Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1539/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
article: art. 151, art. 132
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Danuta Kania Sędzia WSA – Andrzej Góraj Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Protokolant specjalista – Ewa Kielak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury specjalnej – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Skarżący Z. P. w uzasadnieniu wniosku z dnia [...] marca 2018 r. o przyznanie emerytury specjalnej "po ojcu", powołał się na swoją niepełnosprawność istniejącą od 1978 r. i wysokość renty (845 zł), która jest jedynym jego dochodem i zmusza go do życia "na granicy ubóstwa". Ponadto wskazał na spór z siostrą o spadek po rodzicach i podał, że po śmierci matki w dniu [...] grudnia 1992 r., cały spadek, w skład którego wchodziły pieniądze ze sprzedaży fermy kur, przywłaszczyli siostra I. O. i ojciec R. P. Następnie po śmierci ojca w 2009 r., cały spadek przejęła siostra, która z uwagi na dochodzenie przez niego roszczeń związanych z otrzymaniem spadku zerwała z nim kontakt i która celowo ukrywała majątek po rodzicach, co uniemożliwia mu otrzymanie jego części spadku, zaś sprawa ta trwa już ponad 17 lat i obecnie jest w sporze sądowym z pełnomocnikiem, który go reprezentował. Dalej podniósł, że pogarszający się stan jego zdrowia uniemożliwia mu skuteczne działanie i wspomniał, że zapomina wiele rzeczy i nie potrafi załatwiać spraw urzędowych. Dodatkowo wskazał na brak prawa do renty rodzinnej po ojcu, o którą wielokrotnie występował do ZUS i za każdym razem otrzymywał decyzje odmowne, były uzasadniane brakiem powstania niepełnosprawności przed 16 rokiem życia. Bezskuteczne okazały się również jego starania o rentę w drodze wyjątku przyznawaną przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, o świadczenie pielęgnacyjne i o alimenty od siostry, jednakże nie udokumentował tych okoliczności. Podał natomiast, że mieszka samotnie w małym mieszkaniu socjalnym, za które dokonuje wszystkie bieżące opłaty i korzysta ze sporadycznej pomocy żywnościowej.

Z nadesłanych przez skarżącego wyjaśnień i w wyniku własnych ustaleń poczynionych przez organ wynika, że skarżący w 1978 r. został potrącony przez taksówkę i doznał szeregu obrażeń, w tym złamania podstawy czaszki i złamania kości udowej z przemieszczeniem. Za 100% uszczerbek na zdrowiu otrzymał 40 tys. zł tytułem odszkodowania i pieniądze te pożyczył matce celem zainwestowania ich w budowę kurnika w [...]. Pomimo obietnic matki, że w całości odda pożyczoną kwotę, a także kupi mu mieszkanie celem zabezpieczenia jego przyszłości, do śmierci nie wywiązała się z tych obietnic. Wskazał ponadto, że "Razem z moją matką, po zakończonym leczeniu powypadkowym, przez 9 lat ciężko harowałem przy kurach i indykach". Dalej podniósł, że za swoją pracę nie otrzymywał wynagrodzenia. W 1991 r., z uwagi na nierentowność drobiarstwa, rodzice postanowili sprzedać kurniki i z dokonanej transakcji uzyskali 350 tys. zł., a następnie cały spadek po matce, która zmarła rok później, "przywłaszczyli" sobie jego siostra i ojciec, a na potwierdzenie powyższego załączył kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2001 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po jego matce, T. W. P., na podstawie ustawy, przez męża zmarłej, R. P. oraz przez jej dzieci, tj. córkę, I. O. i syna Z. P., po 1/3 części dla każdego z nich. Dalej podał, że początkowo po śmierci matki, mieszkał z ojcem w dużym mieszkaniu, w kamienicy, ale z uwagi na konflikty, wyprowadzenie się ojca ze wspólnie zajmowanego mieszkania, odcięcie prądu i innych mediów oraz wniosek ojca do sądu o eksmisję syna z lokalu, w dniu [...] października 2001 r. Sąd Rejonowy w [...] orzekł nakaz jego eksmitowania, przyznając mu prawo do mieszkania socjalnego, które nie nadaje się do zamieszkiwania i podał, że złożył zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej w [...] o przywłaszczeniu powierzonego mienia przez ojca. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2002 r. prokuratura odmówiła wszczęcia dochodzenia. W 2002 r. wystąpił z wnioskiem o dział spadku po matce i przekazał, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. Sąd Rejonowy w [...] przyznał mu jedynie stare meble o wartości 500 zł i oszczędności w kwocie 18.768 zł, które ojciec wcześniej wpłacał wnioskodawcy w postaci alimentów. Natomiast sąd II instancji, tj. Sąd Okręgowy w [...], w swoim wyroku z dnia [...] września 2005 r. zasądził na jego rzecz kwotę 5.952 zł tytułem wyrównania udziałów w spadku. W dniu [...] listopada 2003 r. Sąd Rejonowy w [...] zasądził na jego rzecz alimenty od ojca w kwocie 100 zł miesięcznie, a jednym z kolejnych wyroków alimenty te podniesione zostały do 200 zł miesięcznie. Pozostałe pozwy w przedmiocie alimentów rozstrzygane były na jego niekorzyść. Następnie podał, że po wypadku z 1978 r., jest trwałym inwalidą i nie może podjąć żadnej pracy oraz ma problemy z pamięcią, zaś przed wypadkiem pracował niecałe 3 lata, a wcześniej służył w wojsku, Z nadesłanych dokumentów wynika, że ma wykształcenie podstawowe i przed wypadkiem pracował jako spawacz. Od wypadku jest na rencie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, która po ostatniej waloryzacji (od 1 marca 2018 r.) wynosi netto 878,12 zł. [...] Urząd Wojewódzki potwierdził, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka w jednopokojowym mieszkaniu i na bieżąco reguluje opłaty mieszkaniowe w łącznej wysokości 313,06 zł, a dodatkowe opłaty to rachunek za telefon w kwocie 180 zł i telewizję kablową w kwocie 71 zł. Obok renty z tytułu niezdolności do pracy, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł i dodatek mieszkaniowy w wysokości 136,06 zł. Zatem łączny jego dochód to 1167,18 zł. Z przekazanego pisma [...] Centrum Pomocy Rodzinie wynika, że skarżący cierpi na [...]. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe. Obecnie nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Podano również, że skarżący wymaga leczenia i przyjmowania leków, ale z powodu trudnej sytuacji finansowej nie realizował recept i nie kontynuował leczenia. Pracownik socjalny motywował go do podjęcia ponownie leczenia i poinformował o możliwości skorzystania z pomocy w formie usług opiekuńczych, pomocy wolontariuszy oraz PFRON, jednakże wymieniony podpisał pisemne oświadczenie, że w chwili obecnej nie ma potrzeby korzystania z takiej formy pomocy.

W tej sytuacji Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.), odmówił przyznania skarżącemu Z. P. świadczenia w postaci emerytury specjalnej. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że zebrany w sprawie całokształt materiału dowodowego nie wskazuje na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania skarżącemu emerytury specjalnej, bowiem wymieniony nie posiada żadnych wybitnych i niepowtarzalnych zasług w jakiejś dziedzinie aktywności.

We wniosku z dnia [...] lipca 2018 r. do Prezesa Rady Ministrów o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący powołała się na argumenty przedstawione już wyżej.

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...]. W uzasadnieniu – powołując się na wskazane już przez niego argumenty i na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w tym trybie. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych brana jest pod uwagę także sytuacja bytowa wnioskodawców, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium. W przeciwnym wypadku świadczenia specjalne zastępowałyby świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej, co nie było zamiarem ustawodawcy przy stanowieniu przepisu art. 82 ust. 1 ww. ustawy. Zgromadzone w sprawie dokumenty oraz dodatkowe uzasadnienia wnioskodawcy nie dowodzą istnienia szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności uprawniające do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Omawiane uprawnienie Prezesa Rady Ministrów historycznie zostało ukształtowane i oparte na założeniu wyróżniania świadczeniami renty lub emerytury ze względu, co do zasady, na szczególne zasługi osób, którym świadczenie takie jest przyznawane oraz chęć szczególnego ich uhonorowania. Zatem brzmienie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych należy odczytywać i wywodzić normę z niego wynikającą w tym właśnie przywołanym historycznym kontekście. Tym samym, warunkiem uzyskania prawa do świadczenia specjalnego, przyznawanego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca na niwie swojej działalności, np. politycznej, naukowej, społecznej czy gospodarczej posiada wybitne i niepowtarzalne zasługi, zaś skarżący nie powołał się na żadne własne osiągnięcia dla kraju i dla społeczeństwa oraz nie udokumentował żadnych zasług o wymaganym charakterze. Natomiast powołał się na wypadek w wieku 25 lat, podczas którego doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu. Nie ujawnił i nie udokumentował jednak okoliczności tego wypadku, np. w formie protokołu z miejsca zdarzenia, a z nadesłanej przez niego opinii lekarskiej z 2003 r. wynika, że w 1978 r. został potrącony przez taksówkę. Niezależnie od braku dokumentów i wyjaśnień dotyczących okoliczności podnoszonego wypadku zauważono, że wypadki drogowe bardzo często powodują urazy i powoływanie się wyłącznie na stopień doznanego uszczerbku na zdrowiu jest niewystarczające do przyznania świadczenia w trybie szczególnym. Przykładowo, w tym samym roku, w którym skarżący doznał uszczerbku na zdrowiu w wyniku wypadku drogowego, policyjne statystyki zanotowały 39.181 wypadków drogowych, w których 5.925 osób poniosło śmierć, a 45.766 doznało obrażeń i dane te uniemożliwiają zakwalifikowanie wypadków drogowych do zdarzeń nadzwyczajnych. Charakteru szczególnego nie mają także konflikty rodzinne. Zatem dział spadku ustalony przez Sąd Okręgowy w [...] nieadekwatnie do oczekiwań wnioskodawcy oraz sugerowane z tego tytułu pokrzywdzenie są nieistotne z punktu widzenia możliwości przyznania świadczenia specjalnego. Świadczenia te nie mogą bowiem stanowić żadnego odszkodowania, rekompensaty czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy i cierpienia. O ich charakterze przesądza zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają one charakteru roszczeniowego. Omawiane świadczenia nie stanowią również alternatywy dla braku prawa do renty rodzinnej po rodzicach. Reasumując, trudna sytuacja materialna i zdrowotna, bez wykazania przesłanek uzasadniających uznanie sytuacji skarżącego za szczególną, nie daje podstawy do przyznania mu emerytury specjalnej. Świadczenia specjalne nie mają bowiem charakteru socjalnego, a ich przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione. Prezes Rady Ministrów z uwagi na swoją ustrojową i systemową funkcję w konstytucyjnym systemie organów państwa nie jest predestynowany ani uprawniony do przyznawania świadczeń osobom znajdującym się w trudnym położeniu, bowiem nie ma do tego ani podstaw, ani instrumentów. Zabezpieczanie potrzeb socjalno – bytowych osób znajdujących się w trudnych sytuacjach pozostaje w gestii instytucjonalnej pomocy społecznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący Z. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji przyznanie dochodzonego świadczenia oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania zarzucając naruszenie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie, że nie zachodzą wobec niego szczególne okoliczności wskazane w tym przepisie, podczas gdy taką okolicznością był wypadek, w którym doznał 100% uszczerbku na zdrowiu, a którego skutków nie można uznać za zwyczajne, powszechnie doznawane w toku różnego rodzaju zdarzeń lub wypadków.

W uzasadnieniu – powołując się na wskazany powyżej stan faktyczny i argumenty przemawiające, a opisane już wyżej, za przyznaniem spornego świadczenia – podał, że organ błędnie interpretuje przepis art. 82 ust. 1 ustawy, bowiem daje on również możliwość uzyskania świadczenia w przypadku katastrofalnego zdarzenia losowego, które posiada element wyjątkowości, a takim zdarzeniem był wypadek, któremu uległe w 1978 roku. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury, świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe, mające znaczenie dla całej Polski, a nie tylko dla małej lokalnej społeczności, jak również mogą to być szczególne zdarzenia losowe, które również muszą być wyjątkowe. Podejmowane przez Prezesa Rady Ministrów decyzje w sprawie świadczenia specjalnego mają charakter uznaniowy, to jednak uznanie to nie ma w pełni charakteru dowolnego, ale jest ograniczone wypracowanymi w praktyce orzeczniczej jasno określonymi kryteriami oraz zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem decyzje takie wymagają prawidłowego i wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz dogłębnej i opartej na zgromadzonym materiale dowodowym argumentacji. Inicjatywa dowodowa spoczywa zarówno na organie jak i na wnioskodawcy. W szczególności organ ma obowiązek dokładnego zbadania wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, o których powziął informację podczas rozpatrywania sprawy. Natomiast dokonując wykładni pojęcia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" należy mieć na względzie wybitne, wyjątkowe osiągnięcia i zasługi wnioskodawcy w jakiejś sferze działalności, np.: społecznej, zawodowej, artystycznej, sportowej, czy też politycznej. Może tu także chodzić o nadzwyczajne zdarzenia losowe. Celu ustanowienia emerytury lub renty, przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów, należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, etc., ewentualnie wyjątkowo skrzywdzonych przez los. Innymi słowy, o szczególności "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy świadczą bądź posiadane przez daną osobę cechy wyróżniające, jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej, sportowej czy społecznej świadczące o zasługach danej osoby oddanych społeczeństwu, bądź też nadzwyczajne okoliczności zdarzenia losowego, które doprowadziło do określonej sytuacji danej osoby. Te dwie przesłanki nie musza występować kumulatywnie i podlegają odrębnemu wyjaśnieniu oraz przeanalizowaniu na tle ustalonego stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę Prezes rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja został wydana zgodnie z prawem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.), zgodnie z którym Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.

Świadczenie, o którym mowa w tym przepisie ma charakter wyjątkowy, a jego przyznanie pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. W judykaturze uznaje się, że decyzja uznaniowa pozostaje wprawdzie pod kontrolą Sądu, jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sprowadza się ona do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola dotyczy procesu wydania decyzji, tj. spełnienia przez organ wymogów proceduralnych, ustalania stanu faktycznego jako elementu tego procesu oraz oceny faktów, które z punktu widzenia obowiązujących przepisów mogą mieć w danej sprawie istotne znaczenie prawne. Dotyczy ona więc tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z określonymi i ostrymi kryteriami prawnymi. Natomiast nie obejmuje ona tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (celowości administracyjnej, czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej. W tego typu sprawach sądy administracyjne badają jedynie, czy organy w konkretnej sprawie nie przekroczyły granic uznania, tzn. czy ich decyzja nie jest arbitralna lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów. Reasumując, Sądy nie mogą wkraczać w kompetencje organów i oceniać słuszności realizowanej przez nie powierzonych im zadań. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych zmierza tym samym do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. Badaniu podlega zatem, czy przy podjęciu decyzji została spełniona, zawarta w art. 7 k.p.a., powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony, przy czym zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, czy stan faktyczny sprawy został ustalony i wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie (vide m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I OSK 464/15).

Tymczasem badając zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję w świetle powyższych kryteriów i podstawy prawnej, doszedł Sąd do przekonania, że zostały one wydane bez przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Z tego mianowicie powodu, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż osoba, która ubiega się o powyższe świadczenie, powinna wykazać się wybitnymi zasługami zawodowymi, artystycznymi, społecznymi czy też politycznymi. Brana jest też pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05 – LEX nr 171714). Szczególnie uzasadnione przypadki to sytuacje związane z uhonorowaniem osób szczególnie zasłużonych, wybitnych (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 1869/06).

Trybunał Konstytucyjny badając konstytucyjność powołanego przepisu i stwierdzając w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05, że jest on zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji, wskazał, że "Świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest instytucja emerytury/renty wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym". Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że "Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych itd. (...). Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność tego typu zasług użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione (...)".

W rozpoznawanej sprawie argumenty przedstawiane przez skarżącego, przemawiające jego zdaniem za zasadnością uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego skupiały się przede wszystkim na jego aktualnym stanie zdrowia spowodowanym m.in. wypadkiem komunikacyjnym w przeszłości, trudnej sytuacji materialnej i na konflikcie rodzinnym.

W ocenie Sądu przywoływane przez skarżącego okoliczności słusznie uznane zostały przez Prezesa Rady Ministrów za niewystarczające by uznać, że winien on być zaliczony do grona osób, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy, a więc osób, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności, wymagające szczególnego uhonorowania.

Sąd nie kwestionuje, że aktualnie sytuacja życiowa skarżącego jest trudna. Należy jednak zwrócić uwagę, że sama tak sytuacja nie przesądza jeszcze o konieczności przyznania świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien bowiem nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 894/06).

Prezes Rady Ministrów ma prawo w sposób zindywidualizowany określić, czy konkretny przypadek należy uznać za przypadek "szczególnie uzasadniony", upoważniający do zastosowania kompetencji określonej w art. 82 ust. 1 ustawy i przy ocenie tej ma pozostawiony znaczny margines swobody oceny.

W rozpoznawanej sprawie Prezes Rady Ministrów, nie kwestionując trudnej sytuacji bytowej skarżącego, prawidłowo ocenił, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie mu świadczenia specjalnego. W ocenie Sądu nie można zarzucić organowi dowolności przy podejmowaniu tego rozstrzygnięcia. W celu ustalenia aktualnej sytuacji socjalno – bytowej skarżącego, Prezes Rady Ministrów bardzo szczegółowo zbadał sprawę zwracając się do określonych organów i uzyskał kompletne informacje o jego aktualnej sytuacji.

Rację należy przyznać organowi, że jego aktualna sytuacja oraz dotychczasowa praca zarobkowa, nie mogą być uznane za osiągnięcia wybitne, szczególne i niepowtarzalne, które uzasadniały przyznanie świadczenia specjalnego. Jak to już zostało zaznaczone wcześniej, przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych możliwe jest wtedy, gdy wnioskodawca posiada wybitne zasługi na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto w przypadku nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

Na koniec zaś wskazać należy, że Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do aktualnej sytuacji życiowej skarżącego, jednakże renta specjalna przyznawana przez Prezesa Rady Ministrów nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy, nawet gdy są one uzasadnione.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018, poz. 1302), należało orzec jak w sentencji wyroku.