Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 288/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2018 r. sprawy ze skargi D. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 26 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez D. S. (dalej określanej jako: strona, skarżący, zobowiązany) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 26 czerwca 2018 r., wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – dalej jako: "kpa") i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm. – dalej w skrócie "upea"), którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 14 marca 2018 r. odmawiające zwolnienia spod zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Dyrektor Oddziału ZUS w Opolu prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], od [...] do [...].

Zawiadomieniem z dnia 6 marca 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w A S.A. Dłużnik zajętej wierzytelności w piśmie z dnia 7 marca 2018 r. poinformował organ egzekucyjny, że istnieją przeszkody w realizacji zajęcia, z uwagi na dyspozycję art. 54 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawa bankowego (Dz. U. z 2017r., poz. 1876 - dalej "pb").

Zobowiązany, pismem z dnia 8 marca 2018 r., zwrócił się do organu z wnioskiem o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 8.041,09 zł. Motywując wniosek wskazał, że zajęcie przez organ egzekucyjny środków pieniężnych na rachunku bankowym uniemożliwia mu bieżące funkcjonowanie. Wyjaśnił, że jego stałe wydatki opiewają na kwotę ok. 9.000 zł. Zajęcie rachunku bankowego sprawia, że nie jest on w stanie pokryć kosztów podstawowych opłat, związanych głównie z prowadzoną działalnością gospodarczą, co dodatkowo pogłębia jego problemy finansowe. Zobowiązany dołączył faktury i rachunki, z terminem płatności na marzec 2018 r., w kwocie ogółem 8.041,09 zł. Ponadto zobowiązany złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, w którym podał m.in., że dochód z tytułu prowadzonej działalności na przestrzeni lat 2015-2017 kształtował się odpowiednio: 4.900,76 zł, 2.272,47 i 6.274,40 zł, że stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą łącznie 2.274,15 zł i że posiada on zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 30.445 zł, a miesięczna rata wynosi 280,25 zł.

Postanowieniem z dnia 14 marca 2018 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Opolu, działając na podstawie art. 13 § 1, art. 17 i art. 18 upea w zw. z art. 124 kpa, odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego.

Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał, że z przedstawionych przez zobowiązanego w oświadczeniu o stanie majątkowym informacji wynikało, że w 2017 r. uzyskał on dochód w wysokości 6.274,40 zł, co daje miesięcznie kwotę ok. 522,87 zł. Wnioskodawca podał też, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 2.274,15 zł (w tym: koszty zamieszkania 1.200,61 zł, opłaty eksploatacyjne 100 zł i inne wydatki 973,54 zł) oraz, że posiada zobowiązania wobec banku, z czego miesięczna rata wynosi 280,23 zł (rata zawarta jest w opłacie za czynsz najmu). Wynika z tego, że wydatki stanowią kwotę 2.274,15 zł, natomiast miesięczny dochód wnioskodawcy wynosi ok. 522,87 zł. Dalej organ stwierdził, że zwolnienie zajętej wierzytelności mogłoby prowadzić do bezskuteczności egzekucji, gdyż zobowiązany nie wskazał żadnych innych składników majątkowych, z których skutecznie można prowadzić egzekucję. Wyjaśnił jednocześnie, iż zgodnie z art. 54 pb, bank nie zrealizuje zajęcia do czasu wykorzystania kwoty wolnej od egzekucji. W ocenie organu egzekucyjnego, z powyższej kwoty wolnej zobowiązany może zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe, do których, zdaniem organu, nie można zaliczyć opłat za niezrealizowane faktury wobec kontrahenta, jak też faktur za pobieranie nauczania języków obcych.

Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 13 § 1 upea, poprzez przyjęcie, że nie zachodzą podstawy do zwolnienia spod zajęcia środków finansowych oraz art. 7 kpa, poprzez uznanie, że nie zachodziły podstawy do uwzględnienia słusznego interesu wnioskodawcy.

W uzasadnieniu wskazał, że niemożność swobodnego korzystania z rachunku bankowego prowadzi do destabilizacji finansowej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a także źle wpływa na współpracę z kontrahentami. Niemożność uregulowania zobowiązań finansowych sprawia, iż nie otrzymuje on kolejnych zleceń, poza tym rośnie zadłużenie z tytułu odsetek. Zobowiązany nie zgodził się z twierdzeniem organu, iż wolne środki które pozostały do rozdysponowania wnioskodawcy są wystarczającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb. Według niego, codzienny byt wiąże się nie tylko z zakupem żywności, ale także z opłacaniem rachunków i regulowaniem zaciągniętych zobowiązań.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, podzielając w pełni zawartą w nim argumentację faktyczną i prawną.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że instytucja zwolnienia składników majątkowych zobowiązanego z egzekucji oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, a jej zastosowanie uzależnione jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek, tj. złożenia przez zobowiązanego stosownego wniosku oraz istnienia ważnego interesu zobowiązanego, przemawiającego za zwolnieniem spod egzekucji składników majątkowych. Podkreślił przy tym, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Dlatego też przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, o której mowa w art. 13 § 1 upea, nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany musi więc wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych.

Dokonując analizy okoliczności faktycznych sprawy i obowiązujących regulacji prawnych, organ odwoławczy doszedł do wniosku, że przesłanka istnienia ważnego interesu zobowiązanego nie została w sprawie spełniona. Wskazał, że na zobowiązanym ciążą znaczne zaległości z tytułu ubezpieczeń społecznych wynoszące, według stanu na dzień wpływu wniosku o zwolnienie (tj. 8 marca 2018 r.), 71.884,26 zł. Z przedłożonego organowi egzekucyjnymi oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że zobowiązany, poza zajętym prawem majątkowym, nie posiada żadnych innych składników majątkowych, z których można byłoby prowadzić postępowanie egzekucyjne. Skoro więc zobowiązany nie wskazał innego skutecznego środka egzekucyjnego możliwego do zastosowania, zwolnienie spod egzekucji zajętego prawa majątkowego doprowadziłoby do udaremnienia podstawowego celu egzekucji, powodując jej bezskuteczność. Takie postępowanie byłoby natomiast sprzeczne z ustawowymi obowiązkami organu egzekucyjnego, który na mocy art. 7 § 2 w zw. z art. 6 § 1 upea, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku jest zobligowany do podejmowania czynności prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej.

Rozpatrując argumenty podniesione w zażaleniu, w którym strona przesłankę "ważnego interesu" uzasadniała tym, że zajęte środki są niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej oraz współpracy z kontrahentami i że wolne od zajęcia środki są niewystarczające na pokrycie podstawowych potrzeb, w tym opłacenia rachunków czy spłaty zaciągniętych zobowiązań, organ przyznał, że istotnie dochód uzyskiwany przez zobowiązanego jest niski, jednakże okoliczność ta nie wypełnia przesłanek zwolnienia z egzekucji. Wskazane argumenty są niewątpliwie istotne z punktu widzenia zobowiązanego, jednak nie przesądzają o istnieniu obiektywnego ważnego interesu po jego stronie. Odwołując się do treści art. 54 pb organ uznał, że z uwagi na przewidziane tym przepisem zwolnienie spod zajęcia środków pieniężnych do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, prowadzenie egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego nie narusza normalnej sytuacji ekonomicznej zobowiązanego i nie powoduje zachwiania podstaw jego egzystencji.

W konkluzji Dyrektor Izby stwierdził, że organ egzekucyjny wydał w sprawie właściwe rozstrzygnięcie, które nie naruszało wskazanych w zażaleniu przepisów art. 7 kpa i art. 13 upea. Stąd brak było podstaw faktycznych i prawnych do jego uchylenia.

W skardze na to postanowienie skarżący, wnosząc o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji i wyłączenie spod egzekucji wierzytelności w kwocie 8.041,09 zł oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, zarzucił naruszenie:

• art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak merytorycznego rozpatrzenia zażalenia i powielenia stanowiska organu I instancji,

• art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez nieuprawnione zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy zasadnym było uchylenie zaskarżonego postanowienia,

• art. 13 upea, poprzez nieuznanie za spełnione, wbrew stanowi faktycznemu, przesłanek tego przepisu.

Uzasadniając stawiane zarzuty skarżący podniósł, że uzasadnienie postanowienia organu egzekucyjnego jest bardzo ogólnikowe, lakoniczne i nie zawiera rozważenia ważnego interesu zobowiązanego. Zdaniem skarżącego, nadrzędnym celem organu było osiągniecie jedynie celu egzekucji, czyli zaspokojenie wierzyciela i tylko w tym kontekście jego wniosek był rozpatrywany. Natomiast w postępowaniu uruchomionym na podstawie art.13 § 1 upea organ egzekucyjny powinien przede wszystkim zbadać przedstawione okoliczności i wnikliwie przeanalizować przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. Tymczasem organ egzekucyjny w żaden sposób nie odniósł się do argumentacji skarżącego dotyczącej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i nie zbadał wskazywanych zagrożeń dotyczących braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb, w tym należności wobec kontrahentów, które warunkują przyszłą współpracę, a co za tym idzie wpływają też na możliwość zaspokojenia roszczeń wobec ZUS (zobowiązany po utracie klientów nie będzie mógł też opłacać należności z tytułu składek).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jej zgodności z prawem w sposób określony w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 - dalej w skrócie ppsa) stwierdzić należy, że brak jest podstaw do jego uchylenia. Zgodnie z powołanym przepisem decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego w sposób - odpowiednio - mający lub mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub też gdy stwierdzi naruszenie prawa stanowiące podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Przy czym w myśl art. 134 § 1 ppsa, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Wyjaśnić również należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 ppsa. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 26 czerwca 2018 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 14 marca 2018 r., którym odmówiono D. S. zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego.

Instytucja zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji została unormowana w art. 13 ust 1 upa, którego treść stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.

Z regulacji tej wynika zatem, jak słusznie wywiodły organy, że podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przesłanka ta jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10, dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak dalej przytaczane orzeczenia). W orzecznictwie, na gruncie tej instytucji przyjmuje się, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. W wyroku z dnia 10 marca 2010 r., sygn. akt I FSK 31/08 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że pojęcia ważnego interesu nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną strony.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, podzielanym także w pełni przez tut. Sąd, zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 upea ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10).

Podkreślić też trzeba, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia danych składników majątku z egzekucji opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "organ może". Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania tej instytucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II FSK 1652/10), sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych organów podatkowych podlega ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. Sąd administracyjny nie jest więc właściwy do oceny, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny, tym samym sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) wydanego przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia. Ocena, czy należało zwolnić spod egzekucji składnik majątkowy czy też nie, należy wyłącznie do organów egzekucyjnych. Jednakże przyznana organowi egzekucyjnemu swoboda wynikająca z konstrukcji art. 13 § 1 upea nie zwalnia go z obowiązku przeprowadzenia zgodnego z prawem postępowania. Uznaniowość nie oznacza bowiem dowolności. Każde zatem postanowienie organu musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek zwolnienia spod egzekucji określonych/wnioskowanych składników majątkowych i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych i zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne. Dopiero tak podjęte postanowienie może być uznane za rozstrzygnięcie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego, a nie rozstrzygnięcie dowolne. Organ powinien rozważyć szczegółowo wszystkie przesłanki ustawowe determinujące skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich stosowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 sierpnia 2005 r., III SA/Wa 646/05).

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy, wskazać należy, że organy rozważyły wszystkie przesłanki determinujące skorzystanie z omawianej instytucji oraz przeanalizowały okoliczności uzasadniające, zdaniem strony, zwolnienie spod zajęcia egzekucyjnego wierzytelności z rachunku bankowego. Rozstrzygając sprawę wskazały, że przychylenie się do wniosku skarżącego w realiach rozpatrywanej sprawy powodowałoby niemożność zaspokojenia wierzyciela. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że na skarżącym ciążą znaczne zaległości z tytułu ubezpieczeń społecznych, wynoszące łącznie kwotę 71.884,26 zł. Trudno zatem zaprzeczyć wnioskom organu, że skoro skarżący nie wskazał innych składników majątkowych, z których egzekucja byłaby skuteczna, zwolnienie zajętej wierzytelności z rachunku bankowego równałoby się niemożności wyegzekwowania ciążących na stronie zaległości z tytułu składek. W stanie faktycznym sprawy oznaczałoby to zgodę na zaniechanie egzekucji, co byłoby sprzeczne z ustawowymi obowiązkami organu egzekucyjnego. Jak bowiem słusznie zaznaczył Dyrektor Izby, generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne ma zapewnić skuteczność działań organu w dążeniu do osiągnięcia zamierzonego celu, jakim jest wyegzekwowanie należności. Organy egzekucyjne zobowiązane są, na mocy art. 6 § 1 upea, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, podejmować czynności prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej. Przy czym, wynikający z art. 7 § 2 upea wymóg stosowania w takim wypadku najłagodniejszego środka egzekucyjnego dotyczy tylko takiej sytuacji, gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami egzekucyjnymi, zapewniającymi realizację celu postępowania egzekucyjnego. Również w orzecznictwie, na gruncie art. 13 § 1 upea wskazuje się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Warto także wskazać na poglądy piśmiennictwa (zob. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz (art. 13), pod red D.R. Kijowskiego, wyd. II. LEX, 2015), w których podkreśla się, że organy egzekucyjne, korzystając z instytucji uregulowanej w art. 13 § 1 upea, muszą mieć na uwadze również interes społeczny. Artykuł 7 kpa w zw. z art. 18 upea stanowi bowiem, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W przypadku egzekucji interes społeczny należy upatrywać jako prawny obowiązek organów administracji publicznej dochodzenia należnych państwu lub jednostkom samorządu terytorialnego dochodów w ramach egzekucji, o czym wprost stanowi art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej.

Równie trafnie, zdaniem Sądu, organy oceniły, że skarżący nie wykazał, by za uwzględnieniem wniosku przemawiał jego ważny interes. Chociaż bowiem zasadnie skarżący podnosi, że podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji organy egzekucyjne zobowiązane są przede wszystkim do rozważenia okoliczności sprawy w kontekście ważnego interesu zobowiązanego i nie mogą poprzestać wyłącznie na badaniu, czy uwzględnienie wniosku nie będzie prowadziło do bezskuteczności egzekucji – to jednak, zdaniem Sądu, analiza treści wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów obu instancji nie dała podstaw do czynienia im zarzutów niepełnego rozpatrzenia wniosku skarżącego i zaniechania ustaleń co do jego ważnego interesu.

Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, jak już wyżej wskazano, jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Zatem w każdym przypadku analiza zasadności wniosku musi być dokonana w oparciu o konkretne okoliczności zaistniałe w danej sprawie. Nie istnieje zamknięty katalog zdarzeń i sytuacji, które mogą być oceniane w kategoriach ważnego interesu strony. Tylko przykładowo można tu wskazać na zaczerpnięte z piśmiennictwa i orzecznictwa sytuacje, które mogą wskazywać na zaistnienie tej przesłanki. Przez ważny interes zobowiązanego można rozumieć, np. przypadek, gdy na skutek odmowy zastosowania ulgi, sytuacja strony ulegnie na tyle pogorszeniu, że pozostanie ona bez środków do życia i będzie zmuszona korzystać z pomocy społecznej. Przez ważny interes podatnika należy również rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji, bądź zaistnienie losowych zdarzeń powodujących utratę możliwości zarobkowania lub utratę majątku, czy też wreszcie sytuacje, w których niemożność spłaty zadłużenia wynika z działania czynników, na które podatnik nie ma wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania.

Z treści wydanego przez organ I instancji rozstrzygnięcia bezsprzecznie wynika, że organ, w oparciu o przedłożone przez skarżącego oświadczenia, przeanalizował uzyskiwane dochody i ponoszone wydatki oraz inne czynniki, mające wpływ na jego sytuację finansową (w tym posiadane zobowiązania). Na podstawie przeprowadzonych analiz, uwzględniając przy tym także fakt, że w myśl art. 54 pb, skarżący nadal miał możliwość dysponowania kwotą środków wolnych od zajęcia, organ uznał, że może on zaspokoić swe podstawowe potrzeby życiowe, co w powiązaniu z okolicznością, że uwzględnienie wniosku powodowałoby niemożność zaspokojenia wierzyciela, doprowadziło organ do wniosku, że w sprawie nie ziściła się przesłanka, o której mowa w art. 13 § 1 upea. Stanowisko to w pełni podzielił organ II instancji.

Akceptując powyższe Sąd zauważa, że istotnie, jak podnosi skarżący, organ odwoławczy poprzestał na dość lakonicznym stwierdzeniu, iż dochody skarżącego są niskie, jednak jego egzystencja nie jest zagrożona. Nie oznacza to jednak, jak uważa skarżący, że organ II instancji zaniechał zbadania okoliczności przedstawionych we wniosku i że nie rozważał przesłanki ważnego interesu strony. Przeciwnie, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wyraźnie stwierdził, że wskazane przez skarżącego argumenty są niewątpliwie istotne z jego punktu widzenia, jednak nie przesądzają o istnieniu obiektywnego ważnego interesu po jego stronie. Stanowisko to, zdaniem Sądu, mimo pewnych braków argumentacji, zasługuje na akceptację, zwłaszcza, że skarżący nie wskazał innego skutecznego środka egzekucji możliwego do zastosowania. Rozpatrując argumenty podniesione w zażaleniu, organ Ii instancji wyraźnie wskazał, że istotnie dochód uzyskiwany przez zobowiązanego jest niski, jednakże okoliczność ta nie przesądza o zwolnieniu z egzekucji i istnieniu obiektywnego ważnego interesu po stronie skarżącego, zwłaszcza gdy w art. 54 pb przewidziano zwolnienie spod zajęcia środków pieniężnych do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, zabezpieczając w ten sposób podstawy egzystencji zobowiązanego.

W odniesieniu do argumentacji dotyczącej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa skarżącego i kwestii nieuregulowanych zobowiązań wobec kontrahentów, które warunkują przyszłą współpracę, wskazać należy, że to na skarżącym jako wnioskodawcy zwracającym się o przedmiotowe zwolnienie spoczywał ciężar wykazania, że po jego stronie wystąpił "ważny interes" w zwolnieniu z egzekucji prawa majątkowego, poprzez podanie konkretnych okoliczności, które czyniłyby uzasadnionym i wiarygodnym złożony wniosek. Warto przy tym też przypomnieć, że pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10).

Skarżący, jak wynika z akt sprawy, motywując złożony 8 marca 2018 r. wniosek, poprzestał jedynie na sformułowaniu ogólnikowych i gołosłownych zagrożeń, że wskutek dokonanego zajęcia nie jest w stanie pokryć podstawowych opłat, związanych głównie z prowadzoną działalnością gospodarczą i że sytuacja ta pogłębi jego problemy finansowe. Na potwierdzenie tych okoliczności, oprócz oświadczenia o stanie majątkowym, przedstawił jedynie zestawienie wydatków na kwotę 8.041,09 zł (w tym: kurs językowy 700 zł, czynsz za lokal 973,54 zł, czynsz za mieszkanie wraz z ratą kredytu, 1.200,61 zł, ubezpieczenie auta 1.135 zł i należności z trzech faktur wystawionych przez firmę B, na kwoty: 1.660,50 zł, 354,24 zł i 2.017,20 zł) wraz z kopiami faktur fakturami VAT dokumentującymi ww. wydatki. Skarżący nie przedłożył natomiast organom jakichkolwiek dokumentów wskazujących na dane makroekonomiczne prowadzonej działalności.

Mając powyższe na uwadze podzielić należy stanowisko organów, że chociaż przedstawione przez skarżącego okoliczności związane z brakiem środków na opłacenie zobowiązań wobec kontrahentów są niewątpliwie istotne z jego subiektywnego punktu widzenia, to jednak nie przesądzają - jak słusznie uznano w zaskarżonym postanowieniu - o istnieniu obiektywnego ważnego interesu po jego stronie. W ocenie Sądu, z uwagi na wskazane wyżej cele postępowania egzekucyjnego, zastosowanie instytucji zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji musi być poprzedzone ustaleniem, że w danej sprawie istnieją szczególne istotne powody, które uzasadniają odstąpienie przez wierzyciela od egzekwowania swych roszczeń. Dlatego też, omawiana regulacja nie może służyć jako środek do przezwyciężania trudności finansowych zobowiązanego. Zdaniem Sądu, okoliczności na które wskazywał skarżący, domagając się zwolnienia wierzytelności z rachunku bankowego, tj. groźba destabilizacji finansowej i zerwania współpracy z kontrahentami oraz idące za tym trudności w pozyskaniu kolejnych zleceń, stanowią z reguły zwyczajne, typowe następstwa dochodzenia zaległości w drodze przymusu. Trudno więc w tym przypadku mówić, by zachodziły szczególnie uzasadnione względy, zgodne z obiektywną hierarchią wartości, uzasadniające odstąpienie od realizacji celów egzekucji administracyjnej. Zwłaszcza, że organy wykazały, iż w okolicznościach faktycznych sprawy zachodzi niemożność zaspokojenia wierzyciela. Zaznaczenia przy tym wymaga, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej w każdym wypadku spoczywa na przedsiębiorcy, w związku z czym - jak podkreśla się w orzecznictwie - przerzucenie ciężaru prowadzenia owej działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości. Z tych względów przyjęcie, że brak środków na regulowanie zobowiązań wobec kontrahentów spełnia przesłankę "ważnego interesu" strony winno sprowadzać się jedynie dla sytuacji szczególnych, w których np. istnieją uzasadnione podstawy, by przypuszczać, że spowoduje to realne zagrożenie upadłości przedsiębiorstwa. Takich okoliczności skarżący jednak nie wykazał. Nie przedstawił też jakiejkolwiek argumentacji, w jaki sposób opłacenie kursu językowego wiąże się z prowadzoną działalnością i z jakich powodów wydatek ten (jak też opłata na ubezpieczenie auta) ma korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed egzekwowanymi należnościami wierzyciela, do czego de facto prowadziłoby uwzględnienie wniosku. Podkreślić przy tym trzeba, że ani art. 7, ani art. 77 kpa nie nakładają na organy niczym nieograniczonego obowiązku poszukiwania materiału dowodowego, w szczególności, gdy to strona wywodzi z określonych faktów skutki prawne.

Stwierdzić zatem należy, że w tej sytuacji prawidłowo organy - rozpatrując przesłankę ważnego interesu zobowiązanego - poprzestały na ustaleniach dotyczących możliwości zaspokojenia przez skarżącego podstawowych potrzeb życiowych. Brak jest bowiem wiarygodnych dowodów, by wskazywane przez skarżącego obawy groziły faktycznym zaprzestaniem dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Na akceptację w związku z tym zasługuje ocena organów, że z uwagi na przewidzianą w art. 54 pb kwotę wolną od zajęcia, egzystencja skarżącego nie jest zagrożona. Zgodnie z art. 54 ust. 1 pb, środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2017 r. poz. 847), przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Na podstawie art. 2 ust. 5 ww. ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, na rok 2018 ww. wysokość ustalono rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 września 2017 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2018 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1747) jako 2.100 zł. Zatem 75% z 2.100 zł to 1.575 zł. Nie negując zatem faktu, że sytuacja skarżącego jest trudna, zgodzić się należy z tezą organów, że pozostające do dyspozycji skarżącego środki wolne od zajęcia wraz z osiąganym miesięcznie dochodem w wysokości 522,87 zł, pozwalają na pokrycie niezbędnych wydatków, w tym czynszu mieszkaniowego (1.200.61 zł), w którym, jak oświadczył skarżący, zawiera się również rata kredytu mieszkaniowego (280,23 zł). Dodatkowo Sąd zauważa, że przedstawione przez skarżącego w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej informacje budzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Z zestawienia bowiem dochodów (wg oświadczenia uzyskany w 2017 r. dochód wyniósł 6.274,40 zł, co miesięcznie daje kwotę 522,87 zł) i ponoszonych miesięcznie stałych wydatków (2.274,15 zł) wynika, że istnieje znaczny niedobór dochodów nad ponoszonymi kosztami. Skarżący nie wyjaśnił natomiast, skąd czerpie środki na pokrycie tego niedoboru, prawie czterokrotnie przewyższającego wskazane źródło dochodu.

Reasumując, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wbrew podniesionym przez stronę zarzutom nie doszło do naruszenia art. 13 upea, albowiem prawidłowo organy uznały, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie były wystarczające do uznania, że zachodzi - z obiektywnego punktu widzenia - przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia wskazywanych w skardze przepisów art. 7, art. 8 i art. 77 kpa, uznając, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia poprzedzone zostały wyczerpującym ustaleniem i analizą wszystkich istotnych okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego. W rezultacie chybiony okazał się także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.