Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 943/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1, art. 64 § 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej w skrócie DIAS) w związku z prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 9.10.2019 r. o sygn. akt I SA/Gl 882/19 uchylającym postanowienie organu nadzoru z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. - dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.- dalej u.p.e.a.) - po ponownym rozpoznaniu zażalenia A Sp. z o. o. z/s w R. (dalej Spółka, zobowiązana lub strona skarżąca) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. (dalej także NUS) z dnia [...] r. nr [...], mocą którego obciążono Spółkę kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] w łącznej kwocie [...] zł, wystawionych przez Wójta Gminy P. (dalej wierzyciel) z tytułu podatku od nieruchomości oraz podatku od środków transportowych - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, że NUS w R. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Spółki na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia [...] r. wystawionych przez wierzyciela z tytułu podatku od nieruchomości oraz podatku od środków transportowych (łączna kwota należności głównej [...] zł). Organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [...] r., doręczonymi w tym samym dniu za pośrednictwem systemu Ognivo:

- dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B S.A.;

- dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C S.A. oraz

- dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w D S.A

Odpisy wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu doręczono Spółce w dniu [...] r.

W dniu [...] r. wierzyciel wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie wskazanych wyżej tytułów wykonawczych w związku ze złożeniem w dniu 7.09.2018 r. wniosku o rozłożenie na raty zaległości objętych ww. postępowaniem. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Spółki.

Z kolei w dniu 12.09.2018 r. Spółka wniosła o uchylenie zajęć rachunków bankowych w B S.A. oraz w C S.A. Postanowieniami z dnia [...] r. organ egzekucyjny uchylił zajęcia rachunków bankowych, dokonanych w ww. bankach oraz w D S.A. Pismem z dnia 29.11.2018 r. wierzyciel wycofał tytuły wykonawcze, z uwagi na zapłatę przez Spółkę zaległości objętych tymi tytułami wykonawczymi.

Z uwagi na powyższe, organ egzekucyjny pismem z dnia 10.01.2019 r. zwrócił się do Spółki o zapłatę powstałych w postępowaniu egzekucyjnym kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł. W odpowiedzi na powyższe Spółka zwróciła się o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

W dalszej kolejności pismem z dnia 13.02.2019 r. strona wskazała, że dokonała zapłaty kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł i z uwagi na zakończenie postępowania egzekucyjnego, wnosi o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów, a następnie wydania postanowienia w tym przedmiocie.

Zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny działając na podstawie art. 64c § 4 i § 6a pkt 1 u.p.e.a. zawiadomił zobowiązaną o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w przedmiotowych postępowaniach. Z kolei wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] r. NUS w R. - działając na wniosek zobowiązanej - obciążył ją kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych w łącznej kwocie [...] zł.

Na to postanowienie Spółka złożyła pismem z dnia 12.03.2019 r. zażalenie, wnosząc o jego uchylenie w całości.

Organ nadzoru postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Na skutek skargi zobowiązanej Spółki wniesionej do WSA w Gliwicach, tut. Sąd wyrokiem z dnia 9.10.2019 r. o sygn. akt I SA/Gl 882/19 uchylił postanowienie DIAS z dnia [...] r. Uznając skargę za zasadną, WSA w Gliwicach wskazał na dwie kwestie, niezbędne do ponownego rozpoznania zażalenia zobowiązanej Spółki. Sąd podzielił stanowisko NSA z dnia 12 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 3379/18 i stwierdził, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Zwrócił uwagę, że z akt niniejszej sprawy wynika, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne w postaci zajęcia rachunków bankowych w trzech bankach. W dalszej kolejności uzyskał z banków następujące informacje: z C S.A. zawiadomienie o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na brak środków, z B S.A. zawiadomienie o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na częściowy brak środków, z kolei z D S.A. brak było w aktach sprawy jakiejkolwiek informacji w tym przedmiocie. Tymczasem organ nadzoru w zaskarżonym rozstrzygnięciu (strona 5) wskazał, iż na zajętych rachunkach bankowych brak było środków na pokrycie egzekwowanych należności Niezależnie od tego organ wyraził opinię, że ustawodawca dopuszcza zajęcie rachunku bankowego, na którym nie ma żadnych środków i nie uzależnia skuteczności zajęcia od istnienia takich środków.

WSA w Gliwicach stwierdził, że zgodnie z treścią art. 64 § 1 u.p.e.a. opłata egzekucyjna w wysokości w nim określonej może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych.

Wobec powyższych rozbieżności WSA uznał, że kwestia ta musi zostać wyjaśniona przez organ nadzoru, który winien dokładnie ustalić, czy na zajętych przez organ egzekucyjny rachunkach bankowych Spółki istniały jakiekolwiek środki finansowe podlegające zajęciu. W przypadku braku istnienia takich środków, organ egzekucyjny winien odstąpić od pobrania opłaty egzekucyjnej w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Jednocześnie Sąd wskazał, że niezależnie od powyższego, przy ponownym rozpoznaniu zażalenia organ winien mieć na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowanym w: Dz.U. z 2016 r., poz. 1244). Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej Cerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej Cerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 3 1 ust. 3 Konstytucji RP.

Sąd podkreślił, iż nie powinno ujść uwadze organów, że Trybunał w wyżej wskazanym wyroku orzekł także, iż art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą nadmiernej Cerencji w związku z art. 64 ust. 1 oraz art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W obliczu powyższego nie można pominąć faktu, że skarżąca dobrowolnie, co prawda po wszczęciu postępowania egzekucyjnego sama uiściła egzekwowaną należność. Wynika to zarówno z wniosku wierzyciela z dnia 29.11.2018 r. o "wycofanie tytułów wykonawczych" oraz z pisma organu egzekucyjnego z dnia 10.01.2019 r. Mimo tego koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem prawa majątkowego, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej. Organy uznały, że dobrowolna zapłata egzekwowanej należności przez Spółkę, nie ma wpływu na wyliczenie kosztów egzekucyjnych. Sąd tego stanowiska organu nie podzielił.

Zatem z uwagi na konieczność ustalenia skuteczności dokonanych zajęć wierzytelności z rachunków bankowych Spółki (w trzech Bankach) oraz realizację wytycznych WSA w Gliwicach zawartych w prawomocnym wyroku z dnia 9.10.2019 r., DIAS postanowieniem z dnia [...] r. zlecił NUS w R. uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie poprzez ustalenie, czy zajęcie wierzytelności pieniężnych dokonane zawiadomieniem z dnia [...] r. w D S.A. było skuteczne tj. czy na zajętym rachunku bankowym Spółki istniały jakiekolwiek środki finansowe podlegające zajęciu. Jednocześnie wskazano, iż w odniesieniu do pozostałych zajęć, akta sprawy zawierają odpowiedzi dłużników zajętych wierzytelności (C oraz B).

Jak bowiem wskazał jednoznacznie WSA w Gliwicach w ww. wyroku, przed wydaniem postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych konieczne jest ustalenie istnienia jakichkolwiek środków pieniężnych na zajętych rachunkach Spółki, ponieważ wówczas można rozważyć obciążenie zobowiązanej Spółki opłatą za dokonane czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) i jednocześnie ustalić łączną kwotę kosztów egzekucyjnych, na którą w niniejszej sprawie może złożyć się ww. opłata oraz opłata manipulacyjna (art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej).

W wyniku zleconych czynności, organ egzekucyjny w dniu 17.02.2020 r. przesłał akta postępowania wraz z uzupełnioną na zlecenie organu nadzoru dokumentacją.

DIAS po zapoznaniu się z całością materiału dowodowego w sprawie i będąc związany prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 9.10.2019 r. stwierdził, iż generalną zasadą postępowania egzekucyjnego, określoną w art. 64c § 1 u.p.e.a., jest to, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Postępowanie egzekucyjne pociąga za sobą powstanie kosztów egzekucyjnych. Na koszty te składają się opłaty za dokonane czynności egzekucyjne (art. 64 § 1), w tym opłata manipulacyjna (art. 64 § 6) oraz wydatki egzekucyjne (art. 64b), czyli koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji. Wysokość opłat za dokonywanie poszczególnych czynności egzekucyjnych określona została w art. 64 § 1, natomiast powstania moment obowiązku ich uiszczenia wskazano w art. 64 § 9 i § 10.

Odnosząc się do kwestii wskazanych przez WSA w Gliwicach w prawomocnym wyroku z dnia 9.10.201 9 r. o sygn. akt I SA/Gl 882/19, organ nadzoru wskazał, że z pisma D S.A. z dnia 13.02.2020 r. wynika:

1. saldo Spółki na dzień - dnia 7.09.2018 r. od godziny 12:31 - [...] zł,

2. dnia 8.09.2018 r. (przez cały dzień) brak operacji,

3. saldo z dnia 7.09.2018 r. - dnia 09.09.2018 r. (przez cały dzień) brak operacji,

4. saldo z dnia 7.09.2018 r. - dnia 10.09.2018 r. (przez cały dzień) - [...] zł,

5. dnia 11.09.201 8 r. (przez cały dzień) - [...] zł,

6. dnia 12.09.2018 r. (przez cały dzień) -[...] zł,

7. dnia 13.09.2018 r. (przez cały dzień) - [...] zł.

Na rachunku klienta we wskazanym okresie miały miejsce operacje bankowe przelewem lub gotówką. Oznacza to, iż w dniu dokonania zajęcia ([...] r.), na rachunku bankowym Spółki prowadzonym w D S.A. znajdowały się środki pieniężne niezbędne do realizacji zajęcia egzekucyjnego, dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] r.

Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, iż należy uwzględnić zapłatę przez Spółkę zaległości na rachunek wierzyciela i związane z tym okoliczności faktyczne sprawy tj.

1. pismo wierzyciela z dnia 12.09.2018 r. o zawieszenie postępowania egzekucyjnego wobec wniosku Spółki z dnia 7.09.2018 r. o rozłożenie na raty zaległości objętych tytułami wykonawczymi,

2. zawieszenie na żądanie wierzyciela ww. postępowań egzekucyjnych postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] r.,

3. wniosek zobowiązanej Spółki z dnia 12.09.2018 r. o uchylenie dokonanych zajęć rachunków bankowych i wydanie w tym przedmiocie postanowień z dnia [...] r. uchyleniu zajęć w D, C oraz w B,

4. informacja wierzyciela z dnia 29.11.2018 r. o zapłacie przez zobowiązaną Spółkę egzekwowanych zaległości w ramach zawartego układu ratalnego i wniosek o wycofanie tytułów wykonawczych.

Powyższe oznacza, iż w ramach czynności podjętych przez zobowiązaną Spółkę - po wszczęciu egzekucji administracyjnej - wierzyciel udzielił ulgi w spłacie zaległości podatkowych Spółki, co zobowiązana uczyniła wpłacając na konto wierzyciela wymagane należności pieniężne. Jednocześnie z tych powodów, zawieszono na żądanie wierzyciela prowadzone postępowanie egzekucyjne, a zajęcia rachunków bankowych Spółki zostały uchylone na wniosek zobowiązanej. Jak wynika z informacji uzyskanej od wierzyciela odnośnie wygaśnięcia zobowiązań Spółki na podstawie egzekwowanych tytułów wykonawczych z dnia [...] r. kwota zaległości z tytułu wykonawczego nr [...] za nieuiszczony podatek od środków transportowych za I półrocze 2018 r. w kwocie [...] A. rozłożona została przez wierzyciela na dwie raty. Zaległości te zobowiązana uregulowała przelewami na rachunek wierzyciela, dokonanymi w dniach: 5.11.2018 r. i 13.11.2018 r. Z kolei kwota zaległości z tytułu wykonawczego nr [...] za nieuiszczony podatek od nieruchomości za kwiecień i maj 2018 r. (w kwocie po [...] zł) rozłożona została przez wierzyciela na dwie raty. Zaległości te zobowiązany uregulował przelewami na rachunek wierzyciela, dokonanymi w dniach: 5.11.2018 r. i 26.11.2018 r.

Jak wynika z uzasadnienia wyroku WSA w Gliwicach o sygn. akt I SA/Gl 882/19, sporna między stronami była wysokość określonych kosztów egzekucyjnych, w szczególności kwestionowana przez zobowiązaną Spółkę wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego Spółki prowadzonego w D S.A., co do którego Sąd nakazał wyjaśnić, czy na zajętym rachunku bankowym istniały jakiekolwiek środki finansowe podlegające zajęciu. Bowiem określenie opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego możliwe jest wyłącznie w sytuacji istnienia jakichkolwiek środków na rachunku zobowiązanego. Jak wyjaśnił Bank - od dnia dokonania zajęcia ([...] r.) do dnia jego uchylenia ([...] r.) na rachunku bankowym Spółki były środki finansowe, a Spółka w tym okresie dokonywała operacji (zarówno wypłat gotówki, jak i przelewów).

Z tych też względów określenie przez organ egzekucyjny opłaty za zajęcie rachunku bankowego w łącznej wysokości [...] zł tj. odrębnie do każdego z egzekwowanych tytułów wykonawczych w wysokości: [...] zł i [...] zł oraz obciążenie zobowiązanej Spółki opłatą na zajęcie wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) w D S.A. należy uznać za prawnie uzasadnione.

Z kolei odnosząc się do opłaty manipulacyjnej należy wskazać, że jest ona pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Oznacza to, iż jest ona odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych do każdego tytułu wykonawczego. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności.

Zasadniczą kwestią podniesioną przez Spółkę w zażaleniu i podkreśloną przez WSA w Gliwicach jest nieuwzględnienie przez organy wytycznych z wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonaną czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej Cerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Odpierając zarzuty Spółki co do naruszenia dyrektyw wyrażonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt SK 31/14 odnośnie zasad stosowanych przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych organ stwierdził, że zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego, wbrew podniesionym zarzutom, znalazło oparcie w brzmieniu uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organ obszernie przytoczył tezy tego orzeczenia.

W ocenie DIAS wywód Trybunału Konstytucyjnego przywołujący wysokość kwotowego limitu opłat za zajęcie nieruchomości, stanowi pośrednio wyrażony pogląd Trybunału o akceptowanym jego poziomie. Z kolei organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu wyraził pogląd, który organ odwoławczy uważa za zasadny, iż opłat za zajęcie nieruchomości nie można stosować wprost, z uwagi na bardziej złożony charakter egzekucji z nieruchomości. Przyjął przy tym ustawową proporcję między opłatami za czynności uznając po pierwsze, że racjonalny ustawodawca kierował się przy różnicowaniu wysokości opłat charakterem czynności, których dotyczą. Z takich względów organ nadzoru stanął na stanowisku, iż zaskarżone postanowienie odpowiada nakazom jakie zawarte zostały w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W konsekwencji powyższego, w ocenie organu nadzoru zaskarżone postanowienie nie narusza art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w związku z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ nie orzekał w oderwaniu od okoliczności faktycznych tej egzekucji (nakładu pracy organu egzekucyjnego).

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut zażalenia, iż organ egzekucyjny dopuścił się rażącej dysproporcji pomiędzy naliczonymi kosztami egzekucyjnymi, a rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego, poprzez naliczenie tych kosztów w oderwaniu od okoliczności faktycznych tej egzekucji (nakładu pracy pracownika organu egzekucyjnego, bez uwzględnienia rzeczywistych koszów i wydatków organu egzekucyjnego).

Zwrócił uwagę, że orzecznictwo sądowoadministracyjne akceptuje przyjętą przez organ egzekucyjny metodę, w której dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych (procentowych), jako metody określenia wysokości kosztów egzekucyjnych (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13.05.2019 r. sygn. akt I SA/Gl 328/18, z dnia 14.05.2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1025/18, a dnia 29.10.2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1162/19).

Również za prawidłowe uznano ustalone górne limity opłat, którymi można obciążyć stronę (za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej - art. 64 § 1 pkt 1-5 oraz 6 u.p.e.a.), trafnie odwołując się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, opłaty pobrane za zajęcie nieruchomości wynoszą 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Oznacza to, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż [...] zł, to co do opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.), należy uwzględnić mniejszy nakład pracy organu egzekucyjnego. Dlatego w sposób uprawniony należy przyjąć, że w związku z brakiem ustawowej interwencji ustawodawcy po wyroku Trybunału z 28.06.2016 r. opłaty, o których mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., powinny być proporcjonalnie obniżone, przy przyjęciu za punkt odniesienia górnego limitu opłaty, który został wskazany w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. (za zajęcie nieruchomości).

Skoro opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% egzekwowanej należności, lecz maksymalna jej kwota nie może przekroczyć [...] zł, to:

- maksymalny wymiar opłaty manipulacyjnej może wynosić [...] zł (1%, czyli 1/8 z [...] zł); -

- maksymalny wymiar opłaty za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych może wynosić [...] zł (5%, czyli 5/8 z [...] zł).

W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny naliczył koszty zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego w wysokości 5% egzekwowanych należności, zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej. W ocenie organu nadzoru kwota w/w kosztów w łącznej wysokości [...] zł nie jest nadmiernie wygórowana, mając na uwadze fakt, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11.04.2017 r. sygn. akt I SA/Gl 67/17).

W niniejszej sprawie uznać należy, że zastosowana 5% stawka kosztów egzekucyjnych nie powoduje, jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. W sprawie naliczono również opłatę manipulacyjną na poziomie [...] zł, co w sytuacji wszczęcia egzekucji administracyjnej do majątku Spółki i uruchomienia dopiero na tym etapie przez Spółkę postępowania z wierzycielem o zapłatę zaległości podatkowych w formie ratalnej, nie stanowi o określeniu opłaty manipulacyjnej w sposób nieuzasadniony i bezpodstawny. Zapłata egzekwowanych należności pieniężnych nie była więc dobrowolna, a nastąpiła dopiero po wszczęciu egzekucji administracyjnej tj. po uruchomieniu przymusowej realizacji wymagalnych zaległości podatkowych. Zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zatem zarówno obciążenie Spółki opłatą za dokonaną czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w D S.A. (art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej), jak i opłatą manipulacyjną naliczoną zgodnie z treścią art. 64 § 6 tej ustawy jest w ocenie organu nadzoru zasadne. Zdaniem organu fakt wszczęcia postepowania egzekucyjnego do majątku Spółki ([...] r.) wymusił jej zapłatę przez zobowiązaną Spółkę wierzycielowi po uzgodnieniu w odrębnym postępowaniu (wniosek z dnia 7.09.2018 r.), warunków spłaty egzekwowanych zaległości podatkowych.

Opłaty te są w ocenie organu nadzoru adekwatne do wykonanych czynności organu egzekucyjnego i nie przekraczają maksymalnych opłat, których limity kwotowe wskazano powyżej, co przy ogólnej kwocie egzekwowanych należności objętych tytułami wykonawczymi (łączna kwota należności głównej i odsetek za zwłokę [...] zł), nie stanowi kwoty wygórowanej. Ustawodawca nie przewidział bowiem bezkosztowego prowadzenia egzekucji, a dopuszczalność zastosowania stawki procentowej określonej przez ustawodawcę, potwierdził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej orzeczeniu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarząd Spółki zaskarżył postanowienie DIAS w całości i wniósł o jego uchylenie, jako naruszającego prawo i interes prawny skarżącej. Zwrócił się również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organów egzekucyjnych strona skarżąca podniosła, iż po ponownym rozpoznaniu zażalenia organ nadzoru po przytoczeniu fragmentów uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wskazał ogólnikowo, że w jego ocenie kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego w łącznej wysokości [...] zł i opłaty manipulacyjnej [...] zł nie jest nadmiernie wygórowana - mając na względzie fakt, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Zdaniem organu nadzoru zastosowane procentowe stawki opłat egzekucyjnych, nie powodują jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Odnosząc się do powyższego skarżąca wskazała, iż organ II Instancji rozpoznając zarzuty podniesione w zażaleniu ograniczył się do takiej interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., sygn. SK 31/14, która najlepiej wspierałaby jego proces decyzyjny w przedmiotowym postępowaniu i w żaden sposób nie zastosował się do zawartych w uzasadnieniu tegoż wyroku wytycznych.

Następnie strona skarżąca przytoczyła fragment uzasadnienia ww. wyroku TK (pkt 4.3 uzasadnienia), w którym TK wskazał, iż z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał zauważył także, że zarówno opłata egzekucyjna (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), jak i opłata manipulacyjna (art. 64 § 6 u.p.e.a.) stanowią procent od należności egzekwowanej, ale nie są to koszty faktycznie poniesione w egzekucji. Zgodnie z art. 64b tej ustawy organ egzekucyjny ma prawo do zwrotu od zobowiązanego rzeczywistych wydatków poniesionych w toku prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Chodzi o określone kwoty, jakie wydatkował organ egzekucyjny ze swoich środków w związku z podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi. Nawet więc w sytuacji określenia górnej granicy opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej oraz obniżenia stawek za opłaty egzekucyjne czy opłatę manipulacyjną w razie umorzenia postępowania w związku z wywiązaniem się dłużnika ze zobowiązania - organ egzekucyjny nie poniesie strat.

Zdaniem strony w przedstawionym w powyższym wyroku wzorcu konstytucyjnym stosowania opłat egzekucyjnych TK nie powiązał ich wysokości "z koniecznością zapewnienia funkcjonowania aparatu egzekucyjnego", lecz wskazał na to jako na cel pobierania opłat egzekucyjnych a nie jako element ustalania wysokości tych opłat (notabene jak to sugeruje organ w całkowitym oderwaniu i bez uwzględnienia rzeczywistego nakładu pracy i faktycznych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny). Natomiast w kwestii wysokości opłat egzekucyjnych Trybunał Konstytucyjny zasadniczy ciężar położył na to aby naliczone opłaty nie stanowiły dochodu organów egzekucyjnych nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W ocenie strony skarżącej DIAS w ogóle nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, a bez tego nie sposób ocenić czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością kosztów egzekucyjnych a czynnościami organów za podjęcie których opłata ta została naliczona. Natomiast jeżeli uwzględnić okoliczności niniejszej sprawy tj. że czynności organu egzekucyjnego sprowadzały się jedynie do sporządzenia i doręczenia trzech zajęć egzekucyjnych w drodze elektronicznej poprzez system OGNIVO (na co sam wskazuje organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia) to oczywistym winno być, że ustalone na podstawie stawek procentowych koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł pozostają wręcz w rażącej dysproporcji z podjętymi in concreto czynnościami organów egzekucyjnych, a tym samym nie przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Ani czasochłonność, ani stopień skomplikowania podjętych przez organ egzekucyjny czynności i konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego w żadnej mierze nie uzasadniał pobrania opłat egzekucyjnych aż w takiej wysokości.

Organ II instancji na str. 9 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje również, iż w związku z brakiem ustawowej interwencji ustawodawcy po wyroku Trybunału Konstytucyjnego opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a., powinny być proporcjonalnie obniżone, przy przyjęciu za punkt odniesienia górnego limitu opłaty, który został wskazany w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. tj. przy zastosowaniu analogii do ustalania kosztów egzekucyjnych przy egzekucji z nieruchomości.

Zdaniem Spółki odwoływanie się przez organ do określonej kwotowo maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości w żaden sposób nie odpowiada standardom określonym w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego i jest nieuprawnione. Nakład pracy i ilość podejmowanych czynności przez organ egzekucyjny przy egzekucji z nieruchomości jest zdecydowanie oraz niewspółmiernie większy i bardziej skomplikowany w porównaniu do czynności, dokonanych w niniejszej sprawie, tj. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Stanowisko, iż odwołanie się przez organy egzekucyjne per analogiam do kwoty kosztów egzekucyjnych z tytułu zajęcia nieruchomości nie może stanowić uzasadnienia wysokości naliczonych kosztów egzekucyjnych jako naliczonych w sposób respektujący stanowisko i wskazania TK podziela również orzecznictwo sądów administracyjnych. Tytułem przykładu skarżąca powołała wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16.05.2019 r. II SA/Go 50/19, WSA w Kielcach z dnia 30.01.2020 r. I SA/Ke 464/19, WSA w Kielcach w wyroku z dnia 18.07.2019 r. I SA/Ke 209/19, WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 15.1 1.2018 r. I SA/Sz 688/18.

Jak z tego wynika, przyjęcie przez organ górnych limitów opłat z zastosowaniem analogii do przepisów o kosztach egzekucyjnych przy egzekucji z nieruchomości i ustalenie, że naliczone opłaty składające się na koszty egzekucyjne mieszczą się w tak przyjętym limicie nie zwalnia organu egzekucyjnego od obowiązku oceny czy opłaty te pozostają w racjonalnej zależności do podjętych przez organ czynności i związanego z tym nakładu pracy, gdyż to ta kwestia jest najistotniejsza w świetle stanowiska Trybunału Konstytucyjnego.

Tymczasem organ wbrew wskazaniom Trybunału Konstytucyjnego nie rozważył powyższej kwestii, co wymagało przede wszystkim odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów egzekucyjnych do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego. Natomiast w realiach niniejszej sprawy nie powinno wzbudzać jakichkolwiek wątpliwości, że nie została zachowana jakakolwiek rozsądna zależność pomiędzy wysokością ustalonych kosztów egzekucyjnych (w łącznej kwocie [...] zł, tj. [...] zł tytułem opłaty egzekucyjnej oraz [...] zł tytułem opłaty manipulacyjnej) a podjętymi in concreto czynnościami przez organ egzekucyjny polegających de facto na sporządzeniu trzech dokumentów zajęć rachunków bankowych (w zasadzie o tożsamej treści poza danymi banków) i wysłaniu ich do banków drogą elektroniczną poprzez system OGNIVO. Wręcz przeciwnie kwestionowane przez Spółkę opłaty wręcz rażą nieadekwatnością do podjętych w sprawie czynności organu egzekucyjnego.

Konkludując organ II instancji w żaden sposób nie wyjaśnił czy określone wobec Spółki koszty egzekucyjne tj. opłata egzekucyjna i opłata manipulacyjna) ustalone na podstawie stawek procentowych wskazanych w w/w przepisach ustawy pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny, co stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego. To świadczy o naruszeniu przepisów postępowania: art. 9, 11, 1 24 § 2, 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie jest możliwym przeprowadzenie weryfikacji prawidłowości naliczenia kosztów egzekucyjnych przez organ I Instancji.

W konsekwencji zasadnym również jest zarzut naruszenia przez nadzoru przepisu art. K.p.a. (nie wskazano przepisu - uwaga Sądu) w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że utrzymanie w mocy postanowienia organu spełnia wytyczne zawarte w wyroku WSA w Gliwicach o sygn. akt i SA/Gl 882/19.

Kładąc nacisk na konieczność uwzględnienia rzeczywistego nakładu pracy organu przy podjętych czynnościach egzekucyjnych strona zacytowała fragmenty wyroków WSA w Gliwicach z 11.04.2017 r., I SA/Gl 67/17, z 13.05.2019 r., I SA/Gl 328/18.

Jak podkreśliła skarżąca w niniejszej sprawie organ w ogóle nie dokonał analizy faktycznie poniesionych kosztów przez organ egzekucyjny a przecież było to możliwe chociażby poprzez ustalenie kosztu jednej roboczogodziny pracownika organu egzekucyjnego dokonującego czynności zgodnie z jego zaszeregowaniem. Obciążenie Skarżącej kwotą [...] zł za godzinę pracy urzędnika organu egzekucyjnego jest działaniem prima facie rażąco nieadekwatnym.

Nadto skarżąca podniosła, iż w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraża się pogląd, iż po uznaniu przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28.06.2016 r. SK 31/14 za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. i wobec nieokreślenia do chwili obecnej przez ustawodawcę górnych granic opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej określonych w w/w przepisach, na chwilę obecną brak jest w ogóle podstaw prawnych do pobierania wskazanych w w/w przepisach opłat egzekucyjnej i manipulacyjnej. Obszernie przytoczyła stanowisko NSA sformułowane w uzasadnieniu wyroku z dnia 8.01.2019 r., sygn. akt II FSK 2559/18: (str. 13 -17 skargi). Zaprezentowany przez NSA pogląd podzielił m.in. NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 8.01 .201 9 r. II FSK 2576/18 oraz z dnia 12.02.2019 r. II FSK 3379/18, WSA w Białymstoku w uzasadnieniu wyroku z dnia 20.03.2019 r. I SA/Bk 69/1 oraz w uzasadnieniu wyroku z dnia 5.06.2019 r. I SA/Bk 169/19, WSA w Lublinie w wyroku z dnia 13.12.2019 r. I SA/Lu 518/19.

Powyższe stanowisko NSA również przemawia za koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia, jak również poprzedzającego go postanowienia organu I Instancji.

Na zakończenie skarżąca zarzuciła, iż organ II Instancji nie wykonał wytycznych WSA w Gliwicach zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 9.10.2019 r. I SA/Gl 882/19 w zakresie uwzględnienia okoliczności dobrowolnej zapłaty egzekwowanej należności przez Spółkę i związanej z tym faktem konieczności dokonania redukcji ustalonych opłat egzekucyjnych jako realizację wytycznych zawartych w wyroku TK z dnia 28.06.2016 r.

Organy uznały natomiast, że dobrowolna zapłata egzekwowanej należności przez Spółkę, nie ma wpływu na wyliczenie kosztów egzekucyjnych. Wbrew wytycznym WSA co do dalszego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy organ nadzoru przyjął, iż zapłata nie była dobrowolna gdyż nastąpiła dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego a wobec tego zdaniem Organu nie było podstaw do obniżenia opłat egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Kontroli Sądu na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegało postanowienie organu nadzoru z dnia [...] r., którym utrzymano w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. obciążające Spółkę kwotą [...] zł, stanowiącą koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej.

Podkreślenia wymaga, że Sąd orzeka w niniejszej sprawie, będąc związany wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 9.10.2019 r. o sygn. akt I SA/Gl 882/19, którym uchylono postanowienie organu nadzoru z dnia [...] r., utrzymujące w mocy ww. postanowienie z dnia [...] r. o obciążeniu zobowiązanej kosztami postępowania egzekucyjnego w tej samej wysokości. Zgodnie bowiem z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W powołanym wyżej wyroku tut. Sąd wskazał, że w poprzednio zaskarżonym rozstrzygnięciu organu nadzoru zabrakło rozważenia dwóch kwestii. Przede wszystkim organ winien był ustalić czy na zajętych przez organ egzekucyjny rachunkach bankowych Spółki istniały jakiekolwiek środki finansowe podlegające zajęciu. W przypadku braku istnienia takich środków, organ egzekucyjny winien odstąpić od pobrania opłaty egzekucyjnej w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Przy czym niewyjaśniona pozostała kwestia skutecznego zajęcia środków na rachunku Spółki w D SA. Poza tym organy nie rozważyły tego aspektu sprawy, że po wszczęciu egzekucji, nastąpiła dobrowolna zapłata egzekwowanej należności przez Spółkę, w drodze rozłożenia zaległości na raty przez wierzycieli. Sąd nie podzielił stanowiska organu, że dobrowolna spłata nie ma wpływu na wyliczenie kosztów egzekucyjnych. Formułując swoje zalecenia Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ w pierwszej kolejności winien dokładnie ustalić czy na zajętych rachunkach bankowych Spółki istniały jakiekolwiek środki finansowe podlegające zajęciu. W przypadku braku istnienia takich środków, organ winien odstąpić od pobrania opłaty egzekucyjnej w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. W sytuacji natomiast zaistnienia podstaw do obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego, organ winien będzie uwzględnić wykładnię zaprezentowaną w cytowanym uzasadnieniu, a także zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia, uwzględniającego orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie organ nadzoru nie uchybił treści art. 153 P.p.s.a.

Realizując wytyczne tut. Sądu zawarte w wyroku o sygn. akt I SA/Gl 882/19 organ nadzoru w pierwszej kolejności ustalił, czy na rachunku strony skarżącej w D znajdowały się środki pieniężne w dacie dokonania zajęcia. Na podstawie pisma z ww. banku z dnia 13.02.2020 r. wskazano, że na dzień zajęcia ([...] r.) saldo na rachunku spółki wynosiło [...] zł. Z treści pisma jasno wynika, że Spółka posiadała środki na rachunku bankowym przez okres od 7 do 13.09. 2018 r., realizowała operacje bankowe (wypłaty, przelewy), co oznacza, że skutecznie została zajęta wierzytelność z rachunku bankowego zawiadomieniem z dnia [...] r. Tym samym zasadne było pobranie opłaty egzekucyjnej od tej czynności.

Z kolei w myśl art. 64 § 2 u.p.e.a. obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego i - jak trafnie podniósł DIAS - nie jest zależny od efektów postępowania egzekucyjnego. Obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej nie powstaje, gdy należność pieniężna, odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie i koszty upomnienia zostaną zapłacone lub umorzone w całości przed wszczęciem egzekucji administracyjnej - co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

Odnosząc się następnie do kolejnej podniesionej w wyroku tut. Sądu z dnia 9.10.2019 r. kwestii, a mianowicie dobrowolnej spłaty przez Spółkę zobowiązania w drodze układu ratalnego z wierzycielami podkreślić przyjdzie, że zobowiązanie podatkowe było wymagalne w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, mogły więc powstać koszty egzekucyjne. Dopiero bowiem po upływie kilku dni od jego wszczęcia ([...] r.) wierzyciele rozłożyli zaległość na raty, co skutkowało w pierwszej kolejności zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, a następnie uchyleniem zajęć rachunków bankowych. W ocenie Sądu, mając na uwadze wysokość dochodzonej należności (należność główna [...] zł plus odsetki) i podjęte przez organ egzekucyjny czynności stwierdzić należy, że określenie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł nie jest nadmiernie wygórowane, nawet przy założeniu, że po wszczęciu egzekucji spółka spłaciła swoje zobowiązania w systemie ratalnym. Sąd nie podzielił argumentacji strony skarżącej, że w niniejszej sprawie wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono dłużnika jest rażąco nieadekwatna do czynności podjętych przez organ egzekucyjny, o czym jeszcze będzie mowa poniżej.

Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów skargi należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28.06.2016 r., o sygn. SK 31/14 orzekł, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej Cerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej Cerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Postanowienia organów obu instancji zostały wydane już po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów u.p.e.a., a tym samym organy powinny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia. Z tego zadania dostatecznie wywiązał się DIAS, którego to rozstrzygnięcie stanowi przedmiot kontroli Sądu.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady, nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Stwierdził, że ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W punkcie 5 uzasadnienia wyroku TK wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne.

W tym zakresie Sąd wskazuje, że ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych aktów (Dz.U. poz. 1553) ustawodawca dokonał zmian w analizowanej materii, jednakże wejdą one w życie dopiero 20 lutego 2021 r. (por. art. 15 ustawy).

Wbrew wywodom skargi, w nawiązaniu do ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego zasadnie DIAS przyjął, że dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych (procentowych), jako metody określenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Wynika to również z orzecznictwa NSA (np. wyrok z 6.032018 r., II FSK 2206/17, czy wyrok z 28 lutego 2019 r., II FSK 2094/18). TK wyraźnie zakwestionował bowiem tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (a nawet wyraźnie ją dopuścił), a w konsekwencji - nie wskazał na konieczność stosowania wyłącznie stawek minimalnych. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę.

Kolejną kwestią wymagającą omówienia jest problem wskazania miarodajnych, uzasadnionych punktów odniesienia do określenia stawek opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, a przede wszystkim stawek maksymalnych. Przy czym, chodzi o taki sposób ich sformułowania, który pozwalałby oprzeć się na nich organom egzekucyjnym i który mógłby być także obiektywnie weryfikowalny - zarówno przez zobowiązanych do ich ponoszenia, jak i przez kontrolujące działanie administracji publicznej sądy administracyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26.06.2019 r., II FSK 2549/17 stwierdził, że godną uwagi propozycję rozwiązania tego problemu zaproponowano w orzecznictwie organów egzekucyjnych przez odniesienie górnej granicy kosztów egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej do górnej granicy opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości. Jest to bowiem jedyna opłata, której maksymalną wysokość określono w art. 64 § 1 u.p.e.a., a ponadto odnosi się ona do najbardziej pracochłonnych czynności egzekucyjnych. Skoro zatem opłata egzekucyjna za zajęcie nieruchomości wynosi 8%, nie więcej jednak, niż [...] zł, 1% tej maksymalnej opłaty odpowiada kwocie [...] zł. Odnosząc tę zasadę do opłat za inne czynności egzekucyjne oraz do opłaty manipulacyjnej można przyjąć, że w przypadku zajęcia wierzytelności, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. opłata ta powinna wynosić 5% kwoty egzekwowanej należności, ale nie więcej, niż [...] zł (5 x [...]), a opłata manipulacyjna - 1% kwoty egzekwowanej należności, ale nie więcej, niż [...] zł (1 x [...]). Dalej NSA stwierdził, że taki sposób określania maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej wydaje się w pełni realizować wskazania Trybunału Konstytucyjnego w zakresie uwzględnienia racjonalnej zależności pomiędzy rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego a egzekwowanymi kwotami, a także pozwala na oparcie się przez organy egzekucyjne na obiektywnych kryteriach, mających niewątpliwe podstawy prawne w art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. oraz umożliwia kontrolę zastosowania tych kryteriów zarówno zobowiązanym, jak i sądom administracyjnym.

Taką metodę ustalania górnych limitów opłat zaaprobował również NSA w wyroku z dnia 13.05.2020 r. o sygn. akt II FSK 2950/19 podkreślając, że TK w powołanym orzeczeniu o sygn. SK 31/14 zakwestionował wyłącznie brak określenia maksymalnych kwot opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.), nie podważając stosunkowego charakteru tych opłat jako określonego procentu od kwoty egzekwowanej należności. Według NSA określenie maksymalnych kwot tych opłat może polegać na odpowiednim zastosowaniu w drodze analogii art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego maksymalną kwotę opłaty za zajęcie nieruchomości. Co istotne, NSA wskazał również, że miarkowanie tych opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego. Wynika to przede wszystkim z przede wszystkim z analizy uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym podkreśla się konstytucyjną prawidłowość regulacji nie uzależniającej wysokości opłaty od indywidualnej sytuacji zobowiązanego oraz od nakładu pracy i stopnia skuteczności organu egzekucyjnego, gdyż ze swej istoty opłaty te nie wiążą się z ekwiwalentnością świadczenia podmiotu publicznoprawnego;

Sąd orzekający w tej sprawie taką koncepcję w pełni podziela. Nota bene była ona także już wyrażana przez WSA w Gliwicach (por. np. wyroki z dnia: 22.05.2018 r., sygn. akt I SA/Gl 104/18; 13.05.2019 r., sygn. akt I SA/Gl 349/18; 15.05. 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 741/18; 6.06.2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1310/18).

Zdaniem Sądu taka wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 zdanie drugie in principio u.p.e.a. jest uprawniona, jako znajdująca umocowanie w wykładni systemowej:

a) zewnętrznej pionowej, polegającej na uwzględnieniu art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji;

b) wewnętrznej, polegającej na uwzględnieniu znajdującego się w tej samej jednostce redakcyjnej i regulującego adekwatne zagadnienie - art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy Sąd uznaje za niezasadne argumenty skargi podnoszące wadliwe zastosowanie przez organ górnych limitów opłat poprzez odwołanie się do wskazanego literalnie w ustawie limitu w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. W konsekwencji za niezasadny, należy uznać forsowany przez stronę skarżącą pogląd o możliwości obciążenia jej opłatami, lecz stanowiącymi co najwyżej równowartość poniesionych przez organ faktycznych wydatków na przeprowadzenie egzekucji. Taki wywód znajduje się w skardze (str.12, 13), gdzie zarzucono organowi brak analizy faktycznie poniesionych kosztów przez organ egzekucyjny, a byłoby to możliwe poprzez ustalenie kosztu jednej roboczogodziny pracownika organu egzekucyjnego dokonującego czynności. Zdaniem skarżącej tylko w takim zakresie można byłoby mówić o koszcie adekwatnym i uzasadnionym do całości postępowania egzekucyjnego.

Sąd nie podzielając tego stanowiska wskazuje, że strona skarżąca w istocie dopuszcza do obciążenia jej tylko wydatkami poniesionymi przez organ w toku postępowania egzekucyjnego, co pozwala na zapewnienie kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego. Tymczasem, z art. 64c § 1 u.p.e.a. wyraźnie wynika, że ustawodawca odróżnia opłaty (o których cały czas mowa) od wydatków - czyli faktycznie poniesionych przez organ kosztów w związku z prowadzeniem egzekucji, jak np. koszty przejazdu i delegacji, przewozu, sporządzania dokumentów (art. 64b i 64c § 1 u.p.e.a.). Tych pojęć nie można zatem utożsamiać. W art. 64b § 1 u.p.e.a. ustawodawca tylko przykładowo, używając zwrotu "w szczególności", wymienił wydatki egzekucyjne, gdyż są nimi wszelkie koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji. Argumentacja skarżącej sprowadza się więc zasadniczo do dopuszczalności obciążenia jej wydatkami związanymi ze sporządzeniem dokumentów (art. 64b § 1 pkt 6 u.p.e.a.), ewentualnie innymi, nie wymienionymi wprost w art. 64b u.p.e.a.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że organ może nie mieć praktycznej możliwości ustalenia rzeczywistych kosztów, w tym faktycznego nakładu pracy danego urzędnika, związanego z realizacją konkretnych czynności egzekucyjnych, tak jak to forsuje strona skarżąca. Zresztą, taki sposób ich rozliczenia w praktyce, zastosowane kryteria i metodologia mogłyby wymykać się spod kontroli sądowej oraz różnie przedstawiać się w różnych postępowaniach egzekucyjnych, szczególnie tych, które byłyby prowadzone przez różne organy.

Ponadto, zauważyć przyjdzie, że orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (np. wyrok z 28.06.2017 r., P 63/14, OTK-A 2017/55, pkt 4.4. uzasadnienia) konsekwentnie przyjmuje, że choć pożądane jest powiązanie wysokości kosztów egzekucyjnych z nakładem pracy podmiotu prowadzącego egzekucję (a także z efektywnością egzekucji), to jednak nie oznacza to, iż opłaty egzekucyjne muszą być ustalane w sposób ściśle powiązany z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. W orzecznictwie TK przyjmuje się, że opłaty egzekucyjne są świadczeniem publicznoprawnym, uiszczanym przymusowo z tytułu prowadzonej w konkretnej sprawie egzekucji (zob. np. wyrok TK z 30.04.2012 r., sygn. SK 4/10, OTK ZU nr 4/A/2012, poz. 42). Normatywne uregulowanie wysokości tego typu opłat publicznoprawnych w pewnym zakresie musi opierać się na założeniach szacunkowych. Toteż, jak zauważa się w orzecznictwie Trybunału, powiązanie wysokości należnej komornikowi opłaty z efektywnością egzekucji i nakładem jego pracy nie oznacza, iż opłaty egzekucyjne muszą być ustalane w sposób ściśle związany z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego (tak m.in. wyroki o sygn. SK 44/09 i o sygn. SK 12/11, a także z 13.10.2015 r., sygn. P 3/14, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 145). Przewidziany przez ustawodawcę sposób ustalania opłaty egzekucyjnej może mieć na celu motywowanie zobowiązanych do pożądanych zachowań, jak również pełnić funkcję prewencyjną (zob. wyrok o sygn. SK 12/11). Przypomnieć można, że przecież także w odnoszącym się do art. 64 u.p.e.a. wyroku z 28.06.2016 r., SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że określona procentowo (wobec egzekwowanej należności) wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji, ale jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną, a z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Należy zatem stwierdzić, że ustalone na poziomie [...] (opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w D) oraz [...] zł (opłata manipulacyjna) odpowiadają prawu, przy uwzględnieniu standardów konstytucyjnych, wynikających z wyroku TK o sygn. SK 31/14. Zostały bowiem wyliczone przy zastosowaniu stawek procentowych zawartych, w obowiązujących, nie zakwestionowanych przez Trybunał, regulacjach art. 64 § 1 pkt 5 i § 6 u.p.e.a. Daleko odbiegają też od maksymalnych kwot tych opłat wyliczonych przez odpowiednie zastosowanie analogii z maksymalną wysokością opłat za zajęcie nieruchomości (odpowiednio: [...] zł i [...] zł). Prowadzi to do wniosku, że jakiekolwiek miarkowanie tych opłat w rozpoznawanym przypadku nie ma uzasadnienia.

Wobec bowiem uznania przez Trybunał opłat egzekucyjnych za zryczałtowane wynagrodzenie organu egzekucyjnego za podejmowane czynności, przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że obowiązek ich uiszczania nie wiąże się z ekwiwalentnością świadczenia podmiotu publicznoprawnego, dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych, które uzależnione są tylko od wysokości kwoty, podlegającej egzekucji, z zastrzeżeniem konieczności wyznaczenia górnej granicy tych opłat, limitującej kwotę określoną procentowo. Do funkcji realizowanych przez opłaty zalicza się motywowanie do dobrowolnej realizacji zobowiązań (cele prewencyjne) oraz udział opłat w finansowaniu funkcjonowania aparatu egzekucyjnego.

Biorąc to wszystko pod uwagę, w analizowanym przypadku, zdaniem Sądu, można przyjąć, że istnieje racjonalna zależność pomiędzy wysokością spornych opłat, a realiami tej sprawy.

Wskazać ponadto należy, że Sąd nie podziela argumentacji wyrażonej w końcowej części uzasadnienia skargi. Sprowadza się ona do tego, że wobec nieokreślenia do chwili obecnej przez ustawodawcę górnych granic opłat eksploatacyjnej i manipulacyjnej, obecnie nie ma w ogóle podstaw prawnych do pobierania tychże opłat. Ta koncepcja została poparta wyrokami NSA z 8.01.2019 r., sygn. akt II FSK 2559/18 oraz wyrokiem WSA w Białymstoku z 20.03.2019 r., sygn. akt I SA/Bk 69/19. W powołanych judykatach stwierdzono, że ewentualna modyfikacja zakwestionowanej przez TK normy prawnej powinna nastąpić w drodze wyraźnego aktu prawotwórczego, podjętego przez upoważnione do tego organy. Do tego czasu, stosowanie zakwestionowanych przepisów w zgodzie z Konstytucją wymaga zrezygnowania z pobierania opłat. W przeciwnym wypadku ich maksymalna wysokość będzie niejednolicie ustalana przy każdorazowym pobieraniu opłaty, z pominięciem zobiektywizowanych kryteriów i w konsekwencji naruszających wskazane w wyroku Trybunału wzorce konstytucyjne.

Stanowisko nie jest jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przeważające. Dominuje koncepcja odmienna, nie negująca w obecnym stanie prawnym, możliwości obciążenia zobowiązanego, względnie wierzyciela, opłatami egzekucyjną i manipulacyjną - poszukująca wypełnienia luki prawnej, będącej rezultatem wyroku TK z 28.06.2016 r., poprzez stosowanie pozajęzykowych instrumentów wykładni tekstu prawnego. Zapadły wyrok zakresowy nie powoduje bowiem uchylenia pewnego fragmentu normy, co jest typowe dla wyroku o charakterze zakresowym negatoryjnym, ale stwierdza będący skutkiem pominięcia prawodawczego brak normy (części normy), której istnienie jest niezbędne dla doprowadzenia do stanu zgodności z Konstytucją. Stwierdza zatem konieczność jej uzupełnienia o określoną treść normatywną. Oprócz orzeczeń wymienionych wyżej można przywołać w tym miejscu szereg innych, np. wyroki NSA z dnia: 26.02.2020 r., sygn. akt II FSK 850/18 i 851/18; 10.01.2020 r., sygn. akt II FSK 869/18; 5.12.2019 r., sygn. akt II FSK 1387/19; 1710.2019 r., sygn. akt I GSK 402/18.

Zdaniem Sądu orzekającego, argument braku zobiektywizowanych kryteriów przy ustalaniu maksymalnej wysokości opłat, może zostać zneutralizowany poprzez odniesienie dopuszczalnej górnej granicy kosztów egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej do uregulowanej ustawowo górnej granicy opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości. Organom orzekającym w rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku TK.

W świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanych w skardze, jak również wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Z tych wszystkich powodów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.