Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 446/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 215  ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 50  par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30  par. 4  art. 10  art. 109  par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej we W. sprawy ze skarg M. K. i M. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. 1. ze skargi M. L. - uchyla zaskarżoną decyzję; 2. oddala skargę M. K.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2017 r., nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania M.K. od decyzji Prezydenta [...] z [...] lipca 2016 r., nr [...] odmawiającej przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...], uchylił decyzję organu I instancji i umarzył postępowanie I instancji w całości.

W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z 23 grudnia 2013 r. M.K., wniosła o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. w rejonie obecnych ulic [...], [...], [...] o pow. [...] m2, ozn. hip. [...]. Do wniosku została załączona umowa sprzedaży zawarta w formie aktu notarialnego z [...] grudnia 2013 r., Rep. A nr [...], na podstawie której A. F. działający w imieniu i na rzecz spółki T. [...] SA w W. sprzedał M.K. wszelkie prawa i roszczenia do całej nieruchomości gruntowej położonej w W. w rejonie wyżej wskazanych ulic, dla której jest prowadzona stara księga hipoteczna hip. Nr [...], w tym:

1) wszelkie prawa i roszczenia, w tym odszkodowawcze, wynikające z dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...];

2) wszelkie prawa i roszczenia, w tym odszkodowawcze, wynikające z ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami;

3) wszelkie prawa i roszczenia, w tym odszkodowawcze, wynikające z wszelkich innych tytułów, w tym wszelkie prawa i roszczenia, w tym odszkodowawcze, jakie mogą powstać w przyszłości z jakiegokolwiek tytułu, czy wynikające z tych praw i roszczeń prawa do nieruchomości zamiennych i inne.

Wojewoda wyjaśnił, że nieruchomość ozn. nr hip. [...] położona przy ul. [...] znajduje się w obrębie [...] i w jej skład wchodzą:

- część działki ew. nr [...] KW Nr [...] stanowiąca własność gminy W.;

- część działki ew. nr [...] stanowiąca własność Skarbu Państwa, teren ulicy [...];

- część działki ew. nr [...] KW nr [...] własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym P. SA;

- część działki ew. nr [...] - własność Skarbu Państwa, teren ulicy [...];

- część działki ew. nr [...] - KW Nr [...], własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym "P." Spółka z o.o.

Organ wyjaśnił, że z opinii geodety uprawnionego E.K. wynika, że nieruchomość hip. [...] położona przy ul.: [...]/[...] o pow. [...] m2 znajduje się w granicach kilku obecnych działek ewidencyjnych położonych w obrębie: [...]:

- nr [...] w części o pow. [...] m2 przeniesiona do KW nr [...], stanowiącej własność [...];

- nr [...] w części o pow. [...] m2, bez założonej KW - ulica [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, w trwałym zarządzie Zarządu [...]; - nr [...] w części o pow. [...] m2 (w tym pod budynkiem [...] m2), przeniesiona do [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym P. sp. z o.o;

- nr [...] w części o pow. [...] m2 (w tym pod budynkiem [...] m2), przeniesiona do KW nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym P. sp. z o.o.;

- nr [...] w części o pow. [...] m2, bez założonej KW, ulica [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, w trwałym zarządzie [...];

- nr [...] w części o pow. [...] m2 (w tym pod budynkiem [...] m2), przeniesiona do KW nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczysty D. S.A.

Decyzją z [...] lipca 2016 r., nr [...] Prezydent [...] odmówił M.K. przyznania odszkodowania za nieruchomości położoną w W. przy ul. [...], hip. nr [...] o pow. [...] m2, która obecnie wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...] - część, nr [...] - część (stanowiących aktualnie własność [...]) oraz nr [...] - część, nr [...] – część, nr [...] – część, nr [...] - część z obrębu [...] (aktualnie stanowiących własność Skarbu Państwa).

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż przeznaczenie w Ogólnym Planie Zabudowy Miasta [...], zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych [...] sierpnia 1931 r. terenu przedmiotowej nieruchomości pod zabudowę zwartą, 4 i 5 kondygnacyjną, do 50% zabudowy spełnia pierwszy z warunków umożliwiających przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną. Utratę zaś faktycznego władztwa przez poprzednich właścicieli przed 5 kwietnia 1958 r. Prezydent [...] uzasadnił opierając się na załączonej do akt sprawy opinii geodezyjnej z [...] lutego 2015 r. sporządzonej przez geodetę uprawnionego [...].

Odmowę przyznania odszkodowania organ I instancji uzasadnił, wskazując na zawarte umowy indemnizacyjne:

- układ z 16 lipca 1960 r. zawarty między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, który uregulował roszczenia za znacjonalizowane mienie, w ramach którego zostało przyznane odszkodowanie za akcje spółki T. [...] w W., S.K. oraz M. A., działającej w imieniu własnym i jako spadkobierczyni po l. A.;

- układ z 19 marca 1948 r. zawarty między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Republiki Francuskiej dotyczący udzielenia przez Polskę odszkodowania dla interesów francuskich dotkniętych przez ustawę polską z 3 stycznia 1946 r. o nacjonalizacji. W ramach tego układu francuscy akcjonariusze wyżej wskazanej spółki złożyli wnioski o odszkodowanie, a materiały dotyczące szczegółów wykonania układu z Francją znajdują się w opracowaniu i udzielenie informacji będzie możliwe po zakończeniu tego opracowania;

- układ z 14 listopada 1963 r., zawarty między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Belgii i Rządem Wielkiego Księstwa Luksemburgu dotyczący odszkodowania za niektóre interesy belgijskie i luksemburskie w Polsce, w ramach którego zostało wypłacone odszkodowanie za akcje spółki. Otrzymali je N.D., A. N., J.H., L.O., C.T., P.D.;

- w ramach układu indemnizacyjnego ze Szwajcarią znajdują się dokumenty wskazujące na korespondencję w sprawie przekazania akcji spółki T. [...] w W., choć w zbadanych dotychczas dokumentach brak jest potwierdzenia przekazania tych akcji i określenia kto był ich właścicielem, dokumentacja wykonania tego układu znajduje się obecnie w opracowaniu i udzielenie odpowiedzi, czy mienie zostało objęte odszkodowaniem będzie możliwe po zakończeniu tego opracowania.

Zdaniem organu I instancji na mocy powołanych układów wypłacono odszkodowania za akcje spółki T. [...] w W. Prezydent [...] podkreślił, iż wypłata odszkodowania następowała za zrzeczeniem się wszelkich praw i roszczeń do majątków znacjonalizowanych przez Polską Rzeczpospolitą Ludową, a uprzednio należących do obywateli państw trzecich - stron układów indemnizacyjnych.

Zdaniem Prezydenta nieruchomości należące do spółki, w tym przy ul. [...] i [...], a także przy ul. [...] zostały znacjonalizowane, a ich ówcześni właściciele zrzekli się ostatecznie wszelkich praw i roszczeń do znacjonalizowanych nieruchomości. Prezydent [...] podkreślił, iż zrzeczenie się przez pierwotnych właścicieli ich praw i roszczeń do znacjonalizowanych nieruchomości można w przedmiotowej sprawie wywodzić z samego faktu, iż akcjonariusze spółki T. [...] w W. wymienieni zostali na listach podmiotów, którym zostało wypłacone odszkodowanie na podstawie właściwych układów indemnizacyjnych. W konsekwencji organ I instancji stwierdził, iż zawarta pomiędzy T. [...] SA w W. a M.K. umowa z [...] grudnia 2013 r. zbycia wszelkich praw i roszczeń w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nie wywołała wskazanych w niej skutków prawnych, gdyż zawarcie umowy nastąpiło z naruszeniem zasady nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet.

Odwołanie od decyzji Prezydenta złożyła M.K. zarzucając, że ustalenia organu są niekompletne i oparte na wybiórczym materiale dowodowym. Organ nie ustalił jaką część kapitału zakładowego spółki reprezentowali wymienieni akcjonariusze, którzy rzeczywiście otrzymali odszkodowanie za akcje spółki. Ponadto zarzuciła, iż organ nie ustalił w zakresie układów indemnizacyjnych zawartych z Francją i Szwajcarią w sposób jednoznaczny, czy obywatele wymienionych państw otrzymali odszkodowanie. Odwołująca podkreśliła, iż w sprawie nieruchomości należących do spółki, w tym przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...] w W. nie zostały wydane decyzje administracyjne przez Ministra Finansów stwierdzające przejście na rzecz Skarbu Państwa wymienionych nieruchomości na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, o której mowa w art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65).

W ocenie strony odszkodowania wypłacone za część akcji spółki nie mogą być utożsamiane z zadośćuczynieniem roszczeń, jakie miała spółka w odniesieniu do znacjonalizowanego mienia. Zdaniem odwołującej się wyłącznie osoby fizyczne pełniące funkcje organu spółki akcyjnej mogły działając za spółkę złożyć skuteczne oświadczenie o zrzeczeniu się roszczeń do znacjonalizowanych nieruchomości, będących własnością spółki.

M.K. zaznaczyła, że odszkodowanie z układów przysługiwało osobom prawnym mającym siedzibę za granicą bądź osobom prawnym utworzonym w danym państwie obcym (analogicznie jak w przypadku osób fizycznych uprawnienie byli tylko cudzoziemcy), a spółka Towarzystwo [...] w W. była spółką utworzoną na podstawie polskiego prawa, z siedzibą w Polsce. Przedmiotowa nieruchomość nie znajduje się w wykazie nieruchomości za które przyznano odszkodowanie.

Wojewoda [...] po rozpatrzeniu sprawy wskazał, że zgodnie z art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2016 r. poz. 23) przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Oceniając możliwość przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne Wojewoda wskazał, że zgodnie z planem z 1931 r. przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w strefie przeznaczonej w części pod zabudowę zwartą, 4-kondygnacyjną, a w części pod zabudowę zwartą 5-kondygnacyjną, do 50% powierzchni zabudowania. Takie przeznaczenie w planie dopuszczało zabudowę jednorodzinną. Odnosząc się do utraty faktycznego władania działką po 5 kwietnia 1958 r. przez poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych organ oparł się na znajdującej się w aktach sprawy opinii geodezyjnej z [...] lutego 2015 r., sporządzonej przez geodetę uprawnionego E.K. Zgodnie z tą opinią w latach 1920-1939 teren przedmiotowej nieruchomości był zabudowany budynkami biurowymi i magazynowymi zakładów mechanicznych. W wyniku działań wojennych zabudowa została w całości zniszczona i nie została odtworzona. Budynki po wschodniej stronie ulicy [...] powstały w latach 2006-2014. Od roku 1945 do lat obecnych teren oznacz hip. Nr [...] stanowił teren parku miejskiego bez zabudowań i nie był zagospodarowany w inny sposób (trwałe ogrodzenia). Początkowo stanowił część [...], który został wytyczony w latach 40 i 50 XX wieku na terenie zniszczonej zabudowy miejskiej P. Pierwsza część [...] otwarta została [...] lipca 1955 r. Istniejące ciągi piesze wewnątrz parku powstały w latach 60 XX wieku, jako drogi wewnątrzparkowe. Ulica [...] leżąca w granicach nieruchomości hipotecznej powstała w 1968 r. Ulica [...] przed 1945 r. stanowiła granicę hipoteki (północna krawędź), a jej poszerzenie do obecnych rozmiarów nastąpiło po roku 1959, kiedy to zlikwidowano linię [...] biegnącą ulicą [...]. Z opinii geodety wynika, że funkcjonujący po wojnie park obejmujący znaczną część przedmiotowej nieruchomości został wytyczony już w latach 40 i 50 XX. wieku, jednakże ta część parku, która zajmuje obecnie nieruchomość ozn. hip. [...] została zagospodarowana w latach 60 XX wieku. Ponadto leżąca w granicach nieruchomości hipotecznej ulica [...] powstała w 1958 r., a poszerzenie ulicy [...] nastąpiło po 1959 r.

Powyższe ustalenia, w ocenie organu, wskazują, iż utrata faktycznego władania nieruchomością przez poprzedniego właściciela nastąpiła po [...] kwietnia 1958 r. Potwierdzają to także nadesłane przez [...], przy piśmie z 23 października 2014 r., dokumenty. W konsekwencji Wojewoda uznał, że zostały spełnione przesłanki z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Badając legitymację do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za nieruchomość objętą dekretem z 26 października 1945 r. Wojewoda podkreślił, że art. 215 ust. 2 ustawy wskazuje, że odszkodowanie za przejętą nieruchomość mogą otrzymać poprzedni właściciel bądź jego następca prawny.

Poprzednim właścicielem nieruchomości była spółka akcyjna T. [...]. Z załączonej do akt sprawy umowy sprzedaży z [...] grudnia 2013 r. wynika, że spółka ta sprzedała M.K. wszelkie prawa i roszczenia, do całej nieruchomości gruntowej, w tym roszczenia wynikające z przepisów dekretu [...].

Zdaniem Wojewody [...] nie bez znaczenia dla oceny skuteczności umowy z [...] grudnia 2013 r. jest fakt, iż w chwili jej zawierania spółka nie była podmiotem wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego. Akta sprawy wskazują, że takiego wpisu spółka nie uzyskała. Pismem z 28 października 2015 r. Sąd Rejonowy [...] poinformował, iż podmiot T. [...] SA podejmował próby przerejestrowania się do rejestru przedsiębiorców KRS. W załączeniu przesłał postanowienie Sądu Rejonowego [...] z [...] lipca 2011 r., sygn. akt [...], którym oddalono wniosek T. [...] Spółka Akcyjna o wpis do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Z kolei Sąd Rejonowy w W. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pismem z 2 lutego 2016 r. poinformował, iż nie toczą się żadne postępowania z udziałem T. [...] S.A, a ponadto zaznaczył, iż spółka ta nie została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego i nie składała wniosku o taki wpis.

W ocenie Wojewody istotne znaczenie ma fakt, iż z dniem 1 stycznia 2001 r. weszła w życia ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym, o czym stanowi art. 1 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 ze zm.).

Zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy z 20 sierpnia 1997 r. podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Z tym, że do czasu rejestracji, zgodnie z art. 9 ust. 2, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r. zachowują moc dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych. Jednakże do czasu rejestracji, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r. do odpisów, wyciągów, zaświadczeń oraz skutków prawnych wpisów stosuje się przepisy obowiązujące do dnia wejścia w życie ustawy, wyłącznie w zakresie niezbędnym do tej rejestracji oraz do dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń wobec podmiotów wpisanych do dotychczasowego rejestru, o czym stanowi ust. 3 art. 9 ustawy.

Organ powołał postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2014. r., sygn. akt IV CSK 365/13, w którym Sąd ten zaznaczył, iż zdolność sądowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, wpisanej do rejestru sądowego, a nieprzerejestrowanej do Krajowego Rejestru Sądowego, obejmuje wyłącznie postępowanie o rejestrację spółki, a także postępowanie o zaspokojenie roszczeń spółki oraz przeciwko spółce (art. 9 ust. 3 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym). W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż zachowanie osobowości prawnej przez spółkę nieprzerejestrowaną jest, co do zasady, równoznaczne z posiadaniem przez nią zdolności sądowej i procesowej, nierozerwalnie związanych, w wypadku osób prawnych, z podmiotowością prawną (art. 37 § 1 k.c. oraz art. 64 i 65 § 1 k.p.c.). Ustawodawca jednakże, przez ograniczenie skutków prawnych wpisu tylko do enumeratywnie wymienionych zakresów sytuacji prawnej spółki, wprowadził czasowo i przedmiotowo ograniczoną zdolność prawną spółki nieprzerejestrowanej, a w konsekwencji tak również ograniczoną zdolność sądową oraz procesową. Zdolność sądowa takiej spółki zezwala jedynie na wystąpienie o rejestrację oraz na uczestniczenie w prowadzonych przeciwko spółce postępowaniach sądowych lub egzekucyjnych. Spółka nie ma natomiast zdolności sądowej do dochodzenia roszczeń oraz inicjowania jakichkolwiek postępowań sądowych, a ograniczona osobowość prawna nie pozwala na dokonywanie czynności prawnych i uczestniczenie w obrocie prawnym.

Zdaniem Wojewody wykładnię tę wspiera także ust. 4 omawianego przepisu, nakazujący wymienionym w nim podmiotom niezwłoczne informowanie sądu rejestrowego o posługiwaniu się odpisami, wyciągami lub zaświadczeniami, o których mowa w ust. 3 oraz o okolicznościach wskazujących na prowadzenie działalności przez podmioty wpisane do dotychczasowego rejestru. Wojewoda podniósł, że nie można także pominąć celu wprowadzenia zmiany art. 9 ust. 3 i dodania ust. 4, którym było doprowadzenie wpisów w rejestrach spółek handlowych do stanu rzeczywistego, zgodnego z przepisami kodeksu spółek handlowych, oraz zapewnienie pewności i bezpieczeństwa obrotu handlowego, zaufania do prawa, roli sądów rejestrowych, jak również wyeliminowanie możliwości uczestniczenia przez podmioty niespełniające wymagań prawa w działalności gospodarczej na podstawie nieaktualnych dokumentów z rejestru handlowego (uzasadnienie projektu ustawy z 29 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, Dz. U. Nr 106, poz. 671, Sejm VI kadencji, druk nr 2684).

Organ podał, że pogląd wyrażony w orzeczeniu Sądu Najwyższego zaaprobował również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 42/15, w którym zaznaczył, iż spółka wpisana do dotychczasowego rejestru, a nieprzerejestrowana do Krajowego Rejestru Sądowego nie jest uprawniona do występowania z jakimikolwiek roszczeniami. Wojewoda [...] w pełni podzielił powyższy pogląd, wskazując, że skutek prawny wpisu do rejestru sądowego spółki akcyjnej, nieprzerejestrowanej do Krajowego Rejestru Sądowego, w zakresie jej zdolności sądowej, jest ograniczony do rejestracji spółki oraz dochodzenia lub zaspokojenie roszczeń wobec spółki. Spółka taka zachowała zatem byt prawny i posiada osobowość prawną, natomiast nie może wytoczyć powództwa, ani uczestniczyć w obrocie gospodarczym, w tym zbywać przysługujących jej roszczeń. Rozwiązanie to nie jest nieproporcjonalnie krzywdzące zważywszy na fakt, ze spółki nieprzerejestrowane od roku 2001 r. nie uporządkowały swej sytuacji prawnej i nie wypełniły obowiązku rejestrowego.

Wojewoda podniósł, że w aktach sprawy znajdują się opinie prawne, zgodnie z którymi spółka nieprzerejestrowana przynajmniej do czasu wskazanego w art. 9 ust. 2 ustawy (31 grudnia 2015 r.) zachowuje pełną zdolność prawną i zdolność do czynności prawnej. Wojewoda [...], z uwagi na treść art. 75 § 1 kpa, dopuścił załączone przez stronę opinie prawne sporządzone przez: prof. dr hab. [...], dr [...], prof. dr hab. [...], prof. dr hab. [...] i prof. dr hab. A.K. Z opinii tych wynika, iż spółka wpisana do RHB, a nieprzerejestrowana do KRS do dnia 31 grudnia 2015 r. nadal posiada osobowość prawną i może być uczestnikiem obrotu prawnego. Może więc skutecznie dokonywać czynności prawnych, w tym zbywać należące do niej prawa majątkowe.

Wojewoda odnosząc się do powyższych opinii podkreślił, iż organ administracyjny związany jest przede wszystkim poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądowym, w sprawie o podobnym stanie faktycznym. Natomiast opinie są sporządzone na zlecenie strony dla celów tegoż postępowania, a strona nie załączyła, takich opinii które funkcjonowałyby niezależnie od niniejszego postępowania, co zdaniem organu, wpływa na ich wiarygodność i moc dowodową.

W rezultacie organ odwoławczy uznał, że spółka akcyjna T. [...], będąca spółką nieprzerejestrowaną do Krajowego Rejestru Sądowego, nie mogła skutecznie zbyć roszczeń przysługujących jej w stosunku do nieruchomości ozn. hip. [...], a tym samym M.K. nie nabyła tych praw i roszczeń.

W ocenie Wojewody organ I instancji błędnie uznał M. K. za legitymowaną do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, nie jest ona bowiem następcą prawnym spółki akcyjnej T. [...] - poprzedniego właściciela nieruchomości.

Wojewoda podkreślił, że zgodnie z art. 105 § 1 kpa sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne.

Brak legitymacji do wszczęcia postępowania wynikający z braku interesu prawnego po stronie podmiotu występującego z wnioskiem o wszczęcie postępowania powoduje, iż zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 kpa. Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części (art. 105 § 1 kpa).

Wojewoda uznając, że w niniejszej sprawie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylił decyzję organu I instancji oraz orzekł o umorzeniu postępowania I instancji w całości.

Na decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2017 r. skargi wniosły M.K. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 446/17) i M. L. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 447/17).

Postanowieniem z 5 kwietnia 2017 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ppsa, zarządził połączenie wyżej wskazanych spraw w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i dalszego prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 446/17.

Skarżąca M.K. zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie przepisu art. 30 § 4 kpa, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji zbycia przez nią na rzecz M.L., w toku postępowania przed organem II instancji, roszczenia o zapłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. Nr [...], polegające na wydaniu decyzji w stosunku do skarżącej zamiast w stosunku do M.L., pomimo że na skutek zbycia roszczeń będących przedmiotem postępowania, wystąpiła z postępowania z mocy prawa, a do którego w charakterze strony wstąpiła M.L., co skutkuje wydaniem decyzji obarczonej wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 kpa

2) naruszenie przepisu prawa materialnego art. 9 ust. 3 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym w zw. z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 9 ust. 3 ustawy z 20 sierpnia 1997 r., polegającą na przyjęciu, że przepis ten wprowadza ograniczoną zdolność prawną spółki nieprzerejestrowanej do Krajowego Rejestru Sądowego, w ramach której spółka do czasu przerejestrowania nie może dokonywać skutecznie czynności prawnych i uczestniczyć w obrocie gospodarczym, skutkującą uznaniem, że "T. [...] " SA, jako spóła nieprzerejestrowana do Krajowego Rejestru Sądowego nie mogła skutecznie zbyć roszczeń przysługujących jej w stosunku do nieruchomości, położonej przy ul. [...], a w konsekwencji odmówieniem nabywcy roszczeń - przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym i w efekcie wydanie, z naruszeniem przepisu art. 105 § 1 kpa, decyzji uchylającej decyzję Prezydenta [...] i umarzającej jako bezprzedmiotowe postępowanie w I instancji.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Wojewody [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Wyżej wskazane zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi, wskazując m. in., że pomimo zawartej z M.L. umowy decyzja Wojewody została skierowana do skarżącej, a nie do M.L., która wstąpiła z mocy prawa do postępowania w charakterze strony.

Skarżąca podała, że z ustaleń poczynionych przez jej pełnomocnika ustanowionego w postępowaniu administracyjnym wynika, że M.L. 9 grudnia 2016 r. złożyła do akt sprawy: [...] pismo, w którym zawiadomiła o zawarciu ze skarżącą umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego. Z pisma tego wynika ponadto, że M.L. poparła złożone odwołanie oraz wniosła o rozpoznanie sprawy. Pomimo dopełnienia przez M.L. obowiązków związanych z poinformowaniem organu administracji publicznej o następstwie prawnym, nie została ona dopuszczona do udziału w postępowaniu przez Wojewodę [...] i nie została doręczona jej decyzja.

Skarżąca podniosła, że od chwili zbycia na rzecz M.L. roszczeń odszkodowawczych, o których mowa w art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w stosunku do nieruchomości, której dotyczyło przedmiotowe postępowanie, nie przysługiwał skarżącej przymiot strony, a pomimo tego została przez organ potraktowana jako strona. Tego typu działanie organu II instancji, wypełnia, w ocenie skarżącej, przesłanki z w art. 156 § 1 pkt 4 kpa.

Skarżąca zarzucając naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 3 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. podniosła, że wykładnia tego przepisu dokonana przez Wojewodę jest błędna. Ani z literalnego brzmienia wskazanego przepisu ani z treści uzasadnienia do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (druk nr 2684 z 8 stycznia 2010 r.), nie wynika, aby znowelizowany przepis w jakikolwiek sposób miał ograniczyć zdolność prawną lub zdolność do czynności prawnych spółek wpisanych do RHB. Przeciwny pogląd, na którym bezrefleksyjnie oparł swoje rozstrzygnięcie Wojewoda [...], wyrażony został przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 28 lutego 2014 r. (sygn. akt: IV CSK 365/13), w którym jednak przedmiotem oceny Sądu był inny stan faktyczny. Ponadto pogląd ten został poddany rzeczowej krytyce przedstawicieli nauki prawa, których opinie skarżąca dołączyła do akt sprawy.

Zdaniem skarżącej wobec załączonych opinii, w treści których wybitni przedstawiciele doktryny prawa cywilnego i handlowego zaprezentowali i szeroko uargumentowali swoje kategoryczne stanowisko w przedmiocie skuteczności czynności zdziałanych do dnia 31 grudnia 2015 r. przez nieprzerejestrowaną do Krajowego Rejestru Sądowego spółkę, stojące w oczywistej sprzeczności z pojedynczym orzeczeniem Sądu Najwyższego z 28 lutego 2014 r., należy stwierdzić, że poprzestanie przez organ II instancji na wskazaniu, że jest on związany poglądem prezentowanym w orzecznictwie oraz że opinie są sporządzone na zlecenie strony stanowi naruszenie nie tylko wskazanego przepisu prawa materialnego, ale również szeregu zasad postępowania wyrażonych w kpa (art. 8, 9, 11, 77 § 1 i 80 kpa).

Skarżąca M.L. zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie przepisu art. 30 § 4 kpa, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji zbycia przez M.K. na jej rzecz roszczenia o zapłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na wydaniu decyzji w stosunku do M.K. zamiast w stosunku do skarżącej, pomimo, że na skutek zbycia roszczeń będących przedmiotem postępowania, wstąpiła do postępowania z mocy prawa w charakterze strony i to do niej powinna zostać skierowana decyzja, co skutkuje wydaniem decyzji obarczonej wadą o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 kpa,

2) naruszenie przepisu art. 10 kpa, poprzez pozbawienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu dotyczącym jej interesu prawnego, polegające w szczególności na niedopuszczeniu jej do udziału w postępowaniu, uniemożliwieniu wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału oraz zapoznania się z aktami, dające podstawę do wznowienia postępowania w sprawie;

3) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 3 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przepis ten wprowadza ograniczoną zdolność prawną spółki nieprzerejestrowanej do Krajowego Rejestru Sądowego, w ramach której spółka do czasu przerejestrowania nie może dokonywać skutecznie czynności prawnych i uczestniczyć w obrocie gospodarczym, skutkującą uznaniem, że "T. [...]" Spółka Akcyjna, jako nieprzerejestrowana do Krajowego Rejestru Sądowego nie mogła skutecznie zbyć roszczeń przysługujących jej w stosunku do nieruchomości, położonej w W. przy ul. [...], a w konsekwencji odmówieniem nabywcy roszczeń - M.K. przymiotu strony w niniejszym postępowaniu administracyjnym i w efekcie wydaniem z naruszeniem przepisu art. 105 § 1 kpa decyzji uchylającej decyzję Prezydenta [...] i umorzeniem, jako bezprzedmiotowego, postępowania w I instancji.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Wojewody [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Wyżej wskazane zarzuty skarżąca rozwinęła w skardze, podnosząc m.in., [...] grudnia 2016 r. zawarła z M.K. umowę sprzedaży, na mocy której nabyła od niej roszczenie, o którym mowa w art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, o zapłatę odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...], której dotyczyło przedmiotowe postępowanie administracyjne.

Pismem z 6 grudnia 2016 r., złożonym 9 grudnia 2016 r. w Urzędzie Miasta [...] Biurze Mienia Miasta i Skarbu Państwa poinformowała o zawarciu przedmiotowej umowy, przedkładając jednocześnie wypis z aktu notarialnego oraz oświadczyła, iż w całości podtrzymuje odwołanie złożone w tej sprawie oraz wniosła o jego rozpoznanie i rozstrzygnięcie w sprawie. Pomimo dopełnienia wszelkich obowiązków związanych z poinformowaniem organu o następstwie prawnym, nie została dopuszczona do udziału w postępowaniu przez Wojewodę [...], a przedmiotowa decyzja została wydana wobec M.K. i doręczona jej pełnomocnikowi.

Skarżąca wskazała, że skierowano decyzję do podmiotu, który nie miał przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. W ocenie skarżącej w sprawie zaistniała przesłanka z art. 156 § 1 pkt 4 kpa.

Natomiast naruszenie przez organ II instancji przepisu art. 10 § 1 kpa doprowadziło do wydania ostatecznej decyzji Wojewody w postępowaniu dotkniętym kwalifikowaną wadą, określoną w przepisie art. 145 § 1 pkt 4 kpa, co skutkować powinno koniecznością wznowienia postępowania w sprawie.

Niezależnie od postawionych wyżej, naruszeń prawa procesowego skarżąca zarzuciła także naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 3 ustawy z 20 sierpnia 1997 r., poprzez dokonanie jego błędnej wykładni, polegającej na przyjęciu, że przepis ten wprowadza ograniczoną zdolność prawną spółki nieprzerejestrowanej do Krajowego Rejestru Sądowego, w ramach której spółka do czasu przerejestrowania nie może dokonywać skutecznie czynności prawnych i uczestniczyć w obrocie gospodarczym. Zarzuty skargi co do naruszenia tego przepisu są tożsame z zarzutami podniesionymi w skardze złożonej przez skarżącą M.K., wobec czego nie ma potrzeby ponownie ich przywoływać.

Odpowiadając na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...] w piśmie procesowym z [...] września 2017 r. wniósł o oddalenie skarg, podzielając stanowisko przedstawione w uzasadnieniu decyzji Wojewody [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga M.K. nie zasługuje na uwzględnienie.

Podnieść należy, że wniesienie skargi do sądu przez osobę, którą organ administracyjny potraktował jako stronę postępowania administracyjnego i do której skierował decyzję administracyjną, nie przesądza jeszcze o interesie prawnym skarżącego w rozumieniu art. 50 § 1 ppsa.

Wylegitymowanie się przez skarżącego istnieniem decyzji administracyjnej, którą mu doręczono wprawdzie jest wystarczającym powodem do złożenia skargi, jednakże w toku rozpoznania skargi zadaniem sądu jest zbadanie, czy uprawnienie do wniesienia skargi oparte jest na rzeczywiście istniejącym interesie prawnym wynikającym z konkretnej normy prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 listopada 2004 r., OSK 919/04 (OSP 2005, z. 11, poz. 128, z glosą W. Chróścielewskiego, tamże, s. 579 i n.) uznał, że istotę interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawną. W wyroku wyjaśniono ponadto, że może to być norma należąca do każdej dziedziny prawa (nie tylko prawa administracyjnego), na podstawie której określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności w celu ochrony jego praw lub obowiązków.

Tym samym status strony postępowania sądowoadministracyjnego nie może wynikać z uznania jakiegokolwiek podmiotu za stronę, choćby to uczynił organ administracji publicznej.

Przy analizie legitymacji strony, można jednak wskazać na charakter procesowy i materialny tego zagadnienia. O charakterze procesowym legitymacji można mówić, gdy jakiś podmiot zwróci się do organu w zakresie jego kompetencji administracyjnych i żąda rozstrzygnięcia sprawy. W toku sprawy podmiot taki musi wykazać się również legitymacją wynikającą z przepisu prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Warszawa 1996, s. 185 i nast.).

Uwzględnienie skargi możliwe jest wówczas, gdy skarżący wykaże interes prawny pojmowany nie tylko jako uprawnienie do żądania przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności organu administracji publicznej przez sąd (ponieważ doręczono mu decyzję) lecz, gdy wykaże, że interes ten polega na istnieniu związku między sferą jego indywidualnych praw i obowiązków, a rozstrzygnięciem zaskarżonego aktu lub czynnością.

Istotę legitymacji skargowej stanowi zatem uprawnienie do żądania przeprowadzenia przez sąd administracyjny kontroli określonego aktu lub czynności organu administracji publicznej przez podmiot wykazujący istnienie związku między sferą jego indywidualnych praw i obowiązków a zaskarżonym aktem. Legitymacja do wniesienia skargi wynikająca z tak rozumianego interesu prawnego istnieje obiektywnie, a nie dlatego, że ocenę taką wyraża podmiot wnoszący skargę albo też organ rozstrzygający sprawę administracyjną.

Podkreślić należy, że ostateczna decyzja administracyjna - przez sam fakt jej doręczenia określonej osobie - nie przesądza zatem jeszcze oceny, że podmiot, który ją otrzymał, legitymuje się interesem prawnym w znaczeniu wyżej opisanym. Tak rozumiany interes prawny podlega ocenie sądu administracyjnego w ramach kontroli sprawowanej na podstawie art. 134 § 1 ppsa.

Zgodnie z art. 50 § 1 ppsa uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Istnienie legitymacji skargowej podlega badaniu przez sąd administracyjny. Stwierdzenie jej braku u skarżącego powoduje oddalenie skargi (tak: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 227-228 i powołany tam wyrok NSA w Warszawie z 27 września 2000 r., sygn. akt II SA 2109/00, OSP 2001, nr 6, poz. 86). Dlatego wniesienie skargi do sądu przez osobę, którą organ administracyjny potraktował jako stronę postępowania administracyjnego i do której skierował decyzję administracyjną, nie przesądza samo przez się o interesie prawnym skarżącego w rozumieniu art. 50 § 1 ppsa.

Odnosząc powyższe wywody do skargi M.K. podnieść należy, że skarżąca aktem notarialnym z [...] grudnia 2016 r. zbyła wszystkie prawa i roszczenia w zakresie odszkodowania za sporną nieruchomość na rzecz M.L. O zbyciu tych praw organ odwoławczy nie miał wiedzy i dlatego doręczył M.K. zaskarżoną decyzję. Nie mniej jednak z dniem zawarcia umowy utraciła ona z mocy prawa interes prawny do uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym, a następnie legitymację do kontroli legalności decyzji przed sądem.

Prawa i roszczenia odszkodowawcze z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (a tego dotyczyło postępowanie), jako prawa majątkowe są co do zasady prawami zbywalnymi. Należy jednak odróżnić zbywalność danego prawa od skuteczności jego zbycia. Kwestie te jednak na obecnym etapie postępowania pozostają poza oceną Sądu, jako przedwczesne, gdyż oceny tej organ dokonał wobec podmiotu, który nie powinien być już adresatem decyzji.

W sytuacji zawarcia umowy przez skarżące adresatem decyzji i uczestnikiem postępowania odwoławczego nie powinna być skarżąca M.K.

Z przyczyn wyżej omówionych skarga M.K. podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa, z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 50 ppsa (pkt 2 sentencji wyroku).

Jednakże inaczej przedstawia się sprawa skarżącej M.L.. Zgodnie z art. 30 § 4 kpa w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

Następstwo procesowe, jako rezultat następstwa prawnego może być skutkiem bądź śmierci osoby fizycznej (likwidacji osoby prawnej, albo jednostki organizacyjnej), bądź też może być wynikiem czynności prawnej dotyczącej przedmiotu postępowania. Przepis art. 30 § 4 kpa ustala zasady przenoszenia na inny podmiot praw zbywalnych w drodze czynności prawnej oraz nabywania składników masy spadkowej przez spadkobierców strony. W sytuacjach określonych w tym przepisie, w toku postępowania ulega zmianie podmiot działający jako strona (uczestnik) oraz treść jego tytułu do udziału w sprawie.

Przenosząc powyższe do niniejszej sprawy należy uznać, iż w wyniku zawartej umowy z M.K. skarżąca M.L. z mocy prawa wstąpiła do postępowania. Rzeczą organu było zbadanie, czy skarżąca podtrzymuje odwołanie, czy je cofa, co pozwoliłoby, zgodnie z art. 10 kpa, na zachowanie jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu. W niniejszej sprawie skarżąca M.L. powiadomiła organ I instancji o zawartej umowie i poparła odwołanie złożone przez M.K.

Z przyczyn wyżej wskazanych postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie powinno toczyć się z udziałem skarżącej M.L.

Zasadny jest więc zarzut jej skargi, że organ odwoławczy naruszył przepis art. 30 § 4 kpa, na skutek czego skarżąca została pozbawiona udziału w postępowaniu drugoinstancyjnym. Naruszony został także przepis art. 10 kpa.

Jak wyżej zaznaczono, na obecnym etapie postępowania, przedwczesne jest odnoszenie się przez Sąd do zarzutu skargi M.L. dotyczącego naruszenia art. 9 ust. 3 ustawy z 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o KRS w zw. z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, polegającym na błędnym uznaniu, zdaniem skarżącej, że spółka nie wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego nie mogła skutecznie zbyć przysługujących jej roszczeń do nieruchomości, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa. Kwestie te będą przedmiotem badania przez organ odwoławczy w postępowaniu przeprowadzonym z udziałem M.L.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności – ze skargi M.L. Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku, z mocy art. 145 § pkt 1 lit. b) ppsa.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda przeprowadzi postępowanie z udziałem M.L.