Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 643/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 16, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 57 ust. 3c, art. 98, art. 104 ust. 3, art. 106 ust. 5, art. 107 ust. 5 pkt 20 i ust. 5c
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r.nr [...] w przedmiocie ustalenia, że kwota przyznana w formie pomocy rzeczowej jest świadczeniem nienależnie pobranym i ustalenia terminu jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. S. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej w skrócie: "organ I instancji") z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia w formie pomocy rzeczowej i zobowiązania do jego zwrotu.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] organ I instancji przyznał skarżącej świadczenie z pomocy społecznej w formie pomocy rzeczowej w postaci 0,5 tony węgla z dowozem o wartości 365 zł.

Następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] organ I instancji ustalił, że wypłacone skarżącej na podstawie powyższej decyzji świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, oraz ustalił termin zwrotu kwoty stanowiącej równowartość świadczenia do dnia 30 listopada 2017 r.

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji powołał art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 1 pkt 3, ust. 3 i 9, art. 12, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 98, art. 104 ust. 1, 3 i 4, art. 109 i art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.s."), § 1 pkt 1 lit. b) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058), oraz art. 10 § 1, art. 44 § 4, art. 77 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – dalej w skrócie: "k.p.a.").

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że dokonał weryfikacji przyznanego świadczenia i zgromadził dokumenty, z których wynikało, że do przyznania świadczenia doszło na skutek nieujawnienia przez skarżącą całego posiadanego majątku, w szczególności nieruchomości i ruchomości, których była właścicielem bądź współwłaścicielem, jak również nieujawnienia majątku męża – R. S., który w chwili przyznawania świadczenia również był właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości. Już bowiem samo wyliczenie dochodu z należącego do męża skarżącej udziału w wysokości ½ części we współwłasności nieruchomości położonych na terenie gminy Ż. o łącznej pow. 3,879625 ha przeliczeniowych powodowało, że skarżąca nie była uprawniona do otrzymania świadczenia. Dochód z tego tytułu, z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. października 2014 r. wyniósł bowiem 969,91 zł. W konsekwencji dochód rodziny obejmował oprócz zadeklarowanej w toku postępowania kwoty zasiłku stałego 456 zł, także wskazany dochód z gospodarstwa rolnego i wyniósł łącznie 1.425,91 zł, przekraczając kryterium dochodowe ustalone dla tego świadczenia w omawianym okresie i wynoszące 912 zł. Organ I instancji wskazał również, że skarżąca posiada lokal mieszkalny położony w D. w którym nie ma pieców węglowych, a zatem w okresie zimowym istniała możliwość przebywania w tym lokalu.

W ocenie organu I instancji, należało zatem zakwalifikować wypłacone świadczenie jako nienależne, w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s. Ponadto organ I instancji wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. i odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że stanowiące współwłasność jej męża grunty rolne położone w miejscowości Ż. zostały w znacznej części wydzierżawione. Udziały każdego ze współwłaścicieli w pozostałej części nieruchomości nie przekraczają 1 ha przeliczeniowego i nie powinny stanowić podstawy do wliczana dochodu z gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącej, istnienie majątku trwałego i ruchomego nie ma bezpośredniego wpływu na przyznanie zasiłków okresowych, ponadto nie jest ona współwłaścicielką pojazdów wymienionych w decyzji organu I instancji. Skarżąca podniosła, że w okresie pobierania zasiłków celowych i świadczeń pieniężnych nie osiągała żadnego innego dochodu, a fakt posiadania lokalu mieszkalnego wykazała w oświadczeniu z dnia 11 sierpnia 2014 r. Zarzuciła również, że zawiadomienie o wyznaczonym terminie wywiadu środowiskowego na dzień 1 sierpnia 2017 r. odebrała w dniu 3 sierpnia 2017 r. Ponadto skarżąca wskazała na brak uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie której został przyznany zasiłek, co powoduje, że decyzja z dnia [...] sierpnia 2017 r. narusza przepisy k.p.a.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, SKO decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji SKO dokonało analizy przepisów u.p.s. dotyczących nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej.

SKO wskazało, że w sprawie zaistniała podstawa do stwierdzenia, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenie w formie pomocy rzeczowej. W treści kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 23 września 2014 r. (podpisanego przez skarżącą) wskazano, że zajmuje ona część domu (3 pokojowe mieszkanie). Nie wskazuje on na posiadanie innych nieruchomości, czy ruchomości w postaci samochodów. Tymczasem organ I instancji ustalił, że skarżąca i jej mąż są właścicielami bądź współwłaścicielami nieruchomości, samochodów osobowych, motocykli i przyczep, ponadto skarżąca jest posiadaczem lokalu mieszkalnego. Organ I instancji zasadnie stwierdził więc, że na łączny dochód rodziny składał się dochód z gospodarstwa rolnego męża skarżącej o łącznej pow. 3,879625 ha przeliczeniowych w wysokości 969,91 zł oraz dochód z zasiłku stałego w wysokości 456 zł.

W ocenie SKO, powyższe ustalenia jednoznacznie wskazują, że zaistniała podstawa do stwierdzenia, że strona nienależnie pobrała świadczenie. Skarżąca nie ujawniła organowi pomocy społecznej faktu współwłasności gruntów rolnych, a zatem organ ten nie wiedział o tej okoliczności wydając decyzję przyznającą świadczenie. Wobec powyższego nie można uznać za uzasadnione twierdzeń skarżącej, że nie wprowadziła nikogo w błąd, ani nie udzielała nieprawdziwych informacji, co do sytuacji materialnej i życiowej. Skarżąca nie poinformowała pracownika socjalnego o wszystkich posiadanych zasobach majątkowych, tym samym udzieliła nieprawdziwych informacji o swojej sytuacji materialnej, co z punktu widzenia treści art. 6 pkt. 16 u.p.s. jest równoznaczne z nienależnie pobranym świadczeniem.

SKO stwierdziło również, że organ I instancji rozważył możliwość zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s., jednakże postawa skarżącej, w szczególności zaniechanie kontaktu z organem a tym samym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie przedstawienie żadnych zaświadczeń poświadczających zły stan zdrowia, ani żadnych innych dokumentów czy okoliczności wskazujących na zaistnienie przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s., w ocenie SKO oznaczała brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 4 u.p.s.

SKO wskazało przy tym, że pracownicy organu I instancji czterokrotnie próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy, jednakże wobec postawy skarżącej, próby te były bezskuteczne. W związku z tym, w ocenie SKO, zarzuty skarżącej dotyczące niemożności przeprowadzenia wywiadu z uwagi na to, że ostatnie wezwanie z dnia 19 lipca 2017 r. zostało odebrane w dniu 3 sierpnia 2017 r., a zatem dwa dni po wyznaczonym z urzędu terminie przeprowadzenia wywiadu - nie zasługują na uwzględnienie. Organ I instancji dopełnił bowiem wszelkich niezbędnych czynności mających na celu przeprowadzenie wywiadu.

Dalej SKO wskazało, że postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie weryfikacji decyzji ostatecznej, toczącego się w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s., co oznacza, że w momencie wydania decyzji orzekającej zwrot takiego świadczenia nienależnie pobranego nie jest wymagane istnienie ostatecznej decyzji uchylającej lub zmieniającej uprzednią decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie.

SKO odnosząc się do zarzutu skarżącej wskazało również, że stosownie do art. 8 ust. 9 u.p.s. dochód z ha przeliczeniowego ma charakter ryczałtowy i jest ustalany niezależnie od faktycznych dochodów, jakie przynosi dane gospodarstwo. Ustawodawca przyjął bowiem założenie, że każdy hektar przeliczeniowy przynosi określony miesięczny dochód. Ustawa w żadnym przepisie nie uzależnia przyjęcia takiego założenia od prowadzenia faktycznej działalności rolniczej i od uzyskiwania faktycznego dochodu, nie uzależnia tego także od możliwości faktycznego wykonywania pracy w gospodarstwie. Własność gruntów stanowiących gospodarstwo rolne jest aktywem po stronie osoby ubiegającej się o pomoc, który ma ona obowiązek w pierwszym rzędzie wykorzystywać dla zaspokojenia własnych potrzeb. Źródłem dochodu nie musi być zatem własna praca, ale może nim być posiadany majątek, a sposobem na osiągnięcie faktycznego dochodu może być oddanie majątku innej osobie za odpłatnością. Rezygnacja z takiej możliwości i oddanie gruntu w dzierżawę bez zapewnienia sobie z tego tytułu dochodu jest wyborem strony i nie może przemawiać za uznaniem że dobrowolna rezygnacja z dochodów z majątku stanowi podstawę do zaniechania stosowania art. 8 ust. 9 u.p.s. i tytułu do żądania udzielenia pomocy ze środków publicznych.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję SKO, domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że SKO błędnie uznało, iż powinna ona ujawnić informacje o niepodzielonym majątku dorobkowym jej męża z poprzedniego małżeństwa. Nie wniósł on bowiem żadnych składników majątkowych do obecnego małżeństwa, przed sądem powszechnym toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego, który nie wejdzie w skład majątku wspólnego skarżącej i R. S. Skarżąca nie posiada informacji o tym majątku, nie jest też stroną postepowania o jego podział. Nie można też ustalić jaka część nieruchomości rolnej przypadnie mężowi skarżącej po zakończeniu tego postępowania. Z tego też powodu R. S. oraz jego była żona zawarli po orzeczeniu rozwodu jedną umowę dzierżawy.

Następnie skarżąca podniosła, że R. S. zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników, spełniał warunek do odliczenia od swojego dochodu, ryczałtowo wyliczonego dochodu z wydzierżawionych gruntów rolnych.

Wreszcie podniosła, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

W odpowiedzi na skargę, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych niż w niej wskazane.

W pierwszej kolejności należy odnotować, że podstawą prawną wydanych decyzji był art. 98 u.p.s., który stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Definicję świadczenia nienależnie pobranego sformułowano w art. 6 pkt 16 u.p.s. określając je jako "świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej". Jak wynika z akt sprawy za nienależnie pobrane świadczenie uznano przyznane skarżącej decyzją z dnia [...] września 2014 r.

nr [...] świadczenie z pomocy społecznej w formie pomocy rzeczowej w postaci 0,5 tony węgla z dowozem o wartości 365,00 zł. Pomoc rzeczowa, stosownie do postanowień art. 36 pkt 2 lit e u.p.s. jest świadczeniem niepieniężnym, a więc z założenia nie można jej zakwalifikować, jako świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 98 w zw. z art. 6 pkt 16 u.p.s. Sąd zauważa, że w podstawie prawnej decyzji z [...] września 2014 r. roku powołano wprawdzie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., co wskazywałoby na to, że pomoc społeczna zostanie przyznana w formie zasiłku celowego, niemniej jednak samo rozstrzygnięcie decyzji – sentencja – określa przyznane świadczenie jako "pomoc rzeczowa". Kwestia owych rozbieżności nie została wyjaśniona w postępowaniu,

w którym wydano kwestionowane skargą decyzje. Organ I instancji, a za nim SKO

w [...] ustaliły, że przyznane skarżącej świadczenie rzeczowe w postaci ½ tony węgla wraz z dowozem jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 98 w zw. z art. 6 pkt 16 u.p.s., co należy uznać za wadliwe.

Rozpoznając ponownie sprawę organy rozstrzygnął, jakie świadczenie zostało faktycznie przyznane skarżącej na podstawie decyzji z [...] września 2014 roku i w zależności od ostatecznych konkluzji podejmą stosowne rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu odnotowania wymaga jeszcze jedna okoliczność.

W postępowaniu zakończonym przyznaniem skarżącej pomocy na mocy decyzji z [...] września 2014 roku organ, działając w oparciu o art. 107 ust. 5b pkt 20 u.p.s., ustalił sytuację majątkową i dochodową skarżącej w oparciu o oświadczenie o stanie majątkowym z dnia 11 sierpnia 2014 roku. Stosownie do treści art. 107 ust. 5c u.p.s. do oświadczeń takich zastosowanie odpowiednie znajduje art. 57 ust. 3c u.p.s.,

z którego wynika z kolei, iż oświadczenie takie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Art. 107 ust. 5b i ust. 5c został wprowadzony do u.p.s. z dniem 1 lipca 2011 roku na mocy art. 59 ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. 2011r. nr 106, poz.622). Na dzień wydania decyzji przyznającej skarżącej pomoc społeczną obowiązywało rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r.

w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. 2012r. poz. 712), które

w załączniku nr 2 określało wzór oświadczenia o stanie majątkowym. Przedmiotowy wzór zawierał klauzulę: "Jestem świadomy/świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Z akt sprawy wynika, że oświadczenie skarżącej o stanie majątkowym z dnia 11 sierpnia 2014 roku zostało złożone na nieaktualnym wzorze – oświadczenie w swej konstrukcji odpowiada załącznikowi nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r.

w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, Dz. U. 2011r. nr 27 poz. 138, które utraciło moc w dniu 2 lipca 2012 roku. Zamiast pouczenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenie zawiera klauzulę: "Oświadczam, że podane wyżej informacje są zgodne z prawdą". Z powyższego wynika więc, że złożone przez skarżącą oświadczenie nie realizuje rygorów przewidzianych w art. 107 ust. 5c u.p.s. w związku z art. 57 ust. 3c u.p.s. – nie zawiera klauzuli: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.", co w konsekwencji nie pozwala przyjąć, że skarżąca została prawidłowo pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań – a contrario art. 57 ust. 3c u.p.s. in fine.

Rozpoznając ponownie sprawę organy rozważą, czy wadliwość ta może przełożyć się na wniosek, że nie doszło do pobrania nienależnego świadczenia – skarżąca wskutek wadliwego pouczenia nie miała świadomości, jakie informacje powinna podać w oświadczeniu. W tym kontekście Sąd eksponuje jeszcze jedną okoliczność. Otóż, w oświadczeniu z dnia 11 sierpnia 2014 roku skarżąca poinformowała, że na stan majątkowy jej i jej rodziny – "mąż R. S." składają się poszczególnie wymienione w nim składniki. Istotne jest, że znaczek 1 przy tym oświadczeniu odsyła do wyjaśnienia u dołu strony, iż "należy uwzględnić majątek objęty wspólnością ustawową i majątek odrębny". Zdaniem Sądu pouczenie to jest nieprecyzyjne i mogło u skarżącej wywołać przekonanie, że oczekuje się od niej informacji o jej majątku osobistym (odrębnym) i o majątku wspólnym z mężem,

a nie o majątku osobistym (odrębnym) męża. Procedujące w kontrolowanej sprawie organy winny były ocenić treść tego oświadczenia, skonfrontować go z pozostałymi dokumentami w sprawie tj. np. wywiadem środowiskowym z 14 sierpnia 2014 r. i innymi dokumentami zalegającymi w aktach sprawy o przyznanie zasiłku stałego i w oparciu o te dokumenty rozstrzygnąć, jakie informacje przedstawiała skarżąca i czy miała świadomość, że zobowiązana jest wskazać majątek osobisty (odrębny) męża. Organy uchyliły się od tego obowiązku i nie odniosły się do kluczowego w sprawie pierwotnego oświadczenia skarżącej z 11 sierpnia 2014 roku.

Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią poczynione wyżej uwagi.

Niezasadny jest zarzut skargi sprowadzający się do uznania konieczności uchylenia decyzji przyznających skarżącej zasiłek stały przed procedowaniem w przedmiocie uznania go za nienależnie pobrany i jego zwrocie. Zwrócić należy uwagę, iż zmiana lub uchylenie pierwotnej decyzji przyznającej określone świadczenie finansowe

z pomocy społecznej nie pozostaje w żadnym związku z rozstrzygnięciem

w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a tym samym nie warunkuje możliwości wszczęcia postępowania i nałożenia na beneficjenta obowiązku jego zwrotu (vide wyrok NSA z 11.08.2010 sygn. akt I OSK 654/10, Lex nr 737406).

Stosownie do treści art. 104 ust. 4 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub

w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Wydanie decyzji

w przedmiocie ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia nie musi ale może być poprzedzone oceną sytuacji zobowiązanego dokonaną na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Wywiad środowiskowy, w myśl art. 107 ust. 1 ups ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny, stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu, stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu K.p.a. Dowód z wywiadu jest konglomeratem dowodowym, polegającym na równoczesnym skonfrontowaniu oświadczeń strony, zeznań świadków, wyników oględzin w miejscu pobytu strony, treści dokumentów urzędowych i prywatnych. Nie zastępuje on innych dowodów, przewidzianych w K.p.a., ani ich nie wyklucza. Dowodem jest wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem (tak NSA w wyroku z dnia 14 października 2015 r. sygn. I OSK 700/14).

W niniejszej sprawie wywiad nie został przeprowadzony mimo kilkukrotnych prób organu. Sąd w całości podziela stanowisko SKO o braku współdziałania strony z organem w zakresie jego przeprowadzenia. Organ kilkukrotnie próbował przeprowadzić taki wywiad. Wobec bezskuteczności podjętych działań wezwał skarżącą skutecznie doręczonym pismem z 14.07.2017 r. o ustalenie terminu wywiadu. Pismo to pozostało bez odpowiedzi. Niemożność przeprowadzenia wywiadu z dniu 1.08.2017 r. - pismo informujące o nim z 19.07.2017 r. skarżąca odebrała 3.08.2017 r. nie zmienia tej oceny.

Wykładni przepisu art. 98 nie można dokonywać w oderwaniu od przepisu

art. 104 ust. 4, który ustawa nakazuje stosować odpowiednio. Rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w której co do zasady postępowanie wszczynane jest z urzędu organ w toku postępowania obowiązany jest stosownie do art. 104 ust. 4 – zbadać, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu. Wymagać to będzie ustalenia w ramach tego samego postępowania, czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej do zwrotu. Wobec ustawowego wymogu złożenia wniosku, jeśli wniosek taki nie zostanie złożony przez pracownika socjalnego organ winien pouczyć stronę o takiej możliwości (tak NSA w wyroku z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. I OSK 1894/07). Skarżąca była informowana o treści przepisów u.p.s. w toku postępowania. Ostatnio w decyzji organu I instancji wprost o treści art. 104 ust. 4 u.p.s. Rozważenie przez SKO okoliczności z art. 104 ust. 4 u.p.s. bez wniosku pracownika socjalnego czy strony narusza art. 104 ust. 4 w zw. z art. 98 u.p.s. Nie wpłynęło to na wynik sprawy, gdyż ograny nie przyznały kontrolowanymi decyzjami żadnej ulgi na podstawie powołanego przepisu.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podejmie próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, aby ustalić przesłanki z art. 104 ust. 4 u.p.s. Ewentualny brak możliwości jego przeprowadzenia z przyczyn leżących po stronie skarżącej będzie skutkował z pewnością brakiem wniosku pełnomocnika socjalnego z art. 104 ust. 4 u.p.s., czy też trudnościami dowodowymi przy rozpoznaniu ewentualnego wniosku samej skarżącej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.