Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1279/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 22 § 2, art. 22 § 3, art. 1a pkt 12 lit. a, art. 34 § 4
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Teza: Właściwość miejscowa organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych jest uzależniona od tego, jaki środek egzekucyjny zostanie zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym. W przypadku egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości, czyli przy zastosowaniu środków egzekucyjnych określonych w art. 1a pkt 12 lit. a tiret od pierwszego do dwunastego ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), zasadą jest ustalanie właściwości według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, tj. na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a. Wyjątek od zasady określonej w art. 22 § 2 u.p.e.a. przewiduje art. 22 § 3 u.p.e.a. Jednakże dla zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a. wymagane jest ustalenie przez organ egzekucyjny - jeszcze przed wszczęciem egzekucji -  że cały majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego określonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a.

TEZY

Właściwość miejscowa organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych jest uzależniona od tego, jaki środek egzekucyjny zostanie zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym. W przypadku egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości, czyli przy zastosowaniu środków egzekucyjnych określonych w art. 1a pkt 12 lit. a tiret od pierwszego do dwunastego ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), zasadą jest ustalanie właściwości według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, tj. na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a. Wyjątek od zasady określonej w art. 22 § 2 u.p.e.a. przewiduje art. 22 § 3 u.p.e.a. Jednakże dla zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a. wymagane jest ustalenie przez organ egzekucyjny - jeszcze przed wszczęciem egzekucji -  że cały majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego określonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 20 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 18/12 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz [...] kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 18/12, oddalił skargę [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

I

Prezydent Miasta B. wystawił w dniu [...] września 2011 r. przeciwko [...] tytuł wykonawczy dotyczący niezapłaconego podatku od nieruchomości. Pismem z dnia 30 września 2011 r. spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, opierając je na braku właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, jakim jest Prezydent Miasta B. Jako podstawę prawną zarzutów spółka wskazała art. 33 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: u.p.e.a.).

Postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. Prezydent Miasta B. uznał zarzuty za nieuzasadnione. Stwierdził, że jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, a przeprowadzona egzekucja okazała się całkowicie skuteczna, więc niezasadnym byłoby kierowanie tytułów wykonawczych do Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta B. Zdaniem organu w sprawie znajduje zastosowanie § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2001 r.), zgodnie z którym jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny, z zastrzeżeniem ust. 3. Przepis ten stanowi, że jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego. Odnosząc się do kwestii właściwości miejscowej organ wyjaśnił, że przepisy § 6 ust. 2, 3 i 5 rozporządzenia z 2001 r. należy rozpatrywać w połączeniu z art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. SKO stwierdziło, że skoro Prezydent Miasta B. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie i prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości skuteczna, to niezasadne i niecelowe było skierowanie tytułu wykonawczego do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia dalszego postępowania egzekucyjnego.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wniosła [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z 20 marca 2012 r. o sygn. akt I SA/Bd 18/12 oddalił skargę. Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi stwierdził, że spór sprowadza się do ustalenia, czy Prezydent Miasta B. jest właściwym organem egzekucyjnym w sprawie należności z tytułu podatku od nieruchomości prowadzonego wobec skarżącej spółki, mającej siedzibę w W.

WSA wskazał, że na podstawie art. 22 § 2 i § 3 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 3. Jeżeli znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z § 2, właściwość miejscową ustala się według miejsca położenia składników tego majątku (art. 22 § 3).

Według Sądu I instancji z powyższej regulacji wynika, że właściwym dla prowadzenia egzekucji jest organ na terenie działania którego znajdują się składniki majątku, o ile na terenie działania organu egzekucyjnego według siedziby spółki nie znajduje się majątek lub większa jego część. Zdaniem WSA nie budzi wątpliwości, że majątek spółki [...] położony jest na terenie całego kraju. W związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, że cały majątek lub większa jego część znajduje się na terenie właściwości miejscowej organu według siedziby tej spółki .

Nadto Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia z 2001 r., jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego. W ocenie WSA skorzystanie z tego przepisu uzależnione jest od znajomości położenia majątku niewystępującego na terenie miejsca zamieszkania dłużnika, celem ustalenia, który organ egzekucyjny o tej samej właściwości rzeczowej pozostaje organem właściwym. Z uzasadnienia postanowienia organu I instancji oraz zaskarżonego postanowienia wynika, iż wszczęta przez Prezydenta Miasta B. egzekucja okazała się skuteczna.

Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji stwierdził, że wobec faktu, iż na terenie działania Prezydenta Miasta B. jako organu egzekucyjnego znajdował się majątek zobowiązanej spółki, w pełni uprawnione było wszczęcie i prowadzenie egzekucji przez ten organ.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła [...], wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa procesowego, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), polegające na nieuchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. nr [...] oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. skargi wniesionej przez [...] wskutek jej nieuwzględnienia,

w związku z:

- art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, iż Prezydent Miasta B. jest właściwym miejscowo dla [...] organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie,

- art. 22 § 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie powinien znaleźć zastosowania art. 22 § 2 u.p.e.a.,

- art. 22 § 3 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż dla zastosowania zawartej w tym przepisie dyspozycji, Prezydent Miasta B. nie musi posiadać przed wszczęciem egzekucji wiedzy o miejscu położenia majątku zobowiązanego lub większej jego części, a jedynie wiedzę, iż bliżej nieokreślona część majątku zobowiązanego jest położona na terenie miasta B.,

- art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. w związku z § 6 ust. 3 rozporządzenia z 2001 r. poprzez przyjęcie, iż fakt że Prezydent Miasta B. nie prowadził egzekucji ze składników majątku znajdujących się na terenie miasta B. lecz prowadził egzekucję z praw majątkowych zobowiązanego nie naruszał prawa, gdyż Prezydent Miasta B. mógł w świetle tych przepisów wszcząć i prowadzić przedmiotową egzekucję.

2. art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na niezawarciu w zaskarżanym wyroku uzasadnienia:

2.1 odmowy zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 22 § 2 u.p.e.a.,

2.2 nieprawidłowej interpretacji art. 22 § 3 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż organ egzekucyjny nie musi posiadać informacji o majątku lub jego większej części lecz wystarczy informacja o jakimkolwiek składniku majątku aby wykluczyć sposób ustalenia właściwości miejscowej w trybie art. 22 § 2 u.p.e.a., które to ustalenia mają kluczowe znaczenia dla ustalenia prawidłowości wszczęcia egzekucji, tj. ustalenia właściwości organu egzekucyjnego.

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niezawarciu w zaskarżanym wyroku uzasadnienia dla niezastosowania w przedmiotowej sprawie przepisu § 6 ust. 3 rozporządzenia z 2001 r., tj. uznania, iż Prezydent Miasta B. nie znajdując na terenie objętym jego właściwością składników majątku, które mogłyby być objęte egzekucją mógł skierować egzekucję do praw majątkowych zobowiązanego, a nie był zobowiązany przekazać tytułu wykonawczego do Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego, tj. właściwego organu egzekucyjnego dla egzekucji praw majątkowych,

- co z uwagi na istotny wpływ przedmiotowych uchybień na zaskarżane rozstrzygnięcie, a w szczególności bezpodstawne uznanie wszczęcia przez Prezydenta Miasta B. egzekucji w stosunku do [...] za zgodne z prawem, stanowi przesłankę określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Zdaniem [...], Sąd w trakcie rozpatrywania sprawy błędnie przyjął, że Prezydent Miasta B. miał prawo działać w sprawie na podstawie art. 22 § 3 u.p.e.a., wykluczając przepis art. 22 § 2 u.p.e.a. i § 6 ust. 3 rozporządzenia z 2001 r. Sąd błędnie uznał, że fakt, iż organ egzekucyjny posiada informację o przedmiocie opodatkowania podatkiem od nieruchomości jest tożsamy z przesłankami zawartymi w art. 22 § 3 u.p.e.a., tj. że organ egzekucyjny posiada wiedzę, że cały majątek zobowiązanego lub jego większa część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. oraz że organ egzekucyjny posiadał powyższą wiedzę przed wszczęciem egzekucji. Zdaniem spółki Prezydent Miasta B. nie posiadał i nadal nie posiada wiedzy o miejscu położenia majątku [...], wobec czego nie mógł ustalić, że majątek lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. Uzyskanie tej wiedzy bez zgody i wiedzy spółki jest w zasadzie niemożliwe.

Dalej, zdaniem [...] nawet gdyby w sprawie mógł mieć zastosowanie art. 22 § 3 u.p.e.a. Sąd, dokonując rozstrzygnięcia, pominął literalny zapis § 6 ust. 3 rozporządzenia z 2001 r., kierując egzekucję do składnika majątku [...] położonego poza swoją właściwością, tj. do praw majątkowych. Prezydent Miasta B. wszczął egzekucję wobec [...], ale prowadził ją nie ze składników majątku Spółki znajdujących się na terenie miasta B., lecz z wierzytelności [...] wobec [...] Wobec tego powinien przekazać - jako wierzyciel - tytuł wykonawczy do właściwego dla siedziby spółki Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Ponadto zdaniem [...] w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji część zapisów jest ze sobą sprzeczna. Gdyby bowiem organ posiadał wiedzę o majątku spółki, zastosowanie znalazłby § 6 ust. 3 rozporządzenia z 2001 r., natomiast gdyby jej nie posiadał w sprawie w ogóle nie powinien znaleźć zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a. W uzasadnieniu zaskarżanego wyroku brak jest uzasadnienia w kwestii, czy i na jakiej podstawie Sąd ocenił wiedzę organu egzekucyjnego w tym zakresie.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zakres kontroli sądu odwoławczego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie występują, granicami środka zaskarżenia. Stosownie bowiem do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W niniejszej skardze kasacyjnej wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a., a także art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. w zw. z § 6 ust. 3 rozporządzenia z 2001 r., przez przyjęcie, że Prezydent Miasta B. jest właściwym miejscowo w stosunku do [...] organem egzekucyjnym w rozpoznawanej sprawie. Wszystkie podniesione w petitum skargi kasacyjnej zarzuty sprowadzają się do zakwestionowania właściwości miejscowej Prezydenta Miasta B., przy czym w istocie wskazane zarzuty sprowadzają się do błędnej wykładni przepisów dotyczących właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, tj. art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. oraz § 6 ust. 3 rozporządzenia z 2001 r. Natomiast nie budzi wątpliwości ustalony w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie uznaje za zasadne zarzuty naruszenia art. 22 § 2 u.p.e.a. poprzez brak jego zastosowania w rozpoznawanej sprawie oraz art. 22 § 3 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że Prezydent Miasta B. jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym w rozpoznawanej sprawie.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy ustalenia, czy Prezydent Miasta B. jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym do prowadzenia egzekucji z wierzytelności [...] wobec [...].

Na wstępie należy wskazać stan faktyczny, który jest w rozpoznawanej sprawie bezsporny. Prezydent Miasta B. wystawił wobec [...] tytuł wykonawczy dotyczący niezapłaconego podatku od nieruchomości. Następnie spółka wniosła zarzuty podnosząc brak właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, jakim jest Prezydent Miasta B. Jako podstawę prawną zarzutów wskazała art. 33 pkt 9 u.p.e.a. Prezydent Miasta B. odmówił uwzględnienia zarzutów, przy czym spółka wniosła zażalenie na to postanowienie do Samorządowego Kolegium odwoławczego w B., które utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta B. Należy zaznaczyć, że Prezydent Miasta B. przeprowadził skuteczną egzekucję z wierzytelności [...].

Właściwość miejscową organu egzekucyjnego ustala się na podstawie art. 22 u.p.e.a. Niemniej jednak w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie - stosownie do art. 18 u.p.e.a .- znajdują zastosowanie postanowienia Kodeksu postępowania administracyjnego. Dotyczy to art. 19 k.p.a. statuującego obowiązek przestrzegania z urzędu właściwości miejscowej i rzeczowej. Przepisy o właściwości miejscowej organu egzekucyjnego mają bezwzględny charakter. Oznacza to, że każdy organ prowadzi egzekucję z mienia znajdującego się w obrębie jego właściwości miejscowej. Zasada ta odpowiada konieczności podziału zadań między organami, zapobiegając równoczesnemu prowadzeniu egzekucji przez dwa organy w tej samej sprawie, co do tego samego mienia podlegającego egzekucji (W. Piątek, A. Skoczylas (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz., pod red. R. Hausera, A. Skoczylasa, wyd. 5, Warszawa 2011, s. 127; por. wyrok NSA z 13 grudnia 1996 r., I SA/Lu 264/96, niepubl.).

Artykuł 22 u.p.e.a. normuje właściwość miejscową organów egzekucyjnych, czyli zdolność do załatwiania spraw danej kategorii na obszarze określonej jednostki podziału terytorialnego kraju. Artykuł 22 u.p.e.a. wprowadza odrębne zasady ustalania właściwości miejscowej organu egzekucyjnego w odniesieniu do egzekucji pieniężnych i niepieniężnych. Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z egzekucją pieniężną.

Właściwość miejscowa organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych jest uzależniona od tego, jaki środek egzekucyjny zostanie zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym. W rozpoznawanej sprawie egzekucja została skutecznie przeprowadzona przez Prezydenta Miasta B. z wierzytelności [...].

W sprawach egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych oraz ruchomości właściwość miejscową ustala się na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a. według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z wyjątkiem sytuacji z art. 22 § 3 u.p.e.a. W przypadku egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości, czyli przy zastosowaniu środków egzekucyjnych określonych w art. 1a pkt 12 lit. a tiret od pierwszego do dwunastego u.p.e.a., zasadą jest ustalanie właściwości według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, tj. na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a.

Wyjątek od zasady określonej w art. 22 § 2 u.p.e.a. przewiduje art. 22 § 3 u.p.e.a. Ustawodawca w art. 22 § 3 u.p.e.a. postanowił, że jeżeli znany jeszcze przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego właściwego według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, właściwość miejscową ustala się według miejsca położenia składników tego majątku. Należy zwrócić uwagę na to, że w art. 22 § 3 u.p.e.a. mowa jest o "majątku zobowiązanego", natomiast w art. 22 § 2 u.p.e.a. - o "prawach majątkowych lub ruchomości". Zatem majątek zobowiązanego w świetle art. 22 § 3 u.p.e.a. dotyczy przede wszystkim nieruchomości, tym bardziej, że ustawodawca posługuje się w tym przepisie wyrażeniem "miejsce położenia". Zatem, znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego, o którym mowa w art. 22 § 3 u.p.e.a., to majątek materialnie lub prawnie umiejscowiony, natomiast wynagrodzenie za pracę, świadczenia z ubezpieczenia społecznego, wierzytelności pieniężne oraz rachunki bankowe jako składniki majątku nie mają miejsca położenia, o którym stanowi ustawodawca w art. 22 § 3 u.p.e.a., gdyż związane są z osobą zobowiązanego jako uprawnionego do ich otrzymania, dysponowania, a więc z miejscem jego siedziby lub miejscem zamieszkania (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 września 2008 r., III SA/Gl 614/08, LEX nr 524172; zob. Kijowski Dariusz R. (red.), Cisowska-Sakrajda Ewa, Faryna Małgorzata, Grześkiewicz Władysław, Kulesza Cezary, Łuczaj Waldemar, Pietrasz Piotr, Radwanowicz-Wanczewska Joanna, Starzyński Piotr, Suwaj Robert, Komentarz do art. 22 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, opublikowany: LEX, 2010).

Podkreślenia wymaga, że dla zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a. wymagane jest ustalenie przez organ egzekucyjny - jeszcze przed wszczęciem egzekucji - że cały majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego określonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie stwierdza, że zarówno Sąd I instancji, jak i organy w rozpoznawanej sprawie błędnie uznały, że do ustalenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego w przypadku zastosowania przez organ I instancji środka egzekucyjnego w postaci wierzytelności [...] będzie właściwy art. 22 § 3 u.p.e.a. Zdaniem Sądu I instancji przepisy art. art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. należy interpretować w taki sposób, iż w sytuacji gdy na terenie właściwości organu egzekucyjnego znajduje się (znany temu organowi) majątek zobowiązanego, ten właśnie organ prowadzi egzekucję i to zarówno z ruchomości, jak i praw majątkowych. Jak stwierdził Sąd I instancji, ponieważ nie budzi wątpliwości, że majątek [...] położony jest na terenie całego kraju, w związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, że cały majątek spółki lub większa jego część znajduje się na terenie właściwości miejscowej organu właściwego według siedziby tej spółki.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie nie podziela stanowiska Sądu I instancji.

Należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie z uwagi na zastosowanie przez organ środka egzekucyjnego w postaci wierzytelności (praw majątkowych) [...] nie ma zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a., tylko powinien mieć zastosowanie przepis art. 22 § 2 u.p.e.a., tj. właściwość miejscową ustala się według siedziby zobowiązanego, który stanowi zasadę określania właściwości miejscowej, od której ustawodawca przewidział wyjątek w art. 22 § 3 u.p.e.a.

Podkreślenia wymaga, że dla zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a. wymagane jest ustalenie przez organ - przed wszczęciem egzekucji - że cały majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. Takich ustaleń organ I instancji w rozpoznawanej sprawie nie przeprowadził i nie ustalił, że cały majątek lub większa jego część nie znajduje się na terenie działania organu egzekucyjnego właściwego miejscowo według siedziby [...] Zatem z tego również względu przepis ten nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie stwierdza, że organem egzekucyjnym właściwym miejscowo do prowadzenia egzekucji z wierzytelności (praw majątkowych) [...] nie był Prezydent miasta B.

Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez ten Sąd w postanowieniu z 10 września 2013 r., o sygn. akt I OW 126/13, w którym NSA stwierdził, że organ gminy o statusie miasta (art. 19 § 2 u.p.e.a.) może prowadzić postępowanie egzekucyjne wyłącznie wtedy, kiedy jednocześnie posiada właściwość miejscową, zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 829/11 - dostępny w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym kontekście należy podkreślić, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w egzekucji administracyjnej znajdzie odpowiednie zastosowanie art. 19 k.p.a., który ustanawia ogólny obowiązek organu administracji publicznej przestrzegania swojej właściwości z urzędu. Treść tego obowiązku oznacza powinność organu administracji publicznej przestrzegania przepisów określających właściwość rzeczową, miejscową i instancyjną organu, co wynika z zasady praworządności – unormowanej w art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. (zob. Z. Leoński, Administracyjne postępowanie egzekucyjne. Problemy węzłowe, Poznań 2003, s. 60). Organ gminy o statusie miasta nie może zatem prowadzić postępowania egzekucyjnego poza obszarem swojej właściwości miejscowej, opierając się jednie na brzmieniu przepisów określających jego właściwość rzeczową w danej sprawie. Należy przypomnieć, że przepisy o właściwości miejscowej organu egzekucyjnego mają bezwzględny charakter, co oznacza to, że "każdy organ prowadzi egzekucję z mienia znajdującego się w obrębie jego właściwości miejscowej" (zob. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 1996 r., I SA/Lu 264/96, opublikowany: LEX nr 29732).

Z uwagi na powyższe, w pierwszej kolejności należy zbadać, czy istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ innej gminy o statusie miasta, o którym mowa w art. 19 § 2 u.p.e.a., jako właściwy miejscowo organ egzekucyjny uprawniony do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych (zob. wyrok NSA z 12 września 2012 r., sygn. akt II FSK 151/11 oraz wyrok NSA z 18 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2309/10 - dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w B. weźmie pod uwagę przeprowadzone rozważania. Ponadto, WSA w B. uwzględni fakt, że spółka wniosła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oparty na art. 33 pkt 9 u.p.e.a., tj. zasadnie zarzuciła prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Zatem organ I instancji powinien był uwzględnić ten zarzut i umorzyć postępowanie na zasadzie art. 34 § 4 u.p.e.a. WSA w B. ponownie rozpoznając sprawę rozważy, jakie wynikają z tego skutki prawne biorąc pod uwagę, iż postanowienia organów egzekucyjnych zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości.

Zważywszy na przytoczone wyżej względy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.