Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 767/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23a
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2016 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] w K. z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną z upoważnienia Marszałka Województwa [...] w K. (zwanego dalej "Marszałkiem"), na podstawie art. 21, art. 23a ust. 9 i art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm. – zwanej dalej w skrócie "u.ś.r.") w związku z uchwałą Nr [...] Zarządu Województwa [...] z dnia [...]r. w sprawie powierzenia Regionalnemu Ośrodkowi Polityki Społecznej Województwa [...] pełnienia funkcji instytucji właściwej w zakresie świadczeń rodzinnych w związku z udziałem RP w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach UE i Europejskiego Obszaru Gospodarczego, uznano zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wypłacone I.P. w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 października 2011 r. w łącznej wysokości 3 500,00 zł za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...] r., wydanej przez Burmistrza Miasta C., przyznano I.P. zasiłek rodzinny na dzieci: N., S. i Z. P., na okres od 1 września 2010r. do dnia 31 października 2011 r. Następnie Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...] (zwany dalej "Regionalnym Ośrodkiem") ustalił, że w sprawie I.P. od 1 stycznia 2011 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych, o czym poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C. (dalej "MOPS"). W związku z powyższym Burmistrz Miasta C. decyzją Nr [...] z dnia [...] r. uchylił z dniem 1 stycznia 2011 r. wymienioną wyżej decyzję przyznającą świadczenia rodzinne w okresie zasiłkowym 2010/2011.

W konsekwencji, celem ustalenia na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku za okres od dnia 1 stycznia 2011 do 31 października 2011 r., wniosek strony przekazano do Regionalnego Ośrodka. W zakresie rozpoznania tego wniosku wezwano stronę do jego uzupełnienia i dostarczenia niezbędnych dokumentów. Wobec niedostarczenia wymaganych dokumentów organ wniosek ten pozostawił bez rozpoznania, o czym strona została skutecznie poinformowana pismem z dnia 16 grudnia 2014 r.

W zaistniałej sytuacji zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia czy świadczenia rodzinne wypłacone w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 października 2011 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Następnie organ przywołał treść zastosowanych w decyzji przepisów. Wskazał na brzmienie art. 23a ust. 9 u.ś.r., który stanowi, że marszałek województwa ustala nienależnie pobrane świadczenia i dochodzi ich zwrotu w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 u.ś.r. za nienależenie pobrane świadczenia rodzinne uważa się

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa będącego członkiem Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Dalej organ wskazał, że w toku postępowania ustalono, że I.P. od 1 stycznia 2011 r. wykonywała działalność zawodową na terenie [...]. Natomiast na podstawie dokumentacji przekazanej przez MOPS w C. stwierdził, że wnioskodawczyni w dniu składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, co miało miejsce w dniu 9 września 2010 r., w druku wniosku podpisała pouczenie o konieczności niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granice RP, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczeń rodzinnych. Ponadto w decyzji z dnia [...] r. została pouczona o konieczności zgłoszenia zmian, zgodnie z art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Miała więc świadomość, że jej obowiązkiem było niezwłocznie zgłosić fakt podjęcia zatrudnienia poza granicami kraju oraz wykazać dochód uzyskany z tego tytułu, a mimo to do końca okresu zasiłkowego 2010/2011 nie poinformowała MOPS w C. o podjęciu przez siebie zatrudnienia na [...] od 1 stycznia 2011 r. oraz o wysokości uzyskanego dochodu. W tej sytuacji organ uznał, że pobrane przez nią w przedmiotowym okresie świadczenia są nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Odwołując się ponownie do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wskazano, że stosownie do tego przepisu za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Na kwotę wypłaconych we wskazanym okresie świadczeń składa się wypłacany przez okres 10 miesięcy zasiłek rodzinny w kwocie po 91 zł x 2 i 68 zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - 80 zł , oraz jednorazowo dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 100 zł x 2.

W odwołaniu strona zarzuciła powyższej decyzji obrazę art. 30 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. poprzez bezzasadne uznanie, że świadczenia rodzinne zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń oraz, że była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu odwołania strona twierdziła, że świadczenia rodzinne za okres od 1 stycznia do 31 października 2011 r., zostały jej wypłacone zasadnie, gdyż nie zaistniała żadna okoliczność powodująca ustanie lub zawieszenie prawa do ich pobierania. Wysokość dochodów jej rodziny w tym okresie uprawniała ją do otrzymywania świadczeń. Świadczenia te pobierała, zgodnie z decyzją Burmistrza, w dobrej wierze wiedząc, że jej się należą. Dalej strona akcentowała, że w orzecznictwie przyjmuje się, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenia pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości lub określone działania (zaniechania), a zatem dotyczy osoby która przyjęła świadczenie w złej wierze. Wykładnia art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 u.ś.r. wskazuje zatem, że warunkiem niezbędnym do uznania świadczenia wypłaconego za pobrane nienależnie jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że uprawnienie do jego otrzymania ustało. Jednocześnie strona podniosła, że wszystkie dokumenty, do złożenia których została wezwana przez Regionalny Ośrodek, złożyła w MOPS w C., gdzie ją poinformowano, że zostały one przesłane do ww. Regionalnego Ośrodka i że nie musi ich wysyłać po raz kolejny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji i zarzuty odwołania. Odnosząc się do stanu prawnego sprawy organ zacytował brzmienie art. 25 u.ś.r. dotyczącego obowiązku informowania o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz art. 30 ust. 2 pkt 1-4 określających przesłanki uznania świadczeń za nienależnie pobrane. Następnie przedstawił ustalenia dokonane w postępowaniu przed organem I instancji w pełni je podzielając. Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń, gdyż strona w trakcie pobierania świadczeń miała obowiązek niezwłocznego poinformowania organu je wypłacającego o fakcie podjęcia pracy na terenie [...], gdzie uzyskiwała z tego tytułu dochody, co miało wpływ na sytuację dochodową rodziny, jak również na właściwość organu, w sprawie rozpatrzenia jej wniosku z dnia 9 września 2010 r. za okres od 1 stycznia 2011 do 31 października 2011 r. Organem właściwym w tym zakresie był Marszałek a nie Burmistrz Miasta C.. Organ stwierdził, że strona została w sposób właściwy poinformowana o konieczności zgłaszania o zmianie sytuacji rodzinno-finansowej mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Ponadto wyjaśnił, że dokumenty złożone przez stronę przy wniosku z dnia 9 września 2011 r. w MOPS w C. były wystarczające do wydania decyzji przez ten organ, jednak niewystarczające do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku przez Marszałka i dlatego strona została wezwania do jego uzupełnienienia, czego jednak nie uczyniła.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła powyższej decyzji Kolegium obrazę art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że świadczenie przez nią pobrane jest świadczeniem nienależnie pobranym. Nadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a w zw. z art. 30 ust 2 pkt 1 i art. 25 ust. 1 u.ś.r. poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w całości, podczas gdy doszło do naruszenia art. 9 k.p.a oraz przez błędne przyjęcie, że strona została prawidłowo pouczona o treści art. 25 ust. 1, w sytuacji gdy organ nie pouczył jej o obowiązku zawiadomienia o braku prawa do świadczenia, a także naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a., w wyniku czego nie wyjaśniono istoty sprawy, pominięto w sprawie istotne dowody, przekroczono granice swobodnej oceny dowodów, poprzez uznanie, że do akt sprawy nie zostały dołączone niezbędne dokumenty, do przedłożenia których wzywał organ, co w rezultacie skutkowało wydaniem wadliwej decyzji. W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Marszałka Województwa [...] i umorzenie postępowania oraz wstrzymanie wykonania decyzji w całości

W uzasadnieniu strona zasadniczo zawarła argumentację prezentowaną uprzednio w odwołaniu w kwestii rozumienia "świadczenia nienależnie pobranego". Ponownie twierdziła, że nie została prawidłowo pouczona o obowiązku zawiadomienia organu, dlatego nie miała świadomości, że uprawnienie do wypłaty świadczenia mogło ustać, a tym samym, że świadczenie przez nią pobrane, było świadczeniem pobranym w złej wierze. Nadto, zdaniem skarżącej, organy bezzasadnie przyjęły, że wezwanie z 01.10.2014 r. do uzupełnienia dokumentów nie zostało wykonane, bowiem wymagane dokumenty zostały złożone w MOPS w C., a akta wraz z całą dokumentacją przekazane do Regionalnego Ośrodka. W związku z tym była przekonana, że organy działają zgodnie z prawem i udzielą jej stosownych rad, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, tak aby nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa w myśl art. 9 k.p.a. Dlatego nie może ponosić odpowiedzialności za zaniedbania ze strony MOPS, który winien ją poinformować, że niezbędne jest przesłanie przez nią dokumentów do Regionalnego Ośrodka, oraz że ich nieprzesłanie może skutkować nierozpoznaniem wniosku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 14 września 2015 r. tut. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą P.p.s.a."). Przy czym na mocy art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga musi wywołać skutek w postaci uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, ze względu na mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie uchybienia proceduralne.

Jak stanowi art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji powoduje nieważność rozstrzygnięcia niezależnie od wpływu na jego treść.

Właściwość rzeczowa to upoważnienie bądź zobowiązanie określonego organu, wynikające z przepisów prawa, do załatwienia określonej kategorii spraw administracyjnych, co wynika z treści art. 20 k.p.a. Z tych względów organ administracji publicznej ma obowiązek zbadać dokładnie rodzaj sprawy w celu ustalenia własnej właściwości, ewentualnie ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia sprawy.

Zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, co do zasady należą do zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Właściwym do załatwienia spraw przyznania świadczeń rodzinnych jest wójt (burmistrz, prezydent). Organ ten może upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę ewentualnie pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia postępowania w sprawach, a także do wydawania w tych sprawach decyzji (art. 20 ust. 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych – w dalszym ciągu w skrócie "u.ś.r."). Wyjątkiem od zasady właściwości wójta (burmistrza, prezydenta ) w sprawach świadczeń rodzinnych jest sytuacja opisana w art. 21 ust. 1 pkt 1 i 2 u.ś.r..

W przypadkach tam opisanych, a to w przypadku pełnienia funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego i w przypadku wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego organem właściwym jest marszałek województwa jako organ samorządu województwa.

Zgodnie ze słowniczkiem pojęć zawartym w art. 3 pkt 15a u.ś.r. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – oznaczają rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1).

Zatem marszałek województwa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., jest organem kompetentnym wyłącznie w tych sprawach, w których mają zastosowanie (nie hipotetycznie mogą mieć zastosowanie) powyżej przedstawione przepisy o koordynacji systemów.

Jak stanowi art. 23a ust. 1 i 2 u.ś.r., w brzemieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przed wydaniem przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne jak również po wydaniu takiej decyzji, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Z treści wskazanego przepisu jednoznacznie wynika, że sam fakt przebywania czy podjęcia zatrudnienia członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie wpływa na właściwość organu. Właściwość ta uzależniona jest bowiem od ustalenia przez marszałka województwa czy w przekazanej mu sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z równoległym nabyciem uprawnień w innym Państwie Członkowskim przez członka rodziny osoby uprawnionej w Polsce.

W sytuacji, gdy przepisy te nie znajdują zastosowania (mimo, że członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) marszałek województwa zobowiązany jest do przekazania sprawy organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a jeśli sprawa znajdowała się na etapie po wydaniu decyzji - informuje organ właściwy o braku zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Przepisy te mają bowiem na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ustalenia czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obciążający marszałka województwa z mocy art. 23a ust. 1 i 2 u.ś.r. obejmuje zatem sprawdzenie czy przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest uprawniony do pobierania świadczenia, jakie mają one charakter (w kontrolowanej sprawie konieczne byłoby sprawdzenie czy są odpowiednikiem świadczeń rodzinnych przyznawanych w Polsce) i w jakiej wysokości. Do momentu powstania uprawnienia do świadczenia rodzinnego na terenie innego Państwa Członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie, a co zatem idzie właściwość rzeczowa, o której mowa w art. 20 ust. 1 ustawy.

Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, z którego wynika, że marszałek województwa jest organem właściwym do wydawania decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych na podstawie art. 23a ust. 6 ustawy wyłącznie wtedy, gdy członek rodziny podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ustalenie, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o którym mowa w art. 23 ust. 5 ustawy oznacza natomiast wymóg a) wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje pracownika przybywającego z innego Państwa Członkowskiego jako świadczeniobiorcę, albo b) wskazania aktu (rozstrzygnięcia, czynności) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2010r. sygn. I OSK 556/10 publ. CBOSA). Jeśli bowiem nie zachodzi kumulacja świadczeń rodzinnych, brak jest możliwości zastosowania przepisów cytowanych wyżej rozporządzeń. Regulacje w nich zawarte zapobiegają wypłacie w tym samym czasie i na tego samego członka rodziny świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Zawierają one normy szczególne stosowane w celu określenia ustawodawstwa właściwego wyłącznie w przypadku zbiegu świadczeń.

Jak wynika z przedstawionych w aktach sprawy administracyjnej dokumentów, organ podjął próbę ustalenia, czy skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego w Republice [...]. W odpowiedzi uzyskano informację od [...] instytucji [...] ( poz. 11 formularza E001 wypełnionej przez tę instytucję w dniu 28 stycznia 2014 r.), że I.P do 30.11.2013 r. wykonywała działalność zawodową na terenie Republiki [...] oraz że nie wnioskowała o zasiłek rodzinny w Republice [...]. Poprzestając na takich informacjach Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...] pismem z dnia 13 czerwca 2014 r. poinformował MOPS w c., że w sprawie I.P. w okresie od 01.01.2011 r. do 30.11.2013 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego.

Jako uzasadnienie stanowiska podano wyłącznie, że skarżąca w podanym wyżej okresie podlegała ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej i na mocy przepisów wspólnotowych była uprawniona do ubiegania się o świadczenia rodzinne w S. w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego właściwość samorządu województwa nie została należycie wykazana. Nie określono w oparciu o jakie przepisy cytowanych na wstępie rozporządzeń uznano, że istnieją przesłanki zastosowania w sprawie prawa wspólnotowego, a nie prawa polskiego, a więc prawa kraju w którym zamieszkuje osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych. Nie wykazano, by w istocie konieczne było stosowanie reguł kolizyjnych z powodu uzyskania uprawnienia do tożsamych czasowo i przedmiotowo świadczeń przez skarżącą

Powtórzyć trzeba, że kolizja krajowych systemów zabezpieczenia społecznego następuje dopiero wówczas, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach systemów zabezpieczenia społecznego dwóch państw członkowskich. Wtedy uzasadnione jest stosowanie przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2011r. sygn. akt I OSK 295/11 publ. CBOSA). Marszałek województwa ustala natomiast nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wyłącznie w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 9 u.ś.r.). Z treści kontrolowanych decyzji wydanych w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń wynika jednoznacznie, że podstawą rozstrzygnięcia były wyłącznie przepisy krajowe i zbędne było powoływanie się na jakiekolwiek regulacje kolizyjne.

Ze względu na niewyjaśnienie w sposób jednoznaczny, czy w sprawie miały zastosowanie przepisy zezwalające na właściwość Marszałka Województwa [...], zaskarżona i utrzymana nią w mocy decyzja nie mogły pozostać w obrocie prawnym. Jeżeli bowiem doszłoby do naruszenia przepisów o właściwości rzeczowej organu decyzje te byłyby nieważne.

W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie podjąć właściwe kroki w celu wyjaśnienia, czy w sprawie ma zastosowanie art. 21 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., a w związku z tym jej art. 23 ust. 9. Oceny tej dokona biorąc pod uwagę stanowisko Sądu przedstawione powyżej. Natomiast jeśli sytuacja taka nie miała miejsca organ podejmie właściwe kroki w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem.

W związku z dostrzeżonymi przez Sąd z urzędu uchybieniami, skargę należało uwzględnić, co skutkować musiało uchyleniem obu zapadłych w sprawie decyzji, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a., jak w sentencji.