Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 318/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4 i  art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Beata Machcińska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2018 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...]nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Prezydenta Miasta K. (dalej zamiennie: "skarżący") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (następnie także: "organ nadzoru") wydane w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: "organ egzekucyjny") prowadził wobec A S.A. w K., której następcą prawnym jest A1 S.A. w B., postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Prezydenta Miasta K. z dnia [...] o nr od [...] do [...], które obejmowały zaległości spółki w podatku od nieruchomości za okres od stycznia do grudnia 2004 r. Podstawę prawną egzekwowanego obowiązku stanowiła decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] o nr [...]. Decyzja ta została jednak uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...].

2. Postanowieniem z dnia [...] (nr [...]), wydanym na podstawie art. 17, art. 64c § 4 i § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966 r. (t.j. z 2017 r. poz. 1201 ze zm. dalej "u.p.e.a."), organ egzekucyjny określił zobowiązanej spółce wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł.

3. Na to rozstrzygnięcie spółka wniosła zażalenie, zarzucając:

1) niewłaściwe zastosowanie art. 64c § 4 u.p.e.a. i obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego zakończonego efektywnie wyegzekwowaniem zobowiązania, w sytuacji gdy mimo uchylenia decyzji stanowiącej podstawę egzekucji wyegzekwowane zobowiązanie podatkowe nie wygasło,

2) naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty manipulacyjnej w kwocie wyższej niż stawki minimalne,

3) bezpodstawne obciążenie wierzyciela odsetkami ustawowymi.

4. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] (nr [...]), wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej "k.p.a") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...].

Powołując się na art. 64c § 4 u.p.e.a., organ nadzoru stwierdził, iż w sytuacji kiedy decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...], stanowiąca podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, została uchylona przez Samorządowe kolegium Odwoławcze w Katowicach, koszty egzekucyjne powstałe w prawidłowo wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, obowiązany jest zapłacić wierzyciel, gdyż to on ponosi ryzyko wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a następnie prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych na podstawie nieostatecznej decyzji, uchylonej przez organ odwoławczy.

Uzasadniając akceptację dla ustalonych przez organ egzekucyjny wysokości kosztów egzekucyjnych, organ nadzoru argumentował, iż organ egzekucyjny naliczył do każdego tytułu wykonawczego z osobna: opłatę manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanych należności, zgodnie z art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, tj. [...] zł; koszty zajęcia wierzytelności w wysokości w wysokości 5% egzekwowanych należności, zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej, tj. [...] zł.

W ocenie organu nadzoru, mając na uwadze wysokość należności, na które opiewały tytuły wykonawcze oraz fakt, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego, kwota kosztów w wysokości łącznej [...] zł do każdego z tytułów wykonawczych z osobna nie jest nadmiernie wygórowana. Zastosowane stawki kosztów egzekucyjnych nie powodują, jak określił to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14), zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Egzekucja była w pełni skuteczna. Każdy z tytułów wykonawczych został wyegzekwowany w całości w bardzo krótkim czasie od nadania klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji do zakończenia egzekucji. Stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny był niski – ograniczył się wyłącznie do wysłania zajęcia innej wierzytelności, przy stosunkowo niskim nakładzie pracy, związanym z wysłaniem korespondencji pocztą i kosztami dojazdu i delegacji pracownika.

Dlatego w ocenie organu nadzoru niezasadne byłoby obciążanie wierzyciela opłatą za pobranie pieniędzy i zajęcie wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości [...] zł, określoną w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. odnoszącą się do egzekucji z nieruchomości - czynności uznawanej za najbardziej skomplikowaną i pracochłonną. Opłata w przypadku zajęcia nieruchomości wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Natomiast ustawa egzekucyjna nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za pobranie pieniędzy i opłaty za zajęcie wierzytelności. Jednocześnie nieuzasadnione byłoby obniżanie kosztów egzekucyjnych do wysokości stawek minimalnych, to jest [...] zł, [...] zł, czy [...] zł.

Zdaniem organu nadzoru mechanizm zastosowany przez organ egzekucyjny jest zasadny. Sprowadza się on do zastosowania stawki procentowej, niezakwestionowanej przez TK, a jednocześnie określa maksymalny pułap ustalanych opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej. Biorąc zatem pod uwagę, że koszty za zajęcie nieruchomości wynoszą 8%, lecz maksymalna ich kwota wynosi [...] zł, to maksymalny koszt opłaty manipulacyjnej może wynosić (1%, czyli 1/8 z [...]) [...] zł, maksymalny koszt opłaty za zajęcie wierzytelności (5%, czyli 5/8 z [...] zł) [...] zł. Organ wskazał również, że zasadne jest naliczenie opłat oddzielnie za każdy tytuł wykonawczy, bowiem tak stanowi art. 64 § 3 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. Z tego punktu widzenia zarówno wyliczona opłata manipulacyjna, jak i opłaty z tytułu zajęcia wierzytelności – są ponad dziesięciokrotnie niższe niż ustalone maksymalne wysokości (odpowiednio: [...] zł i [...] zł).

5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Prezydent Miasta wniósł o uchylenie powyższego postanowienia organu nadzoru i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy:

1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, pomimo istnienia przesłanek do uchylenia postanowienia,

2) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie i wydanie postanowienia w oparciu o przepisy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a., które w przedmiotowym zakresie zostały uznane za niezgodne z Konstytucją,

3) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie i wydanie postanowienia w oparciu o zasady analogii, a nie w oparciu o przepisy prawa.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy:

1) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14) - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w kwocie wyższej niż stawka minimalna wynosząca 4,20 zł, w szczególności w kwocie uwzględniającej m.in. stopień efektywności egzekucji, poziom skomplikowania czynności i nakład pracy;

2) art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty manipulacyjnej w kwocie wyższej niż stawka minimalna wynosząca 1,40 zł, w szczególności w kwocie uwzględniającej m.in. stopień efektywności egzekucji, poziom skomplikowania czynności i nakład pracy.

W uzasadnieniu Prezydent Miasta podniósł, że ustalenie wysokości opłaty egzekucyjnej za zajęcie egzekucyjne, jak również opłaty manipulacyjnej powinno nastąpić z uwzględnieniem minimalnych stawek, gdyż w pozostałym zakresie przepisy, w których wartości te określono, zostały uznane za niekonstytucyjne. Tym samym stosowanie stosunkowych wysokości tych opłat jest niedopuszczalne, albowiem organ nie jest władny do zastępowania prawodawcy w zakresie obejmującym tworzenie obowiązujących norm prawnych.

Zdaniem skarżącego, zastosowanie analogii przy określaniu wysokości kosztów jest niedozwolone nie tylko z przyczyn formalnych - z uwagi na obowiązek ścisłego stosowania prawa, ale również z przyczyn merytorycznych. Egzekucja z nieruchomości wymaga wykonania przez organ egzekucyjny wielu czynności, z których - prócz zajęcia - żadna inna nie występuje przy egzekucji z wierzytelności. Jedynie w postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości organ egzekucyjny dokonuje opisu i oszacowania wartości nieruchomości, obwieszcza o licytacji i przeprowadza licytację. Wskazane wyżej istotne różnice w zakresie czynności egzekucyjnych pomiędzy egzekucją z nieruchomości, a innymi rodzajami egzekucji uniemożliwiają stosowanie analogii.

6. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, uznawszy ją za bezzasadną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") - podlegało postanowienie z dnia [...], którym organ nadzoru utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] o określeniu skarżącemu wysokości kosztów egzekucyjnych.

Na wstępie należy wskazać, że tut. Sąd wielokrotnie rozstrzygał analogiczne zagadnienie prawne, m.in. w sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 459/18, I SA/Gl 275/18, CBOSA). Mając powyższe na względzie, w pełni podzielając ocenę prawną WSA w Gliwicach wyrażoną w powołanych wyżej orzeczeniach, w dalszej części uzasadnienia Sąd przywoła rozważania prawne w nich zawarte.

Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że w sprawie nie jest kwestionowane, iż kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o nr od [...] do [...], zasadnie obciążono wierzyciela.

Sporna pozostaje natomiast wysokość kosztów egzekucyjnych nałożonych na skarżącego.

W zaskarżonym postanowieniu, wskazując na pełną skuteczność i krótkotrwałość przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego, zaaprobowano określenie kosztów egzekucyjnych tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem wierzytelności, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej. Organ egzekucyjny określił wysokość opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajęcie wierzytelności dla każdego z 12 tytułów wykonawczych.

Skarżący neguje dopuszczalność powyższych wyliczeń, podnosząc, że brak określenia maksymalnej opłaty egzekucyjnej powoduje, że pobieranie jej jest dozwolone wyłącznie w minimalnej wysokości. Skutkiem bowiem wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14 jest to, że przepisy, na podstawie których organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne, pozostają w mocy w części, która wskazuje minimalną stawkę opłaty pobieranej za poszczególne czynności egzekucyjne.

Nie zgadza się również na stosowanie, przy określaniu kosztów egzekucyjnych, górnych limitów opłat za zajęcie nieruchomości wskazanych w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Ocena legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia uwzględniać musi niewątpliwie stanowisko wyrażone przez TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14.

Przypomnienia wymaga, że TK (którego orzeczenia, na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne) stwierdził w nim, iż:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wspomnianego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. TK wskazał, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą gwarantuje, iż wartość wyznaczona kwotowo zakreśla maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie TK brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. TK wyjaśniając skutki swojego orzeczenia, wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Wspomnianej interwencji ustawodawca dotychczas nie podjął, niemniej jednak, organy rozstrzygające o wysokości kosztów egzekucyjnych zobowiązane były uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego.

Organ nadzoru pomimo, że odwołał się do wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. i omówił go w zaskarżonym postanowieniu, to de facto nie uwzględnił stanowiska, w którym TK jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat, co miało dotychczas miejsce w razie dochodzenia należności o znacznej wartości. TK pokreślił, że w takich sytuacjach opłaty te nie są formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Organ nadzoru w niniejszej sprawie nie rozważył adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych do skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności. Tymczasem czynności te, jak wskazał organ nadzoru, ograniczyły się wyłącznie do zajęcia wierzytelności spółki od B w Z. (zawiadomienie o zajęciu z dnia 22 grudnia 2009 r.) oraz zajęcie wierzytelności spółki od A1 S.A. w B. (zajęcie wierzytelności z dnia 23 grudnia 2009 r.), przy czym już 30 grudnia 2009 r. organ egzekucyjny wyegzekwował w całości należności objęte wszystkimi tytułami wykonawczymi.

Niewątpliwie są to czynności o niewielkim stopniu skomplikowania i wydaje się również, że o stosunkowo niskim nakładzie pracy i niskich kosztach - związanych z wysłaniem korespondencji pocztą.

Określając sumę naliczonych kosztów egzekucyjnych sięgających w rozpatrywanej sprawie [...] zł, organ nadzoru winien wnikliwie ocenić, czy w realiach rozpatrywanej egzekucji nie doszło do zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Wspomniana ocena powinna znaleźć wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w którym organ powinien rozważyć, czy w razie egzekwowania znacznych kwot pieniężnych od podmiotów, których kondycja ekonomiczna upraszcza przebieg egzekucji, nie jest konieczne wprowadzenie redukcji kosztów egzekucyjnych. Zważyć bowiem należy, że TK dostrzegł, iż właśnie w razie egzekwowania kwot o znacznej wartości zastosowanie owych stawek procentowych (o nieokreślonym maksymalnym pułapie) rodzi niepożądane konsekwencje wymagające wyeliminowania. Z kolei ustawodawca, określając minimalne stawki opłaty za pobranie pieniędzy u zobowiązanego na kwotę 2,50 zł (art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), opłaty za zajęcie innej wierzytelności na kwotę 4,20 zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), a opłaty manipulacyjnej na kwotę 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.), dopuścił, aby organ egzekucyjny podejmował czynności egzekucyjne, za które należne opłaty będą znikome, a wręcz symboliczne.

Organ nadzoru zwrócił uwagę na niski stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych, stosunkowe niskie koszty ich podjęcia oraz na 100% skuteczność egzekucji w bardzo krótkim czasie, lecz uczynił to tylko po to, aby wykazać, że koszty egzekucyjne zostały ustalone w kwocie niższej niż maksymalna stawka opłaty przewidziana za zajęcie nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.).

Jednak istotne w sprawie jest to, że organy nie rozważyły, czy zachowana została racjonalna zależność między wysokością kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł, a czynnościami organów, za które zostały naliczone. Okoliczność, że koszty egzekucyjne nie przekraczają maksymalnych stawek wyliczonych przez organ w odniesieniu do maksymalnych stawek za zajęcie nieruchomości, a nawet są dziesięciokrotnie niższe od nich, nie przekonuje, że ta racjonalna zależność została zachowana.

Odnosząc się z kolei do argumentacji skargi dotyczącej wspomnianych minimalnych stawek, przywołać warto pogląd wyrażony m.in. w wyroku NSA z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. W orzeczeniu tym zanegowano stanowisko strony skarżącej, że w aktualnym stanie prawnym - wskutek ww. wyroku TK – stawki procentowe opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej mogą być przez organy stosowane do wysokości stawki minimalnej. Pogląd ten skarżący oparł na twierdzeniu, że skoro przepisy regulujące procentowe stawki opłat są niezgodne z Konstytucją RP w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty, to pozostała w mocy jedynie ta część przepisu, która określa stawkę procentową w powiązaniu z jej minimalną wysokością. NSA stwierdził, że wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten – w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją – nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Wobec powyższego NSA skonstatował, że dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy koszty egzekucyjne ustalone na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji.

W postępowaniu ponownym organ oceni, czy w realiach tej konkretnej sprawy, koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale czy również zachodzi racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi in concreto czynnościami organów. Zważą, że egzekucja odbyła się w oparciu o 12 tytułów wykonawczych, a dotyczyła przecież należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2004 r., określonej jedną decyzją administracyjną. Nie można zatem oceniać "racjonalnej zależności" pomiędzy wysokością kosztów egzekucyjnych, a czynnościami organów, odnosząc się tylko do kosztów generowanych przez tytuł wykonawczy z osobna, lecz w rozważaniach uwzględnić ich łączną kwotę – wynikającą z 12 tytułów wykonawczych.

Ta właśnie "racjonalna zależność", którą zaakcentował TK w wyroku z 28 czerwca 2016 r. powinna być zasadniczą wskazówką dla określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w danej sprawie. Przypomnienia wymaga, że analizowane w rozpatrywanej w sprawie koszty egzekucyjne pobrano w związku z zajęciem wierzytelności spółki u dwóch dłużników, egzekucja trwała krótko i była w pełni skuteczna. W wyroku z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16 NSA stwierdził, że stan faktyczny, w którym wierzyciela obciążono za zajęcie rachunku bankowego kosztami w kwocie 69.257 zł oraz opłatą manipulacyjną w wysokości 11.075 zł wymaga niewątpliwie oceny w świetle wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r.

Jak więc wykazano powyżej, w realiach niniejszej sprawy, organ zobowiązany będzie w ponownym postępowaniu (o ile do momentu orzekania nie nastąpi oczekiwana od dłuższego czasu interwencja ustawodawcy w tej materii) do dokonania zgodnej z Konstytucją wykładni art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji przepisy ustawy zasadniczej stosuje się bezpośrednio, chyba że sama konstytucja stanowi inaczej. Wynika stąd nie tylko nakaz - adresowany m.in. do wszystkich organów władzy publicznej - bezpośredniego stosowania konstytucji, ale także założenie możliwości tego bezpośredniego stosowania, bo zostaje ono wykluczone tylko w przypadku, gdy sama konstytucja tak stanowi (w kwestii stosowania konstytucji przez organy administracyjne: M. Jaśkowska, Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla procesu stosowania prawa wobec zasady bezpośredniego stosowania konstytucji, [w:] Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora zw. dr hab. Józefa Filipka, Kraków 2001, s. 280). Nie tylko nie ma więc przeszkód dla bezpośredniego stosowania konstytucji przez organy administracji publicznej, ale też uznać należy, że organy te powinny sięgać do tego bezpośredniego stosowania w tych wszystkich sytuacjach, gdy jest to potrzebne i możliwe.

Bezpośrednie stosowanie konstytucji przybiera różne formy, których odrębności nie wolno zacierać. Może ono polegać na traktowaniu norm i zasad konstytucji jako wyłącznej podstawy rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych. Jednakże proces bezpośredniego stosowania konstytucji przez sądy i organy administracji publicznej przybiera zwykle postać współstosowania normy (zasady) konstytucyjnej i odpowiednich norm ustawowych. W tym drugim przypadku, wszędzie tam, gdzie jakaś materia jest normowana równolegle przez konstytucję i ustawy zwykłe, konieczne jest łączne uwzględnianie tych wzorców.

Na gruncie niniejszej sprawy, w jej obecnym stanie, proces bezpośredniego stosowania konstytucji powinien przybrać właśnie postać konstruowania podstawy rozstrzygnięcia w oparciu o łączne stosowanie: art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Jak słusznie zauważył WSA w Gliwicach wyroku z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 104/18, CBOSA, nie chodzi tutaj o "zastąpienie" Trybunału Konstytucyjnego, lecz poddanie ww. przepisów ustawy wykładni zgodnie z przyjętymi regułami interpretacji tekstu prawnego, która pozwoli na zinterpretowanie ustawy w sposób zgodny z Konstytucją. W tym przypadku, chodzi o wydobycie z nich treści respektujących zakaz nadmiernej ingerencji władzy publicznej w obowiązek ponoszenia ciężaru kosztów egzekucyjnych, które muszą pozostawać w racjonalnej proporcji z czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, zobowiązując właściwy organ do uwzględnienia przedstawionej oceny prawnej.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy od skargi (100 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).