Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 35/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5, art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] września 2020 r. R. O. zwrócił się o rozpatrzenie sprawy o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek, o zakwestionowanie sposobu rozpatrzenia wniosku o rozłożenie należności na raty oraz o umorzenie nieopłaconych należności za okres od stycznia 2006 r. do października 2008 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzonym postępowaniu, decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 2006 r. do października 2008 r. oraz naliczonych od nich odsetek.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Wskutek w wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 18 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 243/21 uchylił zaskarżoną decyzję.

Wykonując prawomocne orzeczenie sądu, Zakład ponownie rozpoznał sprawę skarżącego, jednakże w dalszym ciągu nie znalazł podstaw do umorzenia spornych należności. Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Organ szczegółowo zweryfikował zadłużenie wnioskodawcy pod kątem przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowały następujące czynności: abolicja, decyzja określająca wysokość zadłużenia, zawarcie umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, umowa o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Dodatkowo sporne należności składkowe zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomościach.

Oceniając natomiast sytuację majątkową skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia zawartych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") organ stwierdził, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Organ uznał, że nie wystąpiły też przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, czy w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Z kolei przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak jest współwłaścicielem nieruchomości, na których ZUS jako jedyny wierzyciel dokonał zabezpieczenia hipotecznego. ZUS stwierdził również, że nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie organu nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ ani naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi też przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ wobec skarżącego nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie zadłużenia z tytułu składek i nie można jednoznacznie stwierdzić, że w przypadku jego wszczęcia nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Oceniając sytuację skarżącego w kontekście przesłanek z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, organ podał, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Analizując przesłankę dotyczącą stanu zdrowia organ wskazał, że uwarunkowana jest ona nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Organ zauwazył, że z przekazanych informacji oraz dostarczonych dokumentów nie wynikało, aby skarżący był całkowicie i trwale niezdolny do pracy, tym bardziej, że był aktywny zawodowo. ZUS nie negował kłopotów zdrowotnych partnerki skarżącego, lecz zauważył, że w jej przypadku również nie została udokumentowana całkowita niezdolność do pracy. M. K. prowadziła działalność gospodarczą, zatem powołane problemy zdrowotne, o ile mogły być utrudnieniem w codziennej egzystencji, to nie pozbawiały partnerki skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu.

Zdaniem ZUS również ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Organ wskazał, że skarżący jest zatrudniony u M. K. prowadzącej firmę [...] na 1/2 etatu. Wysokość wynagrodzenia jest równa minimalnej krajowej, zatem adekwatnie do wymiaru czasu pracy – podstawa na ubezpieczenia społeczne wynosi [...] zł. ZUS zaznaczył, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej płatnika każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, dla konkretnej liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednakże z uwagi na brak informacji dotyczących otrzymywanego dochodu przez partnerkę skarżącego, ZUS nie miał możliwości przeprowadzenia rzetelnej analizy obecnej sytuacji finansowej gospodarstwa domowego skarżącego. Zatem nie mógł w sposób wiarygodny odnieść sytuacji życiowej skarżącego do wskaźnika minimum socjalnego. Zdaniem organu, skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby dążył do osiągania większych dochodów umożliwiających codzienną egzystencję i podejmował w tym kierunku starania. Trudna sytuacja materialna skarżącego jest spowodowana wyłącznie aktualnym zatrudnieniem na 1/2 etatu, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Dodatkowo organ podkreślił, że dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie najniższego wynagrodzenia nie podlega egzekucji. Po przeanalizowaniu tej kwestii organ dostrzegł, że sytuacja ta nie jest wynikiem przejściowych trudności, lecz świadomym wyborem skarżącego, bowiem zatrudnienie na wykazaną część etatu podjął w 2018 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podał w wątpliwość sytuację skarżącego i stanął na stanowisku, że przy dołożeniu odpowiednich starań, woli i odpowiedniej organizacji skarżący jest w stanie uzyskiwać dochody pozwalające na spłatę zadłużenia. Tym bardziej, że ma 43 lata, zatem ma przed sobą jeszcze kilkanaście lat aktywności zawodowej do uzyskania wieku uprawniającego do starania się o uzyskanie świadczenia emerytalnego. W ocenie organu na chwilę obecną podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek organ nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r.

W skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając:

1) powoływanie się na hipotetyczną zmianę zawodową i nie wykazując jak z wynagrodzenia około [...] zł ma się utrzymać sześcioosobowa rodzina, płacąc jednocześnie raty w wysokości [...] zł i spłacać na rzecz ZUS zaległości obecnie naliczonych w kwocie ponad [...] zł, w tym składkowych w wysokości [...] zł, pozostała kwota to odsetki i koszty;

2) dokonanie nieprawidłowego ustalenia, że należności z tytułu składek za okres od [...] stycznia 2006 r. do [...] kwietnia 2008 r. nie przedawniły się, gdy tymczasem ich przedawnienie nastąpiło, powodując wygaśnięcie, co jest istotne przy odmowie umorzenia, ponieważ umorzyć można wierzytelność istniejącą, ponadto ma wpływ na ocenę całości zobowiązania;

3) nieustalenie, że doszło do przedawnienia odsetek od należności;

4) wskazywanie, iż nie doszło do przedawnienia w związku z zajęciem hipotecznym, co jest niezgodne z Konstytucją RP i orzecznictwem sądów administracyjnych;

5) wskazując na zarzuty podniesione w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia [...] lutego 2022 r. skarżący odniósł się do odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydział skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku umożliwiono stronie wypowiedzenie się w sprawie.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza sia do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 2006 r. do października 2008 r. oraz naliczonych od nich odsetek.

Wskazać należy, że sprawa ta była już rozpoznawana przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 18 maja 2021 r., I SA/Bd 243/21 uchylił poprzednią decyzję ZUS z dnia [...] lutego 2021 r.

W wyroku tym Sąd zwrócił uwagę na to, że grę wchodzą należności za 2006 r. i 2008 r., w pierwszej kolejności należy ustalić, czy nie uległy one przedawnieniu. Tylko bowiem wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygnięcie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę ich umorzenia. Sąd podkreślił, że stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia tego postępowania w całości lub w części, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Nadto, w powyższym wyroku wskazano, że przedłożone przez organ akta są niekompletne, ponieważ nie zawierają dokumentów, na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie. W rezultacie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponownie rozpatrując sprawę organ wykonał zalecenia Sądu wynikające z poprzedniego wyroku.

Organ dokonał analizy kwestii przedawnienia należności składkowych. Wskazał, że od 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w związku ze zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. nr 241, poz. 2074 ze zm.), należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Po zmianie, od 1 stycznia 2012 r., przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednocześnie trzeba wskazać, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy nowelizującej u.s.u.s., tj. ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tych przepisów do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady zawiera art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Dalej organ wskazał, że nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia:

- na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. Jak wskazał organ w dniu [...] marca 2015 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie składek, natomiast decyzja o odmowie umorzenia należności składkowych z dnia [...] października 2016 r., nr [...] uprawomocniła się w dniu [...] listopada 2016 r.;

- na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s., w myśl którego w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. W tym zakresie organ zauważył, że "doręczenie wszczęcia postępowania" zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r. określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek nastąpiło w dniu [...] listopada 2016 r., natomiast uprawomocnienie się tej decyzji nastąpiło w dniu [...] stycznia 2020 r.;

- na podstawie art. 24 ust. 5a u.s.u.s., który stanowi, że bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Organ wskazał, że w dniu [...] listopada 2020 r. nastąpiło zawarcie ze skarżącym umowy ratalnej i umowa ta jest realizowana.

Ponadto w zaskarżonej decyzji podkreślono, że ZUS zabezpieczył spłatę spornych należności składkowych (począwszy od należności za styczeń 2006 r.) poprzez wpis hipoteki na nieruchomościach w dniu [...] września 2017 r. W tym względzie organ przywołał art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Mając powyższe na uwadze należy zgodzić się z organem, że należności składkowe są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

W skardze strona zarzuca, że decyzja z dnia [...] kwietnia 2017 r. określająca wysokość zadłużenia z tytułu składek powiela jedynie poprzednie decyzje i miała jedynie służyć zapobieżeniu przedawnienia. Tym samym, zdaniem strony, okres postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji nie powinien prowadzić do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Z zarzutem tym nie można się zgodzić. Podkreślenia wymaga, że decyzja z dnia [...] kwietnia 2017 r. nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Wyrokiem z dnia [...] października 2017 r., [...] Sąd Okręgowy w T. oddalił odwołanie od tej decyzji, a Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia [...] marca 2020 r., [...] oddalił apelację od powyższego wyroku. Uprawomocnienie się zatem decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r. nastąpiło z dniem [...] marca 2020 r., a nie jak wskazał organ w dniu [...] stycznia 2020 r. Uchybienie to jednak nie ma wpływu na wynik sprawy. Oznacza to, że bieg terminu przedawnienia należności składkowych, na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s., uległ zawieszeniu na okres od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] marca 2020 r.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez organ art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Skarżący uważa, że przepis ten jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych. Wskazać jednak należy, że w wyroku z dnia 20 maja 2020 r., P 2/18 Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Trybunał odnosząc się do swego poprzedniego wyroku z 8 października 2013 r., SK 40/12, w którym stwierdził niekonstytucyjność analogicznego rozwiązania obowiązującego względem należności podatkowych w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a który to wyrok wywołał wątpliwości, co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. Powyższe przesądza, że w niniejszej sprawie należności składkowe zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu (por. też wyrok NSA z dnia 25 lutego 2021 r., I GSK 5/21; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 września 2020 r., III AUa 559/19).

Nie można też podzielić zarzutu dotyczącego braku podstaw zawieszenia biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do części składek z uwagi na to, że w "postępowaniu abolicyjnym" nie był rozpatrywany okres od dnia [...] stycznia 2006 r. do dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz od dnia [...] marca 2009 r. do dnia [...] października 2012 r. Wskazać trzeba, że z decyzji ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] wynika, że umorzeniu - na podstawie ustawy "abolicyjnej" – będą podlegały należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i na Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2008 r. do lutego 2009 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2008 r. do lutego 2009 r., pod warunkiem spłaty należności niepodlegających umorzeniu. Z uwagi na to, że skarżący nie uregulował należności niepodlegających umorzeniu, decyzją z dnia [...] października 2026 r., nr [...] ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazanych w decyzji z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...]. Przyjęcie stanowiska skarżącego, tj. że zawieszenie biegu terminu przedawnienia odnosi się tylko do składek wymienionych w powyższych decyzjach oznaczałoby, że Zakład byłby pozbawiony możliwości dochodzenia należności niepodlegających umorzeniu, niezapłaconych przez skarżącego. W takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Poprzez zawieszenie biegu terminu przedawnienia ustawodawca zapewnił ZUS możliwość dochodzenia wszystkich wierzytelności, w sytuacji niespełnienia przez płatnika warunków umorzenia. Nadto należy zauważyć, że w wyroku z dnia 18 maja 2021 r., I SA/Bd 243/21 Sąd nie zakwestionował zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą.

Nie można również zgodzić się ze skarżącym co do braku podstaw naliczenia przez organ przez tyle lat odsetek od zaległości składkowych. Uzasadniając swoje stanowisko strona wskazuje na regulacje zawarte w prawie cywilnym. Należy jednak zauważyć, że należności składkowe mają charakter publicznoprawny. Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 305) dochodami publicznymi są m.in. daniny publiczne, do których zalicza się m.in.: podatki, składki, opłaty, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw. Z kolei z art. 9 pkt 8 wskazanej ustawy wynika, że sektor finansów publicznych tworzą m.in. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze. Powyższy pogląd co do charakteru składek jest wyrażany zarówno w orzecznictwie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2008 r., III CZP 36/08; postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2017 r., I KZP 15/16), jak i w piśmiennictwie (por. C. Kosikowski: Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, Warszawa 2011, s. 43; I. Jędrasik - Jankowska: Pojęcie i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2016, s. 43; Teresa Liszcz, Ubezpieczenie społeczne i zaopatrzenie społeczne w Polsce. Zagadnienia prawne, Kraków 1997, s. 44). Publicznoprawny charakter należności składkowych oznacza, że regulacje cywilnoprawne nie mogą mieć do nich zastosowanie. Podstawę prawną pobierania odsetek stanowi art. 23 ust. 1 u.s.u.s., zgodnie z którym od nieopłaconych w terminie składek nalicza się odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonej w Ordynacji podatkowej.

Przechodząc do analizy przesłanek umorzenia składek wskazać należy, że w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

W ocenie Sądu, ustalony stan faktyczny nie dawał podstaw do uznania niewypłacalności skarżącego, tj. ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ przeanalizował ustalony stan faktyczny pod kątem każdego punktu przywołanego przepisu i prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzą żadne z podstaw wskazujących na całkowitą nieściągalność. W tym względzie wskazać należy, że nie oddalono wniosku o ogłoszenie upadłości i nie umorzono postępowania upadłościowego wobec skarżącego, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, organy egzekucyjne nie stwierdziły braku majątku zdatnego do egzekucji, wobec skarżącego nie jest prowadzone przez ZUS postępowanie egzekucyjne i nie można stwierdzić, że jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z przyczyn oczywistych nie zachodzi podstawa umorzenia wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. W odniesieniu natomiast do przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wskazać należy, że wprawdzie skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie można stwierdzić, iż brak jest majątku, z którego można egzekwować należności, gdyż zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości. Powyższym ustaleniom organu nie można zarzucać uchybień.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej: "rozporządzenie"). Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ podatkowy dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz - po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.

Z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] października 2021 r. (data wpływu do organu) wynika, że jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę pracuje w firmie [...] i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Nie pobiera renty, czy emerytury. Nie posiada dochodu z innych źródeł. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z partnerką - M. K. (której dochodu nie wykazał), oraz niepełnoletnimi dziećmi: O. O. (14 lat), O. O. (13 lat), Z. O. (8 lat) oraz A. O. (3 lata). M. K. pobiera świadczenie z programu 500+ i świadczenie rodzinne na 4 dzieci (nie podano kwoty). Skarżący ponosi stałe wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości ok. [...] zł, które opłaca partnerka oraz koszty związane z leczeniem w wysokości od [...] zł do [...] zł. Ma inne zobowiązania w wysokości [...] zł (miesięczna rata), które jest spłacane w drodze egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego oraz w formie układu ratalnego. Nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy, czy zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta także z innych form pomocy. Nadto organ ustalił, że skarżący jest współwłaścicielem w ˝ części terenów mieszkaniowych położonych w miejscowości P. o powierzchni 0,2562 ha, dla których Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą numer [...] oraz współwłaścicielem w [...] części gruntu położonego w miejscowości P. o powierzchni 0,3000 ha, dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą numer [...]. M. K. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą [...] w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych. Z przedłożonych zeznań podatkowych za 2020 r. wynika, że M. K. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniosła stratę w wysokości [...] zł, natomiast R. O. osiągnął dochód ze stosunku pracy w wysokości [...] zł. ZUS nie prowadził dotychczas wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Skarżący zawarł z ZUS umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Zgodnie z harmonogramem data ostatniej raty przypada na dzień [...] październik 2028 r. Obecnie kwota miesięcznej raty wynosi ok. [...] zł.

Podkreślenia wymaga, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, na co wskazuje użyty w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Analizując sytuację finansową skarżącego zauważyć należy, że ponoszone miesięczne obciążenia w łącznej kwocie ok. [...] zł (opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia, inne zobowiązania, rata z tytułu spłaty składek) odpowiadają mniej więcej wysokości wykazanych przez gospodarstwo domowe miesięcznych wpływów (1.074 zł wynagrodzenie skarżącego, świadczenia z programu 500+, świadczenie rodzinne). Niewątpliwie jednak ponoszone są także inne wydatki związane z utrzymaniem (np. na żywienie, ubrania), których jednak wysokości skarżący w oświadczeniu z dnia [...] października 2021 r. nie wykazał. W kolejnym oświadczeniu z dnia [...] listopada 2021 r. (data wpływu do organu) skarżący nie wymienił żadnych wydatków związanych z utrzymaniem, wskazując, że "wszystkie opłaty robi partnerka". W takiej sytuacji trudno określić rzeczywistą wysokość obciążeń ponoszonych przez zobowiązanego i jego rodzinę. Jak można sądzić wydatki znacznie przekraczają wysokość wykazanych wpływów. Jednakże źródło finansowania tych wydatków nie zostało przez skarżącego ujawnione.

W skardze strona podnosi, że organ niezasadnie uwzględnia w powyższym rozliczeniu świadczenie z programu 500+. Jednak w wyroku z dnia z dnia 26 lutego 2020 r., I GSK 1359/19 NSA stwierdził, że dokonując analizy sytuacji materialnej nie ma podstaw, aby oceniając sytuację materialną nie uwzględniać świadczeń, które nie są dochodem, ale nie można mieć wątpliwości, że stanowią przysporzenie majątkowe strony oraz jej rodziny, wpływając jednocześnie na jej sytuację materialną. Nie ma przy tym, zdaniem NSA, znaczenia to, że tego rodzaju świadczenia nie mogą być przeznaczane na inne cele niż pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, oraz to, że zgodnie z art. 10 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie podlegają one egzekucji administracyjnej. Sąd w składzie orzekającym ten pogląd podziela.

Zauważyć również należy, że posiadanie innych zobowiązań wobec wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zaciągając kredyty skarżący powinien dokonać oceny swych możliwości finansowych w zakresie spłaty zadłużeń. Należności o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa przed regulowaniem należności składkowych. Skutkowałoby to w istocie przerzuceniem ciężaru finansowania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, na innych ubezpieczonych.

Wskazać też trzeba, że skarżący nabył wraz z M. K. w dniu [...] lipca 2015 r. wskazane wyżej dwie nieruchomości w miejscowości P.. Dysponował zatem środkami na ich zakup. Wiedząc o istnieniu zaległości składkowych i ich narastaniu, nie przeznaczył jednak choćby części posiadanych środków na spłatę zadłużenia. Przeznaczył je w całości na nabycie nieruchomości.

Sąd nie neguje trudności finansowych skarżącego, jednakże dla umorzenia składek nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach istnienie trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter wyjątkowy. Należy zauważyć, że skarżący zawarł z ZUS umowę o rozłożeniu na raty z tytułu składek i regularnie spłaca te należności. Umowa ta jest realizowana od listopada 2020 r. W konsekwencji, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, aby spłata zadłużenia pozbawiała jego oraz jego rodzinę możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych, tj. że w sprawie zachodzi przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W sprawie nie występuje także przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zadłużenie powstało z powodu nieopłacania przez skarżącego w ustawowym terminie należności składkowych w czasie prowadzenia działalności gospodarczej.

W odniesieniu do przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wskazać należy, że organ nie neguje schorzeń skarżącego (kłopoty z dyskiem), M. K. (lordoza, problemy z kręgosłupem, zabieg endoskopowy) czy dzieci (leczenie u lekarza okulisty, ortopedy, endokrynologa, dentysty), jednakże żadne z tych schorzeń nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący cały czas jest zatrudniony w firmie M. K., która (mimo schorzeń) prowadzi działalność gospodarczą.

Zdaniem Sądu, organ wyjaśnił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne i w sposób prawidłowy dokonał oceny zebranego materiału dowodowego. Przesłanki umorzenia zostały przez ZUS szczegółowo rozważone i omówione. W sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Brak było także podstaw do ich umorzenia z uwagi na interes zobowiązanego. Skarżący nie wykazał, że uregulowanie należności składkowych doprowadzi do niemożliwości zaspokojenie przez niego i jego rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych. Jakkolwiek można zrozumieć poczucie niesprawiedliwości, któremu skarżący dał wyraz w skardze, niemniej jednak umorzenie należności ma charakter wyjątkowy i jest możliwe tylko w ściśle określonych sytuacjach.

Należy zauważyć, że skutkiem umorzenie należności z tytułu składek jest definitywna rezygnacja z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2021 r., I GSK 1569/20).

Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, iż wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. W przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Warunkiem skuteczności takiego wniosku jest wykazanie realnej sytuacji wnioskodawcy (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2021 r., I GSK 622/21).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.