Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 472/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 107 § 1, § 3, art. 11, art. 7, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1-3, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska – Szary, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Małgorzata Sieczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2009 r. sprawa ze skargi A. L. (poprzednie nazwisko A. S.) na decyzję Prezesa ZUS w W. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

A. L. (poprzednie nazwisko A. S.) w dniu [...] września 2007 r. złożyła wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – [...] Oddziału w W. - o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 1996 r. do września 2004 r. motywując go swoją trudną sytuacją materialną.

Wnioskodawczyni wskazała, że nie ma możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia i nie posiada oszczędności. Wyjaśniła, że jest dłużnikiem banku na kwotę około [...] tysięcy złotych i że wystąpiła do banku o układ ratalny; posiada niespłacony debet na koncie na kwotę [...] tysiące złotych, jest zadłużona u operatora telefonicznego na kwotę około [...] tysiąca złotych. Strona podała, że jej obecne przychody to około 1200 zł netto (zatrudnienie na czas określony od [...] 2007 r. do [...] 2009 r.) i że posiada następujące zobowiązania: czynsz z [...] – [...] zł, bilet miesięczny – [...] zł, energia – [...] zł, telefon [...] zł, gaz [...] zł, co w sumie daje kwotę 520 zł miesięcznie. Pozostałe środki przeznacza wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Decyzją z [...] lipca 2008 r. Nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 1996 r. do września 2004 r. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że brak jest przesłanek do umorzenia należności wynikających z art. 28 ust. 1, 2, 3 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), a także z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; powoływanego dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r."). Analizując sytuację materialną wnioskodawczyni na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów Zakład ustalił, że dłużniczka posiada stałe zatrudnienie otrzymując miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1.800 złotych. Do wynagrodzenia tego została skierowana egzekucja, w wyniku której pracodawca wnioskodawczyni przekazuje do ZUS [...] złotych miesięcznie. Egzekucja jest zatem skuteczna i Zakład uzyskuje środki na pokrycie zaległości. Ponadto organ zwrócił uwagę na fakt, że wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], w stosunku do której Zakład w dniu [...] kwietnia 2008 r. skierował wniosek o wpis hipoteki przymusowej na tej nieruchomości.

Decyzją z [...] stycznia 2009 r. Nr [...] wydaną po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego zainicjowanego złożonym przez stronę wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] lipca 2008 r. w zakresie odmowy umorzenia zadłużenia w kwocie [...] zł z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od listopada 1996 r. do września 2004 r. i uchylił zaskarżoną decyzję oraz umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym umorzenia zadłużenia w kwocie [...] zł za okres od sierpnia 1996 r. do listopada 1996 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że należności za okres od sierpnia 1996 r. do listopada 1996 r. zostały pokryte wpłatami dokonanymi przez pracodawcę wnioskodawczyni na podstawie zajęć wynagrodzenia skierowanych przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] grudnia 2007 r., w związku z czym należało uchylić w tym zakresie zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie.

W pozostałym zakresie Prezes Zakładu odniósł się do okoliczności pozwalających na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i wskazał m.in., że w stosunku do wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, w dniu [...] listopada 1996 r. dokonano wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej, w dniu [...] lutego 2005 r. wykreślono działalność gospodarczą dla [...] U. wpisaną pod numerem [...], a w dniu [...] kwietnia 2005 r. strona dokonała wykreślenia w Urzędzie Gminy P. działalności gospodarczej wpisanej pod numerem [...]. Ponownie wskazał, że Strona jest właścicielem mieszkania przy ul. [...] w P. o pow. [...] m2 i pracuje w C. Sp. z o.o. w S. otrzymując miesięczne wynagrodzenie w kwocie 2.100,00 zł brutto (wg kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek z [...] września 2008 r., Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu, danych ubezpieczonego o podstawach wymiaru składek). Organ podkreślił, że w sprawie nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne. Wskazał, że komornik przy Sądzie Rejonowym dla W. prowadzi postępowanie, które nie zostało umorzone ze względu na brak majątku. Dyrektor Zakładu w dniu [...] grudnia 2007 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia strony i egzekucja ta jest skuteczna, natomiast egzekucja sądowa w powyższej sprawie nie została przeprowadzona.

Odnosząc się do przesłanek przewidzianych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą [...] samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, nie jest właścicielka pojazdu, Organ wymienił zobowiązania strony – kredyty w banku – [...] zł oraz [...] zł plus odsetki, pożyczki u rodziny i znajomych na kwotę [...] zł, debet na koncie bankowym w [...], zaległości z tytułu opłaty czynszu, kosztów zarządu nieruchomością wspólną, funduszu remontowego na kwotę ok. [...] zł. Przedstawił również ponoszone przez stronę wydatki stałe na utrzymanie gospodarstwa domowego, które wynoszą miesięcznie około 640 zł (czynsz, energia, telefon, gaz, bilet miesięczny) i są naturalną konsekwencją prowadzenia gospodarstwa domowego. Organ odniósł się także do sytuacji zdrowotnej wnioskodawczyni.

Podsumowując Prezes Zakładu wyjaśnił, że istnieje możliwość uzyskania środków na pokrycie zaległości względem ZUS z wynagrodzenia zobowiązanej oraz z posiadanej przez nią nieruchomości.

Od powyższej decyzji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. W skardze podniosła, że od dnia złożenia wniosku o umorzenie widniejącego na jej koncie zadłużenia z tytułu należnych składek na ubezpieczenia społeczne, tj. od dnia [...] września 2007 r. do dnia wydania decyzji przez Prezesa Zakładu jej sytuacja materialna i zawodowa uległa znacznej zmianie. W dniu [...] listopada 2008 r. skarżąca złożyła bowiem w ZUS wniosek o przyznanie emerytury, a w dniu [...] listopada 2008 r. rozwiązana została z nią umowa o pracę. Wszystkie warunki do otrzymania emerytury spełniła w dniu [...] stycznia 2009 r. i decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2009 r. przyznano jej emeryturę o charakterze zaliczkowym w wysokości [...] zł brutto do czasu wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających wpływ na jej wymiar końcowy. Do skargi skarżąca załączyła kopię ww. decyzji Zakładu o przyznaniu emerytury z [...] stycznia 2009 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Obecna na rozprawie w dniu 23 września 2009 r. skarżąca oświadczyła, że jej mieszkanie ma [...] metrów kwadratowych, natomiast pozostałe [...] metrów kwadratowych jest to komórka i garaż. Wyjaśnia także, że od [...].01.2009 r. ma emeryturę z tytułu osiągnięcia wieku jest ona jednak określona jako zaliczkowa gdyż posiada w sobie element zmienny emerytury kapitałowej określany co 5 lat. Ponadto wskazała, że wysokość przyznanej jej emerytury nie uwzględnia pewnych okresów pracy w zakładach pracy, do których zwróciła się o ustalenie okresu pracy i wysokości zarobków. Podała również, że aktualnie od [...].10.2009 r. ma naliczoną emeryturę w kwocie [...] zł brutto, a po potrąceniach otrzyma netto 594,86 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd stwierdził, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa, że obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę jest właściwe zebranie materiału dowodowego i ustalenie stanu faktycznego, co powinno pozwolić na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Ma to szczególne znaczenie w sprawie takiej jak rozpoznawana, w której decyzja wydawana przez organ jest decyzją uznaniową. Dążeniem organu powinno być zatem takie rozpoznanie sprawy ażeby uznaniowość decyzji znalazła logiczne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, że organ poza tym, że poczynił określone ustalenia dotyczące strony, wziął je również pod rozwagę przy rozstrzyganiu. W przypadku tej określonej sprawy powinno wynikać dlaczego w istocie organ uznał, że w odniesieniu do skarżącej brak jest możliwości zastosowania treści art. 28 ust. 1-3, czy art. 28 ust. 3 a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Zauważyć, należy, że decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę, pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa Zakładu powyższych wymogów nie spełnia. Organ błędnie ustalił bowiem stan faktyczny w sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Całe uzasadnienie decyzji ogranicza się w istocie do rozważenia przesłanek umorzenia należności w sytuacji otrzymywania przez skarżącą wynagrodzenia z tytułu stosunku pracy. A co za tym idzie możliwości uzyskania z wynagrodzenia zobowiązanej środków na pokrycie zaległości względem ZUS. Organ rozpoznając ponownie sprawę nie wziął bowiem pod uwagę faktu, który powinien być mu znany z urzędu, że skarżąca w dniu [...] listopada 2008 r. rozwiązała umowę o pracę w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie emerytury. Ponadto ten sam organ, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] stycznia 2009 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji, wydał decyzję o przyznaniu skarżącej emerytury od [...] stycznia 2009 r. w wysokości [...] złotych brutto. Prezes Zakładu w wydanej w dniu [...] stycznia 2009 r. decyzji nie uwzględnił zmiany okoliczności faktycznych w sytuacji materialnej i zawodowej skarżącej, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a co za tym idzie wydał rozstrzygnięcie w oparciu o nieprawidłowo ustalony stan fatyczny.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały dostępny materiał dowodowy, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu stanowi to o przekroczeniu przez organ granic prawa do swobodnej oceny dowodów. O przekroczeniu takim można mówić wtedy, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 14 stycznia 1994 r., III SA 491/93).

W związku z powyższym przy ponownym rozpoznawaniu sprawy konieczne będzie zatem ustalenie aktualnej, rzeczywistej sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanej. Faktycznych miesięcznych dochodów skarżącej i niezbędnych wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem. Dopiero poczynienie takich dodatkowych ustaleń pozwoli na przyjęcie, czy w odniesieniu do skarżącej możliwe jest lub nie, ewentualne zastosowanie treści art. 28 ust. 3 a u.su.s w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.