Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 359/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 3, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 23 ust. 1 i 7, art. 2 pkt 7 lit. a
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Łambinowice z dnia 6 lipca 2011 r., nr [...], a także decyzję Wójta Gminy Łambinowice z dnia 30 maja 2011 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącej A. B. kwotę 24 (dwadzieścia cztery) złote i 60 (sześćdziesiąt) groszy, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z 30 maja 2011 r. Wójt Gminy Łambinowice - z upoważnienia którego działał Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Łambinowicach - uznał za nienależnie pobrane przez A. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 170 zł miesięcznie, za okres od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2010 r., w łącznej wysokości 850 zł. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że jednym z warunków przyznania stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego była kontynuacja nauki w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, natomiast strona złożyła 30 września 2010 r. oświadczenie, że nie jest uczniem i uczęszcza do szkoły od stycznia 2010 r. W zaświadczeniu z 16 października 2010 r. wydanym przez Policealną Szkołę [...] "[...]" potwierdzono, że A. B. została skreślona z listy uczniów z dniem 26 marca 2010 r. W tych okolicznościach organ stwierdził, że stronie nie przysługiwało prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z uwagi na niekontynuowanie nauki. Przesyłka zawierająca decyzję nie została przez stronę podjęta .

Kolejną decyzją, z 6 lipca 2011 r., nr [...], organ pierwszej instancji nakazał A. B. zwrot świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2010 r. w kwocie 170 zł miesięcznie, łącznie 850 zł wraz z należnymi odsetkami. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 2 ust. 7 lit. a, art. 23 ust. 1, 6, 7 i 8 oraz art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), a także przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 220, poz. 1434). W uzasadnieniu decyzji organ podał, że rozstrzygnięcie w sprawie uznania przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane stało się ostateczne wobec jego niezaskarżenia. Dnia 22 czerwca 2011 r. strona została zawiadomiona o wszczętym postępowaniu administracyjnym w sprawie zwrotu świadczenia, jednak w ustalonym terminie nie zapoznała się z aktami sprawy, nie uzyskała wyjaśnień w sprawie, nie złożyła wniosków i zastrzeżeń w siedzibie Ośrodka. W związku z powyższym ustalono zwrot nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w ogólnej kwocie 850 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Jednocześnie poinformowano, że A. B. zostanie powiadomiona o ostatecznej wysokości odsetek odrębnym pismem po spłacie należności głównej, oraz że kwotę nienależnie pobranego świadczenia należy wpłacić na wskazane konto Ośrodka do 30 sierpnia 2011 r. Ponadto organ, tytułem pouczenia, przytoczył treść art. 23 ust. 1, 6, 7 i 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Nie zgadzając się z decyzją z 6 lipca 2011 r., A. B. podniosła, iż decyzja przyznająca jej świadczenia została zrealizowana w całości, i że nie otrzymywała alimentów od ojca. Dodała, że w poprzednim odwołaniu, które skutkowało wydaniem decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu (nr [...]) wykazała okres, w jakim nie otrzymywała świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż organ nie przyjmował jej wniosków, ani też nie wydawał decyzji odmownych. Odwołanie zostało podpisane także przez matkę strony – D. B.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu (zwane dalej także organem odwoławczym, organem drugiej instancji lub Kolegium) decyzją z 31 października 2011 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Opisując stan faktyczny sprawy podało, że organ pierwszej instancji przyznał A. Bi. decyzją z dnia 15 stycznia 2010 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 170 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2009 r. do 30 września 2010 r. W oświadczeniu z 30 września 2010 r. strona wskazała, że nie jest uczniem i uczęszcza do szkoły od stycznia 2010 r., zaś z pisma Policealnej Szkoły [...] "[...]" w Opolu wynika, że była słuchaczką Szkoły na kierunku technik rachunkowości od 1 września 2009 r. do dnia skreślenia z listy słuchaczy, tj. do 26 marca 2010 r. W piśmie tym podano również, że A. B. jest słuchaczką Szkoły na kierunku technik logistyk od 28 września 2010 r. Po wszczęciu z urzędu postępowania, decyzją z 30 maja 2011 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Łambinowicach uznał wypłacone A. B. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2010 r. za nienależnie pobrane. Przesyłka zawierająca decyzję, pomimo dwukrotnego jej awizowania, nie została podjęta w wyznaczonym terminie. Następnie, pismem z 21 czerwca 2011 r., organ pierwszej instancji zawiadomił Panią A. B. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 850 zł wraz z należnymi odsetkami, po czym decyzją z 6 lipca 2011 r. (doręczona 7 lipca 2011 r.) orzekł o ich zwrocie. Dalej, Kolegium wyjaśniło, że zasady oraz tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także warunki, w jakich osoba uprawniona jest obowiązana do ich zwrotu jako nienależnie pobranych, określają przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Mając na uwadze ustalony stan faktyczny, a także stan prawny sprawy, a to przede wszystkim art. 23 ust. 1, 5, 6 i 7 tej ustawy, Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Stwierdziło przy tym, że została ona podjęta w konsekwencji uprzedniego wydania decyzji z 30 maja 2011 r. uznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone osobie uprawnionej – A. B., na podstawie decyzji z 15 stycznia 2010 r., w okresie od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2010 r., w kwocie 850 zł za nienależnie pobrane świadczenia. W decyzji tej, zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji wykazał, iż A. B. od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2010 r. nie kontynuowała nauki, a zatem nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, określona w art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Okoliczności tych strona nie kwestionowała, a wręcz przeciwnie, potwierdziła je w oświadczeniu z 30 września 2010 r. Fakt, że A. B. w w/w okresie nie była uczennicą ustalono na podstawie pisma Policealnej Szkoły [...] w [...] "[...]", z którego wynikało, że została w dniu 26 marca 2010 r. skreślona z listy słuchaczy, a naukę na innym kierunku podjęła od 28 września 2010 r. Następnie organ odwoławczy podał, że decyzja z 30 maja 2011 r. została uznana za doręczoną w trybie art. 44 K.p.a. i z uwagi na brak zaskarżenia stała się ostateczna, co zrodziło obowiązek wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Postępowanie to, jako postępowanie wszczynane z urzędu, powinno być inicjowane skierowaniem do strony zawiadomienia wydanego w trybie art. 61 § 4 K.p.a. i warunek ten w niniejszej sprawie został spełniony. Kolegium wywodziło także, że nie budzi jego wątpliwości zarówno wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegających zwrotowi w wysokości 850 zł, jak i obowiązek zapłaty odsetek. Z akt sprawy wynika bowiem, że w okresie od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2010 r. wypłacono stronie miesięcznie świadczenia w wysokości 170 zł (170 zł x 4 miesiące = 850 zł). Zasadnie, zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji ustalił również, że w/w kwota podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, co potwierdza brzmienie art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu, dotyczących odmowy przyjęcia przez Ośrodek wniosku strony, organ odwoławczy wskazywał na brak podstaw prawnych do takiego działania, jednak zauważył przy tym, że w aktach przedmiotowej sprawy nie ma dowodów świadczących o odmowie przyjęcia wniosku A. B. z 30 września 2010 r. Sam wypełniony wniosek, załączony do odwołania, nie jest dowodem na odmowę jego przyjęcia, natomiast organ pierwszej instancji nie zajął w tym przedmiocie stanowiska. Końcowo wskazano stronie na możliwość ubiegania się w odrębnym postępowaniu o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze na powyższą decyzję Kolegium A. B., reprezentowana przez pełnomocniczkę D. B., nie zgodziła się z twierdzeniem, że dołączony przez nią do odwołania kompletny wniosek nie jest dowodem na jego nieprzyjęcie. Wyjaśniła, że jej oświadczenie z 30 września 2010 r. zostało napisane na żądanie pracownika Ośrodka. Przypomniała, że decyzją o numerze [...] organ odwoławczy uznał, iż decyzje wydawane z datą wsteczną są bezprzedmiotowe, zwłaszcza że decyzja przyznająca świadczenia została zrealizowana w całości. Podkreśliła, że nieprzyjmowanie składanych przez nią wniosków przez Ośrodek narusza zasadę równości wobec prawa, a ponadto podejmowane decyzje nie zawierają dostatecznego pouczenia w kwestii skutków niewniesienia odwołania. Zwróciła ponadto uwagę na błędy logiczne i pisarskie, jakie znalazły się w zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o odrzucenie skargi, argumentując, że przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję była dwukrotnie awizowana (18 i 26 stycznia 2012 r.); informację o przechowywaniu pisma w placówce pocztowej doręczyciel umieścił w skrzynce pocztowej adresata, a wobec niepodjęcia przesyłki do 3 lutego 2012 r. została ona zwrócona organowi. W tej sytuacji należy uznać, że skutek doręczenia nastąpił 1 lutego 2012 r., zatem termin do złożenia skargi upłynął 2 marca 2012 r. Skoro skarga została nadana w palcówce pocztowej operatora publicznego 19 czerwca 2012 r., stąd uprawnione jest stanowisko, że złożono ją z uchybieniem ustawowego terminu.

Na rozprawie sądowej pełnomocniczka skarżącej podtrzymała skargę i wnioski w niej zawarte. Wyjaśniła, że decyzja dotycząca nienależnie pobranych świadczeń nie została odebrana, gdyż razem z córką zamieszkują poza miejscem stałego zameldowania od 31 marca 2011 r. Córce znana jest treść tej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Oceniając - według powyższych kryteriów - prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzających, mieszczących się w granicach rozpoznawanej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że naruszają ona prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przed wskazaniem motywów takiego stanowiska Sąd zobowiązany był jednak do odniesienia się - w pierwszym rzędzie - do wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odrzucenie skargi z uwagi na jej wniesienie z uchybieniem trzydziestodniowego terminu. Zdaniem Sądu wniosek ten jest niezasadny. Odnosząc się do kwestii związanych z zasadami i trybem doręczania pism w postępowaniu administracyjnym należy mieć na uwadze, że przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję została zwrócona przez placówkę pocztową do Kolegium, jako niepodjęta w terminie. Zatem, dokonując oceny skuteczności przedmiotowego doręczenia w świetle art. 44 K.p.a., który ustanawia tzw. fikcję prawną doręczenia, powinnością organu odwoławczego było zbadanie, czy spełnione zostały wszystkie przesłanki określone tym przepisem. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się, iż dla stwierdzenia skuteczności doręczenia pisma w trybie art. 44 K.p.a. trzeba udokumentować spełnienie wszystkich ustanowionych w tym artykule wymogów. "Konieczne jest więc dokonanie przez doręczyciela wszystkich czynności łącznie przewidzianych tym przepisem, by można było uznać przesyłkę za skutecznie doręczoną w trybie zastępczym" (tak: NSA w wyroku z dnia 17 sierpnia 2011 r., sygn. akt II GSK 794/10, zamieszczonym na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wedle komentowanego przepisu, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 K.p.a. (stronie lub pełnoletniemu domownikowi) poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę (art. 44 § 1 pkt 1 K.p.a.), a zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 K.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie siedmiu dni, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 K.p.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 44 § 4 K.p.a.). Tymczasem w przedmiotowej sprawie brak jest dowodu potwierdzającego poinformowanie strony o terminie odbioru przesyłki oraz brakuje wskazania przyczyn nieumieszczenia zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej. Z uwagi na powyższe nie można przyjąć, że nastąpił wskazywany w odpowiedzi na skargę skutek doręczenia w dniu 1 lutego 2012 r. Natomiast z adnotacji dokonanej na zaskarżonej decyzji wynika, że została ona odebrana osobiście w siedzibie Kolegium w dniu 11 czerwca 2012 r. przez D. B., legitymującą się pełnomocnictwem. Skarga została nadana w urzędzie pocztowym 19 czerwca 2012 r., zatem należało stwierdzić, że złożono ją w ustawowym terminie.

Powyższe ustalenie pozwala na dokonanie kontroli działań administracji w rozpoznawanej sprawie. Na wstępie rozważań celowe jest przypomnienie, że przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, którą utrzymano w mocy rozstrzygnięcie Wójta Gminy Łambinowice z 6 lipca 2011 r. - wydane na podstawie art. 23 ust. 1, 6, 7 i 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej ustawą - orzekające zwrot przez A. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Utrzymana w mocy decyzja organu pierwszej instancji stanowiła drugi etap postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń i została podjęta po wcześniejszym wydaniu w dniu 30 maja 2011 r. decyzji orzekającej o uznaniu wypłaconych od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2010 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane świadczenia. Odnotować jeszcze trzeba, że sporne świadczenia zostały przyznane skarżącej w dniu 15 stycznia 2010 r. przez Wójta Gminy Łambinowice, który - po uzyskaniu informacji o skreśleniu skarżącej z listy uczniów z dniem 26 marca 2010 r. - zdecydował o wdrożeniu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Stosownie do art. 23 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami (ust. 1); należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust. 2); nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 4); kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (ust. 5); nienależnie pobrane świadczenia wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 6), a odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 7). Na tle tej regulacji, a w szczególności jej ust. 2, 4 i 5, Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie wskazywało - odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego - że w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych wydaje się decyzję administracyjną ustalającą te należności, natomiast odrębną decyzją orzeka się o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Nie ulega również wątpliwości, że druga ze wskazanych decyzji może zapaść dopiero wówczas, gdy pierwsza z nich stanie się ostateczna, jako że to w niej właśnie zostaje określona kwota świadczeń podlegających zwrotowi. Obie decyzje pozostają więc ze sobą w bezpośrednim i ścisłym związku, czego konsekwencją jest to, że należą do aktów wydanych w granicach danej sprawy. Sygnalizowano już na wstępie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, natomiast w myśl art. 135 P.p.s.a. orzekanie dotyczy aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dlatego, pomimo zaskarżenia decyzji w przedmiocie zwrotu świadczenia, Sąd uprawniony był także do zbadania legalności ostatecznej decyzji Wójta Gminy Łambinowice z 30 maja 2011 r. uznającej określone świadczenia za nienależnie pobrane. Stosownie do powiedzianego wcześniej, decyzja ta stanowiła pierwszy etap postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i tym samym mieści się ona w granicach sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a.

Badając legalność decyzji organu pierwszej instancji z 30 maja 2011 r., Sąd uznał ją za wadliwą, gdyż została podjęta z naruszeniem m.in. art. 107 § 3 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że uzasadnienie decyzji administracyjnej jest odzwierciedleniem toku postępowania, ustaleń poczynionych przez organ i dowodów, które doprowadziły do takich, a nie innych wniosków. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady ogólne postępowania administracyjnego, w szczególności określoną w art. 7 K.p.a. zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej i realizujący tę zasadę szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, nakładających na organy administracji obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Powyższe naruszenia stanowią podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Pamiętać trzeba, że uzasadnienie decyzji jest tak samo ważne, jak jej rozstrzygnięcie, zarówno dla strony, jak i dla sądu administracyjnego kontrolującego decyzję pod względem zgodności z prawem, gdyż powinno odzwierciedlać stanowisko organu i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Oceniana decyzja Wójta Gminy Łambinowice w ogóle nie spełnia tych wymogów. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego jest świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Wedle organu taką okolicznością było zaprzestanie nauki przez A. B. Stosownie zaś do art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Przepis ten posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", dlatego dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest wskazanie przez organ decyzyjny sposobu jego rozumienia w kontekście okoliczności rozpoznawanej sprawy. W orzecznictwie podkreśla się, że w pojęciu "świadczenia nienależnie pobranego" chodzi o sytuację, gdy świadczenie zostało pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W tym ujęciu obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która uzyskała świadczenie w przypadku świadomego zaniechania w przekazaniu organowi posiadanych informacji wywierających wpływ na prawo do świadczenia, jak też osoby, która była świadoma okoliczności, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny, czyli świadome i celowe działanie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 478/10 i powołane w nim orzeczenia, LEX nr 754434). Tymczasem, w podjętej decyzji takich wywodów zabrakło, zwłaszcza w kontekście przyczyn zaprzestania nauki w marcu 2010 r. Zagadnienie to, zdaniem Sądu, wymagało szczegółowego rozważenia w sytuacji, gdy z akt administracyjnych wynika, że A. B. - po skreśleniu jej z listy słuchaczy Policealnej Szkoły [...] "[...]", co nastąpiło 26 marca 2010 r. - ponownie podjęła naukę w tej szkole od 28 września 2010 r., tyle że na innym kierunku (pismo z 16 października 2010 r.). Ponadto z oświadczenia strony wynika, że w rozważanym okresie nie otrzymywała od ojca alimentów, a z materiału dokumentacyjnego nadesłanego przez organ wynika także, że strona wyjaśniła, iż na pierwszym z obranych kierunków, tj. technik rachunkowości nie radziła sobie i szkoła zaproponowała jej kontynuowanie nauki na kierunku łatwiejszym - technik logistyk (odwołanie z 29 listopada 2010 r. od decyzji z 17 listopada 2010 r.). W końcu, dla oceny, czy strona przyjęła świadczenie w złej wierze, a więc że była świadoma okoliczności, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, należało również poddać ocenie to, czy została dostatecznie i wyraźnie pouczona o skutkach przerwania nauki. W tej kwestii zachodzą uzasadnione wątpliwości, do których organ powinien się szczegółowo odnieść, skoro - po pierwsze - strona jest osoba młodą i powołuje się na brak odpowiedniego rozeznania swej sytuacji oraz sygnalizuje, że posiada orzeczenie kwalifikujące ją do kształcenia specjalnego i orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, co ewentualnie mogło powodować potrzebę dodatkowego wytłumaczenia jej skutków pewnych zachowań; po drugie zaś strona poświadczyła we wniosku o przyznanie świadczenia tylko ogólnie, że poinformuje organ o rezygnacji z kontynuacji nauki, lecz w jej ocenie nie zrezygnowała z nauki w ogóle, gdyż kontynuowała ją od września tego samego roku na innym niż poprzednio kierunku. Z kolei, argument organu o pouczeniu A. B. w decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, nie może uzasadniać stanowiska, że z całą pewnością znała ona skutki przerwania nauki. Pouczenie to jest bardzo ogólne, wymienia się w nim przykładowe przypadki mające wpływ na prawo do świadczeń, jednak nie obejmują one sytuacji z jaką mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, co mogło być dla strony mylące.

W podsumowaniu tego fragmentu wywodów stwierdzić przyjdzie, że w decyzji z 30 maja 2011 r. organ pierwszej instancji nie poczynił we wskazanym powyżej zakresie żadnych ustaleń i rozważań, a tym samym nie wyjaśnił istotnych, a podnoszonych w orzecznictwie kwestii związanych z pojęciem świadczenia nienależnie pobranego, którego obowiązek zwrotu dotyczy osób przyjmujących świadczenie w złej wierze, tj. ze świadomością, że się ono nie należy (por. wyrok NSA z 29 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/09, dostępny na stronie internetowej: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazane wadliwości decyzji przesądzają o konieczności jej uchylenia z uwagi na naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie dokonanie wyczerpujących rozważań w podniesionym zakresie, z odwołaniem się do sytuacji skarżącej.

Logiczną konsekwencją uchylenia przez Sąd decyzji Wójta Gminy Łambinowice z 30 maja 2011 r. jest uchylenie także zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 31 października 2011 r. i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z 6 lipca 2011 r. zobowiązującej A. B. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Jak bowiem wywiedziono na wstępie niniejszego uzasadnienia, wynikający z art. 23 ust. 1 ustawy obowiązek zwrotu świadczenia ma charakter następczy i uzależniony jest od wcześniejszego ustalenia, że wypłacone osobie uprawnionej świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest nienależnie pobranym świadczeniem. Argumentacja prawna Sądu dowiodła istnienia zależności pomiędzy dwoma, następującymi po sobie postępowaniami, tak więc efektem wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, która to decyzja spowodowała konieczność podjęcia decyzji następnej, opartej o przepis art. 23 ust. 1 ustawy, jest obowiązek Sądu badającego legalność tej kolejnej decyzji oraz decyzji utrzymującej ją w mocy, ich uchylenia. Mówiąc inaczej, w rozpoznawanej sprawie doszło do sytuacji, w której niniejszym wyrokiem Sądu uchylono rozstrzygnięcie administracyjne, do którego wyraźnie i jednoznacznie odwoływały się decyzje objęte przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu sądowym, co - niejako automatycznie - przesądza o konieczności uchylenia także tych decyzji. W konsekwencji należało więc uznać, że zapadłe w przedmiotowej sprawie decyzje organów obu instancji, które zostały oparte na decyzji niezgodnej z prawem (w pewnym sensie, bo uwzględniały stan prawny wynikający z ostatecznej decyzji, zakwestionowanej przez Sąd), podjęto z naruszeniem art. 23 ust. 1 ustawy. W ocenie Sądu, nie do obrony byłby bowiem pogląd o spełnieniu przesłanek upoważniających organ do egzekwowania świadczenia pieniężnego, gdy decyzja warunkująca zwrot nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego okazała się wadliwa.

Powiedziane dotychczas przesądziło o uchyleniu aktów administracji wydanych w przedmiotowej sprawie. Niemniej jednak, nie sposób nie dostrzec, że także zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja w sprawie zwrotu świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami zawierają wadliwości, które - rozważane samodzielnie - powodują konieczność ich uchylenia. Z cytowanego już wcześniej art. 23 ust.1 ustawy wynika obowiązek zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami nienależnie pobranych świadczeń. Jednocześnie w ust. 7 art. 23 ustawa przewiduje, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W świetle takich regulacji nie może być wątpliwości, że orzekając w przedmiocie zwrotu świadczeń organy rozstrzygające winny wskazać kwoty i daty wypłaty poszczególnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, od których to dat zależy ustalenie początkowego dnia naliczania odsetek ustawowych od każdego z tych świadczeń. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, z naruszeniem wskazanych regulacji, a także z naruszeniem art. 107 § 3 K.p.a., organy decyzyjne ograniczyły się wyłącznie do zobowiązania skarżącej do nakazania zwrotu pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi, podając tylko łączną kwotę do zwrotu (850 zł) i wskazując ogólnie, że jest to kwota wypłaconych świadczeń w wysokości po 170 zł miesięcznie za okres od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2010 r., przy czym Kolegium błędnie wyliczyło, że chodzi o cztery miesiące. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie podnosi się, że regulacje "prawa materialnego w zakresie dotyczącym żądania zwrotu od beneficjenta świadczeń wypłaconych w ramach pomocy osobom uprawnionym do alimentów jednoznacznie przesądzają o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji. Do ustaleń tych należy zaś nie tylko wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto data wypłaty tych świadczeń. Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich przez organ administracji w uzasadnieniu decyzji pozwoli stronie na prawidłowe obliczenie we własnym zakresie czy też skontrolowanie sposobu naliczenia przez organ administracyjny kwoty odsetek ustawowych przypadających na dzień spłaty" (tak: WSA w Poznaniu w wyroku z 18 października 2011 r., II SA/Po 643/11, dostępny na stronie internetowej: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przytoczonym wyroku słusznie ponadto Sąd wskazywał na konieczność podania powyższych ustaleń w uzasadnieniu decyzji, choćby z uwagi na zapewnienie stronie skutecznej ochrony jej praw oraz zrozumienie podstaw nałożonych na nią obowiązków co do zwrotu kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi, które winny być liczone indywidualnie dla każdego wypłaconego w danym miesiącu świadczenia. Badając dalej zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził ponadto, że organ odwoławczy nie wyjaśnił, czy wolą strony było, by w postępowaniu odwoławczym jej interesy reprezentowała matka – D. B. Wprawdzie, podpisując odwołanie D. B. błędnie określiła się jako przedstawiciel ustawowy, ponieważ jej córka była już osobą pełnoletnią, jednak w tej sytuacji powinnością organu było wyjaśnienie kwestii reprezentacji osoby odwołującej się. Jeśli Kolegium nie znalazło podstaw do zastosowania art. 33 § 4 K.p.a. i miało wątpliwości co do możliwości uznania D. B. za pełnomocnika skarżącej, winno było zażądać nadesłania stosownego pełnomocnictwa. Dopiero brak reakcji na żądanie organu pozwoliłby na stwierdzenie z całą pewnością, kto powinien brać udział w tym postępowaniu i do kogo należało kierować korespondencję (zob. art. 40 § 2 K.p.a.). W tym miejscu odnotowania wymaga, że w kolejnych pismach Kolegium, a to w sprawie nadesłania akt administracyjnych oraz o przedłużeniu terminu rozpatrzenia odwołania, sam organ przyjmował, że A. B. jest reprezentowana przez matkę, czym utwierdzał stronę w przekonaniu, że złożenie dodatkowego oświadczenia dotyczącego umocowania pełnomocnika do działania w sprawie nie jest konieczne. Pominięcie rozwiązań procesowych w przedstawionym zakresie należy uznać za kolejną wadę decyzji organu odwoławczego.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych powyżej naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, a także decyzję Wójta Gminy Łambinowice z 30 maja 2011 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu, przy czym przedmiotowość postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu świadczeń będzie nierozerwalnie związana z ewentualnym rozstrzygnięciem w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji oparto o przepis art. 152 P.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania, obejmujących zwrot kosztów przejazdu do Sądu, orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.