Wyrok NSA, sygn. akt II SA 2522/02
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Powołane przepisy: article: art. 14 ust. 1, art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Teza: Na potrzeby przyznania świadczenia w trybie wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./, całkowita niezdolność do pracy, co wymaga podkreślenia, powinna być orzeczona wyłącznie przez lekarza orzecznika ZUS, nie zaś innego lekarza.

TEZY

Na potrzeby przyznania świadczenia w trybie wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./, całkowita niezdolność do pracy, co wymaga podkreślenia, powinna być orzeczona wyłącznie przez lekarza orzecznika ZUS, nie zaś innego lekarza.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zenona M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 czerwca 2002 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zenon M., urodzony 20 marca 1947 r., zwany dalej "skarżącym", ubiegał się o świadczenie /rentę/ w drodze wyjątku. Powyższego świadczenia domagał się w trybie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./. Stosownie do tego przepisu ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

W trakcie postępowania administracyjnego dokonano ustaleń, w świetle których:

- skarżący podjął pracę w dniu 28 kwietnia 1967 r. i z przerwami pracował do dnia 28 lutego 1998 r., legitymując się łącznym udowodnionym okresem składkowym wynoszącym 23 lata, 9 miesięcy i 17 dni,

- orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 kwietnia 2002 r. uznany został za częściowo niezdolnego do pracy okresowo do kwietnia 2003 r.

Ostateczną decyzją Prezesa ZUS z dnia 28 czerwca 2002 r. (...) utrzymano w mocy wcześniejszą decyzję tego organu z dnia 20 maja 2002 r., odmawiającą przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Wzięto pod uwagę brak orzeczonej wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy.

W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący akcentuje zły stan swego zdrowia, niemożność podjęcia zatrudnienia z uwagi na bezrobocie, a także swą trudną sytuację życiową.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd w zakresie swej właściwości sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji nie z punktu widzenia kryteriów słusznościowych, lecz pod względem zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Analizując pod tym kątem skargę, nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przepis art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, stanowiący podstawę zaskarżonej decyzji, ma konstrukcję złożoną. Przyznanie świadczenia w powyższym trybie, a więc w drodze wyjątku, może wchodzić w grę, gdy osoba domagająca ł się omawianego świadczenia:

- jest lub była osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Wspomniane wyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie. Innymi słowy, brak którejkolwiek z nich jest przeszkodą dla nabycia wspomnianego świadczenia.

Istotnym warunkiem dla skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest całkowita niezdolność do pracy osoby wnioskującej o takie świadczenie. Jednakże tego wymogu skarżący nie spełnia, gdyż w świetle powołanego wyżej orzeczenia lekarza orzecznika ZUS uznany został za częściowo niezdolnego do pracy.

Na potrzeby przyznania świadczenia w trybie wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, całkowita niezdolność do pracy, co wymaga podkreślenia, powinna być orzeczona wyłącznie przez lekarza orzecznika ZUS, nie zaś innego lekarza, przykładowo zatrudnionego w publicznej służbie zdrowia. Wynika to z przepisu art. 14 cytowanej ustawy. Stosownie do art. 14 ust. 1 tej ustawy oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia:

1/ daty powstania niezdolności do pracy,

2/ trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy,

3/ związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami,

4/ niezdolności do samodzielnej egzystencji,

5/ celowości przekwalifikowania zawodowego dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu, zwany dalej "lekarzem orzecznikiem".

Stosownie do art. 14 ust. 3 tej ustawy orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w u-stawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy sprawuje Prezes Zakładu /art. 14 ust. 4 ustawy/.

Skoro skarżący nie dysponuje orzeczeniem lekarza o-rzecznika ZUS, orzekającym całkowitą niezdolność do pracy, w zaskarżonej decyzji Prezes ZUS nie naruszył prawa, odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. Natomiast trudna sytuacja materialna czy życiowa sama w sobie nie uzasadnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Co najwyżej, może stanowić podstawę dla u-biegania się, na podstawę odrębnych przepisów, o świadczenie z pomocy społecznej.

Dokonując zatem kontroli zaskarżonej decyzji nie można dopatrzyć się, aby naruszała ona prawo.

W tym stanie orzeczono jak wyżej na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.