Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 941/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1, par. 9 ust. 2 i 4
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: par. 2 ust. 1 pkt 1, par. 9 ust. 2a
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
article: art. 7, art. 8
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 1, 3 i 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15  art. 47 ust. 1 lit. d i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia NSA Henryk Ożóg Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego (DOR) ARiMR we W., zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Prezesa ARiMR, wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) J.Ł.w wysokości [...] zł i ustalił J.Ł.(dalej także: strona, skarżąca) kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w wysokości [...] zł.

Kwota ta wynikała ze zmniejszenia powierzchni podjętego zobowiązania na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na 2004 r. przez J.Ł., udzielonej do powierzchni 10,50 ha oraz całość przyznanej kwoty , wypłaconej na podstawie decyzji Kierownika BP ARiMR we W. nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r., w związku z jej uchyleniem i odmową przyznania płatności ONW na 2007 r. na podstawie prawomocnej decyzji z dnia[...] listopada 2010 r. nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W..

Strona otrzymyła płatności, gdyż spełniała warunki ich otrzymania z § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 73, poz. 657) oraz zgodnie z zapisami w części X. wniosku (oświadczenia i zobowiązania) dotyczącymi deklaracji związanej z ONW. Strona zobowiązała się tam m.in. (w pkt 4) do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wspierania działalności na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W latach 2005 - 2007 powierzchnia 10,50 ha podjętego zobowiązania została przez stronę dotrzymana.

W dniu[...] maja 2008 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR we W. wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu ONW na 2008 r. na powierzchnię 2,98 ha. Z uwagi na to Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w związku z wykrytym błędem kontroli zobowiązań wieloletnich ONW. W odpowiedzi strona złożyła oświadczenie, w którym potwierdziła sprzedaż części gospodarstwa (działki nr [...] położonej w województwie d., powiat k., gm. M., obręb P.) bez przejęcia zobowiązań ONW. Jednocześnie poinformowała, że musi wyjaśnić zaistniałą sytuację z nabywcą i złoży wyjaśnienia w późniejszym terminie. Wobec braku wyjaśnień rozpatrzono sprawę w oparciu o zgromadzone dokumenty.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W., działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu ONW za lata 2004-2007 i dnia 13 kwietnia 2010 r. wydał decyzję Nr [...], o ustaleniu J.Ł. kwoty nienależnie pobranych płatności ONW w wysokości [...] zł. Od decyzji strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Z załączonego do wniosku Aktu Notarialnego Rep. [...] z dnia [...] września 2007 r. wynikało, iż wydanie przedmiotu sprzedaży, tj. działki nr [...], nastąpiło niezwłocznie po podpisaniu aktu, a więc przed decyzją o przyznaniu płatności z tytułu ONW na 2007 r., wydaną dnia [...] grudnia 2007 r. Kierownik BP ARiMR we W. postanowieniem Nr [...] wznowił więc z urzędu postępowanie administracyjne, zakończone decyzją Nr [...] z dnia[...] grudnia 2007 r., o przyznaniu J.Ł. płatności z tytułu ONW na 2007 r. Z uwagi na to postanowieniem z dnia 21 lipca 2010 r. zawieszono zatem postępowanie z wniosku strony ponowne rozpatrzenie sprawy o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności ONW.

Dnia[...] listopada 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmawiającej przyznania płatności ONW za 2007 r. (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych). Od tej decyzji strona złożyła odwołanie. W dniu [...] stycznia 2011 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. z dnia [...] listopada 2010 r., na którą strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W..

W dniu 15 marca 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 27 stycznia 2012 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 243), która zmieniła art. 29 ust 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634). W wyniku tego organem I instancji właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych został organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w art. 29 ust 1 tej ustawy, czyli Kierownik Biura Powiatowego ARiMR. Organem odwoławczym został Dyrektor DOR ARiMR we W.. Mając to na względzie oraz fakt, iż nowelizacja weszła w życie z dniem 1 sierpnia 2012 r. bez przepisów przejściowych, a wszczęte na wniosek Strony z dnia 24 czerwca 2010 r. postępowanie nie zostało zakończone przed dniem 1 sierpnia 2012 r., wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW przekazano Dyrektorowi Oddziału Regionalnego ARiMR we W. w celu rozpatrzenia jako odwołanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt III Sa/Wr [...]/13) oddalił skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] stycznia 2011 nr [...].. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. podjął więc zawieszone z urzędu postępowanie odwoławcze dotyczące ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW.

W toku postępowania odwoławczego ustalono, że na powierzchni 10,50 ha zobowiązanie została dotrzymane w latach 2005 i 2006, natomiast w 2007 r. w wyniku sprzedaży gruntów objętych zobowiązaniem ONW i niezłożeniem stosownych oświadczeń o przekazaniu podjętego zobowiązania, stwierdzona powierzchnia użytków rolnych wynosiła 2,98 ha Powyższe stwierdzenie oparto o decyzję Kierownika BP ARiMR we W. nr [...]z dnia [...]listopada 2010 r., utrzymującą ją w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] stycznia 2011 r. oraz wyrok WSA we W. z dnia [...] 2013 r. Stwierdzono również, że na podstawie prawomocnej decyzji z dnia [...] listopada 2010 r. Kierownik BP ARiMR we W. odmówił stronie przyznania płatności ONW za 2007 r. i nałożył sankcje w okresie 3 lat kalendarzowych. Zatem na mocy decyzji Kierownika BP ARiMR we W. nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. stronie wypłacono nienależną płatność ONW na 2007 r. w kwocie [...] zł.

Ustalenia te zawarto w decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] października 2013 r., nr [...], na którą strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W..

W skardze zarzucono rażące naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a także powołanych w uzasadnieniu decyzji innych przepisów prawa, w tym unijnych, poprzez błędną wykładnię i/lub zastosowanie.

Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja jest wadliwa, narusza prawo i interes prawny skarżącej. Zdaniem skarżącej powołane przepisy jako podstawa prawna jej wydania nie znajdują zastosowania w sprawie, w szczególności brak jest przesłanek do zwrotu płatności bądź jakiejkolwiek jej części.

Skarżąca stwierdziła, że wbrew twierdzeniom organu w jej przypadku zachodzą okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu dopłat. Sporne grunty były bowiem konsekwentnie utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przez cały okres trwania jej zobowiązania. Nigdy nie zakwestionowano jakości gospodarowania na zgłoszonym obszarze, a bezpośrednie kontrole przeprowadzano w latach 2004-2008. Z umowy sprzedaży załączonej do akt wynika jasno, że nabywca przejął zobowiązanie skarżącej wobec Agencji. Po stronie skarżącej jako zbywcy nieruchomości brak było środków przymusu do wyegzekwowania od nabywcy spełnienia obowiązku zgłoszenia, na nim spoczywającego. Skarżącej jest wiadomo, że kolejny nabywca przedmiotowych gruntów zgłosił tę nieruchomość do dopłat i je otrzymywał. Jest to również dowód na utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze.

Skarżąca stwierdziła, że decyzja jest wadliwa prawnie i faktycznie. Ustalanie kwoty rzekomo nienależnie pobranych płatności ONW nie powinno mieć w ogóle miejsca. Decyzja ta narusza wskazane przepisy prawa. Narusza także art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., gdyż godzi w porządek prawny i zasady sprawiedliwości społecznej. Z tych względów zaskarżona decyzja powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Skarżąca stwierdziła ponadto, że sankcja będąca przedmiotem sporu przynajmniej częściowo została już wykonana poprzez potrącenie należnych wypłat z lat następnych, czego Agencja nie uwzględniła w wydanej decyzji.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podniósł zarzut przedawnienia, wynoszącego w rozpatrywanej sprawie 4 lata, z uwagi na dobrą wiarę skarżącej. Podniósł ponadto, że działka nr [...] została ponownie zbyta, a kolejny nabywca podjął zobowiązania ONW.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. podtrzymał argumentację i stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu organ odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że dotyczą one sprawy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2007. Było to przedmiot odrębnego postępowania, zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. z dnia [...]listopada 2010 roku nr [...], utrzymaną w mocy przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. decyzją z dnia [...] 2011 r., od której WSA we W. oddalił skargę (sygn. akt III SA/Wr [...]/13).

Organ podkreślił, że skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, podpisała oświadczenie, że: zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jej posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Była więc świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. Jednocześnie skarżąca podpisując ów wniosek zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności, jeśli zmiana dotyczyłaby: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Tym samym była świadoma obowiązku prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych zgłoszonych do płatności w pierwszym roku na niezmienionej powierzchni przez 5 lat. Jak wynika z dokumentów zebranych w sprawie, skarżąca zaprzestała działalności rolniczej przed upływem 5-cio letniego okresu zobowiązania.

Organ powołał art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634), zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Organ stwierdził, że płatności z tytułu gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2004-2007 przyznane Stronie pochodzą ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFFROW) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na finansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy. Środki przeznaczone na wypłaty z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji" i Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFFROW) podlegają zaostrzonemu reżimowi w zakresie zwłaszcza ich wydatkowania oraz zwrotu, jako wydatki ze środków publicznych (por. np. art. 5 ust. 3 pkt 4 lit. a i c, art. 202 ust. 1, art. 212 ustawy o finansach publicznych).

Płatnością nienależną jest płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianymi dla danej płatności. Przepisy nie definiują płatności nienależnej. Jej znaczenia należy więc poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, oznacza nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu, jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury.

Organ wyjaśnił kwestię właściwości organów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w rozpatrywanej sprawie. Stwierdził, że zaskarżoną decyzję nr [...]z dn. [...] października 2013 r. wydano w oparciu o przepis art. 29 ust. 1 powołanej ustawy dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji nr [...]z dnia 13 kwietnia 2010 r., wydanej z upoważnienia Prezesa Agencji przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W., stanowił, iż Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Ten organ Agencji był więc organem właściwym do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych. W konsekwencji takiego stanu rzeczy, od ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w administracyjnym toku instancji w sprawie nie przysługiwało odwołanie. Strona niezadowolona z decyzji mogła jednak w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia zwrócić się do Prezesa ARiMR z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Taki stan rzeczy zmieniła nowelizacja art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dokonana art. 5 ustawy z dnia 27 stycznia 2012 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw. W wyniku tego organem właściwym w sprawach ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, zgodnie z nowym brzmieniem art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji, został organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w art. 29 ust. 1 tej ustawy, czyli właściwy miejscowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR. Odwołanie od wydanej przez niego decyzji przysługuje do Dyrektora DOR ARiMR we W..

Organ powołując przepisy prawa materialnego stwierdził, że zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej skutkuje sankcjami przewidzianymi w § 9 ust. 2 pkt. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 73 poz. 657, zwanym dalej "rozporządzeniem ONW"). Przepis ten stanowi, że w przypadku zaniechania działalności rolniczej na części działek rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, producent rolny zwraca część płatności ONW za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Rozpatrując odwołanie organ II instancji był zobowiązany do powtórnego rozpatrzenia sprawy z wniosku skarżącej w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW, załatwionej decyzją upoważnionego przez Prezesa ARiMR Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. nr [...] z dnia [...].2010 r. Zgodnie powołanym § 9 ust. 2 pkt. 2 rozporządzenia ONW, skoro skarżąca zaprzestała działalności na części działek rolnych objętych zobowiązaniem, powinna zwrócić kwotę za okres jej pobierania, czyli za lata 2005-2007.

Prawomocną decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR we W. odmówił Stronie przyznania płatności ONW za rok 2007 i nałożył sankcje w okresie trzech lat kalendarzowych. Decyzją Kierownika BP ARiMR we W. nr [...]z dnia [...]2007 r., skarżącej została wypłacona płatność ONW na 2007 r. w łącznej wysokości [...] zł. W rozpatrywanej sprawie kwotą nienależną w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów prawa jest, całość kwoty wypłacona na podstawie decyzji Kierownika BP ARiMR we W. nr [...] z dnia [...] 2007 r., czyli [...] zł.

W kwestii przedawnienia pełnomocnik organu na rozprawie stwierdził, że skarżąca nie pozostawała w dobrej wierze. Stąd termin przedawnienia, który wynosi 10 lat, jeszcze nie upłynął. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w granicach określonych w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), Sąd nie stwierdził naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ani jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Skarga nie zasługiwała zatem na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...]uchylająca decyzję z dnia [...] 2010 r. nr [...] Prezesa ARiMR, wydaną przez upoważnionego Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) J.Ł.w wysokości [...] zł i ustalająca J.Ł.(dalej także: strona, skarżąca) kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w wysokości [...] zł.

Decyzja obejmuje zwrot płatności za lata 2004 - 2007. Nienależność płatności za rok 2007 została rozstrzygnięta w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z [...] 2013 r. sygn. akt III SA/Wr [...]/13.

Kwestią sporą pozostaje zatem zwrot części płatności ONW pobranych przez skarżącą za lata 2004 - 2006.

Zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr [...]82/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L. 2004.141.18) w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

Szczegółowe przesłanki zwrotu płatności ONW jako pobranych nienależnie określa § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem ONW, zgodnie z którym w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, producent rolny zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło:

a) na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW,

b) na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

W myśl § 9 ust. 4 rozporządzenia ONW zwrot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków z tytułu płatności ONW następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Obowiązek wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW aktualizuje się wraz z ustaleniem zaistnienia przesłanki zaniechania prowadzenia działalności rolniczej oraz brakiem wystąpienia przesłanek, które wyłączają podstawy do żądania ich zwrotu. Stwierdzenie, czy przyznane kwoty pomocy czy płatności są przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, jest wynikiem ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

W rozpoznawanej sprawie z ustalonych przez organy oraz znajdujących potwierdzenie w materiale sprawy okoliczności wynika, że skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2005 r., podpisała oświadczenie (rubryka IX. Oświadczenia i zobowiązania), że zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Podpisując ten wniosek skarżąca zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności, jeśli zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Należy więc stwierdzić, że była świadoma obowiązku prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych zgłoszonych do płatności w pierwszym roku na niezmienionej powierzchni przez 5 lat.

Jak wynika z dokumentów zebranych przez organ w sprawie skarżąca sprzedała część gospodarstwa (działkę nr [...] położoną w województwie d., powiat k., gm. M., obręb P.) część gruntów objętych płatnościami ONW, bez przejęcia zobowiązań ONW przez nabywcę. Dowodem na okoliczność jest Akt Notarialny Rep. [...] z dnia [...] 2007 r. Wydanie działki nabywcy nastąpiło niezwłocznie po podpisaniu aktu. Skarżąca zaprzestała zatem działalności rolniczej na części gruntów (działka nr [...]) objętych płatnościami ONW przed upływem 5 letniego okresu zobowiązania.

W związku z tym w zaskarżonej decyzji rozważono wystąpienie określonych w przepisach unijnych i krajowych okoliczności pozwalających na odstąpienie od orzeczenia zwrotu pobranych świadczeń, przy czym – prawidłowo w ocenie Sądu – nie stwierdzono ich zaistnienia w przedmiotowej sprawie.

Zgodnie bowiem z art. 47 ust 1 lit. d rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006 r., str. 15 z zm.; dalej rozporządzenie Komisji (WE) nr 1974/2006), państwa członkowskie mogą uznać w szczególności określone kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta. W myśl art. 47 ust. 2 cyt. rozporządzenia, przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

W zakresie przedmiotu rozpatrywanej sprawy należy powołać przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 68, poz. 448).

Paragraf 9 ust. 2a tego aktu stanowi:

W przypadku gdy zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW podlega zwrotowi w części, która została przyznana do działek rolnych:

2) których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że producent rolny złożył do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek rolnych, w którym podmiot ten zobowiązuje się do:

a) kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych,

b) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, jaką posiadacz ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a.

Skarżąca powołuje się w skardze na zobowiązanie umowne przyjęte przez nabywcę, którego nie jest w stanie wyegzekwować. Sąd stwierdza, że ppPowołane przepisy § 9 ust. 2a pkt wymagają wszakże zachowania szczególnej formy i treści oświadczenia nabywcy działki rolnej objętej zobowiązaniami ONW. Z akt administracyjnych sprawy jednak jasno wynika, że oświadczenie nabywcy gruntów o przejęciu zobowiązań ONW na działce nr [...] nie zostało złożone. W konsekwencji skarżąca jest obowiązana zwrócić część uzyskanych płatności ONW, ustalonych przez organ w zaskarżonej decyzji.

Sąd stwierdza, że w skardze nie podważono ustalonej przez organ II instancji wysokości kwoty nienależnie pobranych płatności. Podjęto próbę podważenia zasadności wydanej decyzji, podnosząc zarzut braku podstaw prawnych do takiego ustalenia. Konkretnie zarzucono decyzji rażące naruszenie powołanego już art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Sąd nie dopatrzył się naruszenia tego przepisu. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana w przedmiocie określonym tym przepisem i w wymaganej przez ten przepis formie decyzji administracyjnej. Zdaniem Sądu nie naruszono także art. 7 k.p.a., gdyż stan faktyczny sprawy nie jest skomplikowany i został dokładnie wyjaśniony w postępowaniu administracyjnym. W sprawie prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. Zaskarżona decyzja jest niekorzystna dla skarżącej. Nie może ona jednak z tego powodu podnosić, że naruszono art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej.

Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że w jej przypadku zachodzą okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu dopłat. Dla rozstrzygnięcia kwestii zwrotu płatności ONW w rozpatrywanej sprawie nie ma bowiem znaczenia, że sporne grunty były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przez cały okres trwania jej zobowiązania. Istotne było prawnie skuteczne przejęcie zobowiązań ONW przez nabywcę działki nr [...]. Wbrew twierdzeniom skarżącej takie przejęcie jednak nie nastąpiło. Zaskarżona decyzja jako zgodna z prawem nie może naruszać art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Skarżąca podniosła, że Agencja RiMR potrąciła jej już część wyliczonych płatności, nie precyzując tego jednak. Nawet gdyby tak było, nie podważa to prawidłowości zaskarżonej decyzji, gdyż jest to kwestia dalszego postępowania mającego na celu wykonanie zaskarżonej decyzji.

Jeżeli idzie o zarzut przedawnienia, podniesiony przez pełnomocnika skarżącej, w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności w świetle art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr [...]82/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L. 2004.141.18). Stosownie do powołanego przepisu obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zgodnie, że dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Właściwe określenia działania beneficjenta w dobrej lub w złej wierze wymaga wskazania, że obowiązujące przepisy prawa w tej mierze nie zawierają żadnych definicji. Wiąże się je z tzw. klauzulami generalnymi w prawie. Ich istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że taki podmiot działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest natomiast ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, Lex nr 1137853).

W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącej, trafne jest stanowisko organu, że nie sposób przyjąć, iż w okolicznościach sprawy skarżąca działała w dobrej wierze. W kwestionowanym orzeczeniu trafne zauważono, że składając wniosek o przyznanie płatności ONW na 2004 r., strona podpisała oświadczenie, zgodnie z którym zobowiązała się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jej posiadaniu położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności oraz do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności, jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Następnie skarżąca zaprzestała działalności rolniczej przed upływem 5-letniego okresu zobowiązania. Powodem takiego stanu rzeczy było zaprzestanie działalności rolniczej na na działce nr [...] objętej zobowiązaniem ONW. Jednakże skarżąca, pomimo powyższego zobowiązania, nie informowała organu o okolicznościach związanych ze zbyciem tej działki na której prowadziła działalność rolniczą i otrzymywała dopłaty z tytułu ONW.

W konsekwencji, wobec tego, że w niniejszej sprawie skarżąca nie działała w dobrej wierze, nie znajdował zastosowania 4-letni, lecz 10-letni okres przedawnienia wynikający z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Pomiędzy datą dokonania płatności na 2004 r., a datą zawiadomienia skarżącej o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych, nie upłynął 10-letni okres przedawnienia.

Tym samym ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2007 objęte zaskarżoną decyzją jest w pełni uzasadnione, także w świetle powołanego art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004.

Mając powyższe na uwadze, jako że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.