Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 480/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 24 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2020 r. Skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. powołując się na przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa o COVID-19".

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnił Skarżącego z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. w kwocie [...]zł.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku Skarżącego z [...] maja 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. W uzasadnieniu wskazał, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu opłacenia należności z tytułu składek za okres maj 2020 r.

W skardze do tut. Sądu Skarżący zaskarżył powyższą decyzje i wniósł o jej uchylenie w całości. Skarżący wskazał, że na poczet składki za maj 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył pozostającą na jego koncie nadpłatę, pomimo że Skarżący w dniu [...] maja 2020 r. złożył wniosek o zwrot nadpłaconych składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał jednak ich zarachowania na poczet składek, które miał być objęte umorzeniem, działania te organ podjął bez konsultacji ze Skarżącym i wbrew jego interesowi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając, iż składka za miesiąc kwiecień 2020 r. została pokryta wpłatami z dnia [...].02.2020 r. i [...].01.2020 r. Wobec braku nieopłaconych należności organ umorzył postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.)

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a., decyzja rozstrzyga sprawę co do istoty albo w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji, a - zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. - gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Umorzenie postępowania jest więc orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego powinno więc być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 września 1998 r. sygn. akt IV SA 1634/96; niepubl.), co wynika z wystąpienia trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (por. wyrok WSAw Warszawie z dnia 22 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 689/07).

Głównym problemem interpretacyjnym jest zakres pojęcia bezprzedmiotowości, która często jest mylona z bezzasadnością. W ramach prowadzonego postępowania administracyjnego żądanie wnioskodawcy może być bezzasadne, ale nie jest to równoznaczne z bezprzedmiotowością. Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 572/09). W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2004 r. sygn. akt IV SA 3439/02; wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09). Natomiast, jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1393/09), niezależnie od tego, czy sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej przed datą wszczęcia postępowania, czy utraciła taki charakter w jego toku (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 461/13). Z bezprzedmiotowością postępowania, w rozumieniu art. 105 k.p.a., mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., w zakresie zwolnienia z opłacania przez Skarżącego składek za maj 2020 r., wskazując na regulację zawartą w art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm., dalej: "ustawa o COVID") oraz na fakt braku nieopłaconej należności z tytułu składek za maj 2020 r.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek zwalnia się go z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Z powyższej regulacji wynika, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r. nie przysługuje, gdy składki te zostały opłacone.

Z kolei w myśl wskazywanego już wyżej art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Organ uznał, że postępowanie w sprawie zwolnienia za maj 2020 r. jest bezprzedmiotowe, z uwagi na fakt braku nieopłaconej należności z tytułu składek za maj 2020 r. Z uzasadnienia skargi wynika, że dokonano w tym zakresie zaliczenia na poczet składek istniejących na koncie płatnika nadpłat. Podkreślenia jednak wymaga, że w zaskarżonej decyzji organ nie wskazał w ogóle na podstawie jakich przepisów dokonał zaliczenia nadpłaty na poczet składki za maj 2020 r. W zaskarżonej decyzji stwierdzono jedynie, że brak nieopłaconej należności z tytułu składek za okres maj 2020 r. W odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił natomiast jedynie na jakiej podstawie uznał, że Skarżący uiścił składkę za kwiecień 2020 r., nie ustosunkował się natomiast do twierdzeń Skarżącego dotyczących zaliczenia nadpłaty na poczet składki za maj 2020 r.

Podkreślić należy, że obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94).

Zdaniem Sądu organ naruszył powyższe przepisy, ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia. W decyzji organu przytoczono jedynie treść art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID. Nie wiadomo również w jakiej wysokości i za jaki okres powstała nadpłata oraz jakiego rodzaju dotyczy składek. Organ pominął także, że Skarżący wniósł o zwrot powstałej nadpłaty. Organ uznał jedynie, że składki za maj 2020 r. zostały opłacone, a więc Skarżący nie może skorzystać z powyższego zwolnienia.

Naruszeniem prawa jest, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni powyższe rozważania ,stan rozpatrzenia wniosku oraz obowiązujące w chwili ponownego rozstrzygania przepisy .

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję,gdyż wydana ona została z naruszeniem art. 105 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.