Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 2092/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-12-16 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Na nadesłanym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, skarżący E.G. złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego.

W uzasadnieniu wniosku, skarżący oświadczył, że jest on zatrudniony, lecz jego dochody w chwili obecnej wynoszą jedynie [...] zł. Nigdy przedtem, ani obecnie wnioskodawca nie uzyskiwał wynagrodzenia, które stanowiłoby choćby ułamek kwoty określonej decyzją.

Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną A. G.. Nie posiada on żadnego majątku, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Posiada jednak oszczędności pieniężne w kwocie [...] zł. Jedynie skarżący jest zatrudniony i tylko on osiąga dochód – jego wynagrodzenie zamyka się w kwocie [...] zł.

Wnioskodawca zaznaczył, że jest osobą schorowaną i leczy się z takich schorzeń, jak: nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, arytmia, miażdżyca i nerwica lękowo – depresyjna. Swoje schorzenia skarżący udokumentował odpowiednimi zaświadczeniami lekarskimi, stanowiącymi załącznik do wniosku o prawo pomocy.

Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 25 października 2010 r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego i stanu majątkowego swojej żony. Wezwanie to miało na celu uzyskanie odpowiedniego materiału dowodowego, który obrazowałby aktualne i faktyczne możliwości finansowe strony skarżącej.

Wnioskodawca został mianowicie wezwany o:

- udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez siebie;

- nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego za rok 2009;

- przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić stosowne zaświadczenia wystawione przez banki, a potwierdzające ten fakt oraz informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty;

- udokumentowanie faktu, że małżonka skarżącego, A.G. nie osiąga żadnego dochodu. W tym celu należało przedstawić zaświadczenia wydane przez właściwy urząd skarbowy potwierdzające fakt nie osiągania dochodu w 2009 r., a także okoliczność, że za żonę skarżącego nie były odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2010 r.;

- podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.

W zakreślonym terminie pełnomocnik procesowy skarżącego nadesłał jedynie część dokumentów, o które strona skarżąca była wzywana. Nadesłana została mianowicie jedynie lista płac za [...] 2010 r. (z której wynika, że wnioskodawca rzeczywiście uzyskuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł netto miesięcznie) oraz kserokopia zeznania podatkowego wnioskodawcy PIT – 37 za rok 2009.

Pełnomocnik procesowy skarżącego, w piśmie przewodnim z dnia [...] 2010 r. oświadczył, że wnioskodawca i jego małżonka nie posiadają rachunków bankowych oraz nie posiadają odrębnego lokalu mieszkalnego i mieszkają na zasadzie użyczenia w lokalu N. A.– siostry skarżącego. W związku z niskimi dochodami strony, jej partycypacja w kosztach utrzymania mieszkania jest minimalna. Koszty leczenia schorzeń skarżącego wynoszą około [...] zł miesięcznie, lecz nie posiada on żadnych rachunków, ani paragonów, które to potwierdzą.

W piśmie tym, zawarty został wniosek o przedłużenie terminu do złożenia stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego, ponieważ w zakreślonym terminie nie udało się otrzymać takiego zaświadczenia.

W tym stanie rzeczy, skarżący został po raz kolejny wezwany za pośrednictwem swojego pełnomocnika procesowego do uzupełnienia danych zawartych w tym piśmie i potwierdzenia zawartych w nim oświadczeń. Pismem z dnia [...] 2010 r., wezwano wnioskodawcę do:

- sprecyzowania na czym polega mieszkanie "na zasadzie użyczenia" w lokalu siostry skarżącego. Czy jest zawarta w tym przypadku pisemna umowa o użyczeniu lokalu (w takim przypadku należy nadesłać kserokopię takiej umowy), czy też korzystanie z tego lokalu opiera się jedynie na ustnym oświadczeniu stron umowy;

- sprecyzowania i wyjaśnienia, kto i w jakim stopniu partycypuje w kosztach utrzymania zamieszkiwanego lokalu mieszkalnego;

- przedłożenia aktualnego zaświadczenie właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniające wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego (tj. przy ul. [...] w B.);

- oświadczenia, czy skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną, czy też prowadzi je także wspólnie ze swoją siostrą, bądź też z innymi osobami, które zamieszkują w tym lokalu (np. mężem siostry). Jeżeli skarżący nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa domowego, to należało wykazać sytuację majątkową osób, które pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym celu należało udokumentować dochód uzyskiwany przez te osoby, przedłożyć wszelkie wyciągi i wykazy z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez te osoby i obrazujących operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz ogólny stan tych rachunków.

W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik skarżącego nadesłał pismo z dnia [...] 2010 r., w którym stwierdził, że mieszkanie, w którym skarżący zamieszkuje "współdzieli" z siostrą N. A., jako najbliższa rodzina. Natomiast wszelkie koszty eksploatacyjne, takie jak: woda, ścieki, prąd, gaz są rozliczane po połowie. Z kolei koszty utrzymania osobistego, takie jak jedzenie i odzież, każdy pokrywa we własnym zakresie i produkty te są zakupywane sukcesywnie z własnych środków.

Do dnia dzisiejszego nie zostało jednak nadesłane zaświadczenie właściwego miejscowo urzędu skarbowego, potwierdzające fakt, że małżonka skarżącego nie osiąga żadnego dochodu oraz zaświadczenie właściwej jednostki samorządu terytorialnego, wymieniające wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje z kolei zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Wniosek ten, obejmował więc żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku E.G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (na które składają się opłaty i wydatki) i ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie kompletu dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie wszechstronnej analizy żądania zawartego we wniosku. Do dokonania takiej analizy z pewnością nie wystarczyły tylko te dokumenty, które wnioskodawca nadesłał.

Przyznanie prawa pomocy jest mianowicie możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie udowodnił, aby znajdował się rzeczywiście w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazał jaka jest jego aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących całokształt jej sytuacji majątkowej.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że nie została w ogóle wyjaśniona kwestia korzystania z zajmowanego przez skarżącego i jego małżonkę lokalu mieszkalnego. Nie zostało mianowicie wskazane, jakie są ogólne koszty utrzymania tego lokalu mieszkalnego i w jakiej części w utrzymaniu tego lokalu partycypuje bezpośrednio sam skarżący. Poza tym nie została w rzeczywistości wyjaśniona kwestia, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo samodzielnie, tj. jedynie ze swoją żoną, czy też małżonkowie G. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe razem z siostrą wnioskodawcy (oraz z innymi potencjalnymi osobami: np. z mężem N. A.).

W odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] 2010 r., pełnomocnik procesowy strony, w piśmie z dnia [...] 2010 r. ograniczył się do stwierdzenia, że skarżący "współdzieli" mieszkanie, w którym zamieszkuje ze swoją siostrą, jako najbliższa rodzina. Wszelkie koszty eksploatacyjne są rozliczane po połowie, natomiast koszty utrzymania osobistego każdy pokrywa we własnym zakresie.

W obowiązującym ustawodawstwie nie występuje jednak instytucja "współdzielenia" lokalu mieszkalnego. Podmioty prawa mogą korzystać z lokalu mieszkalnego na podstawie praw rzeczowych (własność, użytkowanie, spółdzielcze prawa do lokalu), jak również na podstawie praw o charakterze zobowiązaniowym (np.: najem, użyczenie). Pierwotnie, pełnomocnik strony stwierdził, że skarżący zamieszkuje w lokalu swojej siostry na zasadzie "użyczenia". Można było więc wywnioskować, że taka jest podstawa prawna korzystania z tego lokalu przez wnioskodawcę. Kiedy jednak wezwano stronę do sprecyzowania na jakich zasadach funkcjonuje ta umowa użyczenia (niezależnie od tego, czy została zawarta na piśmie, czy obowiązuje, jako umowa ustna), pełnomocnik skarżącego stwierdził, że wnioskodawca "współdzieli" mieszkanie, w którym zamieszkuje razem ze swoją siostrą.

W tym stanie rzeczy, należy stwierdzić, że strona nie wykazała w ogóle zasad, na jakich korzysta z lokalu. Nie wiadomo bowiem, jakie ponosi w rzeczywistości obciążenia finansowe, związane z użytkowaniem tego lokalu. Brak w aktach jakichkolwiek rachunków, czy faktur, które obrazowałyby wysokość wydatków związanych z regulowaniem rachunków za tzw. "media" (np.: zużycie wody, energii elektrycznej, koszty opału). Niezależnie od kwestii udokumentowania poszczególnych, konkretnych wydatków, wnioskodawca nie przedstawił nawet przybliżonych kwot pieniężnych, które przeznacza na regulowanie tych opłat.

Mając powyższe na uwadze, należy konsekwentnie stwierdzić, że wnioskodawca wcale nie wykazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego razem ze swoją siostrą N. A. (jak również z potencjalnymi innymi osobami). Rozpatrując tą kwestię w aspekcie doświadczenia życiowego, jak również występującej w naszym kraju "praktyki mieszkaniowej", należy dojść do wniosku, że osoby spokrewnione ze sobą, które zamieszkują w lokalu mieszkalnym (w mieszkaniu, znajdującym się w bloku, czy kamienicy) prowadzą jednak z reguły faktycznie wspólne gospodarstwo domowe. Jeśli w konkretnym przypadku tak nie jest, to fakt ten należy udowodnić, wykazać w sposób wiarygodny i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości.

Z tego wynika, że wnioskodawca pozostaje jednak we wspólnocie rodzinnej i majątkowej nie tylko ze swoją żoną, ale także ze swoją siostrą, z którą przecież razem mieszka. W tej sytuacji to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten przesądza bezpośrednio o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania sądowego, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Nie wystarcza jedynie samo stwierdzenie, że skarżący partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w minimalnym stopniu w związku z małymi dochodami. Twierdzenie to powinno być odpowiednio wykazane, czy to poprzez nadesłanie stosownych rachunków, bądź faktur, a w ostateczności twierdzenie to powinno być poparte szacunkowym oświadczeniem wnioskodawcy, w którym stwierdzi jakie wydatki i w jakiej wysokości ponosi.

Skarżący nie nadesłał także w ogóle aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem jego miejsca zamieszkania. W efekcie nie wiadomo ile osób zamieszkuje razem ze skarżącym. Nie można wykluczyć, że wnioskodawca i jego małżonka zamieszkują nie tylko z N. A., lecz także z jej mężem, czy też z jej dziećmi. A ta okoliczność ma istotne znaczenie przy ocenie łącznych wydatków i potrzeb finansowych wszystkich osób, które pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym.

Nie należy również tracić z pola widzenia faktu, że strona nie wykazała, że jego małżonka rzeczywiście nie osiąga żadnego dochodu. Strona była wezwana do wykazania tej okoliczności, przykładowo poprzez nadesłanie stosownego zaświadczenia właściwego miejscowo urzędu skarbowego.

Już w pierwszym piśmie pełnomocnika strony, z dnia [...] 2010 r., w odpowiedzi na to wezwanie, zawarty był wniosek o przesunięcie terminu złożenia stosownego zaświadczenia z organu skarbowego, ponieważ w zakreślonym terminie strona nie otrzymała takiego zaświadczenia. Jednak aż do tej pory zaświadczenie takie nie zostało dostarczone do akt sprawy. W piśmie procesowym z dnia 1 grudnia 2010 r. pełnomocnik strony w ogóle nie ustosunkował się do tej kwestii. W aktach brak zarówno kopii złożenia takiego wniosku do właściwego miejscowo urzędu skarbowego, jak również brak jakiejkolwiek reakcji organu skarbowego (wydłużającego termin do wydania tego zaświadczenia, lub odmawiającego wydania takiego zaświadczenia).

Również i w tym przypadku, nie można opierać się jedynie na samym oświadczeniu skarżącego, zgodnie z którym jego małżonka nie osiąga żadnego dochodu. Okoliczność ta powinna przecież również zostać wykazana odpowiednim dokumentem (np. zaświadczeniem z urzędu skarbowego).

Reasumując, E. G. nie wykazał czy ponosi w ogóle jakiekolwiek opłaty za korzystanie z mieszkania, w którym zamieszkuje, nie wykazał w jakiej wysokości ponosi opłaty za tzw. media. Niezależnie od kwestii udokumentowania poszczególnych, konkretnych wydatków, wnioskodawca w ogóle nie podał nawet przybliżonych kwot, które składają się na wydatki na zakup żywności, środków czystości, czy ubrań dla niego samego i jego żony. Poza tym w ogóle nie została wyjaśniona kwestia, czy skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie jedynie ze swoją żoną, czy też prowadzi jednak wspólne gospodarstwo także ze swoją siostrą i jej rodziną. Z okoliczności bowiem wynika, że skarżący prowadzi jednak wspólne gospodarstwo ze swoją siostrą i, potencjalnie, z innymi członkami jej rodziny. Faktem jest, że wynagrodzenie skarżącego jest relatywnie niskie, jednak należałoby rozpatrywać jego sytuację majątkową w aspekcie dochodów innych osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.

Trzeba stwierdzić, że są to istotne braki, które uniemożliwiają w istocie dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym czynią niemożliwym stwierdzenie, czy wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Aby wykazać w tym przypadku zasadność swojego wniosku, strona powinna przedłożyć takie materiały źródłowe, które wykażą w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie, skarżący nie wykazał jednak, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (co, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym), a tym bardziej nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (co, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym).

Tymczasem, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.