Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3525/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
article: art. 201 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant ref. staż. Piotr Niewiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi H. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w C. z dnia [...] lipca 2014 r.; 2. stwierdza, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz H. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w C., mając za podstawę art. 216 i art. 13 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) w związku z art. 8 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.), odmówił H. z siedzibą w W. zawieszenia postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry.

W motywach postanowienia organ wyjaśnił, że w dniu [...] czerwca 2011 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę urządzania gier na automatach w lokalu Stacji Paliw E., Z. 50, [...] M., w trakcie której stwierdzili, że w ww. lokalu znajdują się dwa sprawne urządzenia do gry, należące do H. z siedzibą w W. W związku z tym, że urządzanie gier na tych automatach powinno odbywać się wyłącznie w kasynie gry, organ wszczął z urzędu postępowanie wobec ww. Spółki w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry. Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. Spółka wniosła o zawieszenie przedmiotowego postępowania, powołując się na istniejące w sprawie zagadnienie wstępne. Wskazała, że w dniu [...] maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wydał postanowienie o sygn. akt III SA/GL 1979/11, w którym przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, czy przepisy art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy o grach hazardowych w zakresie, w jakim dopuszczają stosowanie wobec tej samej osoby fizycznej za ten sam czyn kary pieniężnej i odpowiedzialność za przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 lub wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t. j.: Dz. U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765 ze zm.), są zgodne z art. 2, art. 30 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, Spółka podniosła, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 15 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GSK 686/13 także przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, czy przepisy art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy o grach hazardowych są zgodne z art. 2 i art. 7 oraz z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zdaniem organu, powołane przez Spółkę okoliczności nie mają jednak charakteru zagadnienia wstępnego, bowiem wyjaśnienie prawnych wątpliwości dotyczących zgodności przepisów ww. ustawy o grach hazardowych z Konstytucją RP, czy też ocena naruszenia zakazu podwójnego karania, nie jest zagadnieniem wstępnym, w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Ordynacja podatkowa.

Powyższe postanowienie H. z siedzibą w W. uczyniła przedmiotem zażalenia do Dyrektora Izby Celnej w W., wnosząc o jego zmianę i zawieszenie przedmiotowego postępowania, ewentualnie – o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Spółka zarzuciła rażące naruszenie art. 201 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Ordynacja podatkowa, poprzez jego niezastosowanie, pomimo wystąpienia w sprawie zagadnienia wstępnego, które podlega rozstrzygnięciu przez Trybunał Konstytucyjny.

Postanowieniem dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w W., stosując art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239, art. 201 § 1 pkt 2, § 2 i § 3 w związku z art. 219 ww. ustawy – Ordynacja podatkowa w związku z art. 8 ww. ustawy o grach hazardowych, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia.

W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka zawieszenia postępowania, wskazana w art. 201 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Ordynacja podatkowa, gdyż zakończenie przedmiotowego postępowania nie zależy od orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie organ wskazał, że jeśli TK orzekłby o niekonstytucyjności przepisu będącego podstawą decyzji ostatecznej, strona będzie mogła wystąpić o wznowienie postępowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie H. z siedzibą w W. zarzuciła naruszenie art. 201 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Ordynacja podatkowa, poprzez odmowę zawieszenia postępowania, pomimo że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego – zdaniem Spółki – ma znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia, które ma być w sprawie podjęte, wszak znaczenie wykładani art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ww. ustawy o grach hazardowych jest kluczowe dla oceny legalności decyzji wymierzającej karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W ocenie Spółki, jest to zatem zagadnienie prejudycjalne, od którego zależy wynik prowadzonego postępowania. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, względnie – o stwierdzenie jego nieważności, oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Problem zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie wyniknął w związku z wszczęciem z urzędu przez Naczelnika Urzędu Celnego w C. postępowania w przedmiocie wymierzenia H. z siedzibą w W. kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry. Istota sporu sprowadza się więc do ustalenia, czy w trakcie prowadzonego postępowania w powyższym przedmiocie wystąpiło zagadnienie wstępne, stanowiące podstawę zawieszenia postępowania.

Zgodnie z brzmieniem art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.), karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Przepis art. 89 ust. 2 pkt 2 tej ustawy stanowi, że wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, wynosi 12.000 zł od każdego automatu. W świetle zaś art. 8 ww. ustawy o grach hazardowych, do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Ustawa o grach hazardowych inaczej nie stanowi, a jedynie dodatkowo w art. 91 precyzuje, że także do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ww. ustawy – Ordynacja podatkowa.

W myśl art. 201 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Ordynacja podatkowa, organ podatkowy zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przepis ten nakłada na organ podatkowy obowiązek zawieszenia postępowania w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Jak wynika z poglądów doktryny, istnieją cztery elementy składające się na konstrukcję prawną zagadnienia wstępnego. Należą do nich następujące wymogi: zagadnienie to wyłania się w toku postępowania administracyjnego; jego rozstrzygniecie należy do innego organu lub sądu; wymaga ono uprzedniego rozstrzygnięcia, tzn. musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji; istnieje zależność między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji (por. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I, publ. LEX 2007). Przepis art. 201 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Ordynacja podatkowa jest odpowiednikiem art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), stąd też zarówno poglądy doktryny, jak i judykatury, dotyczące art. 97 § 1 pkt 4 kpa, mają znaczenie również w niniejszej sprawie.

Zawieszenie postępowania w ww. trybie oznacza, że jego tok ulega wstrzymaniu, przy równocześnie trwającym nadal stanie zawisłości sprawy. Wystąpienie zagadnienia wstępnego stanowi natomiast jedną z przesłanek obligatoryjnego wstrzymania toku postępowania, poprzez jego zawieszenie do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia. Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia prejudycjalnego, którego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo inna jeszcze okoliczność mająca znaczenie prawne. Kwestia konstytucyjności przepisów, które stanowią podstawę prawną decyzji, jaka ma być w sprawie podjęta, jest okolicznością mającą znaczenie prawne i jako taka powinna być kwalifikowana w kategoriach zagadnienia wstępnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy zauważyć, że dla rozpatrzenia sprawy dotyczącej wymierzenia skarżącej Spółce kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry konieczne jest rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, jakim jest wydanie orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w związku z pytaniami prawnymi o konstytucyjność m.in. podstawy prawnej tej kary. Zarówno bowiem pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jak i pytanie prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczą przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ww. ustawy o grach hazardowych, te zaś stanowią podstawę nakładanej kary pieniężnej. Co więcej, biorąc również pod uwagę, że pytanie prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego obejmuję także kwestię konstytucyjności art. 14 ust. 1 ww. ustawy o grach hazardowych, który wprowadza nakaz urządzania gier na automatach wyłącznie w kasynach gry, organ miał prawny obowiązek zawieszenia postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry i to niezależnie od złożonego przez stronę wniosku o jego zawieszenie. Skoro bowiem Sądy (NSA i WSA w Gliwicach), formułując swoje pytania prawne o konstytucyjność powyższych norm, wyraziły w ten sposób istniejące wątpliwości co do ich zgodności z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wątpliwości te nie zostały usunięte poprzez wydanie w tym zakresie orzeczenia przez TK, to procedowanie organu podatkowego w kierunku wydania merytorycznej decyzji w sprawie świadczy o złamaniu obowiązku zawieszenia prowadzonego postępowania. Orzeczenie, które podejmie Trybunał Konstytucyjny, ma w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry charakter prejudykatu. Zagadnienie konstytucyjności norm stanowiących prawne podstawy decyzji, jaka ma być wydana w przedmiocie kary pieniężnej, wyłoniło się w toku postępowania; rozstrzygniecie tego zagadnienia należy do Trybunału Konstytucyjnego, a więc innego sądu, w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Ordynacja podatkowa; rozstrzygnięcie to ma charakter uprzedni, wszak poprzedza ewentualną możliwość zastosowania zarówno samych kwestionowanych przepisów, jak i możliwość nałożenia sankcji administracyjnej, co wskazuje na istniejącą zależność między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji.

Jakkolwiek z chwilą zakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny norm prawnych stanowiących podstawę decyzji strona ma prawną możliwość wznowienia postępowania, to jednak należy mieć na względzie, że do wydania decyzji w niniejszej sprawie jeszcze nie doszło, natomiast kwestia badania konstytucyjności przepisów pojawiła się w toku postępowania, które wciąż jest prowadzone, zaś organ ma informację o postawionych pytaniach prawnych. Taka sytuacja w pełni uzasadnia tezę o istnieniu zagadnienia wstępnego, które obligowało organ do zawieszenia postępowania. Istotne bowiem jest, że treść pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy zasady, gdyż obejmuje konstytucyjność art. 14 ust. 1 ww. ustawy o grach hazardowych, który wprowadza nakaz urządzania gier na automatach tylko w kasynach gry. Gdyby zatem Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności tego przepisu z mocą ex tunc, odpadłaby nie tylko podstawa do stosowania sankcji administracyjnej w trybie przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 tej ustawy, ale także podstawa do prowadzenia samego postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry. Z kolei w przypadku nałożenia kary pieniężnej i jej uiszczenia przez stronę, a następnie stwierdzenie przez TK braku podstaw do nakładania takiej sankcji, powstają konsekwencje związane z jej zwrotem, czego również nie należy pomijać (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2013 r. o sygn. akt II GSK 2336/11, publ. LEX nr 1399293).

Nie zawieszając postępowania w niniejszej sprawie, organ naruszył więc art. 201 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Ordynacja podatkowa, dlatego też Sąd zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego obu wydanych w sprawie postanowień, uchylając je.

Z tych względów, uznając skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie uchylonych postanowień.

Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku.

W oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i 2 oraz art. 209 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zasądził od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz H. z siedzibą w W. kwotę 357 zł, w tym kwotę 100 zł, stanowiącą wartość uiszczonego wpisu od skargi, i kwotę 240 zł, poniesioną tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490) oraz kwotę 17 zł, poniesioną tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.