Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 850/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Referent Paulina Nagajek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 marca 2015 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., po rozpoznaniu wniosku W. K., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W ocenie organu w sprawie nie została spełniona przesłanka umorzenia należności w postaci całkowitej ich nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, ze zm.; dalej jako: u.s.u.s.). Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w przypadku braku przesłanki całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365; dalej jako: rozporządzenie w sprawie umarzania należności).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionym od powyższej decyzji W. K. zakwestionował ustalenia organu co do posiadanego majątku oraz ocenę możliwości spłaty zaległości, przy uwzględnieniu stanu zdrowia zobowiązanego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], Zakład utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję.

Organ podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko co do braku spełnienia przesłanki umorzenia należności w postaci całkowitej ich nieściągalności. Organ wskazał, że należności figurujące na koncie rozliczeniowym zostały objęte egzekucją za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. L. Postępowanie egzekucyjne jest aktualne i brak jest stwierdzenia przez organ egzekucyjny bezskuteczności egzekucji z uwagi na brak majątku. Wnioskodawca jest właścicielem majątku nieruchomego w postaci działki nr [...] o pow. 0,038 ha oraz położonego na niej domu, z którego można egzekwować należności w sposób pozwalający na przypuszczenie, że uzyskane kwoty zaspokoją nie tylko koszty postępowania, ale i całość nieopłaconych należności. Według wyceny sporządzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. L. wartość nieruchomości w październiku 2012 r. wynosiła ponad 338 tysięcy zł. Istnienie majątku stanowi przesłankę uniemożliwiającą umorzenie należności.

Organ podtrzymał również stanowisko co do braku podstaw do umorzenia należności w przypadku braku przesłanki całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia w sprawie umarzania należności.

Organ ustalił, że źródłem utrzymania wnioskodawcy jest zasiłek chorobowy z tytułu czasowej niezdolności do pracy, wypłacany przez KRUS w kwocie 300 zł. miesięcznie oraz świadczenie emerytalno-rentowe żony w kwocie 903 zł (kwota bieżąca po waloryzacji od 01.03.2014 r., po odliczeniu potrąceń egzekucyjnych w kwocie 384,09 zł). Stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) wnioskodawca określił na kwotę 599 zł miesięcznie. Kosztów związanych z leczeniem nie wykazał, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, że jeden wyjazd na chemioterapię kosztuje dużo więcej niż pobierany zasiłek chorobowy w kwocie 300 zł. Wnioskodawca oświadczył że posiada zobowiązania z tytułu podatków od 2009 r. w kwocie 23.250 zł oraz z tytułu kredytu bankowego w kwocie 8.000 zł. Kredyt jest spłacany na bieżąco, natomiast pozostałe zobowiązania egzekwuje Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. L., łączna miesięczna kwota spłaty zobowiązań wynosi 300 zł.

Organ stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, jednak nie można jednoznacznie stwierdzić, że w jego przypadku zachodzi ubóstwo, oraz że ma ono charakter trwały i pogłębiający się. Organ wskazał, że aktualnie z uwagi na problemy zdrowotne w tym przebyte zabiegi operacyjne skarżący ma ograniczone możliwości podjęcia pracy zarobkowej i w związku z tym jego rodzina jest w trudnej sytuacji jednak nie można stanu tego zakwalifikować jako trwałego i pogłębiającego się. Obecnie żona skarżącego posiada źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalno-rentowego, on sam pobiera zasiłek chorobowy. Zestawiając podane przez skarżącego dochody i wydatki należy stwierdzić, że pozostają wolne środki, z których cześć mogłaby zostać przeznaczona na spłatę zadłużenia. W ocenie organu nie zostały wykazane okoliczności, które mogły powodować brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w sytuacji ich zapłaty, czy też dokumentów, które wskazywałby na egzystencję na skraju ubóstwa. Sytuacja materialna skarżącego jest trudna jednak nie na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia, ponadto nie ma ona charakteru wyjątkowego i trwałego.

Fakt posiadania innych zobowiązań i konieczności ich spłaty należy stwierdzić, że fakt ten nie może przemawiać za umorzeniem należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę, w przeciwnym razie prowadziłoby to do uprzywilejowania jednych wierzycieli kosztem drugich.

Organ przeanalizował również dokumentację medyczną przedłożoną przez skarżącego, potwierdzającą zaawansowaną chorobę nowotworową jelita grubego. Z dokumentacji tej wynika, że aktualnie skarżący może być niezdolny do pracy, co może uniemożliwiać pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, jednak nie zwalnia to skarżącego z ustawowego obowiązku uregulowania należności i nie jest to wystarczająca przesłanka aby umorzyć przedmiotowe należności. Skarżący nie przedłożył orzeczenia o niezdolności do pracy lub orzeczenia o stałym bądź czasowym stopniu niepełnosprawności. Pobiera zasiłek chorobowy, nie można również wykluczyć tego, że może uzyskać prawo do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, które umożliwi opłacenie zaległości.

Organ uznał, że po stronie skarżącego nie zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej o którym stanowi § 3 ust. 1 w/w rozporządzenia przemawiający za umorzeniem należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w części finansowanej przez płatnika za osobę prowadzącą działalność.

Zdaniem Zakładu istnieje realna szansa na odzyskanie należności w drodze egzekucji administracyjnej oraz egzekucji z nieruchomości. Organ wskazał na możliwość spłaty należności w układzie ratalnym.

Organ wskazał również na możliwość skorzystania z tzw. ustawy abolicyjnej (ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), która umożliwia umorzenie należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za okres 01.01.1999 r.-28.02.2009 r. Warunkiem umorzenie w/w zadłużenia jest nieposiadanie zaległości za okres nie objęty ustawą abolicyjną. Spłata zadłużenia nie objętego ustawą abolicyjną w ramach dobrowolnych wpłat, w systemie ratalnym bądź poprzez prowadzone postępowanie egzekucyjne skutkowałaby umorzeniem części zadłużenia skarżącego.

Organ wskazał, że za odmową umorzenia składek oraz odsetek za zwłokę na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych przemawia również okres jaki ZUS ma na dochodzenie przedmiotowych należności oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Każda osoba prowadząca działalność gospodarczą i podlegająca ubezpieczeniom z tego tytułu musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wynikające z niego konsekwencje nie mogą stanowić o umorzeniu zadłużenia, bowiem przedsiębiorca, w przypadku niepowodzeń finansowych winien samodzielnie poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji.

W skardze do sądu administracyjnego W. K. podniósł zarzuty naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności poprzez odmowę umorzenia należności w sytuacji, gdy zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne uzasadniały ich umorzenie pomimo braku nieściągalności. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie.

W uzasadnieniu skarżący powołał się na przewlekłą chorobę nowotworową, która uniemożliwia uzyskanie dochodu pozwalającego na zwrot należności. Wskazał na zwiększone koszty utrzymania związane z leczeniem. Podniósł, że obecnie pobiera z KRUS rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 848 zł miesięcznie, co stanowi jedyne źródło jego utrzymania. Sytuacja finansowa skarżącego prowadzi do pogłębiającego się i trwałego ubóstwa. Nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości twierdzenia organu o możliwości powrotu do zdrowia. Skarżący podniósł także, że część należności uległa przedawnieniu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie Sądu organ administracji publicznej dopuścił się naruszeń prawa, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.).

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wspomniane wyżej rozporządzenie w sprawie umarzania należności przewidują dwie podstawowe sytuacje, w których może nastąpić umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pierwszą jest wystąpienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności, przy czym sytuacje kwalifikowane jako całkowita nieściągalność składek określa art. 28 ust. 3 ustawy. Po drugie, z art. 28 ust. 3a ustawy wynika, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia w tej sytuacji precyzuje rozporządzenie w sprawie umarzania należności.

Niewątpliwie słuszne jest stwierdzenie organu, oparte zresztą na poglądach orzecznictwa, iż nawet zaistnienie określonych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, nie obliguje organu do wydania decyzji o umorzeniu należności. Decyzja o umorzeniu opiera się bowiem na uznaniu administracyjnym. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze.

Powyższe stwierdzenie musi być obwarowane pewnymi istotnymi w przedmiotowej sprawie zastrzeżeniami. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Nawet działając w ramach uznania administracyjnego organ nie przestaje być związany jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy materialnej (obiektywnej), obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada ta nabiera szczególnego znaczenia właśnie w przypadku decyzji uznaniowych.

Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, organ mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny.

Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku.

Odnosząc powyższe uwagi do oceny zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że organ orzekający w sprawie nie rozważył w sposób należyty wszystkich okoliczności sprawy, a podejmując rozstrzygnięcie działał arbitralnie, naruszając nakaz właściwego wyważenia interesu publicznego i słusznego interesu strony.

Stanowisko organu w kwestii braku spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia jest zasadniczo prawidłowe. Zasadniczym argumentem w tej kwestii jest fakt, że należność została zabezpieczona hipoteką na nieruchomości (Nr KW [...] – informacja na k. 34 akt adm.). Istnienie zabezpieczenia hipotecznego wyklucza możliwość uznania, że została spełniona przesłanka nieściągalności zadłużenia.

Poważne zastrzeżenia budzi natomiast ocena przez organ podstaw do umorzenia postępowania w sytuacji braku przesłanki całkowitej nieściągalności.

Rozporządzenie z 2003 r. pozwala Zakładowi umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, między innymi w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Analizując wystąpienie tej przesłanki należy wziąć pod uwagę i należycie rozważyć wszystkie okoliczności determinujące sytuację majątkową, finansową, rodzinną i zdrowotną zobowiązanego. W ocenie sądu organ nie wypełnił należycie tego obowiązku organ.

Z ustaleń faktycznych organu, opartych na oświadczeniach skarżącego

i przedłożonych dokumentach wynika, że dwuosobowe gospodarstwo skarżącego uzyskuje dochód w wysokości nieco ponad 1.200 zł (stan na dzień wydawania zaskarżonej decyzji). Stałe wydatki związane z utrzymaniem, obejmujące tylko opłaty w postaci czynszu, energii, gazu itp., wynoszą ok 600 zł. Już z prostego porównania tylko tych danych, bez innych obciążeń gospodarstwa, wynika, że skarżącemu i jego żonie pozostaje 600 zł, z którego powinni pokryć koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości i higieny osobistej. Daje to średnio kwotę 10 zł na osobę na dzień. Już te analizy prowadzą do zasadniczych wątpliwości, czy jest to kwota pozwalająca na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych członków gospodarstwa domowego skarżącego. Ponadto powyższe analizy nie uwzględniają ani kosztów leczenia skarżącego, ani potrąceń należności z tytułu podatków, dokonywanych przez komornika. Wprawdzie, jak zauważa organ, skarżący nie wykazał wysokości wydatków na leczenie, ale już logika i doświadczenie życiowe wskazują, że przy takich schorzeniach jak w przypadku skarżącego wydatki te muszą stanowić poważne obciążenie dla budżetu gospodarstwa domowego skarżącego.

Zastrzeżenia budzi również argumentacja organu odnosząca się do potencjalnego uzyskania dochodu w postaci renty. Argumentacja organu opiera się na wywodach na wysokim stopniu hipotetyczności: "nie można wykluczyć tego, że skarżący może uzyskać prawo do świadczenia rentowego". Odnosząc się do tego sformułowania należy stwierdzić, że organ musi dokonać racjonalnej oceny aktualnej sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy w kontekście możliwości spłaty należności. Stawianie hipotez jest dopuszczalne w działalności naukowej, choć i tam podlegają one weryfikacji. Stosowanie prawa opiera się na ustalaniu faktów, interpretacji norm prawnych i wyciąganiu konsekwencji norm prawnych w ustalonych stanach faktycznych. Fakty, którymi powinien zająć się organ w badanej sprawie, to realnie istniejące dochody i wydatki gospodarstwa domowego skarżącego, nie zaś hipotezy co do ich kształtowania się w przyszłości. Ponadto nawet z prawdopodobieństwa uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy nie wynika, jaka będzie wysokość tej renty, co jest kluczowe dla oceny możliwości spłaty zadłużenia. Na marginesie należy jedynie wskazać, bo jest to okoliczność późniejsza, która nie może stanowić podstawy oceny zaskarżonej decyzji, skarżący wskazał w skardze, że uzyskał prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Okoliczność ta powinna być wzięta pod uwagę przez organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Wątpliwe są również argumenty organu odnoszące się do stanu zdrowia skarżącego. Organ wskazał, że aktualnie z uwagi na problemy zdrowotne w tym przebyte zabiegi operacyjne skarżący ma ograniczone możliwości podjęcia pracy zarobkowej i w związku z tym jego rodzina jest w trudnej sytuacji jednak nie można stanu tego zakwalifikować jako trwałego i pogłębiającego się. Stwierdzenie powyższe jest nie tylko sprzeczne z doświadczeniem życiowym, ale wydaje się wręcz niestosowne, jeśli wziąć pod uwagę rodzaj schorzeń skarżącego. Potwierdza to zresztą dalszy rozwój wypadków, już po wydaniu decyzji – jak wskazano wyżej skarżący został uznany za niezdolnego do pracy i przyznano mu z tego tytułu rentę.

Chybione jest także powoływanie przez organ argumentu w postaci realnej szansy na odzyskanie należności, z uwagi na prowadzenie egzekucji administracyjnej oraz egzekucji z nieruchomości. Jak wskazano już na wstępie, istnieją dwie niezależnie od siebie podstawy orzekania o umorzeniu należności: z uwagi na przesłankę całkowitej ich nieściągalności oraz z przyczyn leżących poza tą przesłanką. O ile, jak zresztą wyżej wskazano, skuteczna egzekucja czy hipoteczne zabezpieczenie należności jest zasadniczym argumentem w kwestii pierwszej przesłanki, o tyle rozporządzenie w sprawie umarzania należności określając przesłanki umorzenia w ogóle nie wzmiankuje o tego typu okolicznościach. Organ dopuszcza się istotnego błędu mieszając przesłanki dwóch niezależnych podstaw umorzenia należności.

Powyższe analizy prowadzą do konkluzji, że twierdzenia organu, iż skarżący jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie zaległych należności, ewentualnie w układzie ratalnym, jest sprzeczna z logiką i doświadczeniem życiowym wobec powyższych faktów dotyczących dochodów i wydatków gospodarstwa skarżącego. Jak widać już z powyższej argumentacji, fakt, że zobowiązany – tak jak w badanej sprawie – uzyskuje dochód, nie oznacza jeszcze, że jego sytuacja finansowa pozwala na spłatę zobowiązań. Jeśli ma trudności z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych członków gospodarstwa domowego, w którym żyje, to w jaki sposób ma znaleźć dodatkowe środki na spłatę zobowiązań.

W tych okolicznościach przyjęcie przez organ, że spłata zadłużenia wobec ZUS nie zagrozi potrzebom bytowym skarżącego i jego rodziny budzi zasadnicze wątpliwości z punktu widzenia wymogu obiektywnej, wszechstronnej oceny materiału dowodowego sprawy w oparciu o logikę i doświadczenie życiowe. Organ uchybił tym samym zasadzie prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), a w konsekwencji wadliwie zastosował art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności. Uchybienia te niewątpliwie mogły mieć wpływ na wynik sprawy, co przesądza o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.).

Za uchyleniem zaskarżonej decyzji przemawia także wzgląd na brak należytego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego (art. 7 k.p.a.). Trafnie organ wskazuje, że nawet zaistnienie przesłanek umorzenia należności określonych w ustawie lub rozporządzeniu wykonawczym nie obliguje go do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony. Przy wyborze rozstrzygnięcia organ powinien kierować się także interesem publicznym wyrażającym się w dbałości o stan finansów publicznych.

Należy jednak zwrócić uwagę na trafny i mogący znaleźć zastosowanie również w badanej sprawie pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia

17 grudnia 2007 r. (V SA/Wa 2549/07; LEX nr 484922): "Interes publiczny sprowadzający się do dbałości o stan finansów publicznych - finansów ubezpieczeń społecznych - nie powinien być rozumiany jako z zasady sprzeczny z ważnym interesem osoby zobowiązanej. Sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje jeszcze większą konieczność sięgania przez Zobowiązaną, pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich i swojej rodziny niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem obywatela, jednocześnie nie jest także zgodna z interesem publicznym. Biorąc pod uwagę, że Skarżąca z rodziną obecnie utrzymuje się dzięki korzystaniu ze środków pomocowych, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności będzie pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela". Podobne stanowisko zajął NSA w uzasadnieniu wyroku z 20 marca 2007 r. (II GSK 345/06; LEX nr 321267): "Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym".

Mimo obszernych wywodów organu w tej mierze trudno uznać, że dokonał on należytego wyważenia słusznego interesu indywidualnego skarżącego i interesu publicznego, wyrażającego się w konieczności ochrony finansów publicznych.

Odmowa umorzenia należności oparta na argumencie, że organ zrobił to, na co pozwalają mu przepisy, nie jest prawidłowym stosowaniem uznania administracyjnego i musi być kwalifikowana jako rozstrzygnięcie arbitralne. Narusza także jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego – zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.). Trudno, aby strona zgodziła się z decyzją organu, który wydaje decyzję odmowną "dla zasady", tylko dlatego, że pozwala mu na to przepis.

Zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wywody organu, mające być wyrazem wyważenia interesu społecznego i interesu skarżącego mają charakter ogólnikowych stwierdzeń, bez odniesienia się do warunków konkretnej sprawy. Warunki badanej sprawy, w tym trudna sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego i jego rodziny, wielkość istniejącego zadłużenia i wzgląd na interes publiczny, wymagają po stronie organu większej staranności przy wyborze rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny ograniczony w swych kompetencjach tylko do oceny legalności zaskarżonej decyzji nie może z oczywistych względów nakazać organowi wyboru takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy, gdyż rolę odgrywają tu już pozaprawne czynniki – celowościowe, rzetelnościowe i gospodarnościowe. Aby decyzja uznaniowa była zgodna z prawem, postępowanie zmierzające do jej wydania musi spełnić wszystkie wymogi proceduralne, a wybór takiego, a nie innego rozstrzygnięcia musi być wyczerpująco uzasadniony. Zaskarżona decyzja z wyżej przedstawionych względów wymogom tym nie odpowiada, dlatego musi zostać uchylona.

Z kolei odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu nieuwzględnienia faktu, że część należności uległa przedawnieniu, sąd zauważa, że argument ten mógłby mieć istotne znaczenie dla sprawy – orzekanie o umorzeniu jest możliwe tylko wówczas, gdy należności istnieją. Należy jednak zauważyć, że wprawdzie zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, to jednak dalsze ustępy tego artykułu wprowadzają wyjątki od tej zasady. Dla sprawy kluczowy jest zwłaszcza ustęp 5, w myśl którego nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Jak wskazano wyżej – w badanej sprawie doszło do wpisu hipoteki dla zabezpieczenia należności. Ponadto w sprawie należności skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, zaś zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Nie ma też racji skarżący, podnosząc we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że nie skorzysta ze środków pochodzących z jego składek, gdyż może nie dożyć emerytury. Trzeba zauważyć, że zaległość dotyczy również składek na ubezpieczenie zdrowotne, trudno więc zgodzić się ze stwierdzeniem, że skarżący nie "korzysta" ze swoich składek, skoro korzysta z leczenia publicznego. Ponadto, jak wskazuje w skardze, uzyskał prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Po trzecie, część zaległych należności, choć akurat nie objęta możliwością umorzenia, dotyczy składek, które skarżący powinien opłacić za pracowników, nie są to więc "jego składki".

Uchylenie zaskarżonej decyzji rodzi po stronie organu konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji. Przeprowadzając ponownie postępowania organ powinien jeszcze raz, tym razem wszechstronnie rozważyć aktualną sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną skarżącego, zwłaszcza w zakresie wytkniętych wyżej błędów. W razie potrzeby powinien podjąć czynności weryfikujące twierdzenia skarżącego co do wysokości wydatków, na tyle, na ile to możliwe. Organ powinien również dokonać prawidłowego wyważenia interesu publicznego oraz słusznego interesu indywidualnego strony. Wszystkie ustalenia w tym zakresie powinny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, które powinno być sporządzone tak, aby było w stanie przekonać stronę o prawidłowości rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

Sąd pomimo uwzględnienia skargi nie określił, stosownie do art. 152 p.p.s.a., czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, gdyż było to bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że przedmiotem skargi jest decyzja odmowna, a więc nie podlegająca wykonaniu.