Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2246/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi J. V. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich -oddala skargę-


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej "Kierownik Urzędu" albo "organ") utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia J. V. (dalej "skarżącego") uprawnień kombatanckich.

II. Zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu zapadła w następującym stanie faktycznym:

1. Orzeczeniem z dnia [...] listopada 1983 r. Zarząd Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w W. przyznał skarżącemu uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w Ruchu Oporu w okresie od sierpnia 1943 r. do sierpnia 1944 r.

2. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. organ pozbawił skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie art.25 ust.2 pkt 1 lit.b w związku z art.21 ust.2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 400), dalej "ustawa o kombatantach". W ocenie organu skarżący donosił władzom komunistycznym o żołnierzach podziemia.

3. Skarżący wniósł do Kierownika Urzędu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

III. Rozpatrzywszy sprawę ponownie zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r.

Uzasadniając utrzymanie w mocy własnego rozstrzygnięcia, organ wskazał w szczególności, co następuje:

1. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że w dniu [...] listopada 1945 r. skarżący dobrowolnie przystąpił do współpracy z Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego (dalej "UB"), a następnie działał jako tajny współpracownik, pod pseudonimami: "M."i "M.".

2. W dniu [...] listopada 1945 r. skarżący przedłożył władzom komunistycznym raport, w którym wskazał, w szczególności, znanych mu członków Armii Krajowej (dalej "AK") i Narodowych Sił Zbrojnych (dalej "NSZ"), tj. ich nazwiska, pseudonimy, informacje o ich poglądach politycznych.

3. W aktach sprawy znajduje się szereg pisemnych wypowiedzi skarżącego, w których opisywał on władzom komunistycznym strukturę tajnych organizacji oraz działania, jakie podjął w celu lepszego rozpoznania tych struktur (w uzasadnieniu decyzji wypowiedzi te przytoczono).

4. W charakterystyce informatora "M." z 1956 r., sporządzonej przez organy bezpieczeństwa, stwierdzono, że skarżący "z powierzonych zadań wywiązywał się dobrze, dając szereg cennych informacji, które wykorzystano do rozpracowania osób podejrzanych. Informator w ostatnim okresie był wynagradzany za przekazanie cenniejszych informacji. Informator jest sprawdzony, prawdomówny i przekazane przez niego informacje są obiektywne (...)".

5. Zgodnie art. 21 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która uchybiła godności obywatela polskiego, donosząc władzom komunistycznym o żołnierzach podziemia, legionistach, organizacjach podziemnych i tych wszystkich, których obejmują art. 2 i 4 ustawy.

6. Skarżący jest sprawcą zabójstwa A. i J. Z..

(-) Zgodnie z Meldunkiem Specjalnym z dnia [...] października 1946 r. – skarżący zgłosił się do UB i oświadczył, że zastrzelił małżonków Z. oraz że jest agentem Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (dalej "MBP"), a w ugrupowaniu A. Z. znalazł się za wiedzą władz komunistycznych. W protokole przesłuchania z dnia 25 października 1946 r. wskazano, że skarżący stwierdził w odniesieniu do A. Z.: "zlikwidowałem go wraz z żoną przez zastrzelenie nie mając możności sterroryzowania ich i doprowadzenia do Bezp. Publ. (...)".

(-) Skarżący działał w ugrupowaniu A. Z. jako agent, z polecenia MBP. Dla oceny niniejszej sprawy nie ma przy tym znaczenia, czy ugrupowanie to podlegało NSZ, czy też nie.

(-) Skarżący był oskarżony o zabójstwo małżeństwa Z., a następnie postępowanie karne wobec skarżącego zostało umorzone, przy przyjęciu, że popełnione przez skarżącego czyny dwukrotnie wyczerpują znamiona zbrodni z art. 148 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.).

IV. Skarżący wniósł do Sądu skargę na decyzję Kierownika Urzędu, zarzucając jej naruszenie:

– art. 21 ust. 2 pkt 6 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit b ustawy o kombatantach przez błędne przyjęcie, że spełnione zostały określone w tych przepisach przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich,

– art. 7 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej "k.p.a.) przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i niepodanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności.

Uzasadniając zarzuty skargi, skarżący wskazał w szczególności na następujące kwestie:

1. Przedmiot sprawy "wydaje się wyczerpywać znamiona kontratypu"

2. Wadliwie uznał organ wiarygodność dowodową Meldunku Specjalnego z dnia [...] października 1946 r. (dalej "meldunku"), w sytuacji w której sporządzający go funkcjonariusz UB więził skarżącego, jako członka Kedywu AK.

3. W szczególności wadliwie organ oparł rozstrzygnięcie w sprawie na odnotowanym w meldunku samooskarżeniu się skarżącego o współpracę z MBP. Sąd Okręgowy w K., przed którym toczyło się przeciwko skarżącemu postępowanie karne w sprawie o zabójstwo małżeństwa Z., po przesłuchaniu oficera UB, sporządzającego meldunek uznał samooskarżenie za linię obrony skarżącego i na podstawie tego dokumentu umorzył postępowanie karne. Wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sierpnia 2002 r., sygn. akt [...], został następnie utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] grudnia 2002 r., sygn. akt [...]. Wbrew stanowisku organu umorzenie postępowania karnego nie było zatem spowodowane przedawnieniem karalności czynu.

4. Przy ocenie materiału dowodowego sprawy organ zignorował zarówno dokumenty, świadczące o inwigilowaniu skarżącego przez Milicję Obywatelską oraz Wojskową Służbę Wewnętrzną (karty 115 – 128, 139), jak i dokument świadczący o zaprzestaniu przez Służbę Bezpieczeństwa, począwszy do 1968 r., utrzymywania kontaktów ze skarżącym i rozwiązaniu współpracy (karta 142).

5. Organ w nieprawdziwy sposób przedstawia osobę A. Z. ("uparcie mistyfikuje rolę A. Z."), w sytuacji w której: (-) był on funkcjonariuszem UB, (-) w czasie wojny i po jej zakończeniu prowadził działalność szpiegowską na rzecz Związku Radzieckiego, (-) jego powojenna działalność nie daje podstaw do uznania jej za patriotyczną.

Do skargi załączono szereg załączników.

V. Na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2013 r.:

1. Skarżący wniósł o odroczenie rozprawy celem wystąpienia przez Sąd do Sądu Okręgowego w K. o uzasadnienie wyroku z dnia [...] sierpnia 2002 r.

2. Sąd postanowił wniosku skarżącego nie uwzględnić.

3. Ustosunkowując się do meritum sprawy, skarżący przedstawił następujące stanowisko:

(1). Skarżący nie zanegował faktu, że złożył organom bezpieczeństwa oświadczenia, o którym mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dotyczące w szczególności W. S. i G. Ł..

(2). Oświadczenia, o których mowa powyżej, zostały jednakże złożone pod przymusem, w czasie w którym skarżący był uwięziony przez organy bezpieczeństwa.

(3).Skarżący zaprzeczył, aby kiedykolwiek był dobrowolnym współpracownikiem MBP. Kontakty skarżącego z tą instytucją były wymuszone, czego w okresie powojennym doświadczyło wielu polskich obywateli. Podjęcie przez skarżącego wskazanej wyżej współpracy wyniknęło wyłącznie z faktu, że odmowa jej podjęcia pociągła za sobą realną groźbę utraty życia. Tym samym skarżący został zmuszony do podpisywania wszelkich raportów i oświadczeń. Formułowano w stosunku do niego groźby ("W ciągu tygodnia będziesz wisiał jak Fieldorf").

(4). Skarżący podniósł również, że po rozwiązaniu AK został zwolniony z przysięgi wojskowej. Dowódcy AK ("B." i "K.") namawiali swoich żołnierzy, aby ratowali własne życie i w tym celu, aby w kontaktach UB nie zaprzeczali faktom, które były UB znane.

(5). Zeznania, które skarżący złożył przed UB, nie spowodowały wszczęcia jakichkolwiek postępowań wobec żołnierzy AK i NSZ, ani nie doprowadziły do zastosowania jakichkolwiek represji wobec tych osób.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd skargę oddalił, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób upoważniający Sąd do wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego.

Uwzględnienie przez Sąd skargi na orzeczenie organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków, o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

VII. Kontrola legalności zaskarżonego orzeczenia organu prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną obecnie decyzją organu było odebranie skarżącemu uprawnień kombatanckich na podstawie art.25 ust.2 pkt 1 lit.b w związku z art.21 ust.2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ("ustawa o kombatantach").

2. Z zestawienia wskazanych wyżej przepisów wynika obowiązek pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które uchybiły godności obywatela polskiego, donosząc władzom komunistycznym o żołnierzach podziemia, legionistach, organizacjach podziemnych, partyzanckich i tych wszystkich, których obejmują art. 2 i 4; jeżeli w wyniku postępowania weryfikacyjnego wykazano im tego rodzaju czyny.

3. Organ orzekający w niniejszej sprawie prawidłowo uznał, że skarżący dopuścił się czynów, o których mowa w art.21 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach, tj. uchybił godności obywatela polskiego, donosząc władzom komunistycznym o żołnierzach podziemia i organizacjach podziemnych. Stwierdzenie powyższych działań skarżącego obligowało organ do odebrania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Organ prawidłowo zatem wyłożył i zastosował w sprawie przepisy prawa materialnego, orzekając na podstawie prawidłowo zgromadzonego i rozpatrzonego materiału dowodowego. W sprawie zostały zatem spełnione wymogi postępowania administracyjnego, odnoszące się zarówno do zasad ustalania stanu faktycznego sprawy, jego oceny (art.7, 77 par.1, 80 k.p.a.), jak też uzasadniania rozstrzygnięć administracyjnych (art.107 par.3 k.p.a.).

4. Okolicznością wystarczającą do uznania, że skarżący dopuścił się czynów, o których mowa w art.21 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach, jest udokumentowany w aktach sprawy fakt przekazywania przez skarżącego władzom komunistycznym informacji o żołnierzach podziemia zbrojnego.

Nie ma zatem wpływu na wynik niniejszej sprawy, odnotowany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji fakt pozbawienia przez skarżącego życia małżeństwa Z. w październiku 1946 r. Badanie przez Sąd prawidłowości ustaleń w tym zakresie, poczynionych przez organ, w tym w szczególności przesądzanie, czy ustalenia te pozostają w zgodzie z ustaleniami sądów powszechnych, poczynionymi w postępowaniu karnym, prowadzonym przeciwko skarżącemu, są w tej sytuacji bezprzedmiotowe.

Z tych przyczyn Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku procesowego skarżącego o odroczenie rozprawy w celu wystąpienia do Sądu Okręgowego w K. o uzasadnienie wyroku z dnia [...] sierpnia 2002 r.

5. W aktach administracyjnych sprawy znalazł się następujące dokumenty, istotne z punktu widzenia jej rozstrzygnięcia:

(1). Na karcie nr 103 (k.103) akt administracyjnych znajduje się, sporządzone na formularzu, zobowiązanie skarżącego do udzielania Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego dobrowolnie wszechstronnej pomocy "w wykryciu elementów wrogich, prowadzących jakąkolwiek nielegalną /konspiracyjną/ działalność wobec Narodu Polskiego, wobec Rządu Jedności Narodowej". W zobowiązaniu wskazano, że skarżący będzie podpisywał meldunki pseudonimem "M.". Na dokumencie tym znajduje się ponadto odręczna adnotacja "Od 1946 r. posługuje się pseudonimem "M." ". Dokument ten, nieopatrzony datą, został własnoręcznie podpisany przez skarżącego inicjałem imienia oraz nazwiskiem ("J. V."). Ponadto skarżący zamieścił własnym pismem swoje nazwisko i imię ("V. J.") oraz pseudonim ("M.") w tekście zobowiązania.

(2). Na karcie nr 94 akt administracyjnych (ka.104) znajduje się sporządzony odręcznie dokument zatytułowany "Raport", nieopatrzony datą, podpisany przez skarżącego inicjałem imienia i nazwiskiem ("J. V."). W piśmie tym skarżący stwierdził, co następuje: "Znam inż. W. S. z przed wojny jako aktywnego narodowca. Na podstawie materiałów znalezionych w jego opuszczonym mieszkaniu w Warszawie, wiem iż w czasie okupacji pracował organizacyjnie w N.S.Z. Ponieważ wyżej wymieniony znał dobrze moich rodziców, sądzę iż po nawiązaniu łączności z nim będę miał możność wniknąć w wyższe koła N.S.Z., z którymi z pewnością współpracuje."

(3). Na kartach nr 95, 96, 97, 101 - 102 akt administracyjnych znajdują się kolejne, sporządzone przez skarżącego raporty m.in. na temat W. S. (k.97, 102,) i G. Ł. (k. 95, 96, 97, 101). W dokumentach tych skarżący zdawał kolejne relacje na temat działalności opozycyjnej tych osób w ramach NSZ oraz opisywał swoje działania, podjęte w celu pozyskania ich zaufania oraz wniknięcia do organizacji, których byli członkami. Dokumenty te zostały sporządzone w okresie listopad 1945 r. – styczeń 1946 r. we Wrocławiu i podpisane przez skarżącego pseudonimem "M.".

6. Wskazane wyżej dokumenty dowodzą w sposób nie budzący wątpliwości, że na przełomie lat 1946 - 1947 skarżący dopuścił się czynów, o których mowa w art. 21 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach, tj. składał organom bezpieczeństwa doniesienia na temat żołnierzy podziemia i organizacji podziemnych, deklarując podjęcie aktywnych działań, mających na celu umożliwienie organom bezpieczeństwa zinfiltrowanie i w ostatecznie udaremnienie działalności tychże żołnierzy i organizacji. Powyższe stanowi w świetle przywołanych na wstępie przepisów ustawy o kombatantach przesłankę do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich.

7. Odnotować należy, że w toku postępowania przed tut. Sądem skarżący nie zaprzeczył, że składał donosy, o których mowa powyżej, podniósł natomiast, że były to czyny wymuszone na skarżącym przez funkcjonariuszy bezpieczeństwa pod groźbą pozbawienia skarżącego życia.

8. W ocenie Sądu jednakże zestawienie powyższych twierdzeń skarżącego z obszernym materiałem dowodowym zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym nie daje podstaw do uznania ich za wiarygodne.

Stosownie do powyższego:

(1). Bezspornym jest, że okres powojenny, w którym wprowadzano nowy, niedemokratyczny porządek społeczny i polityczny, to okres systemowego łamania praworządności i praw człowieka - okres prześladowań wymierzonych w pierwszej kolejności w żołnierzy niekomunistycznego podziemia. Tego rodzaju działania w szczególności organów bezpieczeństwa i organów ścigania łączyły się z intensywnymi działaniami propagandowymi, mającymi na celu zdeprecjonowanie zasług żołnierzy podziemia i pomówienie ich o działalność wrogą narodowi. W świetle powyższych faktów nie można zakwestionować faktu, że nominalnie skarżący, jako były żołnierz AK był członkiem grupy społecznej potencjalnie narażonej na daleko idące represje. Potencjalności takich represji nie można jednakże utożsamiać z ich nieuchronnością.

(2). W ocenie Sądu skarżący nie uprawdopodobnił, że jego kontakty z organami bezpieczeństwa, w trakcie których złożył on doniesienia obciążające żołnierzy NSZ, były wymuszone przez te organy, a nie były następstwem świadomego wyboru skarżącego.

(3). W pierwszej kolejności brak jest podstaw do przyjęcia, że doniesienia te skarżący składał w okresie, w którym był pozbawiony wolności (taka sugestia wynika z oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie przed tut. Sądem). Przeczy temu sama treść tych doniesień, relacjonujących informacje uzyskane przez skarżącego w trakcie bieżących spotkań towarzyskich i rozmów, mających bez wątpienia miejsce na wolności (k.95, k.96 – relacja z zabawy sylwestrowej, k.97).

(4). Treść przedmiotowych doniesień nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżący, będąc zmuszonym do współpracy, udzielał wyłącznie nieistotnych, ogólnikowych, znanych organom bezpieczeństwa, ewentualnie dezinformujących wiadomości, działając wyłącznie z intencją chronienia osób, których raporty te dotyczyły. Przeciwnie, doniesienia te uznać należy za wyczerpujące, zawierające nowe informacje, obciążające opisywane osoby (np. k.95), świadczące o aktywnej postawie skarżącego, zaangażowaniu i woli współpracy z organami bezpieczeństwa. Podkreślania wymaga w szczególności prezentowanie przez skarżącego własnych pomysłów na przeniknięcie do struktur podziemnych, zdobycie informacji, itd (np. k.96). Nie może zmieniać powyższej oceny ewentualna nieskuteczność działań skarżącego (w szczególności ostateczne niewniknięcie do struktur podziemnych, niemożność uzyskania przez skarżącego istotnych informacji, niewykorzystanie informacji przekazanych przez skarżącego do zastosowania represji). Abstrahując nawet od faktu, że przepisy ustawy o kombatantach nie uzależniają dopuszczalności odebrania uprawnień kombatanckich z przyczyn, o których mowa w art.21 ust.2 pkt 6 ustawy od zaistnienia określonych skutków działań tam opisanych (aczkolwiek w oczywisty sposób przyjąć należy, że automatyzmu tego przepisu nie można stosować np. w wyniku udokumentowanego przymusu), stwierdzić bowiem należy, rozstrzygająca o zasadności odebrania uprawnień we wskazanym wyżej trybie jest intencja działania na niekorzyść członków podziemia

(5). Niemożność przyznania wiarygodności twierdzeń skarżącego odnośnie niedobrowolności kontaktów z organami bezpieczeństwa wynika również z faktu bezspornego, wieloletniego kontynuowania tych kontaktów przez skarżącego (do 1968 r. – k.129).

VIII. W świetle powyższych okoliczności skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i jako niezasadna podlega oddalaniu.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.