Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2235/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, sędzia WSA Łukasz Trochym, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister/organ) po rozpatrzeniu wniosku Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych - Nadleśnictwa [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...].

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku S. K., zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. przejmującego na własność państwa nieruchomości położone w gromadzie [...], w części stanowiącej w dacie przejęcia własność J. K., w części nieuchylonej decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1969 r. znak: [...]. Organ wskazał, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. wystąpił Skarb Państwa PGL LP -Nadleśnictwo [...]. Organ wskazał, że skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 3, kpa, ponieważ została wydana w sprawie rozstrzygniętej inną decyzją, tj. decyzją PPRN w [...] z dnia [...] czerwca 1969 r znak: [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę wskazał, że legitymacja stron do występowania w postępowaniu została ustalona na podstawie prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 1993 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. K. i z dnia [...] czerwca 2007 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po E. K., a także informacji zawartych w wykazie synchronizacyjnym i wykazie zmian gruntowych dla nieruchomości objętych Iwh [...],[...],[...],[...],[...] i [...] gmina katastralna [...] (dokumentacja sporządzona przez geodetę uprawnionego K. D.) oraz księgi wieczystej nr [...] i [...]. Organ podał, że w rozpatrywanej sprawie wolą skarżącego jest wzruszenie ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. w ramach nadzwyczajnego trybu postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Postępowanie toczące się w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Zadaniem organu prowadzącego takie postępowanie jest zbadanie, czy kontrolowana decyzja obciążona jest wadami, o których mowa w art. 156 § 1 kpa. Należy mieć jednak przy tym na uwadze, że orzeczenia, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym, podlegają domniemaniu legalności, chyba że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone. Potwierdzeniem takiego sformułowania jest treść przepisu art. 16 kpa ustanawiającego zasadę trwałości decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić wtedy, gdy zaistnieją przesłanki wymienione enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa. Ocena istnienia tych przesłanek nie może opierać się na domniemaniach - ani na domniemaniu prawidłowości, ani na domniemaniu wadliwości decyzji. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności niezbędne jest jednoznaczne ustalenie, czy doszło do naruszenia prawa, i dokonanie oceny charakteru tego naruszenia w kontekście przesłanek nieważności decyzji. Jest to bowiem postępowanie nadzwyczajne, które służy jedynie wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi.

Organ wskazał, że z wykazu zmian gruntowych, sporządzonego przez geodetę uprawnionego K. D., wynika, że J. K. był współwłaścicielem w udziale [...] części nieruchomości o powierzchni [...] ha zapisanej w Iwh [...], współwłaścicielem w udziale [...] części nieruchomości o powierzchni [...] ha zapisanej w Iwh [...], właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] ha zapisanej w Iwh [...], właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] ha zapisanej w Iwh [...]. Dodatkowo z wykazu synchronizacyjnego, sporządzonego przez uprawnionego geodetę K. D., wynika, że J. K. był współwłaścicielem nieruchomości w udziale [...] zapisanej w Iwh [...] i współwłaścicielem w udziale [...]nieruchomości zapisanej w Iwh [...]. z karty przesiedleńczej z dnia [...] czerwca 1947 r. nr [...] wynika, że J. K. wraz z rodziną został przesiedlony ze wsi [...] na inne miejsce zamieszkania. Z akt sprawy wynika, że po przesiedleniu J. K. w latach 1948-1957 zamieszkiwał w miejscowości [...] - obecnie powiat [...], woj. [...] (por. pismo PPRN w [...] z dnia 26 marca 1957 r. oraz pismo S. K. z dnia 18 listopada 2011 r.). W dniu [...] grudnia 1954 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wydało orzeczenie znak: [...], w którym orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa gruntów o powierzchni [...] ha, położonych w gromadzie [...], pozostałych po osobach nieobecnych i niewładających swymi gruntami i budynkami. W treści orzeczenia PPRN w [...] pod pozycją [...] został wymieniony J. K.. Zgromadzone w sprawie dokumenty potwierdzają, że J. K. po przesiedleniu wrócił do [...] w dniu [...] kwietnia 1957 r. i przejął gospodarstwo po J. C. (por. zaświadczenie PGRN w [...] z dnia 24 lipca 1959 r., pismo Wójta Gminy [...] z dnia 19 października 2020 r.). Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w korespondencji J. K. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] i [...] sierpnia 1959 r., w której potwierdził, że w kwietniu 1957 r. przybył do miejscowości [...] i objął gospodarstwo po osadniku J. C.. Dodał, że gospodarstwo to stanowiło jego wyłączną własność przed przesiedleniem na Ziemie Zachodnie. Jednocześnie zwrócił się do Prezydium z prośbą o uznanie go za właściciela tego gospodarstwa. Również z oświadczenia J. K. z dnia [...] listopada 1968 r. wynika, że we wsi [...] objął swoje zabudowania i grunty, ale nie otrzymał decyzji. W związku z tym wniósł o uznanie go za właściciela gruntu o powierzchni [...] ha, zapisanego w pozycji rejestrowej [...]. Następnie PPRN w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1969 r. znak: [...] uchyliło orzeczenie PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. m. in. w części dotyczącej gruntów i budynków, objętych w użytkowanie do dnia 5 kwietnia 1958 r. stanowiących uprzednio własność J. K.(działki gruntowe nr [...] o powierzchni [...] ha oraz budynek mieszkalno-gospodarczy). Dla nieruchomości położonej w [...], składającej się z działek oznaczonych nr [...] o powierzchni [...] ha została założona księga wieczysta nr [...], w której J. K. został wpisany jako właściciel tej nieruchomości. Wnioskiem z dnia [...] października 1981 r. J. K., reprezentowany przez adwokata A. T., wystąpił do Wojewody [...] o zwrot nieruchomości leśnej. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że prosi o wydanie decyzji przywracającej własność kompleksów leśnych o powierzchni ok. [...] ha, wchodzących niegdyś w skład nieruchomości objętych Iwh [...], Iwh [...] i Iwh [...], gm. kat. [...]. Zaznaczył, że po powrocie do [...] z Ziem Zachodnich objął "część dawnej gospodarki". Dodał, że wchodzący w skład gospodarstwa kompleks leśny nadal pozostawał we władaniu Skarbu Państwa. Po rozpatrzeniu tego wniosku, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 1982 r. znak: [...] w punkcie 4 odmówił J. K. (w decyzji omyłkowo wpisano Józef) wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia 2 grudnia 1954 r., mocą którego przejęte zostało na własność Państwa gospodarstwo rolne, w skład którego wchodziły nieruchomości leśne o powierzchni ok. [...] ha. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że brak było podstaw do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia na podstawie art. 156 § 1 kpa, w części dotyczącej przejęcia na rzecz państwa lasów. Odwołanie od decyzji Wojewody [...] złożył m. in. J. K., reprezentowany przez adwokata A. T.. Skarżący podniósł, że domaga się przywrócenia prawa własności obszarów leśnych, będących w jego posiadaniu przed czerwcem 1947 r. Następnie Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] marca 1983 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 1982 r. W uzasadnieniu decyzji Minister podniósł, że brak było podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r., gdyż było zgodne z przepisami, na które się powołuje. Minister wyjaśnił również, że brak było podstaw do przydzielenia nieruchomości zamiennych, bowiem uprawnienia byłych właścicieli gruntów przejętych na własność państwa wygasły z dniem 5 kwietnia 1958 r. na mocy art. 16 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). S. K. we wniosku z dnia [...] października 2006 r. wniósł o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. Podniósł, że decyzja PPRN w [...] z dnia [...] czerwca 1969 r. "wydana została z naruszeniem prawa do uzyskania ekwiwalentu pomiędzy areałem zabranym a areałem odzyskanym", ponieważ J. K. po powrocie do Zdyni nie objął całego posiadanego wcześniej areału, pomimo licznych prób odzyskania lasu. Wojewoda [...], rozpatrując ten wniosek, stwierdził nieważność orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. przejmującego na własność państwa nieruchomości stanowiące własność J. K. w części nieuchylonej decyzją PPRN w [...] z dnia [...] czerwca 1969 r. Z analizy zaskarżonej decyzji Wojewody wynika, że przedmiotem prowadzonego postępowania była ta część nieruchomości, która stanowiła własność J. K. i która nie została mu zwrócona. Wojewoda w decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. podkreślił, że orzeczenie PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. "zostało częściowo wyeliminowane z obrotu prawnego" decyzją PPRN w [...] z dnia [...] czerwca 1969 r. Okoliczność ta potwierdza, że Wojewoda prowadził postępowanie w sprawie zgodności z prawem orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia od J. K. nieruchomości leśnych.

Organ podniósł, że materia ta była już przedmiotem rozważań w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 1982 r. oraz w utrzymującej ją w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] marca 1983 r. W sprawie nie ma znaczenia, że Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r., albowiem treść decyzji i przywołana w niej podstawa prawna wskazują, że organ rozpoznał wniosek merytorycznie. Wojewoda wykazał brak podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. w zakresie przejęcia m. in. od J. K. (w decyzji błędnie wpisano J.) na własność państwa gruntów leśnych z uwagi na brak wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Organ mógł to uczynić dopiero po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Nie ulega zatem wątpliwości, że pomimo rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. w zakresie przejęcia na rzecz państwa lasów, żądanie strony zostało merytorycznie rozpoznane. Z tego względu uchybienie w postaci błędnej sentencji pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Następnie Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej również zbadał orzeczenie PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. pod kątem tego, czy rażąco narusza obowiązujące wówczas przepisy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1116/19). Na marginesie Minister nadmienił, że w latach 80. XX wieku rozstrzygnięcie odmowne (merytoryczne) w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przybierało często formę decyzji o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie nieobowiązującego już art. 157 § 3 kpa. Praktyka ta była aprobowana przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 13 grudnia 1988 r. sygn. akt II SA 981/88). Na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej była wprawdzie złożona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie udało się jednak uzyskać informacji o sposobie rozpoznania skargi. Wydział Informacji Sądowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w piśmie z dnia 22 czerwca 2021 r. poinformował, że w sądowych urządzeniach ewidencyjnych NSA w Warszawie oraz NSA Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie brak jest informacji na temat wyroku rozpoznającego skargę. Także Archiwum Akt Nowych w piśmie z dnia 22 lipca 2021 r. stwierdziło, że w materiałach archiwalnych NSA z lat 1980-1991 oraz w materiałach archiwalnych Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z lat 1981-1985 nie odnaleziono wyroku NSA wydanego w wyniku rozpatrzenia skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] marca 1983 r. Natomiast korespondencja skierowana do pełnomocnika strony, tj. radcy prawnego P. S., o poinformowanie, czy strony posiadają wyrok NSA, pozostała bez odpowiedzi. Wobec tego należy przyjąć, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 1982 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] marca 1983 r. pozostają w obrocie prawnym.

Słuszny, zdaniem Ministra, jest zarzut Nadleśnictwa [...], że w obrocie prawnym istnieją rozstrzygnięcia dotyczące zbadania prawidłowości orzeczenia PPRN w [...] z 1954 r. w zakresie przejęcia przez Prezydium na własność państwa nieruchomości leśnych, stanowiących wcześniej własność J. K.. Niedopuszczalne więc było ponowne orzekanie przez Wojewodę [...] w tym samym zakresie. Trzeba podkreślić, że wydanie decyzji w sprawie poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną niewątpliwie stanowi przesłankę nieważności decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, która jest konsekwencją zasady trwałości decyzji (art. 16 § 1 kpa). Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 kpa przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest jej wydanie w sprawie, która uprzednio została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Omawiana przesłanka powinna być uwzględniana na każdym etapie postępowania. Nie ulega, w ocenie Ministra, wątpliwości, że w analizowanej materii zachodzi tożsamość sprawy. W sprawie występowały te same podmioty, tj. w postępowaniu przed Wojewodą [...] i Ministrem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej występował J. K., zaś postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. toczyło się z udziałem spadkobierców J. K.. Sprawa dotyczy tego samego przedmiotu (tj. zgodności z prawem orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia nieruchomości leśnych, które nie zostały zwrócone ówczesnemu właścicielowi) i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Wydanie więc przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. w sprawie poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną stanowi przesłankę nieważności rozstrzygnięcia, określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. została wydana z naruszeniem powagi rzeczy osądzonej, to konieczne jest stwierdzenie jej nieważności. Zgodnie z art. 156 § 2 kpa nie stwierdza się jednak nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru decyzji wynika, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. została doręczona: S. K. w dniu 28 czerwca 2012 r., P. K. w dniu 3 lipca 2012 r., S. P. w dniu 29 czerwca 2012 r. i Staroście [...] w dniu 28 czerwca 2012 r. Tak więc od dnia jej doręczenia nie upłynęło 10 lat. Badana decyzja Wojewody [...] nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, które uniemożliwiałyby stwierdzenie nieważności decyzji. Decyzja z dnia [...] czerwca 2012 r. nie wywołała bezpośrednich skutków dla adresatów decyzji, ponieważ rozstrzygała jedynie o bycie prawnym innego aktu administracyjnego i nie była podstawą zmian własnościowych, np. wpisów w księdze wieczystej. Ponadto Sąd Rejonowy w [...] w piśmie z dnia 20 kwietnia 2021 r. poinformował, że sprawa prowadzona pod sygn. akt [...], o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, z powództwa S. K., P. K. i S. P. przeciwko Skarbowi Państwa Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasom Państwowym Nadleśnictwu [...], nie została prawomocnie zakończona.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. K. (skarżący) zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił :

1. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne uznanie, iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., znak: [...]stwierdzająca nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r., znak: [...] przejmującego na własność Skarbu Państwa nieruchomości położone we wsi [...] w części stanowiącej w chwili przejęcia własność J. K. i nieuchylona decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] z dnia [...] czerwca 1969 r., została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż sprawa ta została już rozstrzygnięta ostatecznie decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 1982 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] marca 1983r., w sytuacji gdy decyzje te zostały wydane bez przeprowadzenia w sprawie jakiegokolwiek postępowania merytorycznego i stanowiły jedynie o odmowie wszczęcia przez organy administracyjne postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r, znak: [...] przejmującego na własność Skarbu Państwa nieruchomości położone we wsi [...] w części stanowiącej w chwili przejęcia własność J. K., w części dotyczącej nieruchomości, które nie zostały mu zwrócone po wydaniu orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] czerwca 1954 r.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w całości, zobowiązanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do wydania w terminie 30 dni decyzji w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., znak: [...], rozpoznanie niniejszej skargi na posiedzeniu niejawnym, bez przeprowadzania rozprawy oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Sąd w całości podzielił ustalony przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stan faktyczny sprawy oraz dokonaną przez niego ocenę prawną. Sąd podziela również poglądy wyrażone w przywołanym przez organ orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Z zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w art. 16 § 1 k.p.a. wynika, że przepisy, na podstawie których możliwe jest wzruszenie ostatecznej decyzji nie mogą być w żadnym przypadku interpretowane rozszerzająco.

Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bezsporne ustalenie wyłącznie kwestii, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.. Oznacza to, że w postępowaniu nadzorczym nie można rozpatrywać sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym. W postępowaniu dowodowym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji organ zasadniczo dokonuje ocen przez pryzmat akt postępowania zwykłego, nie przeprowadza zaś nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ ogranicza się tylko do zbadania przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., a zatem koncentruje swoje zainteresowanie przede wszystkim na poszukiwaniu wad materialnoprawnych, gdyż w postępowaniu nadzorczym są rozpoznawane kwestie prawne, a organ nadzoru działa jako organ kasacyjny.

Skoro zatem stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z art. 16 k.p.a., to może ono mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy (oczywisty) przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Podkreślić należy, że w kwestii rażącego naruszenia prawa wypowiadano się już wielokrotnie w judykaturze i piśmiennictwie. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Jendrośka - "Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym", P i P 1986, nr 1, s. 69 i n.), gdy jest tak głęboko niezgodne ze stosowaniem prawa obowiązującego, że stanowi zaprzeczenie samej istoty unormowania zawartego w określonych przepisach prawnych (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 368/07, lex nr 468745). Rażące naruszenie prawa oznacza naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego (patrz: B. Adamiak, op. cit., s. 71). Chodzi tu o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki NSA: z 13 XII 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z 21 X 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - decydują takie przesłanki jak: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, a także skutki, które wywołuje decyzja.

Sąd podziela stanowisko organu i przyjmuje je za swoje, że orzeczenie PPRN w [...] z [...] grudnia 1954 była przedmiotem decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 1982 r. oraz w utrzymującej ją w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] marca 1983 r. W sprawie tej wprawdzie jak wskazuje organ wydano orzeczenie w którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r., niemniej jednak zarówno treść uzasadnienia decyzji jak i przywołana w nim podstawa prawna wskazują, że organ rozpoznał wniosek skarżącego J. K. merytorycznie. Wojewoda wykazał brak podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. w zakresie przejęcia m. in. od J. K. (w decyzji błędnie wpisano [...]) na własność państwa gruntów leśnych z uwagi na brak wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Jak słusznie wskazuje organ taka praktyka w ówczesnym stanie prawnym była akceptowana i dopuszczalna Nie ulega tym samym wątpliwości, że pomimo rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. w zakresie przejęcia na rzecz państwa lasów, żądanie strony zostało merytorycznie rozpoznane i nie może być przedmiotem ponownej oceny do casu pozostawania w obrocie decyzji z [...] maja 1982 r i [...] marca 1983 r. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1116/19). Jak słusznie wskazuje Minister w latach 80. XX wieku rozstrzygnięcie odmowne (merytoryczne) w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przybierało często formę decyzji o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie obowiązującego artykułu art. 157 § 3 kpa. Praktyka ta była aprobowana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który uznawał, że uchybienie w zakresie niewłaściwego sformułowania rozstrzygnięcia tj. niezgodnie z art. 157 § 3 kpa nie ma wpływu na wynik sprawy – decyzja odpowiada prawu gdyż jej merytoryczna treść oraz konsekwencje prawne i faktyczne są takie same jak w wypadku gdyby zawarte w niej rozstrzygnięcie zostało sformułowane w sposób zgodny z przepisami (por. wyrok z dnia 13 grudnia 1988 r. sygn. akt II SA 981/88). Z akt sprawy wynika także, że na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej była złożona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pomimo przeprowadzonej przez organ kwerendy nie udało się odnaleźć orzeczenia Sądu jednakże także postawa strony wskazuje, ze nie było ono dla strony pozytywne a decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 1982 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] marca 1983 r. nadal pozostają w obrocie prawnym.

Słuszny jest więc zarzut Nadleśnictwa [...], że w obrocie prawnym istnieją rozstrzygnięcia dotyczące zbadania prawidłowości orzeczenia PPRN w [...] z 1954 r. w zakresie przejęcia przez Prezydium na własność państwa nieruchomości leśnych, stanowiących wcześniej własność J. K.. Niedopuszczalne więc było ponowne orzekanie przez Wojewodę [...] w tym samym zakresie. Trzeba podkreślić, że wydanie decyzji w sprawie poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną niewątpliwie stanowi przesłankę nieważności decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, która jest konsekwencją zasady trwałości decyzji (art. 16 § 1 kpa). Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 kpa przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest jej wydanie w sprawie, która uprzednio została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Omawiana przesłanka powinna być uwzględniana na każdym etapie postępowania. Zachodzi zatem tożsamość sprawy - te same podmioty, tj. w postępowaniu przed Wojewodą [...] i Ministrem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej występował J. K., zaś postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. toczyło się z udziałem spadkobierców J. K.. Sprawa dotyczy tego samego przedmiotu (tj. zgodności z prawem orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia nieruchomości leśnych, które nie zostały zwrócone ówczesnemu właścicielowi) i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Wydanie więc przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. w sprawie poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną stanowi przesłankę nieważności rozstrzygnięcia, określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa.

Reasumując Sąd wskazuje, że podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Z rażącym naruszeniem prawa mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy przepis będący podstawą prawną decyzji został zastosowany w ten sposób, że w jego wyniku powstał stosunek prawny, który nie mógł powstać na gruncie tego przepisu. W rezultacie, skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Sąd zwraca także uwagę, że w przypadku decyzji wydanych w odmiennych warunkach ustrojowych, a takimi były też decyzje wydawane w latach 80 tych XX w., i odmiennej kulturze prawnej i organizacyjnej, nie jest możliwe proste przenoszenie i zestawienie standardów legalności współcześnie praktykowanych.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.