Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 518/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia WSA Teresa Randak, Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (sprawozdawca), Protokolant Agnieszka Zygmunt, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2006 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ( słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania;


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] r. w sprawie określenia W. R. wysokości zobowiązania w podatku od środków transportowych za I półrocze 2005 r. od przyczepy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] i umorzyło postępowanie w sprawie.

W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano, że postanowieniem

z dnia [...] r. uczyniono W. R. osobą odpowiedzialną za zobowiązania podatkowego jego, zmarłej w dniu [...] 2000 r. matki – H. R., ostatnio zamieszkałej w C., przy ul [...]. H. R. była właścicielką przyczepy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], zarejestrowanej w dniu [...] 1994 r., a także samochodu ciężarowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. Za przyczepę podatek uiszczano do końca 2001 r. włącznie, a za samochód ciężarowy do I półrocza 2003 r. włącznie (został on wyrejestrowany w dniu [...] 2003 r., a W. R. został jego prawnym właścicielem). Przyczepa pozostaje w rejestrze pojazdów Starostwa Powiatowego w C., a z uwagi na fakt, że W. R. nie wskazał innych spadkobierców H. R. postanowiono uczynić go osobą odpowiedzialną za powyższe zobowiązania, na której ciąży, zgodnie z art. 8, 9 i11 ustawy o podatkach

i opłatach lokalnych obowiązek uiszczenia bez wezwania podatku od przedmiotowej przyczepy.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. R. podniósł, że w piśmie z dnia [...] 2005 r. wyjaśnił, że nie jest właścicielem tejże przyczepy i wskazał, że uczynienie go odpowiedzialnym za podatek od środka transportowego pozostałego po zmarłej matce jest niezgodne z art. 9 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Naruszono również art. 98 Ordynacji podatkowej i bezpodstawnie przyjęto, że jest on jedynym spadkobiercą H. R. Strona wyjaśniła także, że według jej wiedzy przyczepa została podpalona i wywieziona na złom.

Wobec powyższej argumentacji odwołujący się wniósł o uchylenie obowiązku opłacania przedmiotowego podatku oraz zwrot wyegzekwowanej kwoty wraz

z kosztami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowania w sprawie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję w sposób istotny naruszył prawo. Z akt sprawy wynika bowiem, że decyzja z dnia [...] r., określająca W. R. zobowiązanie w podatku od środku transportowych za I półrocze 2005 r. jest drugą decyzją w tej samej sprawie, wprowadzoną do obrotu prawnego przez Wójta Gminy Z. W dniu [...] r. została bowiem wydana decyzją określająca W.R. tą samą ratę podatku od przyczepu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. Decyzja ta, wbrew twierdzeniom organu I instancji, została doręczona adresatowi w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołanym przepisem w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 tej ustawy:

1) poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę;

2) pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie gminy (miasta) -

w przypadku doręczania pisma przez pracownika organu podatkowego lub przez inną upoważnioną osobę. Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. Zawiadomienie o pozostawaniu pisma

w placówce pocztowej lub urzędzie gminy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy stwierdził, że wskazane uregulowanie tworzy procesowy skutek doręczenia, pozwalający na niewstrzymywanie biegu terminów procesowych.

Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca decyzję z dnia [...] r. była awizowana dwukrotnie: w dniu [...] 2005 r. i w dniu [...] 2005 r., a zatem, mimo niepodjęcia decyzji w terminie uznać ją należy za doręczoną, a w konsekwencji funkcjonującą w obrocie prawnym.

Wobec powyższego wydanie ponownej decyzji w tej samej sprawie stanowi naruszenie prawa i skutkuje koniecznością unieważnienia nowej decyzji przez organ odwoławczy poprzez jej uchylenie i umorzenie postępowania (art. 247 § 1 pkt 4 w zw. z art. 233 § 1 pkt 2a Ordynacji podatkowej).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało także, na marginesie, że

w przypadku obowiązku podatkowego za 2005 r. związanego z przedmiotową przyczepą nie mamy do czynienia z odpowiedzialnością spadkobiercy za zobowiązania zmarłej matki, tylko z nowymi zobowiązaniami, które powinny być określone wobec nowego podatnika, ustalonego w oparciu o art. 9 ustawy

o podatkach i opłatach lokalnych. Przypisanie obowiązku podatkowego W. R.nie może nastąpić w sposób tak uproszczony, jak to uczynił organ

I instancji, który oparł się na zasadach dziedziczenia ustawowego oraz okoliczności, że W. R. nie przedłożył testamentu i przejął inny pojazd po matce. Kodeks cywilny (art. 931 i nast.) przewiduje szczegółowe zasady dziedziczenia ustawowego

i przesłanki wyłączenia danej osoby od dziedziczenia, a zatem konieczne jest istnienie dokumentu potwierdzającego "uprawnienia właścicielskie" po matce. Nieuprawnione jest także opieranie wniosków poczynionych przez organ I instancji na okoliczności, że W. R. przejął po matce inny pojazd, gdyż podstawą jego nabycia była umowa darowizny zawarta za życia H. R.

Decyzję organu odwoławczego doręczono adresatowi w dniu [...] 2006 r., a pismem z dnia [...] 2006 r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu [...] 2006 r.) strona zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W skardze strona wniosła o uchylenie wszystkich decyzji Wójta Gminy Z., zobowiązujących ją do uiszczenia podatku od środków transportowych za okres od 2001 r. do 2005 r., zwrot wpłaconych kwot ([...] zł) oraz zwrot kosztów procesu.

W uzasadnieniu swojego żądania W. R. wyjaśnił, że kwoty należne z tytułu podatku od przyczepy zostały wyegzekwowane z jego emerytury, mimo, iż wskazany środek transportu stanowił własność jego matki (zmarłej w dniu

[...] 2000 r.). Podniósł także, iż Wójt Gminy Z. bezpodstawnie twierdzi, że skarżący, jako spadkobierca ustawowy zmarłej matki, stał się właścicielem przyczepy i odpowiada za zobowiązania podatkowe spadkodawczyni, podczas, gdy strona nie wnosiła o nabycie spadku i nie jest nim zainteresowana.

W. R. wyjaśnił także, iż zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., na skutek czego uchylono wyłącznie decyzję dotyczącą podatku od przyczepy na I półrocze 2005 r. Organ odwoławczy nie wypowiedział się natomiast w kwestii pozostałych decyzji i nie zajął stanowiska wobec wniosku o zwrot podatku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.wyjaśniło, że, jak wynika z akt sprawy, pomiędzy skarżącym a organem podatkowym I instancji toczyła się korespondencja w sprawie podatku od przedmiotowej przyczepy. W dniu [...] 2005 r. Wójt Gminy Z. wydał decyzję nr [...], w której określił W. R. wysokość zobowiązania w podatku od środków transportowych za I półrocze 2005 r., przypisując mu odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe dotyczące przyczepy. Decyzja ta zakwestionowana została przez stronę, a w ramach postępowania odwoławczego ustalono, że decyzja Wójta Gminy Z. z dnia [...] r. o treści tożsamej z treścią decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [...] r. funkcjonuje już w obrocie prawnym. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze na skutek rozpoznania odwołania uchyliło decyzję z dnia

[...] r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wyjaśnił także, iż "strona nie podnosiła zarzutów wobec innych konkretnych decyzji podatkowych, nie wnioskowała o wszczęcie nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji z lat ubiegłych. Decyzje te nie były też przedmiotem w postępowaniach przed Kolegium, więc skierowanie tego wniosku od razu do WSA stanowi wzruszenie trybu instancyjnego".

Na rozprawie w dniu 4 października 2006 r. skarżący podtrzymał skargę

w całości i wyjaśnił, że sporna przyczepa spłonęła jeszcze za życia matki, a na skutek błędu i niedopatrzenia nie wyrejestrowano jej z ewidencji. Omyłkowo również uiszczono jedną ratę podatku od przyczepy za 2001 r. Strona oświadczyła również, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po H. R. jest w toku.

Przedstawiciel (prawidłowo zawiadomionego o terminie rozprawy) organu odwoławczego nie był obecny na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo.

Kontrolowane przez Sąd w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie wydano

w oparciu o art. 247 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), który stanowi, że nieważna jest decyzja, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, że decyzja Wójta Gminy Z. w sprawie określenia W. R. wysokości zobowiązania w podatku od środków transportowych za I półrocze 2005 r. od przyczepy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] wydana w dniu [...] 2005 r. funkcjonuje już w obrocie prawnym, gdyż uznać ją należy za doręczoną adresatowi w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej.

Zasady doręczeń w postępowaniu podatkowym regulują art. 148 – 150 Ordynacji podatkowej. Art. 148 stanowi, że osobom fizycznym pisma doręcza się

w miejscu ich zamieszkania albo w miejscu pracy. Zgodnie z art. 150 Ordynacji podatkowej w razie niemożności zastosowania tego trybu:

1) poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę;

2) pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie gminy (miasta) -

w przypadku doręczania pisma przez pracownika organu podatkowego lub przez inną upoważnioną osobę (§ 1). Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni (§ 1a). Zawiadomienie

o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu,

o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 2).

Cytowany powyżej art. 150 § 1 a Ordynacji podatkowej jednoznacznie wskazuje, że adresat pisma powinien otrzymać dwukrotnie zawiadomienie

o nadejściu przesyłki, miejscu jej przechowywania i terminie, w jakim należy ją podjąć. Powtórne awizowanie przesyłki następuje w sytuacji, gdy nie zostanie ona odebrana w terminie 7 dni od pierwszego zawiadomienia.

Przewidziany w art.150 Ordynacji podatkowej, oparty na konstrukcji fikcji prawnej, tryb doręczenia zastępczego, skutkuje wprowadzeniem do obrotu prawnego decyzji, której adresat faktycznie nie odebrał, co nakazuje precyzyjne zastosowanie się do wymogów dotyczących zawiadamiania adresata o miejscu przechowywania przesyłki zawierającej decyzję i terminie, w którym może ona zostać odebrana.

Opisane wymogi nie zostały spełnione przy doręczaniu decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [...] r. Z akt sprawy wynika bowiem, że wskazana decyzja była przesłana za pośrednictwem poczty na adres W. R. dwukrotnie. Po raz pierwszy przesyłkę zawierającą decyzję nadano

w Z. w dniu [...] 2005 r. i była ona awizowana jednokrotnie w dniu

[...] 2005 r. (w zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak adnotacji o miejscu pozostawienia awiza). Przesyłka nie została podjęta i zwrócono ją nadawcy w dniu [...] 2005 r. (data c. stempla pocztowego). Powtórnie decyzję przesłano do W. R. w dniu [...] 2005 r., przesyłkę awizowano w dniu [...] 2005 r. (w zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak adnotacji o miejscu pozostawienia awiza). Na kopercie umieszczono także pieczątkę o powtórnym awizowaniu przesyłki w dniu [...] 2005 r., ale została ona wykreślona – omyłkowe umieszczenie tej adnotacji na kopercie potwierdza także okoliczność, iż jak wskazuje c. stempel pocztowy przesłano ją zwrotnie do nadawcy w dniu

[...] 2005 r., a więc przed upływem 7 dni od dnia [...] 2005 r.

Jak więc wykazano powyżej decyzja Wójta Gminy Z. nie została skierowana do W. R. z zachowaniem wymogów określonych w art.150 Ordynacji podatkowej, który nakazuje przechowywać w placówce pocztowej przesyłkę zawierającą decyzję przez okres 14 dni od daty pierwszego awiza. Nie udokumentowano także danych dotyczących miejsca, w którym pozostawiono awizo.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., decyzja Wójta Gminy Z. z dnia [...] r. nie została doręczona w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej, a zatem nie została wprowadzona do obrotu prawnego. Decyzja Wójta Gminy Z. w sprawie określenia W. R. wysokości zobowiązania w podatku od środków transportowych za I półrocze 2005 r. od przyczepy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] nie dotyczy zatem sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Dyspozycja art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej nie może zatem stanowić przesłanki uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania w sprawie.

Jak więc wykazano powyżej zaskarżona decyzja wydana została

z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższa konstatacja nakazuje – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylić zaskarżoną decyzję.

Odwołanie strony od decyzji organu I instancji z dnia [...] r. podlegać zatem będzie merytorycznemu rozpoznaniu przez organ odwoławczy. Słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji, że ustalenie osoby, na której ciąży obowiązek uiszczenia podatku od przyczepy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] nie może nastąpić w oparciu o zasady przewidziane w art. 97 Ordynacji podatkowej. Zgodnie bowiem z art. 9 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach

i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 9, poz. 84) obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych, z zastrzeżeniem ust. 2, ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych.

W sytuacji zatem, gdy pojazd stanowił własność osoby zmarłej, konieczne jest ustalenie przez organ podatkowy komu przysługuje prawo własności tego pojazdu od chwili śmierci dotychczasowego właściciela. W niniejszej sprawie konieczne jest najpierw ustalenie czy przedmiotowa przyczepa weszła do masy spadkowej po zmarłej H. R., a następnie jednoznaczne ustalenie spadkobierców tej osoby (za niedopuszczalne uproszczenie uznać należy argumentację organu I instancji, że skoro syn zmarłej nie przedłożył testamentu to stwierdzić należy, że został powołany do spadku z mocy ustawy). Nieuprawnione jest także wnioskowanie o przejściu własności pojazdu na W. R. z faktu, że przyjął on inny pojazd, który stanowił własność spadkodawczyni (na marginesie nadmienić należy, że wbrew twierdzeniom organu I instancji nastąpiło to za życia H. R. w drodze darowizny na rzecz syna), a tym bardziej na podstawie (wskazanych w korespondencji pomiędzy organem I instancji a Samorządowym Kolegium Odwoławczym) przypuszczeń, że W. R. jest faktycznym właścicielem pojazdów od momentu ich zakupu, tj. od 1992 r., gdyż H. R. w momencie ich nabycia była osobą w zaawansowanym wieku.