Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 214/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 59 i art. 61
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2018 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie naliczenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A. J. kwotę 680 zł /słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia A.J. opłaty za pobyt matki – Z.K. w DPS.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.) oraz art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.; dalej: "u.p.s.").

Wydanie decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...]Prezydent Miasta postanowił umieścić Z. K. w DPS.

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...]ustalił opłatę za pobyt w DPS zobowiązując do jej wnoszenia Z. K. w określonym terminie i określonych wysokościach.

Decyzją z dnia [...]lipca 2015 r. nr [...]zmienił decyzję z dnia [...] października 2012 r. poprzez ustalenie opłaty w nowej wysokości.

Kolejną decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]zmienił decyzję z dnia [...] października 2012 r. zmienioną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. poprzez ustalenie opłaty A.J..

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło ostatnio powołaną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Podstawą uchylenia przez SKO decyzji organu I instancji było nie ustalenie możliwości finansowych wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS.

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...]Prezydent Miasta zmienił decyzję z dnia [...] października 2012 r. zmienioną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. w ten sposób, że w pkt 2.1 ustalił opłatę za pobyt Z.K. w DPS w stosunku do A.J.. W uzasadnieniu wskazał, że jest to decyzja częściowa. Zaznaczył jednocześnie, że decyzja co do odpłatności I. J. zostanie wydana odrębnie po zgromadzeniu niezbędnej dokumentacji. Ustalenia możliwości ponoszenia opłaty przez I. J. wpłynie na zmianę wysokości opłaty ponoszonej przez A.J.a i będzie stanowiło podstawę do zmiany decyzji.

Organ wskazał przy tym, że nie ma znaczenia dla wyniku sprawy to, że skarżący nie zawarł z DPS umowy o ponoszeniu opłaty, gdyż nie jest ona warunkiem koniecznym nałożenia obowiązku, jak również podnoszone przez skarżącego kwestie relacji rodzinnych.

W odwołaniu skarżący podniósł, że wydanie w stosunku do niego decyzji częściowej jest krzywdzące. Prowadzi bowiem do sytuacji, w której całą odpłatnością za pobyt matki został obciążony wyłącznie on. Tymczasem ma siostrę, której sytuacji finansowej organ nie ustalił ograniczając się do stwierdzenia, że nastąpi to w odrębnym postępowaniu, pomimo tego, że podjął starania celem ustalenia sytuacji dochodowej siostry wskazując jej aktualny adres pobytu. Zwrócił również uwagę na to, że jego matka posiadała znaczne oszczędności, które powinny pozwolić jej na ponoszenie pełnej odpłatności za pobyt w DPS. Aktualnie toczy się postępowanie prokuratorskie o ich odzyskanie.

Powyższych zarzutów nie podzieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie. W odniesieniu do postawionych zarzutów organ wskazał, że obowiązek wnoszenia opłaty nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. lecz przechodzi na nich, w kolejności według przepisu.

W skardze do Sądu skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 61 ust. 1 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie tym samym, że obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS musi być skonkretyzowany w stosunku do każdej z osób zobowiązanych w równym stopniu, według przepisu,

- art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, że kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala z osobą zobowiązaną wysokość wnoszonej przez nią opłaty w drodze umowy, czego w sprawie nie uczyniono,

- art. 103 ust. 1 w zw. z art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1 u.p.s. poprzez pominięcie, że w postępowaniu o naliczenie opłaty za pobyt członka rodziny w DPS dopiero po negatywnej postawie osób zobowiązanych przejawiającej się udokumentowaną odmową podpisania umowy, organ pomocy społecznej powinien wydać decyzję administracyjną,

- art. 107 ust. 1 w zw. z art. 107 ust. 5b w zw. z art. 6 pkt 3 u.p.s.. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, że wydanie decyzji w sprawie naliczenia opłaty za pobyt w DPS musi być poprzedzone przeprowadzeniem aktualnego wywiadu środowiskowego u wszystkich osób zobowiązanych, wtedy też jest możliwe ich częściowe lub całkowite zwolnienie,

W dalszej kolejności podniesiono zarzut rażącego naruszenia przepisów postępowania:

- art. 40 § 1 i 3 i art. 109 K.p.a. przez nieprawidłowe doręczenie decyzji Irenie J. na adres, pod którym nie zamieszkuje,

- art. 7, 77 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie ustalenia wysokości zobowiązania Ireny J. za pobyt matki w DPS,

- art. 75 i 78 K.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia spawy, a w szczególności bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i alimentacyjnego wobec I.J.,

- art. 80 K.p.a. przez uznanie za udowodnione okoliczności faktycznych jedynie na podstawie części materiału dowodowego, bez możliwości weryfikacji sytuacji finansowej obu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w DPS w takim samym stopniu, co doprowadziło do błędnego obciążenia całością zobowiązania tylko skarżącego,

- art. 7, 8, 9 12 K.p.a. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. przez brak spełnienia warunków formalnych dla wszczęcia postępowania w sprawie i wydanie decyzji administracyjnej pomimo braku określenia wysokości dochodu wszystkich osób, zobowiązanych w równym stopniu do wnoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS,

- art. 7, 8, 9, 10, 77 §, 78, 80, 104 § 1 i 2, 107 § 1 i 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez naruszenie zasady czynnego udziału w postępowaniu wobec I.J. .

Na tych podstawach wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2017, poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej ustawą P.p.s.a.). Przy czym zgodnie z art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą dla skarżącego odpłatność za pobyt jego matki w DPS.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba na treść art. 59 ust. 1 i 2 u.p.s., zgodnie z którym decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (ust. 1). Decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa, z zastrzeżeniem ust. 5 (ust. 2).

Z kolei przepis art. 60 ust. 1 u.p.s. stanowi, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Stosownie do art. 61 ust. 1-3 tej ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 2). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2 (ust. 2a). W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a (ust. 2b). W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio (ust. 2c). W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (ust. 3).

Mając na uwadze wieloletnią rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącą w szczególności źródła obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz charakteru i zakresu rozstrzygnięć określających wysokość należnej opłaty Sąd wskazuje na stabilizację linii orzeczniczej uzyskaną w wyniku podjęcia w dniu 11 czerwca 2018 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały składu 7 sędziów, o sygn. akt I OPS 7/17 (dostępne CBOSA), o następującym brzmieniu tezy:

"Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej".

Także w uzasadnieniu powoływanej wyżej uchwały z 11 czerwca 2018 r. NSA stwierdził, że dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty należy mieć również na uwadze, aby przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. NSA podkreślił, że to ustawodawca zdecydował, iż powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku, pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.

Sąd wskazuje, że z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy). W art. 61 ust. 1 tej ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia tych opłat. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a w jeszcze dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie.

Jednakowoż o ile reguła kolejności dotyczy podmiotów wskazanych powyżej, o tyle nie można mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Z żadnego przepisu prawa nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie. W takiej sytuacji bowiem organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej (tak słusznie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 5 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 319/18).

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że organy w sposób arbitralny dokonały wyboru osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat należącej do kręgu zstępnych osoby umieszczanej w DPS. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że poza skarżącym jest także córka Z.K. zobowiązana w takim samym stopniu jak skarżący.

Rzeczą organów będzie ustalenie prawidłowego brzmienia nazwiska siostry skarżącego i jej aktualnego adresu. Córka ta, I. J. (J.?) była początkowo stroną kontrolowanego postępowania administracyjnego. Jednakże, jak wynika z uzasadnienia decyzji SKO, postępowanie co do niej aktualnie toczy się osobno. Poza wskazaną wyżej argumentacją przemawiającą za koniecznością łącznego prowadzenia postępowania wobec osób zobowiązanych w tym samym stopniu, ustalenie możliwości płatniczych obu zobowiązanych, może się w bardzo konkretny sposób przełożyć na wielkość opłaty należnej od każdego z rodzeństwa. Rzeczą organów będzie ustalenie sytuacji majątkowej i rodzinnej siostry skarżącego w postępowaniu prowadzonym z udziałem skarżącego jak i jego siostry oraz ocena czy w świetle przepisów u.p.s. (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.) jest ona zobowiązana do łożenia na utrzymanie matki.

Powyższe uchybienia wskazują na brak kompletności ustaleń dowodowych w sprawie, co stanowi naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. Zgodnie z pierwszym z przywołanych przepisów prawnych w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; natomiast art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zaniechanie to, poza wadliwością proceduralną, stanowi naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. mające wpływ na wynik, gdyż skutkuje arbitralnym wyborem osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat spośród zobowiązanych w tej samej kolejności; co dodatkowo narusza art. 8 k.p.a., pozostając w opozycji do zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej.

Odnosząc się do zarzutów skargi naruszenia art. 103 ust. 2 u.p.s. i art. 104 ust. 3 u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 1 u.p.s. Sąd uznał je za niewywierające wpływu na wynik sprawy. W cytowanej uchwale 7 sędziów NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 NSA przesądził, że w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych istnieje zarówno możliwość wydania decyzji, jak i zawarcia umowy, a także połączenia obu tych form ustalenia opłaty, jeżeli ustalona w drodze umowy opłata nie odpowiada wysokością zakresowi zobowiązań ciążących na tych osobach. Inaczej ujmując, w każdym przypadku gdy ustalona w drodze umowy (umów) opłata nie będzie pokrywać rzeczywistego kosztu pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, organ ma obowiązek wydać decyzję o ustaleniu wysokości należnej opłaty od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., uwzględniając maksymalną dopuszczalność kwotowego obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego wynikającego z art. 61 ust. 2 u.p.s. Ta możliwa elastyczność w zakresie formy ustalenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. uzasadnia posłużenie się spójnikiem alternatywy zwykłej, celem oddania relacji istniejących między ustaleniem opłaty w drodze decyzji i umowy.

W kontrolowanej sprawie z oczywistych przyczyn nie proponowano siostrze skarżącego zawarcia umowy, gdyż nie była ona stroną postępowania. W aktach sprawy zalega umowa o odpłatność skarżącego za pobyt matki w DPS z dnia 18 maja 2017 r. podpisana tylko przez organ. Umowy tej wraz z pismem przewodnim z dnia 22 maja 2017 r. nie doręczono skarżącemu z powodu wskazania błędnego numeru mieszkania 4/78 a nie 4/57 na adresowanej doń przesyłce. Niezaproponowanie skutecznie zawarcia umowy dzieciom Z.K. nie stanowi jednak warunku legalności decyzji o ustaleniu opłaty (por. tak słusznie Paweł Zaborniak w artykule Odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej – kwestie wybrane, Samorząd terytorialny 9/2018)

Podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 107 ust. 1 w zw. z art. 107 ust. 5b w zw. z art. 6 pkt 3 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie obowiązku przeprowadzenia u wszystkich osób zobowiązanych przeprowadzeniem aktualnego wywiadu środowiskowego jest częściowo zasadny. Przeprowadzenie wywiadu u siostry skarżącego pozwoliłoby oczywiście ustalić jej sytuację majątkową w zakresie spełnienia lub nie kryterium dochodowego z art. 61 ust. 2 u.p.s. Zaniechanie tej czynności z naruszeniem wskazanych przepisów mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Nie mogło jednak mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia w kontekście zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS. Z cytowanej uchwały NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. wynika, że przekształcenie obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., w zobowiązanie konkretnej osoby wymaga odpowiedniego aktu stosowania prawa, tj. wydania decyzji administracyjnej, lub zawarcia umowy, przemawia rozwiązanie zawarte w art. 64 u.p.s., które daje osobom zobowiązanym wnoszącym opłatę możliwość wystąpienia do organu z wnioskiem o częściowe lub całkowite zwolnienie z tej opłaty, gdy zachodzą przesłanki o których mowa w tym przepisie. Przyjęcie odmiennego rozwiązania zgodnie z którym, obowiązek ponoszenia opłat powstaje z mocy prawa, a jego źródłem jest art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a więc bez konieczności wydania decyzji lub zawarcia umowy, powodowałoby między innymi niemożliwość skorzystania z rozwiązania zawartego w art. 64 uu.p.s.. Z treści art. 64 u.p.s. wynika bowiem, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba zobowiązana jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt (tak również słusznie Paweł Zaborniak w Odpłatność [...]).

Na marginesie Sąd zauważa, że w przypadku braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u strony zamieszkałej za granicą można ustalić jej sytuację majątkową i rodzinną za pomocą dokumentów czy informacji udzielanych przez powołane do tego instytucje, a przede wszystkim przez stronę.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.