Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2068/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 marca 2017r. sygn. akt II SA/Gl 1061/16 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 31 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Gl 1061/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. dalej – p.p.s.a.) oddalił skargę A. R. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gliwice z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] orzekającą na podstawie art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) o wymeldowaniu A. R. z pobytu stałego z lokalu położonego w Gliwicach przy ul. [...].

Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia A. R., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie:

1) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie stanu faktycznego niezgodnego z rzeczywisością, co doprowadziło do błednego ustalenia przez Sąd, iż w sprawie zostały spełnione przesłąnki określone w przepisie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, a w konsekwencji do oddalenia skargi, wyrażające się w dowolnym ustaleniu przez Sąd, iż skarżąca opuściła lokal dobrowolnie, przy braku rzeczywistego zbadania prawdziwych przyczyn i okolicznosci towarzyszących opuszczeniu lokalu, a także dowolnym przyjęciu braku woli powrotu do lokalu po zakończeniu badania;

2) art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i uznanie, iż właściwy organ gminy zobowiązany był do podjęcia decyzji w sprawie wymeldowania skarżącej, pomimo iż w sprawie należał wysunąć wnioski odmienne, prowadzące do uznania braku spełnienia przesłąnek.

Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, albowiem koszty te nie zostały przez stronę pokryte ani w całości, ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podniósł również, że Sąd pierwszej instancji w sprawie błędnie określił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji – art. 35 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w sytuacji gdy podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r., do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zd. 2 p.p.s.a. Zgodnie z nim uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia zatem w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Sąd pierwszej instancji przedstawiony został w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku, uwzględniwszy, że rozpoznaniu podlega sprawa w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), gdyż nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowego określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Wbrew zarzutom kasacyjnym Sąd Wojewódzki dokonał właściwej oceny co do stanu faktycznego sprawy i podstawy prawnej wydanych w sprawie decyzji.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. stwierdzić należy, że w skardze kasacyjnej nie zostały skutecznie podważone ustalenia faktyczne dotyczące okoliczności istotnych w sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak jest argumentacji mogącej prowadzić do zanegowania konkretnych ustaleń dotyczących faktów istotnych w sprawie, a mianowicie tego, że skarżąca od września 2015 r. nie zamieszkiwała w spornym lokalu i mimo pouczeń uzyskanych od organu pierwszej instancji nie podjęła żadnych skutecznych działań prawnych w celu powrotu do miejsca zameldowania. Przeprowadzone w sprawie dowody potwierdziły wprawdzie sytuację konfliktową i interwencje Policji, jednak istotną okolicznością był brak dowodów na zastosowanie wobec skarżącej przemocy fizycznej i psychicznej, jak też podanych w skardze kasacyjnej okoliczności związanych z pobytem w szpitalu psychiatrycznym. Skarżąca na żadnym etapie postępowania nie wykazała dowodowo, że jest leczona psychiatrycznie. Trafnie więc organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że mimo deklaracji dalszego zamieszkiwania w miejscu zameldowania jednocześnie skarżąca złożyła w postępowaniu administracyjnym oświadczenie, że nie będzie podejmować działań w celu powrotu do przedmiotowego lokalu. W rezultacie prawidłowe było wnioskowanie organów obu instancji, że doszło do trwałego opuszczenia przez skarżącą miejsca, w którym była zameldowana. W takim stanie faktycznym zasadnie Sąd Wojewódzki zaakceptował rozstrzygnięcia dotyczące wymeldowania skarżącej, wyjaśniając przy tym, iż zameldowanie w oznaczonym miejscu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jedynie potwierdza fakt pobytu danej osoby w konkretnym lokalu.

Prawidłowo zaznaczono w uzasadnieniu wyroku, że ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, co oznacza, ż organy administracyjne nie rozstrzygają o tytule prawnym do lokalu, czy też uprawnieniu do przebywania w nim.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego polegającego na niewłaściwym zastosowaniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności stwierdzić należy, że nie ma on usprawiedliwionych podstaw. Wprawdzie zasadnie podniósł autor skargi kasacyjnej, że Sąd Wojewódzki błędnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powołał podstawę materialnoprawną decyzji o wymeldowaniu – "art. 35 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych", zamiast art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, jednak Sąd Wojewódzki powołał prawidłową treść przepisu art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Dlatego też, błąd ten należało uznać za nieistotny, nie mający znaczenia dla przedmiotowej sprawy.

Należy podkreślić, że decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (por. wyrok NSA z 6.03.2014 r. II OSK 2408/12). Z kolei w wyroku II OSK 863/17 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd co do tego, że na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu należy traktować sytuację, w której opuszczenie lokalu takiego charakteru wprawdzie nie miało, ale strona nie podjęła żadnych kroków w celu przywrócenia stanu zgodnego z ewidencją ludności. W tym kontekście wskazać warto na wyrok z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2065/14 (Lex 2083415), w którym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązująca organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Sąd wskazał ponadto, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania.

Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem, z zamiarem stałego przebywania. Mając na względzie powyższe unormowanie słusznie przyjęto w niniejszej sprawie, że pobyt skarżącej w przedmiotowym lokalu utracił charakter pobytu stałego.

Odnosząc się do przesłanek warunkujących wymeldowanie z miejsca stałego pobytu, uznać należało, iż słusznie wskazały organy orzekające oraz Sąd Wojewódzki, że skarżąca, nie podjęła próby ponownego zamieszkania w lokalu jak również nie podejmowała żadnych kroków prawnych zmierzających do zmiany stanu w zakresie korzystania z przedmiotowego lokalu. Wynika to z protokołu przesłuchania strony z dnia 25 stycznia 2016 r., w którym skarżąca wprost stwierdziła, że ze względu na konflikt nie jest możliwe wspólne zamieszkiwanie z W. R., będącą właścicielką mieszkania. Dodatkowo z protokołu przesłuchania strony z dnia 2 lutego 2016 r. wynika, iż skarżąca oświadczyła, że nie będzie występowała do sądu w sprawie przywrócenia posiadania lokalu.

W tym miejscu podkreślić należy, że gdyby w rzeczywistości samo utrudnianie przez W. R. zamieszkiwania skarżącej w spornym lokalu było przyczyną zmiany jej miejsca pobytu, to niewątpliwie przedsięwzięłaby ona działania zmierzające do odzyskania posiadania tego lokalu. Skoro tego nie uczyniła, to znaczy, że zrezygnowała z dalszego zamieszkiwania w przedmiotowym mieszkaniu. Skarżąca od momentu opuszczenia miejsca stałego pobytu nie zwracała się do właściwych organów w sprawie wszczęcia postępowania w celu umożliwienia jej przebywania w przedmiotowym lokalu.

Wbrew zatem twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd Wojewódzki dokonując kontroli decyzji wydanej przez organ odwoławczy kierował się właściwym rozumieniem przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej w postępowaniu kasacyjnym, podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.