Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2885/01
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 2003-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1-2
journal: Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 20 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Teza: Podatnicy są zobowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający ustalenie wysokości dochodu /straty/, podstawy opodatkowania i należnego podatku. Obowiązkiem podatnika jest chronienie wymaganych dokumentów przed utratą i zniszczeniem, a jeżeli oryginały faktur zaginęły, to rzeczą skarżącego było uzyskać od sprzedawcy duplikaty faktur.

TEZY

Podatnicy są zobowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający ustalenie wysokości dochodu /straty/, podstawy opodatkowania i należnego podatku. Obowiązkiem podatnika jest chronienie wymaganych dokumentów przed utratą i zniszczeniem, a jeżeli oryginały faktur zaginęły, to rzeczą skarżącego było uzyskać od sprzedawcy duplikaty faktur.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2003 r. sprawy ze skargi "T." spółka z o.o. w K. na decyzję Izby Skarbowej w P. Ośrodek Zamiejscowy w K. z dnia 22 grudnia 1999 r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1996 r. - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Inspektor Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w P. Paweł F., decyzją (...) z dnia 21 września 1999 r. działając na podstawie m.in. art. 9 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482 ze zm./ - określił dla PPTUH "T." spółki z o.o. w K.:

- zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 1996 r. w kwocie 126.263 zł,

- zaległość podatkową w przedmiotowym podatku w kwocie 126.263 zł.

- odsetki za zwłokę w wysokości 143.010,70 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji podano, że w spółce "T". w K. przeprowadzono kontrole w zakresie prawidłowości deklarowania podstaw opodatkowania, obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług i podatku dochodowego od osób prawnych za lata 1995, 1996 i 1997 udokumentowane protokołem z badania dokumentów i ewidencji z dnia 18 sierpnia 1999 r. Badany okres był przedmiotem postępowania kontrolnego przez Inspektora Kontroli Skarbowej Krystynę S.-S. z UKS w K., zakończonego decyzją z dnia 30 grudnia 1998 r.

W wyniku odwołania Jerzego F. jedynego udziałowca i właściciela spółki "T." Izba Skarbowa w P.- Ośrodek Zamiejscowy w K., decyzją z dnia 9 kwietnia 1999 r. uchyliła w całości decyzje organu I instancji i przekazała sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Dla celów przeprowadzenia postępowania kontrolnego Jerzy F. nie przedłożył żadnych dokumentów księgowych spółki "T.". Na podstawie akt podatkowych Urzędu Skarbowego w K. oraz dowodów zebranych w toku postępowania kontrolnego przez Inspektor UKS K. S.-S. stwierdzono, że Jerzy F. pismem z dnia 12 maja 1998 r. powiadomił Urząd Skarbowy w K. o spaleniu się dokumentów w pożarze pomieszczenia biurowego w K. przy ul. P. Fakt pożaru potwierdza informacja o zdarzeniu sporządzona przez oficera ds. kontrolno-rozpoznawczych z Komendy Rejonowej Straży Pożarnej w K., z której wynika, że w pożarze tym spłonął regał z dokumentami.

Natomiast pismem z dnia 24 czerwca 1996 r. Jerzy F. powiadomił Urząd Skarbowy w K. o kradzieży przedmiotów i dokumentów dotyczących działalności firmy za okres od początku 1994 r. do kwietnia 1996 r. załączając postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie włamania do budynku firmy PPTHU "T." wydane przez Komendę Rejonową Policji w K. z dnia 29 maja 1996 r.

Z uwagi na brak dokumentacji księgowej w zakresie przychodów i kosztów za 1996 r. Inspektor UKS poddał analizie złożone w Urzędzie Skarbowym deklaracje CIT-8 zeznania o wysokości osiągniętego dochodu /poniesionej straty/ przez podatnika, rachunku zysku i strat, w wyniku czego ustalono, że spółka za rok podatkowy 1996 r. deklarowała:

- przychód 3.566.308,36 zł,

- koszty uzyskania przychodu 3.547.577,48 zł,

- dochód /+/ 18.730,88 zł.

Na okoliczność posiadanych przychodów i źródeł utrzymania w charakterze świadka przesłuchano Jerzego F., który w latach 1995-1997 był jedynym udziałowcem spółki.

Z protokołu przesłuchania w dniu 27 listopada 1998 r. wynika, że mimo braku dochodów za 1995 r. Jerzy F. nabył aktem notarialnym z dnia 22 marca 1995 r. nieruchomość za kwotę 91.060 zł, dokonał zakupów inwestycyjnych w postaci komputera wraz z drukarką i maszyny do pisania za kwotę ponad 10.000 zł, agregatów chłodniczych, a na przestrzeni lat 1995-1997 prowadził roboty adaptacyjne na zakupionej nieruchomości, modernizując budynek na mroźnie i chłodnie dla celów prowadzonej działalności gospodarczej.

Kosztów adaptacji pomieszczeń hurtowni właściciel nie był w stanie określić, jednak jak wynika z protokołu przesłuchania były one finansowane z dochodów spółki.

W piśmie z dnia 29 lipca 1999 r. Jerzy F. wyjaśnił, że budynek magazynowy w 1995 r. zakupił wspólnie z żoną z oszczędności własnych, korzystając z darowizn rodziców i rodzeństwa w kwocie 15.000 zł, komputer wraz z drukarką o wartości 10.000 zł finansował z kredytu kupieckiego, a kontener samochodowy o wartości 1.950 zł oraz agregaty chłodnicze i 2 szt. chłodni za 3.980 zł zakupił ze środków spółki zaliczając te wydatki w koszty.

Wobec powyższych zeznań Inspektor UKS dokonał analizy ekonomiczno-finansowej na przestrzeni lat 1991-1997 w oparciu o zebrane bilanse i rachunki zysków i strat znajdujące się w aktach podatkowych Urzędu Skarbowego w K.

Zebrane dane wskazują, że spółka "T." w latach 1991, 1992, 1993, 1994, 1995 wykazywała stratę (...) i za rok podatkowy 1995 dochód w wysokości 18.730,88 zł.

Z uwagi na brak dokumentów księgowych za okres objęty kontrolą w oparciu o ustalenia kontroli, na podstawie art. 9 ust. 2 cyt. ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych Inspektor UKS dokonał ustalenia dochodu spółki za 1996 r. metodą oszacowania przyjmując, że dochód ten jako współczynnik udziału w przychodach w kontrolowanym okresie wynosi 9,28 procent.

W oparciu o powyższe ustalenia Inspektor UKS określił do zapłaty należny w 1996 r. podatek dochodowy od osób prawnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji Jerzy F. wniósł o jej uchylenie zarzucając tej decyzji naruszenie prawa procesowego i materialnego poprzez przyjęcie, że podmiot gospodarczy musi zawsze wypracować zysk oraz dochód oraz, że skoro kontrola za lata 1993 i 1994 wykazała rozbieżności w wysokości dochodu oznacza to również, że w latach następnych spółka musiała składać fałszywe zeznania.

Zaskarżona decyzja pomija również fakt, że kontrola Urzędu Skarbowego przeprowadzona w 1996 r. nie wykazała żadnych różnic i potwierdziła, że ewidencje i deklaracje sporządzane były prawidłowo.

Odwołujący się zarzucił również, że organ I instancji bezzasadnie odmówił przesłuchania świadka - głównej księgowej spółki, które mogłyby pomóc w wyjaśnieniu faktycznego stanu rzeczy.

Zdaniem odwołującego się również pozostałe ustalenia kontroli dotyczące podstawy opodatkowania są również nieprawidłowe.

Izba Skarbowa w P., decyzją (...) z dnia 22 grudnia 1999 r. uchyliła zaskarżoną decyzję w części dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 1996 r. w kwocie 126.263 zł i orzekła, że zobowiązanie w tym podatku za 1996 r. wynosi 132.381,40 zł.

W pozostałym zakresie organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i argumenty prawne zawarte w decyzji organu I instancji podkreślając m.in. że w trakcie postępowania strona nie wykazała, że w 1996 r. zmieniły się radykalnie warunki i zakres prowadzonej działalności gospodarczej w stosunku do lat 1993-1994. Podstawową działalnością w tamtych latach, jak i w 1996 r. był handel mięsem i wędlinami, których dostawcą były ZM "K." a nie wskazano przyczyn mogących spowodować spadek zyskowności ok. 9 procent do poziomu ok. 5 procent.

Organ odwoławczy nie zgodził się również, że odmowa przesłuchania księgowej jako świadka stanowi o wadliwości decyzji organu I instancji, bowiem Inspektor UKS odmawiając przeprowadzenia tego dowodu wskazał, że w trakcie kontroli nie kwestionował istnienia oryginałów faktur VAT w latach 1995-1997 i przesłuchanie to nie mogłoby wnieść nic istotnego do sprawy.

Organ odwoławczy skorygował również mylnie określoną wysokość należnego podatku dochodowego tj. w kwocie 132.381,40 zł, bowiem zaległość podatkowa wynosi 126.263,40 zł.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jerzy F. podniósł zarzuty i argumenty podobne jak w toku dotychczasowego postępowania.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącą spółkę w 1996 r., a w konsekwencji również do wysokości należnego za ten rok podatku dochodowego od osób prawnych.

Z niespornych okoliczności ustalonych w toku postępowania wynika, że skarżący nie przedłożył dla celów postępowania kontrolnego żadnych dokumentów księgowych spółki "T.".

Wobec braku dowodów źródłowych pozwalających na udokumentowane /zobiektywizowane w najwyższym stopniu/ ustalenie wyników finansowych 1996 r. kontrolująca Inspektor UKS upoważniona była - z mocy art. 9 ust. 1 i 2 cyt. ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - do ustalenia tych wyników, a zwłaszcza dochodu w drodze oszacowania.

Stosownie do treści powołanych wyżej przepisów, podatnicy są zobowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej zgodnie z odrębnymi przepisami w sposób zapewniający ustalenie wysokości dochodu /straty/, podstawy opodatkowania i należnego podatku.

Jeżeli ustalenie dochodu /straty/ w sposób określony powyżej nie jest możliwe, dochód /stratę/ ustala się w drodze oszacowania.

Ponieważ przedłożenie dowodów źródłowych i ksiąg rachunkowych w niniejszej sprawie nie było możliwe wskutek ich utraty i zniszczenia, Inspektor UKS na podstawie analizy posiadanych materiałów /zeznania podatkowe, ewidencja rachunkowa za lata 1993-1994/ dokonała oszacowania dochodu spółki za 1996 r. przyjmując, że współczynnik udziału dochodu w przychodach tego roku stanowił 9,28 procent obliczony jako średni wskaźnik udziału dochodu z lat 1993-1994.

Skarżący kwestionuje te ustalenia, a zwłaszcza przyjęty wskaźnik dochodu w 1996 r. uznając, że jest on zawyżony, przy czym nie przedstawia dowodów lub argumentów mogących skutecznie podważyć te ustalenia.

Należy zgodzić się z poglądem organów podatkowych, że skarżący nie wykazał, aby w 1996 r. zmieniły się radykalnie warunki i zakres działalności gospodarczej, jak również poziom zyskowności w handlu mięsem i wędlinami, zwłaszcza, że głównym dostawcą masy towarowej były Z.M. "K.".

Na wadliwość dokonanego w powyższym zakresie szacunku nie wskazuje /jak sugeruje skarżący/ odmowa przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka - głównej księgowej spółki, bowiem przeprowadzenie tego dowodu nie zastąpiłoby dowodu z dokumentów tj. dowodów źródłowych i ksiąg rachunkowych /a te dowody mają podstawowe znaczenie w postępowaniu podatkowym/, zaś organy podatkowe nie kwestionowały, że faktury VAT za kontrolowany okres faktycznie istniały.

W dokonanym szacunku Inspektor UKS uwzględniła również deklarowane za lata 1991-1995 r. straty.

W odniesieniu do wpływu utraconych dokumentów księgowych na wyniki prowadzonego postępowania podatkowego stwierdzić należy, że losowa ich utrata /według skarżącego/ nie może obciążać skarżącego w taki sposób, aby wszelkie wątpliwości, wobec braku tych dokumentów, rozstrzygane były na jego niekorzyść, ale również z drugiej strony skarżący nie może odnosić korzyści z faktu, że podstawowe dokumenty księgowe za 1996 r. jego działalności gospodarczej uległy spaleniu lub zostały ukradzione Przyjęcie takiego stanowiska miałoby daleko idące następstwa w postępowaniu podatkowym.

Wskazać należy również na zasadę, że to obowiązkiem skarżącego jest wykazać okoliczności faktyczne, z których zamierza on wywieść korzystne dla siebie skutki prawne.

Ponadto postępowanie podatkowe jest sformalizowane w tym rozumieniu, że okoliczności, z których wynikają skutki prawnopodatkowej należy wykazać dowodami pewnymi.

Obowiązkiem, zatem podatnika było chronienie wymaganych dokumentów przed utratą i zniszczeniem /ustawa o rachunkowości z dnia 29 września 1994 r./. Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 12 listopada 1998 r. SA/Sz 2430/97, że jeżeli oryginały faktur zaginęły, to rzeczą skarżącego było uzyskać od sprzedawcy duplikaty faktur.

Z tych przyczyn zatem uznając, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji wyroku.