Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1524/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędziowie NSA Anna Łuczaj, Małgorzata Pocztarek - spr., Protokolant Michał Zawadzki, po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ł. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. akt II SA/Ol 129/06 w sprawie ze skargi Ł. W. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę przypadających do zwrotu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ł. W. na rzecz Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] 180 zł (sto osiemdziesiąt), tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt lI SA/Ol 129/06 oddalił skargę Ł. W. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę przypadających do zwrotu.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że rozkazem z dnia 10 listopada 2005 r. Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zwolnił z dniem 30 listopada 2005 r. podporucznika Ł. W. z zawodowej służby wojskowej w związku z upływem terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez tego żołnierza.

Dowódca Jednostki Wojskowej [...] decyzją z dnia [...] po rozpoznaniu odwołania Ł. W. od decyzji Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] w B. z dnia 21 listopada 2005 r. o ustaleniu równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę na kwotę 50.382,67 zł zwaloryzowaną na dzień zwolnienia ze służby, jaką żołnierz ten jest zobowiązany zwrócić - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy i wyczerpujący ustalił stan faktyczny niniejszej sprawy i zastosował w niej właściwe przepisy prawa. Organ wskazał, że Ł. W. pobierał naukę w Wojskowej Akademii Technicznej w okresie od dnia 21 sierpnia 2000 r. do dnia 24 czerwca 2005 r., zaś od dnia 25 czerwca 2005 r. pełnił zawodową służbę wojskową. Ze służby tej zwolniony został z dniem 30 listopada 2005 r. wskutek wypowiedzenia. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), żołnierz zawodowy będący absolwentem szkoły wojskowej, który wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej lub został z niej zwolniony na podstawie art. 111 pkt 9 lit. a/, w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, licząc od dnia ukończenia tych studiów - jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę. Zwrot kosztów następuje w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie okres służby zawodowej zwalniający z obowiązku zwrotu kosztów wynosi 9 lat 8 miesięcy i 6 dni (dwukrotność okresu nauki). Skoro zatem okres służby Ł. W. wynosi 5 miesięcy i 5 dni to jest on zobowiązany do zwrotu 95,54% kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę. Zwaloryzowane koszty, ustalone przez Wojskową Akademię Techniczną, wynoszą za okres nauki 52.734,63 zł, z czego 95,54% stanowi kwotę do zwrotu w wysokości 50.382,67 zł. Organ wskazał jednocześnie, że szczegółowy sposób ustalania zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę żołnierzy zawodowych oraz warunki i tryb ich zwrotu określone zostały w § 15 i 17 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalenia równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz.U. Nr 135, poz. 1451).

Zdaniem organu przepisy art. 54 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych należy stosować we wszystkich przypadkach zwolnienia żołnierza zawodowego, który wypowiedział stosunek służbowy po dniu wejściu w życie tej ustawy, tj. po dniu 1 lipca 2004 r., jeżeli w jego aktach osobowych znajdują się dane o równowartości kosztów utrzymania i nauki. W aktach osobowych Ł. W. znajdują się takie dane, dlatego też organ odwoławczy uznał, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została zgodnie z prawem. Organ ten podniósł ponadto, iż analiza zapisów dokumentu zawierającego zestawienie równowartości kosztów wskazuje, że są to koszty rzeczywiście poniesione, a nie koszty księgowe.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Ł. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Skarżący wskazał, że obowiązek zwrotu kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę żołnierza zawodowego obciąża tego żołnierza dopiero od dnia 1 lipca 2004 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej. Wskazał, iż koszty ustalone w oparciu o § 15-17 rozporządzenia nie będą nigdy stanowiły kosztów poniesionych, o których stanowi art. 54 ust. 1 ustawy. Będą to raczej koszty normatywne, tj. rozumiane w ujęciu ekonomicznym jako odpowiadająca przyjętym normom część kosztów rzeczywistych.

Dowódca Jednostki Wojskowej [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu w sprawie bezsporne jest zarówno to, że Ł.. W. jest absolwentem Wojskowej Akademii Technicznej, jak i to, że został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w związku ze złożonym przez siebie wypowiedzeniem stosunku służbowego w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów. W świetle art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie powinno zatem budzić wątpliwości, że jest on zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę.

Stosownie do art. 54 ust. 3 i 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, waloryzacja kosztów, o której mowa w ust. 1, następuje corocznie w drodze pomnożenia ich równowartości na dzień ukończenia studiów przez średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, określony w ustawie budżetowej na dany rok. Zwrot kosztów następuje natomiast w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia.

Określenie szczegółowego sposobu ustalania równowartości kosztów, o których mowa w art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz warunków i trybu ich zwrotu, ustawodawca powierzył Ministrowi Obrony Narodowej, który na podstawie art. 55 ust. 1 tej ustawy, wydał rozporządzenie z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalenia równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką. Zgodnie z § 15 tego rozporządzenia, koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką żołnierza zawodowego, o którym mowa w art. 54 ust. 1 ustawy, obejmują koszty przypadające na jednego żołnierza szkolonego w zakresie zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia, świadczeń związanych z nauką, dojazdu do miejsca pobierania nauki oraz pomocy finansowej, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia. W świetle § 17 ust. 1, 2 i 4 tego rozporządzenia, łączne rzeczywiste poniesione koszty, wynikające z ewidencji księgowej, przelicza się w odniesieniu na jednego kandydata na żołnierza zawodowego lub żołnierza zawodowego. Koszty zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia i nauki oraz dojazdu do miejsca jej pobierania, zwane "równowartością kosztów", ustala się natomiast jako sumę faktycznie poniesionych kosztów tych świadczeń w okresie studiów i po ich ukończeniu dane o równowartości kosztów zamieszcza się w aktach personalnych żołnierza zawodowego.

W niniejszej sprawie, zgodnie ze znajdującym się w aktach personalnych Ł. W. zestawieniem równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę za okres od dnia 21 sierpnia 2000 r. do dnia 24 czerwca 2005 r., ustalonym przez Dyrektora Administracyjnego Wojskowej Akademii Technicznej, koszty zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia, świadczeń związanych z nauką oraz dojazdu do miejsca jej pobierania, po zwaloryzowaniu, wyniosły 52,734,63 zł. Przyjmując te dane do wyliczenia równowartości przypadających do zwrotu kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę Ł. W. w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki temu żołnierzowi pozostał do odbycia (95,54%), stwierdzić należy, iż organy wojskowe prawidłowo ustaliły, że skarżący zobowiązany jest do zwrotu kwoty 50.382,67 zł.

Sąd za bezzasadny uznał zarzut skargi co do braku podstaw prawnych do obciążenia skarżącego kosztami poniesionymi na jego utrzymanie i naukę za okres studiów poprzedzający wejście w życie ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Sąd podniósł, że zgodnie z wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą praworządności organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta ma swoje odzwierciedlenie również w zasadach ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6 K.p.a.). Powszechnie przyjmuje się, że działanie na podstawie przepisów prawa oznacza działanie w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego, które obowiązują w dniu wydania decyzji. Odstępstwa od tej reguły mogą przewidywać przepisy przejściowe, określające sytuacje, w których dopuszczalne jest stosowanie przepisów dotychczasowych. W sytuacji, gdy ustawa nie reguluje kwestii intertemporalnych, lukę w tym zakresie wypełniają w drodze wykładni organy stosujące prawo.

W niniejszej sprawie podstawą prawną ustalenia równowartości przypadających do zwrotu kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę Ł. W. za cały okres studiów był, obowiązujący w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przedmiotowa ustawa, z wyjątkiem wymienionych w art. 190 tej ustawy przepisów, weszła w życie z dniem 1 lipca 2004 r., jednakże określony w art. 54 ust. 1 tej ustawy obowiązek zwrotu przez żołnierza zawodowego kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę, przewidziany był również w poprzedzającej tą ustawę - ustawie z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.). Pomimo zatem tego, że pod rządami poprzedniej ustawy odmiennie uregulowany był sposób ustalenia równowartości tych kosztów, to skarżący był świadomy tego, że wypowiadając stosunek służbowy będzie zobowiązany do zwrotu tych kosztów. Obowiązek zwrotu kosztów kształcenia powstaje bowiem dopiero w momencie zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby i to jeśli nastąpi to w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów. Z uwagi na konstytutywny charakter decyzji ustalającej wysokość przedmiotowych kosztów, organ słusznie uznał, że w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy obowiązującej w dacie wydania decyzji, czyli ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (por. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 1/06). Zgodnie z przepisami przejściowymi tej ustawy, według przepisów dotychczasowych prowadzi się bowiem tylko sprawy wszczęte, lecz nie zakończone ostateczną decyzją przed dniem 1 lipca 2004 r. Wobec braku w tym zakresie innych regulacji o charakterze przejściowym, Sąd stwierdził, że nałożony przez ustawodawcę na żołnierzy zawodowych obowiązek zwrotu kosztów poniesionych na ich utrzymanie i naukę obejmuje koszty za cały okres studiów.

Zarówno z przepisu art. 54 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jak i przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. nie wynika ponadto, aby wysokość równowartości kosztów podlegających zwrotowi była zależna od statusu osoby pobierającej naukę. Bezpodstawne byłoby tym samym pomniejszenie tych kosztów o koszty poniesione na utrzymanie i naukę żołnierza za okres 18 miesięcy, uznanych za okres odbywania służby zasadniczej. Zdaniem Sądu pomniejszenie takie nie znajduje żadnych podstaw prawnych.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, zgodnie z którym koszty poniesione w związku z nauką żołnierza zawodowego, określone w § 15 i 17 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r., nie są kosztami poniesionymi na jego utrzymanie i naukę, o których mowa w art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, Sąd wskazał, że twierdzeniu temu przeczy tytuł rozdziału 4 przedmiotowego rozporządzenia, w którym znalazły się te przepisy, a który brzmi: "Ustalenie równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę żołnierza zawodowego podlegających zwrotowi". Powyższe oznacza natomiast, że pomimo posłużenia się w przepisach tego rozporządzenia nie w pełni zbieżnym z ustawą nazewnictwem, to wskazane w nim koszty poniesione w związku z nauką żołnierza zawodowego są kosztami, o których mowa w art. 54 ust. 1 ustawy, czyli kosztami poniesionymi na jego utrzymanie i naukę. Ponadto Sąd podkreślił, że w świetle § 17 ust. 2 tego rozporządzenia, za równowartość tych kosztów należy uznać koszty zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia i nauki oraz dojazdu do miejsca jej pobierania ustalone jako sumę faktycznie poniesionych kosztów tych świadczeń w

okresie studiów. Zgodnie też z § 17 ust. 4 tego rozporządzenia, po ukończeniu studiów dane o równowartości kosztów, o których mowa w ust. 2, zamieszcza się w aktach personalnych żołnierza zawodowego. Znajdujące się w aktach personalnych Ł. W. dane o równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w formie zestawienia sporządzonego przez Dyrektora Administracyjnego Wojskowej Akademii Technicznej Sąd uznał za wiarygodne źródło ustalenia przez organ pierwszej instancji wysokości równowartości kosztów podlegających zwrotowi. Skarżący, pomimo że powoływał się na brak wykazania w decyzji sposobu wyliczenia tych kosztów, nie kwestionował w istocie wysokości określonych w tym zestawieniu kosztów.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd zauważył, że obciążenie skarżącego kosztami poniesionymi na jego utrzymanie i naukę w Wojskowej Akademii Technicznej nie stanowi naruszenia jego konstytucyjnego prawa do bezpłatnej nauki w szkole publicznej, gdyż prawo to nie obejmuje prawa do bezpłatnego zakwaterowania, wyżywienia, dojazdu do miejsca pobierania nauki i innych związanych z utrzymaniem i nauką świadczeń. W konsekwencji studenci innych szkół publicznych nie są również zwolnieni od obowiązku ponoszenia tych kosztów we własnym zakresie.

Sąd pierwszej instancji uznał zatem, że organy wojskowe w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwe przepisy.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Ł. W., zaskarżając go w całości. W ramach pierwszej z podstaw kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego:

1) art. 54 ust. 1, 3, 4 i 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o zawodowej służbie wojskowej (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) oraz § 15 pkt 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w stosunku do skarżącego, pomimo że w decyzjach przyjęto zamiast kosztów rzeczywiście poniesionych na jego utrzymanie i naukę w Wojskowej Akademii Technicznej, koszty normatywne (kalkulacyjnymi) ponoszonymi z budżetu resortu obrony narodowej w związku z nauką w tej akademii, z uwzględnieniem kalkulacyjnych kosztów umundurowania;

2) art. 70 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie tego przepisu w stosunku do skarżącego wskutek przyjęcia, że studenci innych szkół publicznych nie są zwolnieni od obowiązku ponoszenia kosztów wyżywienia, dojazdu do miejsca pobierania nauki, bezpłatnego zakwaterowania i innych związanych z utrzymaniem i nauką świadczeń.

W ramach drugiej z podstaw kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 133 § 1 zd. 1 w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 233 § 1 K.p.c. co miało wpływ na wynik sprawy z powodu dowolności w istocie dokonywanych w sprawie ustaleń, przekraczających dopuszczalne granice swobody oceny materiału dowodowego przez Sąd. Wadliwość wyroku z powodu naruszenia przepisów postępowania, jest w szczególności konsekwencją nieuwzględnienia skargi i niedostrzeżenia przez Sąd oraz dowolnego przyjęcia, że koszty zakwaterowania wyżywienia, umundurowania i nauki określone decyzjami skarżonych organów nie są kosztami rzeczywistymi poniesionymi na naukę i utrzymanie skarżącego w WAT, ani nie są to koszty wyliczone przez organ pierwszej instancji tylko dyrektora Administracyjnego WAT, których wysokość została drastycznie zawyżona.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że Sąd nie dokonał rzetelnej analizy zarzutów stawianych w skardze decyzjom organów obu instancji i w efekcie dokonał błędnej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod przepisy stanowiące merytoryczne podstawy wydania skarżonych decyzji. Przepis art. 54 ust. 1 ustawy stanowi, że żołnierz zawodowy, który wypowiedział stosunek służbowy jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę. Obowiązek ten zaczyna potencjalnie ciążyć na żołnierzu (także skarżącym) poczynając od dnia wejścia w życie ww. przepisu ustawy pragmatycznej oraz przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką, tj. od 1 lipca 2004 r.

Rzeczywiście poniesione koszty w związku z nauką żołnierza zawodowego wymienia przepis § 15 powołanego rozporządzenia. Koszty poniesione w związku z nauką nie są kosztami poniesionymi na utrzymanie żołnierza i kosztami poniesionymi na naukę tego żołnierza w akademii wojskowej. § 17 rozporządzenia stanowi o łącznych rzeczywistych kosztach wynikających z ewidencji księgowej, jednakże z punktu widzenia jednoznacznego brzmienia art. 54 ust. 1 ustawy pragmatycznej obowiązek zwrotu nie dotyczy kosztów wynikających z ewidencji księgowej, lecz kosztów rzeczywiście poniesionych, a takich w decyzjach skarżonych organów nie przedstawiono, ani nie wskazano sposobu ich ustalenia, tak aby można było sprawdzić czy tego rodzaju wyliczenia są prawidłowe i uzasadnione. Co więcej jak wynika z uzasadnienia decyzji nie ustalił ich nawet dowódca JW [...] w B., lecz koszty te co do wysokości ustalone zostały przez Wojskową Akademię Techniczną i według ustalenia WAT wynoszą 50.382,67 zł. Skarżący wskazał, że w początkowym okresie nauki miał status najpierw kandydata na żołnierza zawodowego i ponadto pierwsze 18 miesięcy służby w tym charakterze było traktowane - z punktu widzenia wypełniania powszechnego obowiązku obrony - jako de facto odbywanie służby zasadniczej w ramach takiego obowiązku. Jego wyżywienie w tamtym czasie, a także zakwaterowanie i umundurowanie, wskutek spełniania powszechnego obowiązku obrony nie powinno go obciążać, skoro inni obywatele, wypełniający taki obowiązek, otrzymują żołd i nie ponoszą żadnych kosztów. Zgodnie z art. 70 ust. 2 Konstytucji RP nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie była i jest obecnie szkołą publiczną w rozumieniu art. 70 ust. 2 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu wyroku Sąd nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi, np. pominął zarzut, że skoro według art. 54 ust. 1 ustawy pragmatycznej, organ wojskowy postanowił obciążyć skarżącego zwrotem równowartości kosztów poniesionych przez resort obrony narodowej w czasie studiów w WAT, to koszty ustalane w oparciu o § 15-17 cyt. rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. - wbrew ustawie pragmatycznej - nie będą nigdy przedstawiać kosztów poniesionych (a więc kosztów faktycznych, czyli rzeczywistych). Będą to raczej koszty normatywne, tj. w ujęciu ekonomicznym rozumianych jako część kosztów rzeczywistych odpowiadająca przyjętym normom (tzn. wzorcowi racjonalnych kosztów wydatkowanych w związku z kształceniem podchorążego w akademii w danych warunkach techniczno-organizacyjnych). Stosowanie więc § 15-17 powołanego rozporządzenia (w dodatku za okres od 2000 r. do 24.06.2005 r.) w stosunku do skarżącego jest nieuprawnione. Zwrot kosztów wskazywanych dawniej przepisem art. 80 ust. 1 ustawy pragmatycznej w przypadku absolwentów WAT w Warszawie był wyrażany kwotami dwukrotnie niższymi o ustalonej przez WAT dla skarżącego, bo kwotami w granicach około 30.000-35.000 zł. Przepisy rozporządzenia, na które powołują się obie zaskarżone decyzje, kolidują z zakresem ustalonej dla Ministra Obrony Narodowej delegacji ustawowej w art. 55 ust. 1 pkt 3 ustawy pragmatycznej i tym samym stanowią podstawę dla zarzutu, że naruszono art. 92 ust. 1 Konstytucji RP i art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Pominięcie przez organy wydające decyzje precyzyjnego ustalania faktów i następnie wybiórczego brania ich pod uwagę przy wydawaniu decyzji, oraz nie liczenie się, ani z wymogami praworządności i interesem obywatela, podważają zaufanie do rzetelności decyzyjnej organów państwowych i uzasadniają podstawność zarzutu naruszenia przez takie decyzje przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach określonych w art. 174 P.p.s.a.

W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był odnieść się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Dotyczą one naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 141 § 4, art. 133 § 1 i art. 106 § 5 P.p.s.a.

W istocie skarga kasacyjna zarzuca Sądowi I instancji niedostrzeżenie, iż koszty którymi organ obciążył skarżącego są kosztami normatywnymi, a nie rzeczywiście poniesionymi, co spowodowało niezasadne oddalenie skargi, podczas gdy w sprawie powinien zostać zastosowany art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., nakładający na sąd obowiązek uwzględnienia skargi i uchylenie decyzji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania.

Odnosząc się do tego zarzutu skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż wymieniony przepis - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. nie znajdował zastosowania w sprawie, albowiem ocena Sądu I instancji dotycząca legalności zaskarżonej decyzji jest prawidłowa.

Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), żołnierz skierowany na studia lub naukę oraz na staż naukowy lub kurs trwający ponad pięć miesięcy, który wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, nauki, stażu lub kursu albo okresu pobierania stypendium, licząc od dnia ukończenia tych studiów, nauki, stażu lub kursu - jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę. Zaś zgodnie z art. 54 ust. 5 tej ustawy, zwrot kosztów następuje w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia.

Stosownie do § 15 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz.U. Nr 135, poz. 1451), koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką żołnierza zawodowego obejmują koszty przypadające na jednego żołnierza w zakresie zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia, świadczeń związanych z nauką i dojazdu do miejsca pobierania nauki.

W myśl § 17 rozporządzenia łączne rzeczywiste poniesione koszty, wynikające z ewidencji księgowej, przelicza się w odniesieniu do jednego kandydata na żołnierza zawodowego albo żołnierza zawodowego.

Koszty zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia i nauki oraz dojazdu do miejsca jej pobierania, zwane dalej "równowartością kosztów", ustala się jako sumę faktycznie poniesionych kosztów tych świadczeń w okresie studiów lub nauki oraz stażu lub kursu. Okres nauki obejmuje okres od dnia rozpoczęcia studiów lub nauki oraz stażu lub kursu do dnia ich ukończenia albo przerwania, w tym urlopy i inne usprawiedliwione nieobecności. Po ukończeniu studiów lub nauki oraz stażu lub kursu dane o równowartości kosztów, o których mowa w ust. 2, zamieszcza się w aktach personalnych żołnierza zawodowego.

Z przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca koszty związane z nauką żołnierza zawodowego dzieli na koszty rzeczywiście poniesione w związku z kształceniem żołnierzy w określonym czasie, wynikające z ewidencji księgowej (§ 17 ust. 1 rozporządzenia) oraz koszty faktycznie poniesione w związku z nauką konkretnego żołnierza (§ 17 ust. 2 rozporządzenia).

Koszty faktycznie poniesione na naukę określonego żołnierza mogą się różnić od kosztów wynikających z ewidencji księgowej.

W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie występuje, bowiem skarżący ani w odwołaniu od decyzji organu I instancji, ani w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie nie przedstawił dowodów wskazujących na to, że w jego przypadku koszty faktycznie poniesione są niższe od kosztów wynikających z ewidencji księgowej. Oznacza to, że koszty ujęte w ewidencji księgowej stanowią koszty faktycznie poniesione na naukę skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że dla skutecznego zakwestionowania prawidłowości wyliczenia przez organ kosztów obciążających skarżącego obowiązkiem zwrotu w związku z zaistnieniem przesłanki określonej w art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie jest wystarczające podniesienie zarzutu, iż koszty te ustalone wyłącznie na podstawie danych wynikających z ewidencji księgowej nie uwzględniają kosztów faktycznie poniesionych i są od nich wyższe, lecz konieczne jest wykazanie, iż w określonym czasie organ nie poniósł określonych kosztów związanych z nauką konkretnego żołnierza wobec zaistnienia pewnych zdarzeń powodujących obniżenie kosztów, o jakich mowa w § 17 ust. 1 rozporządzenia).

Ponieważ w niniejszej sprawie brak jest dowodów wskazujących na to, że koszty poniesione na naukę skarżącego powinny być niższe niż zostało to przyjęte w zaskarżonej decyzji, organom administracji nie można zarzucić naruszenia przepisów postępowania, a Sądowi I instancji postawić zarzut niezastosowania jako podstawy rozstrzygnięcia - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a.

Z tych samych powodów nieuzasadniony staje się zarzut błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Powołane w skardze kasacyjnej przepisy art. 54 ust. 1, 3, 4, 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w ustaleniach niniejszej sprawy, z których wynika, że koszty ewidencyjne stanowią koszty rzeczywiste, nie zostały naruszone.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że niezasadny jest także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 70 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna.

Przede wszystkim obowiązek zwrotu kosztów związanych z nauką, który zaskarżoną decyzją został nałożony na skarżącego nie oznacza, iż naruszona została konstytucyjna gwarancja bezpłatnej nauki w szkole wyższej.

W tym miejscu niezależnie od powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za stosowne powołać się na wyrok z dnia 8 listopada 2000 r. SK 18/99, w którym Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, iż zasada bezpłatnej nauki ustanowiona w art. 70 ust. 2 Konstytucji RP nie może być rozumiana jako absolutna i nieograniczona.

Skarżący w okresie studiów w Wojskowej Akademii Technicznej nie ponosił kosztów ich finansowania. Korzystał też z bezpłatnego zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, do czego z oczywistych powodów nie mieli prawa studenci tzw. szkół cywilnych.

Obowiązek określony w art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi konsekwencję wypowiedzenia przez skarżącego stosunku służbowego przed upływem okresu wymaganej służby i pozostaje bez wpływu na gwarancje określone w art. 70 ust. 2 Konstytucji RP.

W kwestii nieuprawnionego zastosowania przez Sąd I instancji art. 54 ust. 1 ustawy pragmatycznej oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy, należy przypomnieć, że sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji dotyczy stanu prawnego z daty jej podjęcia.

Z kolei obowiązek o jakim mowa w ww. przepisie powstaje w chwilą zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby. W tej dacie obowiązywała już ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zawierająca wspomnianą regulację prawną, co przesądza o prawidłowości zastosowania analizowanego przepisu w związku z wypowiedzeniem przez skarżącego stosunku służbowego.

W żadnym wypadku nie można więc uznać za trafne twierdzeń skargi kasacyjnej dotyczących tego zagadnienia prawnego.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 i 204 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) orzekł jak w sentencji.