Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2410/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 86, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 3, art. 28 ust. 2,3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 1 § 1 i 2, art. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 250, art. 258 - 261
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędziowie NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Marzenna Zielińska Protokolant Sylwia Nerkowska po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2013 r. skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Sz 517/11 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 517/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalił skargę W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, z następującym uzasadnieniem.

W. K. (dalej: skarżący) wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych, do opłacenia których był zobowiązany w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wniosek skarżący uzasadnił trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Twierdził, że wraz z żoną uzyskują niskie świadczenia emerytalne od 1999 r., brak im środków finansowych na miesięczne opłaty oraz bieżące utrzymanie i koszty leczenia, a cierpi na poważne schorzenie, które grozi kalectwem w przypadku zaniedbania leczenia. Skarżący poinformował również, że nie jest w stanie spłacać powstałego zadłużenia w ramach zawartego z ZUS układu ratalnego, bowiem po opłaceniu wyliczonej raty pozostałaby mu na życie kwota 300 zł.

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia powstałych należności.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. utrzymał ww. decyzję w mocy podtrzymując stanowisko, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległych należności z tytułu składek gdyż żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.), nie zaistniała. Zdaniem organu, brak też było podstaw do umorzenia zaległości na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie MGPiPS). Ustalono, że skarżący wraz z żoną pobierają świadczenia emerytalne, które wynoszą odpowiednio 2.315,86 zł i 837,54 zł brutto. Skarżący jest też właścicielem domu położonego w D. o pow. 109,80 m2, koszty związane z opłatami stałymi skarżący oszacował na 1.500 zł miesięcznie, a koszty leczenia na 300 zł. Organ stwierdził, że poza niezbędnymi do życia wydatkami, skarżący posiada jeszcze środki finansowe, które przeznacza na spłatę kredytu. Tymczasem jak podkreślił ZUS, zgodnie z art. 24 ust. 3 u.s.u.s., składki ubezpieczeniowe są należnościami uprzywilejowanymi w stosunku do zobowiązań z tytułu kredytów, podatków, opłat za czynsz, gaz itp. i winny być zaspokajane przed nimi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. kontrolując legalność decyzji nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu.

Sąd I instancji przytoczył treść art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS i stwierdził, że organ prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek, określone tymi przepisami. Według Sądu ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek umorzenia spoczywa na zobowiązanym, a treść § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia należy odnieść do konkretnej sytuacji, tak aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności spowoduje egzystencjalną zapaść bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie powstałych należności. Podniesiono też, że wprawdzie przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum.

WSA za prawidłowe uznał stanowisko organu, że skoro W. K. i jego małżonka otrzymują świadczenia emerytalne w łącznej wysokości ponad 3000 zł brutto to - pomimo aktualnych problemów z regulowaniem bieżących i zaległych zobowiązań -istnieje szansa na uregulowanie chociażby części zaległości przed terminem ich przedawnienia. Pomimo wysokich kosztów utrzymania, wynikających z opłacania na bieżąco rachunków oraz spłaty kredytu bankowego, skarżącemu pozostaje kwota umożliwiająca zaspokojenie podstawowych potrzeb.

W ocenie Sądu I instancji, organ trafnie podniósł, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających, że jego trudna sytuacja wynika z poniesienia straty materialnej wskutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Zdaniem Sądu, organ dokonał analizy ustawowych przesłanek umorzenia i prawidłowo uznał, że nie zachodzi trwała i całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a nadto nie zaistniały przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, wobec czego zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Ocena przedstawiona przez organ w zaskarżonej decyzji mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w rozpoznawanej sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej.

Na marginesie Sąd I instancji wskazał, że pomimo przedstawienia trudnej sytuacji materialnej, skarżący nie korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, ze świadczeń rodzinnych oraz pomocy na zmniejszenie wydatków związanych z eksploatacją mieszkania w formie dodatku mieszkaniowego.

W. K. skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adwokata A. N. zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały opłacone przez skarżącego ani w całości ani w części.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., zwanej dalej: p.u.s.a.) oraz przepisu art. 3 ww. ustawy poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd funkcji kontrolnej, przez co został naruszony przepis art. 151 w związku z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej; p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi, co stanowi konsekwencję błędnego przyjęcia, iż organ nie dopuścił się naruszenia.:

a) przepisu art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) poprzez niepodjęcie wszelkich, niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. co do sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego i jego żony, jak również trudnej sytuacji skarżącego, wynikającej z poniesienia w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialnej, na które to zdarzenia powoływał się skarżący, chociażby poprzez przesłuchanie skarżącego i jego żony;

b) przepisu art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepełne i nierzetelne przeprowadzenie postępowania dowodowego, polegające na niepodjęciu przez organ kroków celem rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego i przerzucenia ciężaru dowodowego wyłącznie na skarżącego;

c) przepisu art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji sformułowanie przez organ nielogicznych wniosków w zakresie uznania, iż:

- miesięczny dochód w wysokości 400,00 zł dla dwóch osób, po potrąceniu niekwestionowanych kosztów utrzymania mieszkania oraz leków, jest wystarczający dla zaspokojenia podstawowych potrzeb dwuosobowej rodziny,

- fakt posiadania przez skarżącego i jego żonę nieruchomości położonej w D. P. o wartości 300.000,00 zł ma wpływ na ocenę przesłanek z przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z przepisem § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w sytuacji, w której nieruchomość ta służy zaspokajaniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych skarżącego i jego żony,

- które to wnioski są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego;

d) przepisu art. 86 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącego na okoliczność sytuacji majątkowej i zdrowotnej oraz trudnej sytuacji skarżącego wynikającej z poniesienia w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialnej;

e) przepisu art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak sporządzenia przekonującego uzasadnienia organu w zakresie sytuacji materialnej skarżącego pod kątem istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek umorzenia zaległych składek nie spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy. Wnioskujący wprawdzie ma wykazać, że znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności, jednakże z Kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego spoczywa na organie prowadzącym to postępowanie. Organ powinien zatem podjąć wszelkie kroki, zmierzające do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych, a nie ograniczać się jedynie do przerzucenia ciężaru dowodowego na stronę. Ciężar dowodu na mocy art. 77 k.p.a. obciąża organ administracyjny, a w sytuacji, gdy strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, ma więc on obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić.

Ponadto stwierdzono, że uznaniowy charakter przepisu art. 28 u.s.u.s. nie może prowadzić do wydania rozstrzygnięcia dowolnego. Organ, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, dokonał nieprawidłowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy pod kątem istnienia przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek. Twierdzenia organu, który przy akceptacji zestawienia dochodów i wydatków skarżącego widzi jeszcze możliwość pomniejszenia będącej w jego dyspozycji kwoty dochodów o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb rodziny, są nieuzasadnione.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ZUS wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz strony przeciwnej kosztów zastępstwa procesowego według norm.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, przesłanki której określa art. 183 § 2 p.p.s.a. Zasadność wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku mogła być zatem rozważana jedynie w kontekście postawionych Sądowi I instancji zarzutów. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że przedmiotem oceny mogą być jedynie te zarzuty kasacyjne, które strona sformułowała i uzasadniła zgodnie z wymogami prawnymi wynikającymi z art. 174 i art. 176 p.p.s.a.

Art. 174 p.p.s.a. wskazuje możliwy zakres podstaw zaskarżenia skargą kasacyjną orzeczeń wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie z nim skargę kasacyjną można oprzeć na: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie sformułowano wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw.

W myśl objętego skargą kasacyjną art. 7 k.p.a. co do zasady w toku postępowania administracyjnego organy administracji zobligowane są do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Według zaś art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ramach ustanowionej przytoczonymi wyżej przepisami zasady prawdy obiektywnej na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek określenia, ustalenie jakiego stanu faktycznego sprawy jest niezbędne do jej merytorycznego załatwienia. Organ powinien się przy tym kierować normami prawa materialnego, znajdującymi zastosowanie w sprawie.

Poza sporem w rozpoznawanej sprawie wniosek o umorzenie należności z tytułu składek rozpoznawany był w kontekście regulacji zawartej w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (z zastrzeżeniem ust. 3a – o czym niżej), która zachodzi w gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2 ) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Sposób sformułowania i uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, że autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje ustaleń, na podstawie których stwierdzono, że skarżący nie spełnia przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek – w rozumieniu przytoczonego wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. w związku ze wskazanymi wyżej przepisami k.p.a. strona wiąże bowiem z brakiem podjęcia przez organ działań celem ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej, zdrowotnej skarżącego i jego żony oraz wpływu klęski żywiołowej na sytuację skarżącego. Znaczy to, że skarga kasacyjna zmierza do podważenia ustaleń dotyczących przesłanek umorzenia określonych art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Według § 3 ust. 1 powołanego w sprawie rozporządzenia MGPiPS Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Treść przytoczonego przepisu wskazuje, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, to znaczy – wbrew wywodom skargi kasacyjnej – że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (v. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012r. II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r. II GSK 685/11). Tak więc chybione są zarzuty, że organ zobligowany był uzupełnić z własnej inicjatywy materiał dowodowy m.in. o dowód z przesłuchania skarżącego (art. 86 k.p.a.).

W rozpatrywanym przypadku na podstawie całokształtu materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącego organy ustaliły, że skarżący wraz z żoną otrzymują świadczenia emerytalne w łącznej wysokości ponad 3.000 zł brutto, a ponadto posiadają nieruchomość o wartości 300.000 zł. Okoliczności te sporne nie są. W tym stanie rzeczy nie można Sądowi I instancji skutecznie postawić zarzutu, że z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wadliwie nie dostrzegł uchybienia przez organ art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W toku postępowania administracyjnego organy nie pominęły żadnego dowodu przedstawionego przez stronę, a ponieważ skarżący nie składał dalej idących wniosków dowodowych, to zgromadzony materiał trafnie uznano za kompletny. Tym samym zachodziły podstawy do oceny tego materiału dowodowego w granicach swobody, przewidzianej art. 80 k.p.a. Zdaniem składu orzekającego ocena, że w przedstawionej sytuacji majątkowej skarżącego opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych nie jest oceną dowolną. Należy mieć na względzie, że autor skargi kasacyjnej nie podważa dokonanej przez Sąd I instancji interpretacji pojęcia "niezbędnych potrzeb życiowych" jako niezbędnego minimum. Skoro tak, nie przekracza granic swobody uznanie, że przy miesięcznych dochodach rzędu 3.000 zł skarżący wraz z żoną nie zostaną pozbawieni możliwości zaspokojenia życiowych potrzeb na poziomie niezbędnego minimum. Istotnie skarżący wykazywał wysokie koszty miesięcznych opłat i spłaty kredytu. Zasadnie jednak podniesiono, że zgodnie z niekwestionowanym skargą kasacyjną art. 24 ust. 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek korzystają z uprzywilejowania w stosunku do innych wierzytelności i winny być zaspokajane przed innymi zobowiązaniami, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów. Skoro ocena przesłanek umorzenia należności z tytułu składek podlega ocenie ze względu m.in. na stan majątkowy wnioskodawcy – zarzut, że wzięto pod uwagę fakt, że skarżący jest właścicielem nieruchomości jest niezrozumiały.

Oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a nie jest więc usprawiedliwione. Należy w tym miejscu wskazać, że granice uznania administracyjnego należy odróżnić od granic swobodnej oceny dowodów.

Nie ulega wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek (z uwagi na użyte w art. 28 ust. 1, 2, 3a oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia sformułowanie, że należności "mogą" być umarzane oznacza, że decyzji w tym przedmiocie przypisuje się charakter decyzji uznaniowej. Jednakże skład orzekający NSA stoi na stanowisku, że wskazane uznanie administracyjne oznacza, że organ może - ale nie musi - uwzględnić wniosku o umorzenie należności z tytułu składek tylko i wyłącznie wówczas, gdy spełnione są ustawowe przesłanki (tzn. nieściągalność - art. 28 ust. 2 lub uzasadnione przypadki - art. 28 ust. 3a). W przypadku, gdy ustawowe przesłanki możliwości umorzenia składek nie zaistnieją - organ nie ma żadnych podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku. Zatem odmowa umorzenia z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek - co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie - nie następuje na zasadzie uznania administracyjnego (v. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1212/10).

Wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku nie uzasadnia też zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie brak podstaw by przyjąć, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji uchybia tym wymogom. Fakt, że uzasadnienie to nie przekonuje skarżącego nie świadczy o naruszeniu tego przepisu w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy – w rozumieniu przewidzianym art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 1 § 2 oraz art. 3 p.u.s.a. skład orzekający stwierdza, że art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. ma charakter przepisu ustrojowego, który Sąd I instancji mógłby naruszyć odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa bądź rozpoznając ją, ale stosując przy kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności z prawem (vide np. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FSK 2/08). Taka sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie miała natomiast miejsca. Uznać trzeba, że z zarzutem zastosowania przy kontroli kryterium innego niż kryterium zgodności z prawem nie można utożsamiać zarzutu naruszenia przepisów postępowania ani też zarzutu wadliwej wykładni, czy też wadliwego zastosowania przez sąd przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 3 p.u.s.a. sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne (§ 1). Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych w zakresie orzekania w trybie określonym ustawami, a w szczególności rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń tych sądów i podejmuje uchwały wyjaśniające zagadnienia prawne oraz rozpoznaje inne sprawy należące do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy innych ustaw (§ 2). Zarzut naruszenia tego przepisu przez Sąd I instancji jest całkowicie niezrozumiały.

Zdaniem NSA zwrócenia uwagi wymaga, że w sprawie nie jest kwestionowana prawidłowość zastosowania art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. ani też § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Tymczasem stwierdzenie, że ustalony stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącego nie odpowiada przesłankom umorzenia należności, w istocie jest kwestią prawidłowego zastosowania wskazanych przepisów. Prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego wyraża się bowiem w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie odpowiada stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalonego stanu faktycznego nie można "podciągnąć" pod hipotezę określonej normy prawnej.

Z tych wszystkich względów, skoro żadna z podstaw kasacyjnych nie znajduje usprawiedliwienia, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania znajduje uzasadnienie w sytuacji finansowej skarżącego.

Odnosząc się zaś do wniosku pełnomocnika skarżącej, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. i 207 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.