Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 910/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 2 ust 1-3
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art 156 7 1pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 33 ust 2, art 12, 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zakładów [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1690/08 w sprawie ze skargi Fabryki [...] Spółki Akcyjnej w R. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Zakładów [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w R. na rzecz Fabryki [...] Spółki Akcyjnej w R. kwotę 761 /siedemset sześćdziesiąt jeden/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 20 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1690/08, uwzględniając skargę Fabryki [...] S.A. w R., uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z [...] grudnia 2007 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące ustalenia faktyczne, treść rozstrzygnięć i ocenę prawną kontrolowanych decyzji stwierdzając co następuje:

Wojewoda Częstochowski decyzją z dnia [...] kwietnia 1975 r. nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. – o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464), stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. przez Zakłady [...] z siedzibą R., prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w miejscowościach: R., R.-W. i R.-O., składającego się z działek nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 19,0552 ha oraz nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tych gruntach.

Prawo własności Skarbu Państwa ww. nieruchomości powstało na podstawie aktów notarialnych z 1972 r., a w stosunku do działki nr [...] o pow. 12,8142 ha (która weszła w skład działki nr [...]), powstało ono na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa Przedsiębiorstwa Fabryka [...] Spółka Akcyjna w R., oraz stosownego protokołu zdawczo-odbiorczego zatwierdzonego przez Ministra Przemysłu Chemicznego w dniu [...] września 1961 r. Ostateczną decyzją Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...] stwierdzono nieważność ww. orzeczeń nacjonalizacyjnych z 1948 r. i 1961 r., zaś wyrokiem z dnia 28 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA/WA 170/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniesioną na tę decyzję skargę.

Pismem z dnia 1 czerwca 2006 r. Fabryka [...] S.A. z siedzibą w R., wskazując na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. wniosła do Ministra Budownictwa o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Częstochowskiego z dnia [...] kwietnia 1993 r. w części odnoszącej się do działki nr [...].

W następstwie przeprowadzonego postępowania nadzorczego, Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Częstochowskiego w powyższej części. Przywołując treść art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. organ nadzoru wywodził, iż zarówno w dniu [...] grudnia 1990 r. a także w dniu wydania przez Wojewodę decyzji w stosunku do przedmiotowej nieruchomości istniały wskazane w tym przepisie przesłanki uwłaszczenia przedsiębiorstwa. Działki objęte badaną decyzją stanowiły bowiem własność Skarbu Państwa, co wynika z danych zawartych w księdze wieczystej KW [...] (przy uwzględnieniu zmian numeracji niektórych działek wynikających z decyzji Wójta Gminy Rędziny z 1993 r.) i były w zarządzie uwłaszczanego przedsiębiorstwa. Prawo zarządu wynika zarówno z wpisów w księdze wieczystej jak i danych z aktów notarialnych. W dniu [...] grudnia 1990 r. nie toczyło się postępowanie o wzruszenie orzeczeń nacjonalizacyjnych (wniosek o stwierdzenie ich nieważności złożony został dopiero w dniu [...] maja 1998 r.), co stanowiłoby przeszkodę w wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. Decyzja Wojewody Częstochowskiego, wskazująca na prawo własności Skarbu Państwa, oparta była o orzeczenia nacjonalizacyjne z 1948 r. i 1961 r., których nieważność stwierdzono dopiero po jej wydaniu. Oznacza to, zdaniem organu, że do jej wzruszenia mogłyby mieć zastosowanie przepisy o wznowieniu postępowania (art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a), a nie przepisy art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji. Organ powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 1997 r. sygn. akt III ARN 21/96, w którym Sąd ten stwierdził, że przez uchylenie decyzji, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., należy rozumieć także uchylenie decyzji w formie stwierdzenia jej nieważności. W wyroku tym Sąd wskazał także, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. wznawia się między innymi postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o decyzję, która następnie została uchylona (także wyeliminowana z obrotu prawnego na skutek stwierdzenia nieważności). Sąd Najwyższy uznał, że stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą została wydana decyzja w innej sprawie, stanowi podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.), nie uzasadnia natomiast stwierdzenia nieważności tej drugiej decyzji. Ponadto Minister powołał się na wydany w podobnym stanie prawnym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1873/06 (niepublikowany), w którym Sąd wskazał na wznowienie postępowania, a nie na przyczynę z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Fabryki [...], która podniosła rażące naruszenie prawa przez to, iż skutek ex tunc decyzji nieważnościowych powodował, iż Skarb Państwa zarówno w dniu [...] grudnia 1990 r. jak i w dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej nie był właścicielem działki nr [...] – Minister Infrastruktury decyzją z [...] lutego 2008 r. utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję powtarzając uprzednią argumentację.

Na tę decyzję skargę wniosła Fabryka [...] S.A. w R., zarzucając decyzji rażące naruszenie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. oraz art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. – poprzez błędną interpretację tych przepisów. Skarżący wskazując na skutki prawne stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnych wywodzili, iż skoro w dacie [...] grudnia 1990 r. jak też w dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej właścicielem działki nr [...] nie był Skarb Państwa, nie było dopuszczalne uwłaszczenie tym gruntem przedsiębiorstwa państwowego. Odnosząc się do sugerowanej przez Ministra Infrastruktury procedury z art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. skarżący stwierdzili, iż nie może mieć ona w niniejszej sprawie zastosowania. Uruchomienie trybu wznowieniowego i trybu stwierdzenia nieważności decyzji powoduje bowiem odmienne następstwa dla weryfikowanej decyzji i sprawy administracyjnej.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Częstochowskiego z dnia [...] kwietnia 1993 r. w części odnoszącej się do działki nr [...].

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż istotne znaczenie w tej sprawie ma istniejący w dniu [...] grudnia 1990 r. stan prawny położonej w R. działki nr [...], którą m.in. uwłaszczono Zakłady [...]. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu [...] grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. W świetle powyższej regulacji przedmiotem uwłaszczenia mógł się stać tylko ten grunt, który w dniu [...] grudnia 1990 r. stanowił własność Skarbu Państwa.

Sąd uznał, iż przy ustalaniu istniejącego w powyższej dacie stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości nie można pominąć faktu wyeliminowania z obrotu prawnego wydanych w dniu [...] lutego 1948 r. oraz w dniu [...] września 1961 r. orzeczeń nacjonalizacyjnych, na podstawie których majątek przedsiębiorstwa Fabryka [...] Spółka Akcyjna R. k/C. (obejmujący min. grunt ww. działki) przeszedł na własność Państwa. Orzeczenia te zostały wyeliminowane ostateczną decyzją Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...], stwierdzającą ich nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Wyeliminowanie w trybie art. 156 K.p.a. z obrotu prawnego decyzji o nacjonalizacji majątku, spowodowało przywrócenie takiego stanu prawnego, jaki istniał przed tą nacjonalizacją. Sąd podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji prowadzi do takiej sytuacji, jakby do wydania aktu, w stosunku do którego orzeczono nieważność, w ogóle nie doszło (skutek ex tunc). To zaś oznacza, że w ogóle nie doszło do przejęcia spornego gruntu przez Skarb Państwa, a tym samym Skarb Państwa (gmina) nie był jego właścicielem także w dniu [...] grudnia 1990 r., co w świetle cytowanego wyżej art. 2 noweli uniemożliwia uwłaszczenie tym gruntem przedsiębiorstwa państwowego. W tym stanie rzeczy, jako trafne ocenił Sąd stanowisko strony skarżącej, iż decyzja Wojewody Częstochowskiego z [...] kwietnia 1993 r. w części odnoszącej się do działki nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem przepisu art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, gdyż ustanowiono w niej prawo użytkowania wieczystego do gruntu stanowiącego własność osób trzecich (Fabryki [...] Spółka Akcyjna). Wydanie zaś decyzji z rażącym naruszeniem prawa stanowi stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. pozytywną przesłankę do stwierdzenia jej nieważności. Oceny tej nie może zmienić podnoszona przez Ministra Infrastruktury okoliczność, że do stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych doszło już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej znosi bowiem jej skutki prawne od dnia jej wydania. Nieuwzględnienie przez Ministra Infrastruktury skutku ex tunc decyzji nadzorczej z dnia [...] stycznia 2004 r. spowodowało, że podjęte przez niego zaskarżone rozstrzygnięcia odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej zostały wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Jako błędne Sąd ocenił stanowisko Ministra Infrastruktury co do zastosowania w niniejszej sprawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. przewidującego wznowienie. Zgodnie z tym przepisem wznawia się postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie Sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W ocenie Sądu pierwszej instancji aby przepis ten znajdował zastosowanie, między poszczególnymi decyzjami musi zachodzić pewnego rodzaju stosunek zależności, a nie tylko chronologiczne następstwo, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Zważyć należy, iż wydanie decyzji uwłaszczeniowej nie stanowiło bezpośredniego następstwa decyzji nacjonalizacyjnej, a wynikało z uchwalenia w dniu 29 września 1990 r. ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Stąd nie zachodziły w niniejszej sprawie przesłanki do wznowienia postępowania, a jedynie do podjęcia rozstrzygnięcia w trybie przewidzianym dla stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na wydanie przez Wojewodę Częstochowskiego decyzji uwłaszczeniowej mimo braku spełnienia warunków określonych w art. 2 ust. 1 powoływanej ustawy.

Sąd zalecił nadto, aby organ uwzględniając uwagi odnoszące się do wystąpienia w sprawie pozytywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Częstochowskiego z [...] kwietnia 1993 r. zbadał, czy w sprawie nie zachodzi określona w art. 156 § 2 K.p.a. negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności tej decyzji i w zależności od poczynionych w tym przedmiocie ustaleń podjął stosowne rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zw. dalej ustawa P.p.s.a.) uchylił obie decyzje.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły Zakłady [...] S.A. z siedzibą w R., prawidłowo reprezentowane, opierając się na obu podstawach z art. 174 ustawy P.p.s.a. i zaskarżając wyrok w całości zarzuciły naruszenie:

1) art. 33 ust. 2 ustawy P.p.s.a. w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) w zw. z art. 12 ustawy P.p.s.a. przez niestworzenie możliwości wzięcia udziału w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji przez Starostę Powiatu Częstochowskiego reprezentującego Skarb Państwa będącego właścicielem nieruchomości, co rzutowało na wynik postępowania, a zarazem mogło świadczyć o nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, z przyczyn o których mowa w art. 183 § 2 pkt 2 tej ustawy;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.),

a) przez dokonanie wadliwej wykładni tych przepisów, a w konsekwencji wobec niewykazania istnienia przesłanek do ich zastosowania w stosunku do obu decyzji w całości – uchylenie ich w całości mimo ciążącego na organie obowiązku dokonania oceny ewentualnego wystąpienia którejkolwiek z przesłanek określonych art. 156 § 1 K.p.a. i ciążącego na Sądzie przedstawienia w uzasadnieniu danego wyroku (hipotetycznych) przesłanek wskazujących na naruszenie przez Ministra tylko tej części art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., a nie również pozostałych punktów art. 156 § 1 K.p.a.,

b) przez dowolne ustalenie, że decyzja Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. stwierdzająca nieważność orzeczeń nacjonalizacyjnych z 1948 r. i 1961 r. może stanowić przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Częstochowskiego z dnia [...] kwietnia 1993 r. w części obejmującej działkę nr [...], a nie ewentualnie przesłankę do wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.;

w przypadku nieuwzględnienia tego zarzutu zarzucono, że decyzja Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. stwierdzająca nieważność orzeczeń nacjonalizacyjnych może stanowić przesłankę do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. decyzji uwłaszczeniowej Wojewody obejmującej kilka działek w tym nr [...] w części obejmującej całą działkę nr ewid. [...] mimo braku wykazania przez wnioskującego o stwierdzenie nieważności, że wskazana decyzja Ministra z [...] stycznia 2004 r. odnosi się do całej działki nr ewid [...] przy jednoczesnym istnieniu dowodów, że przedmiotem nacjonalizacji była działka nr [...] o pow. 12,8142 ha nieistniejąca w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej;

3) art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. w zw. z art. 153 tej ustawy przez:

a) brak przedstawienia jakiejkolwiek argumentacji spójnej z sentencją danego wyroku uchylającego decyzję w całości, a nie jedynie w określonej części,

b) nieprzedstawienie przekonującej argumentacji, jaka mogłaby pozwalać na ustalenie, że zakwestionowanie w postępowaniu nadzorczym w stosunku do orzeczenia nacjonalizacyjnego, prawa Skarbu Państwa do określonej grupy (nieistniejących obecnie) nieruchomości, zakwestionowania dokonanego już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji,

c) przesądzenie, że przedmiotem dalszego postępowania przed Ministrem Infrastruktury ma być decyzja Wojewody Częstochowskiego z dnia [...] kwietnia 1993 r. w części dot. działki nr [...], (a nie jej bliżej nieokreślonej części) jaka mogłaby odpowiadać nieistniejącej obecnie, a objętej orzeczeniem nacjonalizacyjnym i stanowiącym jego integralną część protokółem zdawczo-odbiorczym działka nr [...] w R..

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zawiadomienie Skarbu Państwa – Starosty Powiatu Częstochowskiego o możliwości wzięcia udziału w postępowaniach na prawach strony i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, iż stosownie do wymogów z art. 23 ust. ustawy o gospodarce nieruchomościami o przedmiotowej sprawie powinien być powiadomiony Starosta Powiatu Częstochowskiego, jako podmiot ustawowo upoważniony do gospodarowania zasobem nieruchomości Skarbu Państwa. Sprawa przedmiotowej nieruchomości dotyczy prawa własności gruntu Skarbu Państwa oraz związanego z nim prawa użytkowania wieczystego, a więc i zachowania przez Skarb Państwa korzyści związanych z pobieraniem opłat z tytułu użytkowania wieczystego. Tak rozumiany Skarb Państwa nie uczestniczył w postępowaniu przed Ministrem Infrastruktury, a zatem ma interes prawny w rozumieniu art. 33 ust. 2 ustawy P.p.s.a. do wzięcia udziału w danej sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Wobec tego, że do uczestników postępowania na prawach strony na podstawie art. 12 P.p.s.a. stosuje się przepisy dotyczące strony, brak możliwości wzięcia udziału przez podmiot, którego udział może być oceniony jako konieczny w procesowym tego słowa znaczeniu, podlega ocenie przez pryzmat art. 183 § 2 pkt 2 tej ustawy, a więc mogący skutkować nieważnością postępowania.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów w obszernych wywodach kasator rozwinął argumentację na poparcie postawionych zarzutów opowiadając się za trafnością stanowiska organu z tym wyjątkiem, iż Sąd nie dostrzegł wady postępowania nadzorczego, w którym Minister ograniczył się tylko do oceny weryfikowanej decyzji w aspekcie jednej przesłanki podczas gdy –zgodnie z ukształtowanym w orzecznictwie i doktrynie poglądem – winien dokonać weryfikacji decyzji w kontekście wszystkich przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a.

W tej sytuacji odmowa stwierdzenia nieważności decyzji jest równoznaczna ze stwierdzeniem, iż nie jest ona dotknięta żadną z wad określonych w art. 156 § 1 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę Fabryka [...] w R. wniosła o jej oddalenie obszernie uzasadniając swe stanowisko oraz wniosła o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Rozpoznając zarzut nieważności postępowania z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt 2 ustawy P.p.s.a. – jako najdalej idący Sąd odwoławczy odmówił mu zasadności.

Przepis ten przewiduje nieważność postępowania jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany.

Sytuacja przedstawiona w tym przepisie w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Strony posiadały zdolność sądową i procesową, uczestnicy postępowania – organy powołane do ich reprezentowania, a także nie zachodziła wątpliwość co do umocowania pełnomocnika.

Powołanie się na tę przesłankę nieważności w postawionym zarzucie dowodzi całkowitego niezrozumienia instytucji nieważności w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Opisany zarzut należało bowiem ewentualnie powiązać z art. 183 § 2 pkt 5 ustawy P.p.s.a.

Z uwagi na to, iż stosownie do art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu bada przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 tej ustawy, należało odnieść się do zasadności zarzutu braku udziału Starosty Powiatu Częstochowskiego w postępowaniu.

Przepis art. 183 § 2 pkt 5 ustawy P.p.s.a. nakazuje uznać za nieważne postępowanie przed Sądem pierwszej instancji jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Przesłanka nieważności ma zastosowanie także wówczas jeżeli ta wadliwość dotyczy uczestnika postępowania, którego prawa w myśl art. 12 powołanej ustawy są tożsame z prawami strony.

Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie zostało jednakże dotknięte nieważnością z tej przyczyny, bowiem Starosta Powiatu Częstochowskiego uczestniczył w postępowaniu administracyjnym, doręczono mu obie decyzje Ministra Infrastruktury.

Organ ten, reprezentujący Skarb Państwa na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami został w dniu [...] stycznia 20909 r. powiadomiony o terminie rozprawy w dniu [...] lutego 2009 r. w sprawie I SA/Wa 1690/08, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zawiadomienia. Reprezentant Skarbu Państwa nie był obecny na rozprawie, jednakże zgodnie z art. 107 ustawy P.p.s.a. nieobecność strony (uczestnika postępowania) prawidłowo zawiadomionego o terminie, nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Wydany w tych warunkach wyrok nie narusza więc prawa. Taka sytuacja nie mieści się w przesłance nieważności z art. 183 § 2 pkt 5 ustawy, która nakazuje uznać nieważność postępowania jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

W zaistniałej sytuacji nie można przyjąć, iż reprezentant Skarbu Państwa został pozbawiony możliwości obrony swych praw.

Nadto – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który będąc związany granicami skargi kasacyjnej z urzędu uwzględnia nieważność postępowania – w sprawie nie miała miejsca żadna z wymienionych w art. 183 § 2 ustawy P.p.s.a. przesłanek nieważności.

Oceniając trafność zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny również odmówił im zasadności, uwzględniając także okoliczność, iż – tak jak one zostały przedstawione w petitum skargi kasacyjnej – miały charakter mieszany, a więc również odnosiły się do naruszenia przepisów postępowania.

Zarzut wadliwej wykładni przepisu art. 2 ust. 1-3 noweli z 29 września 1990 r. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. ww. przedmiotowej sprawie ocenić należy jako całkowicie pozbawiony podstaw.

Zważyć należy, iż ostateczną decyzją Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. została stwierdzona nieważność orzeczeń nacjonalizacyjnych. Skarga na powyższą decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 170/04, zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 444/05 oddalił skargę kasacyjną Zakładów [...] S.A. w R..

Skutkiem powyższej decyzji – jak trafnie ocenił to Sąd pierwszej instancji – nastąpiło wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń nacjonalizacyjnych z 1948 r. i 1961 r. ze skutkiem ex tunc. Uwłaszczenie na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. polegało na tym, iż ex lege następowało przekształcenie zarządu przysługującego przedsiębiorstwom do mienia Skarbu Państwa lub gminy w prawo użytkowania wieczystego gruntu i własność budynków.

Stosownie do art. 232 § 1 Kodeksu cywilnego w użytkowanie wieczyste mogły być oddawane tylko grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gmin i ich związków. Regulacji tej odpowiadał obowiązujący w dacie uwłaszczenia przepis art. 19 ust. 1 i nast. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

Nowelizując ustawę z 29 kwietnia 1985 r. ustawodawca zachował powyższą zasadę uwłaszczając państwowe osoby prawne inne niż Skarb Państwa tylko na gruntach państwowych lub stanowiących własność gminy.

Eliminacja w 2004 r. orzeczeń nacjonalizacyjnych ze skutkiem ex tunc oznacza, że tytuł prawny Skarbu Państwa, uprawniający Wojewodę w 1993 r. do wydania decyzji deklaratoryjnej, przewidzianej w art. 2 ust. 3 noweli z 1990 r., był wadliwy.

Zasadnie Sąd ocenił to jako rażące naruszenie przepisów art. 2 ust. 1-3 ustawy z 29 września 1990 r. w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Za zbędne należy uznać poddanie w postępowaniu sadowym decyzji Wojewody z dnia [...] kwietnia 1993 r. badaniu także w aspekcie pozostałych przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a. Nie znajdowało w przedstawionym do oceny Sądu pierwszej instancji materiale dowodowym przyjęcie, że przy uwłaszczeniu przedsiębiorstwa państwowego Zakłady [...] w R. doszło do naruszenia innych jeszcze przepisów prawa, uzasadniających stwierdzenie nieważności z przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 1,3-7 K.p.a. Pomijając okoliczność, iż skarga kasacyjna podnosi zarzut "na niekorzyść" Zakładów [...] S.A., nie można przypisać Sądowi pierwszej instancji zarzutu braku odniesienia się i nieprzedstawienia w uzasadnieniu wyroku stanowiska co do pozostałych przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a., skoro uznał on zasadność wystąpienia podstawy nieważności z § 1 pkt 2 tegoż przepisu.

Błędnie także kasator upatruje wadę zaskarżonego wyroku w tym, iż Sąd nie rozważał przesłanki rażącego naruszenia prawa w odniesieniu do "całej" decyzji uwłaszczeniowej. Powtórzyć należy, iż takie rozszerzenie zakresu kontroli oprócz tego, że niekorzystne dla kasatora wykraczałoby poza granice sprawy, które zakreślił wniosek Fabryki [...] S.A., odnoszący się tylko do dz. nr [...]. Wobec tego, iż przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji była odmowa stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej nie jest uprawniony zarzut braku określenia jakiej części tej działki dotyczy odmowa, gdyż znaczenie miałoby w przypadku decyzji nadzorczej dokładne oznaczenie części nieruchomości tylko wówczas, gdyby stwierdzała ona nieważność decyzji.

W powyższym zakresie zaskarżonemu wyrokowi nie można przypisać nie tylko zarzutu naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ P.p.s.a. lecz także przepisu art. 141 § 4 tej ustawy w odniesieniu do sporządzonego uzasadnienia wyroku.

Błędnie kasator upatruje wadę weryfikowanej decyzji, jako uzasadniającą wznowienie postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.

Przepis ten przewiduje wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją jeżeli została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie Sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Przepis ten, jako ustanawiający przesłanki postępowania nadzorczego, wymaga ścisłej interpretacji. W przesłance wznowienia nie mieści się więc przypadek stwierdzenia nieważności decyzji, wywołujący inny skutek niż uchylenie lub zmiana decyzji, które wywołują skutki ex tunc.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a. orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 204 pkt 2 powołanej ustawy i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) uznając kwotę 461 zł z tytułu poniesionych wydatków oraz kwotę 300 zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika, uznając ją za współmierną do stopnia zawiłości sprawy i nakładu pracy koniecznego przy prowadzeniu sprawy.