Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1537/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1 pkt 3 i 4 par. 27 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj,, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 marca 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania wniesionego przez J. S. od decyzji nr [..] wydanej w dniu 27 maja 2014 r. przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu drawskiego z siedzibą w Z. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 w pomniejszonej wysokości, Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego i z akt sprawy wynika, że J. S. złożył w dniu 15 maja 2013 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w Z. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich wraz z deklaracją pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 na rok 2013. W treści wniosku Producent zadeklarował do płatności pakiet Rolnictwa ekologicznego w ramach wariantu 2.2 Uprawy rolnicze (w okresie przestawienia) na powierzchnie [...] ha, w wariancie 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) na dwunastu działkach rolnych B, C, D, E, F, G, I, J, K, L, N i S, o łącznej powierzchni [...] ha oraz w ramach wariantu 2.12 Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) na jednej działce rolnej o powierzchni [...] ha.

W dniu 4 lipca 2013 r. Producent dokonał zmiany deklaracji pakietu rolnictwa ekologicznego w ten sposób, że w ramach wariantu 2.1 Uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przestawiania) zadeklarował powierzchnię [..] ha, w ramach wariantu 2.2 Uprawy rolnicze (w okresie przestawienia) zgłosił powierzchnię [...] ha, w wariancie 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) powierzchnię [..] ha, natomiast na powierzchni [...] ha zadeklarował działki rolne w wariancie 2.11 Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania).

W dniach 22-27 sierpnia 2013 r. w gospodarstwie Producenta przeprowadzono kontrolę gospodarstwa metodą inspekcji terenowej w zakresie programu rolnośrodowiskowego, której wyniki organ przedstawił w tabeli w uzasadnieniu decyzji.

Organ wyjaśnił też, że Polskie Centrum Badań i Certyfikacji sporządziło i przekazało ARiMR wykaz producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym w roku 2013, w którym w odniesieniu do J. S. wskazano powierzchnię [..] ha dla upraw rolniczych (w okresie przestawiania), powierzchnię [..] ha dla upraw rolniczych (dla których zakończono okres przestawiania), powierzchnię [...] ha dla upraw sadowniczych i jagodowych (dla których zakończono okres przestawiania), a dla upraw sadowniczych i jagodowych (w okresie przestawiania) potwierdzono powierzchnię [..] ha. Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) określono na powierzchni [..] ha.

W dniu 2 września 2013 r. do organu I instancji ARiMR wpłynęło oświadczenie Producenta o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności na dwóch działkach ewidencyjnych o nr [...] i [..] położonych w obrębie W.

Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. przyznał Producentowi płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości (tj. [...] zł). Po rozpoznaniu odwołania Producenta, decyzja ta została uchylona decyzją Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] r. a sprawa została skierowana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, z uwagi na wątpliwości co do poprawności zakwalifikowania powierzchni do przyznania płatności w ramach pakietu Rolnictwa ekologicznego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w dniu 27 maja 2014 r. Kierownik Bura Powiatowego w Z. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, w której przyznał płatność w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że rozstrzygnięcie takie oparte został na ustaleniach ww. kontroli na miejscu, podczas których stwierdzono nieprawidłowości w stopniu nakazującym orzeczenie o przyznania płatności w pomniejszonej wysokości w ramach realizowanego programu rolnośrodowiskowego.

W odwołaniu od tej decyzji, Producent zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, mające istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie – w szczególności przez brak prawidłowego, przekonującego uzasadnienia decyzji organu.

Organ odwoławczy uzasadniając własne rozstrzygnięcie, utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji stwierdził, że kluczowe znaczenie dla takiego rozstrzygnięcia miały ustalenia kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie Producenta w dniach pomiędzy 22 a 27 sierpnia 2013 r., podczas której weryfikacji podlegała powierzchnia i rodzaj prowadzonej uprawy na deklarowanych działkach rolnych, jak również dokumentacja prowadzona na okoliczność realizowanego programu rolnośrodowiskowego. Wiarygodność tych danych została zweryfikowana i opisana przez wykonawcę kontroli w raporcie z czynności kontrolnych [...] .

Organ wyjaśnił, że przyznanie pełnej kwoty płatności jest uzależnione od spełnienia przez producenta zasad odnoszących się do gruntów rolnych, a w szczególności do wskazania we wniosku działek rolnych, zgodnych z ich stanem faktycznym na gruncie. Grunty niespełniające wymogów określonych w prawie krajowym i unijnym podlegają wyłączeniu, a w razie przekroczenia dopuszczalnej różnicy w stosunku do powierzchni stwierdzonej podczas kontroli, na producenta zostanie nałożona sankcja finansowa.

Składając przedmiotowy wniosek o przyznanie płatności Producent zobowiązał się do przestrzegania na obszarze całego gospodarstwa zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej oraz podpisał zawarte w formularzu wniosku zobowiązanie do niezwłocznego powiadomienia organu "o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności objętej wnioskiem, jak również o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności gdy dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych czy wielkości powierzchni upraw". Strona zobowiązana jest więc dołożyć należytej staranności, aby zadeklarowane powierzchnie działek rolnych były zgodne ze stanem rzeczywistym.

Wskazując na art. 34 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionych rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemów wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. L316 z 2.12.2009, str. 65) – dalej: "rozporządzenie Komisji nr 1122/2009" – organ odwoławczy wyjaśnił, że powierzchnie działek rolnych określa się za pomocą wszelkich środków spełniających minimalną jakość pomiaru przynajmniej równoważną wymaganej przez obowiązujące na poziomie Wspólnoty normy techniczne. Przepis ten przewiduje możliwość uwzględnienia całkowitej powierzchni działki rolnej, pod warunkiem, że jest ona w pełni użytkowana zgodnie z normami zwyczajowymi danego państwa członkowskiego. W innych przypadkach uwzględnia się powierzchnię faktycznie użytkowaną.

Organ odwoławczy stwierdził dalej, że kontrola w gospodarstwie Producenta przeprowadzona została w sposób rzetelny przez posiadających odpowiednie kwalifikacje inspektorów terenowych. Inspektorzy poprzez posiadane wykształcenie dają pewność, iż kontrola dokonana została w sposób prawidłowy a jej wyniki nie budzą wątpliwości. Stwierdzenia poczynione przez inspektorów terenowych potwierdza załączona do protokołu dokumentacja fotograficzna, obrazująca stan działek zadeklarowanych przez Producenta, oraz szkice pomiarowe, zawierające informacje o zasięgu obszarów uwzględnionych w stwierdzonej powierzchni każdej działki rolnej oraz położeniu obszarów niekwalifikujących się do płatności a zlokalizowanych na zadeklarowanych we wniosku działkach rolnych.

Organ podkreślił, że Producent - zgodnie z pouczeniem zawartym w raporcie -miał możliwość zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w raporcie w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania dokumentu, lecz - co istotne w niniejszej sprawie - przed jego podpisaniem. Producent podpisał protokół z kontroli, zatem należy uznać, że zapoznał się z jego treścią, w tym także ze znaczeniem każdego z zastosowanych kodów nieprawidłowości (również kodu DR50, którego zastosowanie w sposób bezpośredni wpłynęło na wielkość łącznej, kwalifikowanej do płatności powierzchni działek rolnych), jak i kodów[...] , na skutek zastosowania których organ rozstrzygnął o odmowie przyznania płatności do działek rolnych I oraz P.

Ostatecznie stwierdzony obszar działek rolnych obejmował wyłącznie grunty zgłoszone we wniosku o przyznanie płatności, tj. wchodzące w skład zadeklarowanych we wniosku działek rolnych położonych na wskazanych przez Producenta działkach ewidencyjnych, co w przypadku części działek rolnych spowodowało, iż ich stwierdzona powierzchnia (uwzględniająca zgłoszoną do płatności uprawę położoną wyłącznie na gruntach wskazanych we wniosku) była mniejsza od zadeklarowanej przez Producenta. Sytuacja taka wystąpiła w stosunku do działek o identyfikatorach: [...] oraz [..] , które zgłoszone zostały (poza działką rolną [...] ) również do płatności za realizację wariantów 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania i 2.12 Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) pakietu 2- Rolnictwa ekologicznego.

Organ przytoczył powierzchnie stwierdzone wszystkich wymienionych działek rolnych i wyjaśnił, że zostały one pomniejszone z tego powodu, iż uwzględniono wyłącznie te obszary działek i położonych na nich upraw, które były położone na zadeklarowanych we wniosku działkach ewidencyjnych (wskazanych w decyzji). Organ szczegółowo opisał te nieprawidłowości w odniesieniu do wszystkich działek rolnych.

Organ odwoławczy wyjaśnił też, że do działki rolnej D (uprawa jabłoni) o pow. [..] ha płatność nie została przyznana, bowiem płatność rolnośrodowiskowa może zostać przyznana wyłącznie do działek rolnych w rozumieniu art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych w związku z art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009. Przywołany przepis stanowi bowiem, że "(...) działka rolna to zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż [...] ha (...)".

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że Producent otrzymał od ARiMR spersonalizowany wniosek o przyznanie płatności na 2012 rok, tj. wniosek częściowo wypełniony na podstawie danych zadeklarowanych w roku poprzednim, wraz z nim otrzymał Instrukcję jego wypełnienia, w której wskazano, iż powierzchnie działek rolnych należy podać zgodnie ze stanem faktycznym. W Instrukcji wyjaśniono też, że gdy działka rolna położona jest na kilku działkach ewidencyjnych, należy obowiązkowo wpisać w kolejne wiersze kolumny 4, numery wszystkich działek ewidencyjnych, na których jest położona ta działka rolna. W przypadku gdy nie zostaną zadeklarowane wszystkie działki ewidencyjne, na których położona jest dana działka rolna, wówczas płatności zostaną przyznane tylko do powierzchni działki rolnej położonej na zadeklarowanych działkach ewidencyjnych.

Wyjaśniając przyczyny odmowy przyznania płatności w ramach pakietu Rolnictwa ekologicznego w wariancie 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) do działek rolnych P oraz I, organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku pomocy finansowej z tytułu realizacji Programu rolnośrodowiskowego, należało rozważyć, czy spełnione zostały warunki wynikające z § 50 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.). Zgodnie z § 50 tego rozporządzenia, rolnik który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r., Nr 33, poz. 262 z późn. zm., zwanego dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym") w zakresie wariantu dziewiątego i dziesiątego pakietu Rolnictwo ekologiczne (tj. wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), może kontynuować realizację tego zobowiązania, zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. Ponadto - zgodnie z ust. 3 § 50 rozporządzenia z 13 marca 2013 r. - w przypadku uprawy sadowniczej zadeklarowanej we wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej (czyli jak w niniejszej sprawie, w której Producent rozpoczął realizację zobowiązania w 2011 r.) - płatność jest przyznawana, wówczas gdy są spełnione warunki do jej przyznania określone w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym.

Powołując się zatem na § 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, organ wskazał, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Nr 73/2009, jeżeli (m.in.) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zwane "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej (pkt 3) oraz spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu (pkt 4).

Ponadto, na podstawie § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, w przypadku wariantów 2.9/2.10 jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia. Przy tym, wszystkie uprawiane drzewa mają być drzewami ukorzenionymi i spełniającymi wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, które zostały określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. Wymagania te określone zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. z 2007 r., Nr 29, poz. 189 ze zm.), zgodnie z którym, sadzonka jabłoni i czereśni powinna spełniać warunek odpowiedniej wysokości nie mniejszej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej a średnica jej pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania.

Organ podkreślił, że jedynie łączne spełnienie przez rolnika ww. przesłanek stanowi podstawę przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

Ponadto, załącznik nr 3 do ww. rozporządzenia w zakresie pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne zawiera m. in. następujące wymogi dla wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania);

a) wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych (...),

b) utrzymywanie minimalnej obsady drzew (...), która w przypadku drzew jabłoni stanowi 125 sztuk na 1 ha powierzchni oraz

c) prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

Brak przestrzegania wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, skutkuje przyznaniem w danym roku płatności rolnośrodowiskowej w zmniejszonej wysokości w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono uchybienie (§ 27 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w związku z § 50 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z 13 marca 2013 r.).

Wysokość tych zmniejszeń określa załącznik nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zgodnie z którym, nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów w wariantów 2.9/2.10 skutkuje 100% zmniejszeniem płatności w stosunku do działek rolnych, na których stwierdzono uchybienie (z zaznaczeniem, iż dopuszczalna granica błędu wynosi do 5% wymaganej obsady). Zmniejszenie płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 100% ma również zastosowanie w przypadku uchybienia polegającego na prowadzeniu produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną oraz niezachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

W odniesieniu do warunku z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia rolnośrodowiskowego, określonego dla uprawy sadowniczej, dotyczącego spełnienia przez wszystkie uprawiane drzewa wymogu co do ukorzenienia oraz wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 50 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 13 marca 2013 r., kolejna płatność rolnośrodowiskowa za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne w wariantach 2.9/2.10, może zostać przyznana rolnikowi wyłącznie po spełnieniu warunków jej przyznania, a więc także warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a.

Organ wyjaśnił, że nie przyznano płatności za realizację wariantów 2.9/2.10 do działek rolnych z uprawą jabłoni, bowiem inspektorzy terenowi Biura Kontroli na Miejscu Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR podczas ww. kontroli gruntów w gospodarstwie Producenta stwierdzili na działkach P oraz I, że część drzewek nie spełnia warunków określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz wymogów, o których mowa w załączniku nr 3 do tego rozporządzenia, tj. wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew. Dodatkowo, w trakcie kontroli ustalono, iż Producent na powyższych działkach nie prowadził produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną oraz nie zachował należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby. Jak wynika z raportu z kontroli, stwierdzone nieprawidłowości oznaczono symbolami E6 i E7 z zaznaczeniem, iż stwierdzona obsada (obejmująca drzewka o określonej wymaganej wysokości szerokości pnia, wykazujących cechy żywotności, a nie obejmująca drzewek suchych bądź niespełniających wymagań jakościowych) wyniosła odpowiednio: [...] sztuk na działce P (o pow. [...] ha) oraz [...] sztuk na działce I (o pow. [...] ha).

Producent - zgodnie z pouczeniem zawartym na str. 20 raportu - miał możliwość zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w raporcie w terminie 7 dni od dnia otrzymania dokumentu, jednak podpisał on raport bezpośrednio przy kontroli i nie zgłosił uwag dotyczących m.in. przyczyn, z powodu których części drzewek nie zakwalifikowano do obsady kontrolowanych działek. W ocenie organu odwoławczego, inspektorzy terenowi w sposób właściwy dokonali kwalifikacji drzewek uwzględnionych do wyliczeń obsady, biorąc pod uwagę wyłącznie sadzonki żywe, o wysokości nie mniejszej niż 80 cm i średnicy pnia nie mniejszej niż 8 mm, mierzonej na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetnienia. Jedynie bowiem spełnienie przez wszystkie drzewka jabłoni i czereśni wymagań elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, co do ich wysokości i grubości, stanowi podstawę do przyznania płatności za realizację wariantów 2.9/2.10 w pakiecie 2. Rolnictwo ekologiczne.

Ze zgromadzonego podczas kontroli materiału dowodowego wynika jednak,

że znacząca część drzewek nie spełniała ww. wymagań. Na działkach stwierdzono drzewka suche bądź o wysokości poniżej 80 cm i średnicy pnia nieprzekraczającej 8 mm w łącznej ilości: 41 sztuk (uschnięte), 51 sztuk (wysokość poniżej wymaganej normy) - na działce P oraz 20 sztuk (uschnięte), 32 sztuk (wysokość poniżej wymaganej normy) - na działce I. Drzewka te nie zostały więc zakwalifikowane do obsady ww. działek.

W takiej sytuacji niezbędne było zastosowanie dyspozycji, o której mowa w § 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, a więc zmniejszenia wysokości płatności o 100% w odniesieniu do działek rolnych, na których zostało stwierdzone takie uchybienie, tj. działek rolnych P oraz I.

Odnosząc się do złożonego przez Producenta oświadczenia o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności na gruntach rolnych z dnia 27 sierpnia 2013 r. oraz zgłoszenia szkody do koła łowieckiego, organ odwoławczy stwierdził, że uznanie siły wyższej czy nadzwyczajnych okoliczności przez organ I instancji było przedwczesne, nieoparte na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Uznanie siły wyższej możliwe jest dopiero po przeprowadzeniu postępowania, na podstawie sporządzonego protokołu z oszacowania szkód, zatem organ I instancji przed uznaniem siły wyższej powinien otrzymać taką dokumentację.

Zdaniem organu odwoławczego, w postępowaniu o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, okoliczność powyższa pozostaje jednak bez wpływu na wynik postępowania, gdyż przyznanie płatności możliwe jest jedynie po spełnieniu określonych warunków i wymogów Programu rolnośrodowiskowego związanych z podjętym zobowiązaniem. To zaś zostało prawidłowo zweryfikowane przez jednostki kontrolne ARiMR w trakcie kontroli w gospodarstwie Producenta.

Odnosząc się do okoliczności uzupełnienia plantacji na spornych działkach rolnych, organ odwoławczy stwierdził, że pozostaje to bez wpływu na wynik postępowania. Okoliczność ta potwierdza jednak świadomość Producenta o nieprawidłowościach i ubytkach w prowadzonej plantacji oraz podjęte działania w celu usunięcia takiego stanu plantacji. W niniejszym postępowaniu o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, którego wynik jest ściśle uzależniony od spełnienia przez beneficjenta Programu i grunty zadeklarowane do płatności określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym warunków i wymogów, fakt ten nie stanowi więc okoliczności umożliwiającej pozytywne rozpatrzenie wniosku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie J. S. zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj. art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., wyrażającą się w braku wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zaniechaniu dążenia do ustalenia zgodnego z prawdą stanu faktycznego sprawy i braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki i zasadami wiedzy rolniczej, skutkującą niezasadnym przyznaniem mocy dowodowej oraz wiarygodności dokumentowi w postaci raportu z czynności kontrolnych wykonanych w dniach 22-27 sierpnia 2013 r., podczas gdy wadliwy sposób przeprowadzenia czynności kontrolnych oraz wadliwa weryfikacja raportu z czynności kontrolnych pozbawiają ten dowód wartości dowodowej oraz sprawiają, że nie może on decydować o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, z następujących powodów:

- podczas kontroli dokonano wadliwego ustalenia liczby drzew niespełniających wymogów dotyczących kwalifikowanego materiału szkółkarskiego określonego w załączniku nr 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego, polegające na wadliwym pomiarze wysokości drzewek owocowych, których wysokość nie była określana od szyjki korzeniowej tylko od powierzchni ziemi,

- odmowy mocy dowodowej wykazowi Jednostki Certyfikującej, która uznała,

iż Skarżący dochował wymogów związanych ze spełnieniem norm dotyczących gospodarstwa ekologicznego, w sytuacji gdy zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o rolnictwie ekologicznym, wykaz producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym, dla celów postępowania dowodowego w postępowaniu prowadzonym w sprawach związanych z udzielaniem pomocy finansowej producentom ekologicznym, na podstawie przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, stanowi dokument urzędowy w rozumieniu przepisów k.p.a.,

2) obrazę prawa materialnego, tj. art. 6 rozporządzenia Rady nr 73/2009, przez jego błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że Państwo członkowskie może wprowadzić na poziomie krajowym wymogi minimalne w zakresie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, wykraczające poza ramy określone załącznikiem III do ww. rozporządzenia.

Podnosząc takie zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organy ARiMR błędnie uznały, iż nie została przez Skarżącego zachowana norma odnosząca się do utrzymania minimalnej obsady drzewek owocowych, bowiem osoby kontrolujące dokonywały pomiarów przykładając taśmę mierniczą do ziemi, gdy w rzeczywistości prawidłowy pomiar powinien był odnosić się do odległości od szyjki korzeniowej, a nie od powierzchni ziemi. Szyjka korzeniowa to odcinek łączący korzeń z pędem. Posiada on długość do 5 cm, a jej początek znajduje się pod ziemią. W świetle powyższego nie jest możliwe dokonanie pomiaru drzewek bez podkopywania sadzonki. Potwierdzają to liczne podręczniki sadownicze, które wskazują na fakt, że szyjka korzeniowa w całości powinna znajdować się pod powierzchnią ziemi, "ponieważ zgodnie z normą wymagana jest długość korzeni 30 cm. Dołek powinien mieć zatem około 35 cm głębokości, czyli więcej o 5 cm niż wynosi długość korzeni (...)".

Zdaniem Skarżącego, okoliczności te świadczą o tym, że wszystkie wykonane pomiary bez dokonywania podkopania drzewka wskazują na nieprawidłowe ustalenie wysokości drzewka oraz na brak podstawowej wiedzy z zakresu upraw sadowniczych przez osoby przeprowadzające kontrolę plantacji sadowniczej. Osoby kontrolujące, bez odkopywania drzewka, nie mają więc możliwości określenia rzeczywistej wysokości od szyjki korzeniowej, zatem nie mogą też dokonać weryfikacji systemu korzeniowego - sadzonka powinna mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku. Zweryfikowanie kryteriów klasyfikacji drzewek określonych przez ustawodawcę możliwe jest więc jedynie przed dokonaniem nasadzeń - co wyklucza możliwość prawidłowej weryfikacji przez osoby kontrolujące w dniu przeprowadzenia kontroli.

Organ II instancji nie dokonał też analizy odnoszącej się do faktu uzyskania przez ARiMR informacji, iż gospodarstwo Skarżącego zostało uznane przez Jednostkę Certyfikującą w roku 2013 za gospodarstwo prawidłowo prowadzące uprawę sadowniczą. Organ nie rozważył także charakteru prawnego wykazu producentów rolnych, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 3 ustawy o rolnictwie ekologicznym, wykaz taki, dla celów postępowania dowodowego w postępowaniu prowadzonym w sprawach związanych z udzielaniem pomocy finansowej producentom ekologicznym, stanowi dokument urzędowy w rozumieniu przepisów k.p.a. Konsekwencją takiego uznania jest przyjęcie jego zwiększonej mocy dowodowej, a także warunków jego odrzucenia przez organ administracji publicznej (art. 76 k.p.a.). Organ ARiMR nie dostrzegł tego problemu i nie rozważył, czy w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji został przeprowadzony dowód przeciwko treści tego dokumentu urzędowego. Jest to o tyle istotne, że nieuznanie faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym bez przeprowadzenia przeciwdowodu stanowi naruszenie prawa procesowego, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy (wyrok NSA z 11.10.2013 r., sygn. akt III GSK 869/12). Co więcej, przeprowadzenie przez jednostkę certyfikującą postępowania weryfikującego, zakończone pozytywnym wynikiem, potwierdziło prawidłowość prowadzonej przez Skarżącego uprawy sadowniczej. Powszechną sytuacją związaną z zakładaniem ekologicznej plantacji sadowniczej jest występowanie dużej ilości wypadów, co nie stanowi jednak naruszenia prawa, tylko nakłada na producenta rolnego obowiązek dokonania uzupełnienia obsady w pierwszym możliwym agrotechnicznie terminie. Nawet zatem gdyby uznać, że nie doszło do zachowania wymogów utrzymania minimalnej obsady na moment kontroli, to jednak uzupełnienie tej obsady jest zgodne z zasadami prowadzenia prawidłowej uprawy sadowniczej.

Przepis dotyczący utrzymania minimalnej obsady został przez organ źle zinterpretowany, zaś fakt nieutrzymania minimalnej obsady oznacza sytuację, w której przeprowadzone przez organ ustalenia potwierdzą, że mimo wystąpienia wypadów, w pierwszym możliwym terminie nie doszło do uzupełnienia minimalnej obsady, a więc naruszenia zasad prawidłowo prowadzonej uprawy sadowniczej. Powyższą okoliczność potwierdza ARiMR, która w wydanej przez siebie instrukcji wypełniania rejestru działalności rolnośrodowiskowej, wskazała na możliwość uzupełniania obsady sadowniczej, jednak organy ARiMR odstąpiły od oceny zasadności i prawidłowości uzupełniania obsady z wiedzą rolniczą. Stanowi to istotne naruszenie zasad prowadzenia postępowania w sprawie płatności rolnośrodowiskowych. Staranna analiza stanu faktycznego sprawy jest ważna przede wszystkim z tego względu, że wadliwe zebranie i rozpatrzenie dowodów odnoszących się do faktu posiadania i użytkowania działek rolnych objętych wnioskiem, a także ich powierzchni, ma wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego i wpływa ostatecznie na rozstrzygnięcie w sprawie i na sytuację prawną strony w aspekcie jej uprawnień do otrzymywania dopłat nie tylko w danym roku, ale i w latach następnych (w tym zakresie Skarżący przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych).

Skarżący zauważył dalej, iż występowanie wypadów jest normalną sytuacją na zakładanych plantacjach i nie można w drodze przepisów zabronić drzewkom usychać. Organ II instancji nie dokonał też oceny przeprowadzonej kontroli w oparciu o posiadaną przez organ wiedzę, związaną z terminem przeprowadzenia kontroli. Zgodnie ze znanymi organowi wytycznymi Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (pismo znak [...] z dnia 19.10.2012 r.), zalecane jest powtarzanie kontroli przeprowadzanych w okresie letnim, w miesiącach jesiennych - dopiero jesienne szacowanie jakości drzewek da możliwość oceny, które z drzewek w okresie letnim uznane za uschnięte uległo regeneracji. Z naruszeniem tych wytycznych, organy ARiMR nie dokonały ponownej weryfikacji stanu plantacji. Skarżący uzupełnił obsadę zgodnie z zaleceniami jednostki certyfikującej, eliminując drzewka, które mogą stanowić zagrożenie utrzymania minimalnej obsady, nie powodując jednak, że liczba drzewek jest niższa niż 125 szt. na hektar. W ocenie Skarżącego, wprowadzenie granicy 5% dopuszczalnych wypadów odnieść więc należy do tolerancji pomiarowej, a nie do prawnie zagwarantowanej granicy wypadów pozwalających na uznanie, że ten procent wyznacza granicę pomiędzy prawidłowo a nieprawidłowo prowadzoną uprawą.

Skarżący wskazał też, że ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich wprowadza modyfikacje określonej przepisami k.p.a. zasady prowadzenia postępowania, w zakresie obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego przez organ prowadzący postępowanie. Jednak nie może to uzasadniać wyłączenia czynności organu związanego z wyczerpującym wyjaśnieniem ustalonego przez organ stanu faktycznego oraz zgodną z zasadą praworządności oceną zgromadzonego materiału dowodowego. Organy ARiMR zostały zobowiązane do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w miejsce wynikającego z k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Żaden z przepisów ustawy nie zabrania jednak organom prowadzenia postępowania dowodowego w przypadku zaistnienia takiej konieczności. Przeciwnie, w przypadku wystąpienia wątpliwości co do okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ograny zobowiązane są do ich wyjaśnienia. Obliguje je do tego zasada praworządności ustanowiona w art. 21 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy. Prowadząc przedmiotowe postępowanie organy ARiMR w żadnej części rozstrzygnięcia nie wyjaśniły przesłanek, którymi się kierowały przy wydawaniu decyzji. Zgodnie z naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego, jakimi są: zasada prawdy obiektywnej, zasada pogłębiania zaufania, zasada udzielenia informacji oraz wyjaśniania zasadności przesłanek, organ administracji jest zobowiązany prowadzić postępowanie w sposób pozwalający na wyczerpujące zbadanie wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. Zdaniem Skarżącego, w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją, organ naruszył wskazany powyżej katalog zasad naczelnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r, poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt (decyzję albo postanowienie) z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wskazać należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.173 j.t.) – w brzmieniu obowiązującym w czasie wydania zaskarżonej decyzji - ustawa ta określa:

"1) zadania oraz właściwość organów i jednostek organizacyjnych w zakresie wspierania rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, określonym w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1), (...) oraz w przepisach Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia;

2) warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej:

a) w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanej dalej "pomocą", (pominięto ppkt b),

- w zakresie nieokreślonym w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w pkt 1, lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej.

W myśl art. 21 tej ustawy: "1. Z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

2. W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.".

Ponadto, stosownie do przepisów art. 31 tejże ustawy: "1. Czynności w ramach kontroli na miejscu oraz czynności w ramach wizytacji w miejscu, zwane dalej "czynnościami kontrolnymi", są wykonywane przez osoby posiadające imienne upoważnienie do ich wykonywania wydane przez organ agencji płatniczej lub przez właściwy organ podmiotu wdrażającego.

5. Osoba wykonująca czynności kontrolne sporządza z tych czynności raport.

6. Raport podpisuje osoba wykonująca czynności kontrolne oraz podmiot kontrolowany.

8. W przypadku gdy podmiot kontrolowany nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w raporcie, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia co do tych ustaleń osobie, która sporządziła raport." (Pominięto ust. 2-4 i 7).

W myśl § 2 ust. 1 pkt 3 i 4 - wydanego na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ww. ustawy – rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2009.33.262) – zwanego dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym" - płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia: "W przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 [tj. pakietu Rolnictwo ekologiczne] płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli:

a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego,

b) wszystkie uprawiane krzewy są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego

- w przypadku wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego i dwunastego.".

Wskazane w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a wymagania określone zostały w części B poz. II pkt 1 załącznika nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz.U.2007.29.189 ze zm.). W myśl tego przepisu, elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski dla drzewek owocowych powinien spełniać minimalne wymagania jakościowe:

1) wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej;

2) średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania;

3) powinny mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku.

Stosownie do § 27 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.

W myśl ust. 2 tego paragrafu, wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia.

Z tabeli stanowiącej ten załącznik wynika, że "prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie dbałości o stan fitosanitarny i ochronę gleby" skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności (we wszystkich wariantach). Ponadto, dla upraw sadowniczych i jagodowych "nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady)" również skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności.

Rozporządzenie rolnośrodowiskowe zostało uchylone z dniem 15 marca 2013 r. przez § 59 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.361), jednak zgodnie z § 50 ust. 1 tego rozporządzenia: "Rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 58, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia, o którym mowa w § 58.".

W myśl ust. 3 tego paragrafu: "Do kolejnych płatności rolnośrodowiskowych przyznawanych za realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia, z tym że:

1) płatności te są przyznawane, w wysokości ustalonej zgodnie z rozporządzeniem, o którym mowa w § 58, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w rozporządzeniu, o którym mowa w § 58;

2) jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów, o których mowa w ust. 1, płatności te przysługują w danym roku w wysokości zmniejszonej zgodnie z przepisami rozporządzenia, o którym mowa w § 58.".

Odnosząc przytoczony stan prawny do prawidłowo ustalonego przez organy ARiMR stanu faktycznego sprawy, stwierdzić należy, że zasadnie w zaskarżonej decyzji dokonano zmniejszenia płatności z uwagi na ustaloną (stwierdzoną) powierzchnię upraw na zadeklarowanych do płatności działkach ewidencyjnych – nie uwzględniono więc tych powierzchni upraw, które położone były na działkach ewidencyjnych nie zadeklarowanych do płatności. Zasadnie też odmówiono płatności do działki rolnej D (z uprawą jabłoni), gdyż stwierdzona powierzchnia tej działki wynosiła [...] ha, natomiast płatność rolnośrodowiskowa może być przyznana wyłącznie do działek rolnych w rozumieniu art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych (Dz.U.2012.86) w związku z art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316, str. 65, ze zm.). W myśl tych przepisów, działka rolna to zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha – co oznacza, że warunek ten nie został spełniony w przypadku ww. działki rolnej D.

Odnosząc się do zasadniczej kwestii spornej, to jest do nieprzyznania płatności do działek rolnych P oraz I (z uprawą jabłoni), wskazać należy, że w trakcie kontroli na miejscu - w dniach pomiędzy 22 a 28 sierpnia 2013 r. – stwierdzono na tych działkach, że część drzewek nie spełnia ww. warunków określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz wymogów, o których mowa w załączniku nr 3 do tego rozporządzenia, tj. wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew. Ponadto Producent na tych działkach nie prowadził produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną oraz nie zachował należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby. Stwierdzona w trakcie kontroli obsada na tych działkach (obejmująca drzewka o określonej wyżej minimalnej wysokości i szerokości pnia, wykazujące cechy żywotności, a nie obejmująca drzewek suchych bądź niespełniających wymagań jakościowych) wyniosła odpowiednio: [...] sztuk na działce P (o pow. [...] ha) oraz [...] sztuk na działce I (o pow. [...] ha). Nieprawidłowości te oznaczono symbolami E6 i E7. Ustaleń tych skarżący Rolnik nie kwestionował, podpisując raport kontroli bez zastrzeżeń. Ustalenia te zostały szczegółowo udokumentowane, w tym materiałem fotograficznym. Wskazane ilości drzewek spełniających wymagania jakościowe była więc zdecydowanie mniejsza od wymaganej minimalnej obsady (125 szt/ha) – nawet przy uwzględnieniu 5% tolerancji.

W ocenie Sądu inspektorzy ARiMR w sposób właściwy dokonali kwalifikacji drzewek uwzględnionych do wyliczeń obsady, wśród których znalazły się wyłącznie sadzonki żywe, o wysokości nie mniejszej niż 80 cm i średnicy pnia nie mniejszej niż 8 mm, mierzonej na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetnienia. Zauważyć należy, że znacząca część drzewek nie spełniała tych wymagań. Na działce P stwierdzono bowiem 41 sztuk drzewek uschniętych i 51 sztuk o wysokości poniżej wymaganej normy, natomiast na działce I odpowiednio: 20 i 32 drzewka.

Zgodnie zatem z ww. § 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego i załącznikami nr 3 i 7 do tego rozporządzenia, zasadnie w zaskarżonej decyzji dokonano zmniejszenia wysokości płatności o 100% w odniesieniu do działek rolnych P oraz I - co w istocie oznaczało odmowę przyznania płatności do uprawy sadowniczej zadeklarowanej na tych działkach rolnych.

Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego Producenta w postępowaniu administracyjnym argumentów i przedkładanych dowodów, tj. oświadczenia o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności na gruntach rolnych z 27 sierpnia 2013 r. oraz zgłoszenia szkody do koła łowieckiego, Sąd uznał, że prawidłowo organ odwoławczy stwierdził, iż o możliwości uznania siły wyższej decyduje przeprowadzone postępowanie i sporządzony protokół z oszacowania szkód – wymogów takich Producent nie dochował.

W odniesieniu do podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego odmowy mocy dowodowej wykazowi Jednostki Certyfikującej i niedokonania oceny tego dokumentu przez organ ARiMR, stwierdzić należy, że Jednostka Certyfikująca przeprowadzając kontrolę w gospodarstwie Skarżącego, weryfikowała sposób prowadzenia produkcji pod kątem zgodności z obowiązującymi w tym zakresie przepisami unijnych rozporządzeń: Rady (WE) Nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) Nr 2092/91 (Dz. U. UE L 189) i przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia (w szczególności w zakresie uprawy roślin) oraz rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli (Dz. Urz. UE L 250, str. 1). Jednostka ta, wykonując działania kontrolne, o których mowa w ustawie z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym, nie weryfikowała więc prowadzonej działalności rolniczej pod kątem spełnienia wymogów Programu rolnośrodowiskowego określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym. W trakcie takiej kontroli nie dokonywano więc ustaleń w zakresie stwierdzonych w rozpoznawanej sprawie nieprawidłowości (w szczególności np. obsady drzewek). Chybiony jest więc zarzut skargi, że organy ARiMR nie uwzględniły tego ustaleń zawartych w wykazie producentów - stanowiącym dokument urzędowy – bez przeprowadzenia przeciwdowodu wobec tego dokumentu.

Sąd nie uwzględnił też zarzutu skargi dotyczącego dokonania wadliwego ustalenia liczby drzew niespełniających wymogów - wynikającego z niewłaściwej techniki pomiarowej, "bez dokonywania podkopania drzewka", czyli mierzenia od powierzchni ziemi a nie od szyjki korzeniowej. Zdaniem Sądu, brak jakiegokolwiek uzasadnienia, aby w trakcie pomiaru wysokości drzewek na plantacji dokonywać ich "podkopywania" dla ustalenia tzw. szyjki korzeniowej (pomiaru od szyjki korzeniowej dokonuje się dla sadzonek). To do producenta rolnego należy przestrzeganie zasad agrotechniki przy sadzeniu drzew owocowych, w tym także tych, aby miejsce okulizacji znalazło się ponad powierzchnią gleby oraz aby szyjka korzeniowa sadzonki nie została umieszczona za nisko - co prowadzi do jej przyrośnięcia korzeniami a system korzeniowy staje się mocno rozbudowany. Zalecenie, aby drzewko sadzić nieco niżej niż rosło w szkółce oraz aby "dołek miał głębokość większą o 5 cm niż wynosi długość korzeni", nie oznacza więc, że drzewko powinno być posadzone o 5 cm niżej, lecz by korzeniom zapewnić odpowiednie warunki rozwoju, w tym np. przez wypełnienie dołka odpowiednią, żyzną glebą.

Niezależnie od tego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że bez względu na to, czy pomiaru dokonano od szyjki korzeniowej, czy od powierzchni gleby, ustalona w kontroli ilość drzewek niespełniających wymogów, tj. poniżej 80 cm wysokości, w drugim roku realizacji programu rolnośrodowiskowego (czyli w istocie po dwóch okresach wegetacyjnych), oznacza, że od początku jego realizacji sadzonki nie spełniały wymogu, o którym mowa w § 9 ust. 2 pkt 3a ww. rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r.

Sąd nie podzielił też zarzutu skargi, że kontrola na miejscu powinna być dokonywana dwukrotnie w ciągu roku (po raz drugi - do końca października), gdyż taki wymóg nie wynika z obowiązujących przepisów dotyczących płatności rolnośrodowiskowych, zatem kontrola dokonana w trzeciej dekadzie sierpnia (w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy) również pozwalała na poprawne ustalenie stanu plantacji, w tym ilości drzewek suchych.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisu art. 6 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 w związku z załącznikiem nr III do tego rozporządzenia, który - zdaniem Skarżącego - nie określa wymogów minimalnych które nie są przewidziane w ramach określonych w tym załączniku, co oznacza "zakaz wprowadzania przez państwa członkowskie przepisów, które swoim zakresem wprowadzają regulacje szersze niż wynikające z praktyki rolniczej", zauważyć należy, że wskazane przepisy unijne określają ogólne zasady "dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska" i nie odnoszą się do tak szczegółowych kwestii, jak np. obsada drzewek owocowych na plantacji czy ich wysokości. W ocenie Sądu, wprowadzenie takich wymogów dla przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, dla których przyznawane są płatności, jest wymogiem oczywistym i uzasadnionym i w żadnym razie nie narusza wymogów dotyczących ochrony środowiska.

Odnosząc się do podnoszonej w skardze kwestii "wypadów" sadzonek i uzupełniania nasadzeń, stwierdzić należy, że wystąpienie wypadów nie może powodować utraty przez grunty zgłoszone do płatności za wariant 2.9/2.10 spełnienia wymogu utrzymania minimalnej obsady drzew warunkującej wypłatę wnioskowanego wsparcia. Rolnik zakładający plantację, co do której zamierza wnioskować o przyznanie płatności, i co do której oświadcza w składanym wniosku, iż jest świadomy konsekwencji niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji Programu, powinien we własnym interesie podejmować takie działania, aby utrzymywać ilość drzew umożliwiającą czy uprawdopodabniającą zachowanie minimalnej obsady przez cały okres realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Uzasadnione jest więc m.in. dokonywanie uzupełnień nasadzeń w trakcie realizacji przedsięwzięcia, aby spełniony był wymóg minimalnej obsady drzewek, jak również dokonanie i utrzymywanie obsady na poziomie wyższym niż wynosi norma minimalna (125 szt./ha), np. 130, 140 czy więcej sztuk/ha, co oznacza, że ewentualne wypady części drzewek (w tym także z powodu szkód łowieckich) nie wpłyną na niezachowanie ww. wymogu minimalnej obsady. Takie działania są tym bardziej uzasadnione wobec działek rolnych położonych w rejonach narażonych na szkody łowieckie – jak w rozpoznawanej sprawie - bowiem bezwzględny wymóg utrzymywania minimalnej obsady (co wynika z nakazu 100% zmniejszenia płatności w razie braku takiej obsady) potwierdza zasadność utrzymywania wyższej obsady drzewek, właśnie ze względu na występujące z przyczyn naturalnych ubytki.

Sąd nie stwierdził też innych, wskazywanych w skardze, naruszeń przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przewidziany w tych przepisach – przy uwzględnieniu przywołanego wyżej art. 21 ust. 2 ww. ustawy - nakaz wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w ocenie Sądu został należycie spełniony, a ocena tego materiału dowodowego uwzględnia także zasady logiki i zasady wiedzy rolniczej.

Nie znajdując więc podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.