Wyrok NSA, sygn. akt IV SAB 233/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 142
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Ponieważ zwrot nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ może nastąpić tylko na wniosek /art. 136 w związku z art. 142/, to postępowanie prowadzone bez wniosku dotknięte jest wadą określoną w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.

TEZY

Ponieważ zwrot nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ może nastąpić tylko na wniosek /art. 136 w związku z art. 142/, to postępowanie prowadzone bez wniosku dotknięte jest wadą określoną w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Józefa K.:

I. na bezczynność Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody K. z dnia 30 grudnia 1996 r. (...),

II. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 16 lipca 1998 r. (...) w przedmiocie zwrotu majątku ziemskiego:

I. Umarza postępowanie sądowe w zakresie bezczynności Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej.

II. Stwierdza nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

III. Zasądza od Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast na rzecz Józefa Edwarda K. kwotę 10 /dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Decyzją z dnia 30 grudnia 1996 r. - (...) Wojewoda K. /na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13, par. 13 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej - Dz.U. nr 10 poz. 51 oraz art. 104 Kpa, - stwierdził, "że majątek ziemski "Zagrody J." stanowiący własność Zofii K. podlegał działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" cytowanego dekretu.

W uzasadnieniu wskazano, że Józef Edward K. wniósł o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia 20 października 1946 r. - (...) w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa tych dóbr.

Uwzględniając badania archiwalne stwierdzono, że Starosta Powiatowy M. orzeczeniem z dnia 1 sierpnia 1936 r. zezwolił Józefowi K. na przeniesienie prawa własności całości nieruchomości ziemskiej "Zagrody J." o powierzchni 59,7 ha na rzecz córki Zofii w drodze darowizny z zastrzeżeniem warunku. Przeniesienie własności na tej podstawie nastąpiło 29 stycznia 1937 r. z zastrzeżeniem, że "Dobra Zagrody J." oraz "Dobra J. i S." stanowią jednostkę w rozumieniu art. 4-6 ustawy o wykonaniu reformy rolnej z dnia 28 grudnia 1925 r.

Z dokumentacji archiwalnej wynika, iż majątek "Zagrody J." został przejęty na rzecz Skarbu Państwa - w trybie dekretu o reformie rolnej - łącznie z majątkiem J. gdyż stanowiły całość gospodarczą.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Józef Edward K. Nastąpiło to w dniu 17 marca 1997 r., które to odwołanie do daty złożenia skargi do NSA /tj. 5 października 1998 r./ nie zostało rozpoznane przez Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej.

II. Decyzją z dnia 6 lutego 1998 r. - (...) Wojewoda K. na podstawie art. 105 par. 1 Kpa w zw. z art. 216 ustawy-z dnia 21 sierpnia 1997 r. - po rozpoznaniu wniosku Józefa Edwarda K. - orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zwrotu części majątku ziemskiego "J.-S. - Zagrody J.".

W uzasadnieniu wskazano, że w związku z tym, iż przedmiotowa nieruchomość nie została przejęta w trybie przepisów określonych w art. 216 powołanej ustawy, postępowanie o jej zwrot prowadzone na podstawie przepisu art. 142 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami należało umorzyć - jako bezprzedmiotowe.

W wyniku wniesionego odwołania przez Józefa K. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 16 lipca 1998 r. - (...) na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu dodatkowo wskazano, że poza sporem jest, że nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa w trybie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej wywołującego skutki z mocy prawa. Z uwagi na brak aktu administracyjnego, wydanego w indywidualnej sprawie administracyjnej nie jest ona nieruchomością wywłaszczoną, jak również nie jest objęta przepisem art. 216 powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

III. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Józef K. wniósł o:

a/ w zakresie pktu I zobowiązanie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej do rozpoznania odwołania z dnia 17 marca 1997 r.

b/ w zakresie pktu II - uchylenie decyzji obu instancji.

W zakresie pktu b/ skarżący podniósł, że podstawę wszczęcia postępowania w tej sprawie stanowiło odwołanie z dnia 14 stycznia 1998 r., które dotyczyło decyzji Wojewody K. z dnia 10 grudnia 1997 r. - (...). Pomyłka wynikła z mylnego zrozumienia pisma, które z tym odwołaniem Wojewodzie K. przesłało Ministerstwo Rolnictwa.

Biorąc pod uwagę to, że odwołanie uznano za wniosek o wszczęcie postępowania, przeto decyzje obu instancji winny być uchylone zaś odwołanie winno być rozpoznane przez organ II instancji.

IV. W odpowiedzi na skargę nadesłaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie podając argumenty zbieżne z treścią zaskarżonej decyzji.

Z kolei Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nadesłał decyzje z dnia:

a/ 10 marca 1999 r. - (...)

b/ 6 kwietnia 1999 r. - (...)

mocą których uchylono decyzje Wojewody K. z dnia:

a/ 10 grudnia 1997 r. - (...)

b/ 30 grudnia 1996 r. - (...)

i sprawy przekazano do ponownego rozpatrzenia.

V. W piśmie z dnia 20 maja 1999 r. skierowanym do NSA skarżący wniósł o uznanie za nieważne decyzji obu instancji tak Wojewody K., jak też Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, wskazanych w pkcie II, ponieważ zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa /art. 138 Kpa/ w wyniku błędnego zakwalifikowania odwołania jako wniosku wszczynającego postępowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

I. Uwzględniając to, że w sprawie skargi na bezczynność została wydana zgodna decyzja, przeto wydanie wyroku stało się zbędne. Mając to na względzie Sąd orzekł jak w sentencji - z mocy art. 355 par. 1 Kpc w zw. z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

II. Żądanie skarżącego stwierdzenia nieważności decyzji organów I i II instancji zawarte w piśmie z dnia 20 maja 199 r. zasługuje na akceptację.

Pismo, które miało stanowić podstawę wszczęcia postępowania, noszące datę 14 stycznia 1998 r. jest w swej istocie odwołaniem od decyzji Wojewody K. z dnia 10 grudnia 1997 r. Na taką konstatację pozwala treść tego dokumentu, albowiem expressis verbis autor stwierdza: "niniejszym wnoszę odwołanie od decyzji Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia 10 grudnia 1997 r., której odbiór listem poleconym potwierdziłem dnia 5 stycznia 1998 r.".

Przedmiotowe odwołanie - wbrew treści decyzji organu I instancji nie zawiera punktu 2, zaś w zdaniu "przypominam raz jeszcze, że art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. nakłada na Państwo obowiązek zwrotu poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu nieruchomości wywłaszczonej, jeżeli stała się zbędna na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu" nie sformułowano żądania które przypisuje się skarżącemu. Należy bowiem zauważyć, że majątek ziemski nie był nigdy wywłaszczony i z tej racji nie może być rozważana kwestia jego zwrotu z tej racji, że stał się on zbędny na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Analiza zaś tej kwestii w świetle art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ jest bezprzedmiotowa, bowiem ten przepis nie dotyczy majątków ziemskich przejętych na podstawie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Jeżeli się weźmie pod uwagę fakt, że zwrot nieruchomości w trybie powołanej wyżej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. może nastąpić tylko na wniosek /art. 136 w zw. z art. 142/, to postępowanie dotknięte jest - z braku ponownego żądania - wadą określoną w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa /z racji na rażące w tym względzie naruszenie prawa przy wydaniu obu decyzji/.

Niezależnie od powyższych uwagi stwierdzić należy, że okoliczności, które legły u podstaw zakwestionowanych przez skarżącego decyzji były rozważane przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, co znalazło wyraz w decyzji z dnia 16 lipca 1988 r. - (...). Świadczy to jednoznacznie o tym, że ta sama treść stanowiła zarówno odwołanie, jak też rzekomy wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie, której efektem była decyzja Wojewody K. z dnia 6 lutego 1988 r. i utrzymująca ją w mocy decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 16 lipca 1998 r.

Uwzględniając powyższe - stosownie, do treści art. 22 ust. 2 w zw. z ust. 3 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji wyroku.