Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 975/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 listopada 2021 r. nr SKO.PS/41.5/1205/2021/15367 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 1 września 2021 r. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup środków czystości, po przeprowadzeniu postępowania, decyzją nr [...] z dnia 9 września 2021 r. Prezydent Miasta B. (dalej: organ, organ pierwszej instancji), działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876) odmówił J.B. (B.) (dalej: wnioskujący, strona, skarżący) przyznania zasiłku celowego na zakup środków czystości.

W uzasadnieniu organ wskazał, że odmawia się przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na szczupłość środków.

Organ wyjaśnił, że w oparciu o przeprowadzone postępowanie ustalono, iż skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a źródłem jego dochodu jest dodatek mieszkaniowy, w wysokości 82,06zł, dodatek energetyczny w wysokości 12,09 i zasiłek okresowy w wysokości 304 zł. Dalej organ stwierdził, że zgodnie z zarządzeniem nr [...] Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 30 grudnia 2020 r. zasiłek celowy na zakup środków czystości może być przyznany 2 razy w roku. Dodał, ze skarżący z tego prawa już skorzystał - na mocy decyzji z dnia 1 lutego 2021 r. i decyzji z dnia 14 kwietnia 2021 r., otrzymując zasiłki celowe w wysokości po 40 zł.

Odwołując się do art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej organ podkreślił, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Jednocześnie organ wskazał, że skarżący we wrześniu 2021 r. wielokrotnie otrzymywał wsparcie z miejscowego ośrodka w postaci zasiłki celowych, m.in. na realizację recept w wysokości 107,96 zł, na zakup obuwia zimowego i kurtki zimowej - w wysokości 100 zł, na zakup opału w sezonie grzewczym 2021/2011 w wysokości 150zł, czy zasiłek okresowy w miesiącu wrześniu w wysokości 303,43zł. i od miesiąca października do grudnia 2021 r. - w wysokości 292.43 zł, a także zasiłek na zakup żywności od 1 września do 31 grudnia 2021 r. w wysokości po 80zł miesięcznie. Organ dodał, że dysponuje niewielką ilością środków finansowych, co zmusza do ograniczania udzielanych świadczeń, będąc zmuszonym przynajmniej w minimalnym stopniu zabezpieczać potrzeby osób i rodzin pozostających bez jakichkolwiek źródeł utrzymania lub gdy ich dochód nie przekracza kryterium dochodowego.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji skarżący wniósł odwołanie, domagając się wnioskowanej pomocy. Podkreślił, że wielokrotnie wnioskował o przyznanie pomocy, która jest mu niezbędna, zważywszy na stan zdrowia oraz szczególne warunki - trwającą pandemię. Podniósł, iż organ odwołuje się do szczupłości środków finansowych, podczas gdy znajdują się środki na pomoc innym i to w wysokich kwotach.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego zaskarżoną decyzją z dnia 19 listopada 2021 r. nr SKO.PS/41.5/1205/2021/15367 orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium po analizie akt sprawy oraz odwołania strony stwierdziło, iż skarżona decyzja jest prawidłowa.

W myśl art. 3 omawianej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zamierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W myśl ust. 3 tego przepisu rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a według ust. 4 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Odwołując się do celu pomocy społecznej organ odwoławczy stwierdził, że dopiero wtedy, gdy osoby nie są w stanie samodzielnie pokonać trudności, możliwa jest pomoc ze strony państwa, - której celem jest wsparcie w przezwyciężeniu trudności, a nie systematyczne zaspokajanie wszystkich potrzeb.

Zgodnie z art. 39 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Wyznacznikami ustalenia wysokości tego zasiłku są z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek ma być przyznany, a z drugiej - możliwości finansowe organów pomocy społecznej.

Warunki przyznania tego świadczenia określa art. 8 ustawy.

Badając sytuację materialną wnioskodawcy organ pierwszej instancji ustalił, że na jego dochód składają się przyznane świadczenia - tj. dodatek mieszkaniowy i energetyczny oraz zasiłek okresowy. W sumie dało to kwotę 398,15 zł, co nie przekracza kryterium dochodowego - dla osoby samotnie gospodarującej - wynoszący 701 zł. Strona legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. W sumie potwierdzono trudną sytuację zdrowotną i materialną wnioskodawcy. Mając na uwadze trudną sytuację osobistą i materialną strony oraz uwzględniając własne możliwości finansowe, liczbę innych osób wymagających pomocy oraz mając na względzie dotychczas udzielną w roku 2021 r. pomoc w zakresie zakupu środków czynności - zasadnie zdecydowano o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy. W szczególności organ uwzględnił obowiązujące przepisy oraz przyjęte zarządzenie z dnia 30 grudnia 2020 r w sprawie ustalania zasad przyznawania i wysokości zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego w roku 2021., a w szczególności fakt, iż skarżący już dwukrotnie otrzymał pomoc na zakup środków czystości.

Kolegium uwzględniając całość zebranego materiału dowodowego, stwierdziło, że organ pierwszej instancji poprawnie ocenił zebrany materiał dowodowy, nie naruszył norm postępowania administracyjnego, a wydaną decyzję prawidłowo merytorycznie uzasadnił

Kolegium podniosło, że nie zasługiwały na uwzględnienie argumenty strony dotyczące innych spraw prowadzonych przez miejscowy ośrodek. Każda sprawa traktowana jest indywidualnie, a ograniczone środki finansowe nie pozwalają na przyznawanie pomocy na każdy zgłoszony cel.

Nie godząc się ze stanowiskiem organu odwoławczego pismem z dnia 28 stycznia 2022 r. skarżący złożył skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podkreślił, że przyznana pomoc powinna być realna do sytuacji, skoro zachodzą przesłanki do jej przyznania. Powtórzył argumentację zaprezentowaną już w odwołaniu. Wskazując na swój stan zdrowia, podkreślił potrzebę dogrzania mieszkania oraz niezbędność wnioskowanej pomocy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z treścią art. 120 i art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy ), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Żadne inne powody, w tym m.in. zasady współżycia społecznego, nie mogą mieć wpływu na ocenę wydanych w sprawie decyzji.

Dokonując oceny zaskarżonej przez stronę decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej kryteriami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup środków czystości.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268).

Art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy przewiduje zasiłek celowy przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 omawianej ustawy, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Z ustaleń poczynionych przez organy, nie kwestionowanych przez skarżącego w odwołaniu ani w skardze wynika, że jego dochód nie przekracza wymienionego powyżej kryteriom dochodowego i wynosił w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku - 398,15zł. Podkreślić przy tym trzeba, że cały dochód skarżącego składa się z przyznanych mu świadczeń z pomocy społecznej, a mianowicie - zasiłku okresowego w wysokości 304zł oraz dodatków mieszkaniowego - w kwocie 82,06zł i energetycznego w kwocie - 12,09zł.

Bezsporne więc w sprawie pozostaje, że skarżący spełnia kryterium dochodowe. Wyjaśnić jednak należy, że rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w tym przepisie określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania. Przyznanie wnioskowanego świadczenia, uzależnione jest od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Organ musi przy tym uwzględniać, prowadząc przemyślaną politykę społeczną, wysokość i częstotliwość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących. Tylko bowiem takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, tzn. przy rodzaju, formie i rozmiarze świadczenia uwzględniać należy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Pomoc społeczna opiera się na zasadzie pomocniczości. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z wymienionych przepisów wynika swoiste ograniczenie zakresu działania organów pomocy społecznej, które winno sprowadzać się jedynie do pomocy w staraniach osób zmierzających do poprawy swej sytuacji życiowej, a nie gwarantować takim osobom źródła utrzymania.

Wniosek skarżącego dotyczył przyznania zasiłku celowego na zakup środków czystości. Jednak zgodnie z zarządzeniem nr [...] Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 30 grudnia 2020 r. zasiłek celowy na zakup środków czystości może być przyznany 2 razy w roku. Jak podniósł organ pierwszej instancji, co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, decyzjami z dnia 1 lutego 2021 r. (nr [...]) oraz z dnia 14 kwietnia 2021 r. (nr [...]) stronie przyznano zasiłki celowe na ten cel w wysokości po 40,00zł. Przyznając świadczenie w formie zasiłku celowego, jak wspomniano powyżej, organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana. Innymi słowy spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 283/18, LEX nr 2541230).

Kontrola sądowa decyzji uznaniowych sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd nie może natomiast wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji organów administracyjnych, a więc - o ile prawidłowo przeprowadzono postępowanie - Sąd nie może kwestionować słuszności decyzji odmawiającej przyznania świadczenia.

W ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie powyższe wymogi zachowały, a podjęte w sprawie rozstrzygnięcie znajduje oparcie w przytoczonych powyżej przepisach ustawy o pomocy społecznej i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Organy poczyniły niezbędne ustalenia co do sytuacji życiowej skarżącego, w świetle których jest on osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Organy uwzględniły sytuację finansową skarżącego. Z akt postępowania wynika, że skarżący objęty jest stałą opieką ze strony miejscowego ośrodka. W ramach prowadzonego postępowania organ, oprócz kwestionowanej decyzji wydał decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w okresie od 1 września 2021 r. do 21 grudnia 2021 r. oraz decyzję przyznającą zasiłek celowy na zakup opalu w sezonie grzewczym 2021/2022.

Sytuacja skarżącego nie jest bynajmniej łatwa. Jednak świadczenia z pomocy społecznej stanowią formę wspomożenia osób w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej się znalazły i mają jedynie charakter pomocniczy. Jednocześnie ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe, co jest faktem powszechnie znanym. Skarżący nie został pozbawiony pomocy, bowiem otrzymał środki finansowe na pozostałe zgłoszone potrzeby w wysokości możliwej dla finansów miejscowego ośrodka, tzn. przy uwzględnieniu poziomu środków finansowych jakimi organ dysponował, sytuacji skarżącego oraz potrzeb innych osób ubiegających się o pomoc.

Nie można bowiem pomijać tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2502/18). W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Podnieść też w tym aspekcie należy, że skarżący nie może zakładać, iż środki z pomocy społecznej winny być mu każdorazowo przyznawane czy stanowić dla niego źródło stałego finansowego wsparcia. Nawet przy wielokrotnych podaniach o pomoc, organ zawsze musi indywidualnie i dogłębnie badać sytuację wnioskodawcy, a ten nie może oczekiwać obligatoryjnego i każdorazowego wsparcia finansowego w oczekiwanej formie i wysokości.

W ocenie Sądu z akt administracyjnych wynika, że postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały natomiast wystarczająco uzasadnione w decyzjach. Mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego zostały także należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. W związku z powyższym brak podstaw do tego, aby przyjąć, że organy orzekające w niniejszej sprawie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego, a także aby naruszyły normy prawne wynikające z przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.