Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 608/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2004-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Powołane przepisy: article: art. 26 ust 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1993 nr 90 poz 416
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lipca 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Asesor WSA Nadzieja Karczmarczyk (spr.), Protokolant Krzysztof Kapelczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego w D. P. z dnia [...] r. Nr [...], II. orzeka o wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji III. zasądza od Izby Skarbowej Ośrodka Zamiejscowego na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

U Z S A D N I E N I E

Urząd Skarbowy w D.P. decyzją z [...]r. wydaną na podstawie art. 21 § 3, art. 51 § 1 pkt 1, art. 53 § 1,3,4 i § 5 pkt 1, art. 207 ustawy z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 z późn. zm.) oraz art. 3 ust. 1, art. 9 ust. 1 i ust. 2, art. 10 ust. 1 pkt1,2 i pkt 3, art. 14, art. 26 ust. 1 pkt 1,2 i pkt 3, art. 27 ust. 1, art. 27 a ust 1 pkt 1 lit. g, art. 27 b ust. 1 i art. 45 ust. 6 ustawy z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 z późn. zm.) określił B. W. należny podatek dochodowy od osób fizycznych za [...] r. w wysokości [...] zł, tj. o [...] zł wyższy niż wskazany w zeznaniu podatkowym PIT - 32 z [...]r., zaległość podatkową w ww. tytułu w kwocie [...]zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie [...] zł.

Z uzasadnienia przedmiotowej decyzji wynika, że Urząd Skarbowy zakwestionował odliczenie przez podatniczkę od dochodu wykazanego w zeznaniu podatkowym kwoty [...]zł z tytułu renty ustanowionej na rzecz matki - J. W.

Podstawą ww. odliczenia była sporządzona w formie aktu notarialnego z [...]r. umowa renty.

Zgodnie z tą umową B. W. zobowiązała się względem matki J. do wypłacania jej renty pieniężnej w kwocie [...] zł przez czas nieokreślony, płatnej kwartalnie do końca każdego kwartału począwszy od trzeciego kwartału [...] r.

W § 3 wskazanej umowy zaznaczono, że renta została ustanowiona, w celu zapewnienia rentobiorcy środków na pokrycie kosztów utrzymania i leczenia.

Urząd Skarbowy stanął na stanowisku, że zawarta umowa renty jest w rzeczywistości wypełnieniem obowiązku alimentacyjnego podatniczki względem matki, zaznaczając, że skuteczność odliczenia renty umownej od dochodu podatnika zależna jest od tego aby pomiędzy stronami umowy nie istniał obowiązek alimentacyjny.

W wyniku przeprowadzonego przez organ podatkowy postępowania ustalono, że przyrzeczone świadczenie zostało wypłacone. Uprawniona z tytułu renty - matka podatniczki - J. W. uzyskała w [...] r. również dochody z tytułu ubezpieczenia społecznego w kwocie [...] zł. Z zeznań złożonych przez ww. wynika, że otrzymywane od córki kwoty przeznaczała m.in. na pokrycie własnych kosztów leczenia i utrzymania, sfinansowanie pobytu w sanatorium, zakup telefonu komórkowego, opłatę rachunków związanych z korzystaniem z tego telefonu oraz sfinansowanie prac remontowych przeprowadzanych w swoim mieszkaniu.

Mając na uwadze wysokość dochodów osiąganych przez J. W. oraz treść złożonych przez nią zeznań, Urząd Skarbowy uznał, że nie była ona w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich uzasadnionych potrzeb bytowych, gdyż jej własne dochody nie wystarczały na pokrycie wydatków związanych m.in. z leczeniem i utrzymaniem mieszkania, a co za tym idzie znajdowała się w niedostatku. Z tego względu organ podatkowy uznał, iż nazwanie spełnianego świadczenia rentą, stanowi obejście wykonania obowiązku alimentacyjnego.

Podatniczka nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I - szej instancji złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym zarzuciła naruszenie przepisów art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i art. 2 Konstytucji RP.

Ponadto podatniczka stwierdziła, że w przedmiotowej sprawie pomiędzy stronami nie istniał obowiązek alimentacyjny, ponieważ matka J. W. miała zapewnione środki utrzymania w rozumieniu art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w postaci emerytury, która wystarczała jej na utrzymanie.

Izba Skarbowa Ośrodek Zamiejscowy, decyzją z [...] r. Nr[...], rozpatrzyła odwołanie na niekorzyść podatniczki, kierując się przesłankami podanymi w uzasadnieniu decyzji Urzędu Skarbowego w D. P.

Organ odwoławczy uznał, że utrzymywanie się przez uprawnioną z tytułu omawianej umowy renty z emerytury w wysokości [...] zł rocznie (około [...] zł miesięcznie) stwarza po jej stronie niewątpliwy stan niedostatku, co uzasadnia konkretyzację obowiązku alimentacyjnego wynikającego z pokrewieństwa (art. 128 i 129 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. W. wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez Urząd Skarbowy w D. P.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 26 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez przyjęcie, że odliczenie od dochodu wydatków poniesionych z tytułu zawartej 07.08.1999 r. umowy renty nie spełnia warunków określonych w tym przepisie i nie uprawnia do pomniejszenia dochodu do opodatkowania podatkiem dochodowym,

- art. 2 Konstytucji RP.

Zdaniem B. W. bezpodstawne jest twierdzenie organów podatkowych, iż jej matka pozostawała w niedostatku w sytuacji, gdy miesięczny dochód J. W. wystarczał jej na samodzielne utrzymanie i był wyższy od najniższej, wypłacanej w tym okresie, emerytury oraz najniższego, gwarantowanego przez państwo, wynagrodzenia.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej).

Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie- Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie utworzony został z dniem 1 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone.

Zgodnie z obowiązującym do 31 grudnia 2000 r. przepisem art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, podstawę obliczenia podatku stanowi dochód ustalony zgodnie z przepisami ustawy po odliczeniu kwot rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym, nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów oraz alimentów, z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci, w wysokości ustalonej w wyroku alimentacyjnym.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone zostało stanowisko, że przez rentę należy rozumieć umowę spełniającą wymogi określone w art. 903 - 907 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 903 kc przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych co do gatunku.

Umowa renty, jak każda czynność przysparzająca w polskim prawie musi mieć swoją przyczynę i nie może być czynnością pozorną. Najczęściej chodzi o zapewnienie uprawnionemu środków utrzymania, czy wspomożenie go w innych niezbędnych potrzebach.

Organy podatkowe mają obowiązek oceny tych umów z punktu widzenia skutków prawno- podatkowych.

Mogą więc badać, czy dana czynność, będąca podstawą odliczenia od dochodu nie zmierza w istocie do obejścia prawa.

Na gruncie przedmiotowej sprawy niezbędnym było ustalenie po pierwsze, istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy stronami umowy, po drugie zaś, że świadczenia wypełniane w ramach umowy renty faktycznie stanowią wypełnienie ustawowego obowiązku alimentacyjnego.

Tylko w przypadku spełnienia obu tych przesłanek nazwanie spełnianego świadczenia rentą, stanowi obejście wykonania obowiązku alimentacyjnego.

W przedmiotowej sprawie organy podatkowe obu instancji zakwestionowały dokonane przez skarżącą odliczenie od dochodu kwoty [...] zł wydatkowanej przez nią z tytułu renty ustanowionej na rzecz matki, przyjmując, że obydwie ww. przesłanki zostały spełnione. Zdaniem organów podatkowych uzyskiwane przez J. W. dochody nie wystarczały na pokrycie kosztów utrzymania i leczenia, a co za tym idzie obowiązek alimentacyjny podatniczki B. W. wobec matki nie budził żadnych wątpliwości.

Zgodnie z przepisem art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Istotą obowiązku alimentacyjnego jest zatem dostarczanie środków utrzymania; zaspokajanie usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej, potrzebującej alimentacji. W realiach niniejszej sprawy obowiązek alimentacyjny wobec matki mógł zatem obciążać podatniczkę.

Zgodnie z przepisem art. 133 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do świadczeń alimentacyjnych - poza dzieckiem, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie - uprawnione są tylko osoby, znajdujące się w niedostatku.

Kluczowe znaczenie zatem dla obowiązku alimentacyjnego krewnych ma przesłanka znajdowania się lub popadnięcia w niedostatek.

Pojęcie niedostatku nie zostało zdefiniowane przepisami prawa. Zgodnie ze Słownikiem języka polskiego (t.1-11 pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997) oznacza ono tyle, co "brak wystarczających środków utrzymania, ubóstwo, biedę"

W niniejszej sprawie matka podatniczki, na rzecz której ustanowiono rentę, otrzymywała emeryturę w wysokości około [...] zł miesięcznie. Najniższe wynagrodzenie miesięczne na dzień [...]r. wynosiło [...] zł (Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 17.12.1998 r. - Dz. U. z 1998 r., Nr 164, poz. 1189). Mając na uwadze powyższe, nie sposób uznać, że matka podatniczki znajdowała się w niedostatku, który to stan należy oceniać również oceniać przez pryzmat minimum socjalnego, które jest w pewnym zakresie wyznaczane przez wysokość najniższego gwarantowanego przez państwo wynagrodzenia. Z protokołu przesłuchania J. W. wynika, że została ona rozpytania wyłącznie na okoliczność: na co przeznaczała swoje dochody. Natomiast nie ustalono w sprawie, czy istotnie uzyskiwana prze nią emerytura nie wystarczała na zaspokojenie jej podstawowych życiowych potrzeb.

Ww. zmuszona była do podejmowania leczenia. Ze złożonych przez nią zeznań wynika, że kwoty otrzymywane od córki przeznaczała na pokrycie kosztów leczenia (np. pobyt w sanatorium, zakup lekarstw) i utrzymania (np. zakup i utrzymanie telefonu komórkowego)a także remonty mieszkania. W toku postępowania nie wykazano, że ustalone wydatki matki skarżącej były niezbędne dla zapewniania jej mieszkania czy leków, zapewniających prawidłowe funkcjonowanie w związku ze schorzeniami, na które ww. cierpi. Powyższe pozwala przyjąć, że środki uzyskiwane z renty przeznaczane były przez J. W. na podniesienie komfortu leczenia i życia, a nie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych

W tych okolicznościach twierdzenie organu odwoławczego o powstaniu po stronie podatniczki obowiązku alimentacyjnego nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym ustalonym przez organy podatkowe.

Zaskarżona decyzja narusza więc prawo, gdyż z nieuzasadnionych przyczyn odmówiono B. W. prawa do odliczenia od dochodu renty na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 z późn. zm.).

Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § ust. 1a ustawy z 30.08.2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji.

W związku z uwzględnieniem skargi, orzeczono zwrot kosztów postępowania zgodnie z art. 200 ustawy z 30.08.2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).