Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 778/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1, art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak–Kubiak Sędzia del. NSA Zdzisław Kostka (spr.) Protokolant starszy asystent Anna Sidorowska–Ciesielska po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1654/11 w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia czynności materialno – technicznej wymeldowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 stycznia 2012 r. (sygnatura akt IV SA/Wa 1654/11) rozpoznając skargę B. W. uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2011 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy J. z [...] czerwca 2011 r. o uchyleniu dokonanej [...] marca 2009 r. czynności materialno-technicznej, polegającej na wymeldowaniu K. T. z miejsca pobytu stałego w budynku nr [...] przy ulicy [...] w S.

Uzasadniając wyrok Sąd pierwszej instancji wskazał, że [...] maja 2009 r., na wniosek K. T. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej wymeldowania go z pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. [...] w S. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy J. wydał [...] czerwca 2010 r. decyzję, w której orzekł o uchyleniu czynności materialno-technicznej polegającej na zarejestrowaniu w dniu [...] marca 2009 r. wymeldowania K. T. z miejsca pobytu stałego. Odwołanie od tej decyzji wniosła B. W., wskazując m.in. na uchybienia proceduralne organu pierwszej instancji w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Na skutek odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. uchylił decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] czerwca 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że czynności procesowe związane z uzyskaniem dowodu z przesłuchań świadków w toku całego postępowania administracyjnego zostały dokonane przez Wójta Gminy J. w sposób wadliwy. Po przeprowadzeniu postępowania uzupełniającego organ pierwszej instancji decyzją z [...] listopada 2010 r. ponownie orzekł o uchyleniu czynności materialno-technicznej polegającej na zarejestrowaniu w dniu [...] marca 2009 r. wymeldowania K. T. z pobytu stałego. Odwołanie od tej decyzji ponownie wniosła B. W. W odwołaniu wskazała m.in., że z posiadanych przez nią informacji wynika, iż K. T. z miejsca pobytu stałego wymeldował się w dniu [...] marca 2009 r. a nie, jak ustalił organ pierwszej instancji w dniu [...] marca 2009 r. Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2010 r. ponownie uchylił rozstrzygnięcie wydane przez Wójta Gminy J. wskazując, iż zachodzi konieczność ustalenia prawidłowej daty wymeldowania się przez K. T. z miejsca pobytu stałego. Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] czerwca 2011 r. decyzję o uchyleniu czynności materialno-technicznej wymeldowania K. T. z budynku nr [...] przy ul. [...] w S., dokonanej [...] marca 2009 r. Odwołanie od tej decyzji do Wojewody [...] wniosła B. W.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Wojewoda [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] czerwca 2011 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że K. T. w swoich oświadczeniach składanych w toku postępowania wyjaśniającego, wielokrotnie podkreślał, że w chwili kiedy dokonał wymeldowania (to jest [...] marca 2009 r.) z budynku nr [...] położonego w S., mieszkał stale w miejscu zameldowania wraz ze swoją matką, która zmarła w dniu [...] czerwca 2009 r., posiadał klucze do budynku oraz miał w nim swoje rzeczy osobiste. Miejsce zameldowania opuścił dopiero 31 kwietnia lub 1 maja 2010 r. Powyższe zostało również potwierdzone przez funkcjonariuszy Policji w notatce z 27 maja 2009 r., a także przez B. W., która w zażaleniu z dnia 21 września 2009 r. wniesionym do Wojewody [...] stwierdziła m.in., że K. T. "zlekceważył liczne żądania opuszczenia nieruchomości", "nie reaguje na żądania opuszczenia nieruchomości", "sprzedał nieruchomość i wszelkimi sposobami, angażując Urząd Gminy, Policję, Prokuraturę dąży do pozostania w sprzedanej nieruchomości.

Wojewoda wskazał ponadto, iż fakt zamieszkiwania K. T. na nieruchomości nr [...] w S. w marcu 2009 r. potwierdził przesłuchany podczas rozprawy administracyjnej w dniu 20 października 2010 r. brat wymienionego – M. T., sołtys S. T.T. oraz K. S.

Ponadto podał, że do akt sprawy została dołączona kopia wyroku Sądu Rejonowego w W. z [...] października 2009 r. (sygn akt [...]), którym K. T. został ukarany karą grzywny w kwocie [...] zł za to, że od 18 marca 2009 r. do 24 lipca 2009 r., zamieszkując w budynku nr [...] w S. nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku meldunkowego. Dowód ten, zdaniem organu, również potwierdza, że K. T. zarówno w marcu 2009 r., jak i później zamieszkiwał na nieruchomości, z której wymeldował się [...] marca 2009 r.

Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Wojewoda [...] uznał za bezsporny fakt, że K.T. w dniu kiedy dokonał czynności materialno-technicznej wymeldowania z pobytu stałego, zamieszkiwał w miejscu stałego zameldowania, aż do maja 2010 r., a zatem istniały podstawy do uchylenia tej czynność.

W skardze B. W. zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego w tym przede wszystkim art. 80 k.p.a. Zakwestionowała wyjaśnienia złożone przez świadków, podnosząc iż w ogóle nie odnoszą się do daty [...] marca 2009 r. Wskazała ponadto, że wyrok na który powołuje się organ administracji, został uchylony. Jej zdaniem nieuprawnione są także twierdzenia organu administracji, że skoro wzywała K. T. do opuszczenia budynku w późniejszym czasie, to oznacza to że mieszkał on w nim w dniu [...] marca 2009 r.

Przedstawiając motywy uwzględnienia skargi Sąd pierwszej instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż czynność wymeldowania została dokonana na wniosek K. T. i zarejestrowana w dniu [...] marca 2009 r. W dniu [...] maja 2009 r., również na jego wniosek, zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej wymeldowania go z pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. [...] w S. K.T. podnosił, że w chwili kiedy dokonał wymeldowania (to jest [...] marca 2009 r.) na nieruchomości nr [...] położonej w S. stale mieszkał wraz ze swoją matką, która zmarła w dniu [...] czerwca 2009 r., posiadał klucze do budynku oraz miał tam swoje rzeczy osobiste.

Dalej Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy został oceniony z naruszeniem art. 80 k.p.a. Sąd ten wskazał, że zaskarżone rozstrzygnięcia wydane zostały na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, która normuje ewidencję ludności polegającą na rejestracji między innymi danych o miejscu pobytu osób. Rejestracja ta wiąże się z ustalonym w ustawie obowiązkiem meldunkowym, który zgodnie z jej art. 4 polega m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, jak i na wymeldowaniu się z miejsca tego pobytu. Zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie jest aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, charakteru tego pobytu, bądź jego ustania w dotychczasowym miejscu, służącym zbieraniu i aktualizowaniu danych o miejscu pobytu osób fizycznych, zgodnie z rzeczywistym i aktualnym stanem faktycznym. Wymeldowanie służy potwierdzeniu faktu opuszczenia miejsca pobytu stałego. Dokonywane jest ono zazwyczaj w drodze czynności materialno-technicznej, która to nie ma cech aktu administracyjnego.

Następnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że rolą organów prowadzących niniejsze postępowanie było dokonanie oceny czynności materialno-technicznej dokonanej w dniu [...] marca 2009 r. i rozstrzygnięcie czy w dacie jej dokonania istniały podstawy do zarejestrowania wymeldowania K. T. z pobytu na nieruchomości nr [...] położonej w S. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie wymeldowanie dokonane zostało na wniosek K. T., było zatem zgodne z jego wolą i potwierdzało stan faktyczny, iż opuścił on trwale i dobrowolnie miejsce stałego zameldowania. To sam zainteresowany K. T. kierując powyższy wniosek potwierdził, iż zaistniały okoliczności uzasadniające jego wymeldowanie z miejsca stałego pobytu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji bez znaczenie dla oceny przedmiotowej czynności pozostaje fakt, iż zainteresowany po dokonaniu wskazanej czynności zmienił stanowisko co do zaistnienia przesłanek uzasadniających wymeldowanie. Sąd też stwierdził, że niewątpliwie między skarżącą, a K. T. istnieje konflikt dotyczący rozliczeń z tytułu sprzedaży wskazanej nieruchomości. Nie może on jednak w jakikolwiek sposób rzutować na przedmiotowe postępowanie. W ocenie Sądu pierwszej instancji absurdalne wydaje się prowadzenie postępowania mającego na celu wykazanie, iż nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające dokonanie czynności materialno-technicznej wymeldowania, mimo iż czynność dokonana została na wniosek zainteresowanego i zgodnie z jego wolą potwierdzającą, iż istnieją podstawy do dokonania wymeldowania.

Mając to wszystko na uwadze Sąd pierwszej instancji skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględnił.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, K. T. zarzucił naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania.

W szczególności zarzucił naruszenie:

- art. 4 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż "złożenie przez K. T. wniosku o wymeldowanie (de facto jedynie podpisanie, będąc pod wpływem alkoholu, przedstawionego mu wcześniej wypełnionego wniosku) świadczy o woli opuszczenia trwale i dobrowolnie lokalu przy ul. [...] w miejscowości S. oraz o potwierdzeniu stanu faktycznego w sytuacji, kiedy skarżący nie zamierzał opuścić i nie opuścił dotychczasowego miejsca pobytu, a działania te były jedynie podejmowane na czas przeprowadzenia aktu notarialnego sprzedaży nieruchomości rolnej K. T.",

- art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż "samo podpisanie przez K. T. wniosku o wymeldowanie świadczy o woli opuszczenia trwale i dobrowolnie miejsca stałego pobytu w sytuacji, kiedy skarżący po złożeniu wniosku w dalszym ciągu zamieszkiwał pod tym adresem z zamiarem stałego pobytu",

- art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż "na Urzędzie Gminy nie ciążył obowiązek weryfikacji prawdziwości wniosku o wymeldowanie złożonego przez K. T. a następnie uchylenia wadliwe dokonanego wpisu".

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi zamiast jej oddalenia i w konsekwencji uchyleniu decyzji organów administracji obu instancji, mimo że decyzje te były oparte na prawidłowo zgromadzonym i kompletnym materiale dowodowym, z którego wynika, iż K.T. nie zamierzał i nie opuścił dotychczasowego miejsca pobytu oraz nie miał woli wymeldowania się z tego miejsca.

Uzasadniając skargę kasacyjną twierdzono, że K. T. nie wypełnił samodzielnie zgłoszenia wymeldowania z miejsca pobytu stałego, lecz jedynie je podpisał po uprzednim wprowadzeniu go w stan upojenia alkoholowego. Tym samym wykorzystano jego bezradność oraz nadużyto zaufania. Twierdzono też, że nie zamierzał opuścić dobrowolnie i na stałe nieruchomości położonej w S. Tam koncentrowały się jego sprawy życiowe, aż do bezprawnego "eksmitowania" na przełomie maja i kwietnia 2010 r. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną samo złożenie zgłoszenia wymeldowania z miejsca pobytu stałego nie oznacza, że K. T. wyraził wolę opuszczenia miejsca stałego pobytu oraz że nastąpiło to dobrowolnie i na trwałe. O tym, że było przeciwnie świadczą, jak wskazano, dowody zgromadzone w toku postępowania administracyjnego. Wskazano, że okoliczność, iż K. T. po "wymeldowaniu się" w dalszym ciągu mieszkał oraz prowadził gospodarstwo rolne na nieruchomości przy ul. [...] potwierdził on sam, jego brat, sołtys wsi S. oraz sąsiedzi. Potwierdzają to również, jak wskazano, notatki policyjne tworzone w związku z interwencjami na tej nieruchomości. Okoliczności te wskazują, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, że K. T. nie tylko nie zmienił stanowiska co do zaistnienia przesłanek wymeldowania, ale nigdy samodzielnie nie podjął decyzji o wymeldowaniu. Tym samym, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd pierwszej instancji naruszył art. 6 ust. 1 oraz art. 4 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Podniesiono też, że wskazane okoliczności uzasadniały, na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, obowiązek weryfikacji zaistniałych wątpliwości. Weryfikacja ta doprowadziła z kolei do ustalenia, że K. T. w chwili zgłoszenia wymeldowania z miejsca pobytu stałego w dalszym ciągu w tym miejscu przebywał z zamiarem stałego pobytu, co z kolei doprowadziło do uchylenia czynności materialno-technicznej. W związku z tym błędny jest, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, pogląd Sądu pierwszej instancji, który podjęcie czynności w celu wyjaśnienia wątpliwości zaistniałych w wyniku złożenia wniosku o wymeldowanie uznał za niezasadne. W związku z tym Sąd pierwszej instancji, jak wskazano, naruszył art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

W końcu, uzasadniając skargę kasacyjną podniesiono, że Sąd pierwszej instancji błędnie uwzględnił skargę, mimo że zaskarżona decyzja Wojewody [...] oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy J. były trafne.

W oparciu o tak przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Skarżąca B. W. wniosła odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniosła o jej oddalenie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazano m.in., że potwierdzeniem zaświadczonego w zgłoszeniu wymeldowania z miejsca pobytu stałego przez K. T. faktu opuszczenia miejsca stałego pobytu były okoliczności związane ze sprzedażą przez niego nieruchomości, na której był zameldowany. W tych okolicznościach, jak wskazano w odpowiedzi na skargę kasacyjną, bezzasadne są zarzuty o braku dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca stałego zameldowania.

Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Sąd pierwszej instancji w istocie nie wskazał jakich uchybień dopuściły się organy administracji wydając zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Stwierdził jedynie, bliżej jednakże tego nie wyjaśniając, że materiał dowodowy został oceniony z naruszeniem art. 80 k.p.a. Istotne natomiast w rozpoznawanej sprawie było to, że organy administracji błędnie uznały, iż konieczne jest wyjaśnienie czy K. T. w chwili wymeldowania mieszkał w miejscu stałego zameldowania.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 993 ze zm.) osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego, jest obowiązana wymeldować się najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Z przepisu tego wynika zatem, że osoba opuszczająca miejsce pobytu stałego może wymeldować się z tego miejsca zanim go faktycznie opuści. Nie jest zatem niezgodna z prawem czynność wymeldowania z miejsca pobytu stałego osoby, która jeszcze tego miejsca nie opuściła. Ponadto zauważyć należy, że w myśl art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

Z powołanych wyżej przepisów wynika więc, że oceniając zgodność z prawem czynności materialno-technicznej wymeldowania się K. T. z miejsca pobytu stałego nie było istotne czy skarżący w chwili wymeldowania mieszkał w tym miejscu. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych K. T. mógł wymeldować się z miejsca pobytu stałego zanim faktycznie to miejsce opuścił. W świetle powołanego art. 6 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych istotne natomiast było czy K. T. w chwili wymeldowania się z miejsca pobytu stałego miał zamiar to miejsce na stałe opuścić.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy administracji wydając decyzję o uchyleniu czynności materialno-technicznej polegającej na wymeldowaniu K. T. z miejsca pobytu stałego w budynku nr [...] przy ulicy [...] w S. nie wyjaśniły istotnych w tej sprawie okoliczności. Organy administracji wyjaśniły nieistotną okoliczność jaką było ustalenie czy K. T. w chwili wymeldowania jeszcze mieszkał w miejscu, z którego się wymeldował, zamiast wyjaśnić czy wymeldowując się z pobytu stałego miał zamiar to miejsce na stałe opuścić.

Organy administracji powinny były zatem wyjaśnić okoliczności związane z wymeldowaniem się K. T. z miejsca pobytu stałego, przede wszystkim zaś to, że miało to związek ze sprzedażą B. W. gospodarstwa, którego częścią jest nieruchomość, na której znajduje się dom, w którym był na stałe zameldowany. Z reguły jest bowiem tak, że osoba sprzedająca nieruchomość, na której mieszka, zamierza tę nieruchomość na stałe opuścić.

Konieczne było także wyjaśnienie twierdzeń K. T. dotyczących tego, że został przy sprzedaży tej nieruchomości oszukany. Nie można bowiem wykluczyć, że wymeldowując się miał zamiar nieruchomość, którą sprzedał, na stałe opuścić, jednakże później pod wpływem przekonania, że został przy sprzedaży oszukany, zmienił swój zamiar. Taka sytuacja świadczyłaby, że czynność wymeldowania została dokonana zgodnie z prawem.

Wyjaśnienia wymagało także twierdzenie K. T., że wymeldowując się, czyli wypełniając konieczne do tego formalności, był w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji woli (w stanie nietrzeźwości) i to doprowadzony do takiego stanu podstępnie. Taka sytuacja niewątpliwie uzasadniałby uznanie czynności materialno-technicznej wymeldowania za niezgodną z prawem.

Żadnych jednakże z tych okoliczności organy administracji nie miały na uwadze. W efekcie decyzje o uchyleniu czynności materialno-technicznej wymeldowania K. T. z miejsca pobytu stałego zostały wydane z naruszeniem art. 7 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okazuje się zatem, że wyrok Sądu pierwszej instancji, którym tak wadliwe decyzje organów administracji uchylono, jest zgodny z prawem. Tym samym niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej, które mają prowadzić do oddalenia skargi na te decyzje.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę kasacyjną oddalił.