Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1385/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), Sędzia WSA Barbara Brandys – Kmiecik, Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi S.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek pracowniczych; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja w części uchylonej nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zmienił wydaną przez ten organ i skierowaną do Skarżącego – S.K. decyzję nr [...] z [...], znak [...], w ten sposób, że umorzył należności składkowe S.K. wyłącznie w zakresie dotyczącym ubezpieczenia wnioskodawcy:

- na ubezpieczenie społeczne za okres [...] w kwocie [...] zł obejmującej odsetki,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] w kwocie [...] zł również obejmującej odsetki.

Jednocześnie Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu nr [...] z [...], znak [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek pracowniczych zarówno finansowanych przez pracodawcę, jak i ubezpieczonych na:

- ubezpieczenie społeczne za okres [...] w kwocie wynoszącej z odsetkami [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] w kwocie wynoszącej wraz z odsetkami [...] zł,

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres [...] w łącznej kwocie wraz z odsetkami [...] zł.

Zaskarżona decyzja oparta została o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Stan sprawy według posiadanych przez Sąd akt przedstawiał się następująco. Decyzją z [...] nr [...], znak - [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując wniosek Skarżącego z dnia [...] o umorzenie zaległości odmówił umorzenia należności z tytułu składek:

- na ubezpieczenie społeczne za okres [...] wraz z odsetkami, w łącznej wysokości [...] zł,

- na ubezpieczenia zdrowotne za okres [...] wraz z odsetkami, w łącznej wysokości [...] zł,

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...] wraz z odsetkami, w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu tej decyzji ZUS stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity w Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa, należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto zaznaczył, że zgodnie z art. 28 ust. 3a tej ustawy, składki mogą być umarzane także przy braku całkowitej nieściągalności na warunkach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z kolei z art. 32 tej ustawy do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne. Dalej ZUS stwierdził, że nie zachodzą podstawy do umorzenia składek skarżącego ani z ustawy (całkowita nieściągalność), ani z rozporządzenia wykonawczego. ZUS przyznał, że sytuacja skarżącego jest trudna, gdyż jedynym źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, ale też wskazał, że wnioskodawca jest współwłaścicielem [...] działki, na której stoi warsztat, na której Zakład zabezpieczył swoje wierzytelności w drodze hipoteki, a komornik skarbowy dokonał zajęcia ruchomości znajdujących się w warsztacie, które również mogą stanowić przedmiot skutecznej egzekucji. W dalszej części decyzji podkreślono, że S.K. posiada również zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych finansowanych przez zatrudnionych pracowników, które nie podlegają umorzeniu.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w imieniu Zakładu, wydał decyzję nr [...] z [...], którą utrzymał w mocy decyzję z [...]. Co do zasady stwierdził, że nadal istnieją możliwości ściągnięcia zadłużenia, o czym świadczy skutecznie prowadzona egzekucja ze świadczenia rentowego a także posiadanie przez stronę majątku ruchomego i nieruchomego. Prezes ZUS podkreślił jednocześnie, że do zadłużenia doszło wskutek nie opłacania przez stronę składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej.

Wyrokiem z 12 listopada 2008 r., wydanym w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1544/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa ZUS z [...]. Sąd uznał, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazał w tym zakresie na przepisy art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego i podniósł, że w przypadku decyzji uznaniowej, a taką jest decyzja w przedmiocie umorzenia składek, koniecznym jest takie jej uzasadnienie, które wykaże, że organ poczynił wszelkie konieczne ustalenia faktyczne i rozważył je wszechstronnie. Uznając, że decyzja odmowna została wydana w sprawie bez spełnienia tych warunków, Sąd wskazał czynności proceduralne konieczne do przeprowadzenia przy ponownym rozstrzyganiu sprawy. Wyraził też pogląd, iż z przedstawionego materiału dowodowego wynika, że skarżący żyje na krawędzi ubóstwa i nie wiadomo z jakich okoliczności organ wyprowadził wniosek o możliwości zaspokojenia roszczeń.

W końcowej części swego uzasadnienia Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29, co oznacza, że nie ma możliwości umorzenia, odroczenia płatności i rozłożenia na raty składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. Czym innym jednak są składki, a czym innym należności z tytułu składek, do których ograniczenie z art. 30 nie ma zastosowania.

Orzekając ponownie w tej sprawie Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję nr [...] z [...], którą zmienił decyzję nr [...] z [...], znak [...], w ten sposób, że umorzył należności składkowe S.K. wyłącznie w zakresie dotyczącym ubezpieczenia wnioskodawcy:

- na ubezpieczenie społeczne za okres [...] w kwocie [...] zł obejmującej odsetki,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] w kwocie [...] zł również obejmującej odsetki.

Jednocześnie Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu nr [...] z [...], znak [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek pracowniczych zarówno finansowanych przez pracodawcę, jak i ubezpieczonych na:

- ubezpieczenie społeczne za okres [...] w kwocie wynoszącej z odsetkami [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] w kwocie wynoszącej wraz z odsetkami [...] zł,

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres [...] w łącznej kwocie wraz z odsetkami [...] zł.

W uzasadnieniu tej decyzji Prezes ZUS raz jeszcze podniósł, że nie doszło w sprawie do ziszczenia się przesłanki całkowitej nieściągalności długu składkowego, która uzasadniałaby jego umorzenie na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nadal prowadzona jest skuteczna egzekucja ze świadczenia rentowego S.K., Zakład jest wierzycielem hipotecznym nieruchomości, której dłużnik jest współwłaścicielem. Wskazał jednakże na przepis art. 28 ust. 3a tej ustawy, który pozwala na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek także wówczas, gdy nie zachodzi całkowita ich nieściągalność. Sięgając zatem do przepisów zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto stwierdził, że przedłożone przez S.K. dokumenty potwierdzają trudną sytuację jego rodziny, co dało podstawę do umorzenia części długu zobowiązanego w granicach dopuszczalnych prawem, to znaczy tylko składek na własne ubezpieczenie wnioskodawcy.

Decyzję tą S.K. skargą z dnia [...] zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w części, w której utrzymano w mocy decyzję Zakładu w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek pracowniczych zarówno finansowanych przez pracodawcę jak i ubezpieczonych, zarzucając jej naruszenie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskutek niezastosowania tego przepisu w warunkach, gdy jego sytuacja finansowa uzasadnia całkowite umorzenie zaległości z tytułu składek. Podniósł, że utrzymuje się wraz z żoną z renty, z której po zajęciu [...] zł przez komornika, otrzymuje niewiele ponad [...] zł. Nie jest w stanie znaleźć pracy z uwagi na wiek i stan zdrowia. Także żona nie znalazła zatrudnienia, gdyż nikt nie chce zatrudnić kobiety w wieku przedemerytalnym. Ewentualne przystąpienie przez ZUS do egzekucji z nieruchomości pozbawi ich miejsca zamieszkania.

W końcowej części skargi wskazał, że jest możliwe umorzenie jeszcze innych zaległości, a w szczególności odsetek od składek oraz innych niż finansowane przez pracowników elementów należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika. Jeżeli zatem Prezes ZUS, jak napisał w swej decyzji, zdecydował się umorzyć wszystkie należności, których umorzenie jest dopuszczone przez prawo, to powinien jeszcze umorzyć zaległości, o których mowa w wyroku WSA.

Uchylając zaskarżoną decyzję wyrokiem z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt III SA/GI 686/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zauważył, że składała się ona z dwóch członów: po pierwsze umarzającej należności składkowe skarżącego w zakresie dotyczącym jego ubezpieczenia, po drugie - utrzymującej w mocy decyzję w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek pracowniczych zarówno finansowanych przez pracodawcę jak i ubezpieczonych. WSA wskazał, że pierwsze z tych rozstrzygnięć nie zostało zaskarżone do Sądu (umorzenie należności składkowych), nie jest przedmiotem postępowania sądowego i dlatego nie podlega ocenie przez Sąd w niniejszym wyroku.

Odnośnie zaskarżonej części decyzji (utrzymującej w mocy decyzję o odmowie umorzenia składek pracowniczych) Sąd powołał art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., przywoływanej dalej jako P.p.s.a.) i wskazał, iż w zapadłym w sprawie wyroku z 12 listopada 2008 r. WSA w Warszawie zawarł ocenę prawną, która ma charakter wiążący w toku dalszego postępowania tak przed organem, jak i obecnie orzekającym Sądem. Tak więc Sąd stwierdził, że w świetle art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Oznacza to, że wyłączenie możliwości zastosowania umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności dotyczy tylko składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. Pojęcie składka nie może być jednak utożsamiane z pojęciem należności z tytułu składek. To drugie pojęcie ma strukturę wieloczłonową i obejmuje, oprócz samych składek, pozostałe elementy należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika, w tym również same odsetki od składek.

Sąd wskazał, że po pierwsze, że właściwą formą orzeczenia w przypadku rozstrzygania wniosku o umorzenie składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika, jest decyzja o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Skoro bowiem nie ma prawnej możliwości orzeczenia takiej ulgi, ponieważ została ona wykluczona przez ustawodawcę, to znaczy, że ZUS nie ma kompetencji do merytorycznego orzekania w tej kwestii, czyli ani do jej przyznania, ani odmowy przyznania. Zarówno jedna, jak i druga z tych form orzeczenia oznacza merytoryczną decyzję albo przyznającą prawo do ulgi, albo odmawiającą takiego prawa. Taka merytoryczna decyzja w tym przedmiocie została wydana w niniejszej sprawie, bowiem w zaskarżonej części została utrzymana w mocy decyzją z [...] o odmowie umorzenia składek pracowniczych zarówno finansowanych przez pracodawcę, jak i ubezpieczonych na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W tym zakresie - w ocenie Sądu - zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 105 k.p.a. i dlatego w tym zakresie podlega uchyleniu przez Sąd z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a.

Ponadto WSA w Gliwicach wskazał, iż z końcowej części uzasadnienia decyzji wynika, że z uwagi na trudną sytuację skarżącego umorzono jego zobowiązania w granicach dopuszczonych prawem. Przy bardzo lapidarnym uzasadnieniu tej kwestii Sąd uznał, że organ stanął na stanowisku, zgodnie z którym sytuacja skarżącego uzasadnia zastosowanie wnioskowanych ulg, ale można było je zastosować tylko w odniesieniu do składek dotyczących ubezpieczenia wnioskodawcy, ponieważ w pozostałym zakresie nie zezwala na to stan prawa. Konsekwencją takiego poglądu była odmowa umorzenia składek opłacanych przez skarżącego za ubezpieczonych pracowników, co w powiązaniu z sentencją decyzji oznacza, że pogląd ten został także zastosowany do odsetek od tego rodzaju składek. W ocenie Sądu takie stanowisko pozostaje w sprzeczności z oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA w Warszawie, który wyraźnie stwierdził, że przepis art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zezwala na umorzenie składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika, ale już nie wyklucza zastosowania tej ulgi w odniesieniu do innych należności z tytułu składek, jak np. odsetek od tych składek. Stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji w tym zakresie stanowi zatem o naruszeniu art. 153 P.p.s.a. co również powoduje konieczność uchylenia tej części zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.

Konkludując Sąd podniósł, iż rozstrzygając sprawę ponownie w tym zakresie Zakład przyjmie - za poprzednim wyrokiem WSA w Warszawie - iż wykluczenie stosowania unormowań w zakresie umarzania, odraczania terminu płatności i rozkładania na raty dotyczy tylko składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika, ale już nie dotyczy innych należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika, które nie są stricte składkami. Stan prawny pozwala zatem Zakładowi na orzekanie w zakresie umorzenia, rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności odsetek od składek opłacanych przez pracodawcę i innych należności z tego tytułu niebędących składkami i takie orzeczenie należy podjąć w ramach przyznanego Zakładowi uznania.

Następnie Skarżący skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok w punkcie 1, tj. w części, w której uchylono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] znak [...] w zakresie, w którym organ zmienił decyzję nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], znak [...] w ten sposób, że umorzył należności składkowe w zakresie dotyczącym wyłącznie ubezpieczenia wnioskodawcy za okres i w kwocie: ubezpieczenia społeczne za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł, w tym należność główna [...] zł, odsetki [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł w tym: należność główna [...] zł, odsetki [...] zł.

Skarga kasacyjna została oparta w ocenie skarżącego na podstawie naruszenia art. 134 § 2 P.p.s.a., polegającym na uchyleniu w całości decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], pomimo iż decyzja ta była zaskarżona i niekorzystna dla skarżącego jedynie w części, w której utrzymano w mocy decyzję ZUS w zakresie odmowy umorzenia części należności składkowych. Natomiast w części, w której umorzono skarżącemu niektóre spośród zaległości składkowych, ww. decyzja nr [...] była dla skarżącego oczywiście korzystna, nie została przez niego zaskarżona do WSA, a pomimo to została przez WSA uchylona. Ponadto skarżący wskazał na mające wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a., poprzez orzeczenie w jego sentencji o uchyleniu w całości ww. decyzji nr [...] ZUS przy równoczesnym stwierdzeniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż wyeliminowana z obiegu prawnego winna być jedynie część zaskarżonej decyzji (odmawiająca umorzenia części należności składkowych), w szczególności z uwagi na brak zastosowania się przez organ administracyjny do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 12 listopada 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1544/08.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził w szczególności, że zachodzi rozbieżność pomiędzy treścią sentencji wyroku a jego uzasadnieniem, która może rodzić wątpliwość czy organ winien ponownie orzec o umorzonych już składkach czy też nie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 353/10 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zarówno zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron jak i podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstawę prawną wyroku sądu administracyjnego stanowią te jej przepisy, które określają sposób rozstrzygnięcia sprawy w zależności od wyników postępowania sądowego tj. art. 145-151 P.p.s.a. Art. 145 § 1 pkt 1 ustawy regulującej procedurę sądowoadministracyjną wskazuje, że sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części. Przepis ten łączy jednak rozstrzygnięcie ze stwierdzeniem naruszenia wskazanych w nim przepisów prawa materialnego lub procesowego. Przyjąć zatem należy, iż w przypadku oparcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a., jak w rozpoznawanej sprawie, tzn. w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - przy czym skarga kasacyjna nie kwestionuje zastosowania ww. przepisu - w celu pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, niezbędne będzie odniesienie się do przepisów, naruszenie których stwierdzono w toku kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skoro w sentencji wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny "uchylił zaskarżoną decyzję", tzn. że uchylił ją w całości. Sąd pierwszej instancji wskazał na naruszenie przez organ art. 105 k.p.a. oraz art. 153 P.p.s.a. jedynie w zakresie zawartego w decyzji rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej odmawiającej umorzenia składek pracowniczych finansowanych przez pracodawcę jak i ubezpieczonych. Brak natomiast wskazania podstawy prawnej i jej wyjaśnienia, co do uchylenia decyzji w części dotyczącej umorzenia należności składkowych skarżącego w zakresie obejmującym jego ubezpieczenie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, że pkt 1 wyroku ("uchyla zaskarżoną decyzję") odnosi się do tej części decyzji, która została zaskarżona świadczy o rozbieżności między rozstrzygnięciem zawartym w sentencji wyroku a jego uzasadnieniem.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 134 § 2 P.p.s.a. wskazać należy, że przepis ten wprowadza zakaz orzekania przez sąd na niekorzyść skarżącego, chyba że sąd ten stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że sąd nie może uchylić zaskarżonej decyzji, gdy w jego ocenie w ponownym postępowaniu przed organem administracji publicznej mógłby zostać wydany akt mniej korzystny dla skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a., Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Konsekwencją sprawowanej przez Sąd funkcji kontrolnej w przypadku stwierdzenia w wyniku tej kontroli, że zaskarżona decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, Sąd decyzję taką eliminuje z obrotu prawnego poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności - w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia (art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) i to w sytuacji gdy naruszenie prawa materialnego, miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania, mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub mogło prowadzić do wznowienia postępowania.

Z tak pojmowanym naruszeniem przepisów postępowania mamy do czynienia w niniejszej sprawie, co wynika z oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 353/10.

Stosownie bowiem do przepisu art. 190 zdanie pierwsze P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Z określenia: "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 268). W pozostałym zakresie jednakże ocena wyrażona przez NSA wiąże sąd rozpoznający sprawę ponownie. Wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny.

Żadna z tych okoliczności nie wystąpiła w przedmiotowej sprawie, w związku z czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach związany jest wykładnią zawartą w wydanym w tej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 353/10. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności niniejszej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Należy zauważyć, że zgodnie z judykaturą przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 tej ustawy. (por. wyrok NSA W-wa z dnia 20 września 2006 r. sygn. akt II OSK 1117/05, LEX nr 238489).

W przedmiotowej sprawie istotne znaczenie posiada okoliczność zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z [...] znak [...] jedynie w części.

Odnośnie zaskarżonej części decyzji (utrzymującej w mocy decyzję o odmowie umorzenia składek pracowniczych), kierując się przesłankami wynikającymi z przepisu art. 153 P.p.s.a. należy wskazać, że w zapadłym w sprawie wyroku z 12 listopada 2008 r. WSA w Warszawie zawarł ocenę prawną, posiadającą charakter wiążący w toku dalszego postępowania tak przed organem, jak i obecnie orzekającym Sądem. W ślad za Sądem należy stwierdzić, że w świetle art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Oznacza to, że wyłączenie możliwości zastosowania umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności dotyczy tylko składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. Pojęcie składka nie może być jednak utożsamiane z pojęciem należności z tytułu składek. To drugie pojęcie ma strukturę wieloczłonową i obejmuje, oprócz samych składek, pozostałe elementy należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika, w tym również odsetki od składek.

Właściwą formą orzeczenia w przypadku rozstrzygania wniosku o umorzenie składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika, jest decyzja o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Skoro bowiem nie ma prawnej możliwości orzeczenia takiej ulgi, ponieważ została ona wykluczona przez ustawodawcę, to znaczy, że ZUS nie posiada kompetencji do merytorycznego orzekania w tej kwestii, czyli ani do jej przyznania, ani odmowy przyznania. Zarówno jedna, jak i druga z tych form orzeczenia oznacza merytoryczną decyzję albo przyznającą prawo do ulgi, albo odmawiającą takiego prawa. Taka merytoryczna decyzja w tym przedmiocie została wydana w niniejszej sprawie, bowiem w zaskarżonej części została utrzymana w mocy decyzją z [...] o odmowie umorzenia składek pracowniczych zarówno finansowanych przez pracodawcę, jak i ubezpieczonych na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W tym zakresie - w ocenie Sądu - zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 105 k.p.a. i dlatego w tym zakresie podlega uchyleniu przez Sąd z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a.

Ponadto należy podnieść, że organ w zaskarżonej decyzji kierując się trudną sytuacją skarżącego, umorzył jego zobowiązania w granicach dopuszczonych prawem.

Organ stanął zatem na stanowisku, zgodnie z którym sytuacja skarżącego uzasadnia zastosowanie wnioskowanych ulg, ale można było je zastosować tylko w odniesieniu do składek dotyczących ubezpieczenia wnioskodawcy, ponieważ w pozostałym zakresie nie zezwala na to stan prawa. Konsekwencją takiego poglądu była odmowa umorzenia składek opłacanych przez skarżącego za ubezpieczonych pracowników, co w powiązaniu z sentencją decyzji oznacza, że pogląd ten został także zastosowany do odsetek od tego rodzaju składek. W ocenie Sądu takie stanowisko pozostaje w sprzeczności z oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA w Warszawie, który – jak wyżej powiedziano - wyraźnie stwierdził, że przepis art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zezwala na umorzenie składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika, ale już nie wyklucza zastosowania tej ulgi w odniesieniu do innych należności z tytułu składek, jak np. odsetek od tych składek.

Rozwijając ten pogląd należy stwierdzić, że przepis art. 24 ustawy wyjaśnia używane w ustawie pojęcie "należności z tytułu składek". Z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy więc nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 679/08, LEX nr 484061, że art. 28 ust. 1 ustawy dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 ustawy.

Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 ustawy jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy.

Nawet wtedy, gdy umorzenie samych składek jest niedopuszczalne, możliwe jest, gdy zachodzą warunki umorzenia wymienione w ustawy, umorzenie innych "należności z tytułu składek" (por. wyrok z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 ustawy nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek).

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zastosować przedstawioną wyżej interpretację.

Dla sposobu rozpatrzenia rozpatrywanej sprawy istotna jest zasada, że Sąd uchyla decyzję (postanowienie) np. w części wtedy, gdy stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie więc od tego, czy w sprawie nastąpiło naruszenie prawa materialnego czy przepisów postępowania polegających na błędnym uzasadnieniu decyzji (postanowienia) Sąd może uchylić w części (tak samo jak w całości) decyzję tylko wtedy gdy wystąpi związek między uchybieniem organu, a wynikiem sprawy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/OI 179/08, LEX nr 483557). Z taką sytuacją mamy w sprawie niniejszej do czynienia, o czym była wcześniej mowa.

Należy również zauważyć, że zawarte w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. Warunkuje to dopuszczalność zaskarżenia oraz wzruszenia decyzji jedynie w części.

Rozstrzygając sprawę ponownie w tym zakresie Zakład przyjmie - za poprzednim wyrokiem WSA w Warszawie - iż wykluczenie stosowania unormowań w zakresie umarzania, odraczania terminu płatności i rozkładania na raty dotyczy tylko składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika, ale już nie dotyczy innych należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika, które nie są stricte składkami. Stan prawny pozwala zatem Zakładowi na orzekanie w zakresie umorzenia, rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności odsetek od składek opłacanych przez pracodawcę i innych należności z tego tytułu niebędących składkami i takie orzeczenie należy podjąć w ramach przyznanego Zakładowi uznania.