Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2240/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 59 par. 2, art. 71
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz (spr.) Protokolant Sylwia Nerkowska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 398/11 w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B.; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz J.S. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 398/11, oddalił skargę J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2011 r., w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Skarżący wnioskiem, który wpłynął do Dyrektora Izby Celnej w T. w dniu 13 grudnia 2010 r., zwrócił się o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 4 stycznia 2007 r., w trybie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej jako u.p.e.a.). W uzasadnieniu wskazał, że łączna kwota zobowiązania wynosi ponad 300.000 zł i nadal powiększa się o około 30.000 – 40.000 zł. rocznie z tytułu odsetek. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku mogącego być przedmiotem egzekucji, nie ma realnej możliwości wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym. Podniósł również, że nie ma żadnych perspektyw podjęcia pracy, w związku z tym nie ma możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów. Wobec powyższego uzasadniony jest jego zdaniem wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, ze względu na bezskuteczność postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w T. na podstawie art. 18 i art. 59 § 2 i 3 u.p.e.a. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podniósł, że skarżący nie wskazał na żadną z zawartych w art. 59 § 1 u.p.e.a. przesłanek. Ponadto stwierdził, że z treści art. 59 § 2 u.p.e.a. wynika dla organu egzekucyjnego uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Podniósł, że niezaistaniała żadna przesłanka wskazana w art. 59 § 1 u.p.e.a., jak również nie wystąpiła fakultatywna przesłanka przewidziana w art. 59 § 2 tej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalając skargę stwierdził, że istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił skarżącemu umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że z wniosku o umorzenie wynikało, że postępowanie egzekucyjne winno być umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a., w związku z bezskutecznością prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Sąd I instancji – przytoczywszy treść art. 59 § 1, § 2 i § 3 u.p.e.a. – podniósł, że organ dokonał oceny pod kątem przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego i wywiódł, że nie występuje żadna z nich, w tym również wskazana przez skarżącego określona w art. 59 § 1 u.p.e.a. (umorzenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela), albowiem w rozpoznawanej sprawie wierzyciel nie żądał umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji uznał za prawidłowe stanowisko organu, że skoro wolą skarżącego było umorzenie postępowania egzekucyjnego, a nie wystąpiła przesłanka wskazana we wniosku o umorzenie – art. 59 § 1 pkt 9, to rozpoznał wniosek w kontekście wystąpienia przesłanki zawartej w art. 59 § 2 u.p.e.a.

Za nieuprawnione Sąd I instancji uznał zarzuty dotyczące naruszenia art. 71 u.p.e.a. w zw. z art. 77 pkt 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 71 u.p.e.a. jeżeli egzekucja administracyjna należności pieniężnych staje się bezskuteczna, organ egzekucyjny lub wierzyciel może zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd wskazał, że powyższy przepis, wbrew twierdzeniom skarżącego, zawiera uprawnienie, a nie obowiązek zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Uprawnienie to przysługuje przed wszczęciem jak również w toku egzekucji administracyjnej, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowana należność pieniężna nie będzie mogła być zaspokojona ze znanego majątku zobowiązanego ani też z jego wynagrodzenia za pracę lub z przypadających mu okresowo świadczeń.

Sąd I instancji stwierdził, że postanowienie organu I jak i II instancji zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Podstawę prawną rozstrzygnięcia skonstruowano w sposób prawidłowy, a dokonana przez organy wykładnia przepisów prawa jest spójna, logiczna i prawidłowa. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odniesiono się do podnoszonych przez skarżącego argumentów i dokonano ich oceny pod kątem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W związku z tym za niezasadne należało uznać naruszenie art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 107 § 3 i art. 124 § 2 k.p.a.

Od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. skargę kasacyjną wniósł J. S., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi kasator zarzucił naruszenie:

I. przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej jako p.u.s.a.), tj. art. 1 § 2 wobec wadliwego wykonania obowiązku kontroli decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem – co do uznania, iż brak postępowania w przedmiocie ustalenia wypłacalności skarżącego oraz ustalenia wpływu tej okoliczności na skuteczność egzekucji oraz brak uzasadnienia co do odmowy jego przeprowadzenia po złożeniu do wierzyciela wniosku o umorzenie egzekucji w zw. z jej nieskutecznością, jest zgodny z prawem;

II. przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), tj.:

1. art. 3 § 2 p.p.s.a. polegające na wadliwym przeprowadzeniu kontroli decyzji administracyjnej pod względem jej zgodności z prawem – co do uznania za uprawnione pozostawienie przez organ administracyjny wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w zw. z niewypłacalnością bez rozpoznania oraz wobec braku uzasadnionej tej decyzji, jest zgodny z prawem;

2. art. 135 p.p.s.a przez niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszeń prawa, polegającym na:

a) pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji w zw. z niewypłacalnością zobowiązanego, nieprzeprowadzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia bezskuteczności egzekucji i niewypłacalności zobowiązanego oraz braku uzasadnienia takiej decyzji;

3. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i b), c) poprzez oddalenie skargi skutkiem niedostrzeżenia naruszenia przez organ art. 71 w zw. z art. 1 ust. 2, art. 2 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 11 k.p.a.; art. 124 § 2, art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP na skutek braku uzasadnienia prawnego i faktycznego kwestionującego zasadnie, logicznie, prawnie i faktycznie wniosek skarżącego o umorzenie egzekucji wobec jej bezskuteczności, wynikającej z niewypłacalności zobowiązanego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

4. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na:

a) przyjęciu przez Sąd stanu faktycznego ustalonego przez organ (rzeczywistego), mimo że dokonane przez organ ustalenia nie są wystarczające do przyjęcia braku podstawy do wystąpienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż ustalonych bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego na okoliczność wypłacalności skarżącego oraz wpływu tej przesłanki na skuteczność egzekucji,

b) dokonaniu niewystarczających ustaleń faktycznych w przedmiocie skuteczności egzekucji, naruszając przez to ustawę,

c) naruszenia zasady prawdy obiektywnej w wyniku przyjęcia bez wyczerpującego postępowania, iż skarżący pozostaje wypłacalny,

d) naruszeniu zasady słusznego interesu strony i interesu społecznego, wobec przyjęcia, iż organ celny zastosował niezbędne przepisy prawa w przedmiocie ustalenia wypłacalności skarżącego i wpływu tej przesłanki na ocenę skuteczności egzekucji.

5. art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wobec naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 71 w zw. z art. 1 ust. 2 i art. 2 u.p.e.a. oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w przedmiocie naruszenia zasady proporcjonalności przy badaniu granicy swobody organu administracyjnego w zakresie uznania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

6. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wobec naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 75, art. 77, At. 80 k.p.a. w zw. z art. 18, art. 1 ust. 2 u.p.e.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że z przepisów art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, iż postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wywołane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z treści i konstrukcji skargi kasacyjnej wynika, że strona skarżąca oparła ją na obydwu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a., stawiając zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy. W odniesieniu do jedynego spośród stawianych na podstawie określonej w pkt 1 art. 174 p.p.s.a. zarzutu kasacyjnego, a mianowicie zarzutu naruszenia przepisu art. 71 w zw. z art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP stwierdzić należy jednak, że naruszenie prawa definiowane przez autora skargi kasacyjnej, jako naruszenie prawa materialnego adresowane jest wobec przepisów postępowania. Wobec tego bowiem, że zasadniczo, za przepisy proceduralne uznaje się przepisy o właściwości organu orzekającego i o postępowaniu przed nim, zaś za przepisy prawa materialnego, przepisy dotyczące przesłanek, treści, powstania, zmiany lub zgaśnięcia prawa, czy roszczenia, to naruszenia przepisów art. 71, art. 1 pkt 2 i art. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwłaszcza gdy w tym względzie zwrócić uwagę na ich normatywną treść nie może być kwalifikowany inaczej, jak tylko zarzut naruszenia przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy – pierwszy z przywołanych przepisów, w sytuacji objętej hipotezą dekodowanej z niego normy stanowi o uprawnieniu organu egzekucyjnego oraz wierzyciela do zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku zgodnie z przepisami k.p.c.; drugi spośród nich precyzuje przedmiotowy zakres regulacji ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; trzeci zaś określa katalog obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej. Ze sposobu, w jaki omawiany zarzut został postawiony oraz uzasadniony jednoznacznie wynika, że z punktu widzenia treści przywołanej regulacji strona skarżąca kasacyjnie podważa prawidłowość przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli zgodności z prawem prowadzonego z wniosku zobowiązanego postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonego postanowienia, w zakresie odnoszącym się do zaniechania wyjaśnienia przez organ faktycznych podstaw odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy jak podnosił wnioskodawca, skierowana wobec niego egzekucja - wobec jego niewypłacalności - była i jest bezskuteczna.

Należy więc przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie, skarga kasacyjna oparta została na podstawie określonej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., która tym samym determinuje zakres przeprowadzanej przez Naczelny Sąd Administracyjny kasacyjnej kontroli zaskarżonego wyroku Sądu I instancji.

Ze sposobu, w jaki skonstruowane i uzasadnione zostały zarzuty skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii oceny prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli wykładni i zastosowania (innymi słowy kontroli rekonstrukcji) przez organ egzekucyjny przepisów określających i ustanawiających prawne wymogi ustalania faktów, ich kwalifikacji prawnej oraz ustalania ich konsekwencji prawnych, w postępowaniu prowadzonym w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W sytuacji, gdy Sąd I instancji kontrolował zgodność z prawem postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydanego na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a przepis ten, wobec treści zawartej w nim regulacji, stanowi podstawę realizacji przyznanych nim organowi egzekucyjnemu kompetencji na zasadzie uznania administracyjnego, stwierdzić należy, że zasadnicza oś sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do kwestii odnoszącej się do oceny prawidłowości stanowiska wyrażonego w zaskarżonym wyroku, że granice uznania administracyjnego, w ramach którego operował organ egzekucyjny rozpatrując wniosek zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zostały przekroczone.

W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej albo natury merytorycznej, gdy w sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego nie jest możliwe lub dopuszczalne. Wskazany podział ma istotne znaczenie z punktu widzenia tego aspektu omawianego zagadnienia, który wiąże się z dopuszczalnością ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego po jego uprzednim umorzeniu z przyczyn formalnych. Wobec tego, że umorzenie postępowania egzekucyjnego wiązane jest z zaistnieniem trwałych przeszkód uniemożliwiających dalsze jego prowadzenie, w kontekście wskazanego powyżej podziału przyczyn na formalne i merytoryczne podkreślić należy również, że nie wszystkie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego faktycznie są trwałymi przeszkodami w jego prowadzeniu. Z tego mianowicie powodu, że przyczyny te mogą mieć charakter tak przyczyn nieprzemijających, jak i przemijających, a więc takich które mogą ustąpić, jak np. brak majątku zobowiązanego (por. art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma i to, że jak wynika z przepisu art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje (może nastąpić), albo wobec zaistnienia przesłanek enumeratywnie wymienionych w § 1, albo wobec zaistnienia przesłanki określonej w § 2 tego artykułu. Pierwszy z wymienionych przypadków odnosi się do obligatoryjnych przesłanek umorzenie postępowania egzekucyjnego, drugi zaś do przesłanki o charakterze fakultatywnym.

Zgodnie z art. 59 § 2 przywołanej ustawy, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w sytuacji nim określonej pozostawione zostało uznaniu organu egzekucyjnego. Nie oznacza to jednak, że postanowienie podejmowane na podstawie przywołanego przepisu, a więc w warunkach uznania administracyjnego, może być postanowieniem dowolnym. Musi ono bowiem wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Co przy tym istotne, omawiane postanowienie nie może pomijać w swej podstawie faktycznej rezultatu postępowania przeprowadzonego (z urzędu albo na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela; a także przy możliwości wykorzystania w nim przez organ egzekucyjny instytucji, o której mowa w art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) odnośnie do ustalenia istnienia/nieistnienia prawnie relewantnych faktów, których analiza ma podstawowe znaczenie z punktu widzenia fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania, tj. stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dopiero bowiem rezultat tego postępowania aktualizuje uprawnienie organu do realizacji kompetencji określonej przepisem art. 59 § 2 przywołanej ustawy, a mianowicie wydania, na zasadzie uznania administracyjnego, rozstrzygnięcia o umorzeniu albo o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, z tym, że oczywiście konsekwencją ustalenia nieistnienia fakultatywnej przesłanki umorzenia, jest wydanie (związanego tym ustaleniem) postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jest to oczywiste, zwłaszcza gdy w kontekście normatywnej treści przywołanego przepisu podkreślić, że na jego gruncie ustawodawca wprost stanowi o "stwierdzeniu" przesłanki fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, co w świetle przedstawionych argumentów również przemawia za koniecznością podjęcia przez organ egzekucyjny działań zmierzających do jej ustalenia. Jest to istotne również z tego powodu, że wobec przywołanego podziału przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego na przyczyny formalne i merytoryczne oraz jego konsekwencji dla dopuszczalności ponownego jego wszczęcia po uprzednim jego umorzeniu, orzekając na podstawie przepisu art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny nie może pomijać dyrektywy celowości postępowania egzekucyjnego, co w sytuacji ustalenia, że zobowiązany nie posiada majątku, wobec którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować, jak podnosi się w literaturze przedmiotu, umorzeniem postępowania egzekucyjnego (por. P. Pietrasz, w; Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz do art. 59 § 2. System Informacji Prawnej Lex, stan prawny 1 grudnia 2010 r.). Zwłaszcza gdy w tym kontekście wskazać również na ochronną funkcję omawianego rozwiązania w odniesieniu do wierzyciela, który zgodnie z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest zobowiązany do pokrywania kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Z powyższego wynika, że operując w warunkach uznania administracyjnego określonych przepisem art. 59 § 2 przywołanej ustawy, organ egzekucyjny zobowiązany jest wyjaśnić podejmowane rozstrzygnięcie również z punktu widzenia celowości postępowania egzekucyjnego, tj. wyjaśnić w oparciu o przekonujące argumenty, czy i dlaczego jest/nie jest celowe umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zwłaszcza, gdy w kontekście przywołanego podziału przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego podkreślić, że zgodnie z art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może ponownie nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.

W świetle przedstawionych argumentów, w odniesieniu do orzekania przez organ na podstawie przepisu art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sprawie z wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego za niewystarczające, a w konsekwencji za wadliwe uznać należy ograniczanie się wyłącznie do argumentu, że organ egzekucyjny może, ale nie musi umorzyć postępowanie egzekucyjne.

W sytuacji więc, gdy w procesie kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji uznając, że nie jest ono niezgodne prawem, ograniczył się li tylko do przywołania wskazanego powyżej argumentu i pominął wszystkie wynikające z przywołanej powyżej regulacji konsekwencje orzekania przez organ egzekucyjny w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to tak przeprowadzoną kontrolę uznać należy za wadliwą.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku charakteryzuje się daleko idącym deficytem. Pomijając w jego warstwie prawnej zasadnicze kwestie wiążące się z fakultatywnym orzekaniem przez organ egzekucyjny w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w jego warstwie faktycznej Sąd I instancji nie wskazał dosłownie żadnych okoliczności faktycznych, które w rozpoznawanej sprawie przyjął za podstawę wyrokowania, i z punktu widzenia których można byłoby zasadnie formułować ocenę, że operując w warunkach uznania administracyjnego organ wszechstronnie i dogłębnie rozważył wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, w tym rezultat ustaleń przeprowadzonych odnośnie do prawnie relewantnych faktów, których analiza miała podstawowe znaczenie z punktu widzenia fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania, tj. stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powielając równie lakoniczne stanowisko zawarte w uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia, Sąd I instancji w ogóle nie skonfrontował go z materiałem dowodowym akt sprawy, na podstawie których zobowiązany był orzekać. W tej mierze, zwraca uwagę to, że argumentacja zobowiązanego, który uzasadniając wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego eksponował okoliczność braku środków na pokrycie zobowiązań, a w konsekwencji bezskuteczność prowadzonej egzekucji wyrażającej się w braku egzekwowania zobowiązania, w ogóle nie została przeanalizowana przez Sąd I instancji z punktu widzenia fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. We wskazanym powyżej zakresie i wymiarze nie stanowiła ona również przedmiotu jakichkolwiek ustaleń, ani też ocen organu, co wobec adresowanych do niego zasad wyrażonych w przepisach art. 7 (w związku z art. 77 § 1 i art. 80), art. 8 oraz art. 11 (w związku z art. 124 § 2 w związku z art. 126) k.p.a. ocenić należy w równie krytyczny sposób. Jakkolwiek bowiem faktem jest, że to organ jest "gospodarzem" postępowania egzekucyjnego, to jednak nie zmienia to faktu, że orzekając w sprawie z wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w związku z jego bezskutecznością - w świetle przedstawionych argumentów - zobowiązany jest przedstawić konkretną ocenę odnośnie do "perspektyw" postępowania egzekucyjnego oraz uzasadnić swój wybór odnośnie do prowadzenia/umorzenia egzekucji. Ponadto w sytuacji, gdy kontrola zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego przeprowadzona została z pominięciem analizy podstawowych materiałów źródłowych (zwłaszcza tytułu wykonawczego), a w konsekwencji bez rzetelnej analizy efektywności dotychczas prowadzonej egzekucji - co powinno uwzględniać chociażby relację czasu trwania egzekucji do wysokości wyegzekwowanych kwot oraz poniesionych kosztów egzekucyjnych – to stwierdzić należy, że tak przeprowadzona kontrola dalece odbiegała od standardu określonego w przepisie art. 1 p.u.s.a w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., czyniąc ją, w rozpoznawanej sprawie, kontrolą fasadową.

W konsekwencji, wobec tego, że uchybieniem nie pozostającym bez wpływu na rezultat kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia jest uzasadnienie, w którym ocena o zgodności/niezgodności z prawem zaskarżonego aktu formułowana jest bez (gruntownego) odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, co z kolei nie pozostaje bez wpływu na możliwość zrekonstruowania przebiegu operacji logicznej, rezultatem której było przyjęcie konkretnego kierunku interpretacji i zastosowania konkretnych przepisów prawa w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I GSK 685/09), to za usprawiedliwiony uznać należało również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotychczas podniesione argumenty, aż nadto wyraźnie dowodzą tego, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku, wobec wskazanych jego deficytów, nie realizuje w dostatecznym stopniu, ani funkcji perswazyjnej, ani też funkcji kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia.

Wyjaśnić również należy, że w związku z tym, iż strona skarżąca kasacyjnie, wbrew treści przepisu art. 176 p.p.s.a. nie uzasadniła, na czym – w jej ocenie – polegało naruszenie przez Sąd I instancji przepisów art. 1 ust. 2, art. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisu art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, to zarzuty te nie mogły stanowić przedmiotu merytorycznej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Ponownie orzekając w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, Sąd I instancji uwzględniając przedstawione argumenty oraz ocenę prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny rozważy, czy rozpatrując wniosek zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ gruntownie rozważył wszystkie istotne i mające prawne znaczenie okoliczności stanu faktycznego sprawy oraz, czy stanowiące jego rezultat rozstrzygnięcie wydane zostało bez naruszenia granic uznania administracyjnego.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 185 § 1 oraz z art. 203 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

11