Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 805/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2015-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 29 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: § 16
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 153 poz 30 art. 71 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr  1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. sprawy ze skargi T.B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalił T.B. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 139070,86 zł. Organ powołał w tym zakresie przepisy art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. nr 98 poz. 634 oraz nr 227 poz. 1505 – ustawa o ARiMR), § 16 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr114 poz. 1191 ze zm. – rozporządzenie RS ) oraz art. 73 ust. 3 Rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t.44, str. 242, z późn. zm.) i art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 817.2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30 kwietnia 2004 r. ).

Organ wyjaśnił, że w dniu 30 marca 2006 r. wpłynął do niego wniosek T.B. o przyznanie renty strukturalnej. W dniu [...] maja 2006 r. organ wydał postanowienie nr [...] o spełnieniu warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej, zaś dnia [...] lipca 2006 r. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu wnioskodawcy renty strukturalnej na okres od czerwca 2006 r. do maja 2016 r. w kwocie 1553,40 zł. W konsekwencji powyższego renta strukturalna była przelewana na rachunek beneficjenta od miesiąca czerwca 2006 r. w kwotach : od 06.2006 r. do 02.2008 r. – 1553,40 zł, od 03.2008 r. do 02.2009 r. – 1654,35 zł, od 03.2009 r. do 02.2010 r. – 1755,26 zł, od 03.2010 r. do 02.2011r- 1836,35 zł, od dnia 03.2011 r. do 02.2012r. – 1893,27 zł, a od 03.2012 r. do 12.2012 r. – 2077,87 zł.

W dniu 6 lutego 2010 r. do organu wpłynęła decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nr [...] r. z dnia [...] stycznia 2010 r. stwierdzająca ustanie ubezpieczenia społecznego rolników dla T.B., z uwagi na zarejestrowanie i rozpoczęcie z dniem [...] października 2004 r. pozarolniczej działalności gospodarczej i niepoinformowanie o tym fakcie właściwego organu ubezpieczeń społecznych. Decyzja stwierdzała ustanie ubezpieczenia w pełnym zakresie wraz z dniem [...] stycznia 2005 r.

Powyższe okoliczności stanowiły podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], w efekcie czego organ decyzję tą uchylił i orzekł o odmowie przyznania T.B. renty strukturalnej ( decyzja z dnia [...] października 2010 r. nr [...]). T.B. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, a następnie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] lutego 2011 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] października 2010r.). Sąd wyrokiem z dnia 31 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Go 336/11 oddalił skargę T.B.. Z kolei wyrokiem z dnia 8 stycznia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesioną przez T.B. skargę kasacyjną w powyższym zakresie ( sygn. akt II GSK 1937/11).

Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej renty strukturalnej wszczęto zawiadomieniem z dnia [...] marca 2014 r. Organ wyliczył kwotę nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 139070,86 zł.

Organ podkreślił, że decyzja przyznająca to świadczenie została prawomocnie uchylona. Zgodnie natomiast z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR organ bada, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, przy czym z sytuacją nienależnego pobrania środków mamy do czynienia wówczas gdy zostały one stronie przyznane decyzją administracyjną, która następnie zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. W tym postępowaniu organ nie bada już przesłanek, które stały za wyeliminowaniem decyzji przyznającej świadczenie z obrotu prawnego, lecz ustala, czy wyeliminowanie tej decyzji jest prawnie skuteczne. Organ wskazał, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wynika także z art. 73 ust. 1 – 3 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004. W ust. 4 i 5 tego przepisu określono przesłanki egzoneracyjne wobec obowiązku zwrotu pobranej płatności. Jednakże zdaniem organu nie znajdą one zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem wypłata świadczenia nie wynikała z pomyłki organu, a ponadto nie upłynął określony w ust. 5 okres dziesięciu lat od dnia płatności pomocy a dniem pierwszego zawiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Pierwsza płatność została beneficjentowi wypłacona dnia [...] sierpnia 2006 r. zaś decyzja z dnia [...] października 2010 r. została stronie doręczona w dniu 21 października 2010 r. Przy czym zdaniem organu nie można uznać, że w niniejszej sprawie strona działała w dobrej wierze, a więc nie ma do niej zastosowania określony w/w przepisem termin czteroletni.

W odwołaniu od w/w decyzji T.B., reprezentowany przez r.pr. M.W., zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik spraw, tj. art. 68 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy określa on okres, po którym doręczenie decyzji ustalającej nie powoduje powstania zobowiązania podatkowego, art. 7 , art. 75 i art. 77 k.p.a. poprzez dopuszczenie przez organ dowodów mających charakter pośredni, w sytuacji gdy ma on możliwość przeprowadzenia dowodu w sposób bezpośredni oraz błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na błędnym uznaniu, że strona pobierająca nienależne świadczenie była w złej wierze, oraz naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2994 poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika, że organ wypłacał stronie od marca 2011 r. do grudnia 2012 r. rentę strukturalną mimo wiedzy o uchyleniu decyzji przyznającej stronie to świadczenie.

Uzasadniając powyższe zarzuty pełnomocnik wskazał, iż organ w całości pominął art. 68 § 1 Ordynacji Podatkowej. Zdaniem odwołującego, ww. obowiązek wynika z art. 29 ust. 7 Ustawy o ARiMR. Ustawodawca wyłączył stosowanie przepisów Ordynacji Podatkowej dotyczących umarzania, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. Z powyższego wynika - w ocenie pełnomocnika - że przepisy dotyczące przedawnienia zawarte w rozdziale 8 działu III również będą miały zastosowanie do renty strukturalnej. Dotyczy to również art. 68 § 1 Ordynacji Podatkowej. Z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR wynika, że kwotę nienależnie pobranego świadczenia organ musi ustalić decyzją administracyjną. Jest więc zobowiązany wszcząć w tym zakresie postępowanie administracyjne, wydać decyzję i doręczyć ją stronie. Zobowiązanie z niej wynikające nie istnieje więc przed dniem jej wydania i doręczenia, a zatem decyzja ma charakter konstytutywny. Dla takich decyzji ustawodawca przewidział specyficzny sposób przedawnienia przewidziany w art. 68 § 1 Ordynacji Podatkowej cechujący się niepowstaniem zobowiązania podatkowego. Odnosząc przepis do stanu faktycznego dotyczącego zwrotu renty strukturalnej ustalonej jako nienależna, pełnomocnik wskazał, iż obowiązek jej zwrotu powstawał już w momencie jej wypłacenia. Licząc więc 3 lata od końca roku kalendarzowego, w którym powstał ten obowiązek, decyzji ustalającej nie można wydać co do kwot wypłaconej renty strukturalnej w latach 2006 - 2010 r.

Oprócz powyższych zarzutów pełnomocnik wskazał, iż ze zwrotem renty strukturalnej związane są dwa terminy: 10-letni z art. 73 ust 5 Rozporządzenia Komisji (WE) oraz 3-letni na wydanie decyzji przewidziany w art. 68 § 1 Ordynacji Podatkowej. Organ, chcąc by świadczenie zostało zwrócone powinien z jednej strony dotrzymać terminu 10-letniego i 3-letniego. W przypadku więc gdyby termin z art. 73 ust. 5 rozporządzenie się nie zakończył, zaś upłynąłby już termin z art. 68 § 1 Ordynacji Podatkowej organ nie ma możliwości wydania decyzji ustalającej. Podkreśliła, że data pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nie jest jednoznaczna z wydaniem decyzji ustalającej.

Ponadto pełnomocnik podniósł, iż mimo że decyzja z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] została uchylona i w tym zakresie organ odmówił przyznania renty decyzją z dnia [...] października 2010 r., która stała się ostateczna [...] lutego 2011 r., to jednak renta strukturalna była nadal wypłacana stronie przez cały rok 2011 i 2012.

Okoliczności sprawy - w ocenie pełnomocnika - nie pozostawiają wątpliwości, że renta była wypłacana stronie na skutek błędu organu. Brak możliwości wykrycia tego błędu przez stronę wynika zaś z zawiłości postępowania administracyjnego prowadzonego w tej sprawie. Osoba nie posiadająca wiedzy prawniczej, zwłaszcza dotyczącej złożonych kwestii z zakresu procedury administracyjnej mogła zinterpretować comiesięczne wypłaty jako wynikające z powyższych decyzji i w pełni należne, zwłaszcza, że postępowanie w sprawie decyzji z dnia [...] października 2010r. toczyło się aż do [...] stycznia 2013 r. przed sądami administracyjnymi, zaś postępowania administracyjne w sprawie uchylenia decyzji waloryzujących rentę strukturalną toczyły się aż do 2014 r. Skoro więc organ nie był w stanie wykryć swojego błędu przez prawie 2 lata, to nie można twierdzić, że błąd taki mógłby wykryć sam rolnik, którego wiedza w zakresie postępowania administracyjnego jest dużo mniejsza niż wiedza organu. Pogląd przeciwny sprzeczny byłby z zasadą zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej wyrażoną w art. 8 k.p.a.

W ocenie pełnomocnika istotna w niniejszej sprawie jest również okoliczność, że strona pobierając rentę strukturalną działała w dobrej wierze. Istnienie dobrej wiary w tym przypadku wynika nie tylko z tego, że strona w postępowaniu o przyznanie renty strukturalnej nie została pouczona przez organ w zakresie przesłanek przyznania renty, ale i z tego, że strona w oświadczeniu dołączonym do wniosku o jej przyznanie wskazała, że prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, jednocześnie nie ukrywała tego, że jest ubezpieczona w KRUS. Okoliczność ta wskazuje, że strona nie chciała w żaden sposób ukryć swoich intencji. Organ więc już od 2006 r. miał wiedzę o tym fakcie. Po otrzymaniu informacji o wyłączeniu strony z ubezpieczenia KRUS powinien od razu zawiesić wypłatę renty, zgodnie z § 15 Rozporządzenia RS, czego nie uczynił. Nie można więc stwierdzić, że strona pobierając rentę działała w złej wierze, a tym samym świadczenie nie było nienależnie pobrane. Przyjąć należy, że kwoty nienależnie pobrane, o których stanowi art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, to nie to samo co nienależne kwoty mające charakter obiektywny. Nienależnie pobrane świadczenie powinno cechować się złą wolą osoby pobierającej, co w tym przypadku nie zaistniało.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika BP nr [...]. Powołując się na treść art. 29 ustawy o ARiMR oraz art. 28 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiej Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173), a także przepisy rozporządzenia Komisji Europejskiej WE nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. oraz rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 wyjaśnił zasady postępowania w sprawie nienależnie lub nadmiernie pobranych świadczeń, a także podstawę uchylenia odpowiedzialności beneficjenta w tym zakresie. Organ opisał również okoliczności faktyczne niniejszej sprawy wskazując na wydanie w dniu [...] lipca 2006 r. decyzji przyznającej T.B. rentę strukturalnej, uchylenie tego rozstrzygnięcia i odmowę przyznania renty strukturalnej w/w podmiotowi decyzją wydaną w trybie wznowienia postępowania, tj. decyzją z dnia [...] października 2010 r. w związku z informacją uzyskaną od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Organ podkreślił, iż pomimo wniesienia odwołania, a następnie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzja ta została utrzymana w mocy, a stała się prawomocna z dniem 15 lutego 2011 r. Stanowiło to podstawę wszczęcia postępowania w sprawie nienależnie pobranej renty strukturalnej. Organ przedstawił wyliczenie nienależnie pobranego świadczenia, ustalając jego kwotę na sumę 139070,86 zł.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, iż przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. W takim przypadku rolą organu odwoławczego nie jest kontrolowanie zasadności przyznania stronie środków finansowych oraz kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne, tj. czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu. Bezsporne w sprawie T.B. jest to, że na rachunek strony na podstawie decyzji nr [...] o przyznaniu renty strukturalnej z dnia [...] lipca 2006 r. wypłacono środki pochodzące z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR. Jednakże w/w decyzja została uchylona prawomocną decyzją, którą jednocześnie odmówiono stronie przyznania renty strukturalnej. W takim stanie faktycznym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zobligowany był wydać decyzję nr [...] o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. W świetle powyższego w ocenie organu odwoławczego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR słusznie przyjął, że uzyskane przez T.B. płatności w łącznej wysokości 139 070,86 zł wypłacone pomiędzy czerwcem 2006 r., a grudniem roku 2012, uznane za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR w związku z § 15 Rozporządzenia RS.

Dyrektor wyjaśnił, że stosownie do treści art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli zostaną łącznie spełnione dwie przesłanki, a mianowicie: jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeżeli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W niniejszej sprawie płatności przekazywane na rachunek bankowy wskazany przez T.B. we wniosku o wpis do ewidencji producentów nie wynikały z pomyłki, o której mowa w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, popełnionej przez ARiMR. Płatności z tytułu renty strukturalnej przekazywane były stronie na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...]. W trakcie przedmiotowego postępowania nie stwierdzono wystąpienia błędów dotyczących elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danych płatności albowiem specyfika udzielania wsparcia finansowego z tytułu renty strukturalnej określona w § 12 Rozporządzenia RS wskazuje jednoznacznie sposób wyliczenia wysokości przyznanego świadczenia. Jednakże na podstawie nowych dowodów mających istotne znaczenie dla sprawy, nie będących w posiadaniu organu I instancji w dniu wydawania decyzji nr [...], pozyskanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR - tj. prawomocnej decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) znak: [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. stwierdzająca ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia emerytalno - rentowego oraz wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego dla T.B. z dniem [...] stycznia 2005 r. postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej zostało wznowione, co doprowadziło do uchylenia decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. i orzeczenia o odmowie przyznania renty strukturalnej T.B., bowiem organ ustalił, że wnioskodawca nie spełniał przesłanki określonej w § 4 pkt 3 Rozporządzenia RS. Dyrektor stwierdził, że nie sposób mówić o błędzie organu ARiMR polegającym na wypłacaniu T.B. świadczenia z tytułu renty strukturalnej po wydaniu w dniu [...] października 2010 r. przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR decyzji nr [...] odmawiającej przyznania renty strukturalnej. Należy bowiem mieć na względzie, iż przedmiotowa decyzja była przedmiotem zaskarżenia przez stronę do organu wyższej instancji, a następnie podlegała weryfikacji w trybie sądowym (vide: wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. z dnia 31.05.2011 r. sygn, akt I SA/Go 336/11 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok z dnia 08.01.2013 r., sygn. akt II GSK 1937/11), a w czasie trwania wskazywanych postępowań sądowych organy ARiMR nie miały podstaw do wstrzymywania wypłacania T.B. comiesięcznych świadczeń z tytułu renty strukturalnej ze względu na brak prawomocnych rozstrzygnięć podjętych przez sądy. Dodać również należy, iż okoliczności wstrzymania wypłacania renty strukturalnej nie przewidują, ani przepisy Ustawy PROW, ani też przepisy rozporządzenia RS. Wprawdzie w § 15 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia RS wskazano, iż wypłata renty strukturalnej ulega zawieszeniu, jeżeli: uprawniony do renty strukturalnej jest zatrudniony lub wykonuje inną pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz jeżeli uprawniony do renty strukturalnej lub jego małżonek podejmie prowadzenie działalności rolniczej, jako właściciel (współwłaściciel) lub posiadacz (współposiadacz) gospodarstwa rolnego, z zastrzeżeniem ust. 2, jednakże regulacja ta w żaden sposób nie odnosi się do okoliczności i sytuacji w jakich znalazł się T.B.. W świetle powyższego należy wskazać, iż ostatnie świadczenie z tytułu renty strukturalnej przekazane zostało stronie w grudniu 2012 r., a następnie - w wyniku powzięcia informacji wynikających z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1937/11 - Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zaprzestał wypłacania kolejnych świadczeń na rzecz T.B.. Na marginesie zaś organ wyjaśnił, że nawet gdyby przyjąć, iż renta strukturalna była stronie wypłacana na skutek błędu organu, to - w okolicznościach niniejszej sprawy - nie był to błąd, którego rolnik nie był w stanie wykryć. Skoro bowiem strona uważa, że renta nie powinna być wypłacana, a okoliczność ta jest ewidentna, to T.B. ową nieprawidłowość mógł z łatwością dostrzec i zrzec się płatności wypłacanej comiesięcznie z tytułu renty strukturalnej, co nie miało miejsca.

Dalej organ wskazał, że w myśl zapisów art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 tego artykułu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. W omawianym przypadku wypłaty płatności z tytułu renty strukturalnej, uznane następnie za nienależnie pobrane, następowały w trybie comiesięcznych przelewów bankowych na konto strony, realizowanych w okresie od sierpnia 2006 r. do grudnia 2012 r. Natomiast zaskarżona decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] czerwca 2014 r. została doręczona w dniu 23 czerwca 2014 r., czyli przed upływem dziesięciu lat od daty przekazania ([...].08.2006 r.) pierwszej comiesięcznej transzy płatności z tytułu renty strukturalnej. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie bezspornym jest iż T.B. został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze płatności z tytułu renty strukturalnej przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR strona nie wykazała również, iż jej działanie nosiło cechy działania w dobrej wierze. W tym zakresie zaś organ wziął pod uwagę przede wszystkim okoliczności w jakich strona utraciła prawo do ubezpieczenia społecznego rolników, co z kolei spowodowało, iż wnioskodawcy odmówiono przyznania renty strukturalnej ze względu na niespełnienie obligatoryjnego warunku, o którym mowa w § 4 pkt 3 rozporządzenia RS. T.B. stracił z dniem [...] stycznia 2005 r. uprawnienia do ubezpieczenia społecznego rolników (vide: decyzja z dnia [...] stycznia 2010 r. Prezesa KRUS znak: [...] - w aktach sprawy), a fakt ten wynika z zarejestrowania oraz rozpoczęcia z dniem [...] października 2004 r. pozarolniczej działalności gospodarczej i nie powiadomienia o tym fakcie - poprzez złożenie oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia - Placówki Terenowej KRUS w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia działalności. Strona stwierdziła w toku prowadzonego postępowania, iż nie złożyła przedmiotowego oświadczenia albowiem nie wiedziała o takiej konieczności, nadto naruszenie przepisów wynikało ze stanu zdrowia w jakim znajdował się T.B. (pismo z dnia [...] maja 2010 r. Pana T.B. - w aktach sprawy). Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika m.in. iż Prezes KRUS decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. znak: [...] o zmianie warunków opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (vide: przedmiotowa decyzja - w aktach sprawy) poinformował stronę, iż osoby ubezpieczone w KRUS i prowadzące jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą zobowiązane są do opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno - rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w podwójnej wysokości. Dokumentacja zgromadzona przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (zaświadczenie KRUS nr [...] o opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, - w aktach sprawy) pozwoliła zaś na ustalenie, że T.B. przyjął powyższą informację do wiadomości albowiem w II i III kwartale 2004 r. opłacał składkę do KRUS w podwójnej wysokości. Jednocześnie z końcem III kwartału 2004 r. tj. z dniem [...] września 2004 r. T.B. zlikwidował działalność gospodarczą (pismo strony z dnia [...] maja 2010 r.), a następnie z dniem [...] października 2004 r. (pismo Burmistrza Miasta z dnia [...] czerwca 2010 r. znak: [...]) strona ponownie rozpoczęła pozarolniczą działalność gospodarczą, jednakże nie zgłosiła tego faktu w Placówce Terenowej KRUS. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż powinna wiedzieć o takowej konieczności, gdyż - jak wyżej wskazano - prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej wiąże się z obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników w podwójnej wysokości (decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2004 r. znak: [...] - w aktach sprawy), a zatem musi zostać zgłoszone w odpowiedniej Placówce Terenowej KRUS. O okoliczności tej T.B. winien wiedzieć chociażby z przekazywanej przez KRUS korespondencji (decyzja Kierownika Placówki Terenowej KRUS z dnia [...].10.1998 r., znak: [...] oraz pismo z dnia [...].01.2004 r. Kierownika Placówki Terenowej KRUS, znak: [...] - w aktach sprawy). W świetle powyższego w ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR konieczność oraz termin zgłoszenia powtórnego rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przez T.B. nie powinny być dla strony okolicznością wątpliwą chociażby w świetle faktu, iż beneficjent pozarolniczą działalność gospodarczą prowadził również przed dniem jej ponownego zgłoszenia. Tym samym nie można w niniejszym przypadku mówić o działaniu T.B. w dobrej wierze, a raczej o zaniedbaniu swoich obowiązków. Nieznajomość przepisów prawa oraz ich złożoność - o czym wspomina pełnomocnik w piśmie odwoławczym - nie mogą stanowić okoliczności umożliwiającej odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranej płatności z tytułu renty strukturalnej albowiem strona podpisując wniosek o przyznanie płatności oświadczyła, iż zna zasady na jakich są one wypłacane. Powinna zatem być świadoma, iż konsekwencje wynikając z rozpatrzenia wniosku mogą być zarówno pozytywne, jak i - tak jak w niniejszym przypadku - negatywne, z którymi winna się liczyć, spowodowane niespełnieniem wymagań umożliwiających uzyskanie płatności.

Dalej organ wyjaśnił, że art. 68 § 1 Ordynacji Podatkowej dotyczy jedynie podatków powstających po doręczeniu decyzji i związany jest w szczególności organów podatkowych, którym z urzędu wiadomo o należnościach, których wymagać należy od zobowiązanych takich jak zobowiązania podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości, rolnego, leśnego obciążającego osoby fizyczne, podatków od spadków i darowizn, podatku dochodowego od przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych. Niedoręczenie decyzji w terminie, o którym mowa w art. 68 § 1 Ordynacji Podatkowej skutkuje tym, iż zobowiązanie nie powstaje, przedawnia się prawo organu podatkowego do wydania i doręczenia decyzji ustalającej, a przez to wygasa ciążący na podatniku obowiązek zapłacenia należności. Mając na uwadze powyższe rozważania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, iż w niniejszej sprawie zobowiązanie T.B. nie powstało z dniem [...] października 2010 r., tj. w dniu wydania decyzji nr [...] odmawiającej przyznania renty strukturalnej, ale w dniu 23 czerwca 2014 r., tj. w dniu doręczenia decyzji nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. W świetle powyższego nie może być w niniejszym przypadku mowy o uchybieniu 3-letniego terminu, o którym mowa w art.68 § 1 Ordynacji Podatkowej albowiem termin ten nie upłynął. W chwili odbioru decyzji nr [...] T.B. został poinformowany zarówno o fakcie powstania zobowiązania jak i jego wysokości. Organ podkreślił, że strona występując o przyznanie renty strukturalnej poświadczyła, iż zna zasady przyznawania tego świadczenia, co czyni bezzasadnym twierdzenia odwołującego się, iż nie został o tych zasadach pouczony. Organ wskazał także, że przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie odpowiada art. 7, art. 75 i art. 77 k.p.a.

Wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę, T.B. zarzucił organowi naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy kwoty pobrane przez stronę nie były nienależnie pobranymi środkami publicznymi, art. 68 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy określa on okres, po którym doręczeniem decyzji ustalającej nie powoduje powstania zobowiązania podatkowego, art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 796/2004 r. poprzez jego zastosowanie do zwrotu renty strukturalnej na lata 2010 – 2012 r. w sytuacji gdy rozporządzenie to zostało już uchylone, a także art. 89 ust. 3 rozporządzenia Komisji WE nr1122/2009 poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy organ wydał decyzję waloryzacyjne i wypłacał stronie świadczenie od marca 2011 r. do grudnia 2012r. mimo wiedzy o uchyleniu decyzji przyznającej rentę, która uprawomocniła się dnia 15 lutego 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Z kolei w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej jako "ppsa"). Sąd może również stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub w innych przepisach (art. 145 § 1 punkt 2 ppsa).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] września 2014 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika BP nr [...] ustalającą T.B. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

W związku z tym poza zakresem oceny Sądu znajduje się badanie zasadności orzeczenia wydanego przez organy obu instancji w ramach wznowionego postępowania w przedmiocie przyznania renty strukturalnej. Kwestia ta została przesądzona decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2011 r. Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w wyrokiem z dnia 31 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Go 336/11, oddalił skargę T.B. złożoną na ww. decyzję, a Naczelny Sad Administracyjny wyrokiem z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 1937/11 oddalił skargę kasacyjną T.B..

Konsekwencją powyższych ustaleń faktycznych jest to, że z obrotu prawnego skutecznie wyeliminowano decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] i ostatecznie odmówiono skarżącemu przyznania prawa do renty strukturalnej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 29 ust. 1 i 3 ustawy o ARiMR, zgodnie z którym obowiązek ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą wydaje organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. Obowiązek w tym zakresie wynika również z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L. 2004.141.18), zgodnie z którym w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

Badając niniejszą sprawę zadaniem Sądu było dokonanie kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z w/w przepisami prawa. Przedmiotem badania w postępowaniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jest więc ustalenie, czy w danej sprawie nastąpiło nienależne lub nadmierne pobranie środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do ich nienależnego pobrania, występuje wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego, bądź też – jak w niniejszej sprawie – stwierdzone zostanie, że wydano ją z naruszeniem prawa procesowego, co stanowiło podstawę wznowienia postępowania. W konsekwencji w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w sprawie ustalania kwoty nienależnie pobranych środków publicznych - na co zwrócono już uwagę - nie jest analizowana prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w decyzjach ostatecznych podjętych w postępowaniach nadzwyczajnych. Istotny jest bowiem sam fakt wydania takich decyzji oraz poczynienia w nich ustalenia, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania płatności na podstawie decyzji administracyjnej.

W ocenienie Sądu, w sytuacji gdy uchylono w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzję przyznającą stronie skarżącej świadczenie w postaci renty strukturalnej i odmówiono przyznania tego świadczenia ( co wywołuje ten skutek, że dotychczas wypłacone w oparciu o uchyloną decyzję świadczenia, w istocie wypłacono bez podstawy prawnej ) organy prawidłowo zakwalifikowały jako świadczenia nienależne, a zatem takie, które podlegają zwrotowi w trybie art. 29 ustawy ARiMR. W tym zakresie postępowanie organów obu instancji uznać należy za prawidłowe.

Odnosząc się do zarzutu niezastosowania przez organy przepisu art. 68 ustawy – Ordynacja podatkowa, wyjaśnić należy, że według art. 29 ust. 2 – 5 tego artykułu, do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. Uprawnienia organu podatkowego określone w ustawie, o której mowa w ust. 2, przysługują Prezesowi Agencji jako organowi pierwszej instancji. Prezes Agencji może upoważnić pracowników Agencji do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach, o których mowa w ust. 1. Od decyzji, o której mowa w ust. 1, wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Agencji nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z tej decyzji może zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dział III Zobowiązania podatkowe ustawy Ordynacja podatkowa obejmuje artykuły od 21 do 119. Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 i 2, zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania; doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. Z kolei według art. 68 § 1 tej ustawy, zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 ustawy - Ordynacja podatkowa, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym sprawę w pełni podziela, że w sprawie, w której wydawana jest decyzja na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, nie mają zastosowania art. 21 § 1 pkt 1 i art. 21 § 3 ustawy - Ordynacja podatkowa, ponieważ decyzja wydana na tej podstawie jest decyzją ustalającą, a nie decyzją określającą.

W myśl art. 68 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Z kolei art. 21 § 1 pkt 2 ustawy – Ordynacja podatkowa dotyczy tych sytuacji, gdy zobowiązanie powstaje z dniem: doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. Obowiązek podatkowy to wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach (art. 4 ustawy – Ordynacja podatkowa). Z kolei zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego (art. 5 ustawy – Ordynacja podatkowa). W momencie prawomocnego uchylenia decyzji z dnia [...] lipca 2006 r., czyli wraz z dniem [...] lutego 2011 r. powstał po stronie skarżącego obowiązek, który następnie został zindywidualizowany poprzez wydanie decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. Decyzję tą doręczono stronie dnia 23 czerwca 2014 r. Decyzja z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest decyzją ustalającą, która powinna być doręczona w terminie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Obowiązek w tym zakresie powstał wraz z uprawomocnieniem się decyzji z dnia [...] października 2010 r. co nastąpiło [...] lutego 2011 r., tym samym okres trzyletni liczyć należy od dnia 31 grudnia 2011 r., co oznacza, że upływa on wraz z dniem 31 grudnia 2014 r., tym samym w rozpatrywanej sprawie nie upłynął przed doręczeniem decyzji organu I instancji. Jak słusznie zatem wskazały organy w niniejszej sprawie powołany wyżej przepis nie znajduje zastosowania.

Nadto wskazać należy, że organy prawidłowo ustaliły, iż T.B. został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze płatności z tytułu renty strukturalnej przed upływem dziesięciu lat od daty płatności, co wyklucza zastosowanie w sprawie zapisów art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, zgodnie z którym obowiązek zwrotu określony w ust. 1 tego artykułu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jeżeli zaś beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. W omawianym przypadku wypłaty płatności z tytułu renty strukturalnej, uznane następnie za nienależnie pobrane, następowały w trybie comiesięcznych przelewów bankowych na konto strony, realizowanych w okresie od sierpnia 2006 r. do grudnia 2012 r. Natomiast zaskarżona decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] czerwca 2014 r. została doręczona w dniu 23 czerwca 2014 r., czyli przed upływem dziesięciu lat od daty przekazania ([...] sierpnia 2006 r.) pierwszej comiesięcznej transzy płatności z tytułu renty strukturalnej.

Stosownie do dyspozycji art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Obowiązek zwrotu nie ma zastosowania także w sytuacji objętej hipotezą art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, a więc jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat; jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, wskazany okres jest ograniczony do czterech lat. Takie sformułowanie art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 oznacza, że obowiązek zwrotu nienależnych płatności został ograniczony w czasie, którego długość uzależniona została od dobrej oraz złej wiary beneficjenta.

Podstawę wydania decyzji z dnia [...] października 2010 r. stanowiła okoliczność, że strona w dacie wydania decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. nie podlegała ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, a zatem nie spełnia warunku określonego w § 4 pkt 3 rozporządzenia RS, warunkującego przyznanie żądanego świadczenia. Ocenie w tym zakresie podlega to, czy istnienie "dobrej woli" przypisać można stronie w odniesieniu do dopełnienia obowiązków wynikających z ustawy, stanowiących podstawę stwierdzenia uchybienia § 4 pkt 3 rozporządzenia RS przez skarżącego.

Jak słusznie zauważył organ II instancji pojęcie "dobrej wiary", do którego odwołuje się art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, a które nie zostało w tym akcie zdefiniowane, stanowi tzw. klauzulę generalną w prawie, której istota wyraża się w możliwość uwzględnienia w ocenie sprawy różnych okoliczności faktycznych właściwych jedynie dla tej sprawy. To, czy w określonej sytuacji występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara zatem występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, baza orzeczeń NSA).

W ocenienie Sądu, organy słusznie uznały, iż skarżącemu nie można przypisać dobrej woli. Skarżący wskazał, że istnienie dobrej wiary w tym przypadku wynika nie tylko z tego, że strona w postępowaniu o przyznanie renty strukturalnej nie została pouczona przez organ w zakresie przesłanek przyznania renty, ale i z tego, że strona w oświadczeniu dołączonym do wniosku o jej przyznanie wskazała, że prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, jednocześnie nie ukrywała tego, że jest ubezpieczona w KRUS. Okoliczność ta dowodzić ma, że strona nie chciała w żaden sposób ukryć swoich intencji. Organ już od 2006 r. miał wiedzę o tym fakcie. Zdaniem skarżącego, po otrzymaniu informacji o wyłączeniu strony z ubezpieczenia KRUS powinien od razu zawiesić wypłatę renty, czego nie uczynił. Nie można więc stwierdzić, że strona pobierając rentę działała w złej wierze, a tym samym świadczenie nie było nienależnie pobrane. Kwoty nienależnie pobrane, o których stanowi art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, to nie to samo co nienależne kwoty mające charakter obiektywny. Nienależnie pobrane świadczenie powinno cechować się złą wolą osoby pobierającej, co w tym przypadku nie zaistniało. Dodatkowo strona wskazuje, że w momencie składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej, na podstawie którego wydano dnia [...] lipca 2006 r. decyzję o jej przyznaniu oświadczyła, że prowadzi działalność gospodarczą. Fakt ten nie był więc przez nią ukrywany. W tym stanie rzecz, zgodnie z § 15 rozporządzenia RS, wypłata rent powinna ulec zawieszeniu, czego organ zaniechał.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo uznały, że nie można przyjąć istnienia po stronie skarżącego dobrej woli, o której mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004. Jako prowadzący długoletnią działalność gospodarczą i rolną, a zatem osoba, której przypisać należy przymiot "profesjonalisty", zorientowany powinien być w zasadach prowadzenia działalności gospodarczej, zasad ubezpieczenia w KRUS, o czym z resztą był informowany przez właściwe organy. Występując o rentę strukturalną złożył oświadczenie, że znane mu są zasady przyznawania renty strukturalnej. Niedopełnienie obowiązków, wynikających z mocy ustawy, co do istnienia których strona była informowana, świadczy o zaniedbaniu. Wprawdzie strona wskazuje na okoliczność, iż znajdowała się w złym stanie zdrowia, co potwierdzają inni świadkowie oraz przedłożone na rozprawie w dniu 9 września 2010r. orzeczenie o przyznaniu zasiłku chorobowego za okres od [...] września 2004 r. do dnia [...] kwietnia 2005 r. W okresie tym jednak skarżący zarejestrował działalność gospodarczą i prowadził ją nieprzerwanie do dnia [...] czerwca 2010 r. ( na ten dzień wydane zostało zaświadczenie nr [...]). Ponadto w trakcie zeznań na rozprawie przeprowadzonej w dniu 1 października 2010 r. skarżący wskazał na aktywne prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie projektowania, kosztorysowania, nadzoru, kierownictwa na budowie. Informowano go jedynie, że nie może prowadzić działalności rolniczej.

Podstawę stwierdzenia ustania ubezpieczenia społecznego stanowiła okoliczność polegająca na niedopełnieniu obowiązków wynikających z ustawy. Podkreślić należy, że w okresie pobierania renty strukturalnej prowadził działalność gospodarczą, co nie ma dla sprawy znaczenia, bowiem jak już wskazano, podstawę uchylenia decyzji o jej przyznaniu i orzeczenia o odmowie jej przyznania stanowiła okoliczność, że w dacie złożenia wniosku, w związku z decyzją Prezesa KRUS, nie spełniał on warunku określonego w § 4 pkt 3 rozporządzenia RS, tj. nie podlegał w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Niedopełnienie obowiązków, które leżało u podstaw tej okoliczności, tj. stwierdzenia ustania w/w ubezpieczenia jest okolicznością obiektywną, stwierdzoną prawomocną decyzją właściwego organu, a strona nie wykazała, że nie była w stanie dopełnić obowiązku informacyjnego właściwym terenowym organom KRUS. Składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej beneficjent musi wykazać, że spełnia warunek, o który § 4 pkt 3 rozporządzenia RS, ten zaś spełniony będzie, jeżeli wnioskodawca spełniać będzie warunki i obowiązki wynikające z przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zaniedbanie tych obowiązków, o którym mowa w art. 5a ust. 1 tej ustawy, stosownie do ust. 5 tego artykułu, skutkuje ustaniem ubezpieczenia.

W złej wierze jest natomiast ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego zob. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, Lex nr 1137853). Jak wyżej wskazano, w niniejszej sprawie mamy do czynienia właśnie z zaniedbaniem obowiązków wynikających z ustawy, a zatem skarżącemu przypisać można złą wiarę, co skutkuje tym, że organ nie mógł zastosować 4-letniego okresu przedawnienia, lecz 10-letni wynikający z art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004.

W tym zakresie niezasadne są – zdaniem Sądu - również zarzuty dotyczące wypłaty świadczenia w 2011 i 2012 r., co zdaniem strony miałoby uzasadniać uznanie dobrej wiary beneficjenta. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy trudno przyjąć, żeby strona nie mogła dostrzec błędu organu, skoro otrzymała decyzję uchylającą orzeczenie o przyznaniu renty strukturalnej i o odmowie przyznania tego świadczenia. Z chwilą uchylenia decyzji z dnia 10 lipca 2006 r. i orzeczenia o odmowie przyznania renty strukturalnej, które nabyło cechy ostateczności ( decyzja nie została wstrzymana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny prowadzący postępowanie w sprawie sygn. akt I SA/Go 336/11), odpadła w istocie podstawa prawna do wypłaty tego świadczenia. Jego dalsze wypłacanie było efektem błędu organu – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, błędnej wykładni przepisów prawa. Tym niemniej błąd organu nie usprawiedliwia braku reakcji ze strony skarżącego. Ponieważ otrzymawszy ostateczną decyzję o odmowie przyznania świadczenia, jego dalsza wypłata przez organ powinna co najmniej budzić wątpliwości, co do zasadności tej wypłaty. Tym samym wskazany błąd organu nie był błędem, którego strona nie mogła dostrzec, na co słusznie zwrócił uwagę organ II instancji w zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, jakoby rozporządzenie nr 796/2004 zostało uchylone i nie ma zastosowania do rozpatrywanej sprawy w związku z wejściem w życie rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina, wskazać należy, że wprawdzie zgodnie z art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 rozporządzenie (WE) nr 796/2004 utraciło moc z dniem 1 stycznia 2010 r., to stosuje się je nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. przy czym odesłania do rozporządzenia (WE) nr 796/2004 traktuje się jako odesłania rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 i odczytuje zgodnie z tabelą korelacji zawartą w załączniku II. Zgodnie z art. 87 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 niniejsze rozporządzenie stosuje się do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się od dnia 1 stycznia 2010 r. (rozporządzenie to również zostało uchylone, straciło moc z dniem 1 stycznia 2015 r. – rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r.). Rozporządzenie nr 796/2004 znajdzie zatem zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem przyznana pierwotnie decyzją z dnia 10 lipca 2006 r. renta strukturalna, jest świadczeniem rozpoczynającym się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Zatem zarzut zastosowania w sprawie nieaktualnego rozporządzenia jest chybiony.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.