Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2030/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie asesor WSA Aneta Trochim-Tuchorska (sprawozdawca), asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia ... kwietnia 2006 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia ... kwietnia 2006 r., nr... utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia ... stycznia 2006 r., nr... o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr ... z dnia ... stycznia 1996 r. wystawionego przez Urząd Celny w W.

Postanowienie zostało oparte na następująco ustalonym stanie faktycznym sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku R. K. na podstawie wystawionego przez Urząd Celny w W. tytułu wykonawczego nr... z dnia ... stycznia 1996 r., obejmującego zaległe należności celne i podatkowe.

W toku prowadzonego postępowania zawiadomieniem z dnia ... listopada 2002 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego w Urzędzie Skarbowym W., co doprowadziło do wykonania w dniu ... listopada 2002 r. obowiązku objętego tym tytułem i do zakończenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Pismem z dnia ... sierpnia 2003 r. R. K. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, z uwagi na przedawnienie należności objętych wspomnianym tytułem wykonawczym.

Postanowieniem z dnia ... września 2003 r., nr... Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej w W., po rozpoznaniu zażalenia R. K., postanowieniem z dnia ... stycznia 2004 r., nr... uchylił powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w części dotyczącej zaległości podatkowych i w tym zakresie umorzył postępowanie egzekucyjne, w pozostałej części postanowienie to utrzymał w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 329/04 oddalił skargę R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia ... stycznia 2004 r.

Wnioskiem z dnia ... czerwca 2005 r. R. K., powołując się na art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wystąpił o umorzenie powyższego postępowania egzekucyjnego z uwagi na niedoręczenie upomnienia. R. K. podniósł, że nie otrzymał wymaganego prawem upomnienia, zaś znajdujące się w aktach sprawy potwierdzenie doręczenia upomnienia, na które to powołuje się wierzyciel, nie może być brane w sprawie pod uwagę z tego względu, że upomnienie w dacie ... listopada 1995 r. odebrał jego syn, który był wówczas niepełnoletni. Doręczone upomnienie nie wywołuje tym samym skutków prawnych. Jako dowód złożył do akt sprawy kserokopię odpisu skróconego aktu urodzenia K. K., zgodnie z treścią którego urodził się on 20 lutego 1981 r. oraz kserokopię zaświadczenia z dnia 12 lipca 2005 r. wystawionego przez Urząd [...] W. potwierdzającego, że w lokalu nr ... przy ul... w W. od 1981 r. zameldowane są wyłącznie następujące osoby: R. K., E. K., K. K. i M. K.

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. pismem z dnia ... czerwca 2005 r., nr... wystąpił do wierzyciela, by ten zajął stanowisko w niniejszej sprawie.

Wierzyciel w piśmie z dnia ... sierpnia 2005 r. stanął na stanowisku, iż podniesiony przez R. K. zarzut niedoręczenia upomnienia jest bezzasadny. Wskazał, iż doręczenie upomnienia nr ... nastąpiło za pośrednictwem Urzędu Pocztowego W. i miało miejsce w dniu ... listopada 1995 r. Wierzyciel podniósł, iż zobowiązany odbierając tytuł wykonawczy w dniu ... czerwca 1996 r. miał możliwość zgłoszenia zarzutu w przedmiocie niedoręczenia upomnienia, czego nie uczynił. Kwestionowanie doręczenia upomnienia po dziesięciu latach od daty zaistnienia zdarzenia, w kontekście informacji uzyskanej z Centrum Usług Pocztowych powoduje niemożność uzyskania wyjaśnień od doręczyciela. Zdaniem wierzyciela R. K. sądząc, iż doręczenie upomnienia nastąpiło w sposób nieprawidłowy winien wystąpić z powództwem cywilnym o odszkodowanie od tegoż Urzędu Pocztowego. Stanowisko swoje wierzyciel potwierdził także w piśmie z dnia ... sierpnia 2005 r. wystosowanym w związku z wniesioną przez R. K. skargą z dnia ... sierpnia 2005 r. na działanie Dyrektora Izby Celnej w W...

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z dnia ... września 2005 r., nr... odmówił wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego o numerze ... wystawionego przez Urząd Celny w W...

Na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia ... września 2005 r. R. K. wniósł zażalenie

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia ... grudnia 2005 r., nr... uchylił powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia ... września 2005 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. po ponownym rozpatrzeniu wniosku w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia ... stycznia 2006 r., nr... odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr ... wystawionego przez Urząd Celny w W. W uzasadnieniu organ wskazał, że z załączonego do tytułu wykonawczego upomnienia nr... z dnia... listopada 1995 r. nie wynika, iż osoba odbierająca nie jest osobą pełnoletnią. Podniósł, że należność objętą powyższym tytułem wyegzekwowano i przekazano na rachunek wierzyciela, co spowodowało wykonanie obowiązku objętego tym tytułem wykonawczym i zakończenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Powołał się także na stanowisko wierzyciela w przedmiocie doręczenia upomnienia wyrażone w pismach z dnia ... i ... sierpnia 2005 r.

W dniu ... stycznia 2006 r. R. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie przepisów art. 15 i art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez prowadzenie egzekucji pomimo braku skutecznego doręczenia upomnienia oraz nieuwzględnienie przedstawionych dowodów potwierdzających, iż upomnienie zostało doręczone niepełnoletniemu wówczas synowi, a więc z naruszeniem art. 43 kpa.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia ... kwietnia 2006 r., nr... utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia ... stycznia 2006 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 59 § 3 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 7 powołanej ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu.

Organ II instancji podniósł, iż wierzyciel kierując tytuł wykonawczy nr... do realizacji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W., zgodnie z art. 27 § 2 powołanej ustawy w obowiązującym wówczas brzmieniu, dołączył do niego dowód doręczenia upomnienia. Tym samym brak było podstaw do zwrotu przez organ egzekucyjny przedmiotowego tytułu wierzycielowi na podstawie art. 29 § 2 powołanej ustawy. Organ egzekucyjny nie miał też podstaw do zakwestionowania dołączonego przez wierzyciela do tytułu dowodu doręczenia upomnienia.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. podkreślił, że również wierzyciel otrzymując od doręczyciela kopię upomnienia z dnia ... listopada 1995 r., nr... wraz z potwierdzeniem jego odbioru o treści "24.XI.95 K.K." nie miał podstaw do kwestionowania u doręczyciela sposobu doręczenia przedmiotowej przesyłki, gdyż podpis osoby odbierającej przesyłkę nie mógł budzić żadnych wątpliwości co do skuteczności doręczenia przesyłki. Z zapisu widniejącego na potwierdzeniu odbioru nie wynika, że osoba, która złożyła podpis, potwierdzając tym samym odbiór przesyłki, jest niepełnoletnia. Niewątpliwie wierzyciel domagałby się od doręczyciela wyjaśnień np. w sytuacji braku daty doręczenia przesyłki, czy też w sytuacji złożenia przez odbiorcę nieczytelnego podpisu, jednak takie okoliczności w niniejszej sprawie nie wystąpiły.

Ponadto R. K. otrzymując tytuł wykonawczy nr... z dnia ... czerwca 1996 r. został pouczony o możliwości wniesienia zarzutu do postępowania egzekucyjnego dotyczącego braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Jednakże z prawa tego nie skorzystał, pomimo, że jak sądzi nie otrzymał przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego upomnienia.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej przedstawiony przez zobowiązanego dowód, to jest kopia odpisu skróconego aktu urodzenia syna K. nie wskazuje jednoznacznie, iż osobą która potwierdziła swoim podpisem odbiór przedmiotowego upomnienia jest syn zobowiązanego K. K., będący wówczas osobą niepełnoletnią. Natomiast przedstawione zaświadczenie Urzędu [...] W. z dnia ... lipca 2005 r. potwierdza jedynie jakie osoby w lokalu nr... przy ulicy... w W. były zameldowane. Dowód ten nie rozstrzyga w sposób jednoznaczny, iż pod wymienionym adresem nie zamieszkiwały inne osoby. Na podstawie tego dowodu nie można takiej ewentualności wykluczyć.

W ocenie organu II instancji słusznie organ egzekucyjny rozpatrując wniesione żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak doręczenia upomnienia oparł się na stanowisku wierzyciela i odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec R. K. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. na podstawie tytułu wykonawczego nr ... było przedmiotem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, w związku ze skargą wniesioną przez zobowiązanego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia ... stycznia 2004 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego i w postępowaniu tym Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec majątku zobowiązanego.

R. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia ... kwietnia 2006 r., nr... wnosząc o jego uchylenie.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Urząd Skarbowy W. wszczął i przeprowadził skutecznie postępowanie egzekucyjne, pomimo iż nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji niezbędne do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i uprawniające do prowadzenia takiego postępowania. Wskazał, że nie zostało mu doręczone upomnienie, o którym mowa w art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co skutkować powinno umorzeniem postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 1 pkt 7 tejże ustawy.

Skarżący podniósł, że udowodnił, iż osobą która odebrała upomnienie był jego niepełnoletni wówczas syn K. K. W jego ocenie w związku z tym, iż podpis widniejący na dokumencie odebrania upomnienia nie był podpisem zobowiązanego, obowiązkiem wierzyciela było sprawdzenie i zweryfikowanie skuteczności doręczenia upomnienia przed wszczęciem egzekucji. Obowiązek ten ciążył również na organie egzekucyjnym. Ponadto wskazał, że wniesienie zarzutu po otrzymaniu tytułu wykonawczego było jego prawem, a nie obowiązkiem.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./).

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga R. K. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo, tj. przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Brak przesłania upomnienia stanowi zatem istotne uchybienie procesowe.

W aktach sprawy znajduje się upomnienie z dnia ... listopada 1995 r., nr... kierowane do R. K., którego odbiór został pokwitowany w dniu ... listopada 1995 r. wyraźnym podpisem "K.K.".

Skarżący podniósł, że upomnienie to nie zostało mu skutecznie doręczone. Wskazał, że upomnienie to w dniu ... listopada 2004 r. odebrał jego syn K. K., który był wówczas niepełnoletni. Jako dowód niepełnoletności syna w dacie doręczenia upomnienia złożył kserokopię odpisu skróconego aktu urodzenia K. K., zgodnie z treścią którego urodził się on w dniu 20 lutego 1981 r. Natomiast jako dowód, iż jedynym domownikiem, który mógł złożyć podpis widniejący na upomnieniu był syn K. załączył kserokopię zaświadczenia z dnia ... lipca 2005 r. wystawionego przez Urząd [...] W. potwierdzającego, że w lokalu nr ... przy ul... w W., w którym wówczas mieszkał, od 1981 r. zameldowane są wyłącznie następujące osoby: R. K., E. K., K. K. i M. K.

Stosownie do art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym również w dacie doręczania przedmiotowego upomnienia, jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera przepisów regulujących doręczanie pism, do doręczeń stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 43 kpa w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem do rąk dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Treść cytowanego przepisu nie pozostawia żadnych wątpliwości. Dyspozycja tego przepisu wymaga, aby pismo pochodzące od organu administracji publicznej, w przypadku nieobecności adresata doręczyć dorosłemu domownikowi. Doręczenie pisma małoletniemu domownikowi adresata pisma jest bezskuteczne.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. dokonując oceny przedstawionych przez stronę dowodów stwierdził, że nie dowodzą one w sposób jednoznaczny, że osobą która pokwitowała odbiór przedmiotowego upomnienia był niepełnoletni wówczas K. K. Dowody te w ocenie organu nie wykluczają ewentualności, że pod wymienionym adresem mogły mieszkać jeszcze inne osoby, które nie były zameldowane. Organ wskazał ponadto, że z uwagi na upływ czasu nie można wystąpić do urzędu pocztowego z reklamacją przesyłki zawierającej upomnienie. Ustalenia organu nie są więc jednoznaczne.

Wskazać należy, że organ nie może przyjąć całkowicie biernej postawy i ograniczyć się jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty stanowiące podstawę jej żądania, czy nie i przerzucić w konsekwencji obowiązek wyjaśnienia sprawy na stronę.

Zgodnie bowiem z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Z zasady tej wynika obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. Realizacji zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 kpa, który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ I, jak i II instancji, który jako organ odwoławczy ponownie rozstrzyga sprawę. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych.

Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 kpa.

Skoro zatem w ocenie organu dowody przedstawione przez stronę są niewystarczające organ powinien z własnej inicjatywy uzupełnić zebrany materiał dowodowy. Zgodnie z art. 75 kpa jako dowód można dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy ograniczył się jedynie do oceny dowodów przedstawionych przez skarżącego oraz uzyskania stanowiska wierzyciela, które nie jest wiążące dla organu egzekucyjnego. Organ nie podjął żadnych czynności procesowych celem jednoznacznego ustalenia, czy doręczenie przedmiotowego upomnienia jest skuteczne w świetle art. 43 kpa.

Podkreślić należy, iż postępowanie odwoławcze ma charakter reformatoryjny, co oznacza, że organ ponownie rozstrzyga sprawę. Zgodnie z art. 140 kpa organ odwoławczy tak samo, jak organ I instancji związany jest przepisem art. 7, art. 77 i art. 80 kpa. A przepis art. 136 kpa daje mu możliwość przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w sytuacji, gdy istnieją braki w materiale dowodowym, zgromadzonym w postępowaniu przed organem pierwszej instancji.

Wskazać ponadto należy, że w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 329/04 kontroli sądowej podlegało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia ... stycznia 2004 r., nr ... w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie należności objętych tytułem wykonawczym nr... W postępowaniu tym nie było kwestionowane doręczenie upomnienia. Wątpliwość, co do skuteczności doręczenia upomnienia wystąpiła dopiero po wskazaniu przez R. K., że upomnienie odebrał jego syn K., który był wówczas niepełnoletni i złożeniu kserokopii odpisu aktu urodzenia K. K. oraz zaświadczenia o osobach zameldowanych w mieszkaniu przy ul... w W.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 oraz art. 200 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.