Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 151/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1482
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Specjalista Agnieszka Wita-Łyskawa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2020 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Śląski (dalej; organ II instancji, organ odwoławczy), decyzją z [...] r, nr [...], na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1482 z późn. zm.) w trybie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania J. W. (dalej: strona, skarżąca), od decyzji Prezydenta Miasta B., nr [...], z [...] r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, że strona w dniu [...] r. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku od dnia rejestracji w wysokości [...]zł brutto miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku oraz w wysokości [...] zł brutto miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku, co określono w decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] r., wydanej na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz art. 71 ust. 1 i 2, art. 72, art. 73 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Decyzją Prezydenta Miasta B. z [...] r. orzeczono o utracie prawa do zasiłku od dnia [...] r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. W dniu [...] r. strona przedłożyła, celem wyrejestrowania, decyzję Prezydenta Miasta B. z [...] r. o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małoletnim synem O. w okresie od [...] r. do [...] r. w kwocie [...]zł miesięcznie. W związku z tym, decyzją Prezydenta Miasta B. z [...] r. orzeczono o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] r.

Pismem z [...] r.. Powiatowy Urząd Pracy zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł. Powiatowy Urząd Pracy wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w sprawie nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za ww. okres w ustalonej wysokości. W odpowiedzi, strona oświadczyła, że była przekonana, iż zasiłek przysługuje jej przez okres 720 dni.

Organ podkreślił, że okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest ściśle określony przepisami ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W podstawie prawnej decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] r. orzekającej o uznaniu strony z dniem [...] r. za osobę bezrobotną oraz o przyznaniu od tego dnia prawa do zasiłku powołano m.in. art. 73 ust. 1 pkt 2 lit. a) ww. ustawy. Stanowi on, że okres pobierania zasiłku wynosi 365 dni dla bezrobotnych zamieszkałych w okresie pobierania zasiłku na obszarze powiatu, jeżeli stopa bezrobocia na tym obszarze w dniu 30 czerwca roku poprzedzającego dzień nabycia prawa do zasiłku przekraczała 150% przeciętnej stopy bezrobocia w kraju. W związku z powyższym, maksymalny okres pobierania zasiłku przez stronę wynosił 365 dni, tj. do dnia [...]r., a tym samym z dniem [...]r. strona nie była uprawniona do jego pobierania z powodu wyczerpania okresu pobierania zasiłku przewidzianego w ww. ustawie. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji wypłacał stronie zasiłek do dnia [...] r., pomimo upływu maksymalnego okresu pobierania zasiłku określonego w ww. ustawie. Organ ustalił, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, o których stanowi art. 76 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy. W myśl tego przepisu za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

W tym stanie rzeczy, organ I instancji, decyzją z [...] r. zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, skarżąca podniosła m.in., że dopiero po złożeniu przez nią wniosku o wyrejestrowanie z ewidencji osób bezrobotnych Powiatowy Urząd Pracy wydał decyzję o utracie prawa do zasiłku z dniem [...] r., jej zdaniem wina za wypłatę zasiłku dla bezrobotnych przez tak długi czas leży po stronie Urzędu Pracy, w momencie rejestracji otrzymała decyzję o przyznaniu zasiłku bez wskazanej daty zakończenia pobierania zasiłku, dlatego to Urząd przyznający świadczenie powinien po upływie czasu, na który zasiłek został przyznany wydać decyzję o pozbawieniu świadczenia. Ponadto podniosła, że ma syna z orzeczeniem niepełnosprawności od [...] r. do chwili obecnej i gdyby nie błąd Powiatowego Urzędu Pracy dostawałaby przez cały ten okres 500+ na dziecko, dowiedziała się bowiem, że niewiele przekracza kwotę dochodu na członka rodziny z dzieckiem, które posiada orzeczenie o niepełnosprawności i jak tylko Powiatowy Urząd Pracy wyda decyzję o zakończeniu pobierania zasiłku może składać wniosek o 500+, wówczas zostanie jej wypłacone świadczenie.

Organ odwoławczy, odnosząc się do argumentów skarżącej, podkreślił, że w dniu rejestracji skarżąca została zobowiązana do zapoznania się z przepisami ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Co więcej, w dniu rejestracji skarżąca została poinformowana o ustalonym okresie przysługiwania zasiłku, tj. od [...] r. do [...] r. Informacja ta znajduje się w karcie rejestracyjnej bezrobotnego, której odbiór strona potwierdziła własnoręcznym podpisem. Okres przysługiwania prawa do zasiłku został wskazany na pierwszej stronie karty rejestracyjnej bezrobotnego, którą strona własnoręcznie podpisała, a składając podpis pod dokumentem była świadoma jego treści i znaczenia. Ponadto, w dniu rejestracji skarżąca otrzymała "Informację dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy", która zawiera pouczenie dotyczące świadczeń pieniężnych nienależnie pobranych oraz obowiązku ich zwrotu. Skarżąca zapoznała się z jej treścią, co potwierdziła swoim podpisem. W dniu rejestracji podpisała ponadto "Oświadczenie bezrobotnego" w części C karty rejestracyjnej bezrobotnego (pkt 22), w którym zobowiązała się m.in. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w przypadku niespełnienia warunków wymienionych w ustawie. Na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, w ocenie organu odwoławczego, nie wpływa fakt, że decyzja o utracie przez skarżącą prawa do zasiłku od dnia [...] r. została wydana dopiero w dniu [...] r. Akty deklaratoryjne wywołują bowiem skutki prawne wstecz, ex tunc, tj. od momentu, w jakim dany stan prawny zaistniał, istotą decyzji deklaratoryjnej jest jej moc wiążąca wstecz, czyli sięgająca skutkami prawnymi wcześniej, niż data wydania decyzji.

Podstawą uznania, że pobrane przez skarżącą świadczenie za okres od [...] r. do [...] r., w postaci zasiłku dla bezrobotnych, ma charakter nienależny i podlega obowiązkowi zwrotu jest więc stwierdzenie, że świadczenie to wypłacono stronie pomimo upływu okresu przysługiwania zasiłku, o którym odwołująca została poinformowana rejestrując się w dniu [...] r. w Powiatowym Urzędzie Pracy.

Podsumowując organ stwierdził, że zasiłek dla bezrobotnych za okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...]zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy i podlega obowiązkowi zwrotu na podstawie art. 76 ust. 1 tej ustawy.

Organ wskazał przy tym, że w przypadku trudnej sytuacji materialnej strona może zwrócić się do Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w B. z prośbą o odroczenie terminu płatności nienależnie pobranego świadczenia, rozłożenie go na raty lub też o umorzenie tej należności w całości lub w części. Rozstrzygnięcie w tych kwestiach następuje w drodze odrębnego postępowania administracyjnego na pisemny wniosek strony.

Wskazując na powyższe okoliczności faktyczne i prawne, organ odwoławczy, zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając ją za słuszną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca podniosła te same zarzuty, które powołała w odwołaniu, wskazując, że decyzja organu jest w jej ocenie niesprawiedliwa i krzywdząca.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, uznając podniesione w skardze zarzuty za nieuzasadnione. Na rozprawie przedłożył decyzję o rozłożeniu, na wniosek skarżącej, na raty kwoty przypadającej do zwrotu, którą skarżąca wykonuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § ust. 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a), b), c) p.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd przy tej ocenie kieruje się jedynie normami prawnymi, a nie zasadami celowości, czy słuszności albo sprawiedliwości społecznej. Nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, orzeka na podstawie akt sprawy po przeprowadzeniu rozprawy (art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a).

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach wyżej wskazanych kryteriów, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Rozstrzygnięcie organu nie narusza przepisów prawa materialnego jak również nie narusza przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy co czyni skargę nieuzasadnioną.

Organ zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1) ustawy o promocji zatrudnienia i instytutach rynku pracy osoba, zgodnie z tymi przepisami, osoba która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.

2. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się:

1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach: (....).

Warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: obiektywnej, polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania i subiektywnej, polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia. Przy czym, decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania zasiłku, czy zostały wypłacone świadczenia za okres po zaistnieniu tych okoliczności oraz czy pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń.

W przedmiotowej sprawie, należy stwierdzić, że skarżąca ubiegając się o status osoby bezrobotnej otrzymała do wiadomości kartę rejestracyjną bezrobotnego, w której wyraźnie wskazano m.in. okres przysługiwania prawa do zasiłku od [...] r. do [...] r. Skarżąca przyjęła do wiadomości informacje zawarte w karcie, którą własnoręcznie podpisała. Z akt sprawy wynika, że skarżąca podpisała również inne dokumenty, w tym informację o nienależnie pobranych świadczeniach oraz obowiązku i warunkach ich zwrotu.

Nie ulega wątpliwości, że zasiłek dla bezrobotnych wypłacony skarżącej od [...] r. było świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1) ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Należy przy tym wskazać, że [...] r. organ wydał decyzję nr [...] orzekającą o utracie przez skarżącą prawa do zasiłku od dnia [...] r. Skarżąca, prawidłowo pouczona o prawie wniesienia odwołania od tej decyzji do Wojewody Śląskiego, nie skorzystała z tego prawa, co spowodowało, że decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna. W konsekwencji, organ w dniu [...] r. z urzędu wszczął postępowanie administracyjne w sprawie nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł., zakończone decyzją Prezydenta Miasta B. z [...] r. zobowiązującą skarżąca do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, która została utrzymana w mocy zaskarżona decyzją Wojewody Śląskiego z [...] r.

W ocenie Sądu, tryb postępowania w niniejszej sprawie jest zgodny z przepisami ustawy o promocji zatrudnienia. Warunki uzasadniające zwrot nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia zostały spełnione.

Argumentacja skarżącej, że gdyby nie błąd organu, który wypłacał nadal zasiłek dla bezrobotnej mimo zakończenia okresu, na jaki go przyznano, wówczas dostawałaby zasiłek 500+ nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wymienione świadczenia są przyznawane na wniosek osoby zainteresowanej, a nie z urzędu i to skarżąca jest inicjatorem złożenia odpowiedniego wniosku i ubiegania się o konkretne świadczenie.

Organ prawidłowo pouczył skarżącą o możliwości ubiegania się o rozłożenie na raty lub umorzenie należności w całości lub w części z uwagi na trudną sytuację materialną i jak wykazał stosowna decyzja na wniosek skarżącej została wydana i jest wykonywana.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

-----------------------

Sygn. akt III SA/G 151/20

Sygn. akt lit SA/G1151/20