Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 1914/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Asesor WSA Małgorzata Walentek Protokolant Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2004 r. sprawy ze skargi W.T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] nr [...] 2. orzeka o niewykonalności zaskarżonej decyzji w całości, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] odmówił zwrotu nieruchomości usytuowanej w D. ozn. nr [...] i [...] karta mapy [...] oraz umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości ozn. nr [...] karta mapy [...].

U podstaw materialnoprawnych rozstrzygnięcia powołano art. 136, art. 137, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1993 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 z późn. zm.), a z przepisów postępowania art. 104 kpa, art. 105 § 1 kpa i art. 107 kpa.

W uzasadnieniu decyzji podano, że przejęcie nieruchomości ozn. nr [...] nastąpiło na mocy aktu notarialnego z dnia [...] na rzecz Skarbu Państwa w celu budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" w G. "[...]". Cel ten był określony w decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] zatwierdzającej plan realizacyjny. Działka o nr [...] uległa podziałowi i w jej skład wchodzi obecnie m.in. działka nr [...] i [...], których zwrotu żąda uprzednia właścicielka W.T. Przywołując ustalenia z oględzin organ I instancji podał, że przez działkę o nr [...] przebiega chodnik asfaltowy, istnieje zieleniec, natomiast działka [...] częściowo zagospodarowana jest jako wybrukowany plac targowy "stoją kioski handlowe, na pozostałej części urządzony jest parking oraz zieleńce".

Nadto przez obie działki przebiega wodociąg, magistrala CO, sieć cieplna, kable wysokiego napięcia i niskiego napięcia, a nad działką ozn. nr [...] usytuowane są dwie trasy sieci napowietrznej wysokiego napięcia.

Te ustalenia skonfrontowano z planem realizacji budowy Osiedla "[...]" w G. Centrum nr proj. [...] w którym przedmiotowa nieruchomość położona jest na terenie objętym III etapem budowy, a działka nr [...] została zaprojektowana jako tereny zieleni przy bloku nr [...] oraz alejką, a działka [...] przeznaczona była pod plac targowy i uznano, iż objęta żądaniem zwrotu nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Natomiast żądanie zwrotu nieruchomości oznaczonej nr [...] organ uznał za bezprzedmiotowe, albowiem postępowanie w tej sprawie toczyło się wcześniej i zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...]. Wojewoda [...] rozpoznając sprawę na skutek odwołania W.T. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy w pełni podzielił pogląd organu I instancji, iż działki o nr [...] oraz [...] zostały odpowiednio zagospodarowane w związku z budową osiedla i stanowią jego istotny element infrastruktury.

Odnosząc się do umorzenia postępowania w części dotyczącej żądania zwrotu działki o nr [...] organ podkreślił, iż sprawa ta została ostatecznie zakończona jego decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie przepisów obecnie obowiązującej ustawy, stąd brak jest podstaw do wydania w tym zakresie "kolejnego rozstrzygnięcia".

W skardze W.T. domagała się uchylenia decyzji Wojewody [...] zarzucając jej naruszenie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Uznała, iż ustalenia w sprawie zostały przez organ poczynione wadliwie i z pominięciem oceny upływu 7- dmio letniego terminu, o jakim mowa w art. 137 przywołanej ustawy.

Termin ten zdaniem skarżącej, w sytuacji gdy cel wywłaszczenia został ujęty w sposób ramowy – winien być oceniony w odniesieniu do każdej z działek gruntu.

Rozpoczęcie budowy pewnych elementów osiedla w terminie krótszym niż siedem lat od wywłaszczenia nie wyłącza możliwości uznania iż sporne działki stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, o ile konkretnie na tym terenie nie rozpoczęto żadnych prac związanych z budową osiedla.

W odpowiedzi na skargę organ, którego działanie zaskarżono postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska.

Na rozprawie zarówno skarżąca jak i pełnomocnik organu wywodzili tak jak w ich pismach procesowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga została wniesiona jeszcze pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74 poz. 368 z późn. zm.) Ustawa ta utraciła moc z dniem 1 stycznia 2004 r., a ponieważ sprawa nie została rozpoznana przed tą datą, podlega rozpoznaniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej prawem o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stanowi o tym art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1271 z późn. zm.), zwanej ustawą wprowadzającą.

W art. 99 przywołanej ustawy wprowadzającej ustawodawca wprowadził zasadę związania oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., które dotyczy organu, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia i wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Stosownie do zasady wyrażonej w art. 99 ustawy wprowadzającej Sąd musiał wpierw w tej sprawie ustalić, czy nie została ona naruszona.

Wskazać bowiem trzeba, że rozstrzygnięcia organów obydwu instancji wydane w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości były już raz poddane kognicji Sądu i wyrokiem z dnia 17 maja 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II SA/Ka 1491/99 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...].

Wówczas Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą zwrotu działek o nr [...] i [...], przy czym ta ostatnia działka na skutek kolejnego podziału nosi obecny numer [...].

Zatem w sprawie dotyczących tych dwóch działek orzekł już Sąd, a obecny skład jest wyrażanym uprzednio poglądem Sądu związany.

W tym miejscu już należy podnieść, że przedmiotem rozstrzygnięć kontrolowanych przez Sąd w sprawie o sygn. II SA/Ka 1491/99 nie była nieruchomość oznaczona nr [...], w stosunku do której obecnie umorzono postępowanie.

W przywołanym wyroku Sąd uznał, iż w sprawie nie zostały wyjaśnione newralgiczne okoliczności, których ustalenie jest niezbędne do prawidłowego jej rozstrzygnięcia i naprowadził na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, w toku którego należało

- przeprowadzić ponownie oględziny nieruchomości i dokładnie ustalić i sposób zagospodarowania i datę ich zagospodarowania,

- porównać stan zagospodarowania z planem realizacyjnym o jakim mowa w decyzji. Prezydenta Miasta D. z dnia [...] oraz ze znajdującym się w aktach projektem zagospodarowania przestrzennego osiedla G. "[...]" z marca [...] r,

- dopuścić inne dowody mogące wyjaśnić bliżej cel wywłaszczenia.

Po powrocie akt do organu I instancji organ ten nie wypełnił wszystkich zaleceń Sądu i to już jest przesłanka wystarczająca do stwierdzenia, iż doszło do naruszenia art. 99 ustawy wprowadzającej.

Przeprowadzono bowiem tylko oględziny nieruchomości ilustrując ich ustalenia nie tylko protokołem, ale i odpowiednimi załącznikami graficznymi i dopuszczono dowody z dokumentów na okoliczność budowy targowiska i budowy sieci uzbrojenia terenu. Zaniechano natomiast porównanie stanu zagospodarowania nieruchomości z planem realizacyjnym, o którym mowa w decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...].

Baczyć przy tym trzeba, że jakkolwiek decyzji tej nie udało się odszukać ( co zostało wykazane w aktach ), to bezspornie organ I instancji dysponował planem realizacyjnym, zatwierdzonym przywołaną decyzją.

Pewność w tym względzie wynika z faktu jego okazania uczestnikom rozprawy administracyjnej odbytej w dniu [...].

Z protokołu z tej rozprawy wynika, iż "kserokopię planu realizacyjnego wszystkim obecnym okazano".

Obowiązkiem organu I instancji było porównanie stanu zagospodarowania działek objętych żądaniem zwrotu z planem realizacyjnym, a zaniechanie uczynienia tego stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz przywołanego uprzednio art. 99 ustawy wprowadzającej.

Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem nie sposób ustalić, czy projekt zagospodarowania przestrzennego osiedla z marca [...] r. został wykorzystany w tym planie realizacyjnym, czy też przyjęto inne koncepcje wykorzystania nieruchomości wywłaszczonych.

Nadto nie sposób nie zauważyć, iż ustalając datę powstania kolejnych inwestycji na spornych nieruchomościach, organy obydwu instancji pominęły treść art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, na co trafnie zwrócono uwagę w skardze.

W myśl tego przepisu nieruchomość wywłaszczona może być zbędna w sensie wyłącznie faktycznym, co występuje wówczas, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu ( art. 137 ust. 1 pkt 1 ) albo też prawnym, tzn. wówczas, gdy utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany ( art. 137 ust. 1 pkt 2 ).

W związku z tą regulacją prawną, o zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu przesądza wystąpienie jednej z przesłanek zbędności określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nie wyłączna ocena dokonana przez organ, oparta na ustaleniach wynikających w zasadzie z oceny stanu faktycznego, w jakim znajduje się wywłaszczona nieruchomość obecnie.

Z tej to też przyczyny Sąd w uprzednim wyroku nakazał nie tylko ustalić sposób zagospodarowania nieruchomości, ale też datę tego zagospodarowania.

Tymczasem organy obydwu instancji ustaliwszy i sposób i termin zagospodarowania działek stanowiących uprzednio własność skarżącej z faktu ich zagospodarowania; z pominięciem daty prowadzenia robót przyjęły, iż nie występuje przesłanka zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Umknęło przy tym ich uwadze, to że o lokalizacji targowiska przesądza decyzja Prezydenta Miasta D. z dnia [...], wydana 18 lat po decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Nie ustalono przy tym w jaki sposób wykorzystano nieruchomość przed datą wydania decyzji lokalizacyjnej, co stanowiło naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa i z uwagi na omówioną treść art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z naprowadzonych powodów Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w części odmawiającej zwrotu działek oznaczonych obecnie numerami [...] i [...] zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, co stanowi przesłankę do ich uchylenia, zakreślony art. 145 § 1 pkt 1 lic. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).

Ponadto decyzją organów obydwu instancji w całości dotknięte są wadliwością, która obligowała sąd do ich uchylenia, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b przywołanej ustawy.

Przepis ten stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla ją, gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Zważyć bowiem trzeba, że żądaniem zwrotu objęte zostały nieruchomości stanowiące własność Gminy D. W sprawie organem I instancji był Prezydent Miasta D..

Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 maja 2003 r. sygn. OPS1/03 ( pub. ONSA 2003/4/115 ) w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa.

Pogląd ten w pełni aprobuje skład orzekający w niniejszej sprawie, co skutkować musiało uchyleniem zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji w całości.

Wskazówki co do dalszego postępowania w sprawie wynikają z treści uzasadnienia orzeczenia, przy czym pierwszą czynnością organu powinno być działanie o którym mowa w art. 26 k.p.a.

Uwzględniając skargę orzeczono o niewykonalności zaskarżonej decyzji w całości zgodnie z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 tej ustawy.

su.