Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 141/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 1 i art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janina Antosiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1915/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. H. na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrzeniu zażalenia z dnia 9 kwietnia 2011 r., złożonego w trybie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2012 r. odrzucił skargę J. H. na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrzeniu zażalenia z dnia 9 kwietnia 2011 r., złożonego w trybie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wnioskiem z dnia 1 października 2012 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką. Dochody trzyosobowej rodziny stanowią świadczenia rentowe J. H. w wysokości 1.501 zł brutto miesięcznie oraz jego żony w wysokości 900 zł brutto miesięcznie. Studiująca córka skarżącego nie osiąga dochodu, zaś koszty jej utrzymania i edukacji ponoszą wnioskodawca wraz z żoną. J. H. podał, że jedyny majątek trzyosobowej rodziny stanowi należąca do jego córki działka rolna o powierzchni 0,34 ha. Wedle oświadczenia zawartego w rubryce nr 7 formularza wniosku skarżący mieszka "na stancji w domu wynajętym - około 67 m2", nie ma nieruchomości, wartościowych przedmiotów i nie dysponuje zasobami pieniężnymi.

W uzasadnieniu wniosku J. H. wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, mającą trudności w poruszaniu się. Jego żona jest osobą cierpiącą na poważne schorzenia. Koszty leków, dowozu skarżącego do lekarzy i na badania pochłaniają około 200 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości, opłaty bieżące, jak woda, wywóz nieczystości płynnych, czy gaz w butli to wydatek rzędu 350 zł miesięcznie, bieżące remonty nieruchomości, w której mieszka skarżący kosztują zaś około 100 zł miesięcznie. Niektóre z badań żony, konieczne do przeprowadzenia co kilka miesięcy, są w pełni odpłatne. Ich koszt wynosi 1.500 - 2.000 zł. Jak podał wnioskodawca, zakup tony węgla kosztuje około 70% jego renty, a drzewo opałowe około 150 zł za m3, co daje wydatek około 700 zł.

Pismem z dnia 17 października 2012 r. wezwano J. H. do złożenia w terminie 21 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jej stan majątkowy i dochody, to jest:

1. do nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,

2. do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę świadczeń rentowych - na przykład odcinków wypłaty rent z sierpnia, września lub października 2012 r., bądź kopii decyzji właściwego organu rentowego o przyznaniu tych świadczeń,

3. do nadesłania oświadczania wskazującego, jakie koszty ponosi skarżący na wynajem domu, w którym mieszka oraz wyjaśniającego, dlaczego nie mieszka już w domu córki, w którym wraz z żoną mieszkał wedle oświadczeń z dnia 26 lipca 2010 r. i z dnia 9 sierpnia 2011 r. złożonych do akt spraw o sygn. akt IV SA/Wa 1002/10 i IV SA/Wa 1120/11, a także wyjaśniającego, czy dom córki jest aktualnie zamieszkiwany,

4. do nadesłania oświadczenia wyjaśniającego za jaką nieruchomość skarżący płaci podatek w sytuacji, gdy w rubryce nr 7 formularza wniosku wykazał, że nie jest właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości oraz do nadesłania kopii decyzji właściwego organu podatkowego ustalającej wysokość zobowiązania ze wskazanego tytułu na rok 2012,

5. do nadesłania oświadczania wskazującego, jakie wydatki skarżący poniósł w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki oraz jakie środki przeznaczył w okresie ostatnich trzech miesięcy na zakup węgla lub drzewa opałowego.

W piśmie procesowym z dnia 31 października 2012 r., oznaczonym jako "zażalenie", skarżący zarzucił zbytnią drobiazgowość wystosowanego do niego wezwania, która jego zdaniem stanowić ma naruszenie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wnioskodawca zakwestionował w szczególności zasadność żądania wyciągów z rachunków bankowych w sytuacji, gdy nie dysponuje oszczędnościami. Pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu z dnia 17 października 2012 r. skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego z żądanych od niego oświadczeń i dokumentów źródłowych.

Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Jak wskazał Sąd, w trybie art. 255 p.p.s.a. wystosowano do J. H. wezwanie z dnia 17 października 2012 r. Skarżący nie wykonał go, chociażby częściowo. Przeciwnie, zarówno w piśmie z dnia 31 października 2012 r., jak i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2012 r. zakwestionował zasadność żądania od niego wymienionych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń. Jak powyżej wskazano, skarżącego zobowiązano do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych jego i jego żony, a także dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez nich rent. Dokumenty te były niezbędne do oceny wiarygodności oświadczenia strony o wysokości przyznanych świadczeń, a także ustalenia rzeczywistej wysokość wpływów do budżetu domowego trzyosobowej rodziny. Wątpliwości w powyższym zakresie nasuwa bowiem porównanie podanej w rubryce nr 10 formularza wniosku wysokości dochodu gospodarstwa domowego ze wskazywaną przez stronę wielkością tylko niektórych spośród niezbędnych wydatków trzyosobowej rodziny. Z jednej strony strona deklaruje, że dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.401 zł brutto miesięcznie. Z drugiej zaś wskazuje, że koszty leków, dowozu do lekarzy i na badania pochłaniają około 200 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości, opłaty bieżące, jak woda, wywóz nieczystości płynnych, czy gaz w butli to wydatek rzędu 350 zł miesięcznie, bieżące remonty nieruchomości, w której mieszka skarżący kosztują około 100 zł miesięcznie, a koszty niektórych z badań żony, koniecznych do przeprowadzenia co kilka miesięcy, to 1.500 - 2.000 zł. Jak dalej podaje wnioskodawca, zakup tony węgla kosztuje około 70% jego renty, a drzewo opałowe około 150 zł za m3, co daje wydatek około 700 zł. Wedle oświadczenia, strona ponosić ma także koszty studiowania córki. Ponadto skarżący deklaruje, że mieszka w wynajmowanym domu, co może dodatkowo, znacząco zwiększać kwotę niezbędnych wydatków w budżecie domowym.

W ocenie Sądu, porównanie kwoty deklarowanego dochodu z kwotą wydatków, których wielkości skarżący podał, a także uwzględnienie, że strona ponosi również inne wydatki, których wielkości nie precyzuje, jak koszty studiowania córki, koszty wynajmu domu, wyżywienia, czy ubrania, wykluczało przyznanie przymiotu wiarygodności oświadczeniu strony o wysokości wpływów budżetu domowego, a w konsekwencji uzasadniało wezwanie do nadesłania wskazanych wyżej dokumentów potwierdzających wysokość przyznanych skarżącemu i jego żonie świadczeń oraz wyciągów z rachunków bankowych. Żądane od strony wyciągi z rachunku bankowego, a poza tym oświadczenia dotyczące wydatków ponoszonych na wynajem domu oraz wydatków poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki oraz na zakup węgla i drzewa opałowego, pozwoliłyby natomiast określić rzeczywistą relację miesięcznych wpływów do budżetu domowego do wysokości jego niezbędnych obciążeń. Konieczne było także wyjaśnienie rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy, czemu służyło wezwanie w zakresie obejmującym wyjaśnienie okoliczności związanych z opłacaniem podatku od nieruchomości (w sytuacji, gdy strona deklaruje, że nie ma nieruchomości), a także wyjaśnienie przyczyn, z których skarżący mieszka aktualnie w wynajmowanym domu, a nie w domu córki, w którym mieszkał wedle oświadczeń składanych w sprawach sygn. akt IV SA/Wa 1002/10 i IV SA/Wa 1120/11, w których w latach 2010 i 2011 ubiegał się o przyznanie prawa pomocy. Zmiana oświadczenia skarżącego w powyższym zakresie nasuwa wniosek, że po złożeniu oświadczeń o majątku i dochodach we wskazanych sprawach, stan majątkowy i możliwości płatnicze J. H. i jego rodziny, mogły ulec zmianie. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący odstąpił zatem od wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, w sposób określony w wezwaniu z dnia 17 października 2012 r., a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, co wykluczało pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania mu prawa pomocy.

Na powyższe postanowienie J. H. wniósł zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości to zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał wzywając wnioskodawcę do przedstawienia, w terminie 21 dni, wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków, dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę świadczeń rentowych, oświadczania wskazującego, jakie koszty ponosi skarżący na wynajem domu, w którym mieszka, oświadczenia wyjaśniającego za jaką nieruchomość skarżący płaci podatek, oświadczenia wskazującego jakie wydatki skarżący poniósł na kształcenie córki oraz jakie środki przeznaczył w okresie ostatnich trzech miesięcy na zakup węgla lub drzewa opałowego. W sprawie niniejszej wezwanie skarżącego do przedstawienia powyższych dokumentów i oświadczeń było uzasadnione, gdyż jak trafnie zauważył Sąd I instancji, porównanie wysokości deklarowanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodu z wysokością podanych wydatków przy uwzględnieniu wydatków, których wysokość nie została sprecyzowania, a które muszą być ponoszone, np. koszty studiowania córki, wyżywienia, ubrania, czy wynajmu domu - budzi wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji dochodowej wnioskodawcy. Pomimo wezwania Sądu, skarżący nie przedstawił jednak jakichkolwiek dokumentów, ani nie złożył żadnego oświadczenia, kwestionując samą zasadność wzywania go do ich złożenia.

Wobec powyższego, w takiej sytuacji należało uznać, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z przyczyny braku odpowiedzi skarżącego na wezwanie Sądu I instancji do przedłożenia dokumentów źródłowych i oświadczeń w trybie art. 255 p.p.s.a., niemożliwe okazało się bowiem ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, zarówno dochodowej jak i majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zatem zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 stycznia 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić