Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1343/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2011 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej P. B. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: NFZ, Fundusz, organ) Nr [...] z dnia [...] maja 2011 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego w dniu [...] marca 2011 r. przez pełnomocnika p. P. B. (dalej: ubezpieczona, skarżąca) od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału NFZ w dniu [...] marca 2011 r., znak: [...], uznającej p. P. B. (ubezpieczoną) za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem: T. Sp. z o.o. umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresie:

1) od [...] października 2002 r. do [...] lipca 2003 r.,

2) od [...] października 2003 r. do [...] lipca 2004 r.,

3) od [...] października 2004 r. do [...] lipca 2005 r.,

4) od [...] września 2005 r. do [...] lipca 2006 r.,

5) od [...] września 2006 r. do [...] stycznia 2007 r., (dalej: przedmiotowe okresy) utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

Od powyższej decyzji dyrektora [...] Oddziału NFZ z dnia [...] marca 2011 r. odwołanie wniósł również płatnik składek – T. Sp. z o.o. Jednocześnie w tym samym dniu, tj. [...] maja 2011 r. organ rozpoznał oba odwołania (skarżącej i płatnika), przy czym decyzją Nr [...] (z dnia [...] maja 2011 r.) , wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej: K.p.a.), umorzył postępowanie odwoławcze zainicjowane odwołaniem płatnika. Uznał bowiem, że płatnik składek – w tym przypadku T. Sp. z o.o. - w postępowaniu przed organami NFZ nie jest stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a., co czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym.; w konsekwencji odwołanie płatnika nie podlega rozpatrzeniu.

Natomiast w podstawie prawnej wymienionej na wstępie decyzji z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] powołano art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a.

W uzasadnieniu tej decyzji przypomniano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) I Oddział w [...] Inspektorat w [...] pismem z dnia [...] września 2010 r. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu p. P. B.

W dniu 29 września 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 166, poz. 1172), która znowelizowała art. 109 ustawy o świadczeniach. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 109 ust. 3, wniosek o rozpatrzenie sprawy, o której mowa w art. 109 ust. 1, zgłasza ubezpieczony, a w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym może również zgłosić w szczególności ZUS, KRUS lub członek rodziny ubezpieczonego, także w zakresie dotyczącym objęcia ubezpieczeniem w okresie poprzedzającym złożenie wniosku.

ZUS I Oddział w [...] Inspektorat w [...] w w/w wniosku poinformował, iż w trakcie kontroli przeprowadzonej u płatnika ustalono, że nie zgłosił on do ubezpieczenia zdrowotnego ubezpieczonej z tytułu zawartych z nią umów cywilnoprawnych. Umowy dotyczyły prowadzenia lektoratów z języków obcych, były zawarte na okres: od [...] października 2002 r. do [...] lipca 2003 r., od [...] października 2003 r. do [...] lipca 2004 r., od [...] października 2004 r. do [...] lipca 2005 r., od [...] września 2005 r. do [...] lipca 2006 r., od [...] września 2006 r. do [...] lutego 2007 r.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ zwrócił się do ubezpieczonej o przekazanie kopii umów cywilnoprawnych zawartych z T. Sp. z o.o. Ubezpieczona przekazała kopie zawartych umów dotyczące okresu od [...] października 2002 r. do [...] lipca 2003 r., od [...] października 2003 r. do [...] lipca 2004 r., od [...] października 2004 r. do [...] lipca 2005 r., od [...] września 2005 r. do [...] lipca 2006 r., od [...] września 2006 r. do [...] stycznia 2007 r.

[...] Oddział Wojewódzki NFZ zwrócił się również do płatnika o przesłanie kserokopii umów zawartych m.in. z ubezpieczoną, a w przypadku gdyby osoba ta nie była zatrudniona na podstawie umowy, co do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz. U. Nr 16, poz. 93; dalej k.c.), o wskazanie dlaczego osoba ta była zatrudniona w innej formie. Płatnik nie przekazał kserokopii umów zawartych z ubezpieczoną.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, po analizie dokumentacji zgromadzonej w przedmiotowej sprawie, decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. uznał p. P. B. za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem: T. Sp. z o.o. umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w przedmiotowych okresach.

Od powyższej decyzji T. Sp. z o.o. wniosło odwołanie.

Rozpatrując sprawę Prezes NFZ podniósł, że przeprowadzona u płatnika kontrola wykazała, że p. P. B. nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów, których przedmiotem było prowadzenie lektoratów z języków obcych. Powyższe zostało potwierdzone w piśmie ZUS I Oddział Wojewódzki w [...] Inspektorat w [...] z dnia [...] września 2010 r. W/w umowy zostały zawarte na przedmiotowe okresy. Jednocześnie w okresie od [...] września 1999 r. ubezpieczona jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia jako pracownik u innego płatnika oraz osiąga wynagrodzenie wyższe niż minimalne.

Jednocześnie ubezpieczona oświadczyła, że do jej obowiązków należało:

- prowadzenie grup językowych o różnym stopniu zaawansowania,

- przeprowadzanie kolokwiów, testów, zaliczeń, egzaminów i egzaminów poprawkowych.

Zajęcia realizowane były zgodnie z programem nauczania języka angielskiego, który został opracowany przez ubezpieczoną.

T. Sp. z o.o. przy piśmie z dnia [...] listopada 2010 r. przesłało wniosek o umorzenie postępowania, w którym wskazano, iż:

- T. Sp. z o.o. nie może zostać uznane za płatnika składek w rozumieniu art. 85 ust. 1 i ust. 4 ustawy o świadczeniach powołując się na uchwałę SN z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt. II UZP 6/09, która została przedłożona wraz z uzasadnieniem do ww. wniosku,

- T. Sp. z o.o. zawarło z ubezpieczoną umowy w przedmiotowym okresie.

Jednocześnie T. Sp. z o.o. podniosło, że zawierane przez niego umowy były umowami o dzieło za czym przemawiają następujące przesłanki:

- treść umowy odnosząca się do wykonywania konkretnego i oznaczonego dzieła, m.in. przygotowanie i przeprowadzenie wykładu czy lektoratu z określonej tematyki,

- przyznanie w umowie (pkt 12 umowy o dzieło) zamawiającemu uprawnienie do umniejszenia ustalonego wynagrodzenia w sytuacji wadliwego wykonania dzieła lub nie wykonania go w terminie (art. 636 i art. 637 § 2 k.c.),

- samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, wynikająca z pkt 5 umowy o dzieło, która wyłączona byłaby w przypadku zawarcia umowy zlecenia (art. 737 k.c.),

- wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w sytuacji zawarcia umowy zlecenia (art. 740 k.c.),

- wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła, wynikająca z pkt 10 umowy o dzieło, czyli zgodnie z art. 642 § 2 k.c.

Do ww. pisma T. Sp. z o.o. przedłożyło:

- sporządzony przez ZUS "Protokół kontroli T. Sp. z o.o." dotyczący okresu od [...] stycznia 2002 r. do [...] lutego 2008 r., z którego wynika, że p. P. B. nie została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów cywilnoprawnych nazwanych umowami o dzieło, których przedmiotem było prowadzenie lektoratu,

- zastrzeżenia, co do ustaleń protokołu kontroli, z których wynika, że bezpodstawnie przyjęto (bez przeprowadzenia dowodu z umów), że p. P. B.a była zatrudniona na umowę o dzieło,

- przykładowe dwie decyzje wydane przez ZUS, tzn. decyzja ustalająca podleganie ubezpieczeniom społecznym i decyzja uchylająca uprzednią wskazaną decyzję ZUS ze względu na błędne określenie przez ZUS płatnika,

- umowa o współpracy Wyższej Szkoły [...] i T. Sp. z o.o. z dnia [...] września 2002 r., z której wynika, że ww. T. zobowiązało się do obsługi w zakresie rekrutacji kadry i realizacji umów cywilnoprawnych dotyczących prowadzenia zajęć dydaktycznych w Studium Języków Obcych i innych jednostkach organizacyjnych uczelni.

Ponadto w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. w/w T. wskazało, iż umowy o dzieło były przez nie zawierane z tego względu, że treść umowy a także obowiązki i uprawnienia stron powodowały, że umowa była najbardziej zbliżona do kodeksowej umowy o dzieło, co zostało już wyjaśnione w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r.

Natomiast WS[...] przy piśmie z dnia [...] listopada 2010 r. wskazała, że p. P. B. nie była zatrudniona przez WS[...] w orzekanym okresie, i że WS[...] nie była kontrolowany przez ZUS.

Zgodnie z art. 8 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 153, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Również w myśl art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 391, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu w NFZ, oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi.

W oparciu o przepisy trzech kolejnych ustaw, tj. art. 11 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 12 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Zgodnie z brzmieniem art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.), obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Ustalając okres podlegania przez ubezpieczoną obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywanych umów zlecenia u płatnika składek – T. Sp. z o.o., zarówno dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, jak i Prezes NFZ, wzięli pod uwagę całość zgromadzonych dowodów. Mając zatem na względzie przepisy art. 627-646 oraz 734-750 k.c., zarówno organ I, jak i II instancji uznał, iż umowy jakie zawierała p. P. B. z T. Sp. z o.o., są umowami zlecenia.

Stosownie do treści art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przedmiotem umowy jest zatem zobowiązanie do wykonania określonego dzieła, które może mieć charakter materialny, jak i niematerialny, zaś sama umowa jest umową rezultatu. W przypadku p. P. B. żadne konkretne dzieło nie zostało oznaczone.

Ponadto, zgodnie z treścią art. 734 § 1 k.c., przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie, przy czym do umowy o świadczenie usług stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przedmiotem tych umów jest dokonanie określonej czynności faktycznej bądź zespołu czynności faktycznych, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu. Umowa o świadczenie usług, jak i zlecenia, jest przykładem umowy starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Przedmiotem umowy o dzieło jest zatem osiągnięcie z góry oznaczonego wyniku, podczas gdy przedmiotem umowy o świadczenie usług jest jedynie staranne dążenie do osiągnięcia rezultatu (w przypadku ubezpieczonej - do nauczania), ale jego osiągnięcie nie należy do treści zobowiązania. Stąd też odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło jest na zasadzie ryzyka, a o umowę o świadczenie usług/zlecenia - na zasadzie winy (wykonywanie przez ubezpieczoną umów było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci nauczania konkretnych osób języka co oznacza, iż były to umowy świadczenia usług nauczania języka).

Zgodnie ze stanowiskiem WSA w Warszawie (sygn. akt VI SA/Wa 1511/09), jeżeli z natury stosunku zobowiązaniowego wynika, że rezultat nie może zostać objęty treścią świadczenia, jakim jest umowa o dzieło, jest ona sprzeczna z naturą tego stosunku zobowiązaniowego. Zatem nazwanie umowy nie przesądza o jej charakterze. Ma zatem organ rację oceniając, iż opracowanie konspektu i wygłaszanie wykładów z języka (...), to ciąg określonych czynności, działania, które nie prowadzą do osiągnięcia konkretnego "dzieła". Elementem przedmiotowo istotnym ww. umowy faktycznie więc było działanie w celu osiągnięcia skutku, a nie do zrealizowania rezultatu.".

Ponadto organ wskazał, iż zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 3 listopada 2000 r. (sygn. akt IV CKN 152/00 OSNC 2001/4/63), jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Taka możliwość w przypadku spornych umów nie istnieje, tym samym nie ma możliwości zakwalifikowania zawartych z ubezpieczoną umów jako umów rezultatu w myśl przepisów o umowie o dzieło.

Decyzja nr [...] wydana przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] marca 2011 r., ustala jedynie, iż p. P. B. była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem: T. Sp. z o.o. umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w przedmiotowych okresach.

Zgodnie bowiem z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

Oznacza to, iż organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla p. (...) jest ZUS.

Do właściwości ZUS należy również kwestia ewentualnego rozłożenia na raty składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Z uwagi na powyższe brak jest podstaw prawnych do uchylenia decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] marca 2011 r.

W tym zakresie Prezes Funduszu działa w granicach wyznaczonych obowiązującymi przepisami powołanych na wstępie ustaw.

Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. B., zarzucając zaskarżonej decyzji:

- naruszenie art. 627 k.c. oraz art. 734 k.c. przez ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że obowiązki powierzone skarżącej w oparciu o przedłożone umowy oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazują na to, iż zawarte umowy, wbrew ich nazwie, były umowami zlecenia, a nie umowami o dzieło,

- naruszenie art. 66 § 1 pkt 1 lit. e w związku z art. 69 § 1 ustawy o świadczeniach przez ich niewłaściwe zastosowanie oraz orzeczenie o objęciu P. B. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umowy o dzieło zawartej z T. spółka z o.o.

W związku z powyższymi zarzutami strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od przeciwnika skargi na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

Uzasadniając pierwszy z postawionych zarzutów skarżąca wskazała, że do obowiązków ubezpieczonej należało :

- przygotowanie autorskiego programu lektoratu, w tym ćwiczeń (jest to niewątpliwe dzieło o charakterze materialnym w rozumieniu przepisów k.c., mające określoną formę pisemną, będące rezultatem pracy wykonawcy),

- przygotowanie testów oraz zadań (jest to niewątpliwe dzieło o charakterze materialnym w rozumieniu przepisów k.c., mające określoną formę pisemną, będące rezultatem pracy wykonawcy),

- przygotowanie egzaminów oraz egzaminów poprawkowych (jest to niewątpliwe dzieło o charakterze materialnym w rozumieniu przepisów k.c., mające określoną formę pisemną, będące rezultatem pracy Wykonawcy),

- prowadzenie lektoratów z języka angielskiego ze studentami na podstawie wcześniej opracowanego programu i ćwiczeń.

W zakresie wykonywania powyższych czynności, uzasadniając zakwalifikowanie tak określonej czynności do umowy o dzieło, skarżąca wskazała na pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym umowa zobowiązująca prowadzącego audycję radiową nie do wykonania szeregu czynności z należytą starannością, ale wskazująca określone dzieło, które ten zobowiązany jest wykonać, ma cechy umowy o dzieło i tak też należy ją kwalifikować. Emisja audycji radiowej przy wykorzystaniu sprzętu należącego do stacji radiowej i współdziałanie stacji z prowadzącym w nadaniu audycji ostatecznego kształtu w niczym nie umniejsza samodzielności wkładu prowadzącego. Stacja radiowa nie jest bowiem zainteresowana tylko starannym zachowaniem prowadzącego, ale tym aby uzyskać zamierzony efekt w postaci audycji słowo-muzycznej, o czym świadczyć może fakt rozwiązania umowy właśnie z przyczyny braku oczekiwanego rezultatu, w postaci takiej audycji, jakiej władze stacji się spodziewały. Prowadzący zobowiązuje się do dostarczenia określonego dzieła, które w świetle prawa autorskiego stanowi utwór podlegający także ochronie tego prawa. Oczywiście, że owo dzieło w postaci niematerialnej ucieleśnia się poprzez odpowiednie zachowanie prowadzącego, ale zachowanie to stanowi tylko przejaw owego dzieła, a nie samodzielny przedmiot łączącej strony umowy (wyrok SN z dnia 06.05.2004 r, III CK 571/02).

Wobec powyższego, w ocenie skarżącej, uznać należy, że również w zakresie prowadzenia lektoratów umowa zawarta pomiędzy stronami była umową o dzieło, a wynikało to z następujących okoliczności :

- zadaniem prowadzącego lektoraty nie było jedynie staranne działanie (co charakteryzuje umowę zlecenia), ale przygotowanie konkretnych lektoratów o określonej treści i tematyce - każdy lektorat to odrębne dzieło,

- zadaniem prowadzącego było zaopatrzenie słuchaczy w określony poziom wiedzy i umiejętności, który pozwoli im na przystąpienie do egzaminu końcowego, zdanie tego egzaminu i dalszą kontynuację nauki na kolejnych latach studiów,

- finalnym efektem umowy było "wypuszczenie" z uczelni studenta dysponującego określonym stanem wiedzy - wyrazem tego jest wydawany dyplom. Staranne działanie, które charakteryzuje umowę zlecenia, w ramach zawartej umowy byłoby niewystarczającym zobowiązaniem wykonawcy, gdyż liczył się właśnie efekt końcowy, a więc należycie przygotowany lektorat, a w efekcie należycie wykształcony student, który opuszcza mury uczelni.

Niezasadne jest stanowisko organu I instancji, iż o braku możliwości zakwalifikowania zawartej umowy jako umowy o dzieło świadczy to, że przedmiotowa umowa nie mogła zostać poddana sprawdzeniu na istnienie wad fizycznych. Większość materiałów, jakie w ramach umowy przygotowała ubezpieczona miała postać pisemną (program zajęć, plany, dokumentacja) i stąd podlegała zweryfikowaniu pod kątem wad fizycznych, a zamawiający był uprawniony wezwać wykonawcę do usunięcia ewentualnych wad i dostarczenia dzieła wolnego od wad. Również w zakresie prowadzenia lektoratów, zamawiający w razie stwierdzenia, że dzieło jest wykonywane w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową, był uprawniony wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania dzieła w trybie art. 636 k.c., czyli do zmiany sposobu prowadzenia zajęć, zmiany opracowanych programów, ćwiczeń itp.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, na fakt, że strony były związane umową o dzieło wskazują również:

- przyznane w umowie (pkt 12 umowy o dzieło) zamawiającemu uprawnienie do umniejszenia ustalonego wynagrodzenia w sytuacji wadliwego wykonania dzieła lub nie wykonania go w terminie (art. 636 i art. 637 § 2 k.c.),

- samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, wynikająca z pkt 5 umowy o dzieło, a która wyłączona byłaby w przypadku zawarcia umowy zlecenia (art. 737 k.c.),

- wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w sytuacji zawarcia umowy zlecenia (art.740 k.c.),

- wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła, wynikająca z pkt 10 umowy o dzieło, czyli zgodnie z art. 642 § 2 k.c.

Powyższe przesądza również o nieuzasadnionym zastosowaniu treści art. 66 § 1 pkt 1 lit. e w związku z art. 69 § 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, gdyż umowa o dzieło nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom zdrowotnym. Tym samym uzasadniony jest również drugi z postawionych w skardze zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi, powtarzając w zasadzie argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Prezesa NFZ Nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Nr [...] Dyrektora [...] Oddziału NFZ z dnia [...] marca 2011 r., uznającą p. P. B. za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem: T. Sp. z o.o. umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresach: od [...] października 2002 r. do [...] lipca 2003 r., od [...] października 2003 r. do [...] lipca 2004 r., od [...] października 2004 r. do [...] lipca 2005 r., od [...] września 2005 r. do [...] lipca 2006 r., od [...] września 2006 r. do [...] stycznia 2007 r.

Skargę w tej sprawie należało uwzględnić, aczkolwiek zasadniczo z innych powodów niż podnoszone przez skarżącą. W szczególności Prezes NFZ, który w myśl zasady dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.), skutkiem odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej obowiązany był rozpoznać sprawę na nowo w jej całokształcie, wyjaśniając stosownie do przepisów art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 K.p.a. wszystkie istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia okoliczności faktyczno-prawne, nie wywiązał się z tego zdania.

Ww. decyzją z dnia [...] maja 2011 r. umorzył bowiem postępowanie odwoławcze inicjowane odwołaniem płatnika T. i ograniczył się do rozpatrzenia w drugiej instancji odwołania wniesionego przez skarżącą P. B. Tym samym sprawa na etapie postępowania odwoławczego została przez organ rozpoznana bez udziału płatnika T., który jest stroną w sprawie i winien mieć z tego powodu zapewniony w niej udział we wszystkich stadiach procedowania. Skutkiem umorzenia względem niego postępowania odwoławczego został natomiast z tej sprawy wyeliminowany.

W ocenie Sądu, stanowisko organu, odmawiające płatnikowi T. przymiotu strony w sprawie, które legło u podstaw tego umorzenia, jest błędne. Zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Postępowanie administracyjne w sprawie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu łączących ją z płatnikiem ww. umów o prowadzenie lektoratów z języka angielskiego – według płatnika umów o dzieło, a według organu umów zlecenia – dotyczy, wbrew stanowisku organu, interesu prawnego lub obowiązku płatnika w rozumieniu art. 28 K.p.a.

Interes prawny osoby/innego podmiotu prawa do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym (jako kategoria prawa materialnego) wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tej osoby/podmiotu, który to wpływ wynika z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialno-prawnym, między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (tu decyzja administracyjna) może mieć wpływ na tę sytuację w zakresie prawa materialnego. Interes prawny wywodzi się zatem z wynikającego z przepisów prawa rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą indywidualnych praw podmiotu, który się na niego powołuje a prowadzonym postępowaniem. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, warunkowany istnieniem interesu prawnego, ma w tej sytuacji osoba (inny podmiot prawa), której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z 22 września 2011 r. II GSK 929/10 oraz wskazany w nim inny wyrok tego Sądu z 9 grudnia 2005 r. II OSK 310/05).

Oceniając interes prawny płatnika T. w postępowaniu dotyczącym objęcia skarżącej, jako kontrahenta zawartych przezeń ww. umów, obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego należy zatem brać pod uwagę przepisy materialno-prawne regulujące wszystkie kwestie związane z realizacją/wyegzekwowaniem tego obowiązku w praktyce działania organów NFZ i ZUS.

W szczególności zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) obecnie obowiązującej (od 1 października 2004 r.) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie (m.in.) umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (kc) dotyczące zlecenia. Analogiczne unormowanie przewidziane było w art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e) wcześniejszej ww. ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (obowiązującej do 30 września 2004 r.; dalej ustawa pu NFZ) i w art. 8 pkt 1 lit. e) poprzedzającej tę ustawę ww. ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (obowiązującej do 31 marca 2003 r.; dalej ustawa puz).

W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych (analogicznie – por. art. 12 ust. 1 pu NFZ i art. 11 ust. 1 puz).

Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający (art. 85 ust. 4 śoz i analogicznie przepisy art. 27 ust. 3 pu NFZ i art. 24 ust. 2 puz).

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 śoz osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy), są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym – w terminie do 15 dnia następnego miesiąca (analogicznie przepisy art. 29 ust. 1 pu NFZ i art. 26 ust. 1 puz).

Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 śoz oraz analogicznie przepisy art. 29 ust. 3 i nast. pu NFZ oraz art. 26 ust. 3 i nast. puz).

Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy śoz składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ww. ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej jako ustawa systemowa). W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego, prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona późnej odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu; postępowanie przed organem NFZ w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma bowiem wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na to ubezpieczenie. Jak podniósł NSA w ww. wyroku z 22 września 2011 r. trudno mówić o tym, że płatnika obciążają jedynie czynności techniczne (obliczanie i odprowadzanie składki na ubezpieczenie zdrowotne), skoro jest on obowiązany (w myśl wskazanych wyżej przepisów) opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne, a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają obecnie ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w art. 93 ust. 1 ustawy śoz. Podkreślenia wymaga, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wpływa na sfery prawne dwóch pomiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. W tej sytuacji oba te podmioty (strony umowy) mają interes prawny w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Skoro T. legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z racji zawierania z nią umów, których charakter, a w konsekwencji prawa i obowiązki T. są sporne między stronami tego postępowania, miał prawo wziąć w tym postępowaniu udział. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony, według której organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 kpa). Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia.

W postępowaniu zakończonym ww. ostateczną decyzją organu z dnia [...] maja 2011 r. (zaskarżoną w tej sprawie) o objęciu skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem T. umów, co do których stosuje się – według organu – przepisy kc o umowie zlecenia, zasada ta została naruszona, gdyż – jak już wyżej nadmieniono – organ prowadził je w drugiej instancji bez udziału jednej ze stron, a mianowicie T., który legitymował się w tym postępowaniu interesem prawnym. Stało się tak w następstwie umorzenia postępowania odwoławczego inicjowanego odwołaniem płatnika i poprzestania na rozpatrzeniu odwołania skarżącej. W ten sposób płatnik pozbawiony został możliwości udziału w postępowaniu odwoławczym, zatem brak tego udziału nie wynikł z jego winy, tylko był następstwem decyzji organu, który bezpodstawnie odmówił mu przymiotu strony w sprawie. Wyczerpana została w tej sytuacji przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Stosownie do tego przepisu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Należy dodać, że zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jago stadia, zatem przesłanka uzasadniająca wznowienie będzie obejmować sytuacje, w których strona bez własnej winy w ogóle nie uczestniczyła w postępowaniu, jak również, gdy nie uczestniczyła tylko w niektórych jego fazach/stadiach, z przyczyn leżących po stronie organu. Z kolei stosownie do przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Skoro wykazano wyżej, że T. jest stroną postępowania w przedmiocie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, a umarzając (względem niego) postępowanie odwoławcze organ pozbawił go udziału w sprawie na etapie rozpoznania jej w drugiej instancji, czym naruszył zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 K.p.a.), wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji wymieniona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa.

Stwierdzenie omówionego naruszenia uprawnia wprawdzie Sąd do odstąpienia od merytorycznego ustosunkowania do zarzutów skargi, albowiem skutkiem uchylenia zaskarżonej decyzji sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu przez organ w instancji odwoławczej z uwzględnieniem dyspozycji art. 10 § 1 K.p.a. (to jest w realiach tej sprawy z udziałem zarówno skarżącej, jak i płatnika T.), jednak w świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zgromadzonych w aktach administracyjnych materiałów dowodowych i argumentacji skargi, istnieją obecnie warunki do przesądzenia istotnej w sprawie kwestii oceny charakteru umów łączących skarżącą z T. o prowadzenie lektoratów z języka angielskiego.

Zdaniem Sądu brak podstaw do potraktowania tych umów jako umów o dzieło, czego domagała się w sprawie skarżąca, zaś organy NFZ prawidłowo nie podzieliły jej stanowiska, określając ich charakter jako umów świadczenia usług nauczania języka angielskiego. Stosownie do art. 750 kc do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Przedmiot omawianych umów – nauczanie języka angielskiego w formie lektoratów zgodnie z planem zajęć – jednoznacznie wynika z ich treści. Skarżąca wyjaśniła natomiast w sprawie, że na podstawie tych umów prowadziła zajęcia z języka angielskiego zwane lektoratem, a do jej obowiązków należało m.in. nauczanie słownictwa i konwersacji, zadawanie i sprawdzanie zadań domowych, przeprowadzanie zaliczeń semestralnych i egzaminów. Także w skardze odnotowała prowadzenie lektoratów ze studentami.

W tej sytuacji nie budzi zastrzeżeń ustalenie organu odwoławczego, który w wykonywaniu tych umów dopatrzył się ciągu określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci nauczania konkretnych osób języka obcego (podnoszone w skardze materiały w postaci przygotowywanych programów zajęć, planów, testów i dokumentacji, jako związane z prowadzeniem lektoratów, należy zaliczyć do ciągu tych czynności). Tymczasem istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Umowa o dzieło jest więc umową o rezultat usługi, a nie o wywołanie jedynie skutku w postaci dokonania określonej czynności prawnej oraz działanie dla dającego zlecenie, co charakteryzuje umowę zlecenia. Jeżeli z natury stosunku zobowiązaniowego wynika (a tak jest w przypadku omawianych tu umów prowadzenia lektoratów z języków angielskiego), że rezultat nie może zostać objęty treścią świadczenia umowy, umowa taka nie może być potraktowana jak umowa o dzieło, mimo że tak została nazwana. Zatem samo nazwanie umowy nie przesądza o rzeczywistym jej charakterze.

Sąd zauważa również, że w treści części z ww. umów nazwanych umowami o dzieło (wszystkie zawarte przez skarżącą z T., co przesądza, że będąc pracodawcą jest on płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne) przewidziano możliwość wykonywania ich "w zastępstwie wykonawcy", prawo do "okresowej oceny stopnia staranności wykonywania przedmiotu umowy" oraz prawo do pomniejszania wynagrodzenia "w przypadku nie wykonania zlecenia w terminie" (por. przykładowo umowę [...] z [...] lutego 2006 r.). Sformułowania te dodatkowo podkreślają charakter omawianych umów, jako umów starannego działania obliczonych na wykonywanie czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu tylko skutku (tu w postaci nauczania).

Ponownie rozpoznając sprawę w instancji odwoławczej organ będzie miał powyższe zapatrywania i oceny na uwadze.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.