Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 895/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Janina Guść, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta T., działając na podstawie m.in. art. 17 ust. 1, 1a, 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r."), decyzją z dnia 12 stycznia 2021 r. (nr [...]) odmówił przyznania M. C. (zwanej dalej także jako: "wnioskodawczyni", "strona" lub "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią - J. K.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki nad J. K. przez wnioskodawczynię. Nie kwestionuje również, że z uwagi na wiek i stan zdrowia J. K. wymaga stałej opieki drugiej osoby. Nie oznacza to jednak automatycznie, że wnioskodawczyni przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1a u.ś.r., bowiem syn J. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest aktywny zawodowo, a fakt, że nie sprawuje on opieki nad matką nie wynika z obiektywnych przeszkód jej sprawowania, lecz z jego wyboru i dokonania w rodzinie ustaleń, że opiekę te będzie sprawować wnioskodawczyni. Tym samym nie można uznać, że zostały spełnione warunki określone w art. 17 ust. 1a u.ś.r., wobec czego wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ pierwszej instancji dodał, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że J. K. w momencie zaliczenia przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. do pierwszej grupy inwalidztwa miała ukończone 78 lat. Natomiast art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ zaznaczył przy tym, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, odnoszącego się do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie oznacza wykluczenia możliwości stosowania przesłanki określonej w tym przepisie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "SKO"), po rozpatrzeniu wniesionego przez M. C. odwołania, decyzją z dnia 29 lipca

2021 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735; zwanej dalej jako: "k.p.a.") oraz z art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Prezydenta Miasta T.

SKO uznało za zasadny podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., o sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. SKO wskazało w tym zakresie, że ma świadomość, że organy administracji publicznej są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa, jednak zdecydowało przychylić się do stanowiska sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Przykładowo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał na konieczność [cyt.]: "takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału". WSA w Bydgoszczy powołał się w swoim orzeczeniu na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że [cyt.]: "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego". Następnie WSA w Bydgoszczy wyjaśnił, że stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (lub daty jej powstania nie można ustalić), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1201/17). Analogiczne stanowisko zajmowane jest także przez inne sądy administracyjne, przykładowo przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2920/16; z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, a także przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyrokach: z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt III SA Gd/662/19; z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 470/20; dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 519/20; jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyrokach: z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1356/19; z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1355/19, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 60/20.

SKO pomimo powyższego zdecydowało się utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji, bowiem nie została w rozpatrywanej sprawie spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. W. K. - syn J. K. jest emerytem, prowadzi działalność gospodarczą, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem, zdaniem SKO, zasadnie stwierdził organ pierwszej instancji, iż fakt, że syn J. K. nie sprawuje opieki nad matką nie wynika z obiektywnych przeszkód jej sprawowania, lecz jego wyboru. SKO podzieliło pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1482/19, w którym wskazano, że: "Wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. ograniczenia nie można stosować w sposób rygorystyczny w takiej sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego - do których zaliczyć trzeba wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne - nie jest w stanie opieki sprawować. W rozpatrywanej sprawie nie ma obiektywnych przyczyn, dla których syn J. K. nie może sprawować opieki nad matką, wynika to z jego wyboru. Orzecznictwo sądów wskazuje również, że opieka nie musi być sprawowana osobiście, obowiązek alimentacyjny opieki nad matką może być realizowany także przez zapewnienie środków finansowych na sprawowanie opieki przez inną osobę.

M. C., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta T. i orzeczenie co istoty sprawy poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez syna niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Pełnomocnik skarżącej w uzasadnieniu skargi podniósł, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ drugiej instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Jak trafnie wskazał Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w wyroku z dnia 7 marca 2019 r. wydanym w sprawie II SA/Sz 80/19: "W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (k.r.o.). Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP)."

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 lipca 2021 r. (nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 12 stycznia 2021 r. (nr [...]), którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią - J. K.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając na uwadze treść wskazanego powyżej art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz fakt, że babcia skarżącej (ur. [...] 1933 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 12 sierpnia 2011 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem, iż niepełnosprawność istnieje od lutego 2011 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 lutego 2011 r., wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem przedmiotowe świadczenie nie było zależne od daty powstania niepełnosprawności u wymagającej opieki babci skarżącej.

Pomimo powyższego wskazać należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z cytowanych powyżej uregulowań ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Prawo to, bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny.

Stosownie do treści art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej w skrócie również jako: "k.r.o."), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Trzeba też pamiętać, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art.129 k.r.o.).

Przyczyną odmowy przyznania świadczenia skarżącej było stwierdzenie przez organy orzekające, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad J. K., gdyż na skarżącej, będącej wnuczką osoby wymagającej opieki, nie ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny w rozumieniu k.r.o. Obowiązek ten obciąża natomiast w pierwszej kolejności syna niepełnosprawnej - W. K.

Zatem istota rozstrzygnięcia analizowanej sprawy leży w ocenie, czy skarżącej można przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji gdy obowiązek alimentacyjny syna - W. K. wyprzedza jej obowiązek alimentacyjny.

Oceniając ten aspekt sprawy przypomnieć należy, że skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką, jaką sprawuje nad niepełnosprawną babcią, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy skarżąca wraz z babcią i synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mieszkają pod adresem: T., ul. S. [...]. W T. mieszka również syn niepełnosprawnej - W. K. (T., ul. K. [...]). W toku postępowania skarżąca podkreślała, że jest jedyną bliską osobą, która faktycznie może zajmować się niepełnosprawną babcią. W. K. (syn niepełnosprawnej J. K.) nie jest wstanie opiekować się matką, gdyż jest na emeryturze oraz prowadzi własną działalność gospodarczą (zob. oświadczenie skarżącej z dnia 10 grudnia 2020 r. znajdujące się w aktach sprawy organu pierwszej instancji).

Zgodnie z literalnym brzmieniem art 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wnuczce, jako osobie niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku, gdy spełnione są następujące warunki: nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Niesporna jest między stronami okoliczność, że W. K. (syn J. K.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy w tym miejscu podkreślić, że z woli ustawodawcy, uprawnienie innych osób (wnuczki), na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, aktualizuje się dopiero wówczas, gdy zapewnienie takiej opieki nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (dzieci osoby niepełnosprawnej).

Za taką przyczynę skarżąca uznaje w istocie - jak wskazano wyżej - pobieranie przez W. K. emerytury i prowadzenie działalności gospodarczej. Z kolei organy orzekające wskazywały, że okoliczność ta nie wyłącza w żaden sposób zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

Sąd orzekający podziela prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd o konieczności zastosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., która umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny posiada żyjące dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale - co warte podkreślenia - tylko wówczas, gdy dzieci te faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z ich woli, nie są zdolne do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, np. z uwagi na podeszły wiek, zły stan zdrowia, pobyt za granicą (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16).

Taka przyczyna nie występuje jednakże w kontrolowanej sprawie.

Jak ustalono w toku postępowania, jedyną wskazywaną przez skarżącą przeszkodą w sprawowaniu opieki nad matką przez W. K. (syna osoby niepełnosprawnej) jest fakt, że jest emerytem i prowadzi działalność gospodarczą.

Podkreślenia wymaga, że W. K. pomimo tego, że jest emerytem (ma 67 lat), dalej jest aktywny zawodowo - prowadzi działalność gospodarczą, nie legitymuje się jakimkolwiek orzeczeniem o niepełnosprawności, zamieszkuje w tej samej miejscowości, co jego matka. W tych okolicznościach nie sposób uznać, aby zachodziły jakiekolwiek przeszkody, które uniemożliwiłyby mu sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. Taką przeszkodą z pewnością nie może być aktywność zawodowa.

Fakt, że dziecko osoby wymagającej opieki nie deklaruje chęci opieki całodobowej, bo jest aktywne zawodowo, nie może zostać uwzględniony, gdyż pozostaje bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r. (por. wyrok WSA w Kielcach z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 1099/19).

Zatem, skarżąca nie przestawiła w przedmiotowej sprawie okoliczności, które można byłoby uznać za trwałe i z przyczyn niezależnych od W. K. i jego woli wyłączające możliwość sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Nawet dokonanie wykładni celowościowej art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. nie może bowiem skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny, w sytuacjach, w których dziecko osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość jej sprawowania, lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc np. to, że nie chce zrezygnować z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. Aktywność zawodowa nie może być uznawana (nie byłoby to bowiem zgodne z celem omawianej ustawy) za przesłankę niezależnej od woli niemożności świadczenia opieki nad osobą niepełnosprawną, szczególnie, że to właśnie rezygnacja z aktywności zawodowej (lub jej niepodejmowanie) jest warunkiem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej kategorii osób (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po 223/21).

W ocenie Sadu, organy prawidłowo uznały, że w kontrolowanej sprawie nie wystąpiła przesłanka do uzyskania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyraźnego podkreślania przy tym wymaga, że organy nie poprzestały w przedmiotowej sprawie na literalnym brzmieniu wskazanego przepisu, lecz dokonały także jego wykładni celowościowej, która jednak wbrew oczekiwaniu skarżącej - z uwagi na ustalone w sprawie okoliczności faktyczne - nie mogła skutkować przyznaniem jej wnioskowanego świadczenia.

Konkludując, w rozpoznawanej sprawie, nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na uznanie, że obowiązek alimentacyjny skarżącej względem babci wyprzedza obowiązek alimentacyjny jej syna. Syn bowiem, który jest zdolny do podjęcia się opieki nad niepełnosprawną matką, zgodnie z przywołanym wyżej regulacjami k.r.o., w pierwszej kolejności zobowiązany jest do sprawowania opieki nad matką. Skoro skarżąca (jako wnuczka) nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to nie mogła uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl).