Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 729/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 11
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust 1, ust. 2, ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 4 października 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) Sędzia WSA Bartosz Wojciechowski Protokolant: Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2010 roku sprawy ze skargi J. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. z dnia [...]r. w przedmiocie odmowy umorzenia J. O. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu powyższej decyzji przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania.

Wnioskiem z dnia 27 listopada 2009 r., skarżący wystąpił o umorzenie "zaległości dotyczących spłat ratalnych na ubezpieczenie społeczne", a następnie w dniu 17 grudnia 2009r., oświadczył, iż wnosi o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek w całości.

Uzasadniając wniosek skarżący wskazał na sytuacją finansową i zdrowotną. Wyjaśnił, iż nie ma pracy (a jej poszukiwanie nie przynosi rezultatów) i środków finansowych na spłatę dalszych rat. Nie posiada również pieniędzy na swoje utrzymanie i leki.

Organ I instancji, wydając decyzją z dnia [...] r., uznał, że aktualna sytuacja skarżącego finansowa nie jest łatwa, jednak w ocenie Zakładu nie mogła stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem.

W wyniku złożonego odwołania Prezes ZUS, wydając zaskarżaną decyzję, podzielił stanowisko organu I instancji.

Organ II instancji wskazał, że od dnia 27 grudnia 2009 r., skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy i z tego tytułu otrzymuje zasiłek dla bezrobotnego w wysokości ok. 603,00 zł. Zamieszkuje z byłą żoną, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, partycypując w opłatach z tytułu czynszu i energii elektrycznej w wysokości ok. 100, 00 zł miesięcznie.

Wyjaśniono, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący jest osobą chorą, w związku z czym ponosi koszty zakupu lekarstw w miesięcznej wysokości ok. 130.00 zł. Wskazano jednocześnie, że skarżący nie przedstawił, żadnego dowodu zakupu lekarstw. Zgodnie z Decyzją Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...]r. skarżący spłaca zadłużenie z tytułu zaległości w podatku VAT w 6 miesięcznych ratach, w tym 5 rat po około 40 zł i 6-ta rata w wysokości 655 zł. W Urzędzie Skarbowym skarżący również wystąpił z wnioskiem o umorzenie odsetek.

Organ II instancji zaznaczył, że posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli, pozostaje bez wpływu na stanowisko Zakładu, ponieważ każdy wierzyciel ma prawo, a co więcej obowiązek dochodzenia swoich należności.

Wskazano, iż na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) od nie opłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8 poz. 60 ze zm.). Natomiast w przypadku udzielenia układu ratalnego do każdej raty doliczona zostaje opłata prolongacyjna wyliczona na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa.

Prezes ZUS podniósł, iż niewątpliwie sytuacja skarżącego nie jest łatwa (w szczególności na brak zatrudnienia), jednakże ta okoliczność nie może stanowić, w chwili obecnej, przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności, ponieważ nie wystarczające jest wskazanie na uciążliwość i trudności w zapłacie należności.

Organ II instancji stanął na stanowisku, z którego wynika, że poszukiwanie przez skarżącego pracy , zarejestrowanie jako osoby bezrobotnej w Powiatowym Urzędzie Pracy i pobieranie z tego tytułu zasiłku dla bezrobotnych oraz przystąpienie do spłaty zadłużenia w Urzędzie Skarbowym pozwala na uznanie, że mógłby również regulować zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po zawarciu kolejnego układu ratalnego, który dostosowany byłby do obecnej sytuacji finansowej.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzono, że skarżący nie wykazał, iż opłacenie należności z tytułu składek w dłuższym okresie czasu mogłoby pozbawić możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a tym samym nie zachodzi przesłanka wymieniona w § 3 ust, 1 pkt. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Dodano, iż w przypadku skarżącego nie ma również zastosowania przesłanka z § 3 ust. 1 pkt. 2 cytowanego rozporządzenia, gdyż nie wskazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłyby spowodować, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości dalszego prowadzenia działalności, bowiem owa działalność została wykreślona ewidencji działalności gospodarczej z dniem 29 czerwca 2004r.

Zdaniem Prezesa ZUS, nie zachodzi również przesłanka zdefiniowana w § 3 ust.1 pkt. 3 rozporządzenia, bowiem skarżący nie wykazał, że choroba pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący ma co prawda orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności na czas nieokreślony, jednakże są to przeciwwskazania tylko do pracy ciężkiej fizycznej, przy maszynach w ruchu i na wysokości.

Reasumując podniesiono, że skarżący osiąga dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych w wysokości ok. 603,00 zł. wobec czego nie można mówić o całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wobec czego brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 2 tejże ustawy.

Zwrócono uwagę, że uprawnienia organów rentowych do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zobowiązań składkowych mają każdorazowo charakter uznaniowy, a ich wykorzystanie uwarunkowane jest względami społecznymi i gospodarczymi. Z uwagi na ich szczególną rolę, Zakład nie może z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania składek, głównie i przede wszystkim z powodu braku majątku lub dostatecznych środków do zrealizowania zaległości. Zdaniem organu na podkreślenie zasługuje również to, że obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie zobowiązań składkowych. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący tę działalność zarówno w trakcie prowadzenia działalności, jak i po jej zakończeniu. W przeciwnym razie negatywne skutki działalności płatników byłyby przenoszone na innych płatników, którzy terminowo wywiązują się z ustawowego obowiązku opłacania składek. Stosownie bowiem do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy też ponoszenie strat. Nieopłacenie składek na ubezpieczenia społeczne uszczupla dochody, z których pokrywane są wydatki na świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego. Brak wpłat składek na Fundusz Pracy nie pozostaje również bez wpływu na finanse tych funduszy.

Dodano, że w świetle obowiązujących przepisów prawem do umorzenia należności z tytułu składek dysponuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może, ale nie musi umorzyć te należności, co oznacza, że nawet stwierdzenie, iż w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.

Podkreślono, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających przesłankom do umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek do umorzenia. Z tego też względu należy uznać, że sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy gdy nie miały one miejsca.

W dniu 25 maja 2010 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Ł. na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...]r.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że po opłaceniu kosztów mieszkania i leków pozostaje skarżącemu około 370 zł, co jest kwotą nie pozwalającą na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącego, a wbrew stanowisku organu II instancji, sytuacja na rynku pracy w Polsce jest taka, iż nawet zdrowej jednostce jest ciężko znaleźć zatrudnienie, a jego sytuacja jest nieporównywalnie gorsza ponieważ posiada orzeczenie o niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ppsa, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ppsa, skarga zgodnie z art. 151 ppsa podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 ppsa rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez J. O. decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, w sprawie stwierdzono bowiem naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a w konsekwencji i przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz wniosku o umorzenie przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem.

Zgodnie z art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Z kolei stosownie do brzmienia art. 28 ust. 2 tej samej ustawy - należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jak również odsetki od tych należności, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi natomiast w brzmieniu art. 28 ust. 3 cyt. ustawy, gdy:

1- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo naprawcze i upadłościowe,

3- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a-wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot

przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nadto, zgodnie z brzmieniem art. 28 ust 3a cyt. ustawy, w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu. Warunkiem koniecznym jest, aby wystąpiły okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), a więc, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężki skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2- poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy zwrócić uwagę, iż okoliczności wymienione w powyższym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyty zwrot "w szczególności". Powyższe okoliczności nie muszą także wystąpić łącznie, dając przeto organowi możliwość uwzględnienia także innych ważnych przyczyn dotyczących trudnej, indywidualnej sytuacji osoby zobowiązanej.

W tym miejscu stwierdzić należy, że w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] roku, sygn. akt [...] wskazano jednoznacznie, iż "zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie, tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień".

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie również w wyroku z dnia 10 października 2007 roku, sygn. akt II GSK 176/07 (Lex nr 399183) wskazał jednoznacznie, iż okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Szczególnie konieczność ta odnosi się do okoliczności, kiedy decyzja wydawana przez organ dotyczy sfery elementarnych potrzeb strony skarżącej i jej rodziny. Niezbędne pozostaje zatem skonfrontowanie jej sytuacji materialnej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia.

Przenosząc rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że Prezes ZUS odmówił J. O. umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne w obiektywnie trudnej dla skarżącego sytuacji życiowej i finansowej. Jednocześnie przyjęto, że nie zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej, który mogły stanowić uzasadnienie dla umorzenia zaległych należności. Organ administracji zauważył wprawdzie, uzasadniając swoje stanowisko, trudną sytuację życiową skarżącego, który nie ma zatrudnienia, co uszczupla jego dochody, poszukuje pracy, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i z tego tytułu otrzymuje zasiłek w wysokości 603 zł miesięcznie będący aktualnie jedynym jego źródłem utrzymania, jest osobą chorą, jednak nie uznał powyższych okoliczności za przesłanki do umorzenia zaległych składek ubezpieczeniowych. Podniósł nadto, że skarżący nie wykazał, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nie zachodzą żadne nadzwyczajne okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku o umorzenie, nie zachodzą również przesłanki uniemożliwiające skarżącemu podjęcie pracy zarobkowej, bowiem ma on przeciwwskazania tylko do pracy ciężkiej fizycznej, przy maszynach w ruchu i na wysokościach, a należności z tytułu składek stanowią dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych szczególną wagę, dlatego nie można z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do uwolnienia płatnika od obowiązku opłacania składek.

W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje na dokonanie przez organ błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, który jak podnosi Prezes ZUS, został uznany w całości za wiarygodny i nie odmówiono mu wiary w żadnej części. Skoro tak, to biorąc pod uwagę fakt, iż skarżący ma 59 lat, choruje na padaczkę, nadciśnienie tętnicze, wieloletnią chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, wole guzowate tarczycy, chorobę zwyrodnieniową stawów kręgosłupa, jest w stanie po operacji guza ślinianki i operacji narośli w uchu, utrzymujący się z zasiłku w wysokości 603 zł miesięcznie, ponoszący wydatki na mieszkanie w wysokości 100 zł miesięcznie i na leki w kwocie 130 zł miesięcznie oraz bezskutecznie poszukujący pracy od kilku lat, trudno uznać za uzasadnione stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonej decyzji polegające na twierdzeniu, że uiszczenie należności z tytułu składek w wysokości około 7.300 zł nie pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Okolicznością bezsporną jest również to, że zobowiązany posiada zaległość w urzędzie skarbowym, ale i w tym zakresie złożył wniosek o umorzenie zaległości. Powyższe nie przesądza jednak o posiadaniu środków na zapłatę należności z tytułu składek i świadczy o tym, że organ nieprawidłowo dokonał oceny możliwości finansowych strony, przyjmując, że środki, którymi dysponuje strona są wystarczające na pokrycie jego podstawowych potrzeb życiowych i spłatę należności z tytułu składek.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje, że nie jest ono zgodne z wymogami zawartymi w art. 7 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Przepis art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast zgodnie z drugim z powołanych przepisów – organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Przepis art. 11 k.p.a. jest odzwierciedleniem obowiązującej organy administracji zasady przekonywania, zgodnie, z którą organy administracji publicznej winny wyjaśniać stronom zasadność powołanych przy załatwianiu sprawy przesłanek.

W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie może zostać uznane za wyczerpujące i przekonujące.

Sąd podnosi, że zwłaszcza w przypadku decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego rola uzasadnienia jest szczególna. Stanowi ono instrument, dający możliwość oceny, czy decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ odniósł się do całej powołanej przez stronę argumentacji, nie pominął materiałów dowodowych mających znaczenia dla rozstrzygnięcia i wreszcie, czy nie dokonał swej oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie, organ administracji odnosząc się właśnie do uznaniowego charakteru wydanej decyzji nie przeanalizował i nie omówił w sposób nie budzący żadnych wątpliwości faktu, iż jego decyzja dotyczy wszak elementarnych potrzeb skarżącego – J. O. – jakimi bez wątpienia są środki niezbędne do przeżycia. Brak jest spójnej konfrontacji sytuacji materialnej skarżącego z wysokością powstałych zaległości. Nie zostały wskazane także (na dzień wydania decyzji) środki, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia skarżącego. Taka postawa organu sprawiła, że w konfrontacji interesu społecznego z interesem strony, ten ostatni został odsunięty na dalszy plan.

Tymczasem w orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, że interes publiczny nie powinien pozostawać w sprzeczności z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa jest niezgodna nie tylko z interesem obywatela, ale również i przede wszystkim z szeroko rozumianym interesem publicznym.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien szczegółowo zanalizować sytuację osobistą i majątkową skarżącego, a następnie dokonać ponownej oceny zebranego materiału dowodowego z uwzględnieniem wskazanej przez Sąd wykładni, a w sytuacji uznania, że zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności, organ w razie stwierdzenia, że uznaniowy charakter decyzji wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku skarżącego, winien w sposób przekonywujący uzasadnić, dlaczego odmawia umorzenia mimo spełnienia przesłanek do uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie.

W świetle powyższych uwag Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to uchylenie zakwestionowanego skargą aktu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Końcowo warto też wyjaśnić, że sądy administracyjne, rozpoznając skargi, kontrolują działania organów administracji publicznej jedynie z punktu widzenia ich zgodności z prawem. Innymi słowy, sąd nie ma kompetencji do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, a zatem badając legalność decyzji ZUS, wydanej w ramach uznania administracyjnego, nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia np. umorzenia należności, o co wnioskowała strona skarżąca. Kontrola ta obejmuje zatem badanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. W niniejszej sprawie wynik tej kontroli wskazuje na uchybienie przez organ przepisom procesowym. W konsekwencji ZUS jest zobligowany do przeprowadzenia postępowania ponownie i wyeliminowania w jego toku dostrzeżonych przez Sąd nieprawidłowości. Orzeczenie Sądu nie przesądza jednak tego w jaki sposób organ załatwi sprawę.

Sz.Ch.