Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 858/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot /sprawozdawca/, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Protokolant Referent – stażysta Urszula Sieradz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania za zajęcie nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] stycznia 2011 r. B. M. wystąpił z wnioskiem o rekompensatę utraconej własności odnośnie działki [...] która została pomniejszona o [...] m oraz działki [...], która została pomniejszona o [...] m (łącznie [...] m).

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. Starosta R. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejęcie prawa własności nieruchomości położonej w miejscowości W. gm. W., oznaczonej jako część działek ewidencyjnych nr [...] i [...], przy czym postępowanie zostało zawieszone do czasu otrzymania prawomocnej decyzji w sprawie nabycia przez Powiat R. prawa własności nieruchomości.

W dniu [...] grudnia 2013 r. Wojewoda [...] decyzją nr [...], stwierdził nabycie przez Powiat R. z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętych pod drogę publiczną nr [...] (obecnie nr [...] W) P. – W., oznaczonych na mapie jako działki nr [...] o powierzchni [...] ha oraz nr [...] o powierzchni [...] ha.

Po podjęciu zawieszonego postępowania, Starosta Powiatowy zawiadomił wnioskodawcę o braku przesłanek do wypłaty odszkodowania, z uwagi na upływ ustawowego terminu wynikającego z art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm., dalej "ustawa Przepisy wprowadzające" ).

Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Starosta R. ( dalej "Starosta" lub "organ I instancji"), powołując się na art. 73 ust. 1 i ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające orzekł o odmowie uwzględnienia wniosku o ustalenie i wypłatę na rzecz B. M. odszkodowania za przejęcie przez Powiat R. z mocy prawa własności nieruchomości położonej w miejscowości W., gmina W., oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] o powierzchni [...] ha oraz nr [...] o powierzchni [...] ha, stanowiącej część dawnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...], zajętej pod drogę powiatową nr [...] P. – W. (obecnie [...] W).

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z zapisów ewidencji gruntów i budynków wynika, iż właścicielem gruntu stanowiącego dawne działki [...] i [...] na dzień [...] grudnia 1998 r. była M. S., zaś jej spadkobiercą w zakresie gospodarstwa rolnego stała się na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] czerwca 2001 r. sygn. akt [...] – K. P. Następnie K. P. aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 2007 r. Rep "A" Nr [...] sprzedała nieruchomość stanowiącą m.in. działki ewidencyjne Nr [...] i [...] – B. M. Własność ww. działek na rzecz wnioskującego potwierdza wpis w księdze wieczystej.

Dalej Starosta wskazał, iż zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania można było składać do 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

W przedmiotowej sprawie wniosek został złożony w dniu [...] stycznia 2011 r., a tym samym roszczenie o odszkodowanie nie podlega zaspokojeniu.

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji odniósł się do stanowiska pełnomocnika wnioskodawcy, przedstawiając aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące przedmiotowej sprawy. Zwrócił uwagę, że wszystkie wyroki sądów administracyjnych, które zostały wskazane przez stronę wnioskującą dotyczyły sytuacji, w których wniosek o odszkodowanie został złożony przed upływem terminu ustanowionego w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające. Jednocześnie wskazał, iż nie ma podstaw do uznania, iż wniosek o odszkodowanie złożony po upływie ustawowego terminu podlega zaspokojeniu z uwagi na ochronę nabywcy nieruchomości wynikającą z przywołanych przez wnioskującego przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w tym z art. 5 ww. ustawy ustanawiającego rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. Wywiódł, iż kwestia długotrwałej niezgodności treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego przy orzekaniu o zgodności z Konstytucją RP art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające w zakresie, w jakim przepis ten określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego nieruchomości zajętej pod drogę publiczną (wyrok z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07). Starosta zwrócił uwagę, iż powołany wyrok Trybunału jak i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt K 20/09 dotyczyły wniosków złożonych przed upływem ustawowego terminu. Trybunał potwierdził kolejny raz zgodność art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające z Konstytucją RP, nie stwierdzając, iż osoby, które nabyły własność nieruchomości po dniu 31 grudnia 1998 r., mają prawo żądać ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie złożonego po upływie terminu przewidzianego we wskazanym wyżej przepisie.

Odwołanie od decyzji Starosty złożył pełnomocnik B. M. adwokat M. Z. Zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie, zarzucił naruszenie:

1) art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające, poprzez błędną ich wykładnię i zastosowanie;

2) art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 86 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niepodjęcie działań do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, co w konsekwencji doprowadziło do utraty zaufania obywateli do organów Państwa;

3) art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez błędną wykładnię skutkującą niezastosowaniem w sytuacji niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym.

W uzasadnieniu odwołania podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w piśmie procesowym skierowanym do organu z dnia [...] lutego 2014 r. Zdaniem odwołującego racjonalna wykładnia art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające skłania do wniosku, że określony w ust. 4 tego artykułu, pięcioletni termin do zgłoszenia wniosku o odszkodowanie tyczy się dotychczasowych właścicieli nieruchomości. Termin roszczenia o wypłatę odszkodowania należy traktować jako przykładowy, co do umiejscowienia go w konkretnym przedziale czasu, tj. od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Rozpoczęcie biegu pięcioletniego terminu następuje według okoliczności konkretnego i zindywidualizowanego przypadku, ponieważ zaczyna on biec od momentu, gdy dotychczasowi właściciele nabędą wiedzę o utracie przez nich prawa własności nieruchomości na podstawie art. 73 powołanej ustawy. Brak wiedzy uniemożliwia skorzystanie z przysługującego im uprawnienia w postaci odszkodowania.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Wojewoda [...] ( dalej "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, przytoczył treść art. 73 ust. 1 i ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające, zgodnie z którym nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonego w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Organ odwoławczy zaznaczył, iż odwołujący z wnioskiem o wypłatę odszkodowania wystąpił w dniu [...] stycznia 2011 r., zaś prawo własności do działek: [...], z której wydzielono działkę [...] oraz działkę [...], z której wydzielono działkę [...], dla których urządzona jest księga wieczysta KW Nr [...], nabył na mocy umowy sprzedaży z dnia [...] sierpnia 2007 r., aktem notarialnym Rep "A" [...]. Zatem Wojewoda za bezsporne uznał, iż wniosek (z dnia [...] stycznia 2011 r.), został złożony po terminie określonym w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające. Termin określony w przepisie jest terminem zawitym, co oznacza, że jego przywrócenie jest możliwe jedynie wówczas, gdy taka możliwość przewiduje przepis określający dany termin. Wojewoda podkreślił, że ustawodawca jednoznacznie określił termin składania wniosków od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., stwierdzając, iż po upływie okresu roszczenie wygasa.

Jednocześnie zwrócił uwagę, iż organ nie ma obowiązku informowania właścicieli nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w trybie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające, o przysługującym im roszczeniu odszkodowawczym jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego.

Za niezasadny Wojewoda uznał zarzut podniesiony w odwołaniu, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania może być nabywca nieruchomości po dniu 31 grudnia 2005 r., który składa wniosek przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 ww. ustawy.

Również nie znalazła aprobaty w ocenie organu odwoławczego wykładnia przywołanych przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece, którą uznano za błędną.

W konkluzji Wojewoda stwierdził brak podstaw do uznania, że wniosek o odszkodowanie złożony po upływie ustawowego terminu będzie skuteczny z uwagi na ochronę nabywcy nieruchomości w kontekście przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Na powyższą decyzję B. M. reprezentowany przez pełnomocnika adwokata M. Z. (dalej "skarżący") złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. i poprzedzającej ją decyzji Starosty R. z dnia [...] marca 2014 r., zarzucając zaskarżonej decyzji:

I naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie :

- art. 7, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całości materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;

II naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie:

1. art. 73 ust. 1 i ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające, poprzez błędną ich wykładnię i zastosowanie skutkujące odmówieniem odszkodowania za zajęcie pod drogę powiatową nr [...] W P. – W. części nieruchomości o nr [...] i [...] położonych w W., stanowiących własność skarżącego;

2. art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez błędną wykładnię skutkującą niezastosowaniem w sytuacji niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym.

W uzasadnieniu skargi jej autor podtrzymał dotychczasowe argumenty podniesione w piśmie procesowym złożonym do organu I instancji z dnia [...] lutego 2014 r. oraz w odwołaniu, ponownie prezentując własną wykładnię art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające.

W podsumowaniu wywodów skargi podkreślił, że pozbawienie osób ujawnionych w księdze wieczystej prawa żądania wypłaty odszkodowania prowadzi do naruszenia instytucji rękojmi wiary ksiąg wieczystych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś stwierdzenia naruszenia prawa sądy administracyjne mają jedynie uprawnienia do uchylenia zaskarżonej decyzji, nie mają natomiast uprawnień do orzekania w sprawie merytorycznie.

Analiza akt sprawy pod kątem wymienionych wyżej przepisów prawa prowadzi do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną kształtującą uprawnienia strony do ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę stanowi przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) w brzmieniu:

1. "Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

2. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca:

1) gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi,

2) Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg.

3. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody.

3a. Jeżeli istnieje konieczność określenia granic nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego, wydając decyzję, o której mowa w ust. 3, nie wydaje się decyzji o podziale nieruchomości.

4. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

5. Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość nieruchomości według stanu z dnia wejścia w życie ustawy, przy czym nie uwzględnia się wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie przez osobę uprawnioną prawa do władania gruntem".

Literalna treść przepisu przesądza, że nie może budzić wątpliwości, iż warunkiem ustalenia i wypłaty odszkodowania, o którym mowa w ww. art. 73 ust. 4 jest złożenie stosownego wniosku w terminie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Powyższe oznacza, że przepis art. 73 ust. 4 przewiduje prekluzję roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne. Wygaśnięcie roszczenia oznacza, że po upływie terminu wskazanego w ustawie, roszczenie nie przysługuje i nie może być dochodzone. Określony w powołanym przepisie termin jest więc terminem zawitym prawa materialnego. Ze względu na jego materialny charakter nie mają do niego zastosowania przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu.

Należy w tym miejscu dodać, że wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. w sprawie o sygn. akt P 33/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania została uznana za zgodną z Konstytucją w wyroku Trybunału z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie SK 11/02. Art. 73 ust. 4 ustawy nie różnicuje pozycji prawnej byłych właścicieli, ponieważ wszystkie osoby zainteresowane uzyskaniem odszkodowania były uprawnione do złożenia wniosku w takim samym okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Skoro ustawodawca zdecydował, że wywłaszczenie nastąpiło 1 stycznia 1999 r., to każdy były właściciel nieruchomości miał możliwość zgłoszenia żądania odszkodowania w zakreślonym przez prawo terminie. Stan prawny wyraźnie bowiem wskazuje, że wystąpienie z żądaniem odszkodowania nie było uzależnione od uprzedniego wydania decyzji wojewody. Zgłoszenie w określonym przez art. 73 ust. 4 ustawy okresie wniosku było wystarczającą czynnością by uzyskać prawo do odszkodowania za wywłaszczenie. Wniosek ten stanowił zatem oświadczenie, że były właściciel zamierza skorzystać z prawa do odszkodowania, a dopiero w następnej kolejności zawierał żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w przewidzianej prawem procedurze.

Przechodząc do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że bezspornie skarżący nie dokonał skutecznego złożenia stosownego wniosku w ustawowo zakreślonym terminie. Złożenia wniosku nie dokonała również była właścicielka M. S. ani jej spadkobierczyni K. P., co wykazało przeprowadzone postepowanie dowodowe.

Zauważyć należy, że do ziszczenia się prawa podmiotowego do odszkodowania za odjęte prawo własności, możliwego do realizacji - nie na zasadach ogólnych prawa cywilnego - ale na drodze postępowania administracyjnego dochodzi tylko wtedy, kiedy istnieje materialna norma prawa administracyjnego stanowiąca podstawę żądania odszkodowania. Prawo do odszkodowania jako rekompensaty za odjęte prawo własności z woli ustawodawcy (art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformującej administrację publiczną) mogło być realizowane w wyznaczonym w ustawie terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. W dniu [...] stycznia 2011 r., tj. w momencie złożenia przez skarżącego wniosku do organu administracji publicznej o odszkodowanie za grunt zajęty pod drogę, nie istniało już po jego stronie możliwe do zrealizowania na drodze postępowania administracyjnego podmiotowe prawo do odszkodowania. Oznacza to, że złożony do organu administracji po dniu 31 grudnia 2005 r. wniosek o takie odszkodowanie nie mógł być pozytywnie rozpoznany przez organ, ponieważ zawarte w nim żądanie nie znajdowało oparcia w obowiązującej normie materialnego prawa administracyjnego.

Przepis art. 73 ust. 4 analizowanej ustawy odnosi się do instytucji odszkodowania, której zadaniem jest rekompensata uszczerbku majątkowego. Jeżeli zatem uwzględnić cel instytucji odszkodowania, wówczas trzeba przyjąć, że "właściciel" w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy to nie "aktualny dysponent prawa własności", lecz dysponent poprzedni, ten, który poniósł szkodę, doznał uszczerbku majątkowego, czyli właściciel poprzedni. Taka też jest zgodnie w judykaturze przyjęta interpretacja tego przepisu, kontrowersje dotyczą, kogo należy zaliczać do kategorii poprzedniego właściciela, to nie ma jednak znaczenia w niniejszej sprawie, bowiem skarżący nabył nieruchomość po 31 grudnia 2005 r., tj. w dniu [...] sierpnia 2007 r.

W ocenie sądu z wnioskiem o odszkodowanie może wystąpić także osoba, która nabyła nieruchomość po 1 stycznia 1999 r. wpisana do księgi wieczystej przed 31 grudnia 2005 r. Przykładowo może to być osoba spadkobiercy, w razie otwarcia spadku przed dniem 31 grudnia 2005 r., która złożyła wniosek przed tą datą lub osoba, która również przed tą datą nabyła nieruchomość w drodze czynności prawnej (umowy darowizny lub sprzedaży) i złożyła w zakreślonym terminie wniosek, (por. także wyroki WSA w Gliwicach z dnia 10 grudnia 2007 r. w sprawie II SA/Gl 626/07 oraz z dnia 15 stycznia 2009 r. w sprawie II SA/Gl 820/08).

Zgodzić należy się w związku z tym również ze stanowiskiem organów administracji, że wniosek skarżącego nie został złożony w ustawowym terminie. Ustanowiony w tym przepisie termin na złożenie wniosku o odszkodowanie jest terminem zawitym prawa materialnego, co oznacza, że przed rozpoczęciem biegu tego terminu roszczenie nie istnieje, natomiast po jego upływie wygasa. Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 1 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 394/06, stwierdzając, że "wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) terminu do składania wniosków ma tylko takie znaczenie, iż nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2001 r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasło.".

Odnosząc się w dalszej kolejności do zarzutów skargi powiązanych z naruszeniem norm Konstytucji RP wskazać należy, że ocena prawna analizowanego przepisu była już przedmiotem dwukrotnego zainteresowania Trybunału Konstytucyjnego. I tak w wyroku z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt K 20/09 Trybunał uznał, że przepis ten jest zgodny z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Trybunału wskazanie terminu zawitego, przy zachowaniu odpowiedniej vacatio legis, nie może zostać uznane za nadmierne obciążenie. Każdy bowiem właściciel nieruchomości zajętej pod drogę publiczną powinien we własnym zakresie zadbać o swoje interesy. Trybunał podkreślił, że wprowadzenie 5-letniego okresu, w którym możliwe było dochodzenie roszczenia odszkodowawczego, przy jednoczesnych minimalnych wymogach proceduralnych, nie niweczy istoty prawa do słusznego odszkodowania. Kształtując taki, a nie inny sposób dochodzenia roszczenia odszkodowawczego ustawodawca po pierwsze - odsunął w czasie możliwość jego zgłoszenia dając uprawnionym podmiotom dwa lata na uzyskanie informacji o przyjętym rozwiązaniu legislacyjnym i przygotowanie niezbędnych dokumentów, a po drugie - wyznaczył stosunkowo długi - bo 5-letni termin na wystąpienie z wnioskiem o odszkodowanie. Konkludując Trybunał stwierdził, że art. 73 ust. 4 jest zgodny z zasadą dopuszczalnych i proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.

W ocenie sądu okoliczność natomiast, że stan prawny zajętej pod drogę nieruchomości nie został jeszcze (w dacie zakończenia biegu terminu do ewentualnego wniesienia wniosku o przyznanie odszkodowania) uregulowany, tj. wojewoda nie wydał decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1 jest ostateczna decyzja wojewody, nie ma żadnego wpływu na bieg terminu do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania. Wskazać w tym miejscu należy na uzasadnienie drugiego z zapadłych przed Trybunałem Konstytucyjnym wyroków dotyczących art. 73 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Mianowicie w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07, Trybunał orzekł, że art. 73 ust. 4 powoływanej wyżej ustawy, w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, a w pozostałym zakresie umorzył postępowanie z uwagi na niedopuszczalność wydania wyroku.

Zarzuty naruszenia przez organy przepisów kodeksu postępowania administracyjnego art. 7, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. niewątpliwie nie zasługują na uwzględnienie. W szczególności odnosząc się do treści tych zarzutów wskazać należy, iż z powyższych przepisów nie można wyprowadzić powszechnego obowiązku informowania właścicieli nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa lub gminę w trybie przewidzianym w art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną o przysługującym im roszczeniu odszkodowawczym jeszcze przed wszczęciem postępowania w tej sprawie. Nie mogą być także zasadne sygnalizowane w tym kontekście zarzuty nierozważenia i niewszczęcia w związku z tym postępowania z urzędu w sprawie o ustalenie odszkodowania.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez błędną wykładnię skutkującą niezastosowaniem w sytuacji niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, stwierdzić należy, że przyznanie odszkodowania za przejętą z mocy prawa nieruchomość zajętą pod drogę realizowane jest w trybie administracyjnym, odrywając się od cywilnoprawnej umowy rozporządzającej nieruchomością. Skoro ustawodawca w treści art. 73 ustawy wyraźnie wskazał zdarzenie, które powodując uszczerbek w dobrach oznaczonych podmiotów ma charakter prawnie relewantny i generuje odpowiedzialność podmiotów publicznych, a zdarzeniem tym jest odjęcie prawa własności, co nastąpiło 1 stycznia 1999 r., to ustalenie podmiotów uprawnionych do dochodzenia odszkodowania musi być skorelowane ze zdarzeniem powodującym szkodę.

Stanowisko, że odszkodowanie należne jest temu, kto został pozbawiony prawa własności, jest słuszne co do zasady. Pod uwagę wziąć jednak należy, że odebranie prawa własności nastąpiło z mocy prawa, zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy - 1 stycznia 1998 r. Ostateczna decyzja wojewody, stanowiąca podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej, miała charakter deklaratoryjny. Dlatego to właśnie na datę wskazaną w powyższym przepisie należy ustalać kto był właścicielem uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Ewentualne roszczenia podmiotów, z którymi właściciel zawierał po 31 grudnia 1998 r. umowy rozporządzające, podlegają kognicji sądów powszechnych i jako takie nie mogą być badane i uwzględniane przez organy orzekające na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy.

Bezspornym jest bowiem, iż działki zajęte pod drogę publiczną przeszły na własność skarżących w dniu [...] sierpnia 2007 r., a zatem po dniu 31 grudnia 2005 r. będącego ostatnim dniem na złożenie wniosku o odszkodowanie. Oczywistym również jest, iż skarżący w zakreślonym terminie nie mógł takowego wniosku złożyć, gdyż nie był właścicielem działek.

Powyższe oznacza, iż w przedmiotowej sprawie o dopuszczalności złożenia przez skarżącego wniosku o odszkodowanie można by mówić, wyłącznie w sytuacji, gdyby własność działek nr [...] i [...] została przez niego nabyta przed 31 grudnia 2005 r. i przed tą datą złożony zostałby wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Reasumując, stwierdzić należy, że przesłanką konieczną do orzeczenia odszkodowania, którego obowiązek ustalenia musi wynikać z przepisów prawa materialnego, jest konieczność przedłożenia wniosku w ustawowo zakreślonym terminie, a jego przekroczenie wyklucza ustalenie odszkodowania. Nie ma także znaczenia fakt, że w dacie 31 grudnia 2005 r. (okres końcowy składania wniosków o odszkodowanie) nie zapadła jeszcze decyzja Wojewody stwierdzająca nabycie z mocy prawa spornej nieruchomości przez Powiat R. Jedynie na marginesie podkreślić należy, że ewentualne roszczenia odszkodowawcze skarżący może dochodzić na drodze postępowania cywilnego.

Mając na uwadze powyższą argumentację i wnioski z niej płynące brak było podstaw do uznania skargi za zasadną. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.