Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1204/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2005 r. sprawy ze skarg P. Sp. z o.o. w L. oraz A. Sp. z o.o. w L. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie nieważności przejęcia przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa - skargi oddala -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].03.2005r. Minister Gospodarki i Pracy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].08.2004 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. Minister Gospodarki i Pracy, na podstawie art. 156 § l pkt 2 w związku z art. 157 § l i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, stwierdził nieważność:

- orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] listopada 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. G. oraz

- orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1959 r. znak: [...] w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: G..

W dniu [...] września 2004 r. P. Sp. z o.o. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. zarzucono rażące naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. poprzez uznanie, iż decyzja nacjonalizacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych oraz art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie wszystkim stronom postępowania możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

W uzasadnieniu owego wniosku podniesiono, powołując się na aktualny stan prawny składników majątkowych przedmiotowego, znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, a w szczególności na okoliczności nabycia przez spółkę prawa użytkowania części gruntów i własności istniejących na nim budynków, że zawarta w formie aktu notarialnego umowa zobowiązująca do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz spółki miała miejsce już w 1996 r., na długo przed wszczęciem postępowania o unieważnienie decyzji nacjonalizacyjnych. Zdaniem P. Spółka z o.o. była ona w dobrej wierze nabywając aktem notarialnym z dnia [...] lutego 2004 r. prawo użytkowania wieczystego i własność budynków objętych spornymi działkami, mimo, że już w roku 2001 została powiadomiona o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. Swoje stanowisko uzasadniła faktem uprzedniego, umownego zobowiązania się Skarbu Państwa do zawarcia takiej umowy. Skarżąca stwierdziła, że "dobra wiara po stronie spółki została utwierdzona także kilkuletnim brakiem informacji o toku lub sposobie zakończenia postępowania, co w powiązaniu z tym, że przedstawiciel Skarbu Państwa oświadczył w akcie notarialnym, iż wpisy w przedmiotowych księgach wieczystych są prawomocne, księgi wieczyste są wolne od wzmianek o wnioskach, apelacji, kasacji oraz ostrzeżeń o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a prawa nim objęte nie są przedmiotem praw i roszczeń osób trzecich - co pozwoliło spółce przyjąć, iż postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji zakończyło się niekorzystnie dla wnioskodawców".

Opierając się na orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczącym kwestii nieodwracalnych skutków prawnych, przywołanym w decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. podniesiono, iż takie nieodwracalne skutki prawne w niniejszej sprawie miały miejsce bowiem wywołały je:

- wzniesienie przez przedsiębiorstwo P. niepodzielnego budynku przemysłowego i niepodzielnego budynku biurowego, z których każdy posadowiony został w części na działkach należących do G., a w części na działkach sąsiednich, do których nie są zgłaszane żadne roszczenia /nie ma możliwości rozporządzania tymi działkami w dotychczasowych granicach/;

- odpłatne zbycie przez Skarb Państwa prawa wieczystego użytkowania i własności budynków spółce z o.o. z jednoczesnym zapewnieniem o braku jakichkolwiek roszczeń co do zbywanego majątku, które było wykonaniem zobowiązania zaciągniętego jeszcze przed wszczęciem postępowania w niniejszej sprawie;

- odpłatne zbycie przez spółkę ułamkowego udziału w użytkowaniu wieczystym i ułamkowego udziału we współwłasności budynków osobom trzecim, będącym w dobrej wierze, a następnie dokonanie nowego podziału geodezyjnego działek objętych m.in. roszczeniami spadkobierców i przeniesieniu na te osoby trzecie prawa użytkowania wieczystego tak powstałych działek i własności znajdujących się na nich budynków.

Wniosek ten został następnie podtrzymany w całej rozciągłości przez pełnomocnika strony w piśmie z dnia [...] grudnia 2004 r., przy którym do akt sprawy przedłożone zostały wypisy aktów notarialnych z dnia [...] maja 2004 r., Rep. A nr [...] oraz z dnia [...] lipca 2004 r., Rep. A nr [...], na mocy których M. i J. małż. D. nabyli prawo użytkowania wieczystego gruntu i własność budynków części nieruchomości objętej postępowaniem. W piśmie tym dodatkowo podniesiono, że w niniejszej sprawie w wyniku wydania szeregu decyzji administracyjnych oraz czynności cywilno-prawnych nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, które uniemożliwiają przywrócenie stanu poprzedniego.

Z kolei w piśmie z dnia [...] stycznia 2005 r. strona ta ponowiła przytoczone zarzuty, a dodatkowo podniosła, że w jej ocenie nie można przyjąć, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, bowiem przestał istnieć przedmiot, którego dotyczyła decyzja nacjonalizacyjna, w związku z prawomocnym podziałem parcel na nowe, zupełnie inne niż dotychczas nieruchomości. Zarzucono także, iż organ orzekający wyciągnął nieusprawiedliwione wnioski z uchwały NSA z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99, gdyż podjęta ona została w wyjaśnianiu innego stanu faktycznego, a podstawą jej sformułowania była teza, że zwykłe oddanie nieruchomości w wieczyste użytkowanie po wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wyklucza dobrą wiarę nabywcy i ochronę płynącą z wiary publicznej ksiąg wieczystych. Natomiast zdaniem Spółki, w tej sprawie nie da się podważyć dobrej wiary nabywców nowej nieruchomości, składającej się z nowo wydzielonych działek, powstałych w miejscu części nieruchomości znacjonalizowanej. Spółka podkreśliła, że zarówno M. i J. małż. D., jak i A. Sp. z o.o. byli w dobrej wierze i nabyli tę nieruchomość odpłatnie, co oznacza, że w niniejszym postępowaniu, w ramach kompetencji organu, "nie można wydać decyzji stwierdzającej nieważność nacjonalizacji nieruchomości, której już nie ma, a w jej miejsce powstały nowe nieruchomości".

P. Sp. z o.o. zakwestionowało ponadto ustalenia organu odnoszące się do okoliczności jej powstania oraz dobrej wiary przy nabywaniu użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu. W piśmie tym wskazano także na negatywne skutki finansowe i społeczno-gospodarcze dla wszystkich stron w przypadku zakończenia postępowania stwierdzeniem nieważności przedmiotowych orzeczeń nacjonalizacyjnych.

Pismem z dnia [...] grudnia 2004 r. do niniejszego postępowania przyłączyła się spółka "A." sp. z o.o. w L. - reprezentowana przez pełnomocnika podnosząc, iż jest użytkownikiem wieczystym gruntu położonego w L., oznaczonego geodezyjnie jako działki nr [...] i [...], przez co legitymuje się przymiotem strony. Działki te powstały w wyniku podziału działek o nr [...] i [...], stanowiących część parceli nr [...] i [...], które należały do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa G.

Następnie pismem z dnia [...] stycznia 2005 r. pełnomocnik "A." sp. z o.o. w L., wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] sierpnia 2004 r. Brak zachowania terminu do wniesienia tego wniosku strona usprawiedliwiła tym, iż decyzja ta nie została doręczona spółce, zatem nie rozpoczął biec termin do jego złożenia. W treści tego pisma zarzucono decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r.:

- dokonanie ustaleń faktycznych niezgodnych z rzeczywistym stanem sprawy w zakresie czynności cywilnoprawnych podejmowanych w odniesieniu do nieruchomości wchodzących w skład ww. znacjonalizowanego przedsiębiorstwa;

- naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. przez przyjęcie, że decyzje, na podstawie których omawiane przedsiębiorstwo przeszło na własność Państwa, nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych w części dotyczącej działek nr [...] i [...], mimo, iż działki te były przedmiotem obrotu cywilnoprawnego.

W uzasadnieniu wskazano na brak uwzględnienia w decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. obrotu cywilnoprawnego względem przedmiotowych działek, jaki miał miejsce po nabyciu przez P. Sp. z o.o. ich prawa użytkowania wieczystego, a w szczególności faktu nabycia aktem notarialnym z dnia [...] maja 2004 r. (w wykonaniu umowy przedwstępnej z dnia [...] kwietnia 2004 r.) przez J. D. i jego żonę M. Z. udziałów w prawie użytkowania wieczystego gruntu oraz udziałów w prawie własności budynków usytuowanych na działkach nr [...] i [...]. Podkreślono także, iż w dniu [...] czerwca 2004 r. nastąpił podział tych działek, co umożliwiło zniesienie współwłasności i w efekcie ujawnienie w księdze wieczystej J. D. i M. Z., jako wieczystych użytkowników parcel nr [...] i [...]. Wskazano także na inną nieujawnioną dotychczas w sprawie okoliczność, a mianowicie, że aktem notarialnym z dnia [...] września 2004 r. J. i M. D. sprzedali powyższą nieruchomość "A." Sp. z o.o. w L. W tym kontekście strona pokreśliła, że rozporządzenie nieruchomością na rzecz kolejnych nabywców było chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, było bowiem odpłatne, a nabywcy działali w dobrej wierze. Powyższa sytuacja, zdaniem pełnomocnika Spółki, a zwłaszcza dokonanie czynności cywilnoprawnych, kwalifikują ją jako wywołanie przez przedmiotowe orzeczenia nacjonalizacyjne nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

W ocenie pełnomocnika strony, w decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] sierpnia 2004 r. niewłaściwie powołano się na uchwałę NSA z dnia 20 marca 2000 r. OSP 14/99, bowiem okoliczności niniejszej sprawy są odmienne od tych, jakie miały miejsce w sprawie, w której Sąd ten podjął omawianą uchwałę. Ponadto umowa zobowiązująca do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntów i własności budynków na rzecz spółki P. sp. z o.o. została zawarta - wbrew stanowisku organu orzekającego - przed wszczęciem postępowania nieważnościowego, gdyż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie ma zastosowania ogólna reguła, iż datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji, z uwagi na szczególne unormowanie art. 157 § 3 k.p.a., zgodnie z którym wszczęcie postępowania wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność. Pełnomocnik Spółki podniosła także, iż cytowana uchwała NSA podjęta została w chwili, gdy obowiązywała jeszcze ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, która utraciła swoją moc z dniem l stycznia 2004 r., gdy weszła w życie ustawa z dnia 23 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm./, która w art. 187 § 2 stanowi, że uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest w danej sprawie wiążąca.

Minister Gospodarki i Pracy przyjął, że "A." sp. z o.o. w L. legitymuje się obecnie interesem prawnym do występowania w przedmiotowej sprawie z tytułu następstwa prawnego po stronie, tj. J. i M. D. (w zakresie praw od nich nabytych na mocy aktu notarialnego z dnia [...] września 2004 r.), przez co przysługiwało jej prawo do czynnego udziału w sprawie i wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego oraz zgłoszonych żądań i wniosków przed zakończeniem postępowania ostateczną decyzją (art. 10 § l k.p.a.). Z tego względu wystąpienie tej Spółki z dnia [...] stycznia 2005 r. zakwalifikowano jako realizację wskazanych powyżej praw strony, a nie jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, którego skuteczne złożenie przez "A." sp. z o.o. w L. było, zdaniem organu, ze względów formalnych niedopuszczalne. Jedynie takie potraktowanie tego pisma pozwoliło, zdaniem Ministra, na zapewnienie stronie poszanowania przysługujących jej na ówczesnym etapie postępowania praw. Z tego też względu organ orzekający odniósł się w treści zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2005 r., do stanowiska "A." sp. z o.o, w L. zaprezentowanego w piśmie z dnia [...] stycznia 2005 r.

Na skutek rozpoznania wniosku z dniu [...] września 2004 r. Spółki pn. P. Sp. z o.o. w L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz po rozpatrzeniu stanowiska "A." sp. z o.o. w L., Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] marca 2005 r., utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję własną, nie znajdując podstaw do jej zmiany.

W zaskarżonej do Sądu Administracyjnego decyzji Minister stwierdził co następuje.

W dacie nacjonalizacji przedsiębiorstwo pn. G. stanowiło własność spółki cywilnej, której wspólnikami (w równych udziałach) byli A. H. i jego syn Z. H.. Z kolei wyłącznym właścicielem nieruchomości, na której funkcjonował omawiany zakład, był A. H. Jednakże przedmiotowa garbarnia nie znajdowała się wówczas w posiadaniu jej właścicieli. We wrześniu 1945 r. przedsiębiorstwo to zajęte zostało, prawdopodobnie jako majątek poniemiecki, przez Z. w P., które prowadziło fabrykę do września 1947 r., mimo, iż już [..] października 1945 r. Sąd Grodzki w L. postanowił uwzględnić wniosek rehabilitacyjny m.in. właścicieli zakładu (z dnia [...] sierpnia 1945 r.) i przywrócił wnioskodawcom pełnię praw obywatelskich oraz nakazał zwolnienie ich majątku z zajęcia, dozoru i zarządu. Następnie omawiana garbarnia została w dniu [...] grudnia 1948 r. przekazana w tymczasowy nadzór P., w których posiadaniu znajdowała się ona do czasu nacjonalizacji.

Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia [...] lutego 1947 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało umieszczone w dziewiętnastym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, póz. 17), ogłoszonym w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. [...] z dnia [...] marca 1947 r.

Z zachowanej szczątkowej dokumentacji archiwalnej, dotyczącej postępowania nacjonalizacyjnego w omawianej sprawie, wynika, iż Wojewódzka Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw wydała w dniu [...] października 1947 r. postanowienie o przedstawieniu Ministrowi Przemysłu wniosku o wydanie orzeczenia o przejęciu ww. garbarni na własność Państwa na zasadzie art. 3 ust l lit B ww. ustawy nacjonalizacyjnej. W uzasadnieniu wskazano, że "dowody przeprowadzone dla ustalenia zdolności zatrudnienia powyższego przedsiębiorstwa nie dały zgodnych wyników", jednakże Komisja uwzględniła te opinie, które świadczyły, że przedmiotowe przedsiębiorstwo przekraczało normę ustawową zdolności zatrudnienia na jedną zmianę.

Jak wynika z lakonicznych wzmianek w niektórych dokumentach, omawiane postępowanie toczyło się następnie przed Główną Komisją do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w W., jednakże z uwagi na fakt, że nie zachowała się dokumentacja archiwalna dotycząca tego etapu postępowania nacjonalizacyjnego, niemożliwe jest ustalenie jego szczegółów.

Wskazane postępowanie nacjonalizacyjne zostało zakończone wydaniem przez Ministra Przemysłu Lekkiego orzeczenia Nr [...] z dnia [...] listopada 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, którym upaństwowiono m.in. G.

Podstawę wydania wyżej wymienionego orzeczenia stanowił art. 3 ust. l i 5 oraz art. 6 ust. l ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, póz. 17) oraz § 65 ust. l i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.

Przepis art. 3 ust. l lit. B ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. stanowi, że za odszkodowaniem Państwo przejmuje na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników. Z przepisów tych wynika zatem, że na własność Państwa zostają przejęte tylko te przedsiębiorstwa, które w dniu wejścia w życie ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. tj. 5 lutego 1946 r., posiadały zdolność zatrudnienia przy produkcji przekraczającą 50 pracowników na jedną zmianę.

Minister Gospodarki i Pracy w zaskarżonej decyzji, po dokonaniu szczegółowej analizy całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i odniesieniu się do zarzutów przedstawionych we wniosku pełnomocnika P. sp. z o.o. w L., stwierdził, iż w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. G. nie spełniała, określonych w art. 3 ust. l lit. B tejże ustawy, przesłanek, które stanowiły podstawę dla objęcia jej procesem upaństwowienia. Stanowisko takie wynika z uznania, że przedsiębiorstwo to nie było zdolne do zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Jak wynika z akt sprawy, w toku postępowania nacjonalizacyjnego, powołany przez Wojewódzką Komisję do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P., biegły J. J. w dniu [...] października 1947 r. wskazał w swojej opinii, że omawiane przedsiębiorstwo zdolne było zatrudnić na jedną zmianę 43 pracowników produkcyjnych. Komisja nie uwzględniła jednak ww. ekspertyzy, bowiem "odosobniona opinia J. J. nie zawiera żadnych argumentów, które przemawiałyby za dyskwalifikacją pozostałych ocen". Ocenami tymi były: nie odnaleziona w aktach archiwalnych unaocznia przeprowadzona przez Delegatów Wojewódzkiej Komisji inż. B. i dyr. M. w myśl postanowienia Komisji z dnia [...] lipca 1947 r., z której wynika, że zdolność zatrudnienia ww. garbarni wynosi 51 pracowników na jedną zmianę; stanowisko delegata Ministerstwa Przemysłu, który przychylił się do wniosków ww. naoczni oraz orzeczenie wydane na podstawie lustracji z dnia [...] sierpnia 1947 r. przy udziale przedstawiciela Z., które określało zdolność zatrudnienia na 52 pracowników. Mając na uwadze powyższe Minister stwierdził, że przyjęte ustalenia co do zdolności zatrudnienia ww. przedsiębiorstwa wahały się na granicy ustawowej i nie można było uznać ich za wiarygodne, gdyż jako oceny wydane przez osoby nie posiadające stosownych uprawnień do sporządzania tego rodzaju opinii oraz reprezentujące podmioty zainteresowane bezpośrednio nacjonalizacją przedmiotowego zakładu zawierały znaczny element subiektywizmu, co mogło doprowadzić do ich sztucznego zawyżenia. Teza ta jest, zdaniem Ministra tym bardziej uzasadniona, że Wojewódzka Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. w postanowieniu z dnia [...] października 1947 r. stwierdziła, iż różnica pomiędzy opinią J. J. a pozostałymi trzema ocenami "powstała głównie skutkiem technicznej niemożności określenia zdolności zatrudnienia z dokładnością do kilku pracowników". Pomimo jednak tej stwierdzenia Komisja przyjęła za podstawę rozstrzygnięcia opinie, które wskazywały na minimalne przekroczenie wskazanego w ww. ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. kryterium nacjonalizacji tego rodzaju przedsiębiorstw.

Innymi dokumentami wskazującymi na zdolność zatrudnienia na jedną zmianę w omawianej garbarni w dniu [...] lutego 1946 r. są również:

- opinia biegłego F. S. z dnia [...] sierpnia 1947 r., w którym autor określa zdolnośćzatrudnienia garbarni "w pełnym biegu" na 19 pracowników fizycznych;

- zaręczenie w miejsce przysięgi F. S., J. M. i H. S. - pracowników omawianego zakładu, którzy obliczyli zdolność zatrudnienia w fabryce na 29 pracowników na jedną zmianę;

- orzeczenie (bez daty i wskazania autora) sporządzone stosownie do zlecenia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego i Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z lipca 1950 r., z którego wynika, że zdolność zatrudnienia w przedmiotowej garbarni wynosi 34 osoby "i jest proporcjonalna do maksymalnej możliwości produkcji".

Dla zobrazowania omawianej kwestii Minister przytoczył także dane dotyczące faktycznego stanu zatrudnienia w przedmiotowej fabryce. W latach 1937-39 w garbarni pracowało od 5 do 12 pracowników, podczas okupacji od 10 do 26 pracowników, zaś po objęciu zakładu przez Z. pracowało ogółem od 10 do 24 pracowników.

Mając na względzie powstałe rozbieżności w zakresie zatrudnienia w przedmiotowej garbarni postanowieniem z dnia [...] lipca 2002 r. Minister Gospodarki dodatkowo dopuścił w przedmiotowej sprawie dowód z opinii biegłego.

Wykonanie opinii b. Ministerstwo Gospodarki zleciło Zespołowi Rzeczoznawców przy Zarządzie Głównym Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego w W. na podstawie umowy z dnia [...] listopada 2002 r.

Opracowanie sporządził dr inż. W. T. - rzeczoznawca dyplomowany Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich, nr uprawnień [...], w specjalizacji 101 - projektowanie zakładów przemysłowych, 102 - organizacja zakładów przemysłowych, który w swojej ekspertyzie z grudnia 2002 r., stwierdził, że w normalnym toku produkcji potencjalna zdolność zatrudnienia pracowników w G. na jedną zmianę roboczą w dniu [...] lutego 1946 r. wynosiła 45 pracowników /w tym pracownicy produkcji -34 oraz pracownicy pomocniczy i umysłowi - li/.

W kontekście powyższych ustaleń oraz z uwagi na wagę dowodową i wiarygodność wszystkich przywołanych wyżej dokumentów, w ocenie organu orzekającego, nie ma podstaw do twierdzenia, jakoby przedmiotowa garbarnia miała w dniu [...] lutego 1946 r. zdolność zatrudnienia przekraczającą 50 pracowników na jedną zmianę roboczą. Należy w związku z tym uznać, że przedsiębiorstwo pn. G. nie spełniało przesłanek upaństwowienia przewidzianych w ww. ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r.

Mając powyższe na uwadze stwierdzono w zaskarżonej decyzji, że ww. orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] listopada 1950 r., w odniesieniu do omawianego przedsiębiorstwa, zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Integralną częścią orzeczenia o przejęciu na własność Państwa było orzeczenie właściwego ministra o zatwierdzeniu protokółu zdawczo-odbiorczego stosownie do brzmienia § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. z późniejszymi zmianami, w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, póz. 62).

Orzeczenie takie wydał w dniu [...] stycznia 1959 r. Minister Przemysłu Lekkiego ustalając, że składniki majątkowe objęte protokółem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu [...] lipca 1951 r. przez P. w K. wyznaczone do objęcia przedmiotowej garbarni - stanowią części składowe tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa z wyjątkiem części nieruchomości oznaczonej jako parcela Nr [...] o pow. 1568 m2, stanowiącej własność A. H. W uzasadnieniu do powyższego orzeczenia podkreślono, że wszystkie wymienione w wyżej wskazanym protokóle zdawczo-odbiorczym składniki majątkowe omawianej garbarni stanowią integralną część tego przedsiębiorstwa służąc do wykonywania zadań i osiągania jego celów, natomiast parcela nr [...] nie była zajmowana przez zakład i nie stanowiła integralnej jego części.

W szczególności wraz z przedsiębiorstwem przeszła na własność Państwa nieruchomość w L. zapisana w KW nr [...], o pow. 2 738 m2 /parcele nr [...] i [...]/ wraz ze znajdującymi się na niej budynkami i urządzeniami. Z kolei działka nr [...], mimo iż pozostała własnością A. H. na mocy orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1959 r., nie została mu wydana i jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji, w dniu [...] lipca 1974 r. (na wniosek Urzędu Miasta i Powiatu w L. z dnia [...] lutego 1974 r.) Skarb Państwa został wpisany do księgi wieczystej jako jej właściciel.

W zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2005 r. stwierdzono, iż żadne z przedmiotowych orzeczeń nacjonalizacyjnych nie stanowiły podstawy upaństwowienia działki nr [...] (wbrew treści wpisu w księdze wieczystej), zatem z uwagi na zakres przedmiotowy i charakter niniejszego postępowania, kwestia nieformalnej nacjonalizacji tej działki nie może być jego przedmiotem, gdyż może być poddana pod ocenę jedynie w odrębnych postępowaniach prowadzonych przed właściwymi organami.

Skoro stwierdzono, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] listopada 1950 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, to skutki prawne wiążące się z tym orzeczeniem rozciągają się również na orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy.

Ustalenia te Minister uznał za bezsporne i podkreślił, że nie zostały zakwestionowane przez żadną ze stron, a w szczególności przez P. Sp. z o.o.

Następnie Minister stwierdził, że dla stwierdzenia nieważności omawianych orzeczeń nacjonalizacyjnych dokonał oceny ich skutków prawnych. Mając przy tym na uwadze, że stosownie do brzmienia § 2 art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołały one nieodwracalne skutki prawne.

W ocenie Ministra wyrażonej w zaskarżonej decyzji, orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] listopada 1950 r. i [...] stycznia 1959 r. - nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Minister Gospodarki i Pracy wyjaśnił, iż zagadnienie nieodwracalności skutków prawnych decyzji reguluje szeroko orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wielokrotnie wyrażony został pogląd, że nieodwracalność skutków prawnych występuje zwłaszcza wówczas, gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub podmiot, któremu prawo przysługiwało utracił zdolność do jego zachowania, albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa (por. wyrok NSA sygn. akt I S.A. 1406/86 z dnia 23 listopada 1987 r.). Zatem z wywołaniem przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych mamy do czynienia wtedy, gdy wykonanie decyzji spowodowało powstanie takiego stanu faktycznego lub stanu prawnego, że nie jest już możliwy powrót do stanu pierwotnego sprzed wykonania decyzji.

Również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 maja 1992 r. sygn. III AZP4/92, OSNCP 1992 r., nr 12, póz. 211 i OSP 1993 r., nr 5, póz. 104 stwierdził, że "Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. A więc, jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny".

Mając to na uwadze organ orzekający wyjaśnił, że jak wynikało z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz informacji udzielonych przez Urząd Miasta L. w pismach z dnia [...] czerwca i [...] lipca 2001 r., w dacie wydawania decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., przedmiotowa nieruchomość o pow. 2 738 m2 /dawne parcele nr [...] i [...]/ oznaczona była działkami nr [...]; [...]; [...]; [...].

W roku 1975 parcele [...] i [...] o łącznej powierzchni 2 314 m2 zostały przeniesione do księgi wieczystej nr [...]. Wcześniej, na mocy decyzji Urzędu Miasta i Powiatu w L. z dnia [...] listopada 1974 r. o przekazaniu w użytkowanie, działki te zostały oddane w użytkowanie [...] P. Oddział w L. Następnie na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1994 r., wydanej na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, m. in. w odniesieniu do omawianych działek, stanowiących własność Skarbu Państwa, zostało stwierdzone nabycie, z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego przez P. w L. Jak wynika z pisma P. Sp. z o.o. z dnia [...] lipca 2001 r., zarządzeniem Wojewody [...] z dnia [...] marca 1996 r. P. w L. postawione zostało w stan likwidacji w celu prywatyzacji z dniem [...] czerwca 1996 r. Likwidację zakończono, a mienie zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego Skarb Państwa oddał na dziesięć lat powstałej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, na mocy umowy z dnia [...] lipca 1996 r. (zmienionej następnie umową sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1996 r. Rep. A nr [...], do odpłatnego korzystania, ze zobowiązaniem umownym, że po spłacie przez spółkę zobowiązań wobec Skarbu Państwa przeniesie on na spółkę prawo wieczystego użytkowania gruntów (w tym przedmiotowych działek) i własność budynków oraz pozostałych składników majątkowych objętych umową. Pismem z dnia [...] lipca 2004 r. P. Spółka z ograniczona odpowiedzialnością w L. poinformowało Ministerstwo Gospodarki i Pracy, iż umową notarialną z dnia [...] lutego 2004 r. Rep. A Nr [...] Skarb Państwa przeniósł na nią prawo własności przedsiębiorstwa należącego do Skarbu Państwa, a użytkowanego poprzednio przez zlikwidowane P. w L., na dowód czego przedłożono do akt sprawy stosowny akt notarialny. Z treści tej umowy wynika, że jej przedmiotem było również przeniesienie na rzecz tej spółki z o.o. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa (nabytego uprzednio przez P. z siedzibą w L. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1994 r., stanowiącego m.in. działki nr [...] i [...]) oraz należącego do tego przedsiębiorstwa państwowego prawa własności umiejscowionych na tych parcelach budynków.

Zgodnie z tymi informacjami. P. Sp. z o.o. w L. umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] maja 2004 r. Rep. A nr [...], w wykonaniu przedwstępnej umowy sprzedaży z [...] kwietnia 2004 r., sprzedała J. D. i jego żonie M. Z. 40/100 części w posiadanym przez tę spółkę prawie użytkowania wieczystego i własności budynków położonych w L. u zbiegu ulic [...] oraz ul. [...], objętych księgami wieczystymi nr KW [...] oraz KW [...]. Następnie, Prezydent Miasta L. na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. znak: [...] zatwierdził projekt podziału m.in. nieruchomości stanowiącej przedmiotowe parcele nr [...] i [...] na następujące działki:

- nr [...] - o pow. 0,0100 ha

- nr [...] - o pow. 0,0015 ha

- nr [...] - o pow. 0,1231 ha

- nr [...] - o pow. 0,1166 ha.

Nowy podział omawianych parcel, jak podkreślił Minister, umożliwił zniesienie ich współużytkowania wieczystego i współwłasności zorganizowanych na nich budynków, co nastąpiło na mocy umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2004 r. Rep. A nr [...], stosownie do której wyłącznymi użytkownikami działek stanowiących własność Skarbu Państwa nr [...] i [...] i właścicielami związanych z nimi budynków zostali J. i M. małż. D. Natomiast prawo użytkowania parcel nr [...] i [...] i prawo własności znajdujących się na nich budynków pozostało przy P. Sp. z o.o.

Następnie umową sprzedaży, sporządzoną w formie aktu notarialnego, z dnia [...] września 2004 r. Rep. A nr [...] J. i M. małż. D. zbyli "A." sp. z o.o. w L. prawo użytkowania wieczystego, stanowiących własność Skarbu Państwa, działek nr [...] i [...] i własność zorganizowanych na nich budynków.

Przytoczone ustalenia, w ocenie Ministra, umożliwiły dokonanie oceny, czy przedmiotowe orzeczenia nacjonalizacyjne Ministra Przemysłu Lekkiego wywołały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa.

W opinii Ministra Gospodarki i Pracy, rozważając kwestię, czy przedmiotowe orzeczenia nacjonalizacyjne wywołały nieodwracalne skutki prawne należało odróżnić skutki prawne, które wywołały te decyzje, od skutków prawnych dotyczących tego samego przedmiotu wywołanych późniejszymi decyzjami i zdarzeniami prawnymi.

Zdaniem Ministra w niniejszej sprawie należało odróżnić skutki prawne wywołane decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 1994 r. nr [...] wydaną m.in. w odniesieniu do parcel nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 2 314 m2/obecnie nr [...] - o pow. 0,0100 ha, nr [...] - o pow. 0,0015 ha, nr [...] - o pow. 0,1231 ha i nr [...] - o pow. 0,1166 ha/ oraz późniejszymi zdarzeniami prawnymi powstałymi na skutek ww. aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2004 r. Rep. A Nr [...]; aktu notarialnego z dnia [...] maja 2004 r. Rep. A nr [...] oraz aktu notarialnego z dnia [...] września 2004 r. Rep. A nr [...], od skutków prawnych wywołanych wymienionymi powyżej decyzjami nacjonalizacyjnymi, na podstawie których Skarb Państwa nabył własność przedmiotowego przedsiębiorstwa (wraz z nieruchomościami m.in. objętymi ww. działkami).

To właśnie na podstawie wskazanej decyzji Wojewody [...] inny podmiot (P. w L.) nabył użytkowanie wieczyste przedmiotowych działek od Skarbu Państwa oraz własność zorganizowanych na nich budynków i od tej chwili mógł tym prawem swobodnie dysponować (stanowiło ono składnik majątkowy tego przedsiębiorstwa). W ocenie Ministra, nie ma znaczenia w niniejszym postępowaniu późniejszy obrót tym gruntem przez P. Sp. z o.o w L. (jak i sam fakt nabycia użytkowania wieczystego i własności budynków przez tę spółkę) oraz J. i M. małż. D., gdyż bez wydania wcześniej przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] września 1994 r. byłoby to niemożliwe. W szczególności, Skarb Państwa nie miałby uprawnień do przeniesienia użytkowania wieczystego omawianych gruntów i własności znajdujących się na nich budynków, jako składnika prywatyzowanego przedsiębiorstwa pn. P. w L. w rozumieniu art. 551 Kc, na rzecz P. Sp. z o.o. w L., na mocy aktu sprzedaży z dnia [...] lutego 2004 r. (poprzedzonego oddaniem całości mienia tego przedsiębiorstwa państwowego na dziesięć lat ww. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, na mocy umowy z dnia [...] lipca 1996 r., zmienionej następnie umową sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1996 r. Rep. A nr [...], do odpłatnego korzystania), a w efekcie niemożliwe byłoby dokonanie dalszego obrotu cywilnoprawnego prawem użytkowania wieczystego części przedmiotowej nieruchomości, mocą cytowanych powyżej aktów notarialnych: z dnia [...] maja 2004 r. oraz z dnia [...] września 2004 r.

W kontekście przytoczonych ustaleń, powołując dorobek orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister stwierdził, że wynika, iż fakt oddania w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nieruchomości nabytej przez Państwo w drodze decyzji nacjonalizacyjnej nie przesądza o tym, że decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r. Sygn. akt. IV SA 720/99).

Stąd wszelkie późniejsze decyzje i zdarzenia prawne dotyczące przedmiotowego przedsiębiorstwa (bądź niektórych jego składników majątkowych) mogą być oceniane pod względem nieodwracalności skutków prawnych, ale w innym postępowaniu przed właściwym organem. Minister w oparciu o stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r. zaznaczył, że skutkiem samego tylko stwierdzenia nieważności decyzji nie musi być odzyskanie nieruchomości przez byłego właściciela. Nie chodzi bowiem o "odwrócenie" skutków prawnych w ogóle, ale przede wszystkim o odwrócenie skutków wywołanych przez decyzje dotknięte nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności.

Wskazał przy tym, że przedmiotem niniejszego postępowania są wskazane wyżej orzeczenia nacjonalizacyjne, a nie późniejsze decyzje i zdarzenia prawne dotyczące przedmiotowych nieruchomości. Zdarzenia te /obrót cywilnoprawny/ nie mają bowiem bezpośredniego związku z omawianymi decyzjami nacjonalizacyjnymi, lecz są skutkiem wydania przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] września 1994 r., która również może być oceniana pod kątem swej legalności i wywołanych przez nią skutków (także w kontekście obrotu cywilnoprawnego, który poprzedzała) w innym postępowaniu przed właściwym organem. To nie organ orzekający w niniejszej sprawie, a organ właściwy do oceny legalności oraz skutków wydania wskazanej decyzji Wojewody [...] winien mieć na względzie, iż nieodwracalność skutków prawnych przy dokonanym obrocie nieruchomości względem osób trzecich, odnosi się do ochrony tych osób zgodnie z ochroną wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, przy uwzględnieniu ochrony nabywcy nieruchomości obejmującej jedynie prawa nabyte odpłatnie stosownie do art. 5 i 6 ustawy a dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, póz. 147 ze zm.). Ze wskazanych powodów Minister uznał, że również ten organ władny jest do wyjaśnienia pozostałych istotnych okoliczności sprzedaży prawa użytkowania wieczystego omawianych nieruchomości i własności znajdujących się na nich budynków.

Ponadto organ rozstrzygający zaznaczył, iż z akt sprawy administracyjnej wynika, że już wnioskiem z dnia [...] grudnia 1990 r., skierowanym do Urzędu Wojewódzkiego w L., A. H. - spadkobierca byłych współwłaścicieli przedmiotowego przedsiębiorstwa, działając w imieniu własnym oraz na rzecz pozostałych sukcesorów właścicieli, wystąpił o "zwrot całej nieruchomości" upaństwowionej ww. orzeczeniami Ministra Przemysłu Lekkiego. Mając to na uwadze należy stwierdzić, że postępowanie w przedmiotowej sprawie toczy się od chwili złożenia tego wniosku. Okoliczność ta dowodzi, że już na ponad 13 lat przed zawarciem wyżej wskazanej notarialnej umowy przeniesienia własności przedsiębiorstwa z dnia [...] lutego 2004 r. przedstawiciel Skarbu Państwa w osobie Wojewody [...] wiedział o roszczeniach wnioskodawców względem m.in. działek aktualnie oznaczonych nr [...], [...], [...] i [...]. W całym toku postępowania nieważnościowego (już od 1990 r.) terenowe organy administracji reprezentujące Skarb Państwa brały w nim czynny udział wielokrotnie udzielając wyjaśnień stosownie do zapytań organu prowadzącego sprawę. Formalnie jednak o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie [...] Urząd Wojewódzki oraz Urząd Miasta w L. zostały powiadomione pismem b. Ministerstwa Gospodarki z dnia [...] lipca 2001 r. Tym samym pismem, o toczącym się postępowaniu i jego przedmiocie, poinformowano P. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w L. Minister podkreślił, ze wszystkie wskazane strony aktywnie wzięły udział w postępowaniu (o ile nie brały w nim udziału na wcześniejszym etapie), przedstawiając swoje stanowiska w omawianej kwestii (m.in. P. Sp. z o.o. w L. pismem z dnia [...] lipca 2001 r.).

Minister powołując uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99 podkreślił, że dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa nabył własność nieruchomości, jeżeli oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

Organ rozstrzygający zauważył, że zarówno P. Sp. z o.o. w L., jak i przedstawiciele Skarbu Państwa, czyli obie strony umowy notarialnej z dnia [...] lutego 2004 r., wiedziały o staraniach wnioskodawców i były uczestnikami przedmiotowego postępowania, mimo to przed jego zakończeniem zawarto omawianą umowę sporządzoną w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] o przeniesieniu własności przedsiębiorstwa, która objęła także przeniesienie prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania tj. działek nr [...] i [...] /obecnie nr [...], [...], [...] i [...]/ oraz prawa własności zorganizowanych na nich budynków. Nie ma przy tym znaczenia, dla potrzeb niniejszego postępowania, dalszy obrót cywilnoprawny prawem użytkowania wieczystego częścią znacjonalizowanej nieruchomości, na podstawie decyzji Ministra Przemysłu Lekkiego, bowiem był on skutkiem uprzedniego nabycia tego prawa przez P. Sp. z o.o. w L., na mocy umowy notarialnej z dnia [...] lutego 2004 r.

Wskazał nadto, że przedmiotem wyjaśnień w przedmiotowej sprawie nie jest kwestia dobrej lub złej wiary stron ww. umów cywilnoprawnych, do czego właściwe są inne organy w odrębnych postępowaniach, lecz jedynie, czy zawarły one te umowy notarialne w toku postępowania o stwierdzenie nieważności wskazanych decyzji nacjonalizacyjnych. Jak wskazano powyżej, sytuacja tak miała miejsce w przedmiotowym postępowaniu, co zgodnie z cytowaną powyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99, dopuszcza stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, na podstawie których Skarb Państwa nabył własność przedmiotowych nieruchomości.

Dobrą wiarę stron umów cywilnoprawnych może badać jedynie sąd powszechny, o ile strony uprawnione /np. spadkobiercy byłych właścicieli/ zaskarżą do niego te umowy. Jednocześnie Minister wyraził pogląd, że bezwzględny priorytet ochrony osób trzecich przed interesem poprzednich właścicieli budzi duże zastrzeżenia.

W tej sytuacji, zdaniem Ministra, jedynie stwierdzenie nieważności przedmiotowych orzeczeń nacjonalizacyjnych umożliwi spadkobiercom byłych właścicieli podjęcie właściwych kroków zmierzających do ochrony ich interesu prawnego względem nieruchomości, która stała się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego (po uprzedniej jej nacjonalizacji), w toku niniejszego postępowania nieważnościowego, w tym wystąpienie do właściwego organu o dokonanie oceny legalności zawarcia tych umów cywilnoprawnych.

W odniesieniu natomiast do działek nr [...] i [...] o łącznej pow. 424 m2 Minister wyjaśnił, że zgodnie z informacjami zawartymi w przytoczonych wyżej pismach Urzędu Miasta L. z dnia [...] czerwca i [...] lipca 2001 r., uzupełnionych dodatkowo pismem z dnia [...] stycznia 2005 r. ta część znacjonalizowanej nieruchomości została zagospodarowana pod drogi publiczne /ul. [...] oraz ul. [...]/ i stanowi własność Miasta L. /według ostatnich informacji Urzędu Miasta L. z dnia [...] stycznia 2005 r., opartych na zapisach w księdze wieczystej KW nr [...] obejmującej te działki - ich właścicielem jest Skarb Państwa/.

Nie wywołało to jednak, jego zdaniem, nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż nieodwracalność skutków prawnych prowadzącą do wydania decyzji, o jakiej mowa w art. 158 § 2 k.p.a., można tylko odnosić do zdarzeń prawnych, a nie zaistniałego stanu faktycznego. Ponadto stwierdził, że instytucję nieodwracalnych skutków prawnych rozpatruje się wyłącznie na płaszczyźnie prawa obowiązującego, nie nawiązując do sfery faktów. Przytoczone ustalenia nie ujawniły w jego ocenie, ażeby w odniesieniu do omawianych działek powstały nieodwracalne skutki prawne. Przedmiotowa nieruchomość istnieje i może zostać przywrócona uprawnionym podmiotom. Natomiast fakt wydzielenia tych działek pod drogi publiczne może być przedmiotem odrębnego postępowania odszkodowawczego, stosownie do brzmienia art. 73 ust. l i 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, póz. 872 ze zm.) dochodzonego od podmiotu, na rzecz którego wydzielenie to zostało dokonane.

Z tego względu, w ocenie organu orzekającego, orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] listopada 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. G. oraz orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1959 r. w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo-odbiorczego przedmiotowej garbarni - nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Minister podkreślił, iż jest faktem bezspornym, że nieruchomość gruntowa fizycznie istnieje.

Powołując się na orzecznictwo NSA w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych przytoczył pogląd, iż sam fakt, że nieruchomość nabyta przez Państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej została następnie sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie może zawsze przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skutkiem prawnym nacjonalizacji było przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi i przejście własności na Państwo. Zatem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji problem sprowadza się do oceny tego właśnie skutku. Przy tym Minister podkreślił, że nie chodzi o odwracalność skutków prawnych w ogóle, ale o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, że tym samym decyzja nacjonalizacyjna, wydana z rażącym naruszeniem prawa, wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r. Sygn. akt IV SA 2182/99).

W szczególności skutków takich nie mogła, jego zdaniem, wywołać decyzja Urzędu Miasta i Powiatu w L. z dnia [...] listopada 1974 r. która nie dotyczyła przekazania wieczystego użytkowania, lecz przekazania w użytkowanie terenu oznaczonego m.in. jako działki Nr [...] i [...] P. Oddział w L. i miała charakter wyłącznie porządkowy i wewnętrzny (dotyczyła administrowania użytkowaniem terenów w miastach i osiedlach w granicach majątku państwowego), nie wywoływała jakichkolwiek skutków prawnych dla osób trzecich, ani dla użytkującego przedsiębiorstwa państwowego (nie mogły one wówczas nabywać w swoim imieniu jakichkolwiek praw i obowiązków), zwłaszcza w zakresie rzeczowym, lecz miała tylko skutki faktyczne. Jej przedmiotem było wyłącznie przekazanie, za rocznymi opłatami, użytkowania określonego terenu należącego do Państwa jednemu z państwowych podmiotów gospodarczych (przedsiębiorstwu państwowemu), który miał ten teren objąć po uprzednim sporządzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego na tę okoliczność. Istotą tej decyzji nie było zatem przekazanie ani na własność, ani w użytkowanie wieczyste (jak twierdzi skarżąca), lecz oddanie do faktycznego użytkowania określonego terenu, co nie skutkowało nabyciem przez użytkownika jakichkolwiek praw legitymujących go do swobodnego rozporządzania użytkowanym mieniem państwowym.

Z tego względu, jak podkreślił Minister, decyzja ta nie może wywołać w niniejszym postępowaniu nieodwracalnych skutków prawnych, a także nie ma jakiegokolwiek znaczenia, wcześniejsza, niż wszczęcie przedmiotowej sprawy, data jej wydania, bowiem nie dotyczyła ona oddania mienia znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w użytkowanie wieczyste.

Skutków takich, w ocenie Ministra, upatrywać można ewentualnie, jako konsekwencję wydania decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1994 r., bowiem po jej wydaniu i na jej podstawie miały miejsce działania cywilnoprawne dotyczące omawianych nieruchomości - nabytych wraz z innym majątkiem przez skarżącą.

W tym kontekście Minister wyjaśnił, że deklaratoryjna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 1994 r., skutkowała nabyciem z dniem [...] grudnia 1990 r. - z mocy art. 2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. -prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności budynków.

P. w L. otrzymało wprawdzie z mocy prawa m.in. część znacjonalizowanego wcześniej mienia w użytkowanie wieczyste na mocy wskazanych wyżej przepisów, jednakże podstawą tej czynności był deklaratoryjny indywidualny akt administracyjny (decyzja) Wojewody [...] z dnia [...] września 1994 r. (wydany po przeprowadzeniu stosownego postępowania, w którym ustalono, że zachodzą przesłanki zastosowania ww. przepisów do przedmiotowej nieruchomości), który może również być oceniany pod kątem swej legalności i skutków prawnych w innym postępowaniu przed właściwym organem. Wydanie tej decyzji nie wywołuje jednak, jak podkreślił Minister, nieodwracalnych skutków prawnych w niniejszym postępowaniu, gdyż nieodpłatne obciążenie nieruchomości prawem powstałym z mocy ustawy z 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie może stanowić negatywnej przesłanki dla stwierdzenia nieważności przedmiotowych orzeczeń nacjonalizacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1999 r. Sygn. akt IV SA 2498/98). Stosownie bowiem do art. 2 ust. l tej ustawy uwłaszczenie "nie narusza praw osób trzecich".

Skargi na tę decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] marca 2005 r. wniosły P. sp. z o.o. w L. oraz "A." sp. z o.o. w L.

W dniu [...] maja 2005 r. ze skargą wystąpiło P. sp. z o.o. w L., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] sierpnia 2004 r. Zarzuty w niej podniesione pokrywały Si e z argumentacja zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji "mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że orzeczenie nr [...] Ministra Lekkiego z dnia [...] listopada 1950 roku o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa (w części dotyczącej G.) oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1959 roku w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa G. nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych, mimo że w rzeczywistości takie nieodwracalne skutki nastąpiły". W omawianej skardze strona przyznała, iż niewątpliwym jest, że decyzje nacjonalizacyjne Ministra Przemysłu Lekkiego z 1950 roku i 1959 roku zostały wydane z naruszeniem prawa. Spór natomiast sprowadza się do ustalenia, czy wspomniane decyzje doprowadziły do powstania nieodwracalnych skutków prawnych.

Drugą skargę na kwestionowaną decyzję z dnia [...] marca 2005 r. złożyło "A." sp. z o.o. w L., wnosząc o uchylenie jej w całości oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r.

Zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. pełnomocnik strony zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § l pkt l c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) przez:

1. przekroczenie kompetencji przysługujących organowi działającemu w trybie postępowania nadzorczego polegające na przeprowadzeniu postępowania dowodowego właściwego dla organu orzekającego merytorycznie co do istoty sprawy i ustalenie na tej podstawie zdolności zatrudnienia w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie, tj. naruszenie art. 156 § l k.p.a. i art. 15 k.p.a.;

2. przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie oceny materiału, którego treść - z powodu braków dokumentacji archiwalnej - nie była znana organowi orzekającemu, tj. na ruszenie art. 80 k.p.a.;

3. nie wykazanie, iż miało miejsce rażące naruszenie prawa polegające na nie spełnieniu przesłanki z art. 3 ust. l lit B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, lecz oparcie rozstrzygnięcia na prawdopodobieństwie, że ta przesłanka nie została spełniona, tj. naruszenie art. 156 § l pkt 2 k.p.a. i art. 16 § l k.p.a.;

4. dokonanie oceny w kwestii wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a. w postaci nieodwracalnych skutków prawnych wyłącznie w odniesieniu do jednego ze składników znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, tj. do nieruchomości, mimo, iż przedmiotem orzeczenia o przejęciu na własność Państwa było całe przedsiębiorstwo, rozumiane jako zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych, tj. naruszenie art. 156 § 2 in fine k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki i Pracy wniósł o oddalenie skarg, podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji odnośnie zarzutów zawartych w skardze P. sp. z o.o. w L., natomiast analizując zarzuty podniesione w skardze złożonej przez "A." sp. z o.o. w L. wyjaśnił co następuje.

Odnosząc się do pierwszego zarzutu, iż organ orzekający wykroczył poza przysługujące mu kompetencje, a ustalenia jakich dokonał w toku postępowania nadzorczego, nosiły "...w istocie cechy postępowania organu merytorycznego orzekającego co do istoty sprawy", stwierdził, że prawidłowość procedowania organu rozstrzygającego niniejszą sprawę rozważać winno się - ekspressis verbis - w oparciu o treść art. 84 § l w związku z art. 75 § l k.p.a. oraz w kontekście zasad postępowania administracyjnego, określonych m.in. w art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. Tak więc. Minister Gospodarki i Pracy - jako organ właściwy do oceny legalności przedmiotowych decyzji nacjonalizacyjnych, posiada umocowanie i jednocześnie zobowiązany jest, zgodnie z dyspozycją m.in. wymienionych artykułów K.p.a., do działania na podstawie przepisów i w granicach prawa, przeprowadzenia niniejszego postępowania w taki sposób, aby zostały wyjaśnione istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy okoliczności faktyczne, a gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne - zwrócenia się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii, co w niniejszej sprawie miało miejsce.

Co zaś się tyczy zarzutu skarżącej, że w decyzji z [...].08.2004 r. nastąpiło przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów poprzez dokonanie oceny materiału, którego treść (z powodu braków dokumentacji archiwalnej) nie była znana organowi orzekającemu, tj. nastąpiło naruszenie art. 80 k.p.a. - stwierdził, że zarzut ten nie znajduje podstaw w treści zaskarżonej decyzji, a jest jedynie subiektywną oceną skarżącej. Zgodnie bowiem z ustaleniami Naczelnego Sądu Administracyjnego ujętymi chociażby w wyroku z dnia 17 maja 1994 r. /S.A./Lu 1921/93 LEX nr 26517/ obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów /art. 80 k.p.a./. Sąd stwierdził ponadto, że zarówno w nauce jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę - musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj.:

- powinna być oparta na materiale dowodowym zebranym przez organ;

- ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego;

- organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § l k.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny;

- rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki.

Działając zgodnie z wyżej wymienionymi regułami, organ rozstrzygający wobec przedstawionego w zaskarżonej decyzji stanu dokumentacji archiwalnej, którą udało się pozyskać w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego (pochodzącej z okresu nacjonalizacji) obrazującej zdolność zatrudnienia - która stanowi kryterium nacjonalizacji w omawianym przedsiębiorstwie - uznał, że mogła ona zostać ustalona jedynie w oparciu o wiedzę specjalistyczną rzeczoznawcy, który dokonałby takich obliczeń na podstawie całości materiału źródłowego zgromadzonego w sprawie. Mając to na uwadze, organ orzekający zasadnie dopuścił na okoliczność ustalenia potencjalnej zdolności zatrudnienia w omawianej garbarni na jedną zmianę roboczą w dniu [...] lutego 1946 r., omówioną w zaskarżonej decyzji, ekspertyzę wykonaną w grudniu 2002 r. na zlecenie Ministerstwa Gospodarki.

Skarżąca podniosła również zarzut naruszenia przez organ rozstrzygający w niniejszej sprawie dwuinstancyjności, o której mowa w art. 15 k.p.a. Organ odniósł się do przedmiotowej kwestii w zaskarżonej decyzji, a stanowisko to jest następujące.

Pismem z dnia [...] grudnia 2004 r. do niniejszego postępowania przyłączyło się "A." sp. z o.o. w L.

Następnie pismem z dnia [...] stycznia 2005 r. pełnomocnik Spółki wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej tą decyzją Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] sierpnia 2004 r.

Na tle tego wystąpienia "A." sp. z o.o. w L., Minister w treści zaskarżonej decyzji podniósł, że mimo, iż zostało ono oznaczone jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., to jako takie, przez organ orzekający, zakwalifikowane być nie mogło, bowiem wniesienie tego środka odwoławczego przysługuje jedynie stronie, która brała udział w postępowaniu lub podmiotowi, który wprawdzie nie brał w nim udziału, ale ma uprawnienia strony. Jak wynika z akt zgromadzonych w sprawie, w tym dokumentacji i wyjaśnień złożonych przez ww. spółkę, uprawnieniami takimi, w dacie wydawania ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] sierpnia 2004 r. "A." sp. z o.o. w L. nie legitymowało się. Prawo do występowania w sprawie przysługiwało wówczas małż. J. i M. D. z tytułu posiadanego przez nich prawa użytkowania wieczystego działek nr [...] i [...] i własności budynków na nich się znajdujących, które to nieruchomości stanowiły uprzednio składniki majątkowe znacjonalizowanego przedsiębiorstwa pn. G. Legitymację prawną do występowania w niniejszym postępowaniu "A." sp. z o.o. w L. nabyła dopiero z chwilą sprzedaży przez J. i M. D. prawa użytkowania ww. działek i własności znajdujących się na nich budynków na rzecz ww. sp. z o.o. umową sprzedaży z dnia [...] września 2004 r. zawartą w formie aktu notarialnego, a więc prawie miesiąc po wydaniu decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] sierpnia 2004 r. Dodatkowo należy podkreślić, że ww. decyzja z dnia [...] sierpnia 2004 r., była decyzją ostateczną i wykonalną. Walor ostateczności utraciła dopiero z chwilą prawidłowego wniesienia, w dniu [...] września 2004 r. przez P. Sp. z o.o. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Złożenie tego wniosku zobowiązało organ orzekający do rozpoznania sprawy w całokształcie, a nie tylko w granicach zarzutów skarżącego wskazanych we wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jedynie w takim stanie rzeczy do postępowania mogły się przyłączyć strony pominięte na etapie postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją (bez konieczności skorzystania ze środka wskazanego w art. 145 § l pkt 4 Kpa) lub te, które interes prawny do występowania w sprawie nabyły już po wydaniu tej decyzji, ale jeszcze przed jej powtórnym zakończeniem w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez inną stronę tego postępowania.

Mając to na uwadze, Minister stwierdził, że wystąpienie tej Spółki z dnia [...] stycznia 2005 r. słusznie zakwalifikowano jako realizację wskazanych powyżej praw strony, a nie jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, którego skuteczne złożenie przez "A." sp. z o.o. w L. było ze względów formalnych niedopuszczalne. Jedynie przez takie potraktowanie tego pisma zostało stronie zapewnione poszanowanie przysługujących jej na ówczesnym etapie postępowania praw.

Kolejnym zarzutem postawionym przez "A." sp. z o.o. w L. zaskarżonej decyzji jest to, iż "mimo braku szeregu dokumentów, które dotyczyły ustaleń w przedmiocie zdolności zatrudnienia, w tym w szczególności dokumentu z wizji lokalnej (tzw. naoczni) oraz dokumentacji archiwalnej z przebiegu postępowania przed Główną Komisją do spraw upaństwowienia - organ orzekający przyjął, że dowody, w oparciu o które dokonano nacjonalizacji przedsiębiorstwa "zawierały znaczny element subiektywizmu, co doprowadziło prawdopodobnie do sztucznego zawyżenia" zdolności zatrudnienia." Zdaniem pełnomocnika skarżącej "organ odmówił mocy dowodowej wyżej wymienionym, nie odnalezionym dokumentom, uznając je za niewiarygodne".

Odpowiadając na ww. zarzut Minister stwierdził, że brzmienie cytatu użytego przez skarżącą z tej decyzji nie odpowiada do końca konwencji semantycznej jaka została zapisana w zaskarżonej decyzji. Tak więc, przedmiotowy cytat odnosił się nie do zdolności zatrudnienia, a ustaleń Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw zawartych w uzasadnieniu jej postanowienia z dnia [...] października 1947 r. Postanowienie to znajduje się w aktach niniejszej sprawy.

Ostatnim zarzutem sformułowanym w omawianej skardze przez pełnomocnika "A." sp. z o.o. w L., jest to, że organ orzekający dokonał oceny - czy w niniejszej sprawie nie wystąpiła negatywna przesłanka z art. 156 § 2 k.p.a. w postaci nieodwracalnych skutków prawnych - wyłącznie w odniesieniu do jednego ze składników znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, tj. w odniesieniu do nieruchomości. W tej kwestii skarżąca podtrzymuje zarzuty podniesione w piśmie z dnia [...] stycznia 2005 r., "czyniąc je integralną częścią niniejszej skargi".

Zdaniem Ministra, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, organ orzekający poczynił bardzo wnikliwe ustalenia faktyczne odnoszące się do kwestii aktualnego stanu prawnego i faktycznego mienia wchodzącego w skład przedmiotowego przedsiębiorstwa w dniu jego nacjonalizacji, w tym zarówno mienia nieruchomego jak i ruchomego. Szczegółowe ustalenia faktyczne w odniesieniu do mienia nieruchomego przedstawione zostały zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i powtórzone w odpowiedzi na skargę. Natomiast w kwestii ustaleń faktycznych co do mienia ruchomego należącego do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, zdaniem Ministra, należy podnieść, że Urząd Miasta L. nie udzielił informacji na temat jego ewentualnych losów, bądź obecnego stanu. Również aktualni użytkownicy istniejących obecnie nieruchomych składników majątku przedmiotowej garbarni, w tym strona skarżąca, nie przedstawili żadnych dodatkowych informacji mogących świadczyć, iż ruchomości te istnieją nadal. W związku z tym uznano, że mienie to ze względu na znaczny upływ czasu /obecnie ponad 50 lat/ zostało zużyte i następnie zezłomowane.

Okoliczność ta nie ma jednak, w ocenie Ministra, wpływu na rozstrzygnięcie, jakie podjęto w zaskarżonej decyzji, gdyż nadal istnieją nieruchomości wchodzące w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Zgodnie z zawartą w art. 40 § l Kodeksu handlowego (Dz. U. z 1933 r. Nr 82, póz. 600 ze zm.) definicją przedsiębiorstwa obowiązującą w dacie wydania w/wymienionych decyzji nacjonalizacyjnych, przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, w szczególności:

1) firmę, znaki towarowe i inne oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorstwo;

2) księgi handlowe;

3) nieruchomości i ruchomości, należące do przedsiębiorstwa nie wyłączając towarów;

4) patenty, wzory użytkowe i zdobnicze;

5) wierzytelności powstałe przy prowadzeniu przedsiębiorstwa;

6) prawa, wynikające z najmu i dzierżawy lokali, zajmowanych przez przedsiębiorstwo.

Stąd zdaniem organu rozstrzygającego, w świetle zgromadzonych w niniejszej sprawie dokumentów, niepodważalnym faktem jest okoliczność, że w skład przedmiotowego przedsiębiorstwa w dniu upaństwowienia wchodziły wskazane nieruchomości gruntowe, na których omawiany zakład funkcjonował. Zatem G., obejmowała wszystkie te składniki przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, które zostały szczegółowo wymienione w protokole zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu [...] lipca 1951 r. przez P. w K. wyznaczone do objęcia przedmiotowej garbarni, zatwierdzonym orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1959 r. Skutkiem rozstrzygnięcia zapadłego w zaskarżonej decyzji jest nieważność przedmiotowych orzeczeń nacjonalizacyjnych, czyli wyeliminowanie tych decyzji z obrotu prawnego od dnia ich wydania, a zatem przywrócenie stanu prawnego istniejącego przed datą nacjonalizacji omawianego przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości (skutek ex tunc). Inaczej mówiąc, uprawnione osoby stają się na powrót właścicielami istniejących składników majątkowych omawianej garbarni, tj. jej nieruchomości. Jak wykazano powyżej, mimo iż zostały zezłomowane składniki ruchome przedsiębiorstwa, to aktualnie istnieje nadal niezbędne minimum składników mienia przedmiotowego przedsiębiorstwa (nieruchomości), które mogą być przedmiotem ochrony prawnej i obrotu gospodarczego. Istnieje więc przedmiot unieważnionych decyzji i możliwe jest przywrócenie byłym właścicielom jego własności.

Skoro zatem nieodwracalność skutków prawnych (art. 156 § 2 in fine K.p.a.) oznacza przede wszystkim sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, to należy stwierdzić, że tego rodzaju sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie wbrew zarzutom skarżącej.

Skarżąca ponadto kwestionuje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, "iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wszczętym na żądanie strony za datę wszczęcia postępowania uważa się dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej". Wg skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie stwierdzał, iż w przypadku postępowania nieważnościowego nie ma zastosowania ogólna reguła wyrażona w art. 61 § 3 k.p.a., ponieważ - stosownie do postanowień zawartych w art. 157 § 3 k.p.a. - wszczęcie tego postępowania wymaga uprzedniej kontroli organu administracji czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność. Minister podkreślił, że w zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2005 r. szeroko odniósł się do niniejszego zarzutu, ponieważ strona wysuwała go już we wcześniejszych wystąpieniach. Należy stwierdzić, że w tym kontekście zaprezentowane w niniejszej skardze orzecznictwo nie obrazuje sytuacji, która występuje w przedmiotowym postępowaniu. Stanowisko pełnomocnika skarżącej, powołującej się na szczególne uregulowanie art. 157 § 3 k.p.a., w jej ocenie wyklucza potraktowanie dnia doręczenia Urzędowi Wojewódzkiemu w L. pisma A. H. z [...] grudnia 1990 r., jako daty wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie. Organ rozstrzygający stoi na stanowisku natomiast, iż przepis ten (odmowa wszczęcia postępowania) ma zastosowanie jedynie w przypadku negatywnej weryfikacji uprawnień podmiotowych i przedmiotowych wnioskodawcy, co w omawianej sprawie nie miało miejsca. Stąd powyższa data złożenia wniosku przez A. H. do organu administracji publicznej, zgodnie z art. 61 § 3 Kpa, jest datą wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie, gdyż Kodeks postępowania administracyjnego nie zna odrębnego aktu dla tej czynności.

Wobec powyższego, należy ww. zarzuty stron skarżących uznać za nieuzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skargi nie mogą zostać uwzglednione.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. OPS 7/96, w uchwale z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. OPK 4-7/98 oraz w uchwale z dnia 20 marca 2000 r. sygn. OPS 14/99 stwierdził, że skutki prawne wywołane przez późniejsze decyzje dotyczące tego samego przedmiotu, którego dotyczyły wcześniejsze decyzje, nie mogą być utożsamiane ze skutkami prawnymi wywołanymi przez wcześniejsze decyzje.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99 ONSA Nr 3 póz. 93 stwierdził ponadto, że dotychczasowe orzecznictwo kwestię nieodwracalności skutków prawnych silnie wiąże z tym, że organ administracji nie może powstałych zdarzeń prawnych odwrócić własnymi środkami prawnymi w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, co daje daleko idącą ochronę osobom trzecim, które na mocy czynności cywilnoprawnej nabyły prawo, poprzednim właścicielom zaś pozostaje tylko dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. Zdaniem NSA priorytet ochrony osób trzecich przed interesem poprzednich właścicieli budzi duże zastrzeżenia. Należałoby przyjąć, że podjęcie czynności cywilnoprawnej, której mocą nastąpiło przeniesienie własności lub obciążenie prawem rzeczowym przedmiotu, którego dotyczy nieważny akt administracyjny, nie stanowi przeszkody do stwierdzenia nieważności tego aktu na podstawie art. 156 § l k.p.a. Ponadto Sąd stwierdził, że nie stwierdzenie nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne, nie może być rozumiane i stosowane w taki sposób, iż podważony zostanie cel, któremu ta instytucja służy. Odstąpienie bowiem od stwierdzenia nieważności i ograniczenie się do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa oznacza pozostawienie w obrocie prawnym wadliwej decyzji i prowadzi do utrzymania skutków prawnych, które decyzja ta wywołała. Nie zostanie wzruszony wadliwy stan prawny ukształtowany tą decyzją, a tym samym może zostać wyłączona możliwość wzruszenia późniejszej decyzji nawiązującej do tego wadliwego stanu prawnego.

za orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności za wyrokiem z dnia 19 maja 2003 r. Sygn. akt IV SA 3408/02, należy podnieść, że wskazane przez skarżącą okoliczności nie mają znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż "dla oceny skutków decyzji administracyjnej dotkniętej wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności, jest prawnie obojętne, czy istnieją faktyczne możliwości cofnięcia następstw wykonania decyzji, a więc czy istnieją podstawy materialne, organizacyjne lub możliwości techniczne, które prowadzą do przywrócenia stanu faktycznego do pierwotnej postaci". Potwierdza to również Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do uchwały z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92 /OSNCP 1992, Nr 12, póz. 211/, zgodnie z którym "Przede wszystkim należy stwierdzić, że pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych, występujące w przepisie art. 156 § 2 k.p.a., należy rozpatrywać wyłącznie w płaszczyźnie prawa obowiązującego, nie nawiązując do sfery faktów. Dla oceny skutków decyzji administracyjnej, dotkniętej wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności, jest prawnie obojętne, czy istnieją faktyczne możliwości cofnięcia następstw wykonania decyzji. Prawnie obojętne będzie wobec tego ustalenie, że są podstawy materialne, organizacyjne lub możliwości techniczne podjęcia działania, które doprowadzi do przywrócenia jakiejś rzeczy lub stanu faktycznego do ich pierwotnej postaci. Przepis bowiem wymaga rozpatrzenia wyłącznie skutków prawnych i poddania ocenie ich odwracalności.

Nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej, o których stanowi art. 156 § 2 k.p.a. nie należy porównywać z występującym w art. 363 § l Kc pojęciem "niemożliwości przywrócenia stanu poprzedniego", albowiem dotyczy ono restytucji naturalnej w znaczeniu gospodarczym i nie odnosi się do restytucji uprawnień. Praktyczna niemożliwość restytucji występuje wtedy, gdy przywrócenie stanu poprzedniego jest wyłączone w wypadku utraty lub zniszczenia rzeczy oznaczonej co do tożsamości /rzeczy niezamiennej); w takim przypadku poszkodowany nie może żądać dostarczenia innej rzeczy tej samej wartości - nie może domagać się wydania rzeczy w naturze - lecz może tylko domagać się równowartości rzeczy utraconej /wyrok SN z dnia 8 stycznia 1982 r., III CRN 181/82, OSNCP 1982, z. 8-9, póz. 120/.

Dodatkowo należy wyjaśnić, że ustalenia na tę okoliczność mogą się odnosić do oddania użytkowania wieczystego osobie trzeciej, ale na mocy umowy cywilnoprawnej zawartej w formie aktu notarialnego /obrót cywilnoprawny/, a nie dokonania tej czynności, na podstawie jakiejkolwiek decyzji administracyjnej, gdyż jej skutki mogą być odwrócone w drodze innej decyzji właściwego organu administracji publicznej. Stąd wszelkie czynności wyjaśniające dotyczące w niniejszej sprawie ustaleń, czy oddanie użytkowania wieczystego części znacjonalizowanego majątku ww. przedsiębiorstwa nastąpiło w toku niniejszego postępowania, odnosić się mogły wyłącznie do dat zawarcia ww. umów cywilnoprawnych, których cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego. Z tego względu niedopuszczalne jest rozszerzanie tych ustaleń na inne zdarzenia prawne /decyzje administracyjne/, do których odwrócenia właściwe są określone organy administracji publicznej w ramach swych kompetencji.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. Z art. 205 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z zastrzeżeniem art. 97 § 2 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271) - orzekł jak w sentencji.