Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 582/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 9, art. 12 par. 1, art. 75 par. 1, art. 78, art. 98,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6 ust. 4 pkt 1 i 3 oraz ust. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Przemysław Żmich (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi K. K., E. K. i M. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących: K. K., E. K. i M. K. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego oraz na rzecz skarżących: K. K. i M. K. solidarnie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa, po rozpoznaniu odwołania K. K., E. K. i M. K., decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia K. K., E. K. i M. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącej majątek "[...]", powiat [...], byłe województwo [...], obecnie [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia 23 grudnia 2008 r. E. K., K. K. i M. K. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. ww. nieruchomości.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] odmówił potwierdzenia K. K., E. K. i M. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. ww. nieruchomości. Zdaniem organu pierwszej instancji wnioskodawcy nie udowodnili, że L. K. był właścicielem spornej nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Pismem z dnia 21 grudnia 2012 r. K. K., E. K. i M. K. złożyli odwołanie od w/w decyzji Wojewody [...] zarzucając jej: 1) naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą" i art. 6 ust. 4 pkt 1 i pkt 3 ustawy w zw. z art. 75 § 1 Kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie (względnie niewłaściwą wykładnię) i bezzasadne zakwestionowanie zgromadzonych w postępowaniu dokumentów, czego następstwem jest nieuwzględnienie faktów i stanu prawnego nieruchomości, udokumentowanego w postępowaniu na podstawie oświadczeń świadków dotyczących własności poprzednika prawnego wnioskodawców do nieruchomości, jak również stwierdzających rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Polski - majątku "[...]", pow. [...], gmina [...], woj. [...], a obecnie na terytorium [...]; 2) naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 6 Kpa w zw. z art. 1, art. 2, art. 3 i art. 6 ustawy oraz art. 7 i art. 77, art. 8 Kpa poprzez działanie organu pierwszej instancji wbrew powołanym przepisom ustawy, poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, jak również niezachowanie zasady praworządności oraz obowiązku dochodzenia organu do prawdy materialnej i nieuwzględnienie, w okolicznościach sprawy, słusznego interesu obywatela, jak też dokonanie interpretacji przepisów oraz subsumcji faktów do norm prawnych w sposób nie budzący zaufania obywateli do organów władzy publicznej, - art. 75 § 1 w zw. z art. 76 § 1, art. 80 Kpa poprzez niepoparte dowodami przeciwnymi zakwestionowanie wiarygodności zawartych w oświadczeniach - zeznań świadków i naruszenie przez to zasady swobodnej oceny dowodów, - art. 7 Kpa w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 86 Kpa poprzez naruszenie powinności organu do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w tym nie zwrócenie się do właściwego ze względu na miejsce położenia majątku Archiwum [...] w L. oraz nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron pomimo zaistnienia w przekonaniu organu przesłanek z art. 86 K.p.a. czyniących celowość i konieczność przeprowadzenia tego dowodu dla dokładnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy, - art. 82 Kpa poprzez błędne przyjęcie, że świadkiem zdarzenia stanowiącym środek dowodowy nie może być osoba niepełnoletnia w sytuacji, gdy ustawa nie określa wieku osoby która może być świadkiem, zwłaszcza w przypadku gdy osoba ta posiada przedmiotową wiedzę utrwaloną przez lata gdyż stale zamieszkiwała w pobliżu w/w majątku i jak wynika z informacji zawartej w jej oświadczeniu nadal w tym miejscu zamieszkuje (obwód [...], wieś [...]), a także w sytuacji wątpliwości organu nie dopuszczenia dowodu z przesłuchania świadków. Wobec powyższych zarzutów wnioskodawcy wnieśli o uwzględnienie w całości odwołania przez organ pierwszej instancji i uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji w całości w trybie art. 132 Kpa i rozstrzygnięcie zgodnie z wnioskiem stron na podstawie art. 7 ust. 1 i art. 5 ust. 3 ustawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości przez organ odwoławczy i orzeczenie co do istoty zgodnie z żądaniem wnioskodawców, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 7 ust. 1 i art. 5 ust. 3 ustawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości przez organ odwoławczy i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 Kpa. Ponadto wnioskodawcy wnieśli o dopuszczenie dowodu z załączonej mapy oraz dowodów, które zostaną przesłane do przedmiotowej sprawy, a których poszukiwanie obecnie trwa w Archiwum [...] w L. i w Państwowym Archiwum [...] (Akt Nadzoru Leśnego) oraz dowodu z przesłuchania stron postępowania.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 1, 2, 3 i 6 ustawy, a także stosowne orzecznictwo sądowadministracyjne i podkreślił, że przedłożone przez stronę w toku postępowania oświadczenia świadków J. P. oraz N. S. nie mogą stanowić dowodów na pozostawienie przez L. K. nieruchomości stanowiących jego własność, tj. majątku "[...]". Z akt sprawy wynika bowiem, że w chwili opuszczenia przez L. K. w 1939 r. spornej nieruchomości J. P. miała 13 lat, zaś N. S. 17 lat. Zdaniem organu odwoławczego tak młode osoby nie są w stanie precyzyjnie określić powierzchni i struktury gruntów oraz podać szczegółowych danych dotyczących budynków znajdujących się na spornej nieruchomości, ich rodzaju, powierzchni i materiałów użytych do ich budowy.

Dalej Minister zaznaczył, że zeznania ww. świadków, wbrew twierdzeniom stron zawierają istotne nieścisłości. Z oświadczeń J. P. z dnia 25 maja 2010 r. jak i N. S. z dnia 8 czerwca 2010 r. złożonych z podpisem notarialnie poświadczonym wynika, że dom K. był drewniany. Natomiast w oświadczeniu z dnia 7 lutego 2010 r. złożonym w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w L. N. S. stwierdził, że był to dworek z poddaszem mieszkalnym murowany. Ponadto w oświadczeniach złożonych z podpisem notarialnie poświadczonym zarówno J. P. i N. S. stwierdzili, że dwa budynki dla służby miały dwie kondygnacje. Z kolei w oświadczeniu złożonym w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w L. oboje podali, że były to budynki parterowe ze strychem. Powyższe zdaniem Ministra świadczy o niewiarygodności niniejszych zeznań. Ponadto Minister wskazał, że oświadczeń ww. świadków nie potwierdza również załączona do odwołania mapa opracowana przez Wojskowy Instytut Geograficzny. Z dowodu tego nie wynika bowiem w jakich granicach położony był majątek "[...]". Nie jest więc możliwe na tej podstawie ustalenie powierzchni zajmowanej przez sporną nieruchomość. Niniejsza mapa nie wskazuje także na to, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości.

W ocenie Ministra organ prowadzący postępowanie ma prawo dokonywać oceny wiarygodności zeznań świadków, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy, ocena ta nie może być jednak dowolna, lecz musi zostać dokonana w perspektywie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1460/10), co z pewnością zostało przeprowadzone w ramach postępowania toczącego się przed organem pierwszej instancji w zakresie wyznaczonym przez art. 80 Kpa zobowiązujący organ administracji do oceny całokształtu materiału dowodowego.

W tym miejscu Minister zauważył, że w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji mając na względzie dyspozycje art. 7 i art. 77 Kpa, pismami z dnia 22 grudnia 2011 r. wystąpił do Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w K., Archiwum Państwowego w K., Archiwum Państwowego W., Państwowego Archiwum Obwodu [...] w L. oraz Centralnego Archiwum Państwowego [...] o udzielenie informacji niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednakże poszukiwanie dokumentów w zbiorach archiwalnych nie przyniosło efektów, o czym świadczą pisma Archiwum Akt Nowych w W. z dnia 20 stycznia 2012 r., Archiwum Państwowego w K. z dnia 10 stycznia 2012 r., Archiwum Państwowego W. z dnia 1 lutego 2012 r., Archiwum Państwowego w K. z dnia 1 lutego 2012 r., Państwowego Archiwum Obwodu [...] w L. z dnia 29 lutego 2012 r. oraz Centralnego Archiwum Państwowego L. z dnia 28 lutego 2012 r.

Wobec powyższego Minister stwierdził, że skarżący nie przedstawili dowodów, które świadczyłyby o fakcie posiadania i pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącej majątek "[...]" oraz dowodów świadczących o powierzchni i rodzaju nieruchomości pozostawionej. Jedynymi dokumentami mającymi potwierdzić powyższe były oświadczenia świadków, które należało uznać za niewiarygodne. Faktów tych nie potwierdza również załączona do odwołania mapa.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych przez strony w odwołaniu z dnia 21 grudnia 2012 r. zarzutów dotyczących nie przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji dowodu z przesłuchania stron Minister wskazał, iż dowód ten ma jedynie charakter posiłkowy. W niniejszej sprawie został zebrany obszerny materiał dowodowy, w tym przeprowadzona została kwerenda zasobów archiwalnych, a skarżący byli aktywni w toku postępowania. Składali pisma i wyjaśnienia. Minister podkreślił także, iż strony nie zamieszkiwały na terenie nieruchomości pozostawionej przez L. K. Jak bowiem wynika z przedłożonych do sprawy dowodów osobistych E. K., K. K. oraz M. K. urodzili się w K. po zakończeniu II wojny światowej. Tym samym zdaniem organu odwoławczego ich wiedza w zakresie dotyczącym powierzchni i struktury gruntów oraz budynków znajdujących się na spornej nieruchomości nie stanowi ich własnej wiedzy. Wobec powyższego w ocenie Ministra organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż w przedmiotowej sprawie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony nie może stanowić dowodu na okoliczność potwierdzenia bądź wyjaśnienia spornych faktów i tym samym stoi w sprzeczności z zasadami ekonomiki postępowania. Z tych też przyczyn brak jest podstaw do uwzględnienia zawartego w odwołaniu wniosku o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron postępowania.

Minister wskazał, że bezzasadne są również zarzuty stron dotyczące nie zwrócenia się przez organ pierwszej instancji do właściwego ze względu na miejsce położenia majątku Archiwum [...] w L. Z akt sprawy wynika bowiem, że pismem z dnia 22 grudnia 2011 r. Wojewoda [...] wystąpił do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w L. z prośbą o zwrócenie się do właściwego [...] organu administracji publicznej lub archiwum o odszukanie i przesłanie dokumentów archiwalnych mogących zaświadczyć o pozostawieniu przez L. K. nieruchomości w gminie [...], powiat [...], województwo [...], w postaci majątku "[...]". Powyższa prośba zgodnie z kompetencją terytorialną została przekazana do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w L., który pismem z dnia 3 lutego 2012 r. wystąpił do Państwowego Archiwum [...] w L. o odszukanie dokumentów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. W odpowiedzi na powyższe przy piśmie z dnia 29 lutego 2012 r. Państwowe Archiwum [...] w L. poinformowało o braku dokumentów świadczących o pozostawieniu przez L. K. nieruchomości stanowiących majątek "[...]".

Kontynuując postępowanie Minister podniósł, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów stron dotyczących nie podjęcia przez organ pierwszej instancji czynności mających na celu konwalidację wadliwych oświadczeń świadków. W aktach sprawy znajdują się bowiem oświadczenia J. P. z dnia 7 lutego 2010 r. i 10 stycznia 2012 r. oraz N. S. z dnia 7 lutego 2010 r. złożone w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w L., które spełniają wymogi formalne określone w art. 6 ust. 5 ustawy. Oświadczenia te zostały ocenione przez Wojewodę [...] w oparciu o kryteria, które stanowią o wiarygodności zeznań świadków, bądź braku tej wiarygodności. W tym miejscu Minister podkreślił, iż organ wojewódzki nie odrzucił definitywnie oświadczeń J. P. z dnia 25 maja 2010 r. oraz N. S. z dnia 8 czerwca 2010 r. złożonych z podpisem notarialnie poświadczonym. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ pierwszej instancji uznał niniejsze zeznania za pomocniczy materiał dowodowy przedłożony przez wnioskodawców na okoliczność potwierdzenia posiadania i opuszczenia przez L. K. nieruchomości stanowiącej majątek "[...]" oraz dokonał porównania treści tych oświadczeń z oświadczeniami spełniającymi wymogi formalne.

Zdaniem Ministra w przedmiotowej sprawie organ wojewódzki umożliwił stronie uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego dotyczącego pozostawienia spornej nieruchomości, na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostały przesłanki, którymi kierował się organ pierwszej instancji odmawiając K. K., E. K. i M. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącej majątek "[...]". Wobec powyższego Minister stwierdził, iż w prowadzonym postępowaniu zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażone w art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, nie zostały naruszone.

Z kolei odnosząc się do zawartego w odwołaniu wniosku skarżących o dopuszczenie dowodów, które zostaną przesłane do przedmiotowej sprawy, a których poszukiwanie trwa w Archiwum [...] w L. i Państwowym Archiwum [...] organ odwoławczy wyjaśniał, iż uzyskanie przez stronę istotnej wiedzy o nowych okolicznościach i dowodach, pomimo ostatecznego zakończenia postępowania - może stanowić podstawę do wystąpienia ze skutecznym podaniem o wznowienie postępowania (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 604/11).

Reasumując Minister stwierdził, że organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżących w związku z niespełnieniem przesłanki wskazanej w art. 2 ustawy, gdyż w niniejszej sprawie skarżący nie wykazali, że L. K. pozostawił poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, które stanowiły jego własność.

Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2013 r. K. K., E. K. i M. K. wnieśli skargę (uzupełnioną pismem z dnia 10 czerwca 2013 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucili organom naruszenie: 1) art. 138 § 1 pkt 1 Kpa przez bezzasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji; 2) art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 Kpa przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i nierozpoznanie istoty sprawy; 3) art. 75 § 1 Kpa przez przyjęcie, iż w toku postępowania za dowód mogą służyć jedynie środki dowodowe wskazane w ustawie; 4) art. 10 § 1 Kpa przez brak zapewnienia stronom czynnego udziału w sprawie na etapie postępowania odwoławczego; 5) art. 81 Kpa przez dokonanie ustaleń faktycznych w sytuacji, gdy strona nie miała możliwości odniesienia się do przedmiotowych okoliczności; 6) art. 89 § 2 Kpa w zw. z art. 86 Kpa przez brak wyznaczenia rozprawy administracyjnej i przesłuchanie stron celem ustalenia własności nieruchomości stanowiącej majątek "[...]"; 7) art. 75 § 1 i art. 77 Kpa poprzez niedokonanie kompleksowego zebrania i oceny materiału dowodowego, niedopuszczenia jako dowód wszystkiego co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładniejszego objaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało poczynieniem błędnych i niepełnych ustaleń skutkujących odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty; 8) art. 107 § 3 Kpa przez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżących w odwołaniu, przez pominięcie okoliczności podniesionych w oświadczeniach świadków N. S. i J. P.; 9) art. 80 Kpa przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i aprioryczne odmówienie wiarygodności zeznaniom świadków jedynie ze względu na ich wiek. W skardze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., a także o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wskazali, że z Państwowego Archiwum [...] w L. uzyskali dokumenty spełniające wymogi art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy, z których wynika, że właścicielem majątku "[...]" był L. K. Ponadto skarżący zwrócili uwagę, że w przedmiotowym archiwum znajdują się także dalsze dokumenty potwierdzające własność L. K. Tym samym zdaniem skarżących konieczne jest wystąpienie przez organ do archiwum o dokumenty dotyczące majątku "[...]".

Skarżący zaznaczyli także, że organ odwoławczy uniemożliwił im czynny udział na etapie postępowania odwoławczego, w konsekwencji uniemożliwiając im tym samym złożenie stosownych wniosków dowodowych oraz wskazanie organowi konieczności prowadzenia postępowania dowodowego na etapie postępowania odwoławczego. Ponadto skarżący podnieśli, że organ odwoławczy pomiędzy przesłaniem akt, a wydaniem decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. nie miał obiektywnej możliwości wyznaczenia stronom terminu co do wypowiedzenia się w sprawie, mimo, iż w Archiwum [...] w L. trwały czynności mające na celu zebranie dokumentów uzasadniających żądanie stron.

Dalej skarżący podnieśli, że przedłożyli oświadczenia dwóch świadków oraz wnieśli o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron na okoliczności dotyczące sprawy. Tymczasem wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron nie został przez organ uwzględniony, zaś oświadczeniom świadków odmówiono wiarygodności. Skarżący dodali, że skoro z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że oświadczenia świadków nie zostały definitywnie odrzucone i stanowią pomocniczy materiał dowodowy, to świadczy o braku wewnętrznej spójności uzasadnienia decyzji.

Zdaniem skarżących nie zwrócenie się do właściwego archiwum, oddalenie innych wniosków dowodowych, w tym przesłuchania stron tylko z tej przyczyny, że strony nie urodziły się na terenie nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami kraju, uniemożliwia zebranie pełnego materiału dowodowego i tym samym dokonania wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko w sprawie. W uzasadnieniu podniósł, że skarżący nie przedstawili dowodów, które świadczyłyby o fakcie posiadania i pozostawienia przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącej majątek "[...]" oraz dowodów świadczących o powierzchni i rodzaju nieruchomości pozostawionej. Jedynymi dokumentami mającymi potwierdzić powyższe były oświadczenia świadków, które należy uznać za niewiarygodne. Zdaniem Ministra faktów tych nie potwierdza również załączone do skargi z dnia 28 lutego 2013 r. orzeczenie Starosty Powiatu [...] z dnia [...] listopada 1938 r. nr [...] wraz z dowodem doręczenia. Powyższe dokumenty wskazują jedynie, że L. K. był właścicielem nieruchomości w listopadzie 1938 r., natomiast nie dowodzą one okoliczności, że sporna nieruchomość stanowiła własność L. K. w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Rację mają organy twierdząc, że w oświadczeniach świadków J. P. i N. S. złożonych w Konsulacie Generalnym w L. spełniających wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy oraz w oświadczeniach tychże osób złożonych przed notariuszem ukraińskim, nie spełniających wymogów tego przepisu są pewne rozbieżności dotyczące rodzaju naniesień, jeżeli chodzi o majątek "[...]".

Zdaniem Sądu, dla niniejszej sprawy znaczenie dowodowe mają tylko oświadczenia świadków spełniające wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy.

Faktem jest, że nawet oświadczenia świadków złożone przed polskim konsulem nie są identyczne, ponieważ trudno przyjąć, żeby dwie osoby odmiennej płci w różnym wieku miały takie same spostrzeżenia, co do rzeczywistości panującej w majątku "[...]". Organy winny mieć na uwadze, że oświadczenia świadków składane w sprawach o przyznanie prawa do rekompensaty składane są wiele lat po dokonaniu spostrzeżeń przez osoby je składające. W tej sytuacji fakty podawane w tych oświadczeniach nie mają tak ścisłego związku z rzeczywistością, jak zeznania świadków składane co do bieżących faktów. W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy organ miał do dyspozycji oświadczenia w różny sposób opisujące majątek L. K. nie powinien odmawiać im wiarygodności i mocy dowodowej. Oświadczenia te opisują pewne fakty, które są wspólne, np. to że majątek zajmował obszar [...] ha, w majątku były stawy rybne i jezioro o pow. około [...] ha, dworek z poddaszem o pow. 250 m2, dwa budynki parterowe dla służby po około 100 m2 każdy, drewniane stajnia i stodoła, hektarowy sad. Jeżeli natomiast chodzi o okoliczności, które nie pokrywają się (dotyczy to np. wielkości powierzchni jaką zajmował las w majątku "[...]", rodzaju drzewostanu) organ winien przeprowadzić dowód z przesłuchania strony (art. 86 Kpa) - spadkobierców L. K. celem wyjaśnienia tychże rozbieżności. Wbrew temu co twierdzi Minister Skarbu Państwa, to że strony nie zamieszkiwały na terenie nieruchomości L. K. nie dyskwalifikuje ich jako wiarygodnego źródła dowodowego. Strony mogą mieć bowiem wiedzę w tym zakresie pozyskaną od innych członków rodziny. Istotne jest natomiast to, czy strony mają jakąś wiedzę o majątku L. K. i jak się ona ma do tego co oświadczyli świadkowie. Wobec tego, że oświadczenia świadków i protokół z przesłuchania stron mogą być podstawą do sporządzenia operatu szacunkowego organ przed wydaniem decyzji winien dać rzeczoznawcy majątkowemu możliwość samodzielnego określenia składników nieruchomości istotnych z punktu widzenia przedmiotu i celu wyceny, a następnie ocenić w tym zakresie sporządzony w sprawie operat szacunkowy.

Sąd nie podziela stanowiska Wojewody [...] i Ministra Skarbu Państwa, że oświadczenia świadków z założenia nie są wiarygodne, z uwagi na wiek tych osób ([...] i [...] lat). Trzeba mieć na uwadze, że ówczesne dzieci wychowywały się w trudniejszych warunkach, niż dzieci dzisiejsze, szybciej osiągały dojrzałość społeczną i wchodziły w dorosłe życie. Z oświadczeń świadków wynika, że J. P. i N. S. nie byli małymi dziećmi, ale nastolatkami. Osoby te pracowały w majątku "[...]". Świadkowie mieli więc pewne własne spostrzeżenia odnośnie składników majątku L. K., a zapewne także wiedzę w tym zakresie pozyskaną z innych źródeł (np. innych pracowników, w przypadku J. P. od cioci, która pracowała jako służąca w tym majątku). Wobec tego, skoro inne zgromadzone w sprawie dowody nie wskazują na to, że obaj świadkowie w 1939 r. byli osobami niezdolnymi do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń (np. ułomnymi ze względów psychofizycznych), to nie było podstaw do dyskwalifikowania dowodów z oświadczeń świadków, tylko z uwagi na ich młody wiek.

Nie można podzielić poglądu Wojewody [...] i Ministra Skarbu Państwa, że z założenia tak młode osoby jak świadkowie nie mogli precyzyjnie określić powierzchni i danych na temat składników majątku "[...]". Spostrzeżenia świadków co do faktów z odległej przeszłości z założenia są subiektywne i nie są to opinie biegłych. Świadkowie opisując fakty z przeszłości dokonują ocen przez pryzmat wiedzy i doświadczenia jakie zdobyli w całym swoim późniejszym dorosłym życiu. Skoro organ nie miał żadnych innych dowodów, które zaprzeczałyby twierdzeniom świadków, to nie miał podstaw do negowania ich oświadczeń i uznania, że oświadczenia te nie mogą stanowić dowodów na okoliczność pozostawienia przez L. K. majątku "[...]", czy rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości.

Nie można się też zgodzić z Ministrem Skarbu Państwa, że organ odwoławczy mógł nie uwzględnić wniosku o dopuszczenie dowodów z archiwów [...] (dokumentów zagranicznych, o których mowa w art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy), z tego powodu, że te nowe okoliczności i dowody mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 Kpa). Z przepisu art. 78 § 1 Kpa wynika bowiem, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Z tego przepisu wynika, że organ winien umożliwić stronie złożenie nowych dowodów, a po ich uzyskaniu ocenić ich wartość dowodową z punktu widzenia przesłanek z art. 78 Kpa. Sąd zdaje sobie sprawę, że organ musi prowadzić postępowanie zgodnie z zasadą szybkości i ekonomiki postępowania (art. 12 § 1 Kpa), aby nie popaść w stan bezczynności lub przewlekłości postępowania. Skoro jednak strona poinformowała organ, że stara się o uzyskanie dokumentów z archiwów [...], dotyczących majątku "[...]" i wnosi o uzupełnienie postępowania dowodowego po ich przedłożeniu przez wnioskodawców, to organ odwoławczy –mając na względzie przepisy art. 7-art. 9 Kpa - winien uzyskać od strony stanowisko, co do tego, czy strona wnosi o zawieszenie postępowania sądowego w trybie art. 98 Kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że pominięcie przez organy obu instancji oświadczeń świadków, jako niewiarygodnych środków dowodowych na okoliczność bycia przez L. K. właścicielem majątku "[...]" w dniu 1 września 1939 r. i pozostawienia przez niego tego mienia, stanowiło naruszenie przepisów postępowania, tj. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 82 pkt 1 Kpa, a niewyjaśnienie rozbieżności w oświadczeniach świadków złożonych przed polskim konsulem naruszenie art. 86 Kpa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli chodzi o Ministra Skarbu Państwa to Sąd uznał, że organ odwoławczy nie uwzględniając zawartego w odwołaniu wniosku strony o uzupełnienie postępowania dowodowego z powodu możliwości ubiegania się o wznowienie postępowania dodatkowo naruszył przepisy art. 7, art. 8 i art. 9 Kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie podzielił argumentów skarżących, co do tego, że organ powinien z własnej inicjatywy poszukiwać dodatkowych dokumentów w Archiwum w L., czy poszukiwać [...] Dziennika Urzędowego, aby ustalić co wchodziło w skład mienia L. K. Przepisy ustawy są tak skonstruowane, że to wnioskodawca ma do wniosku dołączyć dowody które świadczą o pozostawieniu mienia, jego powierzchni i rodzaju (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy), a gdy tak się nie stanie to organ wzywa stronę do przedłożenia tych dokumentów zakreślając specjalnie na potrzeby tych spraw odpowiednio długi termin 6 miesięcy (art. 6 ust. 6 ustawy). Skoro skarżący w toku postępowania uzyskali wiedzę o dodatkowych dokumentach, to w ich interesie leży to, aby te dokumenty zostały organowi złożone (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 742/10, LEX nr 990282).

W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] przeprowadzi dowód z oświadczeń świadków złożonych przed polskim konsulem na okoliczność przysługiwania L. K. w dniu 1 września 1939 r. prawa własności do nieruchomości stanowiących majątek "[...]" oraz w chwili opuszczenia przez niego tego majątku. Istniejące pomiędzy oświadczeniami świadków rozbieżności dotyczące rodzaju naniesień na nieruchomości organ wyjaśni poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony – spadkobierców po L. K., przy czym organ rozważy, czy celowe będzie przeprowadzenie w tym zakresie rozprawy (art. 89 § 2 Kpa). Jeżeli skarżący przedłożą organowi dodatkowe dokumenty świadczące o pozostawieniu przez L. K. nieruchomości wchodzących w skład majątku "[...]" organ rozpatrzy te dowody i na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego (dowodów rzeczowych i osobowych) dokona oceny, czy skarżący przedłożyli dowody świadczące o pozostawieniu przez L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie należnych skarżącym kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).