Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2450/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 83
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2021 r. r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku dla S. S..

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia [...] lutego 2017 r. S. S. wystąpił do Prezesa ZUS z wnioskiem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wskazał, że cierpi na liczne schorzenia, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jedynym źródłem jego dochodu jest zasiłek stały.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270), dalej: "ustawa emerytalna", odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, wskazując, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku warunkuje spełnienie łącznie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie. W przedmiotowej sprawie świadczenie to nie może być przyznane, bowiem nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności. Strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu.

W toku postępowania organ ustalił, że S. S. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentował 21 lat i 7 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania tego świadczenia, udowodnił tylko 3 miesiące tych okresów. Ponadto w dniach od: [...] lutego 1998 r. do [...] sierpnia 2005 r. oraz od [...] lutego 2007 r. do [...] marca 2016 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. We wskazanych okresach nie była wobec strony orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona wobec strony orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] maja 2016 r. dopiero od dnia [...] marca 2016 r., tj. od daty wystąpienia o rentę w trybie zwykłym.

Organ wskazał, że przerwy w wykonywaniu zatrudnienia spowodowane złym stanem zdrowia nie stanowią szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Ponadto ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane pozwalające na niewątpliwe, bądź z przeważającym prawdopodobieństwem, ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. Strona nie przedłożyła żadnych dowodów na potwierdzenie, że w latach 1998 - 2005 i 2007 - 2016 jej stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia.

Końcowo organ podał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlega również sytuacja materialna strony, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi S. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wniósł o jej uchylenie podnosząc, że spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał na swoją trudną sytuację życiową i materialną. Podał, że jest osobą bardzo schorowaną, obciążoną schorzeniami somatycznymi. Wskazał szczegółowo na jakie schorzenia cierpi. Zaznaczył również, że leczy się z powodu zaburzeń osobowości i zaburzeń adaptacyjnych, zaburzeń konwersyjnych, lękowo-depresyjnych, schizotypowych oraz uzależnienia mieszanego. Jest osobą samotną utrzymującą się wyłącznie z zasiłku stałego w wysokości 440 zł brutto miesięcznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 640/20 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] uznając, iż organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Prezes ZUS nie wyjaśnił dostatecznie, czy po stronie skarżącego nie zaistniały okoliczności wynikające ze stanu zdrowia, które uniemożliwiały mu kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ skupił się na tym, że skarżący na przestrzeni 57 lat życia udokumentował jedynie 21 lat i 7 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona dopiero od dnia [...] marca 2016 r.

Sąd wskazał, iż z materiału dowodowego wynika, że od dnia [...] lutego 2007 r. do dnia [...] marca 2016 r. brak było orzeczenia o niezdolności do pracy w stosunku do skarżącego. W orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2006 r. stwierdzono u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy od dnia [...] sierpnia 2005 r. do dnia [...] stycznia 2007 r. Natomiast orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdzono u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy, daty jej powstania nie dało się ustalić i nie powstała ona przed dniem [...] sierpnia 1999 r. Na podstawie tego orzeczenia nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, jaki był stan zdrowia skarżącego w okresie od dnia [...] lutego 2007 r. do dnia [...] kwietnia 2016r. W decyzji ZUS z dnia [...] maja 2016 r. odmawiającej skarżącemu prawa do renty organ wskazał, że zgodnie z art. 14 ust 2 ustawy emerytalnej, jeżeli nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, za datę jej powstania przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie. W związku z tym organ za datę powstania u skarżącego niezdolności do pracy organ przyjął dzień [...] marca 2016 r.

Jednocześnie, jak wynika z uzasadnienia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2016 r., skarżący odbywał leczenie szpitalne w 2005 r., 2008 r., 2011 r., 2016 r., 2013 r. i 2012 r. co oznacza, że w tym okresie skarżący miał znaczne problemy zdrowotne. Stawiana teza wydaje się słuszna jeśli się zważy, że skarżący do stycznia 2007 r. był uznawany za całkowicie niezdolnego do pracy i takową niezdolność stwierdzono ponownie w kwietniu 2016 r. Brak orzeczenia lekarza orzecznika ZUS stwierdzającego stan zdrowia skarżącego pomiędzy okresami stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy nie zwalnia organu z oceny tego, czy w spornym okresie wystąpiły przyczyny niezależne od ubezpieczonego, które uniemożliwiły mu podjęcie pracy zarobkowej. Tym bardziej nie do zaakceptowania jest sytuacja, gdy organ bez głębszej analizy traktuje ten okres jako nieuzasadniony brak aktywności zawodowej. Skarżący w tym czasie był wielokrotnie hospitalizowany i jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] (sygn. II SPP/Wa 119/20) u skarżącego stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności, z niepełnosprawnością istniejącą od dnia [...] sierpnia 2000 r.

Zdaniem Sądu, rozpoznane u skarżącego naruszenie sprawności organizmu o przebiegu przewlekłym najprawdopodobniej nie pojawiło się z dnia na dzień, a z pewnością dawało objawy wcześniej, mogąc zaważyć na przerwach w świadczeniu pracy ograniczając jego aktywność zawodową, a nasilając się - prowadzić do całkowitej niezdolności do pracy. Poważne dolegliwości zdrowotne osoby ubezpieczonej mogą usprawiedliwiać jej ograniczoną aktywność na rynku pracy i w całokształcie zaistniałych okoliczności stanowić okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.

Sąd zaznaczył również, że organ, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie wziął pod uwagę dość długiego stażu ubezpieczeniowego (prawie 22 lata).

Sąd stwierdził, iż w ramach postępowania dowodowego organ powinien wezwać skarżącego do wyjaśnienia przyczyn braku aktywności zawodowej w okresie od dnia [...] lutego 1998 r. do dnia [...] sierpnia 2005 r., oraz od dnia [...] lutego 2007 r. do dnia [...] marca 2016 r., a w szczególności do wyjaśnienia, czy podejmował w tym okresie jakiekolwiek próby znalezienia zatrudnienia, jeżeli tak - to jakie, a także do wskazania innych ewentualnych przyczyn, z powodu których jego aktywność zawodowa ustała (np. kwestia bezrobocia, czy istnienia w rozsądnej odległości od miejsca zamieszkania skarżącego zakładu pracy chronionej). Organ powinien także wezwać skarżącego do wyjaśnienia jakie posiada przygotowanie zawodowe i kwalifikacje, a także jakiego rodzaju prace wykonywał. Zawarte w aktach wyjaśnienia skarżącego są bowiem na tyle ogólne, iż nie pozwalają na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy.

Sąd zaznaczył, iż brak postępowania dowodowego w opisanym zakresie w istocie uniemożliwia prawidłową kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zadaniem organu będzie zatem uzupełnienie postępowania dowodowego we wskazanym zakresie, stosownie do obowiązków wynikających z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., a następnie ocena zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem specyfiki schorzeń, na które cierpi skarżący.

Wyjaśnienie powyższych kwestii powinno umożliwić Prezesowi ZUS przeprowadzenie pełnej i wszechstronnej analizy przesłanki "szczególnych okoliczności" na tle ustalonego stanu faktycznego sprawy. Organ powinien przy tym mieć na względzie, że kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Szczególne okoliczności to zatem nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców, a więc również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową.

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Prezes ZUS, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, odmówił przyznania S. S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ wskazał, że po ponownej, wnikliwej analizie zebranego materiału dowodowego, nie stwierdził istnienia szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Z akt sprawy wynika, że w wieku 54 lat życia, tj. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawca udokumentował 21 lat i 7 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę na zasadach ogólnych zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentował tylko 3 miesiące ww. okresów. Ponadto z posiadanej dokumentacji wynika, że w okresach od dnia [...] lutego 1998 r. do dnia [...] sierpnia 2005 r., od dnia [...] lutego 2007 r. do dnia [...] marca 2016 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Organ zaznaczył, iż pomimo deklaracji, że wnioskodawca ukończył studia wyższe, nie nadesłał dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Zatem wspomniany okres nauki nie mógł zostać doliczony do stażu ubezpieczeniowego.

Dalej organ podał, że przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje, aby w ww. przerwach w ubezpieczeniu wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. W orzeczeniu z dnia [...] maja 2016 r. Komisja lekarska ZUS stwierdziła, że daty powstania niezdolności do pracy nie da się ustalić, zatem w związku z treścią art. 14 ust. 2 ustawy emerytalnej za datę powstania całkowitej niezdolności do pracy przyjęto [...] marca 2016 r., tj. datę zgłoszenia wniosku o rentę w trybie zwykłym. Ponadto orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2019 r. ustalono u wnioskodawcy trwałą, całkowitą niezdolność do pracy i brak częściowej niezdolności do pracy przed dniem [...] sierpnia 2005 r. i od dnia [...] lutego 2007 r.

Organ wskazał również, że w piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r. przerwy w zatrudnieniu wnioskodawca usprawiedliwiał złym stanem zdrowia i bezrobociem. Do pisma załączona została dokumentacja medyczna, którą organ następnie przekazał do Wydziału Orzecznictwa w Oddziale ZUS w [...]. Przewodniczący Komisji Lekarskich Oddziału ZUS w [...] w opinii lekarskiej z dnia [...] lutego 2021 r. stwierdził, że przedłożona dokumentacja medyczna nie ma wpływu na orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2019 r.

Jednocześnie organ ustalił, że w latach 2002-2005, 2007-2011, 2013-2015 stopa bezrobocia w powiecie [...] była niższa niż stopa bezrobocia w Polsce. Wskazał przy tym, że bezrobocie nie może stanowić okoliczności przemawiającej za przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Powodowałoby to bowiem obowiązek przyznawania przedmiotowego świadczenia nie w drodze wyjątku - jak stanowi o tym ustawa, a praktycznie powszechnie. Sytuacja osób ubezpieczonych, które opłacały przez wymagany ustawą czas składki na ubezpieczenie społeczne nie różniłaby się wtedy niczym od sytuacji osób, które takich składek nie opłacały, a fakt ten tłumaczyły okolicznością, że nie mogły znaleźć pracy z uwagi na bezrobocie.

Organ wskazał również, że Powiatowy Urząd Pracy w [...] w piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r. poinformował ZUS, że w okresach rejestracji w urzędzie pracy wnioskodawca nie otrzymywał propozycji odbycia stażu, ale wielokrotnie przedstawiano mu oferty pracy zgodne z jego kwalifikacjami zawodowymi. Ponadto, celem podnoszenia kwalifikacji, wnioskodawca uczestniczył w kursie brukarza, na który został skierowany przez urząd pracy. Rejestracja w urzędzie pracy nie zwalnia bezrobotnego z własnej aktywności w kierunku poszukiwania zatrudnienia, a w województwie opolskim znajduje się wiele zakładów pracy chronionej, przystosowanych do zatrudniania osób z niepełnosprawnością. Ponadto z relacji Oddziału ZUS w [...] wynika, że wnioskodawca pracował w wielu zawodach. Wykonywał pracę jako: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...]. Zatem posiada on doświadczenie w wykonywaniu wielu zawodów i miał możliwość poszukiwania zatrudnienia w różnych zakładach pracy.

Końcowo organ zaznaczył, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi S. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił Prezesowi ZUS naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego poprzez zaniechanie działań mających na celu wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,

- art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej polegające na niewłaściwym zastosowaniu, a w konsekwencji na uznaniu, że w sprawie nie występują "szczególne okoliczności" umożliwiające przyznanie skarżącemu świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy, podczas gdy całościowa analiza sprawy prowadzi do wniosku odmiennego.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący ma udokumentowane 21 lat i 7 miesięcy okresów składkowych, czyli legitymuje się relatywnie długim okresem zatrudnienia, co stanowi znaczny wkład w Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. W latach 1998-2005 r. oraz 2007-2016 r. skarżący nie mógł podjąć pracy ze względu na problemy zdrowotne. W tych okresach skarżący, pomimo, że był osłabiony i odczuwał dolegliwości bólowe, podejmował prace dorywcze. Wynikało to z konieczności zapewnienia utrzymania wówczas, gdy nie był w stanie znaleźć stałego zatrudnienia z przyczyn zdrowotnych.

Wskazano również, iż z orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS wynika, że skarżący odbywał leczenie szpitalne w 2005 r., 2008 r., 2011., 2012 r, 2013., oraz 2016 r. W związku z licznymi zabiegami i wizytami szpitalnymi, nie był w stanie podjąć zatrudnienia, był osobą nieatrakcyjną na rynku pracy. Okoliczność, że skarżący cierpi na wiele schorzeń i chorób, które towarzyszą mu od wielu lat, powinna zostać uznana za "szczególne okoliczności". Zaś sam fakt, iż skarżący pracował w wielu różnych zawodach dowodzi, iż nie unikał on pracy, jednakże stan zdrowia nie pozwolił mu na kontynuowanie zatrudnienia, a w późniejszym czasie znalezienie nowej pracy.

W świetle powyższego skarżący spełnia wszystkie przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Końcowo podniesiono, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie został przez organ rozpatrzony i oceniony w sposób pełny i wszechstronny, tj. zgodny z dyspozycją art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem organ przykłada wagę jedynie do niespełnienia okresu składkowego, nie biorąc pod uwagę dokumentacji medycznej, z której wynika, iż skarżący nie miał możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na stan zdrowia i wielokrotne leczenie szpitalne. Przy czym organ uzależnia spełnienie przesłanki "szczególnych okoliczności" od stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy, podczas gdy całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Natomiast ograniczenie aktywności zawodowej może być usprawiedliwione także przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwość aktywności na rynku pracy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o odrzucenie skargi, a w przypadku uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie przez skarżącego, o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Sąd nie stwierdził podstaw do odrzucenia skargi, bowiem brak formalny skargi został skutecznie uzupełniony (k. 21 akt sądowych), jednak uznał, że brak jest podstaw do jej uwzględnienia.

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2021 r. r. nr [...] odmawiająca przyznania S. S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Powyższa decyzja została wydana w następstwie uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 640/20. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd stwierdził, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższy wyrok jest prawomocny od dnia 13 listopada 2020 r.

W tym stanie rzeczy Sąd był obowiązany dokonać oceny zaskarżonej decyzji w kontekście art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013r., sygn. akt II GSK 2101/11, publ. CBOSA).

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).

Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Powyższe przesłanki nie zaistniały po uprawomocnieniu się ww. wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 640/20.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, wydając zaskarżoną decyzję Prezes ZUS uwzględnił ocenę prawną zawartą w ww. wyroku i zrealizował sformułowane w nim wytyczne co do dalszego postępowania. Nie można zatem skutecznie zarzucić organowi naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. organ zwrócił się do skarżącego o ponowne wypełnienie "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz o sytuacji materialnej". Zwrócił się również o: wyjaśnienie przerw w zatrudnieniu w latach 1998 - 2005 oraz 2007 - 2016, podanie czy w ww. okresach skarżący podejmował próby znalezienia zatrudnienia, podanie czy ww. przerwy w zatrudnieniu były spowodowane bezrobociem albo znacznym oddaleniem zakładów pracy od miejsca zamieszkania, wskazanie jakie skarżący posiada przygotowanie zawodowe, kwalifikacje i jakiego rodzaju prace wykonywał, a także wyjaśnienie czy skarżący posiada dokumentację medyczną, która nie była wcześniej rozpatrywana przez lekarzy orzeczników ZUS.

W odpowiedzi na powyższe (pismo z dnia [...] stycznia 2021 r. - data wpływu do organu) skarżący podał, że w ww. przerwach w ubezpieczeniu nie podejmował zatrudnienia z powodu bezrobocia i braku ofert pracy w okolicy miejsca zamieszkania, a także z powodu pogorszenia stanu zdrowia. Wskazał, że pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów i Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Nie ma możliwości podjęcia pracy ze względu na stan zdrowia. W oświadczeniu o stanie majątkowym powołał się również na częste pobyty w szpitalu wskazując, że mimo podejmowanych prób zatrudnienia lekarze nie dopuszczali go do pracy. Skarżący wyjaśnił jednocześnie, że pracował w różnych zawodach: [...],[...],[...],[...]. Wskazał, że ukończył Uniwersytet [...] w charakterze [...] i [...]. Do ww. pisma skarżący załączył dodatkową dokumentację medyczną.

Pomimo kolejnych wezwań ze strony organu skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających ukończenie studiów wyższych. Zatem organ, jak trafnie stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie miał podstaw do doliczenia okresów nauki skarżącego do stażu ubezpieczeniowego.

Z akt sprawy wynika, że dodatkowa dokumentacja medyczna skarżącego wraz z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2020 r. została przedstawiona do zaopiniowania przez lekarza orzecznika ZUS celem ustalenia, czy ma ona wpływ na orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2019 r. W opinii lekarskiej z dnia [...] lutego 2021 r., sporządzonej przez Przewodniczącą Komisji Lekarskich Oddział ZUS w [...], stwierdzono, że przedłożona dokumentacja medyczna nie ma wpływu na ww. orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2019 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że skarżący jest trwale całkowicie niezdolny do pracy, przy czym daty powstania całkowitej niezdolności do pracy nie da się ustalić. Ustalono również, że częściowa niezdolność do pracy skarżącego nie istniała przed dniem [...] sierpnia 2005 r. oraz od dnia [...] lutego 2007 r.

Prezes ZUS pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. zwrócił się również do Powiatowego Urzędu Pracy w [...] o wskazanie w jakich okresach skarżący był zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku oraz bez prawa do zasiłku, czy w okresie zarejestrowania w PUP zostały mu przedłożone oferty pracy, szkoleń i stażów oraz o wskazanie takich propozycji.

W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r., PUP w [...] wskazał m.in., że skarżący był zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia [...] grudnia 1997 r. do dnia [...] marca 1998 r., z prawem do zasiłku dla bezrobotnych w okresie od dnia [...] grudnia 1997 r. do dnia [...] lutego 1998 r., oraz od dnia [...] maja 1998 r. do dnia [...] sierpnia 2002 r. bez prawa do zasiłku. W dniu [...] marca 1998 r. skarżący otrzymał kartę referencyjną do pracy w firmie "[...]" Sp. z o.o. w [...] na stanowisko: [...] i został przyjęty do pracy. W dniu [...] maja 2000 r. skarżący otrzymał kartę referencyjną do pracy w firmie [...] w [...] na stanowisko [...], jednak odmówił przyjęcia pracy z powodu wyjazdu do sanatorium, natomiast w dniu [...] grudnia 2000 r. otrzymał kartę referencyjną do pracy w firmie [...] Sp. z o.o. w [...] na stanowisko [...], lecz został nieprzyjęty przez pracodawcę.

Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia organ ustalił, że w okresach: 2002 - 2005, 2007 - 2011, 2013 - 2015 stopa bezrobocia w powiecie [...] była niższa niż stopa bezrobocia w Polsce. Wyjątek stanowił rok 2012. Nadto organ trafnie stwierdził, że okresy pozostawania bez pracy, nawet potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie mogą być zaliczane do okresu ubezpieczenia, bowiem nie stanowią okresu składkowego, ani nieskładkowego. Trudna sytuacja na rynku pracy i zjawisko bezrobocia nie stanowią okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, usprawiedliwiających niewypracowanie wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych.

Organ ustalił również, że według danych PUP, w województwie [...] w okresie 1992 - 2013 rozpoczęło działalność 14 zakładów pracy chronionej, w tym w samym [...], tj. najbliżej miejsca zamieszkania skarżącego, 5 zakładów pracy chronionej. Spośród ww. zakładów 4 to agencje ochrony, a 1 zakład to producent części do maszyn.

Na podstawie danych przedstawionych przez skarżącego oraz przez PUP w [...] organ ustalił, że skarżący pracował jako: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...]. Posiada zatem doświadczenie w wykonywaniu wielu zawodów i miał możliwość poszukiwania zatrudnienia w różnych zakładach pracy. W okresie [...] czerwca - [...] lipca 1997 r. uczestniczył w kursie [...], na który został skierowany przez PUP.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że Prezes ZUS, realizując wytyczne WSA w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 10 września 2020 r., uzupełnił postępowanie dowodowe. Ustalone okoliczności faktyczne rzetelnie rozważył nie stwierdzając podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W szczególności organ prawidłowo uznał, że nadesłana dodatkowa dokumentacja medyczna pozostaje bez wpływu na treść wydanych orzeczeń lekarskich, w szczególności orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] maja 2016 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2019 r. Przy czym z uzasadnienia orzeczenia z dnia [...] maja 2016 r. wynika, że komisja lekarska dokonała analizy dokumentacji z przebiegu leczenia specjalistycznego oraz kart informacyjnych leczenia szpitalnego skarżącego w okresie 2000 - 2016. Z kolei w orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 2019 r. komisja lekarska stwierdziła, że skarżący nie był choćby częściowo niezdolny do pracy przed dniem [...] sierpnia 2005 r. i od dnia [...] lutego 2007 r.

Na tej podstawie organ podtrzymał dotychczasowe ustalenia odnośnie stażu pracy - łącznie 21 lat i 7 miesięcy, zaś w 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy (tj. przed dniem [...] marca 2016 r.), zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - 3 miesiące okresów składkowych i nieskładkowych. Trafnie przy tym organ zauważył, że okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku ubiegającego się o świadczenie, a tylko brak niedługiego okresu, usprawiedliwiony dodatkowo szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uzasadnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Problemy zdrowotne skarżącego, choć niewątpliwie miały miejsce, w świetle ww. orzeczeń komisji lekarskich ZUS nie dawały podstaw do uznania, że w okresie 10 lat przed przyjęta datą całkowitej niezdolności do pracy (marzec 2016) skarżący nie udokumentował 5-letniego okresu ubezpieczeniowego ze względu na szczególne okoliczności. Stanowisko to jest uprawnione również w świetle argumentacji podniesionej w skardze, gdzie podniesiono, że skarżący w latach 1998 - 2005 oraz 2007 - 2016 podejmował prace dorywcze. Przy czym podejmowanie zatrudnienia bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy.

Zauważyć należy, że należności wypłacane przez ZUS stanowią odpowiednik składek, które osoba uprawniona odprowadzała w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który osoba uprawniona budowała kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Podejmowanie prac dorywczych, a w konsekwencji nieodprowadzanie składek, nie może być traktowane jako okoliczność usprawiedliwiająca nienabycie uprawnień do tego świadczenia.

W świetle powyższego brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Organ nie dopuścił się bowiem naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do wytycznych Sądu, organ przeprowadził szerokie postępowanie dowodowe, w wyniku czego uzupełnił materiał dowodowy w wymaganym zakresie. Rozważył wszystkie, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, a podjęte rozstrzygnięcie należycie uzasadnił czyniąc zadość przesłankom z art. 107 § 3 k.p.a.

Brak jest również podstaw aby uznać, że organ naruszył art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Poczynione przez organ rozważania na tle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uprawniały organ do podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podjęta w sprawie decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego, a tym samym nie nosi cech arbitralności i dowolności.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 w związku z art. 153 p.p.s.a. oraz art. 119 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.