Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 677/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-10-25 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie -art. 260 §1 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 25 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu [...] sp. z o.o. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 677/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na 2012 rok postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Pismem z 19 lipca 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) [...] sp. z o.o. (zwana dalej: skarżąca, spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z [...] lipca 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na 2012 rok.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (w kwocie 200 zł) skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Formularz wniosku wpłynął do Sądu 8 września 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym).

W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że spółka prowadzi działalność rolniczą. Spółka nie posiada środków na poniesienie opłat sądowych. Od 2012 r. spółka nie otrzymała żadnych dopłat unijnych i utrzymuje się jedynie z bieżącej działalności rolniczej, tj. ze sprzedaży plonów rolnych. Poza tym spółka posiada wiele zobowiązań wobec Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwrot dopłat za spółki przejęte w 2014 r.). Terminy zwrotu dopłat – na wniosek spółki – są odroczone do października 2017 r. Spółka nie posiada żadnych ruchomości i nieruchomości. Poza tym przed sądem administracyjnym toczy się kilkanaście spraw spółki przeciwko Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i wpisów jest kilka do poniesienia na co spółka nie posiada środków. Podała, że łączne zobowiązania spółki na koniec 2015 r. wynosiły [...] zł, w tym zaległe pensje pracownicze. Oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych 0,00 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. Stan konta na rachunkach bankowych wynosi – [...] zł. Do wniosku załączyła bilans, rachunek zysków i strat za 2015 r. oraz potwierdzenia wykonania operacji na rachunku bankowym.

Postanowieniem z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 677/15 starszy referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pismem z 10 października 2016 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wnioskując o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Wskazała, iż starszy referendarz sądowy w oderwaniu od realiów ekonomicznych, pomija fakt, że przy prowadzeniu działalności rolniczej dopłaty mają wyrównać utracone przez rolnika przychody. Dopłaty nie stanowią aggio extra dodatku do zysku rolnika, ale ze względu na powszechność stanowią element zwykłej kalkulacji rolniczej. Bez dopłat nie ma zysku. Produkcja spółki przy braku dopłat przez kilka cykli produkcyjnych musi przynosić straty i prowadzić w konsekwencji do bardzo złej kondycji spółki. Skarżąca nie mogła przewidzieć, że organy mogą przez kilka lat prowadzić postepowania w sprawach należnych spółce dopłat.

Przesłanki zwolnienia tj. brak możliwości poniesienia przez skarżącą w konkretnym terminie opłaty od skargi, Sąd winien analizować w odniesieniu do spółki i w konkretnym czasie wezwania do uiszczenia wpisu. Podała dalej, ze przesłane wyciągi z rachunku bankowego z banku spółdzielczego wyglądają jak wyglądają i były one wybiórcze tylko zgodne z okresem jaki był w wezwaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Z regulacji art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.).

Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Skoro udzielenie spółce z o.o. prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa to powinno ono sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na zasadność wniosku spoczywa na podmiocie występującym z takim wnioskiem, do Sądu natomiast należy ocena złożonych w tym zakresie dokumentów i wyjaśnień.

Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia, skarżąca nie wykazała bowiem, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca jest w sprawie zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł. Tak ustalone koszty postępowania na obecnym jego etapie, nie wydają się być szczególnym obciążeniem dla skarżącej, która jest spółką kapitałową.

Po pierwsze wskazać należy, iż jak wynika z oświadczenia spółki prowadzi ona działalność rolniczą, w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych 0,00 zła wysokość straty [...] zł. Ze złożonego przy wniosku bilansu sporządzonego na 31 grudnia 2015 r. wynika, że spółka posiadała na ten dzień aktywa trwałe w wysokości [...] zł; aktywa obrotowe w wysokości [...] zł, w tym należności krótkoterminowe [...] zł. Z rachunku zysków i strat wynika, że przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi wyniosły na koniec 2015 r. [...] zł, koszty działalności wyniosły [...] zł, zaś strata [...] zł.

Zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Jak wynika z postanowienia NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ponadto w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13, NSA zwrócił uwagę, iż poniesienie straty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych, a spłata zobowiązań nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych.

Po wtóre, jak podkreślono wyżej, przyznanie prawa pomocy spółce z o.o. w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka natomiast powołuje się na okoliczność, że prowadzi jedynie działalność rolniczą i nie osiąga innych przychodów. Co kluczowe spółka nie przedstawiła zeznania podatkowego CIT-8 za 2015 r. co uniemożliwia ocenę jej sytuacji finansowej. Podnieść należy, osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois). Zauważyć należy, iż spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Potwierdza to sama skarżąca, podnosząc w uzasadnieniu wniosku, iż prowadzi działalność rolniczą i utrzymuje się z bieżącej działalności rolniczej. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając zapewnioną możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13).

Odnosząc się do podnoszonych przez spółkę trudności finansowych, zauważyć należy że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z 14 maja 2015 r., sygn. akt I FZ 67/15, NSA wskazał, iż brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OZ 208/08). Sąd ten dodał także, iż zobowiązania skarżącej związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami względem Skarbu Państwa, wynikającymi z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z kolei w postanowieniu z 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania i stwierdza, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Planując bądź występując na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brak jest więc podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku.

Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.