Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1556/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-01-21 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem, dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję Dyrektora Izby Celnej, skarżący M. N. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jedynym źródłem jego utrzymania jest wykonywana działalność gospodarcza, z której nie uzyskuje dochodów a ponosi stratę, jednocześnie wskazał, że to z bieżących obrotów z działalności gospodarczej pokrywa swoje wydatki związane z utrzymaniem oraz uiszcza alimenty na rzecz małoletnich córek. Oświadczył, że nie posiada żadnych zasobów finansowych, nie jest właścicielem nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu podniósł, że pozostaje w separacji z żoną, tytułem alimentów zobowiązany jest do przekazywania kwoty 3.000 zł miesięcznie. Wyjaśnił przy tym, że córki zamieszkują z jego żoną.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Przepis zawarty w art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2013 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 4 grudnia 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7, c) odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia, d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, e) oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), f) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, g) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), h) dokumentu potwierdzającego zainicjowanie postępowania sądowego w sprawie separacji lub orzeczenia sądu w tej sprawie, i) dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych środków przekazywanych na utrzymanie córek (np. oświadczenia matki dzieci, potwierdzenia przelewów), j) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawcę, z jakich środków ponosi on konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty za mieszkanie), koszty zastępstwa procesowego z wyboru w sprawach zawisłych przez tut. Sądem oraz przekazuje środki na utrzymanie małoletnich dzieci, k) oświadczenia wnioskodawcy, czy zamieszkuje wspólnie z małżonką i dziećmi, a jeżeli tak wskazania, w jakiej części małżonka partycypuje w ponoszeniu kosztów utrzymania zajmowanej nieruchomości, l) oświadczenia wnioskodawcy, czy nadal posiada środki finansowe pochodzące z udzielonego mu kredytu bankowego; jeżeli tak – złożenia oświadczenia o aktualnej ich wysokości oraz przedłożenia zaświadczenia z banku o wysokości aktualnego zadłużenia wnioskodawcy z tego tytułu, daty uruchomienia kredytu, harmonogramu spłat, rachunku bankowego, na który przekazano przyznane środki finansowe, terminowości dokonywanych przez wnioskodawcę spłat rat kredytowych. Wnioskodawca został też poinformowany, że jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej jego małżonki (obrazujących: źródło i wysokość dochodów osiągniętych przez nią w 2012 r. oraz uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stan środków i operacje księgowane na jej rachunkach bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy, składniki posiadanego majątku, w szczególności nieruchomości, pojazdy mechaniczne i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro) w sytuacji, gdy nie zostanie przez niego udokumentowana okoliczność pozostawania przez małżonków w separacji poprzez przedłożenie dokumentów wymienionych w pkt h) zarządzenia.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył, działając przez pełnomocnika, odpisy: zeznania podatkowego PIT-36L z załącznikiem PIT/B za 2012 r., bilansu na dzień 31 grudnia 2012 r., rachunku zysków i strat na dzień 31 sierpnia, 30 września oraz 31 października 2013 r., deklaracji VAT-7 za sierpień, wrzesień i październik 2013 r., wyroku sądu z dnia [...] 2013 r. orzekającego separację wraz z postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] 2013 r. w przedmiocie nadania wyrokowi wykonalności w zakresie alimentów, tytułów wykonawczych z dnia [...] grudnia 2012 r., [...] stycznia 2013 r. oraz [...] i [...] marca 2013 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Wnioskodawca przedłożył również dwa dodatkowe oświadczenia: jedno złożone osobiście z dnia 6 maja 2013 r. oraz drugie złożone przez pełnomocnika z dnia 11 grudnia 2013 r.

Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 17 października 2013 r., dodatkowych oświadczeń z dnia 6 maja i 11 grudnia 2013 r. oraz ww. dokumentów źródłowych ustalono, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w separacji, jego dwie małoletnie córki zamieszkują z matką. Wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi mu straty. I tak w zeznaniu podatkowym za 2012 r. wykazał z tego tytułu stratę w wysokości 280.700,13 zł, deklarując przychód w kwocie 1.470.121,03 zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie 1.750.821,16 zł. Z danych zawartych w rachunku zysków i strat wynika, że w miesiącach od sierpnia do października 2013 r. wnioskodawca osiągnął przychody netto ze sprzedaży odpowiednio w kwotach: 3.821,14 zł, 3.821,14 zł i 230.650,41 zł, poniósł koszty działalności operacyjnej w wysokości: 20.223,66 zł, 21.551,13 zł i 324.577,65 zł, wykazując straty netto o wartości: 16.400,84 zł, 17.728,36 zł i 93.926,25 zł. Zgodnie z przedłożonym bilansem wnioskodawca posiadał na dzień 31 grudnia 2012 r. aktywa trwałe o łącznej wartości 597.418,90 zł, w tym środki trwałe o wartości 38.920,51 zł. Wnioskodawca nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada oszczędności, pojazdów mechanicznych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego rachunek bankowy prowadzony przez "A" S.A. podlega zajęciu do łącznej kwoty 291.345,50 zł (co potwierdzają odpisy tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu konta z dnia [...] kwietnia 2013 r.), zgodnie z treścią dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy zajęciu podlegają zarówno jego rachunki firmowe, jak i osobiste.

Wnioskodawca partycypuje w kosztach utrzymania córek w ten sposób, że zobowiązany jest do przekazywania na ich rzecz środków pieniężnych w wysokości 1.500 zł na każdą z nich. Według dodatkowego oświadczenia średnie miesięczne koszty utrzymania wnioskodawcy wynoszą około 400 zł. Wskazane wydatki wnioskodawca reguluje z bieżących obrotów oraz ze środków z uzyskanego kredytu bankowego, który – jak wyjaśnił jego pełnomocnik w piśmie z dnia 11 grudnia 2013 r. – zaciągnął, gdyż nie dysponował wystarczającymi środkami na te cele, przy czym, pomimo wezwania, w żaden sposób nie odniesiono się do kwestii aktualnej wysokości posiadanych z tego tytułu środków, aktualnego zadłużenia z tego tytułu oraz terminowości dokonywanych spłat rat kredytowych, nie podano daty uruchomienia kredytu, nie przedstawiono harmonogramu spłat oraz rachunku bankowego, na który przekazano przyznane środki finansowe.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, przyjąć należało, że sytuacja finansowa wnioskodawcy wciąż pozostaje niejasna. Z przedłożonych dokumentów wynika bowiem, że z prowadzonej działalności gospodarczej, która stanowi jego jedyne źródło utrzymania, ponosi on stratę, a mimo to posiada on środki na zaspokojenie swoich bieżących kosztów utrzymania oraz na przekazywanie alimentów. Wprawdzie wnioskodawca podnosi, że jest w stanie regulować powyższe wydatki, gdyż na ten cel zaciągnął kredyt bankowy, to jednak w żaden sposób nie ustosunkował się do kwestii wysokości posiadanych środków z tego tytułu, czy kwoty spłacanych należnych rat, pomimo że został wezwany do ich wyjaśnienia. Wskazał (i udokumentował) jedynie okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych. Zatem swoją sytuację finansową przedstawił selektywnie. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej części, jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie.

Podkreślić należy, że wnioskodawca podał, że utrzymuje się sam, pomimo że w rzeczywistości nie osiąga dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej, gdyż koszty ponoszone w związku z nią znacznie przekraczają kwotę osiąganych z tego tytułu przychodów. Zarazem, jak wynika ze dodatkowego oświadczenia, ponosi on wydatki związane z bieżącymi kosztami utrzymania (ok. 400 zł miesięcznie), jak również przekazuje środki na rzecz małoletnich córek, które zamieszkują z matką (łącznie 3.000 zł).

Wprawdzie – jak już wskazano – z dodatkowego oświadczenia pełnomocnika wynika, że wnioskodawca wszelkie koszty pokrywa ze środków przyznanego mu kredytu bankowego, to jednak kwoty tych środków jego pełnomocnik nie podał, podobnie jak nie wyjaśnił, z czego, a także w jakiej wysokości, wnioskodawca spłaca należne raty. Co więcej, w rubryce PPF dotyczącej posiadanych zasobów finansowych sam wnioskodawca nie wykazał środków pochodzących z kredytu bankowego, do czego był zobowiązany – zwłaszcza w sytuacji, gdy pokrywa nimi bieżące i konieczne wydatki, co oznacza, że wciąż posiada środki z tego tytułu.

Odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności niemożności przedstawienia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z uwagi na to, że podlegają one zajęciu egzekucyjnemu, wyjaśnić należy, że fakt zajęcia rachunków bankowych w toku prowadzonej egzekucji w żaden sposób nie wpływa na niemożność uzyskania wyciągów z kont, których wciąż jest posiadaczem. Nadto, w przypadku posiadania rachunków internetowych (a tego rodzaju rachunki obecnie prowadzą dla swoich klientów w zasadzie wszystkie banki) wydruk z takiego rachunku zastępuje wyciąg sporządzony przez bank. Brak jest podstaw do przyjęcia, że bank odmówiłby wnioskodawcy sporządzenia wymaganych wyciągów z kont, gdyby z takim wnioskiem wystąpił. Złożone zaś przez wnioskodawcę oświadczenie, w którym wyjaśnił, że posiadane przez niego konta bankowe zostały zajęte przez dyrektora izby celnej, nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu. Jak już bowiem wskazano, wnioskodawca wciąż jest posiadaczem tych rachunków bankowych, a zatem może uzyskać wyciągi potwierdzające ich salda i obrazujące księgowane na nich transakcje. W skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu jasno zaś sprecyzowano, jakie dane dotyczące stanu majątkowego wnioskodawcy wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia.

Skoro wnioskodawca nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, to nie można przyjąć, że nie posiada on środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów sądowych. Wciąż nieznana jest bowiem wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie dysponuje wnioskodawca. Z tego względu podnoszona (i udokumentowana) przez wnioskodawcę okoliczność prowadzenia egzekucji względem jego majątku nie przesądza o niemożności poniesienia kosztów sądowych.

Prawidłowość takiej oceny potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I GZ 387-388/13; z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I GZ 383-384/13 i I GZ 381-382/13; z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I GZ 424/13 i z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt I GZ 449/13. Rozpoznawany wniosek jest bowiem kolejnym wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów – w roku 2013 wielokrotnie występował on o przyznanie mu prawa pomocy, a w składanych oświadczeniach powoływał się na te same okoliczności, co w niniejszej sprawie, jak również uchylił się od wyjaśnienia kwestii dotyczących posiadanych środków pieniężnych, w tym z udzielonego mu kredytu bankowego.

NSA, rozpoznając zażalenia wniesione przez wnioskodawcę, każdorazowo wskazywał, że pomimo możliwości uzupełnienia materiału dowodowego, umożliwiającego dokonanie rzetelnej oceny okoliczności uzasadniających wniosek o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca nie wskazał, w jakiej wysokości spłaca miesięczne należne raty kredytu bankowego. Nie przedstawił również środków pochodzących z kredytu bankowego i rachunku bankowego, na który przekazano środki finansowe, do czego był zobowiązany zwłaszcza w sytuacji, gdy pokrywa nimi bieżące i konieczne wydatki. Nie przedłożył jakichkolwiek dowodów potwierdzających udzielenie tego kredytu. Sam wnioskodawca zatem uniemożliwił dokonanie oceny wpływu spłaty kredytu i wysokości jego miesięcznej raty na jego możliwości finansowe, a tym samym na możliwości partycypowania w kosztach sprawy sądowoadministracyjnej. Za niejasne Sąd drugiej instancji uznał, w jaki sposób skarżący uzyskał kredyt bankowy na zaspokojenie bieżących potrzeb, skoro nie uzyskuje on dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Jednocześnie przyjął, że wnioskodawca posiadał zdolność kredytową, a co za tym idzie – spełniał kryteria majątkowe przy obliczaniu tej zdolności.

NSA stwierdził także, że podnoszona okoliczność prowadzenia licznych postępowań egzekucyjnych przeciwko wnioskodawcy, nawet w sytuacji złożenia przez niego dokumentów w postaci zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, nie mogła odnieść zamierzonego skutku, albowiem wnioskodawca, powołując się na tę okoliczność, nie wskazał, ile rachunków bankowych posiada, nie przedłożył wyciągów z tych rachunków, a także nie wykazał, jaki wpływ dla płynności finansowej na tych rachunkach ma fakt zajęć egzekucyjnych. Samo bowiem wskazanie, w jakiej wysokości dotychczas dokonano egzekucji z rachunków bankowych skarżącego, nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej wnioskodawcy, skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z kont bankowych (wpływów i obciążeń), zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na rachunkach bankowych. Taki stan sprawy powoduje, że wnioskodawca pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełnił, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych.

W wyniku podjętych przez NSA rozstrzygnięć, w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 301-302/13, I SA/ Gd 1305-1306/12 oraz I SA/Gd 76/13, wnioskodawca w dniach 29 listopada, 11 i 13 grudnia 2013 r. – za pośrednictwem rachunku bankowego o numerze [...] – uiścił należne wpisy sądowe w łącznej kwocie 2.400 zł. W ocenie referendarza sądowego okoliczność ta przeczy twierdzeniom wnioskodawcy o braku dostępu do posiadanych rachunków bankowych (i zgromadzonych na nich środków) z uwagi na ich zajęcie.

W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca po raz kolejny nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Takie zaś zachowanie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.

Tym samym uznać należało, że wnioskodawca, obrazując swoją kondycję finansową w niniejszej sprawie, kolejny raz zachował się w sposób tożsamy, mimo iż mógł oczekiwać, znając stanowisko Sądu, tak pierwszej, jak i drugiej instancji w tym zakresie, że będzie to skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy.

Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.