Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 2436/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik ( spr.) Stanisław Nitecki Protokolant referent stażysta Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2004 r. sprawy ze skargi J.N. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z treścią art. 4 ust. 5 ustawy z 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zmianami ) umorzył postępowanie, a następnie na wniosek skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia [...] roku nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i 138 pkt 2 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1,2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej lub osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. Nr 87, poz. 395 ) uchylił decyzję własną o umorzeniu postępowania i odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego przewidzianego w powołanej ustawie. Podstawę odmowy stanowiło stwierdzenie, iż po stronie skarżącego nie zachodzą przesłanki wymagane ustawą, gdyż jako osoba urodzona w miejscu deportowania rodziców de facto sama nie była deportowana.

Skarżący, J.N., w dniu [...] roku wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia [...]r.

W skardze zawarte jest żądanie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz, co dotychczas nie było wyartykułowane – pomoc finansową jednorazową, w formie odszkodowania za " wyrządzone mu krzywdy" przez Niemców w okresie II wojny światowej.

W odpowiedzi na skargę organ administracji powołał się na dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ), zwanej dalej ustawą p.p.s.a.

Przedmiotowa skarga została wniesiona w dniu [...]r. i zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ( Dz. U. nr 72, poz. 653 podlega rozpoznaniu przez tutejszy Sąd.

Na podstawie art. 1 § 2 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej w aspekcie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w swoich rozważaniach rozstrzygał zatem czy nie doszło do naruszenia prawa i to zarówno materialnego, jak i formalnego, w zakresie jego stosowania w postępowaniu przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w momencie wydawania zaskarżonej decyzji z dnia [...] roku Nr [...].

W zakresie kontroli stosowania prawa materialnego analizie poddana została ustawa z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późniejszymi zmianami ), a w szczególności jej art. 2 pkt 2 lit. a i art. 3 ust. 1.

Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...]r. skarżący wystąpił z wnioskiem do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Jako uzasadnienie swego żądania podał, iż jego miejscem urodzenia w dniu [...] roku była miejscowość S. gmina Z., powiat K., gdzie w okresie od [...] roku do [...] roku pracowali przymusowo jego rodzice w gospodarstwie rolnym należącym do niemieckiego właściciela. W związku z powyższym od pierwszego dnia życia żył on w ciężkich warunkach bytowych, co ma wpływ na obecny jego stan zdrowia.

W aktach sprawy znajduje się dokumentacja potwierdzająca bezspornie fakt przebywania rodziców skarżącego na robotach przymusowych w miejscowości podanej we wniosku skarżącego. Nadto, z zebranych w aktach sprawy dokumentów wynika, iż decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dnia [...] roku matce skarżącego, A.N. przyznano uprawnienie do świadczenia pieniężnego w maksymalnym rozmiarze na mocy art. 2 pkt 2 lit. a i 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. Nr 87, poz. 395 ) zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym.

Zaskarżonej decyzji można przypisać cechy niezgodności z prawem, dlatego też skarga zasługuje na uwzględnienie.

Należy stwierdzić, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu orzekającego jest lakoniczne. Zawarta w dwóch zdaniach argumentacja organu wskazuje, iż strona, jako urodzona w miejscu wykonywania robót przymusowych przez jej rodziców nie jest osobą deportowaną do pracy przymusowej, a nie wdając się w głębsze rozważania co do interpretacji określonych w przepisie przesłanek organ poprzestał na wykładni werbalnej przepisu.

Zasada prawdy obiektywnej i zasada praworządności, będące podstawowymi zasadami postępowania przed organami administracji państwowej nakładają na organ rozpoznający sprawę obowiązek nie tylko wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy ale również właściwej interpretacji obowiązujących przepisów prawa. Zwrócić wypada uwagę, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów nakreślonych w tym zakresie, gdyż przedstawiona w decyzji ocena prawa jest pobieżna i zbyt ogólna, co nie odpowiada przepisowi art. 107 § 3 Kpa.

W szczególności należy zauważyć, iż na tle treści zarówno ust. 1 jak i 2 art. 2, jak też art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym pojawiło się liczne orzecznictwo i pominięcie w ocenie sprawy wykładni prawa przyjętej w szeregu rozstrzygnięć przed sądami administracyjnymi stanowi o istotnych uchybieniach procesowych organu wydającego zaskarżoną decyzję.

Z dokumentów zawartych w aktach sprawy nie ulega wątpliwości, że rodzice skarżącego A. i A.N. w okresie od [...] roku do [...] roku deportowani zostali przez władze niemieckie do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym w miejscowości S. k/K.

Ze względu na to, że skarżący urodził się [...] r., oczywistym jest, że nie mógł on wykonywać jakiejkolwiek pracy przymusowej w okresie trwania deportacji, a nadto, iż w istocie, w dosłownym rozumieniu pojęcia deportacji, jako "wywiezienie" nie został deportowany.

Rozważania prawne związane z ustaleniem czy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń na mocy cyt. ustawy należą dzieci urodzone w czasie deportacji ich rodziców stanowiły, jak wspomniano wcześniej, przedmiot szeregu postępowań toczących się przed sądami powszechnymi, Naczelnym Sądem Administracyjnym i Sądem Najwyższym.

Pierwotna linia orzecznictwa wskazywała, iż ani deportowanie dziecka niezdolnego ze względu na wiek do wykonywania pracy przymusowej, ani tym bardziej urodzenie się dziecka w okresie wykonywania pracy przymusowej przez jego rodziców nie uprawnia do uzyskania świadczenia z tytułu ustawy z dnia 30 maja 1996 roku. Taka interpretacja art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym była efektem przyjęcia, iż art. 3 ust. 1 ustawy określa, iż świadczenie pieniężne przysługuje za okres trwania pracy przymusowej, a nie za sam pobyt na terytorium III Rzeszy lub ZSRR bądź terenów przez nich okupowanych, a w związku z powyższym niezbędny jest element faktycznie wykonywanej pracy ( vide wyroki Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 6 lipca 1994 r. sygn. akt III Aur/210/95, Apelacyjnego z dnia 18 lutego 1998 r. sygn. akt III Aua 63/98, a także wyrok NSA w Warszawie z dnia 2 września 1999 r. sygn. akt V SA 236/99).

Jednakże powyżej wskazane rozstrzygnięcia stanowią obecnie odosobniony pogląd zarówno w kwestii przesłanki konieczności świadczenia pracy jak i możliwości uwzględnienia jako adresata aktu prawnego narodzonych w czasie deportacji rodziców dzieci, wobec zdecydowanej większości poglądów odmiennych wywiedzionych z wykładni pojęcia "represji" w rozumieniu cyt. art. 2 ust. 1 i 2 jak i art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych.

Przyjęto bowiem, iż represję stanowi w rozumieniu cyt. aktu prawnego – osadzenie w obozach pracy z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych, religijnych ( ust. 1), - deportacja ( wywiezienie ) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy ( ust. 2 ), a przepis art. 3 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR stanowiący o czasie "trwania pracy", nie stanowi przesłanki wymaganej przy ocenie istnienia represji, a stanowi jedynie kryterium obliczenia wysokości przysługującego świadczenia ( vide wyroki NSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2001 r. sygn. akt V SA 921/00, z dnia 4 grudnia 2000 r. sygn. akt V SA 674/00, z dnia 16 maja 2002 r. sygn. akt V SA 2533/01, wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r. sygn. akt III RN 112/99 wydany w wyniku rozpoznania rewizji nadzwyczajnej od wyroku NSA z dnia 13 stycznia 1999 r. sygn. akt V SA 759/98, wyrok SN z 6 kwietnia 2000 r. sygn. akt III RN 143/99 , a także wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2001 r. sygn. akt V SA 940/01, wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 11 lutego 2003 r. sygn. akt SA/Ka 834/01, wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 5 luty 2003 II SA/Łd 892/00 ).

Na tle wskazanej judyktatury ustalone zostało jednoznacznie, iż niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną, np. z powodu wieku lub innych przyczyn, nie wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy.

W przypadku deportowanego z rodzicami małoletniego dziecka, niezdolnego do pracy ze względu na wiek, kryterium tym jest czas jego pobytu w miejscu deportacji do pracy przymusowej, a także, iż odmienne traktowanie osób urodzonych w obozach pracy z osobami osadzonymi tam w wieku niemowlęcym nie wystarczającym dla możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy, godziłoby w zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości wśród obywateli.

Wykładnia pojęcia "deportacja" zastosowana w zaskarżonej skargą decyzji nie jest do pogodzenia z wyżej przedstawionymi poglądami judykatury.

Rodzice wnioskodawcy pracowali przymusowo u niemieckiego rolnika. Nie mieli możliwości swobodnego dysponowania swoimi osobami, bo byli w bezpośredniej dyspozycji tegoż niemieckiego rolnika, któremu do pracy zostali przydzieleni.

"Deportacja" to przymusowy pobyt połączony z ograniczeniem wolności osób przesiedlonych, zesłanie do określonej miejscowości na przymusowy pobyt ( Encyklopedia Powszechna PWN, Słownik Języka Obcego PIW).

Jest zatem oczywiste, iż narodzone dziecko, tak jak jego rodzice pracujący przymusowo poza miejscem swego zamieszkania, zmuszone było do przymusowego pobytu wraz z ograniczeniem wolności i nie przebywało w miejscu deportacji rodziców dobrowolnie, a zatem jego pobyt wraz z rodzicami utożsamiał się z pojęciem represji w szczególnych warunkach, określonych w ustawie z dnia 30 maja 1997 roku.

Wszyscy adresaci norm prawnych, charakteryzujący się daną cechą relewantną winni być traktowani według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących, a zasada równości nie wyklucza różnego traktowania podmiotów różniących się między sobą, niemniej wszelkie zróżnicowanie traktowania musi być oparte na uznanych kryteriach, zasadność doboru których podlega każdorazowej ocenie, między innymi z punktu widzenia zasady sprawiedliwości społecznej ( por. m.in. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca 1988 r., sygn. U. 7/87, OTK w latach 1986 – 1995, Tom I, s.133-144).

W niniejszym postępowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny, mając na względzie zasadę równości obywateli wobec prawa, podziela tę linię orzeczniczą, według której osoba deportowana do pracy przymusowej nie jest obowiązana wykazać, iż w trakcie trwania deportacji wykonywała faktycznie pracę przymusową, a zatem nie wiek osoby deportowanej lecz sam fakt deportacji winien decydować o uprawnieniach do uzyskania świadczeń przysługujących z tytułu doznanych represji nadto, iż narodzone w czasie wykonywania przez rodziców pracy przymusowej dziecko, jest również adresatem norm prawnych zawartych w ustawie z dnia 30 maja 1997 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Wobec powyższego poglądu prawnego, niesłusznym byłoby pozbawianie uprawnień osoby, które nie były deportowane w dosłownym rozumieniu, gdyż urodziły się na deportacji, za utracony okres dzieciństwa związany z pobytem w ciężkich warunkach bytowych.

W konkluzji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 2 cyt. ustawy i art. 107 § 3 k.p.a.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ kierując się motywami podjętego wyroku winien wydać stosowną decyzję administracyjną, mocą której przyzna stronie należne jej świadczenie pieniężne.

Z uwagi na fakt, że mocą uchylonych decyzji organy administracji odmówiły stronie przyznania przedmiotowego świadczenia pieniężnego uwzględnienie skargi nie wpływa na ich wykonanie. Z tego powodu Sąd po myśli art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) nie określał w jakim zakresie uchylone decyzje nie mogą być wykonane przed uprawomocnieniem się wyroku.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny pozostawił bez rozpoznania żądanie skarżącego o przyznanie jednorazowej pomocy finansowej zawarte w pkt 2 jego skargi, bowiem żądanie to nie stanowiło przedmiotu zaskarżonej decyzji.

Stosownie do art. 210 p.p.s.a. o zwrocie kosztów nie orzeczono z uwagi na brak wniosku skarżącego w tym zakresie.

su.