Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 660/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41a ust 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha Sędzia NSA Józef Waksmundzki (spr.) Sędzia del. WSA Maria Jagielska Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 4 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 9/10 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2009 r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddalono skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 9/10 oddalił skargę S. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Sąd orzekał w oparciu o następujący stan sprawy.

S. K. w dniu [...] lutego 2008 r. zwrócił się do Prezes KRUS o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami. Prezes KRUS, decyzją z dnia [...] maja 2008 r. odmówił umorzenia wskazanych należności, a następnie po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L., wyrokiem z dnia 24 lutego 2009 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa KRUS.

Następnie, Prezes KRUS decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] odmówił umorzenia skarżącemu zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników i po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że skarżący prowadząc wraz z małżonką gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników co oznacza, że miał obowiązek opłacania składek z tego tytułu. Zdaniem organu skarżący od 1993 r. do 2004 r. nie wywiązywał się z tego obowiązku. Brak działań zmierzających do uregulowania zaległości przez skarżącego spowodował, że dokonano zabezpieczenia wierzytelności poprzez dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej gospodarstwa rolnego należącego do skarżącego, a zadłużenie było pokrywane poprzez dokonywanie potrąceń ze świadczeń krótkoterminowych. Zaległość w kwocie 27.640,30 zł za okres od II kwartału 1996 r. do III kwartału 2004 r. została rozłożona na raty, jednak skarżący nie dotrzymał warunków układu ratalnego, co spowodowało jego zerwanie.

Organ stwierdził, że w sprawie skarżącego nie wystąpiły przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o umorzeniu zaległych należności. Jednocześnie organ podał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego i członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dochód roczny skarżącego w 2008 r. wyniósł 24.619,80 zł, a ponadto za I i II półrocze 2008 r. otrzymał on zwrot podatku akcyzowego w kwocie 910,83 zł. Powyższy dochód został zwiększony dopłatami z ARiMR (programy pomocowe), które w 2008 r., stanowiły łączną kwotę 9.381,76 zł. W ocenie organu uzyskany dochód z tytułu prowadzonej działalności rolniczej pomniejszony o wydatki na leczenie, wydatki na bilet miesięczny dla córki oraz wydatki z tytułu dostawy mediów, pozwalają na spłatę bieżących składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a także na spłatę zaległości w ratach, których wysokość może być dostosowana do aktualnych możliwości płatniczych.

W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego skarżący przedłożył szereg dokumentów wskazujących ponoszone przez niego wydatki inwestycyjne i prywatne m.in. na leczenie, opłaty za gaz, wodę, energię elektryczną, zakup nawozów, pasz dla zwierząt i drobiu, środków ochrony roślin, węgla, remont sprzętu rolnego, zakup kombajnu zbożowego (3.500 zł), zakup bydła, trzody chlewnej. Ponadto skarżący wskazał, że zaciągnął kredyt w kwocie 6.000 zł na zasiew jesienny, nawozy, olej napędowy i materiały siewne.

Analizując zgromadzony materiał dowodowy Prezes KRUS uznał, że dostarczone przez skarżącego dokumenty świadczą o ponoszonych wydatkach inwestycyjnych i wydatkach prywatnych, które mają wpływ na zdolności płatnicze. Jednak prowadzenie działalności rolniczej, jak podkreślił organ, wiąże się również z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego, a także ze środków zewnętrznych (np. dopłaty z ARiMR). Prowadzenie zatem działalności rolniczej wymaga od rolnika racjonalnego gospodarowania uzyskanym dochodem tj. podejmowania takich decyzji o wydatkach, które pozwolą również na regulowanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników bieżących jak i zaległych. Udokumentowane obciążenia finansowe są wkalkulowane przez skarżącego w budżet, tym samym nie mogą być podstawą do umorzenia należności. Ponadto opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest obowiązkiem, a w tej sytuacji również wydatki na ten cel powinny być wkalkulowane w budżet domowy, a fakt ponoszenia wydatków nie może być podstawą do umorzenia należności, w szczególności za lata wcześniejsze.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. wskazał, że zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 50, poz. 291 ze zm. – dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników), Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Wskazał, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Ponadto zaznaczył, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. W ocenie Sądu I instancji zaskarżona decyzja nie miała charakteru dowolności.

Zdaniem Sądu, organ wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie zarówno w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Okoliczności te zostały ocenione jako niedające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Sąd I instancji stwierdził, że organ wydając decyzję orzekał na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sposób wyczerpujący i wziął pod uwagę nie tylko dochody wnioskodawcy, ale również (wbrew jego twierdzeniom), ponoszone wydatki zarówno inwestycyjne jak i prywatne. Sąd uznał, że sytuacja skarżącego została oceniona przez organ administracji w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu zasad prawa materialnego i procesowego.

S. K. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez:

a) niewłaściwą interpretację art. 41 a ust. 1 pkt 1) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników polegającą na zrównaniu pojęcia "możliwości płatnicze wnioskodawcy" z przychodowością prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego,

b) niewłaściwe zastosowanie art. 41 a ust. 1 pkt 1) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników polegające na:

- wydaniu zaskarżonego orzeczenia bez oceny stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, do czego obliguje sąd administracyjny ww. przepis prawa,

- wydaniu zaskarżonego orzeczenia z pominięciem uzasadnionego, ważnego interesu skarżącego.

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia:

- z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego przemawiającego za tym, iż skarżący S. K. nie posiada możliwości płatniczych umożliwiających mu spłatę wnioskowanych o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne,

- z pominięciem relacji pomiędzy wysokością zaległości skarżącego a jego dochodem pomniejszonym o wydatki konieczne dla egzystencji skarżącego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

- w oparciu o błędne dane o stanie majątkowym skarżącego, w tym szczególnie posiadanym pogłowiu , trzodzie chlewnej oraz maszynach rolniczych, a także z pominięciem udowodnionych przez skarżącego wydatków na posiadane gospodarstwo rolne,

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym poprzez stwierdzenie, iż dochody uzyskiwane z działalności rolniczej skarżącego pozwalają mu na spłatę należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że postępowanie administracyjne przeprowadzono w sposób wybiórczy w szczególności poprzez uznanie, iż wszystkie podniesione przez skarżącego argumenty bądź dowody, albo są już znane organowi, albo nie zostały udowodnione. W ocenie skarżącego nie wzięto pod uwagę konieczności ponoszenia nakładów na gospodarstwo celem pozyskania dochodów oraz faktu, iż stanowi ono jedynie źródło utrzymania dla całej jego rodziny. Sąd I instancji nierzetelnie zapoznał się z materiałem dowodowym zawartym w aktach sprawy o czym świadczy powielenie błędnego stwierdzenia zawartego w zaskarżonej decyzji dotyczącego zakupu kombajnu zbożowego za kwotę 3.500 zł. Zdaniem skarżącego, Sąd skupił się wyłącznie na fakcie posiadania gospodarstwa rolnego oraz wysokości uzyskiwanej dopłaty do produkcji rolnej z tego gospodarstwa, a określając roczny dochód gospodarstwa pominął fakt, iż jest to przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, ustalany dla celów podatku rolnego, który nie ma żadnego powiązania z faktyczną dochodowością gospodarstwa skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego oraz relacji pomiędzy wysokością zaległości skarżącego a jego dochodem pomniejszonym o wydatki konieczne dla egzystencji skarżącego i jego rodziny pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a także w oparciu o błędne dane o stanie majątkowym skarżącego. Z kolei zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadniono błędnym przedstawieniem stanu sprawy (okoliczności faktycznych) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny powyższych zarzutów zauważyć należy, że art. 133 § 1 p.p.s.a. nie zawiera norm wskazujących na sposób analizy akt sprawy przez sąd administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2010 r., sygn. akt I GSK 795/09, niepubl.). Sformułowany w tym przepisie obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach. Do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. doszłoby, gdyby Sąd pierwszej instancji oparł rozstrzygnięcie w sprawie na materiale innym niż ten, który został zawarty w aktach sprawy. Naruszeniem obowiązku określonego w art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie zatem takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, które doprowadzi do przedstawienia przez sąd administracyjny pierwszej instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego, zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym, przy jednoczesnym niekwestionowaniu tych ustaleń. Przepis ten określa więc zakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów nie wynikających z akt sprawy oraz tym samym zakaz wykraczania przez sąd administracyjny poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym. Nie jest natomiast naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a., tak jak wywodzi skarżący w skardze kasacyjnej, zaakceptowanie przez sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia przyjętej przez organ administracji, nawet gdyby nie uwzględniało całości materiału dowodowego sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w związku z powyższym zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. należało uznać za niezasadny.

Jeśli zaś chodzi o art. 141 § 4 p.p.s.a. to stwierdzić należy, że postawienie zarzutu naruszenia tego przepisu w ramach samodzielnej podstawy kasacyjnej może być skuteczne w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za pomocą takiego zarzutu nie można jednak skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, bowiem ustalenia takie można podważać za pomocą zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, Lex nr 552012). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zarzut błędnego przedstawienia przez Sąd I instancji stanu faktycznego sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. W ramach wyżej opisanego zarzutu nie jest możliwe skuteczne kwestionowanie stanowiska Sądu I instancji akceptującego ustalenia faktyczne poczynione przez organ odwoławczy, w tym uznanie na podstawie materiału dowodowego, że dochody uzyskiwane z działalności rolniczej skarżącego pozwalają na spłatę należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Wobec niezasadności zarzutów o charakterze procesowym należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Pierwszy z tych zarzutów dotyczy błędnej wykładni art. 41 a ust. 1 pkt 1) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników polegającą na zrównaniu pojęcia "możliwości płatnicze wnioskodawcy" z przychodowością prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 1) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części. Autor skargi kasacyjnej nie wskazuje w istocie na czym polega błąd w wykładni omawianego przepisu i jaka jego wykładnia jest prawidłowa, lecz polemizuje z ustaleniami stanu faktycznego oraz wskazuje na potrzebę ustalenia kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tak sformułowany zarzut kasacyjny - błędnej wykładni prawa materialnego - w rzeczywistości stanowi zarzut wadliwie ustalonych okoliczności faktycznych, a te nie mogą być zakwestionowane przez powołanie podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.

Z kolei zarzucając niewłaściwe zastosowanie art. 41 a ust. 1 pkt 1) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników skarżący stwierdził, że polegało ono na wydaniu zaskarżonego orzeczenia bez oceny stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego oraz z pominięciem ważnego interesu skarżącego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej poza argumentami przemawiającymi za próbą podważenia stanu faktycznego sprawy brak jest kompleksowego uzasadnienia dla zarzutów błędnego zastosowania powołanych przepisów prawa materialnego. Należy podkreślić, że zagadnienie stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego oraz składkowego nie należy do sfery prawa materialnego lecz prawa procesowego, bowiem dotyczy ustaleń stanu faktycznego. W ustawie brak jest także definicji "ważnego interesu skarżącego", stąd też o jego zaistnieniu decydują ustalenia okoliczności faktycznych, a te nie zostały przez skarżącego skutecznie zakwestionowane zarzutami naruszenia prawa procesowego na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.