Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 893/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 26, art. 144
journal: Dz.U. 2020 poz 463
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 463 z późn. zm.).
article: art. 37, art. 40, art. 42
journal: Dz.U. 2020 poz 895
law: Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej - t.j.
article: art. 145 par. 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi "A" z siedzibą w S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania kopii karty zgonu bądź podania nazwy placówki medycznej która ją wystawiła 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w T. z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza na rzecz strony skarżącej od Wojewody Śląskiego kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w T. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na postawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 6, i art. 26 ust. 4 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 463) i art. 10 ustawy z 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 443) odmówił wydania "A" w S. (dalej jako strona lub skarżąca) kopii karty zgonu bądź podania nazwy placówki medycznej, która wystawiła kartę zgonu A,N.. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw treść wniosku strony, a następnie czynności procesowe, które podjął w trakcie prowadzonego postępowania. Następnie wskazany organ odwołał się do treści art. 76a § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i stwierdził, że załączona kopia umowy ubezpieczenia nie została potwierdzona za zgodność z oryginałem przez notariusza. Nadto zwrócono uwagę na to, że karta zgonu stanowi podstawę dla wydania aktu zgonu, a organ pierwszej instancji przetwarza dane zawarte w karcie zgonu wyłącznie dla celów statystyki publicznej i ma obowiązek przekazać ją wyłącznie do organu statystycznego. Dodatkowo podkreślono konieczność ochrony danych zamieszczonych w karcie zgonu. W konkluzji uzasadnienia podkreślono, że strona nie wykazała interesu prawnego w udostępnienie żądanych danych.

Od decyzji tej strona wniosła odwołanie do Wojewody Śląskiego. W odwołaniu tym podniesiono zarzut naruszenia art. 2 pkt 6 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego polegający na jego przywołaniu w sytuacji, gdy wniosek strony nie obejmuje czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Wskazano na naruszenie art. 76a § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 35 ust. 1 ustawy z 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 895) polegający na domaganiu się oryginału lub poświadczonej kopii dokumentu, który nie jest dokumentem urzędowym i jest objęty tajemnicą ubezpieczeniową. Podniesiono naruszenie art. 75 § 1 i 2 powyższego Kodeksu poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieuznanie korzystania przez osobę z ochrony ubezpieczeniowej strony. Odwołano się do naruszenia art. 26 ust. 4 ustawy o Prawo o aktach stanu cywilnego w związku z art. 42 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracji polegającego na odmowie przyznania stronie interesu prawnego w domaganiu się udostępnienia wskazanych danych. Jako ostatni wskazano zarzut naruszenia art. 144 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz art. 10 ustawy z 29 czerwca 1955 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 443) poprzez bezzasadne uznanie, że tajemnica statystyczna obejmuje Kierownika Urzędu Stanu cywilnego. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiającą za trafnością wymienionych zarzutów.

Wojewoda Śląski decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przedstawił własne rozważania w sprawie. Organ odwoławczy wskazał, że dane zawarte w karcie zgonu są przetwarzane dla potrzeb statystyki publicznej przez organ pierwszej instancji. Z uwagi na informacje zawarte w karcie zgonu i występujące ograniczenia w udostępnianiu informacji na niej zamieszczonych, ich udostępnianie musi podlegać ograniczeniom wynikającym z art. 10 ustawy o statystyce publicznej. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do regulacji zawartych w ustawie o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej i przysługujących zakładom ubezpieczeń praw w dostępie do informacji o stanie zdrowia i leczeniu osób ubezpieczonych. W kontekście przeprowadzonej analizy organ odwoławczy doszedł do przekonania, że karta zgonu jest dokumentem wystawianym przez lekarza stwierdzającego zgon i stanowi podstawę sporządzenia aktu zgonu, a tym samym dokonuje przetworzenia danych dla potrzeb statystyki publicznej i może je przekazać tylko tym podmiotom. W motywach omawianego rozstrzygnięcia zaakcentowano, że podmioty lecznicze udzielają stosownych informacji o leczeniu i stanie zdrowia osób ubezpieczonych, zatem organ administracji nie jest podmiotem uprawnionym do udostępniania informacji o podmiocie wykonującym działalność leczniczą wystawiającym kartę zgonu. W końcowej części uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia odniesiono się do tego, że stosownie do postanowień art. 26 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego udostępnienie stosownej informacji w formie czynności materialno-technicznej wymaga legitymowania się interesem prawnym w dostępie do danej informacji, w przypadku jego braku kierownik urzędu stanu cywilnego obowiązany jest wydać decyzję o odmowie udostępnienia wnioskowanej informacji. Wypowiadający się organ odniósł się do zagadnień związanych z przedkładaniem w ramach prowadzonego postępowania oryginałów dokumentów i ich uwierzytelniania oraz uznał błąd organu pierwszej instancji w zakresie nieuwzględnienia dokumentu przedłożonego przez stronę. Dokument prywatny może być dowodem w postępowaniu administracyjnym i powinien być dopuszczony.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez radcę prawnego I.P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 26 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego w związku z art. 42 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą tym, że strona nie wykazała interesu prawnego w udostępnieniu jej żądanej informacji; wskazano na naruszenie art. 144 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz art. 10 ustawy o statystyce publicznej poprzez jego błędną wykładnię skutkująca uznaniem, że tajemnica statystyczna obejmuje Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego; art. 38 ust. 8 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nieuwzględnienie; art. 38 ust. 1 i 2 powyższej ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a także art. 817 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego poprzez jego niezastosowanie. Wystąpiono również o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację przemawiającą za jej uwzględnieniem i w tym zakresie odwołano się do orzecznictwa sądów administracyjnych. W motywach skargi podkreślono, że brak informacji o podmiocie leczniczym wystawiającym kartę zgonu skutkuje niemożnością dochowania terminu wynikającego z prowadzonej działalności ubezpieczeniowej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie i przywołał analogiczną argumentację do tej, którą zamieścił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją, Sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli Sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Na wstępie niniejszych rozważań zauważyć należy, że w sprawie nie budzi wątpliwości właściwość Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w T. do rozpoznania wniosku skarżącego. Nie było kwestionowane to, że żądana informacja jest w posiadaniu powyższego organu. Natomiast występowanie interesu prawnego po stronie ubezpieczyciela stwierdził organ odwoławczy, a tym samym okoliczność ta jest jednoznacznie rozstrzygnięta.

W przedmiotowej sprawie wypowiadające się organy administracji publicznej odmówiły skarżącemu Towarzystwu wydania kopii karty zgonu bądź podania nazwy placówki medycznej, która wystawiła tę kartę. Podkreślić należy, że kartę zgonu sporządza się zgodnie z art. 144 ust. 3 Prawo o aktach stanu cywilnego. W obecnym stanie prawnym do dnia 1 stycznia 2023 r. karta zgonu zawiera oprócz danych, o których mowa w art. 11 ust. 3b i 3c ustawy z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1947), jeżeli są znane; informacje o miejscu zgonu, jego przyczynach, osobie stwierdzającej przyczyny zgonu oraz sposobie stwierdzenia przyczyn zgonu; nazwę podmiotu wykonującego działalność leczniczą oraz nazwisko i imię (imiona) sporządzającego kartę zgonu; wykształcenie zmarłego; miejsce zamieszkania zmarłego, w tym okres przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze danej gminy. Dane, o których mowa powyżej, są przetwarzane, dla potrzeb statystyki publicznej, przez kierownika urzędu stanu cywilnego i przesyłane służbom statystyki publicznej. Tak sporządzona karta zgonu stanowi podstawę do sporządzenia aktu zgonu i jest włączana do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. W związku z powyższym mają do niej zastosowanie wszystkie przepisy odnoszące się do akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego.

Podkreślić należy, że art. 42 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracji stanowi samoistną podstawę żądania przedstawienia informacji o stanie sprawy oraz o zebranych materiałach. Zgodnie z tym przepisem Sąd, Prokuratura, Policja oraz inne organy i instytucje, na wniosek zakładu ubezpieczeń, w zakresie zadań przez ten zakład ubezpieczeń wykonywanych i w celu ich wykonania, w związku z wypadkiem lub zdarzeniem losowym będącym podstawą ustalania odpowiedzialności, udzielają informacji o stanie sprawy oraz udostępniają zebrane materiały, jeżeli są one niezbędne do ustalenia okoliczności tych wypadków i zdarzeń losowych oraz wysokości odszkodowania lub świadczenia. Przepis ten wymienia podmioty obowiązane do udostępnienia posiadanych informacji i choć nie są w nim wprost wymienione organy administracji publicznej to do nich zastosowanie ma zwrot "inne organy i instytucje". Zatem kierownik urzędu stanu cywilnego objęty jest treścią przywołanego przepisu. Dodatkowo w polu widzenia należy mieć to, że zgodnie z art. 37 do art. 40 przywołanej powyżej ustawy, ubezpieczyciel może uzyskać konkretne informacje także od podmiotów wykonujących działalność leczniczą, czyli ma dostęp do danych wrażliwych. Podkreślenia wymaga, że art. 26 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2020 r., poz. 849) przewiduje uprawnienie podmiotu ubezpieczeniowego do wglądu do dokumentacji medycznej.

W polu widzenia należy mieć jeszcze postanowienia art. 10 ustawy o statystyce publicznej. Zgodnie z tym przepisem dane jednostkowe identyfikowalne zebrane w badaniach statystycznych podlegają bezwzględnej ochronie, mogą być wykorzystywane wyłącznie do opracowań, zestawień i analiz statystycznych oraz do tworzenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego operatu do badań statystycznych: udostępnianie lub wykorzystywanie tych danych dla innych niż podane w ustawie celów jest zabronione (tajemnica statystyczna). Z kolei z art. 12 tej ustawy wynika ustawowy obowiązek zachowania tzw. tajemnicy statystycznej, który został skierowany do konkretnych adresatów

Przedstawiony stan prawny w omawianym zakresie przenieść należy na stan faktyczny występujący w rozpoznawanej sprawie. Organy administracji publicznej, jak zostało to już zaakcentowane, odmówiły skarżącemu Towarzystwu udostępnienia kserokopii karty zgonu bądź podania nawy placówki medycznej, która wystawiła kartę zgonu. W motywach kierowano się stanowiskiem, że podmioty lecznicze udzielają stosownych informacji o leczeniu i stanie zdrowia osób ubezpieczonych, zatem organ administracji nie jest podmiotem uprawnionym do udostępniania informacji o podmiocie wykonującym działalność leczniczą wystawiającym kartę zgonu. Stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji posiadało umocowanie w orzecznictwie tutejszego Sądu, który w wyroku z 22 lipca 2020 r., sygn. akt

II SA/G1151/20 w analogiczny sposób się wypowiedział. Zauważyć należy, że stanowisko takie nie zostało podzielone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 9 września 2021 r., sygn. akt II OSK 73/21 wyraził odmienny pogląd, akcentując, że kierownik urzędu stanu cywilnego objęty jest treścią art. 42 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracji. Skoro do udostępnienia informacji podmiotowi ubezpieczeniowemu zobowiązane są Sąd, Prokuratura czy Policja, a tym samym brak jest argumentów pozwalających uznać, że silniejszą pozycję w tym zakresie zajmują organy administracji publicznej, w tym kierownicy urzędu stanu cywilnego. Dodatkowo należy podkreślić, że podmiotom ubezpieczeniowym informacji obowiązane są udzielać podmioty lecznicze, zatem brak jest racjonalnych argumentów przemawiających za tym, aby organy administracji publicznej były w omawianym zakresie zwolnione z udostępniania tych informacji. W przywołanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, że ubezpieczyciel nie jest zwykłym przedsiębiorcą, jego działalność jest regulowana ustawą szczególną. Jest on uprawniony do wstrzymania wypłaty odszkodowania tylko w sytuacji, gdy istnieją niejasności odnoszące się do samej odpowiedzialności ubezpieczyciela lub gdy wątpliwości dotyczą wysokości roszczenia. Ponadto ubezpieczyciel dysponuje krótkim terminem, w którym obowiązany jest do spełnienia świadczenia. Należy podkreślić, że obowiązkiem ubezpieczyciela jest szybkie ustalenie: stanu faktycznego, zasadności zgłoszonego roszczenia i wysokości świadczenia. Celem zapewnienia szybkiej realizacji świadczenia ustawodawca wyposażył przedsiębiorcę, jakim jest ubezpieczyciel, w narzędzia umożliwiające rzetelne ustalenie stanu faktycznego.

Przeprowadzone powyżej rozważania pozwalają opowiedzieć się za stanowiskiem, że dotychczasowa linia orzecznicza nie była trafna i argumentacja przedstawiona w przywoływanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zasługuje na akceptację. W konsekwencji oznacza to, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem postanowień art. 42 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracji w związku

z art. 26 i art. 144 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Tym samym zarzut sformułowany w skardze uznać należy za zasadny i trafny. Także za skuteczny uznać należy zarzut podniesiony w skardze, a dotyczący naruszenia przepisów art. 37 do 40 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracji, a także w konsekwencji art. 817 Kodeksu cywilnego. Zatem wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji kierując się wskazaniami zamieszczonymi w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia podejmie działania zmierzające do rozpoznania wniosku skarżącego Towarzystwa.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z treścią art. 210 w związku z art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wobec powyższego, stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.

mr