Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 429/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2; art. 16
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 7; art. 77; art. 80; art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie sędzia WSA Dorota Apostolidis, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Protokolant starszy specjalista Dorota Stromecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. nr [...]. 2. zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz K. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Minister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej (dalej jako "Minister") decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z [...] października 2019 r. nr [...] odmawiającą przyznania K. K. (dalej jako "skarżąca") prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na dziecko.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca wnioskiem z [...] sierpnia 2019 r. wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko – P. M., urodzoną w dniu [...] czerwca 2007 r. Do wniosku załączyła oświadczenie, w którym wskazała, że biologicznym ojcem dziecka jest M. M., lecz nie zna jego miejsca zamieszkania na terenie [...], ani adresu pracodawcy. Wniosek przekazany został w dniu [...] października 2019 r. zgodnie z właściwością Wojewodzie.

Wojewoda decyzją z [...] października 2019 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na ww. dziecko. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w związku z faktem, że ojciec dziecka przebywa i pracuje na terytorium [...], zaś skarżąca jest osobą nieaktywną zawodową na terytorium [...], krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych są [...]. Wojewoda zauważył ponadto, że w związku z tym, że miesięczna wysokość świadczeń rodzinnych przysługujących za granicą przekracza wysokość świadczeń możliwych do przyznania w Polsce, prawo do zasiłku rodzinnego zostało zawieszone w całości, nie występuje również dodatek dyferencyjny.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 170/19, po rozpoznaniu jej skargi stwierdził, że ojciec dziecka, nie jest członkiem rodziny skarżącej, zaś skarżąca zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), powinna być traktowana jak osoba samotnie wychowująca dziecko. W ocenie skarżącej, Wojewoda naruszył ponadto art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", gdyż nie poinformował, jakie kroki powinna ona podjąć po przekazaniu zaskarżonej decyzji do właściwej [...] instytucji.

Minister decyzją z [...] grudnia 2019 r., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2019 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że Wojewoda wydając kontrolowaną decyzję działał w oparciu o przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 oraz na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 4 i art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka i przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł lub [...] zł przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 15a ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznacza to rozporządzenie nr 883/2004 oraz nr 987/2009. Wymienione wyżej przepisy o koordynacji zawierają normy ustanawiające pierwszeństwo organów państwa rodzica i zamieszkiwania dziecka, jak również normy kolizyjne pozwalające uniknąć sytuacji, w której członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń rodzinnych przebywający na terenie różnych państw Unii Europejskiej będą pobierać świadczenia i w jednym i w drugim państwie zgodnie z kryteriami ustawowymi przepisów prawnych tych państw. I tak zgodnie z art. 67 rozporządzenia nr 883/2004, osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Oznacza to, że przepisy o koordynacji świadczeń rodzinnych mają zastosowanie już ze względu na sam fakt zamieszkiwania członka rodziny w drugim Państwie Członkowskim. Organ zauważył dalej, że zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 883/2004, w przypadkach w których na podstawie więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny zastosowanie mają zasady pierwszeństwa, które przewidują, że w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów w pierwszej kolejności prawa udzielone z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskane na postawie miejsca zamieszkania. Działania te wynikają z zakazu kumulacji świadczeń o charakterze rodzinnym, przewidzianego w art. 10 rozporządzenia nr 883/2004. Zgodnie przy tym z przepisami unijnymi, wnioskodawca nie ma możliwość wyboru kraju właściwego do wypłaty świadczeń. Organ wskazał dalej, że zgodnie z art. 60 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 instytucja właściwa, do której złożono wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych, rozpatruje go na podstawie szczegółowych informacji dostarczonych przez wnioskodawcę i bierze pod uwagę całościową faktyczną i prawną sytuację rodziny wnioskodawcy. Jeżeli instytucja ta uzna, że jej ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004, zapewnia świadczenia rodzinne zgodnie ze stosowanym ustawodawstwem. W ocenie Ministra, Wojewoda prawidłowo w tej sytuacji uznał, że w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z akt wynika, że ojciec dziecka wykonuje pracę najemną na terenie [...], a skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo na terenie [...]. W tej sytuacji państwem właściwym na zasadzie pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 są [...] z uwagi na fakt, że jest to państwo właściwe do wypłaty świadczeń z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. W myśl powyższych przepisów, tj. art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 w Polsce, jako państwie właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, lecz nie na zasadzie pierwszeństwa, mógłby przysługiwać skarżącej dodatek dyferencyjny w przypadku, gdyby wysokość świadczenia wychowawczego przysługującego w [...] byłaby wyższa od odpowiedniego świadczenia przysługującego we [...]. Odnosząc się do zarzutów odwołania, że ojciec dziecka nie jest członkiem rodziny, organ wskazał, że wprawdzie w definicji legalnej "członka rodziny" zawartej w art. 1 lit. i rozporządzenia nr 883/2004 znajduje się odwołanie do przepisów krajowych państwa członkowskiego, na podstawie którego mają być przyznane świadczenia, to jednak pojęcie to na gruncie prawa Unii Europejskiej zostało doprecyzowane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako "TSUE"). W orzeczeniu w sprawie [...] – [...], TSUE wyraźnie stwierdził, że jeśli prawo do świadczenia rodzinnego zgodnie z prawem krajowym może przysługiwać zarówno matce, jak i ojcu dziecka, to wszyscy oni powinni być uznani za członków rodziny w celu zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Co więcej, w przywołanym przez Wojewodę orzeczeniu TSUE z 26 listopada 2009 r. w sprawie [...] – [...], dotyczącym wykładni art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. f ppkt (i) rozporządzenia nr 1408/71, które to przepisy odpowiadają co do istoty treści odpowiednio art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) rozporządzenia nr 883/2004, TSUE wyraźnie stwierdził, że w przypadku rodziców dziecka, którzy nie są małżeństwem, kluczowe jest ustalenie, czy rodzic, który nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem, może być uznany za członka rodziny dziecka, a nie członka rodziny drugiego rodzica. Jak wynika z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka. W odniesieniu do wskazanego przez skarżącą w odwołaniu art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ podniósł, że reguluje on sytuację, w której występuje zbieg uprawnień do świadczeń rodzinnych, wskazując, któremu z rodziców takie świadczenie wypłacić. Z ww. przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika zatem jednoznacznie, że zarówno matka, jak i ojciec dziecka są uprawnieni do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, a dopiero w przypadku zbiegu tych uprawnień, zasiłek ten wypłaca się rodzicowi sprawującymi faktyczną opiekę nad dzieckiem. W ocenie organu, w świetle powyższych przepisów oraz orzecznictwa, nie ulega wątpliwości, że ojciec dziecka, który jest zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka, co w niniejszej sprawie potwierdza treści wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2008 r. sygn. akt [...], jest członkiem rodziny dziecka, na którego utrzymanie mają być przeznaczone świadczenia rodzinne. Minister zgodził się ponadto z Wojewodą, że z informacji zawartych w tabelach porównawczych MISSOC (Mutual Information System on Social Protection), które stanowią podstawowe źródło informacji o wysokości przysługujących w państwach UE, EOG oraz Szwajcarii świadczeń rodzinnych, wnika, że wysokość [...] świadczenia o podobnym charakterze do zasiłku rodzinnego wynosi, w przypadku rodzin o dochodzie rocznym nieprzekraczającym [...] [...] - [...] [...]. Zgodnie z decyzją Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego [...] z [...] października 2009 r. dotyczącą daty, którą bierze się pod uwagę przy ustalaniu kursu wymiany, o którym mowa w art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 kurs wymiany oznacza "w przypadku gdy zgodnie z krajowymi przepisami, dla celów ustalenia wysokości świadczenia instytucja bierze pod uwagę jedną kwotę - kurs wymiany opublikowany dla pierwszego dnia miesiąca bezpośrednio poprzedzający miesiąc, w którym przepis musi być zastosowany". Oznacza to, że na dzień wydania decyzji przez Wojewodę wartość [...] świadczenia stanowiła równowartość [...] zł (zgodnie z przelicznikiem kursów średnich walut Europejskiego Banku Centralnego na dzień [...] czerwca 2019 r.), tj. pierwszy dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia przez skarżącą wniosku. W związku z tym, że zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwota zasiłku rodzinnego dla dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do czasu ukończenia 18 roku życia wynosi [...] zł, tym samym kwota ta nie przekracza wysokości miesięcznej kwoty świadczenia [...] o podobnym charakterze, Minister stwierdził, że Wojewoda prawidłowo odmówił przyznania skarżącej prawa do zasiłku wychowawczego na dziecko. Za niezasadny Minister uznał podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia art. 9 K.p.a. Przepis ten nie nakłada bowiem na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych, czy też doradztwa. Wojewoda nie miał obowiązku pisemnego informowania skarżącej o technicznych czynnościach podejmowanych w ramach koordynacji świadczeń, związanych z procedurą przekazywania wniosku do instytucji zagranicznej. Niemniej jednak, w treści zaskarżonej decyzji poinformował on, że stosownie do art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 oraz art. 60 ust. 3 rozporządzenia nr 987/2009, przekazał wniosek z [...] sierpnia 2019 r. do rozpatrzenia przez [...] instytucję właściwą (formularz [...]). W sytuacji natomiast, gdy [...] instytucja stwierdzi, że zgodnie z ustawodawstwem [...] nie przysługuje skarżącej we [...] świadczenie na córkę, zastosowanie będzie miała zaskarżona decyzja, tj. decyzja z [...] października 2019 r., a wnioskowane świadczenie rodzinne zostanie wypłacone zgodnie z ustawodawstwem polskim.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie i zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy nie zachodzą okoliczności do uznania, że skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych i może być uznana za matkę samotnie wychowującą dziecko, a tym samym nie zachodzą przesłanki z art. 67 i art. 68 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004 oraz art. 60 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004;

2) art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., przez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, wyrażające się w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności przedłożonym dokumentom, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że skarżąca nie jest matką samotnie wychowującą dziecko, bo jej córka ma ojca, który mieszka we [...] i mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów;

3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wbrew ciążącemu na organie na mocy art. 77 § 1 K.p.a. obowiązkowi w tym zakresie, i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a.;

4) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji z [...] października 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na dziecko w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu ww. prawa.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że wbrew twierdzeniom organu jest osobą samotnie wychowującą córkę, bowiem jej ojciec jest jedynie ojcem biologicznym, ale nie bierze udziału w jej wychowaniu. Skarżąca nie zna jego miejsca zamieszkania i pracy na terenie [...], nie ma z nim żadnego kontaktu. W tej sytuacji przesłanki do uznania skarżącej za matkę samotnie wychowującą dziecko są spełnione. Celem świadczeń rodzinnych jest natomiast pokrycie częściowe wydatków związanych z utrzymaniem dziecka. Jeżeli zatem ojciec dziecka, niebędący mężem matki, nie uczestniczy w jego wychowaniu, nie łoży na jego utrzymanie, nie opiekuje się nim, to trudno uznać, że będzie uprawniony do tego świadczenia. W ocenie skarżącej, niewyjaśnienie powyższych okoliczności przez organy orzekające w sprawie spowodowało naruszenie wskazanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z [...] października 2019 r. naruszają przepisy prawa w stopniu skutkującym ich uchyleniem.

Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia te przysługują obywatelom polskim oraz cudzoziemcom, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Rozpoznając niniejszą sprawę organy przyjęły, że przywołane w cytowanym przepisie zastrzeżenie odnoszące się do przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, należy uwzględnić. Poczynione w sprawie ustalenia pozwoliły organom zająć stanowisko, że zastosowanie znajdzie art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku gdy osoba uprawniona lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie (ust. 1). W przypadku natomiast gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21 (ust. 4).

W niniejszej sprawie Wojewoda, na podstawie art. 23a ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjął, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podstawą tak dokonanej oceny było ustalenie, że ojciec córki skarżącej – M. M. jest członkiem jej rodziny, jest obywatelem [...], zamieszkuje i pracuje na terenie [...] od listopada 2003 r. Z kolei skarżąca wraz z córką mieszka w Polsce, nie jest zatrudniona, nie prowadzi działalności gospodarczej w Polsce, nie jest osobą ubezpieczająca się w [...] i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Przyjmując, że ojciec dziecka pracuje i mieszka we [...], organy uznały, że na dzień złożenia wniosku oraz na dzień orzekania członek rodziny skarżącej przebywał w kraju, w którym znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Opierając się o art. 11, art. 67, art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wskazano, że w sprawie, na zasadzie pierwszeństwa, będą mieć zastosowanie przepisy [...].

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powyższe stanowisko jest chybione.

Artykuł 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych znajduje zastosowanie w takich stanach faktycznych, w których organ, przed wydaniem decyzji w przedmiocie świadczenia rodzinnego, posiada informację, że członek rodziny osoby uprawnionej przebywa w kraju, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei przez "rodzinę", zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092 oraz z 2019 r. poz. 1818); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Mając na uwadze treść powyższego przepisu, M. M. nie można kwalifikować, jako członka rodziny skarżącej wyłącznie dlatego,, że jest on "rodzicem córki skarżącej" - w sprawie nie ma natomiast sporu, że skarżąca i M. M. nie są i nie byli małżeństwem.

W ocenie Sądu samo ustalanie, że M. M. jest ojcem córki skarżącej nie jest wystarczające do uznania go za członka jej rodziny. Należy bowiem uwzględnić ustawową definicję "osoby samotnie wychowującej dziecko", o której mowa w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą pod tym pojęciem rozumie się: pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Jeżeli więc przyjąć, że skarżąca jest panną/osobą rozwiedzioną (skarżąca pozostawała w związku małżeńskim z innym mężczyzną) i wychowuje córkę samodzielnie, bez udziału ojca, to nie można zasadnie twierdzić, że jest on członkiem jej rodziny. Skarżąca nie może bowiem jednocześnie pozostawać osobą samotnie wychowującą dziecko i osobą pozostającą w rodzinie z ojcem tego dziecka. Skarżąca w toku postępowania konsekwentnie podnosiła, że ojciec P. M. nie uczestniczy w jej wychowywaniu, nie ma z nią żadnego kontaktu, jak ona nie zna jego miejsca zamieszkania ani aktualnego miejsca pracy. W takim stanie faktycznym nie można przyjąć, że jest on członkiem rodziny skarżącej. Zwrócić uwagę również należy, że przyjęta interpretacja ww. przepisów zgodna jest z ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. Celem bowiem świadczenia rodzinnego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka – art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jeżeli zatem ojciec dziecka, niebędący mężem matki, nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, nie wykonuje nad nim opieki, trudno uznać, że będzie on uprawniony do świadczenia rodzinnego. Potwierdzeniem powyższego jest art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nakazuje przyznać świadczenie wyłącznie temu rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji organy orzekające błędnie uznały, że należy zastosować przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. M. M. nie mógł być bowiem uznany za członka rodziny skarżącej i tym samym jego zamieszkiwanie i praca na terenie [...] pozostaje bez znaczenia. Skarżąca zarówno w odwołaniu, jak i skardze jednoznacznie wskazuje, że nie utrzymuje on żadnych kontaktów z córką i nie uczestniczy w jej wychowaniu. Obowiązkiem organu było te oświadczenia uwzględnić i ocenić, tymczasem w zaskarżonej decyzji stanowiska w tym zakresie brak.

Zaprezentowany sposób rozumienia pojęcia "członka rodziny" jest zgodny także z rozporządzeniem nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stosownie bowiem do art. 1 ust. 1 lit. i) tego rozporządzenia "członek rodziny" to każda osoba określona lub uznana za członka rodziny lub określona jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia. Tym samym prawodawca [...], dla rozstrzygnięcia o zakresie znaczeniowym pojęcia "członek rodziny" odsyła do ustawodawstw wewnętrznych państw członkowskich, co w niniejszej sprawie przekłada się na obowiązek stosowania definicji z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że M. M. w piśmie z [...] lipca 2012 r. (k-[...] akt adm.), wskazał, że takiego świadczenia na córkę skarżącej nie pobierał a ponadto aby otrzymać prawo do zasiłku rodzinnego na terenie [...] na dziecko biologiczne, konieczne jest wspólne zamieszkiwanie. W tej sytuacji nie otrzymał nigdy takiego zasiłku.

Reasumując, powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że skarżąca prawidłowo wystąpiła o przyznanie jej prawa do zasiłku rodzinnego na córkę na okres zasiłkowy 2019/2020 z dodatkami, podnosząc, że rodzinę stanowi jedynie ona i jej córka.

W ocenie Sądu niedopuszczalne jest ponadto w demokratycznym państwie prawa, aby w tym samym stanie faktycznym, jako członka rodziny skarżącej raz postrzegać tylko jej córkę, a innym razem do tej rodziny zaliczać także jej ojca. Przykładem takiego postępowania są właśnie zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje dotyczące okresu zasiłkowego 2019/2020, podczas gdy prawomocnym wyrokiem z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 170/19, na który powoływała się skarżąca w toku postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2018 r. nr [...] oraz decyzję Wojewody [...] z [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na córkę na okres zasiłkowy 2018/2019, uznając, że ojciec dziecka nie wchodzi w skład rodziny skarżącej, zaś skarżącą należy uznać za osobę samotnie wychowującą córkę. Takie rozumienie przepisów świadczy jedynie o dowolnym postrzeganiu przez organy administracji sytuacji rodzinnej skarżącej w sytuacji gdy organ nie dokonał odmiennych od poprzedniego ustaleń stanu faktycznego.

Podkreślić jeszcze raz trzeba, że ojciec dziecka nie stanowi rodziny ze skarżącą i ich wspólnym dzieckiem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie jest uprawniony do świadczeń rodzinnych w Polsce, co oznacza, że wydane w sprawie decyzje naruszają art. 23a ust. 1 i ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie winien natomiast znaleźć zastosowanie art. 23a ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca miała zatem prawo do wystąpienia o świadczenie rodzinne do polskiej instytucji, zaś organy orzekające w sprawie nie dokonując wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego naruszyły wskazywane w skardze przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie [...] zł.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji publicznej uwzględnią wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, jak również ustalą na jakim etapie jest rozpatrywanie wniosku skarżącej, który przekazany został przez Wojewodę do właściwej instytucji [...].