Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 45/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 3, ust. 5 pkt 1 lit. a i b, art. 17b ust. 1, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 95 ust. 1, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] r., [...],, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej K. K. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021, nr [...], wydaną

na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 32 ust. 2 ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111

ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.") w związku z art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. , działający z upoważnienia Wójta Gminy M. (zwany dalej: "organem I instancji"), odmówił K. K. (zwanej dalej: "stroną"

lub "skarżącą") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad siostrą B. P..

W uzasadnieniu wskazanej decyzji organ I instancji podał, że [...] sierpnia 2021 r. wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wniosek strony, zastępowanej przez adwokata, o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

Jak ustalił organ I instancji strona jest siostrą B. P., posiadającej orzeczoną pierwszą grupę inwalidzką, która wymaga opieki osób drugich. Osoba poddana opiece legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Obwodową Komisję Lekarską ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w K. z dnia [...] czerwca 1996 r., zgodnie z którym zaliczone do pierwszej grupy inwalidztwo istnieje od dzieciństwa.

W dniu [...] sierpnia 2021 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy z osobą poddaną opiece, z którego wynika, że strona sprawuje całodobową opiekę nad ciężko chorą siostrą. Osoba poddana opiece może mieć zapewnioną opiekę jedynie przez stronę, gdyż nie ma bliższych członków rodziny zobowiązanych alimentacyjnie. Osoba poddana opiece, ma drugą siostrę, lecz nie zamieszkują razem, co stanowi problem w związku z opieką. Pracownik socjalny potwierdził fakt sprawowania opieki przez stronę nad ciężko chorą siostrą.

Organ I instancji ustalił ponadto, że strona pobiera rentę rodzinną z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w K.. Strona ma również ustalone prawo do emerytury. Ponadto strona ma przyznane decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., prawo do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaną opieką nad siostrą.

Wskazując na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. organ I instancji stwierdził, że wobec ustalonego prawa do emerytury dla osoby sprawującej opiekę oraz przyznanego prawa do zasiłku dla opiekuna oraz stanu prawnego, konieczne stało się wydanie decyzji o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona, zastępowana przez adwokata, wniosła odwołanie o decyzji organu

I instancji z dnia [...] sierpnia 2021 r., której zarzuciła:

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego

i zasiłku dla opiekuna, osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], wydaną

na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 i 1 lit. b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej: "organem

II instancji") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014r. poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Dokonując merytorycznego rozpoznania wniosku organy powinny zatem zbadać, czy wnioskodawcy spełniają warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem części niekonstytucyjnego przepisu i w zależności do tych ustaleń wydać stosowne rozstrzygnięcie.

Organ II instancji wskazał dalej, że osoba wymagająca opieki, tj. siostra strony, jest panną, nie posiada dzieci, jej rodzice nie żyją, legitymuje się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w K. z dnia [...] czerwca1996 r. zaliczającym ją do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, które istnieje od dzieciństwa. Powyższe orzeczenie jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Według organu II instancji, nie ulega wątpliwości, że na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny względem siostry, zatem jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Sprawowanie opieki przez stronę nad swoją siostrą zostało potwierdzone w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w [...] sierpnia 2021 r. Sprawowanie tej opieki zostało również potwierdzone pisemnym oświadczeniem siostry strony, złożonym

w dniu [...] lipca 2021 r. Organ II instancji wskazał, że z tytułu sprawowania opieki nad siostrą, strona pobiera zasiłek dla opiekuna, przyznany bezterminowo decyzją organu I instancji z dnia [...] grudnia 2014 r.

Według organu II instancji, rozpatrując niniejszą sprawę należało zwrócić uwagę na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz na art. 27 ust. 5 u.ś.r. Organ II instancji stwierdził, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy doszło do zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu konkurencyjnych i wykluczających się wzajemnie świadczeń. Słusznie wskazał pełnomocnik strony w odwołaniu, że zastosowanie znajduje art. 27 ust. 5 u.ś.r., a złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy traktować jako dokonanie przez stronę wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego, czemu dodatkowo dała wyraz składając wraz z wnioskiem pisemne oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna. Biorąc pod uwagę złożenie przez stronę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce zasiłku dla opiekuna, organ I instancji dokonał oceny, czy spełnione są wszystkie pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dokonane ustalenia doprowadziły do wniosku, że strona spełnia przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., posiada bowiem ustalone prawo do emerytury. Mając na uwadze słuszny interes strony, tj. posiadanie prawa do świadczenia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą, organ I instancji nie dokonał czynności celem wyeliminowania z obiegu prawnego decyzji

w przedmiocie zasiłku dla opiekuna.

W ocenie organu II instancji, organ I instancji postąpił słusznie i w zgodzie

z przepisami prawa. Z akt sprawy wynika bowiem, że strona jest uprawniona do emerytury przyznanej decyzją KRUS. Co prawda pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu, jednakże nie zmienia to faktu, iż posiada ustalone prawo do emerytury. Zgodnie z własnym wyborem, korzystniejszym dla swojej osoby, pobiera inne świadczenie - rentę rodzinną. Na powyższą okoliczność strona złożyła w dniu [...] sierpnia 2021 r. pisemne oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

Biorąc pod uwagę brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., oraz okoliczność, że strona posiada ustalone prawo do emerytury, organ II instancji stwierdził, że strona nie spełnia przesłanek określonych w ustawie - u.ś.r., warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Rezultat wykładni językowej wskazanego przepisu był dla organu II instancji jasny i nie budzi wątpliwości. Nawet w przypadku kontynuacji wykładni na podstawie dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej organ II instancji uznał, że wykładnia językowa tego przepisu jest prawidłowa. Nawet okoliczność zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego, w ocenie organu II instancji,

nie eliminuje negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszym ciągu bowiem strona posiada uprawnienie do emerytury, jednakże z własnej woli decyduje o zawieszeniu jego pobierania czy też wyborze korzystniejszego dla siebie świadczenia - renty rodzinnej - co ma miejsce w przedmiotowej sprawie.

Strona, zastępowana przez adwokata, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia

[...] listopada 2021 r. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżąca wniosła

o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy – u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi wnosząca ja podniosła, że wyżej opisane decyzje nie mogą się ostać. Według skarżącej, rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącej. zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. Skarżąca argumentowała, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09)

Według skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia

30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, trafnie wskazał że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo

do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stałoby w sprzeczności

z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej

i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym

(art. 69 Konstytucji RP). W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej. Zauważył,

że "pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli" (orzeczenie z 25 lutego 1997 r., sygn. K 21/95, OTK ZU nr 1/1997, poz. 7).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Ponadto organ wniósł o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r.,

poz. 329 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron

w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę na zgodny wniosek stron tego postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności działań organu w przedmiotowej, według powyższych kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. ustawy

o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. zwanej dalej: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodzić się należy z organem II instancji, że podstawy odmowy przyznania świadczenia nie może stanowić art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż w obecnym stanie prawnym stronie może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, z pominięciem kryterium wieku w którym powstała niepełnosprawność osoby dorosłej, nad którą skarżąca sprawuje opiekę (siostrą) poddanej opiece, o ile spełnia pozostałe wymogi niezbędne do przyznania świadczenia. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, ocenę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy bowiem rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej i takie stanowisko zostało ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W świetle stanu faktycznego sprawy i przepisów prawa, nie są sporne ustalenia organów obu instancji w zakresie możliwości przyznania skarżącej prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organy nie kwestionowały tego, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku

ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą, legitymującą się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w K. z dnia [...] czerwca1996 r. zaliczającej siostrę strony do pierwszej grupy inwalidów

z ogólnego stanu zdrowia, które istnieje od dzieciństwa. Jak trafnie uznał organ

II instancji orzeczenie to jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Prawidłowo też organ II instancji uznał, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem siostry, zatem jest osobą uprawnioną

do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Sprawowanie opieki przez stronę nad swoją siostrą i zakres tej opieki, ze względu na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, zostało potwierdzone w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Fakt sprawowania tej opieki potwierdziła także siostra skarżącej w złożonym oświadczeniu.

Jednak organ II instancji stwierdził, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak ustaliły organy obu instancji, skarżąca pobiera zasiłek dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad siostrą, przyznany bezterminowo decyzją organu I instancji z dnia [...] grudnia 2014 r. Ponadto skarżąca posiada prawo do emerytury, natomiast aktualnie pobiera rentę rodzinną z KRUS.

Według organu II instancji doszło zatem do zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu konkurencyjnych i wykluczających się wzajemnie świadczeń. Biorąc pod uwagę, że strona ma ustalone prawo do emerytury, organ II instancji uznał, że skarżącej zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje. Stanowi to istotę sporu między stronami w sprawie.

Sąd zauważa że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast według art. art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznaje, za trafne stanowisko judykatury, zgodnie z którym, nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej ilości świadczeń, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów na skutek rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ratio legis ww. unormowań z u.ś.r. ma zapobiec zatem równoczesnemu pobieraniu świadczeń, które są względem siebie konkurencyjne. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. zakłada bowiem, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 82/18). Z kolei art. 27 ust. 5 ustawy potwierdza,

że w przypadku zbiegu świadczeń, uprawionemu przysługuje jedno z nich, zgodnie

z dokonanym przez niego wyborem. Do zbiegu świadczeń dochodzi zarówno wówczas, gdy dana osoba spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak i gdy ma ustalone decyzją prawo do otrzymywania jednego

ze świadczeń, ale spełnia też przesłanki do otrzymywania innego świadczenia.

W przypadku zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego

i jak w przedmiotowej sprawie zasiłku dla opiekuna oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru świadczenia pielęgnacyjnego celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem. Organ zobligowany był zatem do doprowadzenia do wszczęcia postępowania

w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna

oraz prowadzić postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie niesporne jest, że w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca pobierała zasiłek dla opiekuna na mocy decyzji organu z dnia [...] grudnia 2014 r., następnie zmienianej (vide k. 40 akt administracyjnych). Do wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca dołączyła oświadczenie, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zrezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna.

W zaistniałej sytuacji, jedynie posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury i pobieranie renty rodzinnej z KRUS mogłoby pozostawać w kolizji z możliwością ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże argumentacja organu II instancji we wskazanej mierze, nie mogła stanowić wystarczającej przyczyny do wydania decyzji odmownej na wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.

W kwestii posiadania przez skarżącą prawa do emerytury, w miejsce której skarżąca pobiera rentę rodzinną po mężu, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd judykatury, zgodnie z którym prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd nie podziela stanowiska tej linii orzeczniczej sądów, zgodnie z którą osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym, a więc prawo do emerytury wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do wysokości tej emerytury. Na powyższe trudności zwrócił również uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym podkreślił, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy między ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby

w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 484/21).

W ocenie Sądu, właściwa interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga aby organ rozpoznający wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miał na względzie ustawowy cel tego świadczenia, na co zwracała skarżąca w skardze, którym to celem jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dostrzec należy, akcentowaną w judykaturze potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej, systemowej (por. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia: 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18

i 30 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Go 1045/18, wyrok WSA w Krakowie z dnia

11 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 137/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia

12 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 472/19, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia

25 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 676/19, wyroki NSA z dnia: 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; 30 kwietnia

2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 oraz 27 maja 2020 r., sygn. akt 2375/19). Stanowisko to jest już ugruntowane w aktualnych poglądach judykatury.

Pozbawienie więc prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających jedno ze wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczeń w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że cel instytucji świadczeń pielęgnacyjnych nie jest w stosunku do pewnej grupy opiekunów realizowany, pomimo, że sprawujący opiekę nie może podjąć pracy zarobkowej. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że fakt uzyskania świadczeń emerytalnych nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia.

Ponadto, zdaniem Sądu, przy stosowaniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., należy dokonać jego prokonstytucyjnej wykładni, pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).

W ramach omawianej ustawy funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja, o czym była wyżej mowa, znajduje się

w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również

w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Stąd też, w ocenie Sądu, sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest przyjęcie analogicznego rozwiązania w zakresie prawa do wyboru świadczenia, w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera inne świadczenie emerytalno-rentowe,

w niższej wysokości niż wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Z powyższych przyczyn Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko przyjęte

w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19 oraz z dnia 11 sierpnia 2020 r.

I OSK 764/20 oraz w wyroku z dnia 15 grudnia 2020 r. I OSK 2006/20. We wskazanych orzeczeniach podkreślono, że wybór świadczenia strona może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy jednak o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2).

Jak trafnie wskazał NSA w wyroku z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 923/21, emerytura jest prawem niezbywalnym, a zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca

z ww. przepisu, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem

do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca,

w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W związku

z tym Sąd, uznaje za zupełnie nietrafne stanowisko organu II instancji, że nawet okoliczność zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego nie eliminuje negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Sąd podkreśla, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury

i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji

o wstrzymaniu wypłaty renty rodzinnej pobieranej przez skarżącą z KRUS, organ winien stronę poinformować.

W niniejszej sprawie żaden z organów nie podjął się wyjaśnienia we wskazanej kwestii. Taka wadliwość decyzji jest o tyle zrozumiała, że organy co do zasady kwestionowały prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na posiadanie przez nią prawa do emerytury. Nie oznacza to jednak, ze stanowisko zaprezentowane przez organy jest prawidłowe, co Sąd już wyżej wskazał

w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Tak więc, w sytuacji, gdy skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji

z pobierania zasiłku dla opiekuna, przed wydaniem decyzji, organ I instancji winien był poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa

do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty rodzinnej z KRUS i dopiero rozstrzygnąć w zakresie jej wniosku.

Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca

1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych

i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony

i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów

i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże,

że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa

do emerytury i w konsekwencji pobierania renty rodzinnej z KRUS, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Sąd podkreśla, że wyjaśnienia organu muszą być wyczerpujące i musi z nich wynikać sposób postępowania, który pozwoliłby skarżącej na zachowanie prawa do wypłaty świadczenia z KRUS do czasu uzyskania pozytywnej dla niej decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to obawa uzasadniona, albowiem brak rozeznania co do sposobu postępowania może pozbawić zarówno skarżącą jak

i osoby znajdujące się w podobnej do jej sytuacji ekonomicznej często jedynego źródła utrzymania. W rozpoznawanej sprawie konieczna jest zatem taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

Podsumowując, w realiach niniejszej sprawy, zastosowanie prokonstytucyjnej

i zgodnej z celem ustawy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oznacza, że skarżącej, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a posiada prawo do emerytury, lecz korzysta z prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, należało umożliwić, w toku postępowania, dokonanie wyboru jednego ze świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie.

Błędna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zastosowana przez organy obu instancji w niniejszej sprawie doprowadziła tym samym do wydania przedwczesnej

i wadliwej decyzji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia,

co stanowiło podstawę do wyeliminowania z obrotu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej organu I instancji. Skutkiem błędnej wykładni prawa materialnego było naruszenie przez organy obu instancji przepisów postępowania (art. 7, art. 9 i 79a k.p.a.- który to przepis ma istotne znaczenie przy rozpatrywaniu spraw inicjowanych wnioskiem strony), a które służą realizacji prawa strony w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne do wybrania świadczenia bardziej dla niej korzystnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd w uzasadnieniu wyroku oraz podejmie działania w kierunku wyjaśnienia skarżącej trybu postępowania, by mogła uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce dotychczas pobieranych świadczeń bez uszczerbku dla sytuacji finansowej skarżącej.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia

[...] sierpnia 2021 r. o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania zasądzonych na rzecz skarżącej od organu, Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.