Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 396/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 9 sierpnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 sierpnia 2022 roku sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 października 2021 r., Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bartoszycach, działając z upoważnienia Burmistrza Bartoszyc, (dalej jako: "organ pierwszej instancji"), odmówił W. B. (dalej jako: "skarżący", "strona"), przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę – C. B.

W uzasadnieniu decyzji powołano przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie

i – nie kwestionując zakresu sprawowanej opieki – stwierdzono, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu przez nią 25. roku życia, co stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm., dalej jako: "u.ś.r."), wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Ponadto wyjaśniono, że skarżący ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, co stanowi negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5b u.ś.r.

Od ww. decyzji odwołał się skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając organowi naruszenie:

1. art. 17 ust. 1b u.ś.r., przez brak uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji;

2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię, polegająca na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znacznie dla wniosku

o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

3. art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie

i nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego

i specjalnego zasiłku opiekuńczego, osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Pismem z dnia 12 stycznia 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), poinformowało skarżącego, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest uprzednie uchylenie decyzji przyznającej mu zasiłek dla opiekuna i pouczyło go o możliwości zwrócenia się do organu pierwszej instancji z takim wnioskiem, a następnie zobowiązało do przedłożenia decyzji uchylającej zasiłek dla opiekuna w terminie 1 miesiąca. Decyzja organu pierwszej instancji z dnia 31 stycznia 2022 r., uchylająca prawo strony do zasiłku dla opiekuna od dnia

1 lutego 2022 r., wpłynęła do organu odwoławczego w dniu 4 marca 2022 r.

Wobec tego, decyzją z dnia 14 marca 2022 r., Kolegium uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności – matką C. B., od dnia 1 lutego 2022 r. na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu decyzji powołano przepisy mające zastosowanie w sprawie

i wskazano, że w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października

2014 r., K 38/13, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, organ administracji w obecnym stanie prawnym ma obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Stwierdzono, że została spełniona przesłanka niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jak też w sprawie nie zachodzą inne negatywne przesłanki, wobec czego należało skarżącemu przyznać świadczenie. Wyjaśniono również, że Kolegium przyznało świadczenie od dnia 1 lutego 2022 r., bowiem do dnia 31 stycznia 2022 r. skarżący miał przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna

w związku z opieką nad matką, wobec czego do tego czasu występowała negatywna przesłanka do przyznania świadczenia.

Na wyżej opisaną decyzję Kolegium, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł skarżący, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, poprzez niezastosowanie normy prawnej z art. 24 ust. 2 u.ś.r., co spowodowało nieprzyznanie skarżącemu świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od dnia 1 października

2021 r.

W obszernym uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że fakt pobierania zasiłku dla opiekuna oraz niezłożenie wraz

z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezwarunkowego oświadczenia

o rezygnacji z jego pobierania, uzasadniają odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku. Skarżący składając taki bezwarunkowy wniosek w chwili złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne pozbawiłby się bowiem środków pieniężnych niezbędnych dla własnego utrzymania. Dodano, że nie można zaakceptować literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r., skutkującej odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uzyskiwanie przez skarżącego zasiłku dla opiekuna. Oczywistym jest, że skarżący korzystał z tej formy pomocy, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiały mu skuteczne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne; nie jest to więc kwestia wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Ostatecznie podniesiono, że z treści oświadczenia złożonego przez skarżącego jednoznacznie wynika chęć wyboru świadczenia korzystniejszego, tj. świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.), uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

W przedmiotowej sprawie tutejszy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, odpowiadają prawu.

Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna

z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W przedmiotowej sprawie stosowny wniosek zawarł

w skardze skarżący, jak i organ w odpowiedzi na skargę.

Podstawę materialnoprawną zapadłych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem

o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i ograniczoną współudziału edukacji.

Okolicznością bezsporną jest, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną

w stopniu znacznym, a zakres sprawowanej przez skarżącego opieki – również w ocenie organów obu instancji – uniemożliwia podjęcie zatrudnienia przez stronę. Prawidłowo także Kolegium oceniło, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), że wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., przesłanka daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą wnioskowanego świadczenia.

W niniejszej sprawie istota sporu dotyczy więc kwestii uprawnienia skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożył on wniosek

o przyznanie tego świadczenia, tj. od października 2021 r., a nie jak ustaliło Kolegium - dopiero od 1 lutego 2022 r.

Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa

w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Dodatkowo zaznaczyć należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa

w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Tutejszy Sąd w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażane

w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. np. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1151/19 czy wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 423/19 – wszystkie dostępne

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA).

Okolicznością bezsporną jest, że skarżący ostateczną decyzją organu pierwszej instancji miał przyznany zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Również okolicznością bezsporną jest fakt, że dopiero decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r., organ pierwszej instancji uchylił decyzję w przedmiocie zasiłku dla opiekuna, a w uzasadnieniu wskazano, że ostatni zasiłek dla opiekuna wypłacono stronie za styczeń 2021 r.

We wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący oświadczył, że

rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak dopiero na skutek pouczenia Kolegium, w dniu 20 stycznia

2022 r., skarżący złożył bezwarunkowe oświadczenie o rezygnacji z przyznanego mu prawa do zasiłku dla opiekuna, co organ potraktował jako wniosek o uchylenie decyzji przyznającej mu to świadczenie. Ww. decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r., organ pierwszej instancji uchylił decyzję w przedmiocie zasiłku dla opiekuna, a od decyzji tej skarżący nie wniósł odwołania. Tym samym, uznać należy, że kwestia utraty prawa do zasiłku dla opiekuna z dniem 1 lutego 2021 r., została rozstrzygnięta w sposób wiążący, ostateczną decyzją administracyjną.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi

z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia, przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania innego świadczenia (por. wyrok NSA

z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3/19, CBOSA).

Prawidłowo więc, w ocenie Sądu, Kolegium uznało, że dopiero od 1 lutego 2022 r., nie istniały przesłanki negatywne do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., tj. istnienie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna.

Odnosząc się natomiast do wykładni art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek

z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, należy wyjaśnić, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy

w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość – jej wyrazem musi być uchylenie lub zmiana wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany bowiem wyłącznie datą wpływu wniosku, ale jest też uzależniony od terminu przysługiwania dotychczasowego, zbieżnego uprawnienia (por. np. wyrok WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt

II SA/Ol 995/19, CBOSA oraz wyrok NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 209/21, LEX nr 3194799). Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z najnowszych orzeczeń wprost wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego (w przedmiotowej sprawie – do zasiłku dla opiekuna). Wówczas to, dopiero gdy z obrotu prawnego została wyeliminowana decyzja przyznająca to świadczenie, wniosek strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego był kompletny w tym znaczeniu, że zawierał wszelkie wymagane dokumenty oraz nie istniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. (por. wyrok NSA z 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1894/21, LEX nr 3390373). Oznacza to więc, że w rozpoznawanej sprawie to luty 2022 r. był "miesiącem, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami", o którym mowa w art. 24 ust. 2 u.ś.r. i prawidłowo od tego miesiąca organ odwoławczy przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie.

Uznać zatem należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., ponieważ przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu skarżącemu prawa do zasiłku dla opiekuna, to

w świetle ww. przepisu, nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie pominął również art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie

z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego

i zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i drugiego ze świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania, np. świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia i skorzystania przez osobę wnioskującą z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, z zastrzeżeniem wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego.

Tym samym, prawidłowo Kolegium przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od

1 lutego 2022 r. Dopiero bowiem od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie było natomiast prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od 1 października 2021 r., gdyż w tym okresie stronie przysługiwało jeszcze konkurencyjne świadczenie, wykluczające możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Ostatecznie podkreślić należy, że skarżący – reprezentowany od początku sprawy przez profesjonalnego pełnomocnika – we wniosku złożył oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i takie też było rozstrzygnięcie Kolegium.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.