Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3256/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2, art. 61a par. 1, art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej K.S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu wniosku K. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy objętej decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] odmawiająca stwierdzenia nieważności jego decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższa decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 30.03.2005 r. K. S. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. i M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w B., powiat [...], województwo [...].

Wojewoda [...] działając na podstawie art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1, 2, 3 pkt 2, art. 6, art. 7 ust. 2 oraz art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418), decyzją z dnia [...].05.2006 r., nr [...], odmówił K. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. i M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w momencie opuszczenia byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej w/w osoby nie posiadały tytułu własności do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Od w/w decyzji K. S. złożyła odwołanie do Ministra Skarbu Państwa za pośrednictwem Wojewody [...].

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...].06.2006 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...].05.2006 r.

Na w/w decyzję Ministra Skarbu Państwa strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 17.01.2007 r., sygn. akt 1 SA/Wa 1377/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Decyzja Wojewody [...] z dnia [...].05.2006 r. stała się ostateczna.

K. S. wnioskiem z dnia 11.03.2013 r. zwróciła się do Wojewody [...]: "o wyrażenie zgody na ponowne rozpatrzenie sprawy". W uzasadnieniu wniosku strona zarzuciła organowi, że błędnie ocenił dołączone do wniosku dowody, ponieważ w ocenie strony: "spełnione są niezaprzeczalne warunki wynikające z Art. 1.1 i 2, jak i 2.1 Ustawy (...), ze szczególnym uwzględnieniem art. 1.2 i art. 4 ustawy".

Wojewoda [...] pismem z dnia 05.06.2013 r. wezwał stronę do sprecyzowania żądania.

K. S. w odpowiedzi na w/w pismo zwróciła się do

Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].06.2006 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...].05.2006 r.

nr [...], odmawiającej K. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez jej rodziców poza obecnymi granicami RP. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 157 § 1 k.p.a.

Pismem z dnia 26.06.2013 r. Wojewoda [...] przekazał w/w wniosek Pani K. S. wraz z aktami sprawy do Ministerstwa Skarbu Państwa.

Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...].07.2013 r., wszczął na wniosek strony postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].06.2006 r., utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].05.2006 r., odmawiającą K. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. i M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...].08.2013 r., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].06.2006 r., utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].05.2006 r.

Wnioskiem z dnia [...].09.2013 r. K. S. wystąpiła do Ministra Skarbu Państwa o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].08.2013 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].06.2006 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Skarbu Państwa podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...].08.2013 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].06.2006 r. W ocenie Ministra Skarbu Państwa w rozpatrywanej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. nie ma zastosowania. Decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].06.2006 r. została wydana zgodnie z prawem, przez właściwy organ, nie występują również okoliczności świadczące o rażącym naruszeniu prawa. Minister Skarbu Państwa wydając decyzję z dnia [...].06.2006 r. działał jako organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ podkreślił, że w postępowaniu mającym na celu zbadanie czy zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].06.2006 r., organ nie może dokonywać ponownej oceny dowodów, które były podstawą wydania kwestionowanej decyzji. Organ wyższego stopnia w postępowaniu tym nie może również przeprowadzać nowych dowodów w sprawie. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji jest środkiem nadzwyczajnym zmierzającym do wyeliminowania z obrotu decyzji nielegalnych. Postępowanie o stwierdzenie nieważności ogranicza się tylko do badania przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a., co wyklucza weryfikowanie rozstrzygnięć co do istoty w sprawie, w której wydana była decyzja ostateczna.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. skargę do WSA w Warszawie złożyła K. S. zarzucając jej:

naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

naruszenie art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, a w szczególności brak jakiegokolwiek odniesienia się do zarzutów Skarżącej, w tym zarzutów naruszenia prawa materialnego i niewyjaśnienie w jakim zakresie i z jakich przyczyn Organ uznał, że nie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, naruszenie art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie w decyzji podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji z dnia [...].08.2013 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa, w tym całkowite pominięcie wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej, w oparciu o którą Organ nie uwzględnił uchybień wskazanych przez Skarżącą, naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie Skarżącej ani jej pełnomocnika przed wydaniem zaskarżonej decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co skutkuje w szczególności brakiem możliwości zweryfikowania przez Skarżącą na podstawie jakiego materiału dowodowego Organ wydal zaskarżoną decyzję, oraz

naruszenie przepisów prawa materialnego:

art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (zwanej dalej "ustawą rekompensacyjną") poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji Organu, zawierającej niewłaściwą wykładnię art. 2 ustawy rekompensacyjnej, przyjmującej, że ustawa rekompensacyjna ma zastosowanie tylko do nieruchomości nabytych przed 01 września 1939 r., podczas gdy przepis ten nie wyłącza żądania rekompensat za mienie skutecznie nabyte w okresie wojny, w szczególności w wykonaniu umowy przedwstępnej zawartej przed wojną.

art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 2 oraz art. 2 ustawy rekompensacyjnej poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji Organu w sytuacji, gdy organ przyjął, że ustawa rekompensacyjna nie obejmuje przypadków nabycia nieruchomości dokonanego po dniu opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania, podczas gdy ustawa rekompensacyjna ni uzależnia skutecznego dochodzenia prawa do rekompensaty od nabycia nieruchomości przed dniem opuszczenia byłego terytorium w związku z wojną, lecz od faktu pozostawienia nieruchomości w związku wojną rozpoczętą w 1939 r.- tym samym zastosowania przez Organ dodatkowego kryterium nabycia prawa do rekompensaty, nieznanego ustawie,

co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu powołanych przepisów, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w całości oraz stwierdzenie nieważności poprzedzającej ją decyzji organu z dnia [...].08.2013 r. ewentualnie, w razie przyjęcia, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W obszernym uzasadnieniu rozwinięto zarzuty skargi.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - powoływana dalej jako "p.p.s.a.".

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie chociaż z innych powodów niż w niej podniesione.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] sierpnia 2013 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2006 r. odmawiającej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. i M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Postępowanie w niniejszej sprawie było postępowaniem nadzorczym prowadzonym w trybie przepisu art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98, poz. 1071 ze zm.) – powoływany dalej jako "kpa". W tym miejscu wyjaśnić należy, że tryb stwierdzenia nieważności decyzji jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego, którego przesłanki zastosowania zostały enumeratywnie wymienione w art. 156 § 1 kpa. Tryb ten jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 kpa zasady ogólnej trwałości decyzji administracyjnej, a organ administracji publicznej orzekający w tym trybie, posiada jedynie uprawnienia kasacyjne tzn. rozstrzyga tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź nieistnienia - w dacie wydania kontrolowanej, w trybie stwierdzenia nieważności, decyzji - przesłanek z art. 156 § 1 kpa, nie rozstrzyga zaś o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym. Aby stwierdzić nieważność badanej decyzji należy bezspornie ustalić zaistnienie którejkolwiek przesłanki, które wylicza w sposób enumeratywny przepis art. 156 § 1 kpa. Jedną z tych przesłanek jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, które określane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w doktrynie prawa i postępowania administracyjnego jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa.

Skarga w rozpatrywanej sprawie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. – o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418).

Istotnym w sprawie jest, że decyzja ta była już przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 17 stycznia 2007 r. (sygn. akt I SA/Wa 1377/06) oddalił skargę i decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2006 r. stała się ostateczna.

Wyjaśnić tu należy, że oddalenie skargi przez Sąd oznacza, że decyzja ta była prawidłowa, wydana została zgodnie z prawem i nie zawiera cech, które mogłyby uzasadniać stwierdzenie jej nieważności. Wskazać trzeba, że gdyby decyzja ta obarczona była wadami określonymi w art. 156 § 1 kpa na co wskazuje skarżąca to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonując jej kontroli z całą pewnością orzekłby o jej nieważności. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę Sąd z urzędu bada, czy w sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu.

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę zwraca uwagę, że organ orzekając w niniejszej sprawie związany był oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2007 r. oddalającym skargę K. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2006 r.

Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09 "fakt utrzymania w mocy decyzji na skutek oddalenia skargi na nią przez sąd administracyjny zamyka organom administracji legitymowanym do uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego możliwość pozbawienia jej mocy wiążącej, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte są zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego".

W takiej sytuacji organ nie miał podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania sprawy lecz powinien odmówić wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a. ewentualnie, jeśli już wszcząłby takie postępowanie, umorzyć je jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.