Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 317/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2011-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 136, art. 138 par. 2, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędzia WSA Alina Rzepecka Protokolant Sekretarz sądowy Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2011 r. sprawy ze skargi I.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2001r. do maja 2004r. oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Go 317/11

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z [...] stycznia 2011 r. odmawiającą skarżącej I.T. umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny sprawy.

Skarżąca pismem z [...] października 2010 r. wniosła m. in. o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na Ubezpieczenie społeczne, Ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W motywach wniosku wskazała, że jej zadłużenie wynika z trudnej sytuacji materialnej rodziny, na której dochody składają się wynagrodzenie skarżącej w wysokości 1.250, 00 zł netto miesięcznie oraz małżonka skarżącej w kwocie ok. 1.800,00 zł miesięcznie i zasiłek rodzinny w wysokości 180 zł. Wydatki skarżącej są wyższe niż przeciętnej czteroosobowej rodziny, ponieważ córka skarżącej cierpi na przewlekłą chorobę i wymaga stałej opieki medycznej oraz częstych kosztownych wyjazdów nad morze i w góry. Skarżąca mieszka w domu rodziców i ponosi z tego tytułu mniejsze wydatki. Koszty miesięczne leczenia dziecka wynoszą ok. 300 zł na lekarstwa, do 100 zł na wizyty lekarskie. Wydatki na ubrania stanowią przeciętnie kwotę 200 zł miesięcznie, dojazdy męża skarżącej do pracy 300 zł. Na książki, zeszyty i inne wydatki szkolne skarżąca wydaje ok. 150 zł, na higienę osobistą ok. 130 zł. kwotę 400 zł skarżąca przeznacza na spłatę kredytu. Na wyżywienie pozostaje czteroosobowej rodzinie kwota 600 zł.

Decyzją z [...] stycznia 2011 r. organ I instancji odmówił umorzenia odsetek od wskazanych we wniosku należności z tytułu składek.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że kierował się zapisami art. 28 ust. 2, 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którymi należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz dyspozycją art. 28 ust. 3a tejże ustawy,: który dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Organ podkreślił, że zapis powołanych wyżej przepisów skonstruowany jest na: zasadzie uznania administracyjnego, którego szczególna forma pozwala na uwzględnienie indywidualnej sytuacji płatnika, aczkolwiek nie obliguje organu do umorzenia nawet w przypadku wystąpienia okoliczności wymienionych w powołanych wyżej przepisach.

Wskazano, że w celu ustalenia czy w sytuacji skarżącej istnieją podstawy uzasadniające umorzenie, organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w toku którego wziął pod uwagę następujący materiał dowodowy: wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę oraz rozłożenie należności na raty z dnia [...].10.2010r., pismo nr [...] z dnia [...]-10-2010 r. o wszczęciu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku, oświadczenie z dnia [...].10.2010, oświadczenie o pomocy publicznej, kserokopię dowodu rejestracyjnego pojazdu [...], umowa pożyczki gotówkowej w [...] z dnia [...].01.2009, umowa pożyczki gotówkowej w [...] z dnia [...].12.2009, decyzję o rozłożeniu na raty zaległości podatkowych Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...].07.2009r., zaświadczenie firmy P S.A z dnia [...].10.2010, zaświadczenie firmy F Sp, z o.o. z dnia [...].10.2010, decyzja o wykreśleniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej z dnia [...].09.2004, zaświadczenie OPS z dnia [...].10.2010r., faktura P z dnia [...].10.2010r.,oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, wynik Pani badania radiologicznego, zapytanie z dnia [...].11.2010r. skierowane do OPS znak: [...], zapytanie z dnia [...].11.2010r. skierowane do Starostwa Powiatowego znak: [...], zapytanie z dnia [...].11.2010 skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego znak: [...], odpowiedź na zapytanie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...].11.2010, odpowiedź na zapytanie Starostwa Powiatowego z dnia [...].11.2010, odpowiedź na zapytanie OPS z dnia [...].12.2010 wraz z kartą informacyjną oraz oświadczeniem, postanowienie o wydłużeniu terminu załatwienia sprawy z dnia [...].12.2010r., pismo nr [...] z dnia [...]-i2-2010r. o zakończeniu kompletowania dokumentów oraz możliwości wglądu i wypowiedzenia się na temat zebranych dowodów i materiałów.

Skarżąca pismem z [...] stycznia 2011 r. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że rozstrzygniecie organu I instancji godzi w zasady współżycia społecznego, słuszny interes strony i poszanowanie przepisów prawa w kontekście zasady zaufania obywateli do organów administracji państwowej. Ponadto stwierdza, że uregulowanie zaległości stanowi bezpośrednie zagrożenia dla egzystencji jej rodziny. Oświadczyła, że umowy kredytowe zawierane na potrzeby związane z odpoczynkiem przewlekle chorego dziecka nie świadczą o zdolności finansowej. Oświadczyła, że odmowa umorzenia odsetek za zwłokę jest równoznaczna z pozbawieniem dziecka właściwej opieki medycznej, co w konsekwencji spowoduje wzrost kosztów późniejszego leczenia. Podkreśliła, że odmowa umorzenia odsetek od należności spowoduje konieczność zwrócenia się do opieki społecznej po stałą zapomogę na leczenie dziecka i utrzymanie rodziny co jest równoznaczne z obciążenie Skarbu Państwa.

Organ odwoławczy decyzją z [...] lutego 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

w uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że rozpatrując wniosek o umorzenie przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu stwierdzenie czy wobec zobowiązanej zachodzą przesłanki do umorzenia odsetek za zwłokę. Pismem z dnia [...].02.2011r. poinformował skarżącą o możliwości wglądu do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia ewentualnych żądań i uzupełnień. Z przysługującego uprawnienia skarżąca nie skorzystała. Skarżąca nie złożyła nowych dokumentów, czy informacji. Na podstawie posiadanych dokumentów organ ustalił, aktualna sytuacja materialna skarżącej jest trudna. Jednocześnie stwierdził, że ma możliwość dochodzenia należności w postępowaniu egzekucyjnym, a prowadzone postępowanie egzekucyjne nie pozbawi rodziny skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie uznał zarzutu, iż uregulowanie zaległości stanowi bezpośrednie zagrożenia dla egzystencji rodziny skarżącej, a w szczególności dla przewlekle chorego dziecka. Organ stwierdził, że jak wynika z przeprowadzonego ze skarżącą w dniu [...].11.2010r. wywiadu środowiskowego OPS, iż "sytuacja zawodowa w Pani rodzinie jest zadowalająca, małżonkowie pracują. Rodzina nie zgłaszała się i nie korzystała z pomocy ośrodka z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego". W stosunku do zarzutu leczenia przewlekle chorego dziecka organ zauważył, iż kilkakrotnie prosił skarżącą o przedłożenia aktualnych dokumentów dotyczących leczenia córki, których skarżąca jednak nie przedłożyła. Jednocześnie organ wskazał, że nie ma możliwości stwierdzenia czy środki z zawieranych umów kredytowych są przeznaczane na odpoczynek chorego dziecka. Podkreślono, że organ kierował się słusznym interesem obywatela mając na uwadze interes społeczny - co oznacza, iż rozpatrując wniosek organ kierował się stanem finansów publicznych, jak również dbałością o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa. Organ nie znalazł podstaw do twierdzenia, że rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę godzi w zasady współżycia społecznego, słuszny interes strony i poszanowanie przepisów prawa w kontekście zasady zaufania obywateli do organów administracji państwowej.

Wskazano, że zgodnie z przyjętym w literaturze i orzecznictwie poglądem organ odwoławczy ma za zadanie ocenić prawidłowość wydanej decyzji, a to wymusza żeby ustalił on, czy organ I instancji zgromadził całokształt materiału dowodowego i czy właściwie ocenił zebrane w sprawie dowody. Przy prowadzeniu postępowania kontrolnego fundamentalne znaczenie odgrywają ogólne; zasady postępowania administracyjnego, w szczególności zasada praworządności, zasada prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Nie sposób pominąć również zasady swobodnej oceny dowodów. Przez pryzmat wymienionych wyżej zasad organ odwoławczy dokonuje oceny materiału dowodowego. Wynik tej oceny będzie wyznaczał kierunek dalszych czynności organu odwoławczego.

Kompetencje organu odwoławczego nie sprowadzają się jedynie do kontroli zasadności zarzutów podniesionych w stosunku do decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy jest zobowiązany uwzględnić zmiany stanu faktycznego, jakie zaszły w sprawie pomiędzy wydaniem orzeczenia przez organ I instancji, a orzeczeniem organu II instancji. Tak więc w ramach kontrolnych organ II instancji zobowiązany jest ocenić stan faktyczny stwierdzony w czasie wydania decyzji przez organ I instancji, rozszerzyć granice postępowania dowodowego na nowe okoliczności faktycznie pominięte przez organ I instancji, jak i na te, które po wydaniu decyzji przez organ I instancji uległy zmianie oraz te, które wskazuje strona w swoim odwołaniu.

Wskazano, że przepis art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego określa granice postępowania wyjaśniającego (dowodowego) przed organem odwoławczym. Jego wykładnia oznacza, że organ odwoławczy nie jest obowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego w jego całokształcie, a jedynie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. W pierwszej kolejności organ odwoławczy musi jednakże rozstrzygnąć, czy z przyczyn wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a. konieczne jest uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia temu organowi, gdy istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części,

Wskazano, ze należności z tytułu składek mogą być zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

W świetle art. 28 ust. 2, 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, z zastrzeżeniem ust. 3a, mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej ich nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w ust. 3 powołanego artykułu, tj. w przypadku, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a). wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analizując powyższe przesłanki organ wskazał, że przesłanki od 1-6 nie mają zastosowania w sprawie skarżącej.

Natomiast zgodnie z art. 28 ust, 3a i 3b ustawy z dnia 13 października I998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 Nr 205, poz. 1585 ze zm.) należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ zauważył, że wyjątek ten jest ustawowo ograniczony do jednej tylko kategorii zadłużenia, a mianowicie chodzi o składki na ubezpieczenie społeczne płatników, którzy sami płacą składki za swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi.

Podkreślono, że organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniki klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy ocenie pierwszej wyżej wymienionej przesłanki uzasadniającej umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i odnosząc je do indywidualnego przypadku zobowiązanej, organ brał pod uwagę miedzy innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne); czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się oraz dokonuje oceny szans i możliwości poprawy sytuacji finansowej. Wskazano, że określenie "pojęcie opłaty należności składkowych" nie oznacza wyłącznie dokonanie jednorazowej zapłaty całej należności, ale odnosi się również do sytuacji, w której dłużnik i wierzyciel mogą uzgadniać formę i zasady spłaty należności

Podkreślono, ze w chwili obecnej sytuacja materialna i rodzinna uległa skarżącej zmianie. Na dochód rodziny składa się stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżącej oraz męża. Skarżąca nie przedłożyła nowych dokumentów w sprawie wydatków związanych z utrzymaniem rodziny oraz leczeniem, a zatem wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie uległy zmianie. W chwili obecnej z wynagrodzenia za pracę prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS Oddział. Miesięczna kwota egzekwowanych należności na podstawie wpłat za okres od 10/2010 do 01/2011 wyniosła 432,92 zł

Prowadzone postępowanie egzekucyjne nie pozbawia rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Reasumując organ stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodzą przesłanki wymienione § 3.1.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Przy rozpatrywaniu drugiej przesłanki z uwagi na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, organ przyjął, że są to takie sytuacje, których zaistnienie spowodowało, że płatnik składek bez winy znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, w związku z tym poniósł straty materialne, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W przypadku skarżącej przepis ten nie ma zastosowania z uwagi na fakt, iż nie prowadzi ona działalności gospodarczej.

Odnosząc się do trzeciej przesłanki, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, należy mieć na uwadze sytuację, w której zobowiązany sprawuje bezpośrednią opiekę nad członkami rodziny, zaś sposób sprawowania tej opieki uniemożliwia jednocześnie pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, a także sytuacje, w których choroba dotyczy samej osoby zobowiązanej, która to choroba uniemożliwia tej osobie pozyskiwanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia.

W oparciu o zebrany materiał dowodowy w sprawie organ stwierdził, że w przypadku skarżącej nie wystąpiły powyższe okoliczności. Skarżąca jest zatrudniona i nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W sprawie nie zostały złożone aktualne dokumenty dotyczące stanu zdrowia, czy przebytego leczenia.

Organ podkreślił, że ZUS jako instytucja publicznoprawna realizuje ważny interes społeczny zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a środki finansowe, którymi dysponuje nie są własnością Zakładu, lecz instytucji, wobec których pełni rolę dysponenta lub instytucji na rzecz których ZUS pobiera i egzekwuje należne dochody publiczne. Ze środków tych dokonywana jest także wypłata świadczeń, o których mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec powyższego zadania powierzone Zakładowi przez ustawodawcę wymagają nie tylko rzetelnego i efektywnego, ale przede wszystkim zgodnego z prawem ich realizowania.

Skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu podniosła argumenty wskazane już w toku postępowania, a w szczególności we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Skarżąca raz jeszcze wskazał, że jej sytuacja materialna uprawnia ją do umorzenia wskazanych należności, a konieczność ich uregulowania spowoduje znaczne pogorszenie sytuacji materialnej rodziny, powodując bezpośrednie zagrożenie jej egzystencji w szczególności chorego dziecka.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało oddalić, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustrojów sądów powszechnych (Dz. U nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość miedzy organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i miedzy tymi organami a organami administracji rządowej ( § 1).

Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 ). Oznacza to, że w badaniu w postępowaniu sądowo-administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Dodać również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ), zwaną dalej P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego wynika, że niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze sąd z urzędu bada, czy nie nastąpiło naruszenie prawa materialnego lub procesowego skutkujące koniecznością usunięcia zaskarżonego aktu z obrotu przez jego uchylenie lub stwierdzenie nieważności.

Dokonana w tak zakreślonych granicach kontrola zaskarżonej decyzji wskazuje, że jest ona zgodna z prawem.

Na wstępie należy podkreślić, że decyzje o umorzeniu należności składek z tytułu ubezpieczeń społecznych mają charakter uznaniowy. W myśl art. 28 ust. 1ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności te mogą być umarzane w całości lub w części z uwzględnieniem ust. 2-4 ustawy. Z kolei stosownie do ust. 2 wymienione należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a ustawy. Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób będących równocześnie płatnikami tych składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy określa wspomniane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w przepisie § 3. Otóż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku m.in. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1). Przepis art. 38 ust. 3a ustawy wprowadza zatem wyjątek od przyjętej przez ustawodawcę w art. 28 ust. 2 ustawy zasady umarzania składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku ich całkowitej nieściągalności i dopuszcza umorzenie tych należności w sytuacji, gdy po stronie podmiotu zobowiązanego występuje chociażby częściowa nieściągalność składek. Wyjątek ten dotyczy osób prowadzących działalność gospodarczą. Kryteria oceny w tym zakresie ustanawia § 3 w ust. 1 -3 rozporządzenia. Organ może na wniosek podmiotu wydać więc decyzję o umorzeniu należnych składek, wówczas gdy ten przedstawi dowody potwierdzające jego trudną sytuację materialną i gdy wykaże, że zapłacenie wierzytelności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne byłoby uciążliwe do tego stopnia, że uniemożliwiłoby zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy i jego rodziny. Zatem organ może uwzględnić wniosek o umorzenie, jeżeli uzna, że okoliczności i dowody przedstawione przez wnioskodawcę są uzasadnione i wypełniają przesłanki umorzenia określone w § 3 rozporządzenia. Oznacza to, że pomimo zaistnienia przesłanek do umorzenia składek organ ma tutaj swobodę co do rozstrzygnięcia, gdyż decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne nie jest decyzją związaną.

W myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z powołanego przepisu wynika zasada swobodnej oceny dowodów. Zasada ta polega na tym, aby organ nie był skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i mógł swobodnie, czyli zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego ustalić stan faktyczny (Por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wyd. Zakamycze 2005, str. 508). Warunkiem prawidłowości oceny jest zebranie kompletnego materiału dowodowego w konkretnej sprawie i przeprowadzenie dowodów zgodnie z normami proceduralnymi określonymi w k.p.a. Ocena oparta na materiale dowodowym niekompletnym lub nie w pełni rozpatrzonym będzie stanowiła naruszenie norm postępowania dowodowego. To czy ocena materiału dowodowego w konkretnej sprawie została przeprowadzona przez organ w sposób prawidłowy wynika z uzasadnienia decyzji, w której zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., organ wskazuje dowody, na których oparł rozstrzygnięcie oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Podkreślić należy, że organ zebrał w sprawie obszerny i kompletny materiał dowodowy, na podstawie którego, dokonana została wszechstronna i wyczerpująca analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Tak prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy poddany został ocenie pod kontem przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ zasadnie przyjął, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Wskazał, że w stosunki do skarżącej prowadzona jest skuteczna egzekucja administracyjna z wynagrodzenia skarżącej.

Rozpoznając sprawę z uwzględnieniem przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a ustawy, których rozwinięcie zawiera § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. nr 141, poz. 1365 ), organ zasadnie stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, w której skarżąca nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych.

Jeszcze raz podkreślić należy, że decyzja o umorzeniu zaległych należności ma charakter tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może ale nie musi umorzyć zaległe należności, nawet w sytuacji, gdy istnieją pozytywne przesłanki do ich umorzenia. Rolą Sądu jest w takich sprawach ocena, czy organ przeprowadził w sposób prawidłowy, rzetelny i wyczerpujący postępowanie dowodowe, którego celem jest ustalenie sytuacji ekonomicznej i rodzinnej skarżącej oraz odniesienie jej do przesłanek umorzenia wynikających ze wskazanych przepisów prawa materialnego.

W ocenie Sądu postępowanie prowadzone przez organ było prawidłowe i prawidłowo zastosowano również w sprawie przepisy prawa materialnego.

Z tych też przyczyn oraz na podstawie art. 151 P.p.s.a Sąd oddalił skargę.

/-/ J. Niedzielski /-/ A. Juszczyk-Wiśniewska /-/ A. Rzepecka