Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 214/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 267, art. 7, art. 80, art. 77 par. 1, art. 262 par. 1, art. 11, art. 144
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi I. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia od kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2017 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy B. z dnia [...] września 2017 r. (nr [...]) odmawiające zwolnienia skarżącej I. M. od kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości [...] zł.

Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy:

We wniosku z dnia [...] lipca 2017 r. skarżąca I. M. zwróciła się do organu pierwszej instancji o umorzenia naliczonych kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości [...] zł. Z akt sprawy wynika, że mieszka we własnym domu, w którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z pełnoletnią córką, która nie pracuje, a jest doktorantką w trybie stacjonarnym. Skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, z którego wydzierżawiła jego znaczną część o pow. [...] ha. Nie pobiera dopłat strukturalnych, a podatek od nieruchomości za wydzierżawione gospodarstwo pokrywają dzierżawcy. Utrzymuje się z części gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, w którym posiada m.in. plantację malin, a także czynszu dzierżawy ([...] zł rocznie) oraz świadczenia chorobowego z KRUS ([...] zł za okres od stycznia do czerwca 2017 r.).

Organ odwoławczy wyjaśnił, że wysokość miesięcznych stałych kosztów utrzymania rodziny wynikająca z przedłożonych przez stronę dokumentów wynosi ok. [...] zł i składają się na nie: opłata za energię elektryczną (ok. [...] zł – płatna co 2 miesiące), koszt zakupu leków (średnio ok. [...] zł), składka KRUS (ok. [...] zł – płatna kwartalnie), opłata za Internet (ok. [...] zł) oraz należność za usługi komunalne ([...] zł – płatna kwartalnie). Nie wskazała innych obciążeń (pozostałych opłat, posiadanego zadłużenia, czy rat kredytowych). W ocenie organu odwoławczego, ustalona sytuacja materialna i finansowa gospodarstwa domowego skarżącej nie daje podstaw do zwolnienia jej od kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Przedłożone dokumenty, uzyskane informacje i oświadczenia, świadczą o tym, że jest ona w stanie uregulować należność z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego w kwocie [...]zł, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania rodziny, wobec czego nie zachodzą przesłanki określone w art. 267 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm. – dalej jako "k.p.a.") umożliwiające zwolnienie skarżącej od kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Zdaniem organu odwoławczego skarżąca nie uprawdopodobniła, aby jej sytuacja finansowa nie pozwalała na poniesienie kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Podnoszone natomiast przez nią twierdzenia, w znacznej części nie znalazły potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym bądź, według zasad logiki i doświadczenia życiowego, okazały się niewiarygodne. Za wiarygodne organ uznał: oświadczenie skarżącej dotyczące posiadania plantacji malin, brak pobierania dopłat strukturalnych, opłacanie podatku od nieruchomości przez dzierżawców, braku możliwości podjęcia przez córkę skarżącej stałego zatrudnienia w związku z uczęszczaniem na stacjonarne studia doktoranckie, z którymi wiążą się określone obowiązki wobec uczelni. Przy czym z obowiązkami tymi, poza przywilejem odbywania samych studiów, wiążą się określone gratyfikacje, jak stypendium, czy zwolnienie z czesnego za studia. Strona nie wskazała z jakich gratyfikacji korzysta jej córka, jednak nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie ponosi kosztów związanych z odbywaniem studiów doktoranckich córki. Za niewiarygodne zaś organ uznał oświadczenie o stratach w plantacji malin na skutek przymrozków i brak uzyskiwania dochodu z ich zbioru. Skarżąca nie przedłożyła jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego klęskę w zbiorach, mimo iż gminy (okoliczność znana organowi odwoławczemu z urzędu, potwierdzona dodatkowo przez organ I instancji w odpowiedzi na zażalenie), szacowały straty i wypłacały z tego tytułu odszkodowania. Logicznym było zatem, że gdyby straty w uprawie malin faktycznie wystąpiły, a ich skala odpowiadałaby tej wskazanej przez stronę (90%), wówczas wystąpiłaby ona do gminy o udzielenie jej wsparcia. Tego jednak nie uczyniła, co wskazuje, że nie doznała znacznych strat uniemożliwiających czerpanie z plantacji dochodów, bądź też straty wystąpiły, jednak z uwagi na posiadane zasoby, nie były dla skarżącej zbyt dotkliwe.

W treści wniesionego zażalenia skarżąca przyznała, że uzyskała zysk z plantacji, jednak pokrył on tylko koszt inwestycji w plantację, co w ocenie organu odwoławczego, jest czymś naturalnym przy prowadzeniu jakiejkolwiek produkcji w rolnictwie. Z uwagi na nieprzedłożenie przez skarżącą dokumentów dotyczących tych kosztów, ocena bilansu zysków i strat z produkcji nie jest możliwa. Nie zmienia to jednak dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny wiarygodności twierdzeń skarżącej, ani też oceny jej sytuacji materialnej i możliwości finansowych. Hipotetyczny dochód, jaki skarżąca uzyskuje z posiadanego gospodarstwa rolnego (nie zostało ono wydzierżawione zgodnie ze stosownymi przepisami, co pozwalałoby na wyłączenie obszaru oddanego w dzierżawę z powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego), to kwota [...]zł w skali roku. Kwota ta stanowi iloraz powierzchni gospodarstwa ([...] ha przeliczeniowego) i wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego w 2016 r., tj. kwoty 2.577 zł. Dochód ten obliczany jest na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1529 z późn. zm.), a kwota przeciętnego dochodu została ogłoszona przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w dniu 22 września 2017 r. (M.P. z 2017 r. poz. 884). Według powyższych wyliczeń hipotetyczny dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł miesięcznie. Ustalony natomiast w niniejszej sprawie łączny miesięczny koszt wydatków stałych gospodarstwa domowego (udokumentowany przez skarżąca), to około [...] zł. Pozostała część wydatków, których nie przedstawiono, to zwyczajne koszty utrzymania, które obciążają każde gospodarstwo domowe, jak zakup żywności, środków czystości, czy higieny. Miesięczne obciążenie we wskazanej powyższej wysokości, przy uzasadnionym przyjęciu uzyskiwania przez skarżącą wyższych niż podane przez nią dochodów z gospodarstwa rolnego (w tym samej plantacji malin), daje podstawy do stwierdzenia, że skarżąca jest w stanie dokonać zapłaty należności z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego (przeprowadzonego w jej interesie prawnym) w ustalonej przez organ administracji wysokości [...] zł. Posiadanie przez skarżącą gospodarstwa rolnego znacznych rozmiarów oraz domu mieszkalnego, nieobciążonych hipoteką, a także nieposiadanie zadłużenia (pożyczek, kredytów), wskazuje na sytuację materialną i kondycję finansową rodziny. Sytuacja ta, w świetle całokształtu materiału dowodowego nie jest wyjątkowa, aby zasadnym i koniecznym było zwolnienie skarżącej od poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca I. M. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w całości, z powodu ich wydania z naruszeniem prawa. Zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

. art. 80 k.p.a. polegające na uznaniu, że uzyskuje z posiadanego gospodarstwa rolnego roczny dochód w wysokości [...] zł;

. art. 7 k.p.a., poprzez nieuchylenie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy w rozstrzygnięciu tym organ nie dokonał ważenia interesu publicznego z interesem prywatnym skarżącej;

. art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie w rozstrzygnięciu organu pierwszej i drugiej instancji, że w żaden sposób nie przyczyniła się do powstania przedmiotowych kosztów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a.", stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym zakresie nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa, które skutkowałyby koniecznością ich uchylenia lub stwierdzenia ich nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).

Wymaga zwrócenia uwagi, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. utrzymujące w mocy – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. i art. 267 k.p.a. – postanowienie Wójta Gminy B. z dnia [...] września 2017 r., którym odmówiono skarżącej zwolnienia jej od kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości [...] zł, ustalonych uprzednio postanowieniem tego organu z dnia [...] lipca 2017 r. Wymienionym ostatnio postanowieniem Wójt Gminy B. – m.in. na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. – ustalił na łączną kwotę [...]zł koszty przeprowadzonego postępowania o rozgraniczenie działki nr [...] będącej własnością H. i K. małż. D. z działką nr [...] stanowiącą własność skarżącej I. M. i zobowiązał strony postępowania rozgraniczeniowego do uiszczenia tych kosztów po połowie. Postanowienie to stało się ostateczne i żadna ze stron wysokości tych kosztów nie zakwestionowała.

Natomiast materialnoprawną podstawę odmowy zwolnienia skarżącej od kosztów stanowił przepis art. 267 k.p.a., według którego, w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach.

Z brzmienia powołanego przepisu jasno wynika, że zwolnienie to ma charakter uznaniowy. Oczywiście, uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, lecz daje mu większą swobodę co do treści rozstrzygnięcia, po dokonaniu rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy. W celu zatem wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego, organ obowiązany jest więc szczegółowo ustalić stan faktyczny sprawy i na jego podstawie dokonać oceny, czy zachodzi podstawa do zwolnienia od kosztów, przy uwzględnieniu słusznego interesu obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Innymi słowy, rozstrzyganie w ramach uznania wymaga zatem od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), jako warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.).

Z obowiązków tych organy rozstrzygające sprawę wywiązały się należycie, a stanowisko w tym zakresie logicznie i spójnie uzasadniły, że skarżąca nie wykazała określonej w art. 267 k.p.a. przesłanki niewątpliwej niemożności poniesienia przez nią części kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Wymaga zwrócenia uwagi, że strona ubiegająca się o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego powinna przestawić pełne, rzeczywiste i rzetelne informacje o swoim stanie majątkowym, sytuacji finansowej i życiowej oraz tak je udokumentować, aby wykazać niewątpliwą niemożność ich poniesienia. Spełnienie tych warunków leży w interesie ubiegającego się o zwolnienie, dlatego stanowi bezwzględny obowiązek umożliwiający uzyskanie pozytywnego rozstrzygnięcia. Niewywiązanie się z powyższego obowiązku skutkuje zaś odmową zwolnienia od kosztów, skoro w takiej sytuacji nie jest możliwe pozytywne przesądzenie zaistnienia przesłanki niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę kosztów.

Odnosząc powyższe uwagi do kontrolowanego w tej sprawie postępowania i zapadłych rozstrzygnięć, Sąd nie stwierdził, aby organy przekroczyły granice uznania administracyjnego. W ocenie Sądu organy zasadnie uznały, że skarżąca w przekonujący sposób nie wykazała, aby w sprawie występowała przesłanka określona w art. 267 k.p.a., czyli niewątpliwa niemożność poniesienia przez nią kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Przede wszystkim, bez względu na prawidłowość wyliczenia dochodowości gospodarstwa rolnego skarżącej, trafnie organy zwróciły uwagę na to, że skarżąca nie wykazała należycie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, w szczególności w zakresie jej dochodów. Nie przedłożyła na te okoliczności istotnych dowodów, które obrazowałyby rzeczywisty stan rzeczy w tym zakresie. Stanowisko skarżącej sprowadzało się do niespójnych twierdzeń, które nie zostały dowodami. Przede wszystkim zaś trzeba zauważyć, że skarżąca skupiła się na wskazywaniu wysokości swoich wydatków i gdyby przyjąć za wiarygodne jej twierdzenia w całości, to ich wysokość przenosiłaby wielkość deklarowanych dochodów, co samo w sobie prowadzi do wniosku, że nie ujawniła swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej.

W takiej sytuacji należało uznać, że organy dokonały w tej sprawie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej skarżącej. Dla prawidłowej oceny przesłanki niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę kosztów postępowania rozgraniczeniowego konieczne było zestawienie uzyskiwanych przez skarżącą rzeczywistych dochodów oraz ponoszonych przez wydatków. W przypadku zaś ustalenia, że wskazane dane odnośnie któregokolwiek z tych elementów nie są wiarygodne, uprawniony jest wniosek, że wymagane przesłanki zwolnienia od kosztów nie zostały spełnione.

W odniesieniu do zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia przez organ przepisu art. 80 k.p.a. należy stwierdzić, że nie jest on usprawiedliwiony. Kwestia zaliczenia przez organ odwoławczy do dochodu skarżącej hipotetycznej wysokości rocznego dochodu z jej gospodarstwa rolnego wyliczonej w oparciu o przepisy o podatku rolnym, w sytuacji kiedy na podstawie umowy dzierżawy znaczna część gospodarstwa rolnego skarżącej nie znajduje się w jej władaniu pozostawała w istocie elementem, który nie miał większego znaczenia dla przyjętego sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Decydowało o tym bowiem to, że skarżąca nie wykazała należycie swojej sytuacji majątkowej, w szczególności w zakresie wysokości osiąganych dochodów ze wszelkich źródeł oraz wydatków, w tym związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, z uwzględnieniem zaistniałych w nim szkód. Stanowisko skarżącej sprowadzało się w tym zakresie do twierdzeń nie popartych dowodami.

Organy administracji publicznej na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego zasadnie doszły do wniosku i przyjęły, że sytuacja majątkowa skarżącej nie wskazuje na zaistnienie niewątpliwej niemożności poniesienia prze nią kosztów postępowania rozgraniczeniowego w rozumieniu art. 267 k.p.a. Ciężar zaś dowiedzenia tych okoliczności spoczywał na skarżącej, jednakże z obowiązku tego się nie wywiązała. Dokonana przez organy administracji ocena stanu majątkowego skarżącej jest spójna, logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, nie ma charakteru dowolnego, a oparta została o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego. Mając na uwadze, że organy obu instancji przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej wzięły pod uwagę wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i nie można skutecznie zarzucić im naruszenia przepisów art. 7 i art. 80 k.p.a., to w konsekwencji należało stwierdzić, że nie przekroczyły też granic uznania administracyjnego zakreślonych treścią przepisu art. 267 k.p.a.

Dodatkowo wymaga zwrócenia uwagi, że w niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegało postanowienie wydane w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącej od kosztów postępowania rozgraniczeniowego, a więc badaniu nie podlegała legalność ustalenia wysokości tych kosztów i obciążenia jej obowiązkiem poniesienia połowy ich wysokości. Sposób podziału tych kosztów był bowiem przedmiotem rozstrzygnięcia w odrębnym postanowieniu ostatecznym, o czym była na wstępie mowa, wobec czego zarzut naruszenia przepisu art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. nie jest zasadny, skoro wykraczał poza granice niniejszej sprawy, a organy tego przepisu w tej sprawie w ogóle nie stosowały, a tym samym nie mogły dokonać jego naruszenia.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – obowiązany był oddalić skargę, o czym orzekł w sentencji wyroku.