Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 899/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2013-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 34 par. 1 ,
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art 118, art 91-116
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1361
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi A.T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie negatywnego stanowiska wierzyciela wobec zarzutów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Burmistrza z dnia [...]. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, postanowieniem

z dnia [...] r. Burmistrz, działając na podstawie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", zajął negatywne stanowisko w zakresie zarzutów zgłoszonych w dniu [...] r. przez A. T. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] r. dotyczącego egzekucji z tytułu podatku od nieruchomości.

W uzasadnieniu ww. postanowienia organ przywołał art. 34 § 1 u.p.e.a. wskazując, że zgodnie z tym przepisem, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Organ wskazał, że wierzyciel uważa, iż stanowisko zobowiązanego wyrażone

w zarzutach, mylnie nazwanych skargą, jest niewłaściwe, gdyż postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] r., utrzymanym w mocy na podstawie postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] r. (sygn. akt [...] i [...]), Sąd umorzył w całości następujące zobowiązania A. T. jako upadłego, ustanowione na liście wierzytelności w stosunku do wierzyciela - Gminy [...], tj. [...] zł (kat. [...]), [...] zł (kat. [...]) i [...] zł (kat. [...]), które to wierzytelności zostały w ramach obowiązujących przepisów zgłoszone do masy upadłości.

Po zakończeniu wskazanego wyżej postępowania upadłościowego, do zapłaty na rzecz gminy [...] pozostała kwota [...] zł z tytułu zobowiązania w podatku od nieruchomości, położonej na wyspie [...] w [...], która na podstawie umowy dzierżawy zawartej z Gminą [...] - Ośrodkiem [...] w [...] w okresie od dnia [...] r. do [...] r. stanowiła przedmiot dzierżawy na rzecz zobowiązanego.

Na ww. zobowiązanie – jak dalej wskazał organ - składają się: kwota pozostałej zaległości w wysokości [...] zł ([...] rata podatku za rok [...] oraz [...] i [...] rata podatku za rok [...] ) wraz z odsetkami od zaległości podatkowych liczonymi od wskazanych kwot do dnia zapłaty;

Zdaniem organu, ww. postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia

[...] r., utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r. nie dotyczyło tej właśnie zaległości, lecz wyłącznie wierzytelności zgłoszonych do masy upadłości A. T. Organ wskazał, że ogłoszenie upadłości zobowiązanego nastąpiło dnia [...] r., a kwota opisanego wyżej zobowiązania w podatku od nieruchomości powstała po dacie ogłoszenia upadłości.

Organ przywołał art. 369 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1361 ze zm.), zwanej dalej

"Pr. Upadłościowe", umorzeniem objęte są wierzytelności umieszczone na liście wierzytelności oraz wierzytelności, które mogły zostać zgłoszone, jeżeli ich istnienie stwierdzone było dokumentami upadłego.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem organu, domaganie się zapłaty ww. zobowiązania jest konieczne i uzasadnione, gdyż nie mogło być ono zgłoszone do masy upadłości A. T. Tym samym stanowisko zawarte w zarzutach zobowiązanego jest nieprawidłowe.

A. T. zaskarżył ww. postanowienie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które postanowieniem z dnia [...] r., [...], utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Burmistrza z dnia [...] r.

Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem zażalenia jest opinia wierzyciela

w sprawie zarzutów egzekucyjnych wniesionych przeciwko tytułom wykonawczym wystawionym przez wierzyciela, Gminę [...], które stały się podstawą postępowania egzekucyjnego wszczętego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, zaś przedmiotem wierzytelności objętej tytułami wykonawczymi jest zaległość podatkowa w podatku od nieruchomości z tytułu [...] raty za [...] rok i [...] oraz [...] raty za [...] rok.

Organ odwoławczy wskazał również, że dłużnik wniósł zarzuty egzekucyjne,

w których podnosi, że wobec niego toczyło się postępowanie upadłościowe, w którym

w dniu [...] roku sąd upadłościowy zmienił postanowienie z dnia [...] r. ogłaszające upadłość w ten sposób, że ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika. Z tą datą, zdaniem dłużnika, Gmina [...] powinna dokonać korekty zgłoszonych wcześniej do układu wierzytelności, które powstały w okresie prowadzonego postępowania układowego. Wierzytelności z tytułu wykonawczego, to właśnie te nie zgłoszone syndykowi zobowiązania, które obecnie Gmina próbuje dochodzić, licząc na słabszą prawnie stronę upadłego, mimo że sąd upadłościowy postanowił umorzyć w całości zobowiązania upadłego. Zgodnie z prawem upadłościowym temu umorzeniu podlegają także zobowiązania, które nie zostały a powinny być zgłoszone do upadłości.

Dalej Kolegium wyjaśniło, że zaskarżonym postanowieniem Burmistrz uznał zarzuty za nieuzasadnione, wskazując przy tym, że wierzyciel podkreślił, iż stanowisko dłużnika jest niewłaściwe, gdyż mocą postanowienia sądowego umorzone zostały należności podatkowe dłużnika wobec Gminy [...], które zostały zgłoszone do masy upadłości. Po zakończeniu postępowania upadłościowego do zapłaty pozostał podatek od nieruchomości, który stał się wymagalny po dacie ogłoszenia upadłości, czyli po dniu [...] roku. Wierzytelność z tytułu tego podatku nigdy nie była przedmiotem zgłoszenia wierzytelności do masy upadłości w postępowaniu upadłościowym.

Nadto, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że Pan T. wniósł zażalenie, w którym nie zgadza się z treścią i uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia i żąda uchylenia stanowiska Burmistrza, gdyż jego zdaniem datą wszczęcia postępowania upadłościowego z likwidacją majątku jest dzień [...] r. i Gmina powinna była uzupełnić zgłoszone wierzytelności według stanu na dzień [...] roku. Jest to – zdaniem żalącego - data wymagalności zobowiązań upadłego, a nie data [...] roku. Wszystkie zobowiązania, które obecnie dochodzi Burmistrz, powstały przed [...] roku. W dniu [...] r. Sąd umorzył wszystkie wierzytelności upadłego z listy wierzytelności, w tym również te, które winny być zgłoszone, a nie zostały zgłoszone i dlatego nie znalazły się na liście wierzytelności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że zażalenie jest nieuzasadnione. Zdaniem Kolegium, wywody żalącego na temat daty, wedle której winno oceniać się stan wierzytelności zgłoszonych do masy upadłości nie znajdują uzasadnienia

w przepisach prawa. Kolegium wskazało w uzasadnieniu, że postępowanie upadłościowe wszczyna się raz, a okoliczność, na którą wskazuje żalący, stanowi jedynie zmianę sposobu prowadzenia postępowania z postępowania układowego na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego. Data postanowienia ustalającego taką zmianę nie jest datą wszczęcia nowego postępowania upadłościowego. Kwestię tę – tak wskazało Kolegium - jednoznacznie reguluje ustawa

z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, na uzasadnienie czego

przytoczono przepis art. 52, zgodnie z którym data wydania postanowienia

o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości. W przypadku wydania postanowienia

o ogłoszeniu upadłości po ponownym rozpoznaniu sprawy w następstwie uchylenia postanowienia przez sąd drugiej instancji za datę upadłości uważa się datę wydania pierwszego postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

W rozpatrywanej sprawie – zdaniem Kolegium - datą upadłości jest dzień

[...] roku. Gmina [...] zgłosiła do masy upadłości wierzytelność,

na którą składały się kwoty wymagalnego w tej dacie podatku od nieruchomości. I tylko te kwoty zostały umorzone przez sąd upadłościowy postanowieniem z [...] r. Kolegium wskazało, że Pan T. pozostaje w oczywistym błędzie, sądząc, że postanowieniem tym objęte też są wierzytelności nie zgłoszone do masy upadłości, ponieważ, jego zdaniem, powinny były być zgłoszone. W postanowieniu sądowym wyraźnie wymieniono kwoty podlegające umarzeniu wobec wszystkich wierzycieli żalącego w postępowaniu upadłościowym.

Dalej Kolegium wskazało, że kwota zaległości podatkowej, będąca przedmiotem postępowania egzekucyjnego, powstała już po ogłoszeniu upadłości, nie była przedmiotem postępowania upadłościowego, nie była więc objęta żadną czynnością sądu upadłościowego. W okresie, w którym to zobowiązanie podatkowe powstało, pan T. był podmiotem prawa podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości, jego zobowiązanie podatkowe zostało ustalone ostatecznymi i prawomocnymi decyzjami podatkowymi i wobec braku zapłaty stało się wymagalną zaległością podatkową. Zdaniem Kolegium, postępowanie upadłościowe, które było prowadzone wobec żalącego, pozostaje poza granicami sprawy związanej z obowiązkiem podatkowym Pana T., powstałym niezależnie od tamtego postępowania. Burmistrz będący organem podatkowym i reprezentującym budżet Gminy [...] ma obowiązek dochodzenia każdego należnego zobowiązania podatkowego. Tytuł wykonawczy został więc wystawiony prawidłowo, ponieważ [...] rata podatku od nieruchomości za [...] rok i [...] raty za [...] rok nie zostały zapłacone, ani umorzone.

Na podstawie powyższego Kolegium przyjęło, że zaskarżone postanowienie ma podstawy prawne oraz faktyczne i słusznie odmawia słuszności zarzutom żalącego.

A. T. zaskarżył stanowiska organów I i II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o ich uchylenie oraz powtórzył całą argumentację zażalenia na negatywne stanowisko wierzyciela zawarte w uzasadnieniu postanowienia Burmistrza z dnia [...] r., podkreślając przy tym, że data ogłoszenia upadłości jest datą, od której powstają skutki prawne co do zobowiązań upadłego. Jednak w przypadku zmiany jednej na drugą, zgodnie z art. 118 Pr. Upadłościowego, ulega to zmianie, skutki powstają z datą dokonania przez sąd zmiany. Tym samym - zdaniem skarżącego - wszystkie zobowiązania upadłego, które powstały pomiędzy dniem ogłoszenia upadłości układowej a datą zmiany na likwidacyjną, stają się zobowiązaniami wobec masy upadłości.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło

o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, podkreślając przy tym, że postępowanie upadłościowe prowadzone wobec skarżącego było jednym postępowaniem, a nie dwoma, jak podnosi skarżący. Nadto, Kolegium podniosło,

że dochodzona wierzytelność istnieje, nigdy nie została umorzona i Gmina – wierzyciel ma podstawy, aby jej dochodzić w postępowaniu egzekucyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, znajduje bowiem oparcie w okolicznościach faktycznych występujących w rozpoznawanej sprawie jak i racjach prawnych przedstawionych przez skarżącego.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że sąd ocenia, czy orzeczenie organu jest zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz

z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego

i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji (postanowienia). Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, Sąd stwierdził, że ze strony organów administracji doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Istota sporu pomiędzy stronami sprowadza się do ustalenia, czy w przypadku zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego - jak w rozpoznawanej sprawie, w której postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] r. co do ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu na ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego - skutki ogłoszenia upadłości powstają z dniem wydania pierwotnego postanowienia, jak twierdzą organy, tj. z dniem [...] r., czy też z dniem postanowienia o zmianie co do sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego, tutaj z dniem [...] r., jak twierdzi strona skarżąca.

Stanowisko organów jest nieuprawnione, nie znajduje ono bowiem oparcia

w obowiązujących przepisach prawa, a w szczególności art. 118 Pr. Upadłościowego, zgodnie z którym w razie zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego

z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego, skutki ogłoszenia upadłości wymienione w przepisach niniejszego oddziału powstają z dniem wydania postanowienia o zmianie sposobu prowadzenia postępowania. Oznacza to, że skutki upadłości w zakresie zobowiązań upadłego, określone w art. 91-116 (te są bowiem wymienione w przepisach oddziału 3

Pr. Upadłościowego), powstają tylko w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego. W razie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu aktualizują się natomiast skutki określone w art. 87 – 90 (te nie są objęte dyspozycją art. 118 Pr. Upadłościowego). Zmiana postanowienia sądu o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego powoduje, że z datą wydania przez sąd postanowienia o zmianie powstają wszelkie skutki określone w art. 91-116. Postanowienie to nie jest zaskarżalne (art. 16 w zw. z art. 222 ust. 1), a zatem uzyskuje formalną prawomocność z chwilą jego wydania. Ilekroć w przepisach art. 91-116

Pr. Upadłościowego jest mowa o dniu ogłoszenia upadłości, oznacza to dzień zmiany postanowienia przez sąd.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 91 ust.1 Pr. Upadłościowego, zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości. Tym dniem ogłoszenia upadłości w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy jest dzień zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego na upadłość z opcją likwidacji majątku upadłego, tj. dzień [...] r. W związku z tym, że sporną należnością są zobowiązania upadłego za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. z tytułu podatku za rok [...] ([...] rata) oraz z tytułu podatku z rok [...] ([...] i [...] rata), z prostego zatem obliczenia wynika, że powstały przed dniem [...] r., co świadczy, że powinny być zgłoszone przez wierzyciela do masy upadłości.

Jak wyżej wskazano, z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] r. w przedmiocie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu na ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, co skutkowało koniecznością zgłoszenia przez wierzyciela do masy upadłości zobowiązań upadłego powstałych w okresie od dnia ogłoszenia upadłości z opcją układu do dnia zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego na upadłość z opcją likwidacji majątku upadłego. Na gruncie stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy będą to zobowiązania upadłego, które powstały w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., i mogły być zgłoszone przez wierzyciela do masy upadłości, tutaj przez Gminę [...] w odniesieniu do dochodzonych wobec skarżącego, aktualnie bezpodstawnie, kwot z tytułu podatku za rok [...] ([...] rata) oraz z tytułu podatku z rok [...] ([...] i [...] rata).

Zgodnie z art. 369 ust. 2 Pr. Upadłościowego umorzeniem objęte są wierzytelności umieszczone na liście wierzytelności oraz wierzytelności, które mogły zostać zgłoszone, jeżeli ich istnienie stwierdzone było dokumentami upadłego.

Z materiału dowodowego wynika, że postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] umorzył w całości zobowiązania upadłego ustanowione na liście wierzytelności w stosunku do wskazanych wierzycieli, w tym, w stosunku do Gminy [...] (pkt. [...] postanowienia).

W myśl zatem przytoczonego wyżej przepisu art. 369 ust.2 Pr. Upadłościowego umorzeniem tym objęte są także wierzytelności, które mogły zostać zgłoszone.

Nie ulega wątpliwości, że wierzytelności, których dochodzi Gmina [...], wynikały

z umowy dzierżawy nieruchomości zawartej z Gminą [...] - Ośrodkiem [...] w [...] w okresie od dnia [...] r. do [...] r. Jest to okoliczność bezsporna, żadna bowiem ze stron jej nie kwestionowała.

Jak wyżej wskazano, Gmina [...] mogła zatem zobowiązania upadłego za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. zgłosić do masy upadłości w odniesieniu do dochodzonych wobec skarżącego kwot z tytułu podatku za rok [...] ([...] rata) oraz z tytułu podatku z rok [...] ([...] i [...] rata). Wierzytelności te bowiem powstały przed ogłoszeniem upadłości, która w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy miała miejsce w dniu [...] r., co wyżej wyjaśniono.

Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że postępowanie upadłościowe, które było prowadzone wobec skarżącego, pozostaje poza granicami sprawy związanej z obowiązkiem podatkowym Pana T., powstałym niezależnie od tamtego postępowania, i że tytuł wykonawczy został więc wystawiony prawidłowo, ponieważ [...] rata podatku od nieruchomości za [...] rok i [...] raty za [...] rok nie zostały zapłacone, ani umorzone. W pełni należy podzielić pogląd skarżącego, który od początku toczącego się postępowania w niniejszej sprawie wskazywał organom prawidłowe regulacje prawne spornej materii, a do których organ odwoławczy w ogóle się nie odniósł, czym, uchybiając tym samym podstawowym zasadom co do sposobu prowadzenia postępowania przewidzianym w art. 6,7, 8 i 9 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, a także przepisom art. 77 § 1 K.p.a.

A zatem, ponownie rozstrzygając w postępowaniu, organ zobowiązany jest kierować się powyższymi wskazaniami w niniejszej sprawie.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zachodzi podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Burmistrza z dnia [...] r., i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania nie orzeczono wobec braku wniosku strony skarżącej w tym przedmiocie, stosownie do art. 200 w związku z art. 210 § 1 P.p.s.a.