Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1251/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Anna Mierzejewska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. i S. P. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego małoletnich A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2013 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2013 r. o odmowie przyznania na rzecz małoletnich dzieci A. i S. P. renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2012 r. A. P., działając w imieniu małoletnich dzieci A. i S.i P., wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu na rzecz małoletnich.

We wniosku podniosła, że decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. odmówiono jej przyznania renty rodzinnej na rzecz małoletnich w trybie zwykłym z uwagi na to, że zmarły nie miał wymaganego 5-letniego okresu składkowego i nieskładkowego w 10-leciu przed zgonem. Wnioskodawczyni podkreśliła, że zmarły mąż pracował od czasu ukończenia szkoły do 2006 r. z małymi tylko przerwami. Przerwy w zatrudnieniu jakie wystąpiły w tym okresie były spowodowane tym, że jako murarz w okresach jesienno–zimowych miał problemy z pracą i dlatego był zarejestrowany czasowo jako bezrobotny. W okresie od maja 2006 r. do marca 2009 r. z powodu dużego bezrobocia mąż był na jej utrzymaniu. Dodatkowo, podjęcie pracy utrudniały mu problemy zdrowotne (w 2003 r. doznał urazu kręgosłupa, a w kolejnych latach, tj. 2005, 2008 i 2010 doznał trzykrotnie urazu barku). Nie dysponuje jednak stosowną dokumentacją lekarską z tych okresów, gdyż nie została do niej upoważniona. Wnioskodawczyni podkreśliła, że po okresie leczenia mąż podjął pracę, którą wykonywał do listopada 2011 r. Następnie po rozwiązaniu umowy o pracę przez pracodawcę zarejestrował się jako bezrobotny i pobierał zasiłek. W związku z tym jednak, że pojawiła się propozycja wyjazdu do pracy za granicę wyrejestrował się jako bezrobotny, jednak do wyjazdu nie doszło z powodu cofnięcia propozycji pracy za granicą. Od 1 maja 2012 r. podjął ponownie pracę, a w dniu 7 maja 2012 r. poczuł się źle, został zabrany do szpitala i w dniu [...] maja 2012 r. zmarł w wieku 38 lat. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Sama wychowuje dwie córki i jest jedynym żywicielem rodziny.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] marca 2013 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci A. i S. P..

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Podkreślił jednocześnie, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej.

Organ wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że wnioskodawczyni udokumentowała tylko 13 lat i 1 dzień łącznego okresu ubezpieczenia ojca małoletnich D. P., który zmarł w wieku 38 lat.

Ponadto w 10 - leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 2 lata, 10 miesięcy i 23 dni tych okresów.

Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że w latach 2002-2009 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie wobec D. P. nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Organ zaznaczył jednocześnie, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

W skierowanym do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. P. podniosła, że mąż w latach 2002-2009 nie mógł udokumentować żadnego okresu zatrudnienia z powodu problemów zdrowotnych oraz dużego bezrobocia. Wyjaśniła, że mąż miał problemy z alkoholem i to była jedna z głównych przyczyn przez którą nie pracował, gdyż żaden pracodawca nie chciał z nim podpisać umowy o pracę. W jej ocenie mąż był całkowicie niezdolny do pracy z powodu choroby alkoholowej. Podkreśliła też, że mąż przepracował łącznie 13 lat i za ten okres były odprowadzane składki ubezpieczeniowe, które teraz przepadną jeśli córki nie otrzymają żadnego świadczenia po ojcu. Ponownie powołała się też na swoją trudną sytuację finansową.

Do wniosku załączyła dokumentację, z której wynikało, że D. P. na wniosek Prokuratora Rejonowego w S. oraz w oparciu o opinię sądowo-psychiatryczną i psychologiczną miał nałożony przez okres dwóch lat obowiązek poddania się przymusowemu leczeniu odwykowemu postanowieniem Sądu Rejonowego w S. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] marca 2009 r. sygn. akt [...].

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2013 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację.

Podkreślił jednocześnie, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Przez szczególne okoliczności rozumie się zaś wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia.

Organ ponownie zaznaczył, że z przedłożonej dokumentacji wynika, iż na 38 lat życia ojca dzieci udokumentowano 13 lat i 1 dzień okresów składkowych,

a w 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy ojca dzieci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 2 lata, 10 miesięcy, 23 dni okresów składkowych.

Organ podkreślił, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy zatem brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe natomiast tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Z przedłożonej dokumentacji wynika natomiast, że ojciec dzieci od dnia 10 grudnia 2002 r. do dnia 08 marca 2009 r. nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanym okresie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podkreślił, iż zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych uzależnienie alkoholowe nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy. W związku z powyższym nadużywanie alkoholu przez ojca dzieci nie może stanowić usprawiedliwienia dla wykazanych przerw w ubezpieczeniu.

Także występujące bezrobocie i związane z tym problemy ze znalezieniem pracy nie są okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy.

Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. P. ponownie podniosła, że ojciec małoletnich przepracował łącznie 13 lat i za ten okres były odprowadzane składki ubezpieczeniowe, a teraz składki te przepadną, jeśli córki nie otrzymają renty rodzinnej po ojcu, co narusza interes społeczny oraz zasady sprawiedliwości. W ocenie skarżącej w sprawie zaszły szczególne oraz trudne do przezwyciężenia przeszkody z powodu których zmarły nie mógł udokumentować w chwili śmierci odpowiedniego stażu pracy. Po pierwsze zmarły nadużywał alkoholu i była to poważna choroba, która przeszkadzała mu w znalezieniu stałej pracy, a po drugie panujące bezrobocie w kraju przyczyniło się do przerw w jego zatrudnieniu.

Skarżąca powołała się też ponownie na trudną sytuację materialną swojej rodziny podkreślając, że z otrzymywanego wynagrodzenia za pracę nie jest w stanie zapewnić rodzinie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak również dać wykształcenie córkom.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wyjaśnił, że wbrew przekonaniu skarżącej, sam fakt, że ktoś nałogowo nadużywa alkoholu, nie czyni go ani automatycznie całkowicie niezdolnym do pracy (podobnie jak samo w sobie wystąpienie jakiejkolwiek choroby nie jest tożsame z pojawieniem się wywołanej nią niezdolności do pracy), ani też nie zwalnia go z odpowiedzialności za własne życiowe wybory. Skarżąca powołując się z kolei na bezrobocie, w swoich pismach wskazywała jednocześnie, że ojciec dzieci był w stanie - w warunkach wysokiego bezrobocia - znaleźć pracę, tyle, że natychmiast, ze względu na swe zachowanie i brak kontroli nad nałogiem - pracę tę tracił. W tej sytuacji nie można uzna bezrobocia za okoliczność uniemożliwiającą podejmowanie zatrudnienia, nie można też uznać, że zmarły był do podjęcia pracy niezdolny. Brak samokontroli i krytycyzmu w stosunku do swych problemów nie jest okolicznością, którą możnaby usprawiedliwić aspołeczne zachowania dorosłego i odpowiedzialnego za swe czyny mężczyzny.

Sama trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi natomiast wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ w toku ponownego rozpatrzenia sprawy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na prawidłowość dokonanego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Wydanie prawidłowej decyzji przez organ w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy poprzedzać zatem powinno dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego istotnego w sprawie (stosownie do treści art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), zaś sama decyzja powinna być należycie uzasadniona - stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

W uzasadnieniu faktycznym decyzji organ powinien ustosunkować się do wszystkich okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zasadniczym celem uzasadnienia prawnego jest natomiast wykazanie, że przyjęte w decyzji rozstrzygnięcie jest wynikiem poprawnego logicznie procesu stosowania normy materialnej przy równoczesnym przestrzeganiu norm procesowych, skutkiem czego treść rozstrzygnięcia należy uznać za zgodną z prawem (vide: Dawidowicz – Postępowanie Administracyjne, s. 103).

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja Prezesa ZUS nie odpowiada powyższym wymogom.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2013 r. odmawiając małoletnim A. i S. P. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku stwierdził, iż po stronie ojca małoletnich nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy, która usprawiedliwiałaby niewypracowanie prawa do świadczeń w trybie zwykłym.

Należy jednak zwrócić uwagę, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. P. wyjaśniła, że zmarły ojciec małoletnich miał problemy z alkoholem i to była jedna z głównych przyczyn przez którą wystąpiły przerwy w jego zatrudnieniu. Jednocześnie do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączyła dokumentację, z której wynikało, że D. P. w okresie od marca 2009 r. do kwietnia 2011 r., tj. przez okres dwóch lat, miał nałożony postanowieniem Sądu Rejonowego w S. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] marca 2009 r. sygn. akt [...] obowiązek poddania się przymusowemu leczeniu odwykowemu.

Organ rozpoznając ponownie sprawę nie rozważył powyższej okoliczności w odniesieniu do udokumentowanych okresów zatrudnienia zmarłego. Organ skupił się na fakcie, że w ubezpieczeniu zmarłego wystąpiła przerwa w okresie od 10 grudnia 2002 r. do 08 marca 2009 r., oraz że we wskazanej przerwie nie była wobec ojca dzieci orzeczona całkowita niezdolność do pracy, wywodząc z tego, iż przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

W ocenie Sądu, w świetle podnoszonych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności, za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie zmarłego ojca małoletnich szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym.

Zmarły w wieku 38 lat ojciec małoletnich posiadał staż ubezpieczeniowy wynoszący 13 lat i 1 dzień. Faktem bezspornym jest występująca przerwa w jego ubezpieczeniu od 10 grudnia 2002 r. do 08 marca 2009 r. Niezaprzeczalnym jest też, że ojciec małoletnich w okresie przerwy w ubezpieczeniu w latach 2002-2009 nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy.

Zdaniem Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy istotną okolicznością, którą organ zupełnie pominął w toku ponownego rozpatrzenia sprawy jest jednak to, że zmarły ojciec małoletnich, który jak wynika z załączonych dokumentów od wielu lat był uzależniony od alkoholu, w okresie od 9 marca 2009 r. do 31 maja 2011 r. podjął zatrudnienie. Organ w swoich ustaleniach nie zwrócił uwagi na to, że powyższy okres zatrudnienia pokrywa się w całości z dwuletnim okresem kiedy zmarły miał nałożony postanowieniem Sądu Rejonowego w S. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] marca 2009 r. sygn. akt [...] obowiązek poddania się przymusowemu leczeniu odwykowemu. Powyższe wskazuje w ocenie Sądu na to, iż zmarły podjął skuteczną próbę wyjścia z nałogu alkoholowego, czego dowodem jest jego dwuletni nieprzerwany okres zatrudnienia. Następnie, jak wynika z wyjaśnień skarżącej z dniem 31 maja 2011 r. został zwolniony z pracy przez pracodawcę i po nieudanej próbie wyjazdu do pracy za granicę dopiero z dniem 1 maja 2012 r. udało mu się znaleźć nową pracę. Po kilku dniach jednak zachorował (dostał wylewu) i w dniu [...] maja 2012 r. zmarł.

W realiach niniejszej sprawy, oceniając przesłankę szczególnych okoliczności, organ w swoich ustaleniach nie może zatem pomijać faktu, że zmarły D. P. był uzależniony od alkoholu, co mogło być przyczyną przerwy w jego zatrudnieniu w latach 2002-2009, oraz że w 2009 r. podjął skuteczne leczenie odwykowe i powrócił do pracy pozostając w zatrudnieniu od 9 marca 2009 r. do 31 maja 2011 r., a także to, że w dacie śmierci od kilku dni pozostawał ponownie w zatrudnieniu, a więc, gdyby nie nagła śmierć w wieku 38 lat, istniała realna możliwość kontynuowania przez niego zatrudnienia, a co za tym idzie odprowadzania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

W tym miejscu należy zauważyć, że ocena, czy w danym przypadku zachodzi przesłanka "szczególnych okoliczności" nie może być dokonywana w każdym przypadku wedle z góry określonego schematu. Każda sprawa winna być oceniana indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie. Niewystarczające jest zatem proste zsumowanie okresów składkowych i nieskładkowych zmarłego ojca małoletnich, wskazanie przerw w tych okresach i sprawdzenie, czy w okresie tych przerw zmarły był zdolny do pracy. Takiej analizie musi towarzyszyć również sprawdzenie, czy w danym przypadku istnieją także inne okoliczności, które mogą powodować, że przesłanka zaistnienia szczególnych okoliczności, z powodu których zmarły nie spełnia warunków przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do uzyskania prawa do emerytury lub renty, jest spełniona.

Kategoria "szczególnych okoliczności" jest bowiem klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Szczególne okoliczności to zatem nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową.

Wprawdzie alkoholizm sam w sobie nie może stanowić okoliczności szczególnej, o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ustawy, jednak podlegać musi ocenie w całokształcie wszystkich innych okoliczności, charakteryzujących określony przypadek i składających się na przebieg drogi życiowej.

Alkoholizm, jak wiele innych chorób, jest bowiem dolegliwością, do powstania której człowiek, w mniejszym lub większym stopniu, przyczynia się świadomie bądź nie. Jednak skutki tej choroby nie zależą już w pełni tylko od jego woli. Sam fakt uzależnienia od alkoholu ojca małoletnich, mający niewątpliwie wpływ na nieuzyskanie przez niego uprawnień rentowych w trybie zwykłym, nie może więc być traktowany jako sankcja wykluczająca jego małoletnie dzieci z grona adresatów normy zawartej w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy.

Nie można w stanie faktycznym niniejszej sprawy pomijać zatem faktu, że zmarły ojciec małoletnich, po kilkuletnim okresie przerwy w zatrudnieniu spowodowanej uzależnieniem od alkoholu, w 2009 r. podjął jednak skuteczne leczenie odwykowe skutkiem czego wrócił do pracy, a także tego, że w dacie śmierci pozostawał w zatrudnieniu.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ pominął natomiast zupełnie powyższe okoliczności, skupiając się wyłącznie na analizie okresów składkowych i nieskładkowych zmarłego oraz przerwy w jego ubezpieczeniu w latach 2002-2009.

Prezes ZUS rozpoznając ponownie sprawę nie dokonał tym samym wszechstronnej i wyczerpującej oceny zebranych w sprawie dowodów w kontekście ustalenia, czy w przypadku zmarłego ojca małoletnich spełniona jest przesłanka wystąpienia szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabył on prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji nie odnosi się do indywidualnych okoliczności niniejszej sprawy, a motywy przytoczone przez organ administracji nie uzasadniają w dostateczny sposób podjętego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając ponownie sprawę organ zobowiązany będzie zatem, mając na względzie dyspozycję art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., dokonać oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w kontekście spełnienia przez ojca małoletnich przesłanki "szczególnych okoliczności", o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz wyjaśnić szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., na jakich ustaleniach faktycznych i prawnych oparł swoje rozstrzygnięcie.

Wnikliwe wyjaśnienie i ocena okoliczności niniejszej sprawy powinny zostać dokonane przez organ także z uwzględnieniem przepisów art. 18 i 71 § 1 zd. 2 Konstytucji RP, stanowiących, iż rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej oraz rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.