Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 509/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2016-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 12 ust. 4a i ust. 5
journal: Dz.U. 2013 poz 687
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity
article: art. 132 ust. 1a, art. 154 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2016r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie prawa własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; I. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego M. Ś. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z [...], po rozpatrzeniu odwołania R.C. od decyzji Starosty z [...] orzekającej o ustaleniu odszkodowania za przejęcie prawa własności nieruchomości przeznaczonej na realizację inwestycji drogowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że decyzją z [...] Starosta orzekł o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dla przedsięwzięcia budowlanego polegającego na rozbudowie ciągu dróg powiatowych nr 0575T od km 0+000,00 do km 1+596,00 (ul. Staffa w miejscowości M. , gmina S. , powiat skarżyski) i nr 0575T od km 1+596,00 do km 2+094,07 i od km 2+209,52 do km 2+370,65 (ul. Młyńska w miejscowości Parszów, gmina Wąchock, powiat starachowicki) i zatwierdził podział m.in. nieruchomości położonej w obrębie 0001 M., gmina S., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,5800 ha na działki: nr [...]o pow. 0,0033 ha i nr [...]/2 o pow. 0,5767 ha. W dniu 10 listopada 2014 r. decyzja ta stała się ostateczna. Następnie organ ten decyzją z [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania za prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w obrębie 0001 M., gmina S., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0033 ha, która stała się własnością Powiatu, z dniem 10 listopada 2014 r. W punkcie II ww. decyzji zobowiązał Zarząd Powiatu do wystąpienia do sądu z wnioskiem o zezwolenie na złożenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość w kwocie 5.406,00 zł do depozytu sądowego w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, a następnie do przekazania niniejszego odszkodowania do depozytu sądowego.

Dalej Wojewoda, powołując się na analizę akt organu I instancji podał, że:

1. z ostatecznej decyzji z [...] wydanej przez Naczelnika Gminy wynika, że współwłaścicielami nieruchomości położonej w M. oznaczonej jako działka nr [...] stali się z mocy samego prawa: B. C. i jego żona M. w 1/2 części, S. C. i jego żona Z. w 1/2 części,

2. w zamian za działkę nr [...] z aktu własności ziemi z [...] w postępowaniu scaleniowym przyznano ekwiwalent zamienny w działce nr [...], a zmiany zatwierdzono decyzją Wojewody z dnia [...],

3. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Skarżysku-Kamiennej Wydział I Cywilny z 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I Ns 83/13, gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku po: zmarłym 10 lutego 1978 r. B. C. (posiadającym udział w działce nr [...] w wysokości 1/4) na podstawie ustawy nabyli: żona M. w 1/4 części oraz dzieci: S. M., Z. K., M. C., S. C. w 3/16 częściach każde z nich,

- zmarłej 11 listopada 1996 r. Mariannie C.ej (posiadającej udział w działce nr [...]w wysokości 5/16) z mocy ustawy nabyli: córka Sabina Miernik w 1/4 części, wnuczka H. B.w 1/4 części oraz wnukowie: J. C. i R.C. w 1/8 części każdy z nich oraz K. K., K. C. i W. C. w 1/12 części każde z nich,

- zmarłej 30 czerwca 1986 r Z. K. (posiadającej udział w działce nr [...] w wysokości 3/64) nabyła z mocy ustawy córka H. B. w całości (3/64),

4. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Starachowicach Wydział I Cywilny 21 kwietnia 1999 r. Sygn. akt I Ns 192/99 gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku po zmarłym 13 maja 1995 r. S. C. (posiadającym udział w działce nr [...] w wysokości 19/64) na podstawie ustawy nabyli: żona Z. oraz synowie: J. i R. w 1/3 części każde z nich,

5. z postanowienia z 21 grudnia 2012 r. Sygn. akt: I Ns 846/12 wynika, iż gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku po zmarłym 1 marca 1995 r. M. C. (posiadającym udział w działce nr [...] w wysokości 3/64) na podstawie ustawy nabyli: żona B. oraz dzieci: W. C., K. C. i K. K. w 1/4 części każde z nich.

Biorąc pod uwagę powyższe dokumenty, zdaniem organu odwoławczego udziały (po sprowadzeniu ich do wspólnego mianownika) ww. osób w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] wynoszą: Z. C. - 1/4 + 19/192 = 268/768, S. M. - 3/64 + 5/64 = 96/768, H. B.- 3/64 + 5/64 = 96/768, J. C. - 5/128 + 19/192 = 106/768, R.C. - 5/128 + 19/192 = 106/768, K. K. - 5/192 + 3/256 = 29/768, K. C. - 5/192 + 3/256 = 29/768, W. C. - 5/192 + 3/256 = 29/768, B. C. - 3/256 = 9/768.

Wojewoda podniósł, że organ I instancji prawidłowo uwzględnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji [...] ponieważ ww. osoby nabyły w drodze spadkobrania potwierdzonego prawomocnymi postanowieniami sądowymi udziały we współwłasności ww. nieruchomości.

Organ I instancji pomimo istnienia powyżej opisanego stanu prawnego nieruchomości orzekł o złożeniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do depozytu sądowego uzasadniając, iż do dnia wydania decyzji odszkodowawczej nie zostało zakończone postępowanie w przedmiocie zasiedzenia tej nieruchomości prowadzone pod sygn. akt I Ns 564/13. Z akt sprawy wynika, że Sąd Rejonowy w Skarżysku-Kamiennej Wydział I Cywilny wydał postanowienie wstępne z 3 grudnia 2014 r. sygn. akt I Ns 564/13 o zasiedzenie i dział spadku, oddalając wniosek w przedmiocie zasiedzenia. Od postanowienia tego Z. C. złożyła apelację. Wojewoda wskazał, że akta sprawy I Ns 564/13 zostały wysłane z apelacją do Sądu Okręgowego w Kielcach oraz, że apelacja ta została oddalona.

Ponadto Z. C. poinformowała, że Sąd Okręgowy w Kielcach oddalił jej apelację na postanowienia Sądu Rejonowego w Skarżysku-Kamiennej sygn. akt I Ns 564/13 (dot. zasiedzenia) oraz sygn. akt I Ns 115/16 (dot. zezwolenia na złożenie odszkodowania do depozytu sądowego) i złożyła zażalenie na postanowienia sygn. akt I Ns 546/13 i sygn. akt II Ca 1442/15.

Dalej Wojewoda podał, że ze względu na to, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie o dział spadku i zasiedzenie jest w toku, to do dnia wydania niniejszej decyzji nie można w sposób nie budzący wątpliwości stwierdzić na czyją rzecz należy orzec wysokość odszkodowania za przejęcie z mocy prawa własności nieruchomości. Wobec powyższego, Starosta prawidłowo zobowiązał Zarząd Powiatu do wystąpienia do sądu z wnioskiem o zezwolenie na złożenie ustalonego odszkodowania do depozytu sądowego. Zdaniem organu II instancji takie rozstrzygnięcie jest właściwe. Osoby, które uzyskają prawomocne postanowienie sądu o dziale spadku i zasiedzeniu, otrzymają należne im części ustalonego w decyzji z [...] odszkodowania z depozytu sądowego proporcjonalnie do posiadanych udziałów we współwłasności.

W ocenie organu odwoławczego rozstrzygnięcie przyjęte w zaskarżonej decyzji zostało prawidłowo uzasadnione. Natomiast odnosząc się do stwierdzenia odwołującego, iż "nikt wcześniej (...) nie rozmawiał w kwestii działki nr [...]/1", to organ wyjaśnił, że decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna 10 listopada 2014 r. i z tym dniem Powiat stał się właścicielem m.in. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]/1, a dotychczasowym współwłaścicielom przysługuje odszkodowanie. Wydanie ww. decyzji nie wymaga zgody współwłaścicieli na podział i przejęcie części nieruchomości niezbędnej na cel publiczny jakim jest rozbudowa dróg powiatowych.

Niezależnie od powyższego Wojewoda podkreślił, że dokonał analizy operatu szacunkowego przyjętego jako dowód w niniejszym postępowaniu i stanowiącego podstawę ustalenia wysokości odszkodowania. Podał, że rzeczoznawca majątkowy ustalił, iż zgodnie ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Wąchock wprowadzonym uchwałą Rady Miasta i Gminy w Wąchocku z dnia 18 czerwca 1998 r. Nr XLVI11/279/98, a następnie przyjętym przez Radę Gminy w Skarżysku Kościelnym uchwałą z dnia 28 września 2010 r. Nr XLIX/283/10 w sprawie aktualności studium na dzień 26 września 2014 r., działka nr [...](w części obecnej działki nr [...]/1) położona była na terenach istniejącej i postulowanej zabudowy mieszkaniowej o przewadze zabudowy zagrodowej. Wartość przedmiotowej nieruchomości rzeczoznawca oszacował jako sumę wartości rynkowej gruntu w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej, wartości składników budowlanych, określonej przy zastosowaniu podejścia kosztowego, metody kosztów odtworzenia, techniki elementów scalonych oraz wartości składników roślinnych. Do określenia wartości gruntu biegły przyjął dane z rynku niezabudowanych nieruchomości gruntowych na terenie istniejącej i postulowanej zabudowy mieszkaniowej o przewadze zabudowy zagrodowej stanowiących przedmiot prawa własności z dwóch ostatnich lat.

Podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]/1, stanowi sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy z 19 czerwca 2015 r. Wartość ww. nieruchomości biegły oszacował na łączną kwotę 5.406,00 zł, w tym wartość: gruntu 1.981,00 zł tj. 60,03 zł/m2, składników budowlanych - 3.042,00 zł, składników roślinnych - 383,00 zł.

Organ odwoławczy uznał, że sporządzony w niniejszej sprawie operat szacunkowy, jest logiczny i zupełny, wykonany i podpisany przez uprawnioną osobę i zawiera wymagane przepisami prawa elementy. W ocenie organu odwoławczego biegły w sposób prawidłowy określił wartość nieruchomości, dokładnie opisując podejmowane kolejno działania służące ustaleniu wartości nieruchomości.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia, R.C. zarzucił naruszenie prawa materialnego. Skarżący wniósł o dołączenia akt dotyczących odwołania do Sądu Okręgowego w Kielcach w sprawie I Ns 115/16 oraz akt, w których 29 marca 2016 r. zapadło postanowienie przed Sądem Rejonowym w Skarżysku – Kamiennej, a także o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania ww. odwołania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Z uzyskanych w trakcie postępowania sądowego informacji wynika, że Sąd Rejonowy w Skarżysku – Kamiennej postanowieniem z 16 lutego 2016 r. sygn. akt I NS 115/16 po rozpoznaniu wniosku Powiatu zezwolił wnioskodawcy na złożenie do depozytu sądowego kwoty 5406 zł należnej tytułem odszkodowania za przejęcie na rzecz Powiatu własności nieruchomości działki nr [...], która to kwota ma być wydana osobom legitymującym się tytułem własności odnośnie tej nieruchomości. R.C. złożył apelację od tego postanowienia, termin rozprawy w Sądzie Okręgowym wyznaczony jest na 29 grudnia 2016 r. Natomiast wskazane w skardze postanowienie z 29 marca 2016 r. dotyczyło zwolnienia R.C. od opłaty sądowej od apelacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, ale nie z przyczyn w niej wskazanych.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja wydana w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, co do której wydano ostateczną decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jednolity Dz. U.2013.687 ze zmianami), dalej specustawa drogowa. Tryb ustalania i wypłaty tego odszkodowania został uregulowany w ostatnio wymienionej ustawie oraz w ustawie z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.), dalej ugn.

Zgodnie z art. 12 ust. 4a specustawy drogowej, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4 (tj. nieruchomości lub ich części, które stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych lub własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych), wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Organem tym natomiast jest starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych, o czym stanowi art. 11a ust. 1 specustawy drogowej. Z kolei stosownie do treści art. 12 ust. 5 ostatnio wymienionej ustawy, do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a, stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. Ten ostatni przepis stanowi między innymi, że wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Odszkodowanie przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe (art. 12 ust. 4f). Zgodnie z art. 106 ust 1a ustawy o gospodarce nieruchomościami, za działki gruntu wydzielone pod drogi powiatowe, wojewódzkie lub krajowe albo pod poszerzenie tych dróg, odszkodowanie wypłaca odpowiednio powiat, województwo lub Skarb Państwa. W myśl art. 130 ust. 2 ugn ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego (art. 156 ust. 1 ugn). Szczegółowe zasady ustalania wysokości odszkodowania określają dalsze przepisy ugn, a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. 2004.207.2109 ze zm.). Przepisy te określają właściwe podejście, metody i techniki szacowania nieruchomości, których wyboru dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych (art. 154 ust. 1 ugn).

Ze względu na okoliczności niniejszej sprawy należy też wskazać, że zgodnie z art. 132 ust. 1a ugn, w sprawach, w których wydano odrębną decyzję o odszkodowaniu, zapłata odszkodowania następuje jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna. Odszkodowanie wpłaca się jednak do depozytu sądowego, jeżeli:

1) osoba uprawniona odmawia jego przyjęcia albo wypłata odszkodowania natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody lub

2) odszkodowanie za wywłaszczenie dotyczy nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym (art. 133 ugn).

Stosując ten ostatni przepis, a ściślej normę zawartą w jego punkcie 1, organy administracji obu instancji orzekły o zobowiązaniu Zarządu Powiatu, jako powiatu zobowiązanego do wypłaty ustalonego odszkodowania, do wystąpienia do sądu z wnioskiem o zezwolenie na złożenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do depozytu sądowego, a następnie do przekazania tego odszkodowania do depozytu sądowego. Motywem takiego rozstrzygnięcia było ustalenie przez organy obu instancji, że część ze współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości zmarła przed wszczęciem postępowania o zezwolenie na realizację inwestycji drogowej zakończonego decyzją z [...], a postępowanie o dział spadku po nich, a także o zasiedzenie przez jedną ze współwłaścicielek wywłaszczonej nieruchomości, tj. Z.C. działki nr [...], której część oznaczona po podziale numerem [...] została wywłaszczona wskazaną wyżej decyzją - są jeszcze w toku, w związku z czym nie można w sposób nie budzący wątpliwości stwierdzić, na czyją rzecz należy orzec odszkodowanie za przejęcie z mocy prawa przez Powiat prawa własności w/w nieruchomości. W ocenie Wojewody, dopiero osoby, które uzyskają prawomocne postanowienie sądu o dziale spadku i zasiedzeniu, otrzymają należne im części ustalonego w decyzji Starosty z [...] odszkodowania z depozytu sądowego proporcjonalnie do posiadanych udziałów we współwłasności. Taka argumentacja jest błędna, ponieważ w części dotyczącej znaczenia dla sprawy wspomnianego postępowania o stwierdzenie zasiedzenia nie uwzględnia zmienionego w toku postępowania stanu faktycznego, a w części dotyczącej związku zasad wypłaty odszkodowań za przejęcie z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie specustawy drogowej z postępowaniem o dział spadku po poprzednich właścicielach, oparta jest na wadliwej wykładni zastosowanych przepisów.

Co do pierwszej z zasygnalizowanych kwestii należy zauważyć, że postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia z dniem 11 lutego 2008 r. udziału w wysokości ½ części we własności nieruchomości położonej w M., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,58 ha, przez będącą już współwłaścicielem tej nieruchomości Z. C., które to postępowanie rzeczywiście mogło powodować trudności w ustaleniu osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania za przejętą z mocy prawa działkę – w dacie wydawania decyzji przez Wojewodę już się prawomocnie zakończyło oddaleniem wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, czego nie uwzględnił organ II instancji. Sąd Okręgowy w Kielcach bowiem, postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2016 r. w sprawie II Ca 1442/15 oddalił apelację Z. C. od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Skarżysku-Kamiennej z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt I NS 564/13 oddalającego wniosek Z. C. o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności działek położonych w M., oznaczonych numerami 387, 276, 278/1 i 279. O fakcie tym Wojewoda został powiadomiony pismem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 7 kwietnia 2016 r. doręczonym w dniu 11 kwietnia 2016 r. oraz w dniu 15 kwietnia 2016 r. osobiście przez Z.C.(pismo i notatka służbowa k. II 16 i II-17 akt administracyjnych organu II instancji). Prawomocne zakończenie wspomnianego wyżej postępowania o stwierdzenie zasiedzenia oddaleniem wniosku Z. C. powoduje, że takie postępowanie nie mogło być powodem do stosowania w sprawie dyspozycji art. 133 pkt 1 ugn.

Odnośnie drugiej z przedstawionych wyżej wątpliwości, Sąd wyraża pogląd, że postępowanie o dział spadku, w skład którego wchodzi przejęta z mocy prawa na podstawie specustawy drogowej nieruchomość, odszkodowanie za którą to nieruchomość jest przedmiotem postępowania administracyjnego, nie stanowi trudnej do przezwyciężenia przeszkody do wypłaty tego odszkodowania, o jakiej mowa w art. 133 pkt 1 ugn, ani też nie powoduje wątpliwości co do tego, czy nieruchomość taka ma uregulowany stan prawny w rozumieniu art. 133 pkt 2 ugn.

Odnosząc się w pierwszym rzędzie do tej drugiej kwestii należy zauważyć, że w art. 113 ust. 6 ugn zostało określone, że przez nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym rozumie się nieruchomość, dla której ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują do niej prawa rzeczowe. Przepis ten stosuje się również, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie żyje i nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone postępowanie spadkowe (art. 113 ust. 7 ugn). Sytuacje wymienione w tych przepisach nie zachodzą w niniejszej sprawie. Postępowanie spadkowe, o jakim mowa w art. 113 ust. 7 ugn, to postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku (por. Tadeusz Żyznowski (w:), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Teza 1 do art. 669. LEX 2013), a nie postępowanie o dział spadku, którego celem jest uzyskania orzeczenia likwidującego wspólność majątku powstałą w chwili otwarcia spadku.

W toku postępowania działowego konieczne jest przedstawienie przez wnioskodawców postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po spadkodawcy. Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło i nie został sporządzony zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd w toku postępowania działowego (art. 680 § 1 i art. 681 kpc). Ustalenie wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli nieruchomości spadkowej, która stała się przedmiotem przejęcia na podstawie specustawy drogowej oraz ich udziałów spadkowych powoduje, że znane są wszystkie osoby uprawnione do odebrania odszkodowania za taką nieruchomość. Jeżeli poszczególne rzeczy wchodzące w skład majątku spadkowego stanowią współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu (art. 689 kpc).

W niniejszej sprawie zaistniały i zostały prawidłowo wykazane wskazane wyżej okoliczności pozwalające na przyjęcie, że nieruchomość położona w M., oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,0033 ha w dacie wydawania zaskarżonej decyzji miała uregulowany stan prawny. Organy administracji bowiem, w oparciu o niekwestionowane dokumenty w postaci tytułu własności i postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po trojgu z czworga pierwotnych współwłaścicieli przedmiotowej działki oraz po zmarłych ich spadkobiercach, ustaliły niewadliwie udziały wszystkich aktualnych współwłaścicieli działki nr [...] położonej w M. W konsekwencji nie można było nie tylko przyjąć, że przedmiotowa nieruchomość miała nieregulowany stan prawny w rozumieniu art. 133 pkt 2 ugn, ale również że zachodziły w sprawie jakiekolwiek trudne do przezwyciężenia przeszkody powodujące konieczność wpłacenia do depozytu sądowego odszkodowania należnego osobom uprawnionym za przejęcie z mocy prawa przez Powiat prawa własności w/w nieruchomości. Za przeszkody, o jakich mowa w art. 133 pkt 1 in fine ugn można uznać sytuację życiową osoby uprawnionej do odbioru odszkodowania powodującą, że wypłata odszkodowania jest przynajmniej czasowo niemożliwa, lub sytuację, gdy z osobą taką nie ma kontaktu. Chodzi tu przy tym o przeszkody niezależne od podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 17 lutego 2011 r., I SA/Wa 1713/10, LEX nr 991565, Ewa Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, wydanie III LEX 2014, teza 1. do art. 133 ugn). Żadna taka przeszkoda nie została w sprawie ujawniona. Nie jest nią w szczególności trwające jeszcze postępowanie o dział spadku po poprzednich właścicielach między innymi przedmiotowej działki. Skoro bowiem wierzytelność o wypłatę przedmiotowego odszkodowania ma charakter wierzytelności o świadczenie podzielne, jakim jest świadczenie o charakterze pieniężnym, to zgodnie z art. 379 § 1 kc wierzytelność o takie podzielne świadczenie dzieli się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest dłużników albo wierzycieli. Sąd nie podziela przy tym wyrażanego w doktrynie poglądu, o bezwarunkowym obowiązywaniu w polskim prawie spadkowym tzw. zasady surogacji polegającej na uznawaniu, że w miejsce określonego prawa majątkowego należącego do majątku spadkowego w chwili otwarcia spadku, wchodzą zawsze prawa uzyskane w jego zamian (por. Jakub Biernat Umowa o dział spadku. Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Warszawa 2008. s. 95). Sąd podziela natomiast również wyrażony w doktrynie pogląd, że w braku majątku odrębnego (co dotyczy występującego w niniejszej sprawie składnika majątku spadkowego) surogacja może występować wyłącznie wówczas, gdy jej istnienie przewiduje wyraźnie norma prawna (por. na przykład art. 332 kc, art. 406 kc, art. 1054 § 1 kc). Regulacja dotycząca wspólności majątku spadkowego w odniesieniu do stosunków pomiędzy spadkobiercami, takiej normy jednak nie zawiera (por. S. Grzybowski, System prawa cywilnego, T. 1, Część ogólna s. 466, Wrocław 1974, E. Kitłowski, Surogacja rzeczowa w prawie cywilnym. Wydawnictwo prawnicze. Warszawa 1969, s. 24).

W konsekwencji powyższych rozważań należy przyjąć, że nie zaistniały w sprawie podstawy do zastosowania w stosunku do przedmiotowego odszkodowania normy wynikającej z art. 133 pkt 1 ugn i zobowiązania Zarządu Powiatu Skarżyskiego do wystąpienia do sądu z wnioskiem o zezwolenia na złożenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do depozytu sądowego. Dlatego zaskarżona decyzja, jako naruszająca wskazane przepisy prawa materialnego, podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a). p.p.s.a.

W oparciu o treść art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił również decyzję organu I instancji. Choć bowiem organ ten wydał swoje utrzymane wadliwie w mocy przez organ II instancji rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II decyzji, jedynie z uwagi na toczące się jeszcze wówczas postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości, to jednak dla końcowego załatwienia sprawy niezbędne było również uchylenie tej decyzji. Rozstrzygnięcie, jakie powinno być w sprawie wydane w związku ze stwierdzonym przez Sąd naruszeniem prawa materialnego, wymaga dla zachowania wynikającej z art. 15 kpa zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wydania ponownej merytorycznej decyzji przez organ I instancji.

Dające się wyczytać z własnoręcznie sporządzonej przez R.C. skargi zarzuty wobec zaskarżonej decyzji, nie mogły zostać uwzględnione.

Jak to trafnie wyjaśnił organ II instancji, nawet wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, konsekwencją której jest między innymi przejście z mocy prawa objętych taką decyzją nieruchomości przeznaczonych pod realizację inwestycji drogowej, na własność odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg powiatowych (art. 12 ust. 4 pkt 2 specustawy drogowej), nie wymaga zgody współwłaścicieli takiej nieruchomości na jej podział i przejęcie pod realizację celu publicznego polegającego na rozbudowie drogi powiatowej. Poza tym wspomniana decyzja Starosty z dnia [...] stała się ostateczna, a ponadto nie była przedmiotem niniejszej skargi. Odnośnie natomiast zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji ustalającej odszkodowanie za przejęcie z mocy prawa nieruchomości stanowiącej współwłasność między innymi skarżącego, to należy zauważyć, że jej wydanie nie wymaga podjęcia z współwłaścicielami takiej nieruchomości jakichkolwiek negocjacji. Dlatego zarzut skarżącego, że nikt z nim w tej sprawie nie rozmawiał, nie mógł odnieść skutku. Skarżący był natomiast zawiadamiany stosownie do treści art. 10 § 1 kpa o możliwości wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (zwrotne poświadczenie odbioru zawiadomienia z dnia 25 listopada 2015 r. – k 152 akt organu I instancji oraz zawiadomienia z dnia 15 marca 2016 r. k. II – 14 akt organu II instancji) oraz doręczone mu zostały decyzje zapadłe w sprawie.

Zawarty w skardze, a także powtórzony na rozprawie wniosek o zawieszenie postępowania z uwagi na toczące się postępowanie przed sądem powszechnym w przedmiocie wpłacenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, nie mógł być uwzględniony, ponieważ rozstrzygnięcie sprawy nie zależało od wyniku tamtego postępowania. Postępowanie w przedmiocie wpłacenia kwoty odszkodowania przyznanego zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją do depozytu sądowego, jest następstwem uostatecznienia się decyzji Starosty z dnia [...], co wyklucza możliwość wpływu tamtego postępowania na niniejszą sprawę. Na skutek natomiast wyeliminowania z obrotu prawnego wspomnianej decyzji Starosty oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody z dnia [...], na podstawie art. 152 § 1 p.p.s.a. nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. To więc postępowania prowadzone w przedmiocie wpłacenia kwoty przedmiotowego odszkodowania do depozytu sądowego powinno zostać zawieszone do czasu prawomocnego zakończenia niniejszego postępowania.

Przedwczesne natomiast, ze względu na uwzględnienie skargi z innych przyczyn, niż w niej wskazane, było odnoszenie się do niczym nie popartego i w żaden sposób nie sprecyzowanego zarzutu dotyczącego niewłaściwego określenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Odnośnie natomiast zawartego w uzasadnieniu skargi żądanie powołania biegłego "w celu ustalenia właściwego odszkodowania" należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dopuszczenie przez sąd administracyjny dowodu z opinii biegłego, nie jest więc możliwe.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji, kierując się wszystkimi przedstawionymi wyżej uwagami wyda stosowne rozstrzygnięcie eliminując dotychczasowe naruszenia prawa.

Na podstawie art. 250 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c). w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 805), Sąd przyznał od Skarbu Państwa na rzecz ustanowionego z urzędu radcy prawnego reprezentującego skarżącego w sprawie kwotę 295,20 zł w tym VAT w kwocie 55,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.