Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1448/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 b, ust. 5 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a,c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak NSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi E. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. Ł. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium"), decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "K.p.a.") i art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit.b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania E.Ł. (dalej: "Skarżąca") od decyzji Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Prezydent") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wnioskiem z dnia 25 marca 2021 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe (daty niepełnosprawności nie ustalono) i ustalonym znacznym stopniem niepełnosprawności od dnia 4 marca 2013 r. Prezydent odmawiając przyznania prawa do świadczenia wskazał na brak spełnienia przesłanek ustawowych, gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia i małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, w którym wskazano na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. oraz fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powołując art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 stwierdziło, że kwestia zróżnicowania opiekunów w zależności od daty powstania niepełnosprawności podopiecznych została w orzecznictwie rozstrzygnięta. Przyjmuje się, że przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych winno następować z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności. Jednak powodem utrzymania w mocy decyzji Prezydenta jest art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest poza sporem, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem lekarskim, o jakim mowa w tym przepisie. Zatem dopóki Skarżąca nie wykaże, że małżonek podopiecznej nie jest obiektywnie w stanie opiekować się matką Skarżącej poprzez przedłożenie stosownego orzeczenia, dopóty brak jest podstaw do przyznania dochodzonego świadczenia.

W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności eliminuje inne osoby bliskie z prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy przepis ten nie eliminuje takich osób,

2. naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

Na tych podstawach sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi powołano poglądy orzecznictwa wskazujące na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności, jednakże z przyczyn obiektywnych opieki takiej nie może sprawować. W sprawie taka sytuacji ma miejsce, przy czym w przypadku wątpliwości, Kolegium mogło uzupełnić materiał dowodowy w tym zakresie w oparciu o art. 136 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga jest uzasadniona.

I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 25 marca 2021 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie dotyczące stanu zdrowa z którego wynika, że matka, urodzona w 1934 roku, zaliczona jest do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe; daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Ponadto dołączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki z którego wynika, że mąż – S., urodzony w 1939 roku, zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Po przeprowadzeniu wywiadu Prezydent, decyzją z dnia 19 sierpnia 2020 r., odmówił Skarżącej przyznania świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, gdyż niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała w wieku 79 lat. Niezależnie od tego Prezydent wskazał, że w pierwszej kolejności opiekę winien sprawować mąż niepełnosprawnej, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję i chociaż nie podzieliło argumentacji odnośnie do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., to zgodziło się z twierdzeniami, że skoro osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to Skarżącej świadczenie nie przysługuje (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.). Decyzja ta stanowi przedmiot skargi.

II. Kolegium zasadnie wskazało na skutki wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w zakresie kierunku interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. i trafnie przyjęło, że brak możliwości wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia.

III.1. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

2. Dysponując orzeczeniem z którego wynika, że współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, Kolegium, dokonując literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., odmówiło Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Wskazać należy, że powyższy przepis zawierający negatywną przesłankę przyznania świadczenia, był wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Sądy odrzuciły wykładnię zastosowaną przez Kolegiom i dokonując wykładni celowościowej oraz systemowej przyjęły, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wyprowadzono interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, art. 27 oraz art. 130). Sądy podkreślały, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyrok tut. Sądu z dnia 24 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 522/19 i powołane tam orzecznictwo).

3. Z akt administracyjnych wynika, że osoba wymagająca opieki ma 79 lat, zaś jej małżonek ukończył 82 lata, a więc w świetle art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jest uprawniony do zasiłku pielęgnacyjnego. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym wywiad środowiskowy nie daje natomiast odpowiedzi na pytanie, czy 82-letni małżonek, właśnie ze względu na wiek i orzeczony stopień niepełnosprawności, jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną żoną a matką Skarżącej. W związku z tym zachodzi potrzeba uzupełnienia postępowania, celem ustalenia aktualnych możliwości realizacji obowiązków przez małżonka osoby wymagającej opieki. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie da możliwość wykazania obiektywnego braku (albo nie) zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, przy czym oceny w tym zakresie należy dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Wobec tego Sąd stwierdza, że zasadnie skarga wskazuje na naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również na naruszenie prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 135 w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r., poz. 54 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), orzekł jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach uzasadnia art. 200 P.p.s.a.