Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1298/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Koszty sądowe
Prawo pomocy
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106 par. 3, art. 190 w zw. z art. 197 par. 2, art. 220 par. 1 i 3, art. 227 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 270 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2015 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Rektora Uczelni A w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia odrzucić skargę. /-/ Jakub Zieliński


UZASADNIENIE

Skarga J. L. na decyzję Rektora Uczelni A (dalej: Rektor [...]) z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w sprawie skreślenia z listy studentów nie została przy jej wniesieniu opłacona należnym wpisem. Nie został też w tym czasie złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy (wniosek obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych). Adnotacja o fakcie złożenia takiego wniosku nie widnieje na kopii odpisu skargi, który najpierw wpłynął do tutejszego Sądu w dniu 13 sierpnia 2013 r. opatrzonego prezentatą organu z datą: 11 marca 2013 r. (k. 3 i 4 I tomu akt) ani na oryginale skargi przekazanym Sądowi przez pełnomocnika organu w dniu 6 września 2013 r. (k. 19-21 I tomu akt).

Wobec tego Sąd wezwał skarżącego w dniu 30 sierpnia 2013 r. (data doręczenia odpisu zarządzenia z dnia 14 sierpnia 2013 r. - k. 2 i 18 I tomu akt.) do uiszczenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia z dnia 14 sierpnia 2013 r. w przedmiocie wpisu sądowego od skargi i pod rygorem odrzucenia skargi – wpisu od skargi w kwocie 200 zł (k. 2, 15, 18 I tomu akt). Postanowienie to nie zostało zaskarżone, a wymagany wpis od skargi nie został uiszczony w biegnącym terminie do wniesienia opłaty, który upłynął z dniem 6 września 2013 r. Natomiast w dniu 11 września 2013 r. (data stempla pocztowego na kopercie zawierającej pismo z dnia 10 września 2013 r.) skarżący wniósł "powtórny wniosek" o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in. zwolnienie od kosztów postępowania (k. 26-32 I tomu akt). W przedmiotowym piśmie strona nie wspomniała jednak o tym, że wcześniej, przy wnoszeniu skargi za pośrednictwem organu, złożyła również w dniu 11 marca 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. Podobnie, przy okazji ponowienia w piśmie z dnia 26 września 2013 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie podał Sądowi informacji, że w dniu 11 marca 2013 r. złożył tego rodzaju wniosek (k. 34, 35-38 I tomu akt).

Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 873/13, doręczonym skarżącemu w dniu 20 grudnia 2013 r. (k. 57 I tomu akt), tutejszy Sąd odrzucił przedmiotową skargę na decyzję w przedmiocie skreślenia z listy studentów, argumentując, że pomimo wezwania skarżący nie uiścił w terminie oznaczonym w zarządzeniu, to znaczy w ciągu 7 dni od daty doręczenia wezwania, wpisu od wniesionej skargi. Sąd podniósł, że strona – prawidłowo pouczona – nie wniosła zażalenia na zarządzenie, które stało się prawomocne i dalej zauważył, że wprawdzie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednakże przedmiotowy wniosek został złożony w dniu 11 września 2013 r. - po wyznaczonym terminie do uiszczenia wpisu, który upłynął z dniem 6 września 2013 r. Sąd uznał, że w takiej sytuacji złożony wniosek nie mógł skutecznie zniweczyć konsekwencji płynących z faktu nieuiszczenia wpisu w terminie, bowiem złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi jest bezskuteczne wobec wymogu opłacenia tej skargi.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 23 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 873/13 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 11 września 2013 r. uzupełnionego pismem z dnia 26 września 2013 r., zwolnił stronę od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i ustanowił dla strony pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), a w pozostałym zakresie wniosek oddalił.

W dniu 30 grudnia 2013 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącego z dnia 23 grudnia 2013 r. zatytułowane WNIOSEK O WZNOWIENIE POSTĘPOWANIA ZAŻALENIE na (...) postanowienie z dnia 12 grudnia 2013r., sygn. akt IISA/Po 873/13" (k. 64 I tomu akt), które Sąd uznał za skargę kasacyjną i odrzucił prawomocnym postanowieniem z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Po 873/13. W piśmie tym stwierdził, że organ nie przesłał Sądowi wszystkich złożonych przez skarżącego dokumentów, a w przedmiotowej sprawie skarżący dostarczył fizycznie organowi skargę na decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. "wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie obrońcy z urzędu" (k. 65 I tomu akt). Do pisma procesowego z dnia 23 grudnia 2013 r. skarżący nie dołączył kopii wniosku o prawo pomocy, który miał złożyć w dniu 11 marca 2013 r, w siedzibie organu przy wnoszeniu skargi na decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. (k. 66-71 I tomu akt).

W skardze kasacyjnej od postanowienia z dnia 12 grudnia 2013 r., wniesionej w dniu 20 lutego 2014 r. (k. 135, 156 I tomu akt) wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia (k. 127 I tomu akt), ustanowiony z urzędu pełnomocnik J. L. (ustanowiony już po odrzuceniu skargi z dnia 11 marca 2013 r.), zarzucił Sądowi m.in., że odrzucenie skargi nastąpiło bez uprzedniego rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, co w efekcie doprowadziło do pozbawienia go prawa do sądu. Pełnomocnik zarzucił naruszenie przez Sąd przepisów prawa procesowego wskutek nierozpoznania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego wraz z odpisem skargi w dniu 11 marca 2013 r. W uzasadnieniu podniósł, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, został złożony w dniu 11 marca 2013 r. wraz ze skargą na decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów, jednak wniosek ten nie został jednak przekazany sądowi administracyjnemu. Na dowód wskazanej okoliczności do skargi kasacyjnej dołączony został odpis skargi opatrzony urzędowym poświadczeniem przedłożenia (prezentatą) w dniu 11 marca 2013 r. w sekretariacie Rektora [...] (k. 143 i 144 I tomu akt) oraz kopia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, na którym znajdowało się odwzorowanie prezentaty sekretariatu Rektora [...], umieszczonej w polu przeznaczonym do wypełnienia przez sąd (rubryka "data wpływu") i wskazującej datę 11 marca 2013 r. (k. 145 I tomu akt).

Oryginał odpisu skargi przedłożony przez skarżącego przy wniesieniu skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 873/13 różni się od kopii tego odpisu nadesłanej do akt przez organ w dniu 13 sierpnia 2013 r. w ten sposób, że w miejscu opisu załączników w wersie "1) odpis skargi do WSA Poznań z 08.03.2013r. x 2", że po dopisanym ręcznie "x 2" znajduje się również ręcznie dopisane "+ wn. o. x. x. k.s ośw.maj.", umieszczone nad podpisem skarżącego. W taki sam sposób różni się od oryginału skargi przekazanej przez organ Sądowi w dniu 6 września 2013 r. (k. 20 i 21 I tomu akt).

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wezwał Rektora [...] do nadesłania oryginału lub urzędowo poświadczonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego 11 marca 2013 r., ewentualnie do potwierdzenia że dokument został przez J. L. złożony w dniu 11 marca 2013 r. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 29 września 2014 r., organ (reprezentowany przez pełnomocnika procesowego) wyjaśnił, że nie dysponuje oryginałem dokumentu, którego kopia została załączona do pisma NSA z dnia 10 września 2014 r., albowiem został on złożony w siedzibie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - wraz ze skargą, do której był dołączony. Ponadto pełnomocnik organu podał, że na podstawie kopii posiadanych dokumentów może potwierdzić, że dokument, którego kopia została dołączona do wezwania z dnia 10 września 2014 r., został złożony przez J. L. w dniu 11 marca 2013 r. (k. 201 I tomu akt).

Postanowieniem z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt I OSK 1922/14 Sąd II instancji uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 873/13 o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu NSA stwierdził, że przed odrzuceniem skargi z powodu nieuiszczenia wpisu tutejszy Sąd powinien był rozpoznać wniesiony przez skarżącego razem ze skargą, to jest w dniu 11 marca 2013 r., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który obejmował zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Ponadto Sąd kasacyjny zauważył, że z wydanego później, to jest 23 grudnia 2013 r., postanowienia tutejszego Sądu wynika, że skarżący spełniał warunki umożliwiające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. NSA stwierdził, że pomimo tego, iż w aktach sprawy II SA/Po 873/13 nie ma wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego za pośrednictwem organu w dniu 11 marca 2013 r., to Rektor [...] potwierdził prawdziwość dokumentu, którego kopię skarżący dostarczył razem ze skargą kasacyjną. Przedstawione okoliczności w ocenie Sądu kasacyjnego wskazywały na to, że prawidłowo złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został rozpoznany przez tutejszy Sąd nie tylko przed wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi, ale i przed odrzuceniem skargi z powodu nieuiszczenia wpisu, co świadczy o pozbawieniu skarżącego możności obrony swych praw i stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W wyniku ponownej analizy sprawy oznaczonej nową sygnaturą akt II SA/Po 1298/14, Sąd powziął wątpliwości co do autentyczności wniosku o prawo pomocy z dnia 11 marca 2013 r., którego kopia została dołączona do wcześniej opisanej skargi kasacyjnej i stanowiła okoliczność stanowiącą podstawę do uchylenia przez NSA postanowienia z dnia 12 grudnia 2013 r. Wobec tego do Prokuratury Rejonowej [...] w P. zostało skierowane zawiadomienie o zaistnieniu podejrzenia popełnienia przestępstwa z art. 270 § 1 Kodeksu karnego (k. 44, 45-52).

W dniu 16 lutego 2015 r. zostało wszczęte pod sygn. akt [...] dochodzenie w sprawie "dokonania w nieustalonym miejscu i czasie podrobienia dokumentu w postaci formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej poprzez naniesienie prezentaty z datą 11.03.2013 roku", tj. o przestępstwo określne w art. 270 § 1 Kodeksu karnego (k. 53, 54 II tomu akt).

W dniu 23 września 2015 .r do Sądu wpłynęły akta główne sprawy o sygn. [...], na podstawie których Sąd stwierdził następujące okoliczności.

W piśmie z dnia 13 marca 2015 r. Rektor [...] wyjaśnił organowi prowadzącemu dochodzenie, że w dzienniku korespondencyjnym Biura Rektora (Sekretariatu [...]) nie odnotowano pod datą w 11 marca 2013 r. wpływu pisma J. L. o treści odpowiadającej formularzowi o przyznanie prawa pomocy (k. 56). Z kolei w piśmie z dnia 7 lipca 2015 r. znak [...] Kanclerz Uczelni A poinformował Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...], że w dniu 11 marca 2013 r. J. L. złożył w sekretariacie Rektora [...] cztery pisma, ale żadne z nich nie było przedmiotowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 58 II tomu akt).

W dniu 6 maja 2015 r. przesłuchany w toku dochodzenia sygn. akt [...] w charakterze świadka pełnomocnik organu - [...] K. N. (...) [wyjaśnił], że w posiadanej dokumentacji spraw ze skarg J. L. nie ma oryginału wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 11 marca 2013 r., a "jeżeli taki wniosek był załączony do oryginału skargi, to został przesłany do WSA" (k. 59 II tomu akt).

Przesłuchany w postępowaniu przygotowawczym w charakterze świadka J. L. wyjaśnił m.in., że "wraz z wypełnionym jednym wnioskiem [o prawo pomocy] w rektoracie uczelni, na ul. [...] w [...]" złożył trzy skargi i poprosił o kopię tego wniosku, wobec czego "na oryginale wniosku pani w rektoracie przybiła prezentatę z datą złożenia wniosku tj. 11.03.2013, po czym wykonała dla (...) [niego] kserokopię". Skarżący wyjaśnił, że niczego na swojej kopii nie przerabiał ani nie podrabiał prezentaty, a znajdującą się w jego posiadaniu "potwierdzoną" prezentatą kopię wniosku przekazał pełnomocnikom celem zaskarżenia orzeczeń zapadłych w trzech sprawach, do których złożył jeden wniosek o prawo pomocy.

Powołany w toku dochodzenia sygn. akt [...] biegły sądowy z dziedziny grafologii i technicznych badań dokumentów w opinii kryminalistycznej z dnia 25 sierpnia 2015 r. sygn. [...] stwierdził, że "fragment dokumentu »Wniosek o przyznanie prawa pomocy" zawierający wizerunek pieczątki – prezentaty "[...], wpł. dn. 11.03.2013« został wmontowany w blankiet (najprawdopodobniej poprzez wycięcie odbitki pieczętnej wraz z podłożem do innego dokumentu i przyklejenie, a następnie powielony kserograficznie". Ponadto orzekł, że "do sporządzenia montażu prawdopodobnie został[a] użyta inna pieczątka – prezentata (o analogicznej do porównawczej treści i budowie), niż dostarczona do badań jako materiał porównawczy" (k. 66-69 II tomu akt).

Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2015 r. sygn. akt [...] ([...]) zostało umorzone dochodzenie 1) w sprawie "podrobienia w nieustalonym miejscu i czasie, jednak nie później niż do dnia 26 lutego 2014 roku dokumentu w postaci formularza/wniosku o przyznanie prawa (...) pomocy (...) poprzez naniesienie prezentaty z datą 11 marca 2013 roku, tj. o czyn z art. 270 § 1 Kodeksu karnego dokumentu w postaci formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej poprzez naniesienie prezentaty z datą 11.03.2013 roku" - wobec niewykrycia sprawcy, oraz 2) w sprawie "przedłożenia w dniu 26 lutego 2014 roku w Poznaniu przerobionego dokumentu w postaci formularz/wniosku o przyznanie prawa (...) pomocy przerobionego poprzez naniesienie prezentaty z datą 11 marca 2013 roku, tj. o czyn z art. 270 § 1 Kodeksu karnego["] - wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czyn zabronionego (40 i 70 II tomu akt).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W ramach przedstawienia motywów rozstrzygnięcia określonego w sentencji niniejszego postanowienia w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że wcześniej wydane przez tutejszy Sąd w tej sprawie (ówcześnie pod sygn. akt II SA/Po 873/13) postanowienie z dnia 12 grudnia 2013 r. o odrzuceniu skargi z uwagi na jej nieopłacenie należnym wpisem zostało uchylone postanowieniem NSA z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt I OSK 1922/14. Natomiast zgodnie z art. 190 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. - dalej: P.p.s.a.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa w rozumieniu art. 190 P.p.s.a. "obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe, przy czym ocena ustaleń faktycznych jest pochodną oceny wykładni (a w konsekwencji zastosowania) przepisów postępowania. W tym sensie orzeczenie NSA może pośrednio wiązać sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy co do oceny ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracyjne" (tak wyrok NSA z dnia 18 lutego 2014 r., II GSK 1793/12, Lex nr 1497867), co należy również odpowiednio odnieść do stwierdzonego przez sąd stanu faktycznego sprawy, w tym i ustalonego także w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a.

Obowiązek przyjęcia wykładni Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma jednak charakteru bezwzględnego, bowiem orzecznictwo oraz doktryna dopuszcza od niego odstępstwa, jednak w bardzo ograniczonym zakresie, który nie może powodować uszczuplenia istoty przepisu. Omawiane wyjątki mogą występować jedynie wówczas, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od tych, które były przedmiotem wyjaśnienia (wykładni) sądu II instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1998 r. sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999/15/486) lub gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia, zmienił się stan prawny (por. B. Dauter i B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Postępowanie przed sądami administracyjnymi. Komentarz., LEX 2013, komentarz do art. 190). Ponadto w orzecznictwie i literaturze przedmiotu jednolicie przyjmuje się, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu przywołanego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem – lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Z powyżej przedstawionych poglądów wynika, że sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. W niniejszej sprawie zaszły jednakże podstawy do odstąpienia przez Sąd I instancji od wykładni prawa przedstawionej przez NSA w zakresie naruszenia przez tutejszy Sąd przepisu art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony swych praw, co miałoby być związane z nierozpatrzeniem prawidłowo złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tylko przed wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi, ale i przed odrzuceniem skargi z powodu nieuiszczenia wpisu. Stanowisko NSA w tym zakresie zasadzało się na przyjęciu, że pomimo tego, iż w aktach sprawy II SA/Po 873/13 nie ma wniosku o przyznanie prawa pomocy skierowanego do organu w dniu 11 marca 2013 r., to Rektor [...] w toku postępowania kasacyjnego potwierdził prawdziwość dokumentu, którego kopię skarżący dostarczył razem ze skargą kasacyjną.

Przyjęty przez NSA stan faktyczny sprawy jest jednakże zasadniczo odmienny od tego, który zachodzi w momencie orzekania przez tutejszy Sąd ponownie w tej sprawie. Ujawniony już po wydaniu przez NSA postanowienia z dnia 22 października 2014 r. fakt podrobienia przez nieustaloną osobę wniosku o prawo pomocy z prezentatą organu wskazującą datę 11 marca 2013 r., którego kopią posłużył się skarżący w celu dowiedzenia faktu złożenia takiego wniosku w dniu 11 marca 2013 r., został przez tutejszy Sąd jednoznaczne ustalony w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a. na podstawie akt głównych dochodzenia o sygn. [...]. Sąd zaznacza, że przeprowadził dowód z akt karnego postępowania przygotowawczego, nie zaś z opinii biegłego powołanego w trybie art. 278 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a.

Należy wobec tego przypomnieć, że dokument podrobiony, to taki, który nigdy w tej postaci nie istniał. Przez podrobienie dokumentu rozumie się sporządzenie przedmiotu (pisma, druku itp.), który ma imitować dokument autentyczny. Istota podrobienia dokumentu sprowadza się do sporządzenia takiego zapisu informacji, któremu nadaje się pozory autentyczności, w szczególności zaś, że pochodzi od określonego wystawcy (zob. W. Wróbel w [A. Zoll (red.) Kodeks karny. Część szczególna. Zakamycze 2006, wyd. II Tom II. Komentarz do art. 117-277, komentarz do art. 270 i powołane tam stanowisko J. Makarewicza [w:] Kodeks karny z komentarzem, Lwów 1932, s. 233). Podrobienie może dotyczyć także nieistniejących części autentycznego dokumentu, np. dopisanie treści, której autentyczny dokument nie zawiera (por. A. Marek [w:] Kodeks karny. Komentarz, LEX 2010, komentarz do art. 270). Orzecznictwo Sądu Najwyższego podkreśla, że z podrobieniem dokumentu mamy do czynienia, gdy nie pochodzi od tej osoby, w imieniu której został sporządzony. W istocie chodzi więc o nadanie jakiemuś przedmiotowi (np. pismu) pozorów dokumentu w celu wywołania wrażenia, że zawarta w nim treść pochodzi od wymienionego w nim wystawcy; podrobieniem będzie spreparowanie dokumentu w imieniu osoby istniejącej lub fikcyjnej (por. wyrok SN z dnia 27 listopada 2000 r. sygn. akt III KKN 233/98, Orz. Prok. i Pr. 2001/5/4 i wyrok SN z dnia 25 października 1979 r. sygn. akt II KR 10/79, OSNPG 1980/11/127).

Skoro zatem dokument - kopia wniosku o prawo pomocy, który miał rzekomo potwierdzać złożenie wniosku o prawo pomocy w dniu 11 marca 2013 r., jest w istocie dokumentem fałszywym, bo podrobionym, to oznacza, że skarżący nie złożył takiego wniosku w dniu 11 marca 2013 r. Skarżący w toku postępowania sądowego po doręczeniu mu postanowienia z dnia 12 grudnia 2013 r. o odrzuceniu skargi

(co miało miejsce w dniu 20 grudnia 2013 r.), jak i w dochodzeniu konsekwentnie utrzymywał, że kopia dokumentu, który przedłożył w toku postępowania sądowego (przekazał swojemu pełnomocnikowi), jest kopią wniosku, który złożył sekretariacie Rektora [...], na którym to oryginale pracownik rektoratu umieścił ("przybił") prezentatę, i sporządził kopię, którą następnie przekazał skarżącemu. Tymczasem przedmiotowa kopia wniosku jest dokumentem całkowicie podrobionym, w tym również w części dotyczącej prezentaty wskazującej datę złożenia wniosku. Nie sposób zatem uznać, że na podstawie takiego podrobionego, fikcyjnego dokumentu dopuszczalne jest przyjęcie, że potwierdza on złożenie oryginału wniosku, którego stanowi odwzorowanie. Taki domniemany oryginał wniosku również stanowiłby w istocie fałszerstwo, a żadna okoliczność sprawy nie wskazuje, iżby pracownik rektoratu miał spreparować oryginał wniosku o prawo pomocy.

Przyjęcie wersji wydarzeń przedstawionej przez skarżącego prowadziłoby do całkowicie absurdalnych wniosków, że skarżący przedstawił w rektoracie datowany na 11 marca 2013 r. oryginał wniosku o prawo pomocy i pracownik przystawił na oryginale wniosku prezentatę, a następnie, pozorując wykonanie kserokopii tego wniosku, w bardzo krótkim czasie w istocie spreparował imitację oryginału wniosku z naniesionym materiałem graficznym zawierającym odcisk prezentaty z datą 11 marca 2013 r., po czym powielił go na maszynie kserograficznej i przekazał go skarżącemu. Wszystko to musiałoby przy tym odbyć się tak sprawnie, że całkowicie niepostrzeżenie dla skarżącego. Na ocenę wiarygodności twierdzeń skarżącego rzutują również inne szczegóły, jak np. to, że zeznał on, iż przed złożeniem skarg poszedł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu aby pobrać druk wniosku o przyznanie prawa pomocy, chciał "pobrać trzy wnioski w Sądzie, ale miał usłyszeć tam, że "te wnioski są limitowane jako druk ścisłego zarachowywania" (k. 60v II tomu akt). Tymczasem formularze PPF (urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy) nie są tego rodzaju drukami. Można je pobrać w dowolnej liczbie chociażby ze strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości. Dlatego też całkowicie niewygodne jest w tym zakresie twierdzenie skarżącego, skoro jakkolwiek faktycznie wniosek o prawo pomocy w trzech sprawach mógł zostać złożony na jednym formularzu, to nie było żadnych przeszkód do pobrania przez skarżącego w tutejszym Sądzie kilku egzemplarzy wniosku i złożenia trzech odrębnych [...] [wniosków] do każdej ze składanych w dniu 11 marca 2013 r. skarg.

Znamienne jest, że w sprawie o sygn. akt II SA/Po 874/13 (ze skargi na decyzję Rektora [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia studiów), w której zarządzeniem z dnia 26 sierpnia 2013 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, które odebrał osobiście w dniu 30 sierpnia 2013 r., skarżący w terminie zakreślonym w wezwaniu nie uiścił wpisu ani nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również nie wywiódł zażalenia na zarządzenie w przedmiocie uiszczenia wpisu, o której to możliwości został pouczony pisemnie przy doręczeniu odpisu przedmiotowego zarządzenia. W tej sprawie skarżący dopiero w dniu 28 września 2013 r. skierował do tutejszego Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata (w piśmie przewodnim zaznaczył, że wniosek ten jest wnioskiem powtórnym), zaś orzeczenie w przedmiocie pomocy wydane zostało w dniu 19 grudnia 2013 r., i nie było kwestionowane przez stronę. Dziwi taka postawa strony w sytuacji, gdy skarżący miał już wcześniej złożyć jeden wniosek przy wnoszeniu innych skarg z dnia 11 marca 2013 r. (data pism: 8 marca 2013 r.). Dodać należy, że skarga w sprawie o sygn. akt II SA/Po 874/13 została odrzucona prawomocnym postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r., w stosunku do której Sąd postanowieniem z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Po 534/14 odrzucił wniosek skarżącego o wznowienie postępowania (orzeczenie to sygn. akt II SA/Po 534/14 zostało uchylone postanowieniem NSA z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 3284/14 z przyczyn proceduralnych).

Trzeba również zwrócić uwagę na zastanawiający fakt, że w sprawie o sygn. akt II SO/Po 4/14 o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi wcześniej organ przedstawił Sądowi kopie skarg, którymi dysponował, a nie znajdował się na nich wspomniany już zapis "+ wn. o. x. x. k.s ośw.maj.", który widnieje na fotokopiach tożsamych skarg przedkładanych przez skarżącego Sądowi w późniejszym terminie. Budzi zdziwienie i zrozumiałą ostrożność w ocenie twierdzeń skarżącego taka sytuacja, w której na egzemplarzach skarg będących w dyspozycji organu brak jest uczynionej przez skarżącego wzmianki o złożeniu wniosku o prawo pomocy, natomiast w składanych przez skarżącego późniejszych odpisach i kopiach tych samych skarg tego rodzaju wzmianka już się pojawia. Wątpliwości rodzi także fakt, że skarżący miał złożyć jeden wniosek o prawo pomocy do trzech wniesionych skarg (według uczynionych przez siebie domniemanych wzmianek na oryginałach tych skarg), a zarazem uczynienie takich wzmianek na każdej ze skarg miałyby sugerować, że wniosek taki jest odrębnym załącznikiem do każdej z tych skarg.

Ostatnią, ale nie mniej istotną okolicznością, jaka rzutuje na ocenę całokształtu stanu faktycznego sprawy, jest i to, że zgodnie z treścią skierowanego do tutejszego Sądu pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 18 lutego 2014 r. wynika, że wyznaczony z urzędu pełnomocnik w wyniku analizy akt sprawy i zapoznania się z informacjami przekazywanymi mu telefonicznie przez skarżącego uznał, że brak jest podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 12 grudnia 2013 r. o odrzuceniu skargi. Pełnomocnik wprost zaznaczył, że informacje przekazywane przez skarżącego zarówno w rozmowie telefonicznej, jak i w wiadomościach SMS w jego ocenie "nie miały żadnego istotnego znaczenia dla sprawy" (k. 106 i 107 I tomu akt). Co więcej, w piśmie z dnia 18 lutego 2014 r. skierowanym do skarżącego pełnomocnik, wskazując przyczyny sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, przywołał stanowisko skarżącego, że "wszystko znajduje się w aktach sprawy" (k. 109 I tomu akt). Znamienne jest, że to właśnie dopiero po stwierdzeniu w powyższym piśmie, że jeśli skarżący posiada dokumenty, które w ocenie strony mogą mieć istotne znaczenie dla sprawy, pełnomocnik prosi o ich dostarczenie - skarżący przy datowanym na 19 lutego 2014 r. piśmie skierowanym do pełnomocnika procesowego (k. 152 I tomu akt) przedstawił posiadany przez siebie oryginał odpisu skargi z dnia 8 marca 2013 r. (k. 143 i 144 I tomu akt) i fotokopię rzekomego wniosku o prawo pomocy z dnia 11 marca 2013 r. (145-147 I tomu akt). Natomiast wcześniej skarżący zaniechał przedłożenia rzeczonej kopii wniosku z dnia 11 marca 2013 r., a miał po temu okazję chociażby wnosząc pismo procesowe z dnia 30 grudnia 2013 r. (k. 64 I tomu akt) kwestionujące rozstrzygnięcie o odrzuceniu skargi. Niezrozumiałe są przyczyny, dla których skarżący kwestionujący w tym ostatnim piśmie podstawy odrzucenia skargi - nie przedstawił podstawowego dowodu potwierdzającego złożenie w siedzibie organu wniosku o prawo pomocy w dniu 11 marca 2013 r. Z jego zeznań wynika, że potwierdzona prezentatą kopia przedmiotowego wniosku znajdowała się w posiadaniu strony nieprzerwanie. Skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności wskazujących na przejściowy brak [...] dostępu do takiego dokumentu.

Wszystkie powyższe okoliczności towarzyszące temu podstawowemu faktowi, że kopia wniosku o prawo pomocy, która miała stanowić dowód jego złożenia w dniu 11 marca 2013 r., stanowi dokument podrobiony, tj. dokument całkowicie fałszywy – wytworzony z różnych dokumentów (dokument, na którym oszukańczo naniesiony został materiał graficzny zawierający odwzorowanie prezentaty z innego pisma opatrzonego datownikiem z 11 marca 2013 r.) – wskazują, że skarżący przy wnoszeniu skargi w niniejszej sprawie za pośrednictwem organu nie złożył jednocześnie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej zatem – wbrew powyżej dowiedzionym faktom – nie można dać pierwszeństwa oświadczeniu pełnomocnika organu z dnia 29 września 2014 r. (k. 201 I tomu akt), skoro odnosiło się ono do kopii wniosku, którym posługiwał się skarżący, a dokument ten następczo okazał się fałszywy. Posiadana przez organ dokumentacja nie zawierała takich dowodów, które potwierdzałyby fakt złożenia w dniu 11 marca 2013 r. wniosku o prawo pomocy, na co jednoznacznie wskazują wyniki dochodzenia o sygn. akt [...]. Wniosek taki nie został przekazany wraz ze skargą do tutejszego Sądu w postępowaniu o sygn. akt II SA/Po 873/14 ani w żadnym innym, tj. w sprawach, w których rozpoznane zostały trzy skargi, które strona wniosła w dniu 11 marca 2013 r., do których miał być złożony – według wyjaśnień skarżącego – jeden wniosek o prawo pomocy. Wniosku takiego w szczególności brak w sprawach o sygn. akt II SA/Po 874/13, II SA/Po 534/14 i II SO/Po 4/14. Okoliczności tej zresztą skarżący nie przeczy, czyniąc zarzut organowi, że nie przekazał tutejszemu Sądowi kompletnych skarg wraz z wnioskiem o prawo pomocy z załącznikami.

Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, że stan faktyczny sprawy kształtuje się przeciwnie niż przyjęty przez Sąd II instancji, a mianowicie, że w aktach sprawy II SA/Po 873/13 nie ma wniosku o przyznanie prawa pomocy, który miałby rzekomo być skierowany przez skarżącego do organu w dniu 11 marca 2013 r. Okoliczności te niewątpliwie nie były znane Sądowi II instancji w dacie wydawania orzeczenia kasacyjnego w dniu 22 października 2014 r., zaś rozstrzygnięcie instancyjne odnosiło się do zasadniczo odmiennego stanu faktycznego. Potwierdzenie przez organ prawdziwości domniemanego dokumentu, którego kopię skarżący dostarczył razem ze skargą kasacyjną, wobec późniejszych dowodów zgromadzonych w postępowaniu przygotowawczym o sygn. akt [...], nie może stanowić uprawdopodobnienia, a tym bardziej jedynego dowodu poza twierdzeniami skarżącego, że wniosek taki faktycznie został złożony w dniu 11 marca 2013 r. Innymi słowy, podstawowe ustalenie tutejszego Sądu jest takie, że skarżący przed wezwaniem go do uiszczenia wpisu od skargi wniesionej w dniu 11 marca 2013 r. nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego również zwolnienie od kosztów sądowych.

Wobec powyższego, jak już o tym była mowa, w sprawie zaszły podstawy do odstąpienia od związania wykładnią prawa zawartą w postanowieniu NSA z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt I OSK 1922/14, które Sąd II instancji łączył z naruszeniem przepisu art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., formułując obowiązek uprzedniego rozpatrzenia prawidłowo złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi i odrzuceniem skargi z powodu nieuiszczenia wpisu. Tymczasem wniosek taki w rzeczywistości nie został złożony, nie wszczął zatem postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy. Fakt ten zostanie poddany subsumcji prawnej w następnej części uzasadnienia.

Zgodnie z art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Natomiast z treści art. 220 § 3 P.p.s.a. wynika, że skargę, od której pomimo wezwania w trybie art. 220 § 1 nie został uiszczony wpis, sąd odrzuca. Ponadto z art. 227 § 1 P.p.s.a. wynika, że na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie kosztów sądowych (m.in. wzywające do uiszczenia wpisu sądowego) przysługuje zażalenie.

Skarżący, prawidłowo pouczony o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia zażalenia na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego, nie wniósł zażalenia na powyższe zarządzenie, które stało się prawomocne. Wobec tego, na podstawie przedmiotowego zarządzenia sądowego zawierającego wezwanie do wniesienia opłaty sądowej, skarżący obowiązany był do uiszczenia wpisu od skargi. Skarżący nie wykonał prawomocnego zarządzenia w przedmiocie wpisu z dnia 14 sierpnia 2013 r., gdyż pomimo prawidłowego wezwania w dniu 30 sierpnia 2013 r. nie opłacił skargi należnym wpisem i wskazany w zarządzeniu termin do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie z dniem 6 września 2014 r. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym również zwolnienie od kosztów sądowych, dopiero w dniu 11 września 2013 r. (data nadania pocztowego), zatem już po upływie wskazanego w zarządzeniu terminu do uiszczenia wpisu.

W takiej sytuacji, jaka zachodzi w niniejszej sprawie, złożony przez skarżącego w dniu 11 września 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zniweczyć konsekwencji prawnych płynących z faktu nieuiszczenia wpisu w terminie, który upłynął w dniu 6 września 2014 r. Podkreślenia wymaga, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie terminu do uiszczenia wpisu jest na płaszczyźnie wymogu opłacenia skargi bezskuteczne i nie może sanować braku wykonania zarządzenia w przedmiocie wpisu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy wprawdzie może być złożony w zasadzie w każdym czasie - jeszcze przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (art. 243 § 1 P.p.s.a.), ale nie może przerwać biegu terminu, który już upłynął (por. postanowienie NSA w z dnia 28 maja 2010 r. sygn. akt II FSK 1003/10, LEX nr 663243 - dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarga jest obarczona brakiem fiskalnym, który nie został uzupełniony pomimo stosownego wezwania. Stąd też skargę jako nieopłaconą w terminie należało odrzucić na podstawie art. 220 § 1 i 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie powołanych przepisów orzekł, jak w sentencji.

/-/ Jakub Zieliński