej VI (2002 r.) lub wydań wcześniejszych FP.

Farmakopea zgodnie z art. 25 ustawy Prawo farmaceutyczne z dnia 6 września 2001 określa (...) podstawowe wymagania jakościowe oraz metody badań produktów leczniczych i ich opakowań oraz surowców farmaceutycznych (...). Obowiązujące wydania Farmakopei Europejskiej i jej tłumaczenia na język polski - Farmakopei Polskiej nie zawierają informacji dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa produktów leczniczych, w tym danych o wskazaniach do stosowania i dawkowaniu tych produktów. W zaktualizowanych tekstach monografii narodowych wydania X FP nie są zamieszczone części "Działanie i/lub zastosowanie" oraz "Dawki zwykle stosowane", jak to miało miejsce w wydaniu VI FP i wydaniach wcześniejszych. Dane w tym zakresie zawarte w poprzednich wydaniach farmakopei są nieaktualne i niewystarczające, aby stanowić obecnie podstawę dopuszczenia do obrotu produktu leczniczego, w szczególności produktu zawierającego w składzie zestawienie silnie działających substancji czynnych o uogólnionym działaniu. Monografia Suppositoria Antispastica FP, w oparciu o którą opracowano skład i wytwarzanie produktu leczniczego S. nie była znowelizowana od 2002 r. i nie jest opublikowana w obowiązującym wydaniu Farmakopei Polskiej.

W celu udokumentowania skuteczności i bezpieczeństwa każdego produktu leczniczego, potwierdzenia zaproponowanych wskazań do stosowania, grup wiekowych pacjentów oraz kategorii dostępności, niezależnie od kategorii wniosku o dopuszczenie do obrotu, wnioskodawca zobligowany jest do złożenia danych w oparciu o aktualny stan wiedzy. W niniejszej sprawie uzasadnienie skuteczności i bezpieczeństwa stosowania produktu leczniczego S. - czopki, w oparciu o wskazania do stosowania oraz sposób dawkowania opisane w monografii szczegółowej produktu leczniczego wydania Farmakopei Polskiej VI (2002 r.) było niewystarczające. Danych tych nie można uznać za aktualne i nie mogą stanowić obecnie podstawy dopuszczenia do obrotu produktu leczniczego, w szczególności produktu zawierającego w składzie zestawienie silnie działających substancji czynnych o uogólnionym działaniu.

Produkt leczniczy S. zawiera chlorowodorek papaweryny i wyciąg etanolowy liści z pokrzyku wilczej jagody (standaryzowany na zawartość alkaloidów w przeliczeniu na hioscyjaminę) i dlatego ocena bezpieczeństwa stosowania tych substancji wymaga złożenia przez podmiot odpowiedzialny danych w oparciu o aktualny stan wiedzy. Dane te w przypadku produktu złożonego z kilku substancji czynnych powinny odnosić się do zestawienia tych substancji.

Za niezasadny uznać należało zarzut strony dotyczący błędnej interpretacji przez organ przepisów prawa poprzez uznanie, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 czerwca 2003 r. w sprawie wniosku o dopuszczenie do obrotu nieprzetworzonych surowców farmaceutycznych używanych w celach leczniczych, surowców roślinnych w postaci rozdrobnionej, kopalin leczniczych, produktów leczniczych wytwarzanych metodami przemysłowymi i surowców farmaceutycznych przeznaczonych do sporządzenia leków recepturowych i aptecznych oraz wykazu surowców i produktów (Dz. U. Nr 125 poz. 1167) utraciło moc obowiązującą. Rozporządzenie to zostało uchylone z dniem 2 listopada 2008 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 30 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo farmaceutyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 75, poz. 492). Ww. rozporządzenie wydane było na dwóch podstawach prawnych: art. 9 ust. 2 oraz art. 20 ust. 3 ustawy Prawo farmaceutyczne i utraciło moc w związku z art. 15 ww. ustawy z dnia 30 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo farmaceutyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Po uchyleniu ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 czerwca 2003 r., szczegółowy sposób przedstawiania dokumentacji dotyczącej produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej określony został na podstawie rozporządzenia wydanego na podstawie art. 10 ust. 7 ustawy Prawo farmaceutyczne, który to przepis stanowi delegację ustawową do wydania przez ministra właściwego do spraw zdrowia rozporządzenia, w którym określony powinien zostać szczegółowy sposób przedstawiania dokumentacji, o której mowa w ust. 1 i 2, uwzględniając przepisy art. 15, 16, 20, 20a, 21, 23a ust. 3 i 4 oraz art. 31 ust. 2 pkt 3, a także przepisy prawa i wytyczne Wspólnoty Europejskiej dotyczące procedury rejestracyjnej produktów leczniczych. Na podstawie tego przepisu wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 kwietnia 2014 r. w sprawie szczegółowego sposobu przedstawiania dokumentacji dołączanej do wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego (Dz. U. poz. 732).

Delegacja do wydania ww. rozporządzenia zawarta w art. 10 ust. 7 ustawy upoważnia do określenia w ww. rozporządzeniu szczegółowego sposobu przedstawiania dokumentacji, o której mowa w ust. 1 i 2 ustawy, uwzględniając przepisy art. 15, 16, 20, 20a, 21, 23a ust. 3 i 4 oraz art. 31 ust. 2 pkt 3, a także przepisy prawa i wytyczne Wspólnoty Europejskiej dotyczące procedury rejestracyjnej produktów leczniczych. Z uwagi na fakt, że art. 10 ust. 7 ustawy odsyła do art. 20 ustawy, to do produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej (art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy) zastosowanie ma ww. rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 kwietnia 2014 r. w sprawie szczegółowego sposobu przedstawiania dokumentacji dołączanej do wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego.

Zgodnie z § 1 ww. rozporządzenia dokumentację dołączaną do wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego przedstawia się w formacie Wspólnego Dokumentu Technicznego (CTD). W rozporządzeniu określony został szczegółowy sposób przedstawiania dokumentacji dołączanej do wniosku o dopuszczenie do obrotu dla produktów leczniczych.

Informacje w formacie CTD przedstawia się w sposób jednoznaczny i przejrzysty, co ułatwia ocenę podstawowych danych. Format CTD nie został opracowany w celu określenia, jakie badania są wymagane, ale w celu określenia właściwej organizacji informacji zamieszczanych w dokumentacji substancji czynnych i produktów leczniczych. O ile Informacje, które zamieszcza się pod danym nagłówkiem, nie są dostępne lub nie są wymagane, to w tym punkcie zamieszcza się uwagę "nie dotyczy" przy zachowaniu tytułu i numeru punktu oraz w razie potrzeby uzasadnia brak badania.

Należy zauważyć, że wydanie przez organ decyzji o pozwoleniu na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej nie przesądza o stosowaniu przez organ uchylonego w 2008 r. rozporządzenia z dnia 9 czerwca 2003 r. Wydanie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu ww. produktów leczniczych następuje w oparciu o art. 7 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo farmaceutyczne.

Dokumentacja dołączona do wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego podlega każdorazowo indywidualnej ocenie zgodnie z wymaganiami Farmakopei Europejskiej i Farmakopei Polskiej oraz w oparciu o stosowne wytyczne Europejskiej Agencji Leków EMA. Produkty lecznicze wytwarzane metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej to w większości leki galenowe stosowane w łagodnych schorzeniach, często o działaniu miejscowym. Produkt S. jest produktem leczniczym złożonym, uwierającym dwie silnie działające substancje czynne o działaniu ogólnoustrojowym. Jak uzasadniono powyżej, w szczególności dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania, dawkowania, przeznaczenia leku dla określonych grup wiekowych, kategorii dostępności (z przepisu lekarza lub OTC) takiego produktu muszą być wykazane przez wnioskodawcę.

Za bezzasadny należy uznać zarzut strony dotyczący braku podstaw do formułowania przez organ dodatkowych wymagań. Wezwanie do złożenia dokumentacji produktu leczniczego S. w obowiązującym formacie CTD wynika z przepisów Dyrektywy 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi. Zgodnie z złącznikiem I w części Wprowadzenie i zasady ogólne pkt 3, "Prezentacja CTD - Wspólnoty Europejskiej jest stosowana do wszystkich rodzajów wniosków o pozwolenie na ¿opuszczenie do obrotu bez względu na zastosowaną procedurę (tj. scentralizowana, wzajemnie uznawana lub krajowa) i czy jest oparta na pełnym czy skróconym wniosku. Jest również stosowana do wszystkich rodzajów produktów zawierających nowe cząstki chemiczne INCE), radiofarmaceutyków, pochodzących z osocza, szczepionek, ziołowych produktów leczniczych itd."

Jak już wspomniano, po uchyleniu rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 czerwca 2003 r. szczegółowy sposób przedstawiania dokumentacji dotyczącej produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej określony został na podstawie rozporządzenia wydanego na podstawie art. 10 ust. 7 ustawy Prawo farmaceutyczne. Z uwagi na fakt, że art. 10 ust. 7 ustawy Prawo farmaceutyczne odsyła do art. 20 tej ustawy, to do produktu leczniczego wytwarzanego metodami przemysłowymi zgodnie z przepisami zawartymi w Farmakopei Polskiej (art. 20 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo farmaceutyczne) zastosowanie ma rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 kwietnia 2014 r. w sprawie szczegółowego sposobu przedstawiania dokumentacji dołączanej do wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego. W związku z powyższym wskazanie przez organ formatu CTD jako sposobu przedstawienia dokumentacji miało charakter obligatoryjny i wynikało z przepisów ustawy prawo farmaceutyczne.

Substancja czynna produktu leczniczego S. - Belladonnae folii extractum siccum normatum jest wyciągiem roślinnym otrzymywanym z materiału roślinnego - liścia pokrzyku Atropa belladonna L. Wymagania dla substancji czynnej określa monografia szczegółowa Farmakopei Europejskiej/Farmakopei Polskiej 01/2009:1294 Belladonnae folii extractum siccum normatum - oraz monografia ogólna 04/2008:0765 EXTRACTA - Wyciągi (aktualne na dzień składnia wniosku o dopuszczenie produktu leczniczego S.). Ponadto w dokumentacji nie złożono danych dotyczących roślinnego materiału wyjściowego z którego wytwarzany jest wyciąg. Monografia szczegółowa Farmakopei Europejskiej/Farmakopei Polskiej 01/2008:1812 Belladonnae folii extractum siccum normatum w punkcie Definicja wskazuje surowiec roślinny - liść pokrzyku oraz numer 01/2012:0221 monografii szczegółowej określającej wymagania dla tego materiału. Dodatkowo wymagania dla ww. materiału użytego do wytwarzania substancji czynnej zawiera monografia ogólna 07/2010:1433 PLANTAE MEDICINALES - Substancje roślinne (aktualna na dzień składnia wniosku o dopuszczenie produktu leczniczego S.). Monografia ta wskazuje kryteria akceptacji w zakresie oceny toksycznych zanieczyszczeń. Monografia ogólna Extracta 04/2008:0765 Ph.Eur./FP określa, że w zakresie zanieczyszczeń "Badania wyciągów dotyczące czystości mikrobiologicznej, pozostałości metali ciężkich, aflatoksyn, pestycydów mogą być konieczne, gdy są wynikiem oceny jakości substancji roślinnej, zwierzęcej lub procesu wytwarzania". Dokumentacja jakości substancji czynnej Belladonnae folii extractum siccum normatum złożona z wnioskiem o dopuszczenie do obrotu nie zawiera wyników badań oceny toksycznych zanieczyszczeń materiału wyjściowego - substancji roślinnej liścia pokrzyku Atropa belladonna L. Dokumentacja belladonnae folii extractum siccum normatum nie odpowiada wymaganiom Farmakopei Europejskiej/Farmakopei Polskiej w zakresie oceny toksycznych zanieczyszczeń, pochodzących z roślinnego materiału wyjściowego. W dokumentacji brak opisu metod analitycznych oraz raportów walidacji tych metod (w przypadku metod nieopisanych w Ph.Eur./FP) oraz wyników badań substancji czynnej w zakresie oceny zanieczyszczeń. Jak zostało wyjaśnione stronie w zaskarżonej decyzji - dostarczenie powyższych danych przez wnioskodawcę wymagane jest w celu potwierdzenia bezpieczeństwa stosowania substancji w produkcie leczniczym.

Brak odpowiedniej dokumentacji potwierdzającej jakość, skuteczność i bezpieczeństwo stosowania prawidłowo skutkowało odmową wydania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego S.

Reasumując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ uwzględnił wszelkie rygory procedury administracyjnej, określające jego obowiązki w zakresie sposobu przeprowadzenia postępowania, a następnie końcowego rozstrzygnięcia sprawy. Organ zebrał w sposób wyczerpujący i ocenił cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), ustosunkował się do wszystkich twierdzeń strony, a także wystarczająco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.

Biorąc wszystkie powyższe względy pod uwagę, Sąd stanął na stanowisku, że

Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zarówno nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak i nie uchybił przepisom postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.