Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1413/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 274
journal: Dz.U. 1982 nr 30 poz 210
law: Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1990 nr 6 poz 37
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze.
article: art. 6 ust. 1,7 ust. 1,8
journal: Dz.U. 1989 nr 58 poz 348
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 października 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 30 ust. 1 i art. 56 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 107 poz 464
law: Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser Sędziowie sędzia del. NSA Zofia Flasińska (spr.) sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Protokolant Katarzyna Latuszek po rozpoznaniu w dniu 29 września 2009 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] Spółdzielni [...] w C.-R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 maja 2008 r. sygn. akt II SA/Gl 1039/07 w sprawie ze skargi [...] Spółdzielni [...] w C.-R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 maja 2008 r. (sygn. akt II SA/Gl 1039/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w C. - R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] października 2007 r. Decyzją tą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia [...] lipca 2007 r. zmieniającą decyzję Kierownika Wydziału Geodezji Urzędu Miejskiego w Częstochowie z dnia [...] kwietnia 1989 r. w sprawie sprzedaży gruntów Państwowego Funduszu Ziemi na rzecz tej Spółdzielni.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 1989 r. Kierownik Wydziału Geodezji Urzędu Miejskiego w Częstochowie, działając na podstawie art. 274 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) ustalił Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w C. - R. nabywcą państwowych nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 104,3173 ha, położonych w C. w obrębie R. i obrębie Z.. W decyzji tej organ ustalił także cenę za te nieruchomości w wysokości 782 050 zł, którą nabywca zapłacił w dniu [...] lipca 1989 r. Do zawarcia umowy przeniesienia własności tych nieruchomości w formie aktu notarialnego jednak nie doszło z uwagi na nieuregulowany stan prawny tych nieruchomości.

W dniu 7 lutego 1990 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 6, poz. 37 z późn. zm.). Przepis art. 2 ust. 1 tej ustawy stanowił, że decyzje ostateczne o ustaleniu spółdzielni produkcji rolnej jako nabywców własności użytkowanych przez nie nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa, na podstawie których do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy nie dokonano przeniesienia własności, podlegają z mocy prawa zmianie przez organy administracji państwowej, które je wydały, w części dotyczącej odpłatności za te nieruchomości. Podstawą ustalenia odpłatności za te nieruchomości stały się przepisy ustawy o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r.). Decyzja z dnia 20 kwietnia 1989 r. nie została jednak wówczas zmieniona.

Pismem z dnia 21 maja 2001 r. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w C. - R. wniosła o dokonanie zmiany m.in. w wymienionej wcześniej decyzji z dnia [...] kwietnia 1989 r. w zakresie ceny nabycia prawa własności nieruchomości zgodnie z art. 2 ustawy z 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze. Rozstrzygając spór kompetencyjny między Prezydentem Miasta Częstochowy a Ministrem Skarbu Państwa, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał jako organ właściwy do załatwienia przedmiotowej sprawy Prezydenta Miasta Częstochowy (postanowienie z dnia 26 lutego 2004 r., sygn. akt OW 7/04). Organ ten decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. zmienił decyzję z dnia [...] kwietnia 1989 r. w części dotyczącej odpłatności za przedmiotowe nieruchomości rolne i określił, że jej wartość - ustalona przez rzeczoznawcę majątkowego według stanu na październik 2004 r. - wynosi 654 790 zł. Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia organ powołał art. 30 ust. 1 w zw. z art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 ze zm.). Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie uchyliło tą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, stwierdzając, że organ ten, ustalając cenę nabycia przedmiotowych gruntów, nie wziął pod uwagę faktu dokonania przez Spółdzielnię zapłaty ceny ustalonej w decyzji z 1989 r. Zdaniem organu odwoławczego, Prezydent Częstochowy winien również ustalić, dlaczego nie doszło do zawarcia umowy w formie aktu notarialnego na podstawie decyzji z dnia [...] kwietnia 1989 r.

Prezydent Miasta Częstochowy decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. zmienił decyzję z dnia [...] kwietnia 1989 r., ustalając - w oparciu o przepisy ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa -cenę nabycia przedmiotowych nieruchomości na kwotę 686 841,29 zł. Kwota ta stanowiła wartość nieruchomości ustaloną w październiku 2004 r., zwaloryzowaną według stanu na maj 2007 r., pomniejszoną o zwaloryzowaną kwotę, wpłaconą przez Spółdzielnię w dniu 29 grudnia 1989 r. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy tą decyzję. Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom odwołującej się Spółdzielni, zastosowanie ma art. 30 ust. 1 w związku z art. 56 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, gdyż w dacie wydawania kwestionowanej decyzji nie obowiązywały już przepisy o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Sąd I instancji wskazał, iż decyzja z dnia 20 kwietnia 1989 r., którą wyznaczono RSP w Częstochowie - Rząsawie nabywcą pozostających w jej użytkowaniu państwowych nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 104,3173 ha stanowiła podstawę do zawarcia w formie aktu notarialnego umowy przenoszącej własność wskazanych w niej nieruchomości (art. 274 § 2 Prawa spółdzielczego). Nabycie nieruchomości w omawianym trybie było odpłatne, a szczegółowe zasady odpłatności określało rozporządzenie Rady Ministrów z 13 kwietnia 1984 r. w sprawie zasad odpłatności na nabycie własności użytkowanych przez spółdzielnie produkcji rolnej nieruchomości rolnych stanowiących własność Skarbu Państwa (Dz. U. nr 26, poz. 134). W oparciu o powyższe rozporządzenie w decyzji z dnia [...] kwietnia 1989 r. ustalono cenę wskazanych w niej nieruchomości oraz postanowiono, że kwotę tę skarżąca powinna wpłacić w terminie przed sporządzeniem aktu notarialnego na konto urzędu Miejskiego w Częstochowie. Spółdzielnia wpłaciła ustaloną kwotę w dniu 14 lipca 1989 r., ale do zawarcia aktu notarialnego nie doszło z uwagi na nieuregulowany stan prawny nieruchomości wymienionych w tej decyzji.

Na mocy art. 1 ustawy z 1990 r. zmieniającej Prawo spółdzielcze, która weszła w życie 7 lutego 1990 roku, skreślono art. 274. Jednocześnie w art. 2 ust. 1 omawianej ustawy postanowiono, że decyzje ostateczne o ustaleniu spółdzielni produkcji rolnej jako nabywców własności użytkowanych przez nich nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa, na podstawie których do dnia wejścia w życie tej ustawy nie dokonano przeniesienia własności, podlegają z mocy prawa zmianie przez organy administracji państwowej, które je wydały, w części dotyczącej odpłatności za te nieruchomości. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy odpłatność tą ustalało się na podstawie przepisów o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi.

Sąd nie podzielił zarzutu skarżącej Spółdzielni, podnoszącej błędne zastosowanie w kontrolowanej sprawie art. 2 ust. 1 ustawy z 1990 r. zmieniającej Prawo spółdzielcze z uwagi na uiszczenie przez nią należności ustalonej decyzją z 1989 r. Sąd wskazał, iż przepis art. 2 ust. 1 ustawy z 1990 r. zmieniającej Prawo spółdzielcze stanowił wyraz uznania przez ustawodawcę ekspektatywy nabycia prawa własności przez spółdzielnie produkcji rolnej, wobec których przed dniem 7 lutego 1990 r. wydano ostateczną decyzję przewidzianą dotychczasowym przepisem art. 274 § 2 Prawa spółdzielczego. W oparciu o ten przepis spółdzielnie te zachowały bowiem prawo nabycia nieruchomości wskazanych w takich decyzjach, tyle że z woli ustawodawcy odpłatność za te nieruchomości powinna być ustalona na nowo, w oparciu o przepisy regulujące sprzedaż nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi (art. 2 ust. 2 tej ustawy).

Sąd stwierdził, że na mocy art. 58 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa został jednak skreślony rozdział 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi zawierający przepisy regulujące tryb sprzedaży takich nieruchomości. W miejsce tych regulacji prawnych art. 56 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wprowadził zasadę, że sprzedaż nieruchomości kandydatowi ustalonemu na nabywcę w myśl dotychczasowych przepisów następuje na warunkach tej ustawy. Sąd uznał, że z uwagi na umieszczenie tego ostatniego przepisu w rozdziale 10 ustawy, zatytułowanym "Przepisy końcowe i przejściowe", nie może ulegać wątpliwości, że reguluje on sytuację podmiotów, które zostały ustalone jako nabywcy także m.in. na podstawie art. 274 § 1 ustawy - Prawo spółdzielcze. Warunki, o których mowa w art. 56 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa określone zostały w jej rozdziale 6. Zgodnie zaś z zamieszczonym w tym rozdziale art. 30 ust. 1 cenę nieruchomości Zasobu ustala się w wysokości nie niższej niż wartość tej nieruchomości określona przy zastosowaniu sposobów jej ustalania przewidzianych w przepisach o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to, że w dacie dokonania zmiany w decyzji z dnia 20 kwietnia 1989 r. w zakresie ceny nabycia prawa własności nie obowiązywał już ani art. 274 Prawa spółdzielczego, ani przepisy o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi. Sytuację kandydatów ustalonych na nabywców nieruchomości rolnych Skarbu Państwa regulował zaś art. 56 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zmiana odpłatności za nabycie przedmiotowych nieruchomości po dniu 1 stycznia 1992 r. mogła odbyć się zatem tylko w oparciu o przepisy ustawy z 19 października 1991 r. Tym samym - wbrew stanowisku skarżącej - do zmiany odpłatności nie mogły zostać zastosowane przepisy obowiązujące w dniu 7 lutego 1990 r., to jest w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. Zdaniem Sądu, organy rozpatrujące tą sprawę, wobec braku odmiennych regulacji prawnych zamieszczonych w ustawach zmieniających, były zobowiązane do stosowania przepisów obecnie obowiązujących. Sąd uznał, że wydane w tej sprawie decyzje zostały oparte na właściwej podstawie prawnej tj. na podstawie art. 2 ustawy z 1990 r. zmieniającej Prawo spółdzielcze oraz art. 58, art. 56 ust. 1 i art. 30 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.

Skład orzekający dostrzegł także, iż pomimo tego, że ustawa z dnia 20 stycznia 1990 r. obligowała właściwy organ do wydania z urzędu decyzji zmieniającej w zakresie odpłatności rozstrzygnięcie podjęte w 1989 r., w rzeczywistości decyzja taka nie została wydana przez następnych 17 lat, w czasie których następowały kolejne zmiany przepisów. W ocenie Sądu, fakt ten nie wpływa jednak na merytoryczną ocenę obecnie zaskarżonego przez Spółdzielnię rozstrzygnięcia, a ewentualne związane z nim roszczenia wykraczają poza zakres kognicji sądu administracyjnego.

Sąd wskazał ponadto, że sposób obliczenia wartości nieruchomości i jej waloryzacji nie był przez skarżącą kwestionowany, zarzuty dotyczyły bowiem przepisów, w oparciu o które obliczeń tych dokonano. Z urzędu Sąd jednak dostrzegł brak uregulowań prawnych umożliwiających przeprowadzenie waloryzacji kwot ustalonych przez rzeczoznawcę majątkowego w sporządzonym w 2004 r. operacie szacunkowym bez sporządzenia nowego operatu. W ocenie Sądu podstawy takiej nie mógł w szczególności stanowić art. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.). Z uwagi jednak na postępujący wzrost cen na rynku nieruchomości, który dotyczy także nieruchomości rolnych, skład orzekający Sądu uznał, że uchylenie z powyższych względów zaskarżonej decyzji pozostawałoby w kolizji z sformułowanym w art. 134 § 2 p.p.s.a. zakazem orzekania na niekorzyść skarżącego.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w C. - R., opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie:

- art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 6, poz. 37 z późn. zm.) poprzez przyjęcie, że stan faktyczny i prawny uregulowany tym przepisem ma zastosowanie do sytuacji strony skarżącej, podczas gdy Spółdzielnia nie jest objęta tym przepisem,

- art. 30 ust. 1 i art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 107, poz. 464) w sytuacji, gdy art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. jednoznacznie ustalał zasady zmiany odpłatności za nieruchomości rolne nabywane przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne, która powinna być ustalona w oparciu o przepisy o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi.

Powołując się na powyższe zarzuty, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze nie może mieć zastosowania w tej sprawie, gdyż skarżąca Spółdzielnia przed wejściem w życie tego przepisu zapłaciła całą należność określoną w decyzji Kierownika Wydziału Geodezji Urzędu Miejskiego w Częstochowie z dnia [...] kwietnia 1989 r. W związku z tym brak było podstaw do zmiany ceny nabycia tych nieruchomości. Stanowisko przeciwne stanowi naruszenie zasady ochrony praw nabytych, a więc art. 2 i art. 64 Konstytucji RP. W ocenie strony skarżącej, sytuacja w jakiej znalazła się Spółdzielnia w dniu 7 lutego 1990 r. nie została uregulowana w art. 2 ust. 1 wskazanej ustawy, a tym samym przepis ten nie może mieć do niej zastosowania.

Uzasadniając drugi z podniesionych zarzutów, skarżąca wskazała, iż zgodnie z art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa sprzedaż nieruchomości kandydatowi ustalonemu na nabywcę w myśl dotychczasowych przepisów następuje na warunkach niniejszej ustawy. Zdaniem strony skarżącej, przepis ten reguluje sytuację "kandydata ustalonego na nabywcę", tymczasem Spółdzielnia miała status "nabywcy nieruchomości", co wynikało z treści art. 274 § 2 ustawy - Prawo spółdzielcze oraz z treści decyzji z dnia 20 kwietnia 1989 r. Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi wprowadzała dwie instytucje: "kandydata na nabywcę nieruchomości rolnych" i "nabywcę nieruchomości rolnych". Spółdzielnia posiadała ten drugi status. W związku z tym, że ustawodawca w przepisach przejściowych ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie uregulował sytuacji prawnej "nabywcy nieruchomości rolnych", to należało przyjąć, że do tego podmiotu zastosowanie mają dotychczasowe przepisy, czyli przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi. Spółdzielnia podniosła, iż celem ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. było zrównanie sytuacji prawnej wszystkich podmiotów nabywających nieruchomości rolne. Tymczasem zaskarżona decyzja oraz wyrok Sądu I instancji są wyrazem dyskryminacji rolniczych spółdzielni produkcyjnych, gdyż obowiązujące w 1990 r. zasady sprzedaży nieruchomości rolnych rolnikom indywidualnym przewidywały szereg ulg i bonifikat powszechnie obowiązujących przy nabywaniu gruntów z Państwowego Funduszu Ziemi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Kontrola zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie była więc ograniczona do rozważenia zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Pierwszy z podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów dotyczy naruszenia przez Sąd I instancji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 6, poz. 37 z późn. zm.). Odnosząc się do tego zarzutu, na wstępie wskazać należy, iż celem tej ustawy była likwidacja uprzywilejowania własności spółdzielczej w stosunku do własności innych podmiotów, w szczególności rolników indywidualnych. Skreślony tą ustawą (art. 1) przepis art. 274 ustawy - Prawo spółdzielcze ustalał bowiem preferencyjne zasady nabywania gruntów rolnych stanowiących własność państwa m.in. przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne w stosunku do ogólnych regulacji dotyczących sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi zawartych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 58, poz. 348 z późn. zm.). W wyroku z dnia 24 października 2000 r. (SK 7/00, OTK 2000/7/256) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że taka ingerencja w prawa nabyte przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne była dopuszczalna, gdyż istniały konstytucyjnie legitymowane przesłanki zmiany przepisów przyznających im prawo nabycia własności państwowych gruntów rolnych na zasadach korzystniejszych od innych podmiotów. Przesłankami tymi były zmiany ustrojowe po 1989 r. i wynikająca z nich konieczność wyeliminowania uprzywilejowanej pozycji "własności społecznej".

Przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze regulował sytuację tych spółdzielni, które przez dniem 7 lutego 1990 r. (data wejścia w życie wskazanej ustawy) rozpoczęły procedurę przewidzianą w art. 274 Prawa spółdzielczego i uzyskały ostateczną decyzję terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego o ustaleniu ich jako nabywców użytkowanych przez nie nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa, lecz do tego dnia nie dokonano przeniesienia na nie własności tych gruntów. Zgodnie z tym przepisem decyzje wydane w stosunku do tych spółdzielni podlegały z mocy prawa zmianie przez organy administracji państwowej, które je wydały, w części dotyczącej odpłatności za te nieruchomości. Podstawą ustalenia odpłatności za te nieruchomości stały się przepisy o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi (art. 2 ust. 2 ustawy).

W przedmiotowej sprawie Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w C. - R. spełniała wszystkie warunki wskazane w hipotezie art. 2 ust. 1 ustawy. Legitymowała się bowiem ostateczną decyzją Kierownika Wydziału Geodezji Urzędu Miejskiego w Częstochowie z dnia [...] kwietnia 1989 r. ustalającą ją jako nabywcę państwowych nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 104,3173 ha, położonych w C. w obrębie R. i obrębie Z. oraz nie nabyła własności tych nieruchomości, gdyż nie zawarto z nią umowy przeniesienia własności tych nieruchomości w formie aktu notarialnego. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo uznał, że na podstawie art. 2 ust. 1 powołanej ustawy właściwy organ był uprawniony do zmiany decyzji z dnia [...] kwietnia 1989 r. w zakresie odpłatności za te nieruchomości. Fakt, iż skarżąca spółdzielnia zapłaciła cenę nabycia tych nieruchomości ustaloną w decyzji z [...] kwietnia 1989 r. przed dniem wejścia w życie przepisów ustawy nowelizującej Prawo spółdzielcze (tj. przed dniem 7 lutego 1990 r.) nie ma znaczenia prawnego, jeżeli chodzi o zastosowanie do niej przepisów tej ustawy. Ustawodawca, wprowadzając uregulowanie zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy, nie różnicował bowiem sytuacji prawnej tych spółdzielni, które zapłaciły należność z tytułu nabycia własności wskazanych w decyzji nieruchomości rolnych i tych, które takiej ceny nabycia nie uiściły. W stosunku do obu grup tych podmiotów zastosowanie ma jednakowo przepis art. 2 ust. 1 ustawy.

Na marginesie zaznaczyć trzeba, iż Sąd I instancji błędnie wskazał, iż w decyzji z dnia [...] kwietnia 1989 r. organ ustalił cenę nabycia przedmiotowych nieruchomości w wysokości 782 050 zł, którą Spółdzielnia zapłaciła w dniu 14 lipca 1989 r. Z treści tej decyzji wynika, iż cena za tą nieruchomość po zastosowaniu 80 % bonifikaty przy zapłacie gotówką wyniosła 156 410 zł i taką kwotę Spółdzielnia wpłaciła na konto Urzędu Miejskiego w Częstochowie. Kwota ta zwaloryzowana według stanu na maj 2007 r. wyniosła 6 018, 13 zł i została zaliczona na poczet ceny nabycia nieruchomości zmienionej decyzją Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia [...] lipca 2007 r., która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie.

Za nietrafny należy także uznać drugi z podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów tj. zarzut błędnego zastosowania przez Sąd I instancji art. 30 ust. 1 i art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 107, poz. 464) zamiast art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze. Zgodnie z art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t. j. Dz. U. z 2004 r., Nr 208, poz. 2128 z późn. zm.) sprzedaż nieruchomości kandydatowi ustalonemu na nabywcę w myśl dotychczasowych przepisów następuje na warunkach niniejszej ustawy. Zdaniem strony skarżącej, przepis ten nie ma do niej zastosowania, ponieważ w decyzji z dnia [...] kwietnia 1989 r. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w C. - R. została określona jako "nabywca" wskazanych tam nieruchomości, natomiast przepis art. 56 ust. 1 powołanej ustawy reguluje sytuację prawną "kandydatów na nabywców".

W odniesieniu do tego zarzutu, zaważyć należy, iż uchylony z dniem 7 lutego 1990 r. przepis art. 274 ustawy - Prawo spółdzielcze regulował tryb nabycia państwowych nieruchomości rolnych m.in. przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne niejako analogicznie do zasad przyjętych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 58, poz. 348 z późn. zm.). Co do zasady, w pierwszej kolejności organ administracji ustalał w drodze decyzji podmiot, któremu przysługiwało prawo nabycia danej nieruchomości rolnej (art. 6 ust. 1 ustawy z 1958 r., art. 274 § 2 Prawa spółdzielczego). Decyzja ta stanowiła podstawę do zawarcia cywilnoprawnej umowy sprzedaży nieruchomości (art. 8 ustawy z 1958 r., art. 274 § 2 Prawa spółdzielczego). Podmiot, który uzyskał w drodze decyzji administracyjnej prawo nabycia danej nieruchomości rolnej określany był w przepisach ustawy z 1958 r. jako "kandydat na nabywcę". Dopiero przy zawarciu umowy sprzedaży w przewidzianej prawem formie stawał się on "nabywcą" nieruchomości (art. 7 ust. 1 ustawy z 1958 r.). Należy przyjąć analogicznie, iż podmioty uprawnione do nabycia nieruchomości rolnych na podstawie art. 274 Prawa spółdzielczego od dnia uzyskania ostatecznej decyzji przyznającej im prawo do nabycia danych nieruchomości rolnych miały status prawny "kandydatów na nabywców" w rozumieniu przepisów ustawy z 1958 r., niezależnie od tego, w jaki sposób zostały nazwane w decyzji przyznającej im to uprawnienie. Status prawny "nabywców" nieruchomości w rozumieniu przepisów ustawy z 1958 r. uzyskiwały one dopiero przy zawarciu umowy sprzedaży nieruchomości w formie aktu notarialnego. W przedmiotowej sprawie nie doszło do zawarcia w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży nieruchomości wymienionych w decyzji z dnia [...] kwietnia 1989 r., a więc Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w C. - R. w dniu wydania zaskarżonej decyzji nadal pozostawała kandydatem na nabywcę tych nieruchomości w rozumieniu przepisów ustawy z 1958 r. Sąd I instancji nie naruszył więc prawa, stwierdzając, iż do sytuacji prawnej strony skarżącej zastosowanie ma przepis przejściowy art. 56 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, a co za tym idzie przepisy tej ustawy regulujące zasady ustalania ceny sprzedaży tych nieruchomości (art. 30 tej ustawy). Innymi słowy, Sąd I instancji prawidłowo przyjął za podstawę prawną zaskarżonej decyzji przepisy prawa obowiązujące w dacie jej wydania, gdyż wprost z przepisów przejściowych ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wynikał obowiązek zastosowania do zaistniałego w tej sprawie stanu faktycznego ustawy nowej.

Zaznaczyć ponadto należy, iż treść uzasadnienia drugiego z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów przeczy twierdzeniom strony co do zasadności zarzutu pierwszego. Skarżąca Spółdzielnia sama bowiem przyznaje, iż miał do niej zastosowanie przepis art. 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze, nakazujący zmianę decyzji z 20 kwietnia 1989 r. w zakresie ceny nabycia przedmiotowych nieruchomości.

Na marginesie wskazać trzeba, iż nie uszedł uwadze Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] października 2007 r. została wydana po 17 latach od wejścia w życie przepisów nakazujących zmianę decyzji z [...] kwietnia 1989 r. w zakresie ceny nabycia przedmiotowych nieruchomości, a więc z rażącym naruszeniem przepisów o terminach załatwiania spraw. Ewentualnego naprawienia wynikłej z tego tytułu szkody Spółdzielnia może się domagać w postępowaniu odszkodowawczym przed sądem cywilnym.

W związku z powyższym, uznając zarzuty skargi kasacyjnej za nieuzasadnione, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji