Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1737/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1-2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1 ust. 2 pkt d-e, art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Starosty K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zwany dalej "Ministrem", uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2008. nr [...] i orzekł, że nieruchomość gruntowa oznaczona poprzednio jako parcele budowlane [...], [...],[...],[...] - stanowiące zespół pałacowy oraz parcele gruntowe I kat : [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...], [...] - stanowiące park, dziedziniec pałacowy oraz stawy, wchodzące obecnie w skład działki nr [...] położonej w D., objętej księgą wieczystą KW [...], nie podpadały pod działanie przepisów art.2 ust 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister wskazał, że decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Wojewoda [...] ponownie orzekł, że powyżej wskazana nieruchomość gruntowa podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Organ ten stwierdził, że przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dawały możliwości wyłączenia części nieruchomości np. dworów, pałaców. Na cele reformy rolnej przeznaczane były nieruchomości ziemskie w całości, a Minister Rolnictwa i Reform Rolnych, stosownie do art. 6 dekretu obejmował niezwłocznie zarząd państwowy nad tymi nieruchomościami ziemskimi.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. T., występujący w imieniu własnym oraz pozostałych spadkobierców po S. T.

Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego odwołania Minister podniósł, iż Wojewoda [...] nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań Sądu wyrażonych w wyrokach: Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2000 r. - sygn. akt IV SA 958/98, z dnia 14 listopada 2003 r. - sygn. akt IV SA 1181/02 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 18 sierpnia 2006 r. - sygn. akt IV SA/Wa 1046/06, wydanych w niniejszej sprawie. Wyrażając niezgodny z utrwalonym już orzecznictwem pogląd wydał decyzję sprzeczną z obowiązującym prawem. Uwzględniając wskazania zawarte w ww. wyrokach oraz mając na względzie obowiązującą linię orzeczniczą organ stwierdził, że nieruchomości gruntowe, zabudowane pałacem wraz z parkiem i stawami położone w D., nie miały charakteru nieruchomości ziemskiej. Między tymi nieruchomościami a nieruchomościami przeznaczonymi na cele produkcji rolnej, znajdującymi się poza miastem D., nie istniał związek funkcjonalny i gospodarczy. Funkcjonalna łączność występowałaby wówczas, gdyby nieruchomość ziemska nie mogła funkcjonować bez zespołu dworsko-parkowego. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy zespół pałacowo - parkowy położony był na terenie miasta, stanowił obiekt, który służył osobistym potrzebom właściciela i jego rodziny, posiadał odrębną od nieruchomości rolnych księgę wieczystą i był trwale oddzielony od reszty majątku murem. Tym samym nie stanowił nieruchomości ziemskiej w rozumieniu art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Odnosząc się zaś do prowadzonej na terenie zespołu pałacowo-parkowego w D. uprawy warzyw w gruncie, cieplarni a w stawach hodowli karpia oraz uprawę drzew i krzewów owocowych organ stwierdził, iż produkcja ta odbywała się wyłącznie na potrzeby kuchni pałacowej obsługującej nie tylko właścicieli pałacu i ich gości, ale także pracowników i służbę pałacową. Zabudowania takie jak stajnia, wozownia, kuźnia również służyły zaspokojeniu i realizacji stylu życia ówczesnych właścicieli. Natomiast pałac w D., stanowiący rezydencję o wysokim standardzie spełniał funkcje reprezentacyjne i mieszkalne, w których gromadzono także dzieła sztuki. Funkcja jaką spełniał nie miała żadnego związku z produkcją rolną. Zespół pałacowo - parkowy wchodzący w skład nieruchomości rustykalnej Lwh [...], rozparcelowanej na [...] parcel, podobnie jak inne obiekty wchodzące w skład tej nieruchomości, takie jak: ratusz, poczta, policja i szkoła nie tworzył z majątkiem ziemskim całości gospodarczej i nie występowała potrzeba, by funkcjonowanie majątku ziemskiego w sferze gospodarczej było wspomagane przez zespół pałacowo-parkowy. Argumenty te w ocenie organu znajdują potwierdzenie w protokole spisanym 13 listopada 1944r. w D. w sprawie objęcia w posiadanie przez Urząd Miasta D. budynków pofolwarcznych D.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł Skarb Państwa - Starosta K. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: - art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nieruchomość nie podpadała pod przepisy dekretu,

- art. 77 1 i 80 kpa poprzez przyjęcie, że z materiału dowodowego wynika brak związku funkcjonalnego i gospodarczego pomiędzy nieruchomościami zabudowanymi pałacem a nieruchomościami przeznaczonymi na cele reformy rolnej.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż z brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wynika, iż zamiarem prawodawcy było objęcie przepisami dekretu nieruchomości ziemskich w całości, nie tylko użytków rolnych, jeżeli spełniały kryteria obszarowe. Pojęcie "nieruchomość ziemska" nie jest zatem tożsame z pojęciem użytków lub gruntów rolnych. Integralnym składnikiem nieruchomości ziemskiej w wyżej przyjętym znaczeniu jest dwór, pałac, zabudowania gospodarcze itd. Z treści art. 7 dekretu wynika natomiast, że pełnomocnicy podejmujący zarząd majątków mieli dokonać w terminie 3 dniowym "usunięcia" dotychczasowych właścicieli. Wskazuje to na wolę prawodawcy przejęcia siedziby (miejsca zamieszkania) nie zaś przejęcia zarządu tylko nad częścią jego mienia.

W skardze stwierdzono również, że w pomieszczeniach pałacowych mieściła się "siedziba dyspozycyjna" majątku D. Z zebranego przez [...] Urząd Wojewódzki w [...] materiału dowodowego wynika, że z pałacu pochodziły wszelkie decyzje oraz metody ich wdrażania dotyczące zarządzania majątkiem w sprawach ludzi, kupna i sprzedaży gruntów, planowania produkcji, zbytu wytworzonych dóbr, a także kontroli prowadzonej działalności. Prowadzona działalność rolnicza była jednym ze źródeł dochodu jaki uzyskiwali właściciele majątku D. Pomiędzy zespołem pałacowym a resztą majątku ziemskiego istniał więc związek funkcjonalny o charakterze finansowym i organizacyjnym. Majątkiem zarządzał zarządca, co nie oznacza, że właściciel wyzbył się władczych kompetencji, albowiem miał on wpływ na wybór zarządcy i innych pracowników i decydujący głos w sprawie funkcjonowania majątku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

O oddalenie skargi, popierając stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, wniósł również uczestnik postępowania J. T.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 czerwca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 2092/09, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2008 r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd powołał się na postanowienie z dnia [...] marca 2010 r., wydane przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 107/08, w uzasadnieniu którego Trybunał stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne, zgodnie z zasadą wyrażoną w art 1 k.p.c. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nie ma natomiast drogi administracyjnej do orzekania w przedmiocie nieruchomości niebędących nieruchomościami rolnymi, wadliwie przejętych na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sprawy te znajdują się poza hipotezą art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71). W tych wypadkach ustawa z 1958 r. nie doprowadziła do przejścia własności tych nieruchomości na Skarb Państwa. Dochodzenie praw dotyczących tych nieruchomości jest dopuszczalne w obecnym stanie prawnym, jednakże w postępowaniu cywilnym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej miało charakter wykonawczy wobec dekretu o reformie rolnej i nie może być obecnie stosowane. Jest również oczywiste, że nabywanie obecnie prawa własności nieruchomości w trybie reformy rolnej jest niemożliwe. Z tego powodu § 5 rozporządzenia z 1945 r. nie może obecnie być dla organów administracji podstawą do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej podpadanie nieruchomości ziemskiej pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Przepis ten nie może służyć jako podstawa do wydawania decyzji administracyjnych o zwrocie całości lub części nieruchomości ziemskiej.

J. T., A. T., M. T., M. T., A. T., I. T., A. A. G. wnieśli od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 października 2011r. sygn. akt I OSK 1656/10 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania przez ten Sąd.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż "postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2010 r., sygn. akt P 107/08, nie prowadzi do konieczności

4

odmowy stosowania przez sądy i organy administracji publicznej § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., a także nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej w trybie określonym w tym przepisie. Postanowienie to nie jest bowiem "Orzeczeniem" Trybunału, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji, a zatem nie posiada mocy powszechnie obowiązującej. Trybunał Konstytucyjny nie posiadał przy tym kompetencji do wiążącego stwierdzenia nieobowiązywania § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 2010 r. Oznacza to, że pogląd prawny Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym wymieniony przepis utracił moc obowiązującą, nie wiąże sadów administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. zwanej w dalszej części P.p.s.a. ), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej w sprawie decyzji Ministra Rolnictwa oraz będąc związanym art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w myśl którego, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było; przedmiotem zaskarżenia (wyroki : z 8.06.2000r.sygn.akt IV SA 958/98, z dnia 14.11.2003 r. sygn. akt IVSA 1181/02) oraz z dnia 18 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1046/06, wydane w niniejszej sprawie) Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia, czy też stwierdzenia jej nieważności.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych przez Sąd decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e. wyżej wskazanego dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U Nr 3, poz. 13 ze zm.), zgodnie z którym na

5

cele reformy rolnej przejęciu podlegały stanowiące własność, czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Nieruchomości te przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia. Właściciele ziemscy zostali zatem pozbawieni własności przedmiotowego majątku z mocy prawa, z dniem wejścia w życie dekretu, bez jakiegokolwiek odszkodowania. Z uwagi na tak restrykcyjne uregulowanie - w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art.1 Konstytucji RP) - nie może ulegać wątpliwości, że przepisy dekretu muszą być stosowane i wykładane ściśle. Niedopuszczalna jest natomiast taka interpretacja tych przepisów, która nie licząc się z ich treścią, uwzględnia jedynie ówczesne przesłanki polityczne. Takie stanowisko - powszechnie aprobowane w piśmiennictwie oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1991 r. sygn. akt III CZP 90/91 (OSNC z 19992, nr 5, poz. 72). Aktualny jest ponadto pogląd Sądu Najwyższego przedstawiony w wyroku z dnia 8 maja 1992 r. sygn. akt III ARN 23/92 (OSP z 1993,nr 3, poz.47), że przepisów nacjonalizacyjnych, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności nie można wyjaśniać jeszcze bardziej ograniczając prawa i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu konkretnych norm prawnych. Podobne zapatrywania prezentuje również Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. Dodatkowo godzi się wskazać, że wykładnia oraz stosowanie przepisów omawianego dekretu winny odpowiadać wartościom przyjętym w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz wartościom Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 3, poz. 175 ze zm.) "Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych". Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej jak słusznie wskazuje skarżący już w preambule stanowi o poszanowaniu sprawiedliwości, a w art, 2 ustanawia

6

zasadę demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Nie do pogodzenia z zasadami sprawiedliwości społecznej dla naprawienia szkody jednostce jest stosowanie do wykładni przepisu art. 2 ust. 1 lit. e cytowanego dekretu zasad okresu państwa socjalistycznego wprowadzających ograniczenie prawa jednostki, w tym prawa własności.

Omawiany dekret w ocenie Sądu nie dawał żadnych podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Odnosił się bowiem tylko do nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust.1. Zawarte tam wyliczenie jest przy tym pełne, a nie przykładowe i podlegać musi wykładni ścisłej, a nie interpretacji rozszerzającej (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1995r sygn. USA 1499/94, Wokanda 1996, z.3str.32).

Wskazać należy, iż zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu (opublikowany w Dz. U. R.P. Nr 4, poz.17) odwoływało się bezspornie do " nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz.9), polegała na skreśleniu słów " o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 -zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1945 r., Nr 3, poz. 13 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Jednakże nie oznacza to, że dekret dotyczył wszelkich nieruchomości, a nie jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości ziemskich.

Omawiany dekret PKWN nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska". W związku z tym pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Zastosowanie w tym zakresie wykładni celowościowej dodatkowo uzasadnia restrykcyjny charakter przepisów dekretu.

Stanowisko takie wyraził także Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wskazując, że z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 część druga dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do

7

realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu". Sąd stwierdził także, że punkty a-c bezspornie odnoszą się do gruntów rolnych przeznaczonych na upełnorolnienie lub utworzenie nowych gospodarstw rolnych. Wątpliwości budzą jedynie dwa następne punkty, jednak mowa w nich o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie zarezerwowaniu "odpowiednich obiektów". To, że przepisy dekretu w odniesieniu do pałaców, dworów, czy też innych obiektów były nadużywane przez ówczesne władze, świadczy jedynie o tym, że cele tych władz były odległe od celów wskazanych w art.1 ust. 2 dekretu. W uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. W 3/99 (OTK 1990r, poz. 26, str.174), która zachowuje swoją wartość i aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, przyjęto, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał zatem, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN przeszły na cele reformy rolnej tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu, których łączna powierzchnia przekracza wielkości obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Przestawione w uchwale NSA poglądy prawne, mają zastosowanie do wszystkich nieruchomości o charakterze nierolniczym, w tym między innymi do zespołów pałacowo - parkowych, czy dworsko - parkowych. Na cele reformy rolnej mogły zatem być przejmowane tylko takie nieruchomości (lub ich części), które stanowiły tereny, a nie obiekty rezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 pkt d i e dekretu PKWN.

Obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego z dnia 1 marca 1945 r. do dekretu jest więc zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Oznacza to, że muszą one ustalić, że wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalnie z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05). Należy przy tym mieć na uwadze, że związek funkcjonalny to wzajemna zależność,

8

współzależność, zależność funkcjonalna, związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J.Karłowicza, A.Kryńskiego, W.Niedźwieckiego t. I str. 783 Warszawa 1998 r). Dlatego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo - parkowego i odwrotnie. Dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe

i terytorialne (por. NSA z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt l OSK 28/2006 oraz z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IVSA 1593/02, z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IVSA 451/00).

Dokonując wnikliwej analizy materiału dowodowego i uwzględniając wskazania zawarte w wymienionych wyżej wyrokach oraz mając na względzie obowiązującą linię orzeczniczą, należy stwierdzić, iż słusznie Minister przyjął, iż nieruchomości gruntowe, zabudowane pałacem wraz z parkiem i stawami położone w D. nie miały charakteru nieruchomości ziemskiej. Między tymi nieruchomościami a nieruchomościami przeznaczonymi na cele produkcji rolnej znajdującymi się poza miastem D., nie istniał związek funkcjonalny i gospodarczy. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy zespół pałacowo-parkowy położony był na terenie miasta, stanowił obiekt, który służył osobistym potrzebom właściciela i jego rodziny, posiadał odrębną od nieruchomości rolnych księgę wieczystą i był trwale oddzielony od reszty majątku murem. Tym samym nie stanowił nieruchomości ziemskiej w rozumieniu art.

2. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister wskazał także, powołując się na zeznania świadka, iż prowadzona na terenie zespołu pałacowo-parkowego w D. uprawa warzyw w gruncie, cieplarni a w stawach hodowla karpia oraz uprawa drzew i krzewów owocowych, odbywała się wyłącznie na potrzeby kuchni pałacowej. Z kolei zabudowania takie jak stajnia, wozownia, kuźnia również służyły zaspokojeniu i realizacji stylu życia ówczesnych właścicieli.

W ocenie Ministra, nieruchomości gruntowe stanowiące zespół pałacowy, park, dziedziniec pałacowy oraz stawy, położone w D., objęte księgą wieczystą KW [...], mogły funkcjonować samodzielnie i nie pozostawały w związku funkcjonalnym i gospodarczym z nieruchomościami rolnymi. Zespół pałacowo- parkowy wchodzący w skład nieruchomości rustykalnej Lwh [...], rozparcelowanej na

9

75 parcel, podobnie jak inne obiekty wchodzące w skład tej nieruchomości, takie jak : ratusz, poczta, policja i szkoła, nie tworzył z majątkiem ziemskim całości gospodarczej i nie występowała potrzeba, by funkcjonowanie majątku ziemskiego w sferze gospodarczej było wspomagane przez zespół pałacowo-parkowy. Argumenty te w ocenie Ministra znajdują potwierdzenie w protokóle spisanym 13 listopada 1944 r. w D. w sprawie objęcia w posiadanie przez Urząd Miasta D. budynków pofolwarcznych D. Protokół ten dzieli się na dwie części, z których jedna obejmuje znajdujące się na terenie miasta D. budynki mieszkalne oraz inne, takie jak ratusz, szkoła, areszt i poczta, a także budynki znajdujące się w kompleksie pałacowo-parkowym, służące jako : wozownia i stajnia pałacowa, kurnik, domek w parku, portierówka, oranżeria domeczek ogrodnika, boczna altana, lokajówka oraz mur odgradzający cały park. Druga część protokółu dotyczy natomiast Folwarku, który znajdował się poza zespołem pałacowo-parkowym na tzw. N. Podział ten jednoznacznie określa charakter przejmowanych budynków i ich przeznaczenie. Z opisu tego zdaniem organu wyraźnie wynika, że pałac wraz z parkiem i znajdującymi się na tym terenie obiektami nie był gospodarczo ani funkcjonalnie związany z majątkiem ziemskim o charakterze typowo rolniczym, znajdującym się poza terenami miejskimi.

Powyższe ustalenia dokonane przez Ministra Rolnictwa w ocenie Sądu czynią pozbawionymi słuszności zarzuty dotyczące naruszenia art. 77 § 1 art. 80 k.p.a.

Mając na względzie powyższe rozważania na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga została oddalona.