Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 428/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2022 r., nr SKO Gd/6863/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 8 października 2021 r. M. S. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Wójta Gminy Somonino (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. S.

Decyzją z 10 listopada 2021 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką K. S.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach z 19 lutego 2014 r. K.S. jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, wymaga stałej

i długotrwałej opieki lub pomocy innych osób ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji. Z uwagi na liczne schorzenia pozostaje pod stałą kontrolą lekarską. Jednak pomimo trudności porusza się samodzielnie, sama wykonuje również takie czynności jak ubieranie się, przygotowanie posiłków (śniadania i kolacje), utrzymywanie higieny osobistej, przyjmowanie leków. Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego

z 4 listopada 2021 r. Wójt podniósł, że czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad chorą matką nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby Wnioskodawca, przy należytej organizacji tej opieki, nie mógł podjąć zatrudnienia czy aktywizacji zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze. Zdaniem organu pierwszej instancji zakres opieki, który polega na pracy w gospodarstwie domowym (robienie zakupów, wykup leków, pranie i sprzątanie), w którym mieszka Strona, nie kolidują z podjęciem zatrudnienia.

Analizując zależność pomiędzy sprawowaniem przez Wnioskodawcę opieki nad niepełnosprawną matką a rezygnacją z pracy zarobkowej, niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Wójt wskazał, że M. S. w okresie od 10 listopada 1980 r. do 6 maja 1998 r. pracował w kilku zakładach pracy. W okresie od 14 maja 1993 r. od 30 sierpnia 1995 r. był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. W dniu 28 września 2001 r. Strona ponownie zarejestrowała się w urzędzie pracy, zaś z dniem

15 października 2004 r. została wyrejestrowana z powodu niestawienia się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie. Organ pierwszej instancji podał, że od 1 lipca 2013 r. Wnioskodawca pobiera zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad matką, który jest przyznany na stałe.

W ocenie Wójta zakres czynności wykonywanych przez Stronę oraz częstotliwość tych czynności wobec niepełnosprawnej matki pozwala Wnioskodawcy podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze, przez co w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ponadto niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała od momentu, którego nie można ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 listopada 2012 r. (niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem 18. lub 25. roku życia, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 8 kwietnia 2022 r. utrzymało ją w mocy.

Kolegium nie podzieliło stanowiska Wójta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt

K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,

że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone

w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy wskazał następnie, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Odwołując się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów Kolegium wskazało, że ostatni stosunek pracy Wnioskodawcy zakończył się 27 września 2001 r.

W następnych latach Strona aktywnie nie poszukiwała pracy, a w 2004 r. utraciła status osoby bezrobotnej z powodu niestawienia się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie

i niepowiadomienia o uzasadnianej przyczynie niestawiennictwa. Zdaniem organu odwoławczego z akt nie wynika, aby zakończenie stosunku pracy miało coś wspólnego

z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wskazano, że K. S. uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności dopiero w sierpniu w 2014 r. (ustalony stopień niepełnosprawności istniał od 6 listopada 2012 r.), czyli stwierdzona niepełnosprawność matki miała miejsce 11 lat po zakończeniu przez Stronę zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, że musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek - tak czasowy, jak i co do motywów - między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. W ocenie organu odwoławczego Wnioskodawca nie zrezygnował z pracy, aby podjąć się opieki nad matką. Tym samym, w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji przez Stronę z zatrudnienia w celu opieki nad matką.

Kolegium przyznało, że K. S. cierpi na liczne schorzenia, jednak porusza się samodzielnie (nieraz przy pomocy laski), samodzielnie się ubiera, odgrzewa posiłki, robi sobie śniadania i kolacje, myje ciało i zażywa przypisane leki. Samodzielnie wychodzi na dwór (z wyjątkiem okresu jesienno-zimowego, kiedy pozostaje w domu). Oceniając czynności wykonywane przez Wnioskodawcę (sprzątanie, palenie w piecu, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, podawanie lekarstw, załatwianie spraw urzędowych) organ odwoławczy stwierdził, że sprawowana opieka ma charakter pomocy

w czynnościach dnia codziennego, do czego jest on zobowiązany jako syn. Kolegium nie zanegowało, że Strona pomaga matce w codziennych czynnościach (tak jak wskazała podczas wywiadu środowiskowego), jednak zakres faktycznie sprawowanej opieki nad matką nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych. Tym samym Wnioskodawca może podjąć pracę, nawet w niepełnym wymiarze lub w innej formie wskazanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i w dalszym ciągu pomagać matce po jej zakończeniu (np. rano, po południu).

W skardze na decyzję organu odwoławczego M. S., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucił jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej"

w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy

w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 8 kwietnia 2022 r. utrzymująca

w mocy decyzję Wójta Gminy Somonino z 10 listopada 2021 r. odmawiającą M.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. S.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać (na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy),

że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały

w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek analiza uzasadnień decyzji wydanych przez organy daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącego, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

Organ odwoławczy uznał natomiast, że przyczyną rezygnacji z zatrudnienia nie była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Kolegium zakres opieki sprawowanej przez Stronę nad matką nie wypełnia przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania tej opieki (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Wójta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału

z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego

z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 4 listopada 2021 r. nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia K. S., jak i zakresu sprawowanej przez Skarżącego opieki są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające

w sprawie organy.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że M. S. prowadzi wraz z żoną dwuosobowe gospodarstwo domowe. Żona Skarżącego pracuje zawodowo w pełnym wymiarze czasu pracy, a jej wynagrodzenie stanowi główne źródło utrzymania rodziny. Skarżący wraz z żoną mieszka w domu jednorodzinnym, w którym mieszka również K. S. Matka Skarżącego ma do wyłącznej dyspozycji jeden pokój i kuchnię, natomiast łazienkę dzieli z synem i synową (korzysta również z odrębnego wejścia do domu). K. S. choruje na astmę, cukrzycę, osteoporozę i zaburzenia błędnika, miewa zawroty głowy, omdlenia i nocne duszności. Matka Skarżącego porusza się samodzielnie, czasami przy pomocy laski, samodzielnie również ubiera się, myje się, zażywa leki, przygotowuje sobie śniadania i kolacje. Pomoc Skarżącego w opiece nad matką polega na sprzątaniu mieszkania, paleniu w piecu, robieniu zakupów (w tym lekarstw), umawianiu wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych (okoliczności te Skarżący potwierdził w oświadczeniu z 20 października 2021 r.).

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (legitymacji ubezpieczeniowej Skarżącego, raportu dotyczącego jego aktywności zawodowej) wynika również, że ostatni stosunek pracy Strony zakończył się 27 września 2001 r. Od 28 września 2001 r. do 20 listopada 2002 r. M. S. posiadał status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, natomiast w 2004 r. utracił status osoby bezrobotnej z powodu niestawienia się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i niepowiadomienia o uzasadnianej przyczynie niestawiennictwa.

O ile sprawowanie przez Skarżącego opieki nad K. S. nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności dotyczące braku aktywności zawodowej Skarżącego od 2001 r. uniemożliwiają przyjęcie, że niewykonywanie przez niego pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Innymi słowy, to nie opieka nad matką jest przyczyną niewykonywania przez Skarżącego pracy zarobkowej.

W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się bowiem na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA:

z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19,

z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).

Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że Skarżący może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracę zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że czynności, które Skarżący wykonuje, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak sprzątanie mieszkania, palenie w piecu, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, czy załatwianie spraw urzędowych mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki Skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), należy powtórzyć,

że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Nie można zatem orzekającym w sprawie organom skutecznie zarzucić naruszenia art. 17

ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, podjęcia pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu odpowiada prawu.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 6 akt sądowych).[pic]