Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 555/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 4 art. 136 ust. 3 art. 137
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 1 ust. 1  art. 2 pkt 1 art. 3 par. 1 art. 22 par. 1
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

SENTENCJA

Dnia 23 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda - Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant St. Specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2013 roku sprawy ze skargi B. D., D. G. i I. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości - oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Starosta [...], decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r., nr 102 poz. 651 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98 poz. 1071 ze zm.), orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6, aktualnie część działki nr 3/166 o pow. 6,7493 ha, w obrębie [...] w Ł., oznaczonej dawniej jako place nr 142, 143, 144, 145, 146 i nr 147.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż wnioskiem z dnia 28 lutego 2000r. I. C. wystąpiła o zwrot w/w nieruchomości. Powyższa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. z dnia [...] w trybie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 roku. Wywłaszczenie polegało na odjęciu z dniem 9 maja 1945r. prawa własności nieruchomości. Powyższe orzeczenie stwierdzało, że wywłaszczana nieruchomość stanowiła własność R. C. L. H.. W toku postępowania wnioskodawczyni przedstawiła akt notarialny z dnia [...], zgodnie z którym nieruchomość składająca się z sześciu placów O.nr 57 w folwarku M., została sprzedana przez R. H. B. C..

Dalej przypomniano, iż decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości na rzecz I. C.. Od decyzji tej wnioskodawczyni złożyła odwołanie do Wojewody [...], który decyzją z dnia [...] uchylił w/w decyzję Prezydenta Miasta Ł. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 17 lutego 2004r., w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 793/01 oddalił skargę Prezydenta Miasta Ł. na powyższą decyzję Wojewody, w uzasadnieniu wyjaśniając, iż skarżącej Gminie, reprezentowanej w dacie wniesienia skargi przez Zarząd Miasta Ł. (art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - Dz. U. z 2001r., nr 142, poz. 1591 ze zm.) ani też reprezentowanej obecnie przez Prezydenta Miasta Ł. (art. 26 ust. 4 powołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie rozpoznania skargi), nie przysługiwało prawo zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego. Skoro zaś skarżąca Gmina nie posiadała legitymacji do złożenia skargi, skarga nie mogła być merytorycznie rozpoznana.

Organ wyjaśnił, iż w trakcie postępowania ustalono, że orzeczeniem z dnia [...], nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. przejęło na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Ł. między ulicami A i ul. B, obejmującą teren oznaczony na planie mierniczego przysięgłego K. z 1935 roku jako działki nr 28-33, 35-51, 55-75, 77-78, 101, 120-164, 169-184, 315, 318, 326-332, 334-348 o łącznej powierzchni 172.028 m2. Nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w trybie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. nr 20 poz. 138). O treści orzeczenia o wywłaszczeniu zainteresowani zostali powiadomieni poprzez zamieszczenie odpowiedniej treści w formie obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej Miasta Łodzi oraz wywieszenie odpisu w siedzibie Urzędu.

Zgodnie z Uchwałą Prezydium Zarządu Miejskiego w Ł. nr [...] nieruchomość powyższa została wywłaszczona z przeznaczeniem na szkółki drzewek, a dla nieruchomości prowadzona była księga wieczysta "O. nr [...] w folwarku M." rep. hip. nr [...].

Nadto zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł., XVI Wydział Ksiąg Wieczystych, właścicielem całej objętej tą księgą nieruchomości o pow. 42 ha 4800 m2, podzielonej na 325 placów, wpisany jest R. C. L. H. na podstawie protokołu regulacji spadku z dnia [...] za nr [...] sporządzonego w księdze Folwark M. [...] rep. hip. [...]. Z powyższych placów, place oznaczone nr 142 o pow. 951 m2, nr 143, 144, 145, 146 po 564 m2 każdy i nr 147 o pow. 1672 m2 (w tym pod drogą 564 m2) od R. C. L. H. nabył B. C. na mocy aktu zeznanego w tej księdze za nr [...] w dniu 17 czerwca 1946r. Repertorium Nr [...] (księga umów str. 126-132) i został wpisany jako właściciel tych placów na podstawie ww. aktu i postanowienia Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] za nr dziennika [...] (księga umów str. 132). Następnie wyżej wymienione place, na podstawie załączonej do akt księgi mapy nr [...] oraz opisanego wyżej orzeczenia o wywłaszczeniu nr [...] z dnia [...], zostały odłączone do księgi wieczystej [...]. Według mapy nr [...]:

- placowi nr 142 o pow. 0,0951 ha odpowiadała działka nr 3/79,

- placowi nr 143 o pow. 0,0564 ha odpowiadała działka nr 3/80,

- placowi nr 144 o pow. 0,0564 ha odpowiadała działka nr 3/81,

- placowi nr 145 o pow. 0,0564 ha odpowiada działka nr 3/82,

- placowi nr 146 o pow. 0,0564 ha odpowiadała działka nr 3/83,

- placowi nr 147 o pow. 0,1672 ha odpowiadała działka nr 3/84.

Dawnym działkom nr 3/79, 3/80, 3/81, 3/82, 3/83 i nr 3/84 odpowiadała cześć działki ewidencyjnej nr 3/252 położonej w obrębie [...] w Ł., aktualnie część działki nr ew. 3/166 o pow. 6,7493 ha, obręb [...] w Ł..

W decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości jako właściciel nieruchomości został wskazany R. H., jednakże decyzja z dnia [...], nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. kierowana była do adresatów w formie obwieszczenia. Zgodnie z Uchwałą Prezydium Zarządu Miejskiego w Ł. nr [...] nieruchomość powyższa została wywłaszczona z przeznaczeniem na szkółki drzewek. Organ pierwszej instancji ustalił, iż tak określony cel wywłaszczenia został na wywłaszczonej nieruchomości zrealizowany. W aktach znajduje się sprawozdanie z przebiegu i zakończenia likwidacji A w Ł., które wydane zostało w dniu [...]. Z analizy przedmiotowego sprawozdania wynika, iż produkcja dotycząca materiału szkółkarskiego drzew, krzewów i kwiatów była prowadzona do okresu likwidacji Przedsiębiorstwa. W sprawozdaniu na stronie 15 znajduje się rys historyczny Przedsiębiorstwa, z którego wynika, iż A w Ł. (przedsiębiorstwo miejskie) powołane zostało [...] uchwałą Nr [...] Miejskiej Rady Narodowej w oparciu o uchwałę Prezydium Zarządu Miejskiego Nr [...] z dnia [...] W [...] na podstawie Uchwały Nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. z dnia [...] nastąpiła zmiana statusu z A w Ł. ul. C 83, na B. Od 1 lipca 1953r. nastąpiła zmiana nazwy B na C w Ł. ul. C 83. Z analizy przedmiotowego sprawozdania wynika ponadto, iż dnia [...] Przedsiębiorstwo postawione zostało w stan likwidacji na podstawie Uchwały Nr [...] Zarządu Miasta Ł. z dnia [...], zaś likwidacja Przedsiębiorstwa zakończona została na podstawie bilansu zamknięcia na dzień [...].Majątek powstały po likwidacji Przedsiębiorstwa przejęty został przez Gminę Ł. - Wydział Gospodarowania Majątkiem.

Ponadto, jak wskazał organ, z dokumentacji dotyczącej likwidacji A wynika, iż w okresie od 21 stycznia 1992r. do 31 lipca 1992r. przychody przedsiębiorstwa wynikały między innymi z produkcji kwiaciarskiej (przychody: 58 701,500), produkcji szkółkarskiej (przychody 111 427,000), natomiast koszty na produkcję szkółkarską wynosiły: 352 858,200 zł. Wartość materiału szkółkarskiego na dzień 21 stycznia 1992r. wynosiła 307 722,400 zł, natomiast na dzień 30 października 1992r. wynosiła 111 427 000 zł. W aktach znajdują się również zeznania świadków, pracowników Przedsiębiorstwa, posiadających właściwą wiedzę w zakresie odtworzenia losów nieruchomości po dacie jej wywłaszczenia oraz w zakresie produkcji szkółkarskiej. W celu zatem ustalenia, w jaki sposób nieruchomość została wykorzystana po wywłaszczeniu w postępowaniu o zwrot nieruchomości przy ul. A 6 w Ł. wykorzystany został materiał zgromadzony w postępowaniu o zwrot nieruchomości położonej w Ł. przy zbiegu ulic B i ul. A, które prowadzone było z wniosku S. H.. Byli pracownicy A w Ł.: J. W., J. W., H. P., H. K. – F., M. B., L. T. i J. K. złożyli zeznania, a dokumentacja z tych zeznań została załączona do akt niniejszego postępowania. Z przeprowadzonych dowodów wynika, iż po wywłaszczeniu na nieruchomości funkcjonowało A i prowadziło działalność szkółkarską. Z poszczególnych zeznań świadków wynika:

- J. W. - był zatrudniony w A od 1 września 1966 roku do 1971 roku. W tym okresie skierowany został do I Zakładu Szkółek - produkcja drzew, krzewów ozdobnych, który był prowadzony w Ł., róg ulicy D i A. Pracę rozpoczął jako robotnik niewykwalifikowany, następnie po zdaniu egzaminu na ogrodnika był zatrudniony jako ogrodnik. Poinformował również, iż celem szkółek było prowadzenie upraw szklarskich, a okres przygotowania rośliny w szkółce trwał od dwóch do siedmiu lat. Finansowanie produkcji pochodziło całkowicie ze środków państwowych. Cały teren szkółki był ogrodzony i dozorowany. (dowód potwierdzający zatrudnienie w A: legitymacja związkowa: Nr [...]).

- J. W. - był zatrudniony w A w latach 1967 - 1988. W tym okresie produkcja na terenie szkółki była już bardzo rozwinięta, co oznacza, że produkcja ta była rozpoczęta dużo wcześniej przed 1966r. W czasie jego zatrudnienia prowadzona była produkcja i rozmnażanie drzew i krzewów ozdobnych na potrzeby miasta Ł. oraz całego kraju, a także na eksport głównie do Szwecji. J. W. poinformował, iż okres niezbędny dla rozwoju rośliny w odniesieniu do drzew: klonów, jesionów i dębów dochodził do 12 lat, w odniesieniu do krzewów ozdobnych - okres 3 lat, natomiast okres potrzebny dla roślin iglastych wynosił 5-6 lat. (dowód potwierdzający zatrudnienie w A: dowód osobisty wydany w dniu [...]). Produkcja była całkowicie finansowana ze środków państwowych;

- H. P. - pracowała w A od 1983 roku na stanowisku głównego księgowego do kwietnia 1992 roku, do czasu ogłoszenia likwidacji A, później w A w Likwidacji. W tym okresie przy produkcji drzew było zatrudnionych ok. 30 - 50 osób. W ramach produkcji szkółkarskiej hodowane były drzewa i krzewy. Produkcja A była finansowana ze środków przekazywanych na konserwację. A prowadziło produkcję na potrzeby całego miasta, materiał szkółkarski i kwiaciarski kupowały szkoły, przedszkola;

- J. K. – F. - pracowała w A od października 1966 roku do 31 grudnia 1976 roku. W tym okresie produkcja w A była bardzo rozwinięta. Produkcja obejmowała drzewa krzewy iglaste i liściaste. Asortyment roślinny był bardzo dobrej jakości. W okresie rozpoczęcia pracy przez świadka produkcja była w pełni rozwinięta. Świadek przedstawił i udostępnił dla potrzeb prowadzonego postępowania monografię A w Ł., wydaną przez pracowników tego Przedsiębiorstwa. Monografia dotyczyła pracowników i jego organizacji. J. K. – F. oświadczyła, że Szkółki przy ulicy D w Ł. powstały jeszcze przed wojną i zajmowały wówczas obszar ok. 10 ha. Natomiast po wojnie w latach 50-tych zostały powiększone. F. poinformowała, że po 1953 roku istniała szkółka przy ul. D w Ł. jako l Zakład Szkółkarski. Poinformowała również, iż przed 1953 rokiem tereny przy D były wykorzystywane do prowadzenia produkcji szkółkarskiej i szkółki te istniały do ok. 1982r. Ze szkółek położonych w Ł., przy ulicy D przekazywane były drzewa do ogrodu botanicznego. Szkółka była finansowana całkowicie ze środków miejskich. Zysk pochodził ze szkółek i zakładów kwiaciarskich. Materiały produkcyjne były sprzedawane. Okres rozmnażania drzew był różny i trwał od 3 do 5 łat. Matecznik tworzony był przed wojną i z niego pozyskiwany był materiał do produkcji. Asortyment ogrodniczy był sprzedawany na potrzeby rozbudowujących się osiedli mieszkaniowych w Ł. i w Polsce między innymi na Śląsku, (dowód potwierdzający zatrudnienie w A: legitymacja ubezpieczeniowa Seria [...] W Nr [...]);

- M. B. - okres zatrudnienia w A obejmuje lata 1960 - 1983. Zaczynał pracę jako ogrodnik w I Zakładzie Szkółek przy ul. D 21 w Ł.. W okresie rozpoczęcia pracy, produkcja szkółkarska była już na wysokim poziomie i była bardzo zaawansowana. M. B. potwierdził również, iż szkółka ta istniała już w okresie wojennym. "Duże rośliny przewożone były do Warszawy, przed Pałacem Kultury rosną lipy ze Szkółki na ulicy D (...)". A było odpowiedzialne za zieleń miejską znajdującą się na terenie całego Miasta Ł.. Od 1975 roku na terenie Przedsiębiorstwa była prowadzona także produkcja roślinna pojemnikarska. Drzewa były również eksportowane do innych miast Polski - między innymi na Śląsk oraz za granicę do Szwecji. Materiał roślinny by również wystawiany w Parku Chorzowskim. (dowód potwierdzający zatrudnienie w A: pismo A z dnia [...] w sprawie zmiany wynagrodzenia, wniosek o powołanie Z-cy Dyrektora Przedsiębiorstwa z dnia [...], legitymacja związkowa Nr [...] z dnia [...]);

- L. T. - okres zatrudnienia w A od marca 1958 roku na stanowisku ogrodnika, następnie kolejno jako mistrz w budowie terenów zielonych, kierownik działu północ w budowie terenów zielonych. W roku 1958 istniały Szkółki drzewek przy ul. D i przy ul. E. Na ulicy D produkowane były drzewa, krzewy, zieleń ozdobna. Rośliny w tym okresie były w różnej fazie wzrostu. Okres potrzebny do wyhodowania drzew był uzależniony od jego rodzaju, przykładowo - klony: do 10 lat. Wyhodowany materiał roślinny wysyłany był na Śląsk, gdzie powstały nowe osiedla mieszkaniowe oraz do Parku Wypoczynku w Chorzowie. W Zakładzie Szkółkarskim przy ul. D od 1958 roku do 1961 roku było zatrudnionych około 50 pracowników. L. T. pracował w A do 1992 roku, a później w A w Likwidacji. Produkcja w okresie zatrudnienia trwała bez przerwy, (dowód potwierdzający zatrudnienie w A: legitymacja ubezpieczeniowa Seria: [...] Nr [...]0);

- S. C. zatrudniony w A od 1967 roku do 1973 roku. W 1967 roku rozpoczął pracę jako stażysta w I Zakładzie. Szkółkarskim przy ul. D 21. Następnie w latach 1991 - 1992 pracował w A na stanowisku dyrektora przedsiębiorstwa (dowód: Świadectwo pracy). W okresie zatrudnienia świadka, A było czołowym przedsiębiorstwem w Polsce. W tym okresie produkowano ok. 350 odmian gatunków drzew i krzewów. Materiał roślinny sprzedawany był na terenie całej Polski, znaczny asortyment roślinny wysyłany był na Śląsk — Park Kultury i Wypoczynku w Chorzowie. Rośliny były również eksportowane poza granice kraju — do Szwecji. Przedsiębiorstwo wszystko produkowało we własnym zakresie i niesprowadzano półproduktów. Okres rozwoju rośliny był uzależniony od gatunku i trwał przeciętnie od 7 do 10 lat. S. C. oświadczył, iż taki stan produkcji z roślinnością w wieku 10 lat istniał w momencie, gdy rozpoczął on prace w A, (dowód potwierdzający zatrudnienie w A: świadectwo pracy z dnia [...] roku oraz z dnia [...] roku [...]);

- J. K., zatrudniona w A od sierpnia 1966 roku do 1992 roku na stanowisku księgowego, która w ramach swoich obowiązków księgowała dokumenty związane z działalnością A, potwierdziła, że Szkółka Drzewek na ul. D 21 istniała od bardzo dawna, była tam podczas przeprowadzania prac związanych z inwentaryzacją środków trwałych. W księgowości prowadzona była kartoteka materiału szkółkarskiego: "młody, średni, dojrzały". W okresie podjęcia pracy w A, Szkółka na ul. D 21 już istniała i w tym czasie prowadzona była tam już znaczna produkcja roślinna (w tym: drzewa, krzewy, kwiaty w szczególności róże). Dowód potwierdzający zatrudnienie w A: Świadectwo pracy z dnia [...].

Organ wskazał, że z przedstawionych zeznań poszczególnych świadków wynika niezbicie, iż po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, tj. po dniu [...], A prowadziło działalność i w tym okresie istniał I Zakład Szkółkarski przy ul. D 21. W ramach prowadzonej szkółki na ulicy D produkowane były drzewa, krzewy, zieleń ozdobna. W dacie zatrudnienia jednego świadka – L. T. - tj. w [...], w prowadzonej szkółce na ulicy D 21, znajdowały się różnego rodzaju rośliny, drzewa, będące w różnej fazie wzrostu. Ponadto z zeznań świadków wynika, iż okres potrzebny do wyhodowania drzew był uzależniony od jego rodzaju, przykładowo - klony: do 10 lat. Wyhodowany materiał roślinny wykorzystywany był do zagospodarowania i urządzenia zieleni miejskiej na terenie całego miasta Ł. oraz na terenie całej Polski. Wyhodowany materiał roślinny był również transportowany do Szwecji. W I Zakładzie Szkółkarskim przy ul. D od 1958 roku do 1961 roku było zatrudnionych około 50 pracowników. A istniało do 1992 roku, produkcja w tym okresie trwała bez przerwy. Następnie A od 1992 roku do 2004 roku istniało jako A w likwidacji. Również z Monografii A wydanej w marcu 1975r. wynika, iż bardzo intensywnie rozwijano produkcję drzew i krzewów w szkółkach przy ul. D.

Kończąc organ dodał, że w trakcie oględzin przeprowadzonych w dniu 11 czerwca 2012r. ustalono, że nieruchomość w chwili obecnej jest niezagospodarowana. Teren działki nr 3/252, aktualnie część działki nr 3/166 o pow. 6,7493 ha, jest zarośnięty , zachwaszczony; na terenie działki znajdując się liczne drzewa: brzozy, lipy, wierzby, świerki, akacje, pojedyncze klony. Zdaniem organu, biorąc pod uwagę obszerne i dokładne zeznania świadków, tj. osób posiadających specjalistyczną wiedzę z zakresu hodowli drzew i krzewów uznać należy, iż realizacja celu wywłaszczenia po dniu wydania decyzji, czyli po [...] roku uzasadnia odmowę zwrotu przedmiotowej nieruchomości. A istniało do 1992 roku, produkcja w tym okresie trwała bez przerwy, po czym w latach 1992 - 1998 istniało A w likwidacji, zaś jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany to nie istnieją możliwości zwrotu nieruchomości, mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia. Tym samym obecny stan nieruchomości nie może mieć wpływu na decyzją organu w tym zakresie.

Od powyższej decyzji odwołała się I. C., zarzucając jej naruszenie:

1) art. 75 § 1 k.p.a, art. 79 § 1 i 2 k.p.a, art. 89 § 2 k.p.a. w związku z art. 8 i art. 10 k.p.a., poprzez: zaniechanie przez organ bezpośredniego przesłuchania świadków: J. W., J. W., H. P., J. K. – F., M. B., L. T. i S. C., zaniechanie przeprowadzenia w przedmiotowej sprawie rozprawy administracyjnej, w sytuacji gdy zachodziła potrzeba wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków, na których zeznania zawarte w protokole z dnia 6 czerwca 2011r. powołał się organ, zaniechanie zawiadomienia skarżącej o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań w/w świadków i uniemożliwienie skarżącej tym samym wzięcia udziału w przeprowadzeniu dowodu, zadawanie pytań świadkom i składanie przez nią wyjaśnień, co jednocześnie stanowiło naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, o której mowa w art. 10 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej, o której mowa w art. 8 k.p.a.;

2) art. 123 k.p.a. w związku z art. 78 k.p.a. i 79 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ wydania postanowienia o dopuszczeniu dowodów z materiałów i dokumentów zgromadzonych w toku postępowania toczącego się z wniosku S. H., co w konsekwencji spowodowało nieuprawnione wykorzystanie w/w materiałów w przedmiotowej sprawie;

3) art. 84 § 1 i art. 85 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. i art. 8 k.p.a., polegające na nieprawidłowym przeprowadzeniu w dniu 11 czerwca 2012r. dowodu z oględzin spornych nieruchomości z uwagi na zaniechanie wezwania do udziału w oględzinach biegłych odpowiednio z zakresu geodezji oraz botaniki w sytuacji, gdy tak umiejscowienie spornych nieruchomości w terenie, jak i stwierdzenie rodzaju roślinności występującej na spornych nieruchomościach, wymaga posiadania wiadomości specjalnych, podczas gdy z protokołu oględzin nie wynika, iż zostały one przeprowadzone przez osobę posiadającą wiedzę specjalną w tym zakresie oraz przeprowadzenie oględzin części działki 3/252 bez wskazania jakiej konkretnie części dotyczyły te oględziny, oraz w szczególności, czy oględziny dotyczyły spornych nieruchomości, objętych wnioskiem o zwrot w przedmiotowej sprawie;

4) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 84 § 1 k.p.a., polegające na zaniechaniu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i zaniechaniu przeprowadzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego na okoliczność, czy sporna nieruchomość była faktycznie wykorzystywana na prowadzenie szkółki drzew, a w szczególności, czy na w/w nieruchomości zachowały się pozostałości takiej szkółki, które świadczyłyby o wykorzystaniu nieruchomości na wskazany przez organ cel wywłaszczenia;

5) art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie i oparcie decyzji na niekompletnym materiale dowodowym, polegające w szczególności na: oparciu się przez organ na zeznaniach świadków (nieprzesłuchanych w toku niniejszego postępowania) dla ustalenia, iż na spornych nieruchomościach został zrealizowany cel wywłaszczenia, podczas gdy z zeznań świadków nie wynika, czy działalność szkółkarska była faktycznie prowadzona na wywłaszczonych nieruchomościach, objętych wnioskiem o zwrot w przedmiotowej sprawie; przyjęciu, iż na spornych nieruchomościach, objętych wnioskiem o zwrot w przedmiotowej sprawie znajdują się liczne drzewa: brzozy, lipy, wierzby, świerki, akacje, pojedyncze klony, podczas gdy w toku oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu 11 czerwca 2012r. ustalono, że na działce znajdują się pojedyncze drzewa: brzozy, lipy, dębina, klony, co powoduje, iż ustalenia organu przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym, nadto niezasadnym oparciu się przez organ i poczynieniu ustaleń faktycznych na podstawie "Monografii A" wydanej w marcu 1975 roku w sytuacji, gdy nie wiadomo, kto jest autorem w/w opracowania, jak również w sytuacji, gdy opracowanie to nie stanowi pracy o charakterze dydaktycznym lub naukowym, a powstało wyłącznie "do użytku służbowego" A, co powoduje, iż trudno zweryfikować prawdziwość okoliczności zawartych w tymże opracowaniu; niezasadnym ustaleniu przez organ, iż na spornych nieruchomościach prowadzona była działalność szkółkarska, podczas gdy wniosek taki nie wynika z zebranego przez organ materiału dowodowego, a w szczególności nie wynika z zeznań świadków przywołanych przez organ, jak również z treści "Monografii A"; zaniechaniu ustalenia, w jaki sposób faktycznie były wykorzystywane nieruchomości, objęte wnioskiem skarżącej o zwrot, złożonym w przedmiotowej sprawie, zaniechaniu ustalenia, jakiej nazwie ulicy odpowiada dawna nazwa ulicy D, co powoduje, że w istocie nie wiadomo, gdzie znajdował się I Zakład Szkółkarski A; zaniechaniu określenia rzeczywistych granic dawnych placów nr 142, 143, 144, 145, 146 i 147 objętych wnioskiem o zwrot, złożonym w przedmiotowej sprawie, co powoduje, iż sprawa rozpatrywana była na zbyt dużym stopniu ogólności, co spowodowało przedwczesne stwierdzenie przez organ realizację celu wywłaszczenia (t.j. powstanie szkółki drzew) na tychże placach - podczas gdy z samego faktu pozostawania określonego obszaru w zarządzie A nie wynika faktyczny sposób wykorzystywania spornych nieruchomości po ich wywłaszczeniu przez okres wynikający z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

6) art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez zaniechanie należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji i brak dokładnego wyjaśnienia (uzasadnienia) przyczyn odmowy zwrotu spornych nieruchomości w sytuacji braku realizacji na nich celu użyteczności publicznej, leżącego u podstaw wywłaszczenia, naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy;

7) art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na niezasadnym przyjęciu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki zwrotu nieruchomości, zaniechanie przyjęcia przez organ, iż sporne nieruchomości stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w sytuacji gdy na spornych nieruchomościach nie został zrealizowany cel użyteczności publicznej, błędne przyjęcie, iż celem użyteczności publicznej jest prowadzenie działalności o charakterze zarobkowym;

8) art. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 roku Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776), poprzez jego niezastosowanie i odmowę zwrotu na rzecz skarżącej nieruchomości, tj. dawnych placów o nr 142, 143, 144, 145, 146 i 147 w sytuacji, gdy na spornej nieruchomości nie został kiedykolwiek po wywłaszczeniu zrealizowany cel "wyższej użyteczności" publicznej oraz poprzez niezasadne przyjęcie, iż celem wyższej użyteczności jest zarobkowe prowadzenie działalności - szkółki drzew, w sytuacji gdy na taką działalność (szkółkę drzew) nie istniał rzeczywisty wymóg (potrzeba) wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie;

9) art. 99 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie i odmowę zwrotu na rzecz skarżącej nieruchomości, tj. dawnych placów o nr 142, 143, 144, 145, 146 i 147 w sytuacji, gdy na spornej nieruchomości nie został kiedykolwiek po wywłaszczeniu zrealizowany cel wyższej użyteczności publicznej oraz niezasadne przyjęcie, iż celem wyższej użyteczności jest zarobkowe prowadzenie działalności — szkółki drzew.

Uzasadniając powyższe zarzuty odwołująca się wskazała m.in., że organ zaniechał wyznaczenia w przedmiotowej sprawie przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i bezpośredniego przesłuchania na niej świadków: J. W., J. W., H. P., J. K. – F., M. B., L. T. i S. C.. Zaniechał również zawiadomienia skarżącej o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań w/w świadków, a tym samym uniemożliwił skarżącej wzięcie udziału w przeprowadzeniu powyższego dowodu, zadawanie pytań świadkom oraz składanie wyjaśnień. Dodano, że w postępowaniu o zwrot nieruchomości przy ul. A 6 w Ł. wykorzystany został materiał zgromadzony w postępowaniu o zwrot nieruchomości położonej w Ł. przy zbiegu ulic B i ul. A, które prowadzone było z wniosku S. H., zatem Starosta [...] oparł się na zeznaniach powyżej wskazanych świadków zawartych w protokole z rozprawy, która odbyła się w dniu 6 czerwca 2011r. w siedzibie Starostwa Powiatowego w Ł. przy ul. F 3". Dokument ten stanowi poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię protokołu z rozprawy, jednakże bez oznaczenia numeru sprawy, w jakiej dokonano przesłuchania świadków. Wiadomo jedynie, iż przedmiotem rozprawy było postępowanie w sprawie zwrotu szeregu nieruchomości położonych w Ł. przy ulicy A i B, szczegółowo wskazanych w tymże protokole. Z tego też względu protokół ten nie może stanowić w przedmiotowej sprawie podstawy do poczynienia przez organ I instancji ustaleń faktycznych, albowiem nie wiadomo w jakim postępowaniu został sporządzony. Zdaniem strony w sytuacji, gdy zachodziła potrzeba wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków, organ winien był zgodnie z art. 89 § 2 k.p.a. wyznaczyć rozprawę oraz zawiadomić skarżącą o terminie przesłuchania świadków. Brak możliwości wzięcia udziału przez skarżącą w przesłuchaniu świadków, na których zeznania powołuje się organ spowodował nienależyte ustalenie stanu faktycznego. Gdyby skarżąca miała możliwość czynnego udziału w przesłuchaniu świadków, organ mógł poczynić zgoła odmienne ustalenia. Nadto, jak wynika z protokołu przesłuchania świadków z dnia 6 czerwca 2011r., na który to protokół powołał się organ w zaskarżonej decyzji, świadkowie byli przesłuchiwani na okoliczność, co znajdowało się na pewnym, większym obszarze, nie zaś na okoliczność co znajdowało się na konkretnych działkach, objętych wnioskiem skarżącej — tj. na dawnych placach o numerze 142, 143, 144, 145, 146 i 147. Z ich zeznań nie wynika, aby odnosiły się one do powyżej wskazanych konkretnych placów. Z tej przyczyny w ocenie strony zeznania świadków J. W., J. W., H. P., J. K. – F., M. B., L. T. i S. C. należy uznać za nieprzydatne w przedmiotowej sprawie. Poprzestanie przez organ na ustaleniach poczynionych w innym postępowaniu administracyjnym, bez poczynienia przez tenże organ własnych ustaleń w przedmiotowej sprawie stanowi jednocześnie naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. w oparciu o zeznania świadków zawarte w protokole z dnia 6 czerwca 2011r. stanowi wedle odwołującej się naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a., bowiem dowód z przesłuchania świadków winien być przeprowadzony w niniejszym postępowaniu w sposób bezpośredni. Dodano, że by organ mógł skorzystać w prowadzonym przez siebie postępowaniu z materiałów innego postępowania administracyjnego musi to uczynić w określonej formie procesowej, tj. w formie postanowienia - dopuszczenie dowodu lub odmowa dopuszczenia dowodu następują bowiem w formie postanowienia (art. 123 k.p.a., w związku z art. 78 k.p.a.). Brak takiego postanowienia uzasadnia twierdzenie, że organ nie tylko nie czynił własnych ustaleń, ale również w sposób całkowicie nieuprawniony wykorzystał materiał z innego postępowania administracyjnego. Konsekwencją powyższego jest to, iż w ten sposób doszło jedynie do powielenia dowodów przeprowadzonych w w/w postępowaniu, przy jednoczesnym zaniechaniu poczynienia ustaleń przez organ w przedmiotowej sprawie. Wskazać należy, iż zakres przedmiotowy wniosku skarżącej o zwrot nieruchomości był inny niż wniosku S. H.. Dlatego powyższą praktykę należy uznać za niedopuszczalną i stanowiącą istotne uchybienie o charakterze procesowym. Dopiero z chwilą wydania postanowienia o dopuszczeniu konkretnego dowodu, dowody zgromadzone w innym postępowaniu mogły stać się dowodami, w oparciu o które organ mógł poczynić ustalenia w niniejszym postępowaniu. Wówczas strona ma jasność co do jej sytuacji prawnej. Nadto zdaniem odwołującej się Starosta naruszył art. 84 § 1 k.p.a. i art. 85 § 1 k.p.a., w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie w dniu 11 czerwca 2012r. dowodu z oględzin spornych nieruchomości, tj. dawnych placów 142, 143, 144, 145, 146 i 147, a następnie poprzez nieprawidłową ocenę tegoż dowodu. W protokole z dnia 11 czerwca 2012r. stwierdzono, że część działki 3/252 (obecnie 3/166) jest zachwaszczona, zarośnięta, w chwili obecnej nieużytkowana. Na działce znajdują się drzewa: brzozy, lipy, dębina, klony — pojedyncze, podczas gdy w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ ustalił, że na terenie działki znajdują się liczne drzewa: brzozy, lipy, wierzby, świerki, akacje, pojedyncze klony. Ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stoją zatem w oczywistej sprzeczności z ustaleniami poczynionymi w toku oględzin w dniu 11 czerwca 2012r. Ponadto z protokołu oględzin wynika jedynie, że przeprowadzono oględziny części działki 3/252, ale nie wiadomo, której części działki 3/252 oględziny dotyczyły. Nadto opieranie się przez Starostę na spostrzeżeniach dokonanych przez pracownika Starostwa, nieokreślonego przy tym jako posiadającego uprawnienia geodety, musi budzić uzasadnione wątpliwości co do rzetelności dowodu z oględzin nieruchomości, brak jest bowiem w takim wypadku pewności, czy osoba wydelegowana przez organ do udziału w takich czynnościach, dokładnie umiejscowi działkę w terenie, a zwłaszcza prawidłowo określi granice działki i poczyni wiarygodne ustalenia co do tego, czy na tej działce w całości czy też tylko na jej części został zrealizowany cel wywłaszczenia. Podobnie jest - jeśli chodzi o wskazanie rodzaju i wieku drzew, jakie rosną na spornych nieruchomościach. Jednoznaczne wskazanie, jakiego rodzaju drzewa i w jakim wieku rosną na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot może nastąpić jedynie poprzez uzyskanie opinii osób posiadających wiedzę specjalną, tj. botanika - dendrologa.

Odnosząc się do oceny przydatności "Monografii A" wskazano, iż powstała ona aż 22 lata po wywłaszczeniu, poza tym nie stanowi ona opracowania o charakterze dydaktycznym, czy naukowym, gdyż powstała wyłącznie "do użytku służbowego", a więc wyłącznie dla celów wewnętrznych A. Powoduje to, iż trudno zweryfikować autentyczność twierdzeń w niej zawartych, a z treści w/w monografii nie wynika, aby wywłaszczona nieruchomość objęta była wnioskiem w przedmiotowej sprawie była wykorzystywana na jakiekolwiek formy szkółki drzew - nie wynika z niej sposób użytkowania spornych nieruchomości. Z faktu, iż "bardzo intensywnie rozwijano produkcję drzew i krzewów w szkółkach przy ul D nie wynika, że na spornych nieruchomościach został zrealizowany cel wywłaszczenia. Poza tym w ocenie strony "Sprawozdanie z przebiegu i zakończenia likwidacji A" również nie stanowi potwierdzenia przyjętego przez organ twierdzenia, że na wywłaszczonych nieruchomościach, będących przedmiotem niniejszego postępowania była prowadzona szkółka drzew. Dokument ten stanowi jedynie potwierdzenie prowadzenia działalności przez A — jednakże bez konkretyzacji terenów na, jakich była prowadzona działalność przez to przedsiębiorstwo, a także bez wskazania czasu, w którym działalność była prowadzona.

Poza powyższym w ocenie odwołującej się, Starosta wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na niezasadnym przyjęciu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki zwrotu spornych nieruchomości na rzecz skarżącej. Wskazała, że przesłanka wymieniona w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy zachodzi w razie pozostawienia nieruchomości w stanie niezmienionym, a więc takim jak w czasie wywłaszczenia, bez rozpoczęcia prac związanych z robotami budowlanymi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego. Jeżeli cel wywłaszczenia nie polega na realizacji inwestycji budowlanej należy dokonać w sposób zindywidualizowany czynności faktycznych wykonywanych w związku z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie nie wynika, kiedy na spornych nieruchomościach, stanowiących dawniej place o nr 142, 143, 144, 145, 146 i 147 rozpoczęto jakiekolwiek prace związane z prowadzeniem na tejże nieruchomości szkółki drzew. Drugą przesłanką zbędności nieruchomości jest niezakończenie realizacji celu publicznego przed upływem 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. W toku postępowania administracyjnego organ nie ustalił, kiedy nastąpiła w jego ocenie realizacja celu publicznego leżącego u podstaw wywłaszczenia spornych nieruchomości, zaś niezakończenie realizacji celu przed upływem w/w terminu powoduje obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - nawet jeśli realizacja celu została rozpoczęta w terminie i nawet jeśli została zakończona, tyle że po upływie 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Zrealizowanie celu wywłaszczenia po terminie nie jest przez ustawodawcę uznawane za realizację celu wywłaszczenia. Dodała, że odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić wyłącznie po zbadaniu przez organ obu przesłanek z art. 137 ust. 1 ustawy, czego jej zdaniem w przedmiotowej sprawie organ nie dokonał.

Przypomniała, że w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia [...] jako podstawę wywłaszczenia wskazano przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 roku o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. oraz przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, którego art. 1 stanowił, że wywłaszczenie jest dopuszczalne wyłącznie ze względów wyższej użyteczności, za odszkodowaniem, w przypadkach - w których przepis prawa przewiduje możność – wywłaszczenia, zaś ze względu na datę wydania i ogłoszenia w/w rozporządzenia wziąć pod uwagę należało, iż podstawę ówczesnego polskiego prawa wywłaszczeniowego stanowił art. 99 Konstytucji RP z dnia 17 marca 1921r., dopuszczający wyłącznie "w wypadkach - ustawą przewidzianych - zniesienie lub ograniczenie własności ze względów wyższej użyteczności za odszkodowaniem. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934r. silnie utożsamiało wywłaszczenie nie tylko z "wypowiedzianą przez ustawę dopuszczalnością wywłaszczenia dla danej kategorii wypadków" ale również "ze stwierdzeniem - rzeczywistego - wymogu (potrzeby) wywłaszczenia w danym indywidualnym wypadku. Nie powinno zatem pozostawiać wątpliwości, że zarówno przepisy Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 r., jak i przepisy obecnie obowiązujące - przede wszystkim - własność chronią, dopuszczając wywłaszczenie wyłącznie w szczególnych przypadkach. stanowiącym że: "w istocie rzeczy zwrot zbędnych wywłaszczonych nieruchomości stanowi zasadę, a zatem odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości musi zostać przez organ administracji publicznej dokładnie uzasadniona, natomiast sposób wykorzystania nieruchomości po wywłaszczeniu musi znajdować odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Nie może zatem budzić wątpliwości, iż dla odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zrealizowanie celu wywłaszczenia nie może być domniemane, ale fakt ten musi znajdować potwierdzenie w zebranym i rzetelnie ocenionym materiale dowodowym, dotyczącym okresu po wywłaszczeniu. Tym samym, zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Podkreślono przy tym, iż z treści orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia [...] nie wynika, o jaki konkretnie cel użyteczności publicznej miałoby chodzić, zaś szkółce drzew nie można przypisać takiego charakteru, bowiem działalność A była niczym innym jak li tylko działalnością zarobkową (działalnością gospodarczą) nakierowaną na zysk, nie zaś działalnością nakierowaną na zaspokajanie potrzeb ludności. Drzewa i rośliny hodowane na terenie w/w przedsiębiorstwa przeznaczane były do sprzedaży nie tylko na terytorium gminy, ale na terytorium całego kraju oraz były eksportowane za granicę. Prowadzenie działalności szkółkarskiej nie miało więc nic wspólnego z ogólną dostępnością dla społeczeństwa oraz celem wyższej użyteczności - główną barierą dostępności był bowiem odpłatny charakter świadczeń. Ponadto zdaniem odwołującej się w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, iż na wywłaszczonej nieruchomości prowadzona była szkółka drzew. Co więcej z akt przedmiotowej sprawy nie wynika nawet, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość faktycznie pozostawała w zarządzie A, ale nawet sam fakt pozostawania spornych nieruchomości w zarządzie A nie świadczy o realizacji celu wywłaszczenia, bowiem nie jest to równoznaczne z faktycznym użytkowaniem nieruchomości przez tenże podmiot.

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy wskazaną na wstępie decyzję Starosty [...] z dnia [...]

W uzasadnieniu podjętej decyzji Wojewoda przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania dodając, iż do akt sprawy załączony został akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...], Rep. [...], z którego wynika, że spadek po I. C. nabyły B. D., D. G. oraz I. B., które popierają wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda przypomniał nadto, że sporne nieruchomości wywłaszczono orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. z dn. [...] na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r., a jako właściciela przedmiotowych działek wskazano R. C. L. H., a nie poprzednika prawnego wnioskodawców, zatem osobą wywłaszczoną nie był poprzednik prawny wnioskodawców, lecz R. C. L. H.. Dodano, że przed Starostą [...] oraz Wojewodą [...] toczyło się postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości wywłaszczonych decyzją Rady Narodowej m. Ł. z dnia [...] położonych pomiędzy ul. A i B z wniosku S. H., następcy prawnego wywłaszczonego R. C. L. H., a Wojewoda [...], decyzją nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...], nr [...], z dnia [...] orzekającą o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w tym także nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nieprawomocnym wyrokiem z dnia 5 lutego 2012r. w sprawie o sygn. II SA/Łd 966/12 oddalił skargę S. H. na w/w decyzję Wojewody [...].

Wojewoda dodał, że na podstawie przywołanego już w niniejszej decyzji sprawozdania z przebiegu i zakończenia likwidacji A w Ł., a także przytoczonych zeznań świadków Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że organy administracyjne obu instancji udokumentowały bezspornie sposób wykorzystania nieruchomości zarówno w dacie wywłaszczenia, jak i po wywłaszczeniu, dochodząc do trafnej konkluzji, że rzeczona nieruchomość przed wywłaszczeniem oraz po wywłaszczeniu wykorzystywana była na szkółkę drzew, zaś pozyskiwany ze szkółki materiał służył realizacji celu użyteczności publicznej. Ustosunkowując się do zeznań świadków, byłych pracowników A na przełomie lat 1958-1992, sąd wskazał, że nie ma jakichkolwiek wątpliwości co do ich wiarygodności. Stwierdził, ze rzeczone zeznania bezspornie dowodzą prowadzenia na nieruchomości szkółki drzew w dniu wywłaszczenia nieruchomości. Konkludując, organ odwoławczy wskazał, że przede wszystkim przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona od poprzedników prawnych wnioskodawców. Jednocześnie podkreślenia wymaga okoliczność, że nieruchomość była wykorzystana na cele, które legły u podstaw wywłaszczenia, zatem nie stała się ona zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, na co zwrócił uwagę sąd rozpatrując skargę na decyzję dotyczącą m.in. przedmiotowej nieruchomości.

Odnosząc się do kwestii wykorzystania w sprawie dokumentów zebranych w innym postępowaniu, Wojewoda wskazał, że dowodem w sprawie może być wszystko co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem.

Powyższą decyzję B. D., D. G. oraz I. B., reprezentowane przez pełnomocnika zaskarżyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając jej naruszenie:

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie na podstawie całokształtu okoliczności sprawy i bezzasadne przyjęcie, pozostające w oderwaniu od stanu prawnego ujawnionego w treści repertorium hipotecznego prowadzonego dla spornej nieruchomości, że nieruchomości objęte wnioskiem o zwrot w przedmiotowej sprawie nie zostały wywłaszczone od poprzedników prawnych wnioskodawców oraz poprzez bezzasadne przyjęcie, że osobą wywłaszczoną był R. C. L. H. (a nie B. C.) w sytuacji, gdy w dacie wywłaszczenia tytuł prawny do nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot bezspornie przysługiwał B. C. (będącemu poprzednikiem prawnym wnioskodawców), nie zaś R. C. L. H., co wynika z treści wpisu dokonanego w księdze hipotecznej p.n. "O. Nr [...]" rep. Hip. [...], w której jako właściciela spornych nieruchomości ujawniono B. C. na podstawie postanowienia Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia [...];

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 10 k.p.a., poprzez całkowite zaniechanie poczynienia przez organ własnych ustaleń i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy oraz zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia (oceny) materiału dowodowego z uwagi na oparcie zaskarżonej decyzji na materiale dowodowym zgromadzonym poza przedmiotowym postępowaniem i nie dla celów niniejszego postępowania - tj. protokole z zeznań świadków przesłuchanych w toku innej sprawy (J. W., J. W., H. P., J. K. – F., M. B., L. T. i S. C., J. K.) bez udziału strony oraz poprzez oparcie się na ocenie tego materiału dowodowego dokonanej w innym postępowaniu, o innym zakresie przedmiotowym, przy jednoczesnym całkowitym pominięciu okoliczności braku udziału strony (tj. tak skarżących, jak i ich poprzedniczki prawnej) w przeprowadzaniu czynności dowodowych, które stały się następnie przytoczoną w decyzji podstawą odmowy zwrotu nieruchomości;

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ dokonania należytego rozważenia zebranego materiału dowodowego i uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a w szczególności poprzez brak ustosunkowania się do wszystkich zarzutów wnioskodawców podniesionych w treści odwołania od decyzji organu pierwszej instancji (w szczególności w zakresie uniemożliwienia stronie czynnego udziału w postępowaniu dowodowym i udziału w przesłuchaniu świadków) oraz brak wyjaśnienia, motywów jakie doprowadziły organ do uznania, iż przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na szkółkę drzew oraz, że szkółka drzew stanowiła realizację celu użyteczności publicznej poza jedynie lakonicznymi sformułowaniami, co stanowi jednocześnie naruszenie zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a.;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 80 w związku z art. 8 i 10 k.p.a., poprzez bezzasadne przyjęcie przez organ, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodziła potrzeba dopuszczenia dowodu z zeznań w/w świadków i ograniczenie się do oparcia ustaleń, iż na spornych nieruchomościach został zrealizowany cel wywłaszczenia, na protokole z zeznań tych osób sporządzonym w innym postępowaniu administracyjnym, w sytuacji gdy protokół ten stanowi jedynie informację o dowodach, a nie dowód w sprawie - źródłem dowodu są bowiem wskazane powyżej osoby, co jest jednocześnie naruszeniem elementarnych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 10 k.p.a. i w art. 8 k.p.a.;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, wydanej z naruszeniem rażącym przepisów postępowania, co zostało przedstawione w odwołaniu.

W uzasadnieniu skargi podtrzymano zarzuty przedstawione w odwołaniu dodając, iż Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji w sposób całkowicie dowolny i bezzasadny stwierdził, że sporna nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot w przedmiotowej sprawie nie została wywłaszczona od poprzedników prawnych wnioskodawców, tj. osobą wywłaszczoną nie był poprzednik prawny wnioskodawców, lecz R. C. L. H..

Skarżące wskazały, iż nieruchomości objęte wnioskiem o zwrot w niniejszej sprawie wywłaszczono orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. z dnia [...], na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r. oraz że w przywołanym powyżej orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. jako właściciela tych nieruchomości w sposób niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym wskazano R. C. L. H.. Jednakże w sprawie tej nie można abstrahować i zupełnie pomijać rzeczywistego stanu prawnego wywłaszczonych nieruchomości, bowiem nieruchomości objęte żądaniem zwrotu B. C. nabył mocą umowy kupna-sprzedaży z dnia 14 sierpnia 1939r. od R. C. L. H., co następnie zostało potwierdzone wyrokiem Sądu Polubownego w W. z dnia [...], przysądzającym przedmiotowe nieruchomości na jego własność. Na tej podstawie w dniu 17 czerwca 1946r. został sporządzony przed notariuszem Z. W. akt notarialny nabycia przez B. C. w/w nieruchomości, a następnie dokonany został wpis B. C. w księdze wieczystej nieruchomości, tj. w ówczesnym repertorium hipotecznym [...] na mocy postanowienia Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] za numerem dziennika [...] (księga umów str. 132).

W związku z tym, w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej własność spornych nieruchomości przysługiwała B. C., nie zaś R. C. L. H.. Zatem trudno zgodzić się z Wojewodą [...], że osobą wywłaszczoną nie był poprzednik prawny wnioskodawców (t.j. B. C.), lecz tak jak wskazuje organ drugiej instancji – R. C. L. H.. Dodano, że roszczenie o zwrot nieruchomości przysługuje osobom, którym w dniu wywłaszczenia przysługiwały prawa do nieruchomości (lub ich spadkobiercom). Nie można przy tym wykluczyć, że poprzednim właścicielem nie były w tym dniu osoby wskazane w decyzji o wywłaszczeniu (z uwagi na bałagan panujący po wojnie). W takim wypadku roszczenie o zwrot przysługuje osobom, którym w dniu wywłaszczenia faktycznie przysługiwały prawa do nieruchomości (a nie osobom wskazanym w decyzji o wywłaszczeniu) i analogicznie przysługuje spadkobiercom tych osób (a nie spadkobiercom osób wskazanych w decyzji o wywłaszczeniu). W toku rozpatrywania odwołania wniesionego w przedmiotowej sprawie od decyzji organu pierwszej instancji, organ odwoławczy dokonał zatem naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. , które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, albowiem w związku z uznaniem R. C. L. H. za osobę wywłaszczoną organ zastąpił należyte zbieranie i ocenę materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie załączeniem materiału dowodowego z innej sprawy (toczącej się z wniosku następcy prawnego R. C. L. H.) i całkowitym przejęciem oceny tego materiału dowodowego dokonanej w innej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie argumentując jak w treści zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 23 października 2013r. sąd postanowił dopuścić dowód z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych sprawy sygn. akt II SA/Łd 966/12 ze skargi S. H. w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości, na okoliczność stanu prawnego i faktycznego nieruchomości objętych skargą w niniejszej sprawie, sporządzając ich kserokopie i dołączając do akt przedmiotowej sprawy:

- wniosku o zwrot nieruchomości z dnia 2 marca 1999r., uzupełnionego pismem z dnia 10 lutego 2003r. wraz z załącznikiem nr 1,

- decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. znak: [...],

- decyzji Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...],

- decyzji Starosty [...] z dnia [...] znak: [...],

- decyzji Wojewody [...] z dnia [...]. znak: [...],

- decyzji Starosty [...] z dnia [...] znak: [...],

- decyzji Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanego aktu).

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a.. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( lit. a ), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a, skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 tejże ustawy.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji, sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy i które obligują do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny jest legalność decyzji Wojewody [...] z dnia [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...], o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6, aktualnie część działki nr 3/166 o pow. 6,7493 ha, w obrębie [...] w Ł., oznaczonej dawniej jako place nr 142, 143, 144, 145, 146 i nr 147.

Materialno prawną podstawę decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r., nr 102 poz. 651 ze zm.), dalej u.g.n.

W myśl art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Treść przywołanego przepisu precyzuje warunki, jakie muszą być spełnione dla pozytywnego rozstrzygnięcia o zwrocie nieruchomości, a konstrukcja przepisu wskazuje, że winny być one spełnione łącznie. Niewątpliwie żądanie zwrotu winno pochodzić od poprzedniego właściciela nieruchomości uprzednio wywłaszczonej lub jego spadkobiercy, a nieruchomość ta (lub jej część) stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, stosownie do uregulowania zawartego w art. 137.

Z kolei, w myśl przepisu art. 137 ust. 1u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się

ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2).

W przedmiotowej sprawie na tle przesłanek przywołanych przepisów, spornymi okazały się być dwie, zasadnicze kwestie: po pierwsze, kto był osobą wywłaszczoną, a w konsekwencji komu przysługuje uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i po wtóre, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniu, czy też cel ten został zrealizowany, co wyklucza możliwość zwrotu.

Odnosząc się do pierwszego zagadnienia to niespornym jest, że orzeczeniem z dnia [...], nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. orzekło wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa na cele użyteczności publicznej m.in. nieruchomości położonej w Ł. między ulicami A i B "O. nr [...] w folwarku M.", obejmującej teren oznaczony na planie sporządzonym w Wydziale Pomiarów Zarządu Miejskiego w Ł. z dnia 5 listopada 1949r. na podstawie planów mierniczego przysięgłego R. K. z 1935r. jako działki nr 28-33, 35-51, 55-75, 77-78, 101, 120-164, 169-184, 315, 318, 326-332, 334-348 o łącznej powierzchni 172.028 m2, własność R. C. L. H.. Wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w trybie przepisów art. 3 § 1 i art. 22 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. oraz art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. nr 20 poz. 138) i polegało na odjęciu z dniem 9 maja 1945r. prawa własności nieruchomości. O treści orzeczenia o wywłaszczeniu zainteresowani zostali powiadomieni poprzez zamieszczenie odpowiedniej treści w formie obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej Miasta Ł. oraz wywieszenie odpisu w siedzibie Urzędu.

W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości " wywłaszczeniowy" charakter dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, stanowiącego podstawę prawną odjęcia prawa własności nieruchomości objętych wnioskiem, co jednoznacznie wynika z uzasadnienia kwestionowanej decyzji. Pogląd ten, zdaniem sądu jest w pełni uprawniony i znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym ( por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2010r., sygn. akt I OSK 681/09, wyrok NSA z dnia 27 października 2010r., sygn. akt I OSK 1670/09, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 listopada 2009r., sygn. akt II SA/Po 206/09 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W konsekwencji uznanie wywłaszczeniowego charakteru wymienionego dekretu z 1948r. uzasadniało zastosowanie w sprawie przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n.

Organ ustalił również, że B. C. nabył od R. C. L. H. place oznaczone nr od 142 do 147 i został wpisany jako właściciel tych placów w księdze Folwark M. [...] rep. Hip. [...] na podstawie postanowienia Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...]. za nr dziennika [...] i aktu notarialnego dnia [...] nr kol. [...] rep.[...], którego treść wskazuje, że nabycie nastąpiło w dniu 14 sierpnia 1939r. (kopia w aktach). W aktach sprawy znajduje się kopia umowy z dnia 14 sierpnia 1939r. zawartej między R. H. a B. C. oraz kopia wypisu aktu notarialnego z dnia [...] rep. [...].

W oparciu o tak ustalone okoliczności faktyczne w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji organ wywiódł, że poprzednik prawny skarżących – B. C. nie był osobą wywłaszczoną, bowiem w orzeczeniu z dnia [...] jako właściciela wywłaszczonych nieruchomości wskazano R. C. L. H.. Z konstatacją tą, podzielając argumenty skargi, nie można się zgodzić, aczkolwiek należy podkreślić, że pogląd ten, aczkolwiek błędny, to jednak w konsekwencji z uwagi na negatywne rozstrzygnięcie organu, nie miał wpływu na jego treść. Prawidłowe bowiem ustalenie braku uprawnień do żądania zwrotu nieruchomości prowadzi również, a priori do odmowy zwrotu nieruchomości i to bez potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dla zbadania przesłanek zrealizowania, lub nie celu wywłaszczenia. Natomiast zdaniem sądu, niezbędnym warunkiem dla merytorycznej oceny wniosku i badania realizacji celu wywłaszczenia, a więc elementu przedmiotowego, jest pozytywne ustalenie elementu podmiotowego czyli zaistnienie żądania zwrotu nieruchomości zgłoszonego przez uprawniony podmiot w myśl art. 136 ust. 3 u.g.n. W przedmiotowej sprawie zgodzić należy się ze skarżącymi, iż takież uprawnienie co do nieruchomości stanowiących dawne place od nr 142 do nr 147, leży po stronie spadkobierców B. C. nie zaś R. C. L. H.. Taki też pogląd prezentowany był również przez organy w sprawie o zwrot nieruchomości z wniosku S. H., co jednoznacznie wynika z dokumentów, dopuszczonych jako dowód w przedmiotowej sprawie postanowieniem z dnia [...] Z treści wskazanych dokumentów wynika, że wniosek zwrotowy S. H. obejmował również, dawne place od nr 142 do nr 147 i w kolejnych rozstrzygnięciach organy konsekwentnie uznawały brak uprawnień S. H. do żądania zwrotu wskazanych działek.

W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, iż pojęcie " poprzedni właściciel" należy rozpatrywać w myśl definicji zawartej w art. 4 pkt 4 u.gn., która stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o poprzednim właścicielu, to należy przez to rozumieć osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. Tym samym poprzedni właściciel to ten, który posiadał i utracił własność. Decydujące znaczenie ma bowiem to, kto w istocie był właścicielem nieruchomości, które objęto wywłaszczeniem, nie zaś to, kogo organ wywłaszczeniowy uznał za właściciela. Zaznaczyć przy tym należy, że organ rozstrzygający w postępowaniu zwrotowym nie ma kompetencji do badania zgodności z prawem orzeczenia wywłaszczeniowego. Postępowanie o zwrot nieruchomości jest bowiem odrębnym postępowaniem i nie stanowi kontynuacji postępowania wywłaszczeniowego, co wskazuje również, że strony postępowania wywłaszczeniowego i zwrotowego nie muszą być tożsame. ( por. wyrok NSA z dnia 14 października 2010r. sygn. akt I OSK 1714/09, wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 stycznia 2008r. sygn. akt II SA/Kr 1164/07, wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 maja 2009r. sygn. akt II SA/Kr 445/09 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skoro więc na dzień wywłaszczenia, co wydaje się być w przedmiotowej sprawie niesporne, jako że wynika z ustaleń organu, potwierdzonych stanowiskiem strony skarżącej i zapisami w księdze hipotecznej, właścicielem części nieruchomości( place nr 142-147) objętych orzeczeniem wywłaszczeniowym był B. C., nie zaś wymieniony w orzeczeniu R. C. L. H., to w konsekwencji spadkobiercom B. C. służy prawo żądania zwrotu tychże nieruchomości. Prawidłowo więc ( wbrew stanowisku organu) z wnioskiem o zwrot nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6, oznaczonej dawniej jako place od nr 142 do nr 147 wystąpiła I. C., następca prawny (spadkobierca) B. C.. W toku postępowania organ ustalił, że wniosek ten popierają spadkobierczynie zmarłej I. C. – skarżące: B. D., D. G. i I. B. (akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...], Rep. [...]).

Takie pozytywne ustalenie pozwala i uzasadnia, zdaniem sądu, podjęcie dalszych rozważań co do spełnienia przesłanek art. 137 u.g.n., a więc drugiej kwestii spornej w przedmiotowej sprawie.

Rozważania co do spełnienia w przedmiotowej sprawie przesłanek art. 137 u.g.n. poprzedzić należy przytoczeniem poglądu prezentowanego w orzecznictwie, który to pogląd skład orzekający w pełni aprobuje, a który znajduje swe źródło w argumentacji zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2008r., sygn. akt SK 43/07, a dotyczącej dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945. Trybunał wskazał, że "(...) akt ten obejmował bardzo różne sytuacje. Z jednej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia. Z drugiej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były przewidziane na wymienione cele, choćby w chwili wywłaszczenia nie były wykorzystywane na te cele. Nie można wykluczyć sytuacji, w której nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu, nie zostały wykorzystane na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej" ( por. OTK-A z 2008r., nr 10, poz. 175).

W przedmiotowej sprawie, jak wskazano to wyżej, wywłaszczenie nastąpiło w trybie przepisów art. 3 § 1 i art. 22 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. oraz art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. nr 20 poz. 138) na rzecz Skarbu Państwa na cele użyteczności publicznej. W uzasadnieniu orzeczenia zapisano, iż w toku postępowania "(...) udowodniono, że nieruchomości zostały zajęte przed dniem 9 maja 1945r. na cele użyteczności publicznej i aż do chwili obecnej znajdują się we władaniu organów administracji państwowych, będąc zagospodarowane z funduszów publicznych"(kopia odpisu orzeczenia znajdująca się w aktach administracyjnych).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2010r., sygn. akt I OSK 681/09 wywiódł, że " (...) z przepisów art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 i 2 omawianego dekretu nie wynika, aby wywłaszczeniu podlegały wyłącznie nieruchomości, na których cel "użyteczności publicznej" został już uprzednio zrealizowany. W świetle wskazanych przepisów należy bowiem rozróżnić "zajęcie nieruchomości na określone cele" od "wykorzystywania na te cele" i "zrealizowania określonego celu". Samo zajęcie nieruchomości na określony cel nie oznaczało, że już w chwili wywłaszczenia była ona faktycznie wykorzystywana na ten cel, a w konsekwencji, że cel ten został zrealizowany. Zajęcie na określony cel stanowi przejaw zamiaru określonego korzystania z nieruchomości, natomiast wykorzystywanie zgodne z zamierzonym celem jest faktyczną realizacją uprzednio podjętego zamiaru". Analogiczny pogląd zaprezentowany został w wyroku NSA z dnia 27 października 2010r., sygn. akt I OSK 1670/09 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Podzielając przywołaną interpretację przywołanych przepisów dekretu z 1948r., stwierdzić należy, iż organ prawidłowo uznał, że niezbędnym jest w sprawie zbadanie przesłanek art. 137 u.g.n.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy i odwołując się do dowodów zgromadzonych w ramach postępowania prowadzonego z wniosku S. H., organ ustalił, że nieruchomość objęta wnioskiem I. C. (a następnie w jej miejsce skarżących B. D., D. G. i I. B.) zarówno przed wywłaszczeniem jak i po wywłaszczeniu wykorzystywana była na szkółkę drzew, zaś pozyskiwany ze szkółki materiał służył realizacji celu użyteczności publicznej. Ta zaś okoliczność, jak podkreślił organ, świadczy o tym, że nieruchomość była wykorzystana na cele, które legły u podstaw wywłaszczenia, zatem nie stała się ona zbędna w rozumieniu art. 137 u.g.n., odwołując się przy tym do argumentacji zaprezentowanej w nieprawomocnym wyroku tutejszego sądu z dnia 5 lutego 2012r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 966/12, oddalającym skargę S. H. na decyzję Wojewody [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...], orzekającą o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. I aczkolwiek argumentacja zawarta w przywołanym nieprawomocnym wyroku nie jest w przedmiotowej sprawie wiążąca, to zdaniem sądu, co do zasady wnioski organu w zakresie braku przesłanek zwrotowych z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n. uznać należy za prawidłowe, wbrew zarzutom skargi w tym zakresie.

W myśl wskazanych przepisów, niezbędnym jest ustalenie, czy nieruchomość (w całości lub w części) stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w terminach i warunkach przewidzianych w art. 137 u.g.n.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z 1948r. dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939r. do 9 maja 1945r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Zaś w myśl art. 2 dekretu z 1948r. wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które:

1) zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętymi na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej;

2) były nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów były przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Z treści orzeczenia z dnia [...] w kontekście wskazanych przepisów, stanowiących jego podstawę wynika, że według stanu prawnego i faktycznego na dzień wydania orzeczenia, wywłaszczone tym orzeczeniem nieruchomości min. objęte wnioskiem zwrotowym dawne place od nr 142 do 147, zajęte zostały przed dniem 9 maja 1945r. na cele użyteczności publicznej i znajdują się one we władaniu organów administracji publicznej, a nadto zostały zagospodarowane z funduszy publicznych. Zwrócić przy tym należy uwagę, że art. 2 pkt 1f dekretu z 1948r. przewiduje samodzielną podstawę - cele użyteczności publicznej - w sytuacji, gdy pozostałe cele szczegółowe wymienione w art. 2 pkt 1 a-e, z uwagi na brzmienie dekretu (tytuł, art.1, art. 2), z istoty swej stanowią również cele użyteczności publicznej. Tym samym, zdaniem sądu, cel wywłaszczenia wskazany w orzeczeniu nie może być interpretowany jako nieprecyzyjny, w oderwaniu od w/w zapisów dekretu i ówczesnego stanu faktycznego. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu zwrotowym nie ocenia się celu wywłaszczenia z punktu widzenia jego słuszności, cz też celowości a jedynie, czy cel wskazany w rozstrzygnięciu wywłaszczeniowym został zrealizowany w warunkach i terminach przewidzianych w art. 137 u.g.n., czy też nie. Przypomnieć przy tym należy, co ustalił również organ, że zgodnie z Uchwałą Prezydium Zarządu Miejskiego w Ł. nr [...] nieruchomość powyższa została wywłaszczona z przeznaczeniem na szkółki drzewek. Z akt sprawy wynika również, iż na taki cel nieruchomość ta była wykorzystywana po jej zajęciu, bezpośrednio przed wywłaszczeniem a następnie po jej wywłaszczeniu, które nastąpiło na mocy orzeczenia z [...]. Dowody w postaci dokumentów związanych z prowadzoną działalnością szkółkarską ówczesnych jednostek gospodarki uspołecznionej, w tym A jednoznacznie wskazują na kontynuację wskazanej działalności aż do chwili likwidacji tego podmiotu (1998r.). Okoliczność prowadzenia przez wymienione przedsiębiorstwo, finansowane z budżetu miasta i budżetu centralnego, szeroko zakrojonej działalności w zakresie upraw drzew, krzewów i zieleni ozdobnej na całym terenie, położonym u zbiegu ulic B i A potwierdzają przywołani przez organ świadkowie przesłuchani na tę okoliczność w toku postępowania prowadzonego z wniosku S. H.. Potwierdzeniem uprzednio prowadzonej działalności na nieruchomościach objętych wywłaszczeniem, jest stan tychże nieruchomości ( również części obecnej działki nr 3/166 stanowiącej dawne place od nr 142 – 147), stwierdzony protokołem oględzin, a w szczególności pozostałe po dawnej szkółce zadrzewienia i krzewy.

W tych okolicznościach za prawidłowe uznać należy stwierdzenie organu o braku przesłanek do zwrotu nieruchomości w przedmiotowej sprawie w myśl art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n. wobec zrealizowania celu wywłaszczenia i wykorzystania nieruchomości objętej wnioskiem na cele wskazane w orzeczeniu wywłaszczeniowym.

W ocenie sądu, w przedmiotowej sprawie organ wyjaśnił wszelkie niezbędne okoliczności niezbędne dla rozstrzygnięcia, a przewidziane przywołanymi przepisami, co znajduje wyraz w treści uzasadnienia kwestionowanej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenie przepisów procesowych, dotyczących postępowania dowodowego, sąd nie podzielił stanowiska, że mogły mieć one istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wykorzystanie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie prowadzonej z wniosku S. H., choć naruszyło zasadę bezpośredniości, to jednak znacznie przyczyniło się do rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki, poprzez najprostsze wykorzystanie już uprzednio przeprowadzonych dowodów nie naruszając w sposób zasadniczy interesu skarżących, nie tylko z uwagi na to, że w obu sprawach przedmiotem rozpatrzenia była realizacja tego samego celu wywłaszczenia na terenie, którego dotyczyły oba wnioski zwrotowe ( wnioskiem S. H. objęte były również dawne place nr 142-147), ale i przez to, że strona skarżąca nie wykazała przekonująco jakie istotne okoliczności nie zostały wyjaśnione poprzez naruszenie wskazanych w zarzucie przepisów. Sąd nie stwierdził również aby w sposób istotny, wpływający na treść rozstrzygnięcia pozbawiono skarżące czynnego udziału w toczącym się postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze i uznając, że kwestionowane rozstrzygnięcie w konsekwencji odpowiada prawu sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

a.tp.