Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 569/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 1984 nr 52 poz 268
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym.
article: art. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 1991 nr 9 poz 31
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 569/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 sierpnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędziowie: WSA Maja Chodacka, WSA Waldemar Michaldo, Protokolant: specjalista Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2016 r., sprawy ze skargi B.P. przy uczestnictwie Z.P., J.F., W.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Ponownie wydaną decyzją z dnia 10 marca 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Wójta Gminy C. oraz pierwotną jego decyzję z dnia 30 stycznia 2014 r. nr [...] w sprawie wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2014 i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że ustaliło Z.P., J.F. i W.F. wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego rok 2014 w kwocie 564 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

Organ podatkowy I instancji decyzją z dnia 30 stycznia 2014 r. ustalił łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2014, należne od B.P. (dalej określanej jako skarżąca) jako samoistnego posiadacza nieruchomości położonych w C. - działek ewidencyjnych nr: [...] , o łącznej powierzchni 1,4780 ha oraz budynku mieszkalnego usytuowanego na działce nr [...] i budynku pozostałego – stodoły.

W związku ujawnieniem w ewidencji gruntów nowych współwłaścicieli opodatkowanej nieruchomości - Z.P., J.F. oraz W.F oraz zakwestionowaniem przez nich samoistnego posiadania nieruchomości przez skarżącą, organ I instancji - postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2014 r., działając na podstawie art. 243 § 1, art. 241 § 1 w związku z art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 lipca 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., po. 613 ze zm.) wznowił z urzędu postępowanie w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2014.

Organ uznał jednak, że w sprawie nie potwierdziła się podana przez Z.P., W.F. i J.F. (spadkobierców S.F.) informacja, że skarżąca nigdy nie weszła w posiadanie działek stanowiących własność zmarłego S.F. (konkubenta skarżącej). Organ I instancji przyjął, że skarżąca faktycznie władała nieruchomością wchodzącą w skład spadku po zmarłym S.F. za wyjątkiem działki nr 284 o pow. 1,05 ha, którą to działkę Z.P., J.F. i W.F. wydzierżawili M.C. na podstawie umowy z dnia 31 marca 2014 r.

Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 27 lutego 2015 r. Organ odwoławczy stwierdził, że z treści uzasadnienia decyzji organu decyzji i instancji nie wynikało, co było podstawą wznowienia postepowania, jakie nowe okoliczności lub dowody istotne dla sprawy, nieznane organowi a istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, wyszły na jaw. Ponadto organ winien był również wyjaśnić czy skarżąca była posiadaczem samoistnym działki nr [...].

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia 3 września 2015 r. organ I instancji odmówił uchylenia decyzji – nakazu płatniczego z dnia 30 stycznia 2014 r. W uzasadnieniu stwierdził, że w sprawie nie zaistniały nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji i nieznane organowi, który wydał decyzję, które byłyby istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem organu, skarżąca faktycznie władała nieruchomością wchodzącą w skład spadku po zmarłym S.F.. Z kolei Z.P., J.F. oraz W.F. wprawdzie z dniem śmierci S.F. stali się współwłaścicielami nieruchomości wchodzących w skład spadku, niemniej jednak wobec pozostawania tej nieruchomości w posiadaniu samoistnym skarżącej, nie weszli w posiadanie samoistne tej nieruchomości, co najmniej do 31 marca 2014 r., kiedy to wydzierżawili M.C. działkę nr [...].

Od powyższej decyzji odwołanie złożyli: Z. P., J. F. oraz W. F., zarzucając naruszenie art.122 Ordynacji podatkowej, w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 617) i art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 716) poprzez niezasadne uznanie, że B.P. stała się posiadaczem samoistnym opodatkowanych nieruchomości, podczas gdy jej charakter władania nieruchomością odpowiadał jedynie tzw. władztwu prekaryjnemu. Ponadto wskazali na naruszenie art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 120 Ordynacji podatkowej, poprzez pominięcie w toku postępowania wyjaśniającego oceny prawnej i faktycznej, wynikającej z treści prawomocnego orzeczenia Sądu Rejonowego, Wydział I Cywilny [...] w przedmiocie oddalenia wniosku skarżącej o stwierdzenie nabycia przez nią własności przez zasiedzenie nieruchomości, będących źródłem opodatkowania oraz ustaleń poczynionych przez Sąd.

Odwołujący argumentowali, że mieszkanie S.F. wraz z gospodarstwem rolnym oraz rzeczami wyposażenia domowego oraz sprzętem rolniczym zostało jedynie udostępnione B.P. w ramach tzw. władztwa prekaryjnego, na cele zaspokajania wspólnych potrzeb mieszkaniowych pary konkubenckiej. Zmarły właściciel nieruchomości, kierując się względami emocjonalnymi, związanymi z łączącymi ją z wnioskodawczynią bliskimi relacjami osobistymi przyzwalał jej na korzystanie ze swojego lokum. Nieformalna i milcząca regulacja wzajemnych stosunków rzeczowych mogła być w każdej chwili odwołana, strony nie były bowiem związane żadnym węzłem prawnym. Skarżąca nie korzystała zatem z ochrony posesoryjnej jak posiadacz, nie miała możliwości przeciwstawienia właścicielowi skutecznego względem niego uprawnienia do władania rzeczą. Nie mogła zatem używać nieruchomości "jak właściciel", gdyż pozostawał nim nieprzerwanie, do chwili śmierci jej konkubent, i to on, działając w imieniu własnym realizował niepodzielnie i suwerennie uprawnienia właścicielskie.

W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z dnia 10 marca 2016 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że bezspornie w roku podatkowym 2014 r. współwłaścicielami nieruchomości będącej przedmiotem opodatkowania byli Z. P., J. F. i W. F., którzy z dniem otwarcia spadku po S.F. (15 października 2013 r.) nabyli własność tej nieruchomości. Stan prawny nieruchomości wynikał bezpośrednio z akt sprawy tj. z aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 10 lutego 2014 r. Rep. A nr [...] oraz z danych z ewidencji gruntów, gdzie ww. osoby zostały wskazane jako właściciele nieruchomości składającej się z działek nr [...] Jednocześnie, zdaniem Kolegium, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie dawał podstaw do uznania, że skarżąca była w roku 2014 r. samoistnym posiadaczem opodatkowanej nieruchomości. W tym przypadku występowało typowe dysponowanie rzeczą cudzą (nieruchomością należącą do jej właścicieli). W ocenie Kolegium w przypadku skarżącej nie można było mówić o istotnym dla posiadania samoistnego zamiarze władania nieruchomością dla siebie. W rozpatrywanej sprawie skarżąca, jako konkubina zmarłego właściciela nieruchomości, nie nabyła statusu posiadacza samoistnego ani zależnego, a jedynie korzystała z nieruchomości w ramach władztwa prekaryjnego, na cele zaspokajania swoich potrzeb mieszkaniowych. Tym samym skarżącej nie przysługiwał status podatnika podatku rolnego i podatku od nieruchomości. Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium stwierdziło, że w niniejszym przypadku została spełniona przesłanka wznowienia postępowania, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Jak wynikało bowiem z akt sprawy, po wydaniu pierwotnej decyzji z dnia 30 stycznia 2014 r. Z. P., J. F. i W. F. zgłosili się do organu, podatkowego, ujawniając się jako współwłaściciele opodatkowanej nieruchomości i jednocześnie skutecznie zakwestionowali fakt samoistnego posiadania przez skarżącą przedmiotowej nieruchomości.

W skardze przesłanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Krakowie skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji Kolegium. Zdaniem skarżącej Kolegium błędnie uznało, że zamieszkiwała i użytkowała ww. nieruchomości jedynie grzecznościowo - w ramach władztwa prekaryjnego. Podniosła, że pozostawała w związku ze S.F. przez ponad 30 lat, więc uznanie jej stosunku za władztwo prekaryjne było nieuzasadnione. Na potwierdzenie wskazała na uzasadnienie postanowienia Sądy Rejonowego z dnia 20 listopada 2014 r. [...] (skarżącej "nie można więc jedynie za prekarzystkę, skoro korzystała ona z nieruchomości przez 30 lat").

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Strony nie spierały się czy zasadne było wznowienie postępowania – Sąd uznał również, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że należało wznowić postępowanie w przedmiocie wymiaru podatku rolnego za 2014 r. w trybie art. 240 §1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Wyszły bowiem na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji ale nieznane organowi tj. ujawnili się nowi właściciele, których prawa właścicielskie zostały ujawnione organowi dopiero po wydaniu (i uprawomocnieniu się) decyzji dla skarżącej.

W istocie więc przedmiotem sporu była ocena, kto w świetle zebranych w sprawie dowodów był podatnikiem: skarżąca powołująca się na samoistne posiadanie jako długoletnia partnerka (konkubina) zmarłego właściciela nieruchomości podlegających opodatkowaniu, czy spadkobiercy (dalecy krewni) zmarłego, którzy od dnia 15 października 2013 r. stali się właścicielami nieruchomości.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o podatku rolnym podatnikami są właściciele gruntów (pkt 1) lub samoistni ich posiadacze. Jeżeli jednak grunty znajdują się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego ciąży na posiadaczu samoistnym (art. 3 ust. 2 ustawy o podatku rolnym). Podobne przepisy (art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3) zawiera ustawa o podatkach i płatach lokalnych. Innymi słowy, kluczowe w sprawie było ustalenie, czy skarżąca w 2014 r. była samoistnym posiadaczem nieruchomości podlegających opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości (budynek) i podatkiem rolnym (grunty). Gdyby tak było, to tym samym skarżąca byłaby podatnikiem, a nie właściciele gruntów i budynku.

W ocenie Sądu – organ II instancji prawidłowo ocenił zebrane w sprawie dowody. Skarżąca wprawdzie posiadała (z wyjątkiem działki nr 284 wydzierżawionej przez właścicieli M.C.) budynek i pozostałe grunty należące poprzednio do jej zmarłego partnera życiowego, ale nie było to "posiadanie samoistne", a tylko takie czyniłoby ze skarżącej podatnika.

Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel, a więc zachowuje się tak jakby nie potrzebował jakiejkolwiek zgody właścicieli rzeczy na korzystanie z tej rzeczy (a nawet rozporządzanie rzeczą). W praktyce oznacza to, że jeżeli podstawą korzystania z rzeczy jest zgoda (wyraźna lub domniemana, odpłatna lub nieodpłatna) właściciela to jest to korzystanie z rzeczy cudzej, czyli posiadanie zależne. Nie ma przy tym znaczenia, czy właściciele (którzy zezwolili na korzystanie z rzeczy) osobiście korzystają ze swojej rzeczy.

Zgodnie z zebranymi w sprawie dowodami skarżąca wiedziała, że wszystkie posiadane przez nią nieruchomości stanowiły własność jej zmarłego partnera życiowego – S.F.. Co więcej, z przesłuchania skarżącej z dnia 16 czerwca 2015 r. (k. 17 akt administracyjnych) wynika, że za życia to S. F. zarządzał majątkiem (ustnie oddał w dzierżawę działkę nr [...]). Skarżąca niemal zaraz po śmierci S.F. dowiedziała się o istnieniu spadkobierców i podjęła kroki w celu "zalegalizowania" posiadania majątku zmarłego wnosząc o zasiedzenie. Wniosek o zasiedzenie został oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 20 listopada 2014 r., [...] (k.4 akt administracyjnych). Postanowienie to stało się prawomocne.

Skarżąca podkreślała, że była konkubiną zmarłego S.F. i związek ten trwał 30 lat. Nie oznacza to jednak, że skarżąca w 2014 r. , a tylko ten rok ma znaczenie dla wymiaru podatku, postępowała tak jak właściciel gruntów i budynków. Nie ma też znaczenia dla wymiaru podatku, czy obecni właściciele byli bliskimi czy dalekimi krewnymi zmarłego. Sąd rozumie rozgoryczenie skarżącej, że została pozbawiona prawa do swobodnego zamieszkiwania w budynku, w którym spędziła długie lata ze zmarłym partnerem życiowym – ale ta okoliczność, w świetle obowiązujących przepisów podatkowych, w ogóle nie ma znaczenia. Trudna życiowa sytuacja skarżącej nie jest prawną podstawą traktowania jej jako podatnika. Sąd podkreśla przy tym, że to czy skarżąca jest podatnikiem, czy też nie jest nie ma w ogóle znaczenia dla uprawnień skarżącej do zamieszkiwania – nie jest więc tak, jak twierdzi skarżąca, że zaskarżona decyzja "pozbawia Skarżącą całego dorobku życia".

Skarżąca podkreślała, że wspólne pożycie może mieć znaczenie przy roszczeniach związanych z wstąpieniem w stosunek najmu, prawie do odmowy składania zeznań lub wspólnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe – niemniej jednak, w przypadku łącznego zobowiązania podatkowego (podatku od nieruchomości lub podatku rolnego), żaden przepis podatkowy nie umożliwia nadania statusu podatnika konkubentowi zmarłego podatnika, jeżeli konkubent nie wykaże, że stał się właścicielem (np. na podstawie testamentu, zasiedzenia) lub samoistnym posiadaczem. Jak już Sąd uzasadniał powyżej, skarżąca żadnej z tych okoliczności nie wykazała, a wszystkie zebrane dowody świadczyły o tym, że w 2014 r. zdawała sobie sprawę, że korzysta z nieruchomości ze względu na zgodę jej właścicieli (spadkobierców S.F.). Wprawdzie Ordynacja podatkowa (art. 111§3) nakazuje traktować osobę pozostającą z podatnikiem w faktycznym pożyciu jako członka rodziny, ale ma to znaczenie wyłącznie przy odpowiedzialności za zaległości podatnika. Innymi słowy skarżąca mogłaby odpowiadać za zaległe tj. nie zapłacone podatki przez swojego partnera życiowego, ale nie oznacza to, że po jego śmierci będzie traktowana jako samodzielny podatnik.

Skarżąca sugerowała w skardze, że akt poświadczenia dziedziczenia został sporządzony niezgodnie z prawem ponieważ nie została o tym fakcie poinformowana, ani też nie odbyło się żadne sądowe postępowanie spadkowe. Tego typu argumenty również nie są zasadne. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 1025 k.c. status spadkobiercy można uzyskać albo w drodze stwierdzenia nabycia spadku (postanowienie sądowe), albo na aktu poświadczenia dziedziczenia (sporządzanego przez notariusza). Domniemywa się przy tym, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Tylko w sytuacji gdyby zmarły S. F. sporządził testament na rzecz skarżącej lub zapis windykacyjny – notariusz miałby obowiązek sporządził protokół dziedziczenia (lub projekt takiego protokołu) z jej udziałem (art. 95b ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie.- t.j.: Dz. U. z 2014 r. poz. 164 z późn. zm.).

Sąd nie mógł się odnieść szczegółowo do cytowanego w skardze, w małym fragmencie, uzasadnienia postanowienia sądowego oddalającego wniosek skarżącej o zasiedzenie, ponieważ skarżąca nie dołączyła go do skargi. Trzeba jednak zaznaczyć, że zebrany w sprawie materiał dowodowy i zastosowana przez organy wykładnia przepisów ustaw podatkowych była prawidłowa. Sąd uznał więc, że uzupełnianie dokumentów o uzasadnienie postanowienia sądowego (co do zasady – niekorzystnego dla skarżącej) jedynie niepotrzebnie przedłużyłoby tok postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.