Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2322/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta [....] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...], Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpatrzeniu odwołania Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w [...], uchyliła w całości decyzję Wojewody [...] z [...] września 2017 r. i odmówiła stwierdzenia nabycia z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...], prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...]ha.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zawiadomieniem z [...] sierpnia 2017 r. Wojewoda [...] wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nabycia z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] prawa własności przedmiotowej nieruchomości

W toku postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, że powyższa nieruchomość objęta jest księgą wieczystą nr [...]. W dziale II tej księgi prawo własności wpisane jest na rzecz Skarbu Państwa w trwałym zarządzie Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w [...]. Skarb Państwa stał się właścicielem ww. nieruchomości na podstawie § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 31 stycznia 1953 r. w sprawie zasad i trybu likwidacji majątku izb notarialnych oraz funduszów zapomogowych i ubezpieczeniowych tych izb.

Wojewoda ustalił również, że w dniu 27 maja 1990 r. działka nr [...] objęta była księgą wieczystą nr [...], w której prawo własności ujawniono na rzecz Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Sprawiedliwości. W dniu [...] listopada 2005 r., na wniosek z [...] listopada 2005 r. i na podstawie decyzji Starosty [...] z [...] sierpnia 2005 r., w miejsce wpisu "w zarządzie Ministerstwa Sprawiedliwości" ujawniono w księdze wieczystej prawo trwałego zarządu na rzecz Ośrodka Doskonalenia Kadr Służby Więziennej w [...]. Następnie decyzją Starosty [...] z [...] maja 2012 r. wygaszono prawo trwałego zarządu przysługujące Ośrodkowi Doskonalenia Kadr Służby Więziennej w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości i ustanowiono prawo trwałego zarządu na rzecz Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w [...].

Wojewoda wyjaśnił również, że w rejestrze ewidencji gruntów obrębu [...] w dniu 27 maja 1990 r. figurowała działka nr [...] o pow. [...] ha, gdzie jako właściciela wpisano Skarb Państwa, a jako władającego gruntem Fundusz Wczasów Pracowniczych. Ponadto, w powołanej dacie przedmiotowa działka, zgodnie z ustaleniami Miejscowego Planu Ogólnego Perspektywicznego Zagospodarowania Przestrzennego Miasta [...], zatwierdzonego uchwałą nr [...] Rady Narodowej Miasta i Gminy [...] w [...] z [...] lipca 1986 r., położona była w terenach mieszkalnictwa rodzinnego o niskiej intensywności (zabudowa jednorodzinna) oznaczonych symbolem [...], w terenach ulic zbiorczych obszarowych oznaczonych symbolem [...] oraz w terenach ulic zbiorczych obszarowych oznaczonych symbolem [...].

Zdaniem organu pierwszej instancji, powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługiwało Skarbowi Państwa, a przedmiotowa nieruchomość, wobec zapisu w planie zagospodarowania przestrzennego, stanowiła zasób gruntów państwowych, o którym mowa w art. 13 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W okresie przed 27 maja 1990 r., zgodnie z art. 34 k.c. w brzmieniu wówczas obowiązującym, mieniem należącym wtedy do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się wówczas pod zarządem innych niż państwo państwowych osób prawnych. W księdze wieczystej nr [...] prawo zarządu na rzecz Ministerstwa Sprawiedliwości ujawnione zostało na podstawie pisma Ministerstwa Sprawiedliwości z [...] lipca 1955 r., w którym Ministerstwo zwróciło się do Prezesa Sądu Wojewódzkiego w [...] o uzupełnienie wpisu w dziale II księgi wieczystej poprzez dopisanie po wpisie właściciela "Skarbu Państwa" słów "w zarządzie Ministerstwa Sprawiedliwości". Wojewoda wskazał, że w postępowaniu komunalizacyjnym istnienie zarządu do nieruchomości można ustalić wyłącznie na podstawie dokumentów wydanych w oparciu o obowiązujące do 27 maja 1990 r. przepisy prawa. Powołując się na te regulacje Wojewoda podniósł, że pismo, na podstawie którego dokonano wpisu prawa zarządu w księdze wieczystej nie stanowiło dokumentu potwierdzającego ustanowienie na rzecz Ministerstwa Sprawiedliwości, przed dniem 27 maja 1990 r., tego prawa w formie przewidzianej powołanymi przepisami. Dokumentów takich nie odnaleziono również w Archiwum Akt Nowych w [...].

Odnosząc się do wpisu Funduszu Wczasów Pracowniczych jako władającego nieruchomością w dacie 27 maja 1990 r. Wojewoda wyjaśnił, że Zarząd Miejski w [...] Referat Kwaterunkowy, powołując się na przepisy dekretu z 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu, decyzją z [...] kwietnia 1950 r. przydzielił od [...] kwietnia 1950 r. Ośrodkowi Funduszu Wczasów Pracowniczych w [...] budynek pod nazwą "[...]" przy ul. [...] w [...]. Pismem z [...] lutego 1966 r. Prezydium Miejskie Rady Narodowej w [...] potwierdziło użytkowanie przez Fundusz Wczasów Pracowniczych m. in. pensjonatu "[...]" przy ul. [...] w [...] oraz [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha. W toku prowadzonego postępowania, na podstawie odpisu z księgi wieczystej nr [...], ustalono, że [...] utworzyły działkę ewidencyjną nr [...] obręb [...]. Następnie decyzją z [...] lipca 1985 r. Naczelnik Miasta [...] i Gminy [...] przekazał w użytkowanie Funduszowi Wczasów Pracowniczych z dniem [...] października 1961 r. teren państwowy położony w [...] przy ul. [...] stanowiący działkę nr [...] o pow. [...] ha obręb [...], zabudowaną budynkiem "[...]". Z kolei decyzją z [...] października 1986 r. Naczelnik Miasta [...] i Gminy [...] ustalił dla Zarządu Okręgu Funduszu Wczasów Pracowniczych w [...] opłatę roczną za użytkowanie gruntem oznaczonym jako działka nr [...] obręb [...].

Powyższe okoliczności, w ocenie Wojewody, wskazują, że Fundusz Wczasów Pracowniczych został potraktowany jako państwowa jednostka organizacyjna. Uzyskane przez Fundusz prawo zarządu z dniem [...] sierpnia 1985 r. przekształciło się w prawo zarządu stosownie do przepisów ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Z dniem 1 października 1988 r. weszła w życie ustawa z 21 kwietnia 1988 r. o Funduszu Wczasów Pracowniczych, zgodnie z którą Fundusz zyskał status osoby prawnej i samodzielnej jednostki organizacyjnej ogólnokrajowej organizacji międzyzwiązkowej, jednostki gospodarki uspołecznionej. Z przepisów powołanej ustawy wynika, że FWP nie był państwową osobą prawną, co potwierdza orzecznictwo sądów. Fundusz utworzony na podstawie ustawy z 21 kwietnia 1988 r. przejął majątek oraz prawa FWP działającego dotychczas na podstawie przepisów ustawy z 4 lutego 1949 r., przy czym jako jednostka nie państwowa nie mógł wykonywać zarządu nad nieruchomością Skarbu Państwa.

Wobec powyższego, Wojewoda uznał, że nie wykazano aby w formie prawem przewidzianej zostało ustanowione przed dniem 27 maja 1990 r. prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości na rzecz państwowych osób prawnych. W konsekwencji, stosownie do art. 34 k.c., w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, to Naczelnik Miasta [...] i Gminy [...] jako terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego wykonywał uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa na przedmiotowej nieruchomości. Przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, stanowiła zatem własność Skarbu Państwa i należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, do którego należały uprawnienia władcze wynikające z przepisów obowiązującej w tym dniu ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Spełniała ona zatem przesłanki określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. i z mocy prawa stała się własnością Gminy [...].

Wojewoda wskazał również na brak przymiotu strony postępowania komunalizacyjnego prowadzonego w stosunku do przedmiotowej nieruchomości po stronie Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w [...]. W dacie 27 maja 1990 r. podmiot ten nie posiadał bowiem tytułu prawnego do działki nr [...] obręb [...].

Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody złożył Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w [...].

Decyzją z [...] grudnia 2017 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uchyliła decyzję Wojewody [...] z [...] września 2017 r. i odmówiła stwierdzenia nabycia z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] prawa własności ww. nieruchomości.

Zdaniem Komisji, prawo trwałego zarządu Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w [...] stanowi tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości, który należy wywodzić bezpośrednio z tytułu prawnego istniejącego i przysługującego Ministrowi Sprawiedliwości w dniu 27 maja 1990 r. Ty samym kwestionowanie tego prawa przez Wojewodę narusza przepisy ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Organ odwoławczy podkreślił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja podlegała ocenie sądu wieczysto – księgowego, a w niniejszym postępowaniu prowadzonym na gruncie ustawy z 10 maja 1990 r. organ administracji nie jest władny dokonać odmiennej oceny stanu prawnego nieruchomości niż wynika to z treści księgi wieczystej na dzień 27 maja 1990 r.

Komisja zarzuciła również, że Wojewoda nie odniósł się do prawomocnych wyroków sądów dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Wskazała, że wyrokiem z [...] listopada 2004 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w [...] nakazał Funduszowi Wczasów Pracowniczych wydanie przedmiotowej nieruchomości i opuszczenie tej nieruchomości wraz z rzeczami należącymi do pozwanego i osobami go reprezentującymi. Z kolei wyrokiem z [...] czerwca 2005 r., sygn. akt [...], Sąd Apelacyjny w [...] utrzymał ww. wyrok w mocy. Organ odwoławczy podniósł, że w uzasadnieniach powołanych wyroków przedstawiono zarówno stan faktyczny, jak i prawny dotyczący przedmiotowej nieruchomości od lat 50-tych XX wieku. Legitymacja procesowa Ministra Sprawiedliwości nie była w żaden sposób w tym postępowaniu kwestionowana.

Końcowo Komisja wskazała, że powołane przez Wojewodę dokumenty geodezyjne oraz wpisy w rejestrach gruntów mają charakter techniczny, pomocniczy i samoistnie nie mogą przesądzać o istnieniu bądź nieistnieniu określonego prawa do nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję wniosła Gmina Miasto [...] zarzucając jej naruszenie:

1) art. 28 k.p.a. poprzez uznanie Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej za stronę postępowania i w konsekwencji naruszenie art. 134 k.p.a.,

2) art. 3 ust. 1 oraz art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece,

3) art. 76 § 3 i art. 7 k.p.a.,

4) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji błędne zastosowanie art. 138 §1 pkt 2 k.p.a.

Ponadto, na wypadek nieuwzględnienia przez Sąd powyższych zarzutów, podniesiono zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 1 oraz art. 7, 8, 9 i 10 § 1 k.p.a.

Wyrokiem z 24 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 310/18, po rozpoznaniu skargi Gminy Miasta [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] grudnia 2017 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd uznał, że Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej będącemu trwałym zarządcą przedmiotowej nieruchomości przysługiwał przymiot strony w postępowaniu komunalizacyjnym.

Zdaniem Sądu, z akt sprawy nie wynika jednak aby w formie prawem przewidzianej (na mocy decyzji lub umowy) przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz Ministerstwa Sprawiedliwości, a tylko wówczas nieruchomość ta nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że Ministerstwo Sprawiedliwości nie uzyskało decyzji określonej w przepisach ustawy z 14 lipca 1961 r., a pismo, na podstawie którego dokonano wpisu prawa zarządu Ministerstwa Sprawiedliwości w księdze wieczystej nie stanowiło dokumentu potwierdzającego ustanowienie na rzecz tego podmiotu przed dniem 27 maja 1990 r. tego prawa w formie prawem przewidzianej.

Sąd nie podzielił oceny organu odwoławczego, że organ administracji publicznej nie jest władny dokonać odmiennej oceny stanu prawnego nieruchomości, niż to wynika z treści księgi wieczystej na dzień 27 maja 1990 r. Zdaniem Sądu, art. 3, 5, 6 i 7 ustawy o księgach wieczystych nie mają zastosowania do prawa zarządu ujawnionego w księdze wieczystej na rzecz Ministerstwa Sprawiedliwości, przede wszystkim z tego względu, że nie jest to prawo podmiotowe, a tylko do takich praw ma zastosowanie art. 3 ustawy o księgach wieczystych. Organ administracji nie jest zatem związany treścią takiego wpisu. Wobec powyższego, skoro Ministerstwu Sprawiedliwości nie przysługiwał tytuł prawny do spornej nieruchomości, to odwoławczy winien dokonać oceny czy w świetle zebranego materiału dowodowego nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy, do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r.

Wyrokiem z [...] września 2021 r., sygn. akt I OSK 3615/18, , po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w [...], Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA w Warszawie z 24 maja 2018 r. i przekazał sądowi pierwszej instancji sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia NSA podniósł, że okoliczności faktyczne i prawne w rozpoznawanej sprawie w przedmiocie komunalizacji mają szczególny charakter, a przez to odmienny od innych typowych spraw komunalizacyjnych. W rozpoznawanej sprawie w księdze wieczystej nr [...] dotyczącej przedmiotowej nieruchomości prawo własności zostało bowiem ujawnione na rzecz Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Sprawiedliwości. Tej treści wpis dokonany został [...] sierpnia 1955 r. i pozostawał niezmieniony do [...] listopada 2005 r. Po tej dacie w miejsce wpisu w zarządzie Ministerstwa Sprawiedliwości ujawniono wpis dotyczący trwałego zarządu. Tak więc, w ocenie NSA, cechą charakterystyczną niniejszej sprawy jest fakt wpisania w księdze wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości nie tylko właściciela Skarbu Państwa, ale również zarządu Ministerstwa Sprawiedliwości. Wpis do księgi wieczystej zarządu Ministerstwa Sprawiedliwości powoduje, że stan prawny występujący w tej sprawie jest odmienny niż w tych sprawach w których spór dotyczył zarządu, ale zarząd nie był wpisany w księdze wieczystej.

Za zasadny NSA uznał zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 3 § 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Podniósł, że obalenie domniemania wynikającego z powołanej normy nie może nastąpić w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy, w sytuacji gdy wpis w księdze wieczystej jest przedmiotem sporu, a okoliczności sporne dotyczą podstawy prawnej wpisu, czyli podstawy prawnej orzeczenia sądu wieczystoksięgowego. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczył oceny dokonanego [...] sierpnia 1955 r. w dziale II księgi wieczystej wpisu zarządu na rzecz Ministerstwa Sprawiedliwości na nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa. Wpis zarządu w dziale II księgi wieczystej, a więc w dziale dotyczącym własności w rubryce dotyczącej właściciela, stanowił uzupełnienie stanu prawnego dotyczącego nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa. Z tego powodu NSA nie podzielił stanowiska sądu pierwszej instancji, że domniemanie wynikające z art. 3 § 1 ustawy o księgach wieczystych nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, a w konsekwencji, że organ administracji mógłby samodzielnie ustalać stan prawny przedmiotowej nieruchomości, czyli podważyć orzeczenie sądu wieczystoksięgowego o wpisie w księdze wieczystej. Zdaniem NSA, za istnieniem domniemania z art. 3 § 1 ustawy dotyczącego ujawnionego w księdze wieczystej stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości przemawiają również powołane w skardze kasacyjnej wyroki sądów powszechnych, tj. Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] czerwca 2005 r. sygn. akt [...], utrzymujący w mocy wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2004 r., sygn. akt [...]. W sprawie tej powód Skarb Państwa - Minister Sprawiedliwości wystąpił z powództwem przeciwko pozwanemu Funduszowi Wczasów Pracowniczych o wydanie przedmiotowej nieruchomości. Uwzględniając powództwo legitymację procesową powoda sąd ustalił w oparciu o wpis w księdze wieczystej. Dokonany w 1955 r. wpis w księdze wieczystej dotyczący stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości nie był przedmiotem sporu ani wątpliwości sądów powszechnych.

Za zasadne NSA uznał również zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 8 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach w związku z art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 87 ostatnio powołanej ustawy polegające na przyjęciu, że do powstania tytułu prawnego do nieruchomości niezbędne było wydanie decyzji administracyjnej, bądź zawarcie umowy. NSA podniósł, ze sąd I instancji błędnie przyjął, że organ administracji może samodzielnie zakwestionować prawidłowość wpisu w księdze wieczystej, a więc ustalać i badać podstawę prawną orzeczenia o wpisie. Ponadto, wpis w księdze wieczystej został dokonany w 1955 r. Tym samym nie można podstawy prawnej tego wpisu poszukiwać w ustawach z 1961 r. czy 1985 r.

NSA zalecił aby rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił powyższe stanowisko prawne, zgodnie z którym domniemanie wynikające z art. 3 § 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a dotyczące stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, ma zastosowanie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma to, że jest ona przez sąd rozpoznawana ponownie. Wydany bowiem w sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 maja 2018 r., I SA/Wa 310/18, którym uchylono zaskarżoną decyzję, został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2021 r., I OSK 3615/18, a sprawa została przekazana Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Stosownie do art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpoznając sprawę ponownie sąd pierwszej instancji nie może zatem dokonać interpretacji przepisów prawa w sposób odmienny niż wynikająca z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, ani też ocenić prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego (por. wyrok NSA z 30 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GSK 727/10, Lex nr 1068858). Oznacza to, że nawet w przypadku odmiennej interpretacji prawa lub możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd kasacyjny mają dla sądu pierwszej instancji moc wiążącą. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Taka zaś sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje.

Rozpoznając zatem sprawę ponownie, przy uwzględnieniu normy zawartej w art. 190 p.p.s.a., Sąd uznał, że skarga Gminy Miasta [...] nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej nie narusza prawa.

Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją było prowadzone na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 10 maja 1990 r.". Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Orzekając w powołanym trybie organ administracji ma zatem obowiązek zbadać, czy mienie które podlegać ma komunalizacji stanowiło własność Skarbu Państwa oraz czy należało ono w tamtym czasie do rady narodowej lub terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się przy tym, że sformułowanie "należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" oznacza przynależność mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym.

Na gruncie niniejszej sprawy Wojewoda uznał, że żadne przedsiębiorstwo bądź inna państwowa jednostka organizacyjna nie dysponowały w dacie 27 maja 1990 r. tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości, a w konsekwencji uprawnienia władcze w stosunku do tej nieruchomości przysługiwały gminie. Powyższe stanowisko Wojewody zakwestionował organ odwoławczy podnosząc, że w postępowaniu komunalizacyjnym organ nie jest władny dokonać odmiennej oceny stanu prawnego nieruchomości niż wynika to z treści księgi wieczystej na dzień 27 maja 1990 r.

Sąd w składzie orzekającym powyższą ocenę organu odwoławczego w całości podziela.

W sprawie nie budzi sporu, że w dniu 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość objęta była księgą wieczystą nr [...], w której prawo własności ujawnione było na rzecz Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Sprawiedliwości. Wpisu tej treści dokonano [...] sierpnia 1955 r. i pozostawał on niezmieniony do dnia [...] listopada 2005 r. Po tej dacie w miejsce wpisu "w zarządzie Ministerstwa Sprawiedliwości" ujawniono wpis dotyczący trwałego zarządu. Z powyższego wynika, że w dziale II księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości wpisano nie tylko właściciela Skarbu Państwa, ale również zarząd Ministerstwa Sprawiedliwości.

W ocenie Sądu, prawidłowo uznał organ odwoławczy, że kwestionowanie w tych okolicznościach prawa zarządu przysługującego państwowej osobie prawnej prowadzi do naruszenia przepisów ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U z 1982 r., Nr 19, poz. 147). Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w sprawie wyroku z 7 września 2021 r. obalenie domniemania z art. 3 § 1 powołanej ustawy nie może nastąpić w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy, w sytuacji gdy wpis w księdze wieczystej jest przedmiotem sporu, a okoliczności sporne dotyczą podstawy prawnej wpisu, czyli podstawy prawnej orzeczenia sądu wieczystoksięgowego. Zdaniem NSA, wpis zarządu w dziale II księgi wieczystej, a więc w dziale dotyczącym własności w rubryce dotyczącej właściciela, stanowił uzupełnienie stanu prawnego dotyczącego nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa. W tych okolicznościach Sąd podzielił ocenę organu odwoławczego, że domniemanie wynikające z art. 3 § 1 ustawy o księgach wieczystych znajdzie w niniejszej sprawie zastosowanie. W konsekwencji organ administracji nie może samodzielnie ustalać stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, czyli podważyć orzeczenia sądu wieczystoksięgowego o wpisie prawa zarządu w księdze wieczystej.

Za istnieniem domniemania z art. 3 § 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece dotyczącego ujawnionego w księdze wieczystej stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości przemawiają również, na co trafnie zwrócił uwagę NSA w powołanym wyroku z 7 września 2021 r., znajdujące się w aktach sprawy wyroki sądów powszechnych, tj. wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] czerwca 2005 r. sygn. akt [...], którym utrzymano w mocy wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2004 r. sygn. akt [...]. Z treści tych wyroków wynika, że Skarb Państwa - Minister Sprawiedliwości wystąpił z powództwem przeciwko Funduszowi Wczasów Pracowniczych o wydanie przedmiotowej nieruchomości. Jak wskazał NSA w wyroku z 7 września 2021 r., uwzględniając powództwo Skarbu Państwa - Ministra Sprawiedliwości sąd powszechny ustalił legitymację procesową powoda w oparciu o dokonany w 1955 r., a dotyczący stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, wpis w księdze wieczystej, który nie był przedmiotem sporu ani wątpliwości sądów powszechnych.

W sprawie istniało zatem domniemanie wynikające z wpisu do księgi wieczystej, że na dzień 27 maja 1990 r. określone prawo do przedmiotowej nieruchomości przysługiwało Skarbowi Państwa – w zarządzie Ministerstwa Sprawiedliwości. Wobec powyższego za prawidłową Sąd uznał ocenę organu odwoławczego, że przedmiotowa nieruchomość nie należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i nie podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r.

Tym samym niezasadna okazała się podniesiona w skardze argumentacja dotycząca istnienia w księdze wieczystej historycznego, nieuprawnionego wpisu zarządu nieruchomością (dokonanego jedynie na podstawie pisma z [...] lipca 1955 r. i pomimo nieistnienia tego prawa), a także nieprawidłowej reprezentacji Skarbu Państwa w sprawach zakończonych wyrokami sądów powszechnych z [...] czerwca 2005 r., sygn. akt [...], oraz [...] listopada 2004 r., sygn. akt [...]. Bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji pozostaje również znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja geodezyjna oraz wpisy w rejestrach gruntów. Jak prawidłowo ocenił organ odwoławczy, dokumenty te mają bowiem wyłącznie charakter techniczny, pomocniczy i samoistnie nie mogą przesądzać o istnieniu bądź nieistnieniu określonego prawa do nieruchomości. Wobec powyższego, za niezasadne Sąd uznał podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz przepisów postępowania, to jest art. 76 § 1 k.p.a., art. 7 i art. 80 k.p.a.

Sąd nie podzielił również zarzutów naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 1 k.p.a., a także art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. Naruszenia powołanych przepisów skarżąca upatruje w tym, że organ odwoławczy nie orzekł o zawieszeniu postępowania komunalizacyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez sąd cywilny zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., jakim jest kwestia prawidłowości wpisu dokonanego w 1955 r. w księdze wieczystej. Skarżąca zarzuca również, że organ odwoławczy nie poinformował jej o okolicznościach prawnych mogących mieć wpływ na jej prawa i przez to uniemożliwił skarżącej ustosunkowanie się do przyjętego kierunku rozstrzygnięcia przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zarzucane uchybienia przepisom postępowania nie mogły mieć żadnego wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wyjaśnić trzeba, że zawieszenie postępowania administracyjnego wymaga zaistnienia przeszkody uniemożliwiającej rozstrzygnięcie sprawy. Tego rodzaju przeszkoda w niniejszej sprawie jednak nie wystąpiła. Stan faktyczny i prawny sprawy w dacie istotnej z punktu widzenia komunalizacji (tj. dacie 27 maja 1990 r.) został bowiem przez organ odwoławczy ustalony prawidłowo. Nie ulega wątpliwości, że w dacie 27 maja 1990 r. w księdze wieczystej istniał wpis prawa przysługującego do przedmiotowej nieruchomości Skarbowi Państwa – w zarządzie Ministerstwa Sprawiedliwości. Kwestionowanie zatem w tej sytuacji prawa zarządu przysługującego państwowej osobie prawnej prowadziłoby, na co trafnie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 września 2021 r., do naruszenia przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Obalenie bowiem domniemania z art. 3 § 1 powołanej ustawy nie może nastąpić w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy, w sytuacji gdy wpis w księdze wieczystej jest przedmiotem sporu, a okoliczności sporne dotyczą podstawy prawnej wpisu, czyli podstawy prawnej orzeczenia sądu wieczystoksięgowego. Wpis zarządu w dziale II księgi wieczystej, a więc w dziale dotyczącym własności w rubryce dotyczącej właściciela, stanowił uzupełnienie stanu prawnego dotyczącego nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa. Z podanych wyżej przyczyn Sąd nie podzielił zawartej w skardze argumentacji, że w niniejszej sprawie wystąpiła przeszkoda uniemożliwiająca rozstrzygnięcie sprawy, która uzasadniałaby konieczność zawieszenia postępowania komunalizacyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.) orzekł jak w sentencji.