Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 350/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 79a, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zq
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
article: art. 47, art. 123
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Sędzia WSA Bolesław Stachura, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 października 2022 r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr 390000/71/234718/2022 w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, i kwiecień i maj 2020 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia 5 stycznia 2022 r., nr 390000/71/DEC-01/RDZ/2022/RKS-2/336.


UZASADNIENIE

S. W. (dalej: "Strona", "Skarżący") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Organ") z 8 kwietnia 2022 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego organu z 5 stycznia 2022 r. nr [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Skarżący złożył do Organu 10 kwietnia 2020 r. – drogą elektroniczną, a następnie 14 kwietnia 2020 r. – osobiście – wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. (RDZ).

Decyzją z 8 lipca 2020 r. nr [...] Organ na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej "k.p.a.") umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku. W uzasadnieniu decyzji Organ wskazał, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku deklaracji rozliczeniowych za okresy od marca do maja 2020 r. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że przesyłka nie została podjęta przez adresata

w terminie określonym ustawą, dlatego Organ uznał ją za doręczoną zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a.

Na skutek wniosku Strony o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy, Organ decyzją z 6 sierpnia 2021 r. nr [...] stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy i na podstawie art. 59 w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. przywrócił termin do jego złożenia, ponieważ decyzja z 8 lipca 2020 r. została przesłana przez Organ na wskazany we wniosku adres Strony, zamiast za pośrednictwem ZUS PUE pomimo, że pierwszy wniosek Strony wpłynął 10 kwietnia 2020 r. drogą elektroniczną, a dopiero kolejny wniosek wpłynął za pośrednictwem operatora pocztowego.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z 8 listopada 2021 r. nr [...] Organ uchylił decyzję z 8 lipca 2020 r. umarzającą postępowanie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji Organ wskazał, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek umorzenia postępowania.

Na skutek ponownie przeprowadzonego postępowania, decyzją z 5 stycznia 2022 r. Organ odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z 8 kwietnia 2022 r. Organ utrzymał w mocy decyzję z 5 stycznia 2022r. W uzasadnieniu decyzji Organ wskazał, że Strona nie złożyła wymaganych dokumentów rozliczeniowych zarówno w terminie określonym ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w dodatkowym terminie ustalonym przez ustawę z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.; dalej "uCOVID-19"). Dokumenty rozliczeniowe zostały złożone dopiero w następujących terminach:

- za marzec 2020 r. - 27 lipca 2020 r.,

- za kwiecień 2020 r. - 30 sierpnia 2020 r.,

- za maj 2020 r. - 28 października 2020 r.

Następnie Organ wskazał, że zwłoka w złożeniu tych deklaracji wynosiła od ponad 3 do ponad 4 miesięcy od terminu ustawowego, i jednocześnie od miesiąca do 4 miesięcy od dodatkowego terminu wskazanego w ustawie. Wyjaśnieniem przez Stronę niewykonania obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych w terminie były osobiste problemy osoby trzeciej – ówczesnej księgowej. Organ wskazał zatem, że to na płatniku składek ciąży odpowiedzialność za prawidłowe i terminowe dokonywanie rozliczeń z Organem, a jego relacje z osobami, którym zleca wykonanie usługi

w zakresie księgowości podlegają odrębnym uregulowaniom oraz wzajemnym regresom.

Strona wniosła skargę na ww. decyzję do tutejszego Sądu za pośrednictwem Organu, zaskarżając decyzję w całości, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 31zo uCOVID-19, poprzez odmówienie Stronie zwolnienia z obowiązku opłacania składek ZUS, podczas gdy Skarżący spełniał wszelkie kryteria określone ustawą, aby móc ubiegać się o zwolnienie;

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 15zzzzzn˛ ust. 1 pkt 2 i ust. 2 uCOVID-19, poprzez niezawiadomienie Skarżącego

o uchybieniu terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych, tj. terminu do dokonania przez skarżącego czynności kształtującej jego prawa i obowiązki

i niewyznaczenie skarżącemu terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tych czynności, czym działano na szkodę skarżącego

i w konsekwencji strona skarżąca poniosła negatywne skutki wadliwego działania organu wobec nieuwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek ZUS;

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a., poprzez nieudzielanie stronie niezbędnych wyjaśnień

i wskazówek z urzędu i niepoinformowanie Skarżącego o brakujących elementach wniosku o zwolnienie go z obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie na okres od marca do maja 2020 r. i w konsekwencji niewskazanie stronie wskazówek co do uzupełnienia wniosku, co doprowadziło do wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony;

4. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny, wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. i art. 8 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych związanych ze spełnieniem przez skarżącego warunków jego zwolnienia z obowiązku opłacania składek ZUS za okres od marca do maja 2020 r. i niesprostanie zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu;

5. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 75 § 1 k.p.a. i art. 78 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka wskazanego we wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy i jednocześnie pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności związanych z powodami opóźnienia w złożeniu deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. przez Skarżącego, braku świadomości płatnika w zakresie terminu złożenia deklaracji rozliczeniowych, złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek w terminie.

Mając na względzie powyższe uchybienia, Skarżący wniósł o:

1. uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 5 stycznia 2022 r., nr [...];

2. zasądzenie od Organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym

w trybie art. 15zzs(4) ust. 3 uCOVID-19. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu

i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodnicząca Wydziału

I zarządzeniem z 18 sierpnia 2022 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przy czym strony zostały poinformowane o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie do dnia poprzedzającego wyznaczony termin – pełnomocnik Organu pismem doręczonym 22 sierpnia 2022 r., natomiast Skarżący pismem doręczonym 24 sierpnia 2022 r. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony), co w tej sprawie umożliwiono stronom postępowania, bowiem poinformowano również strony o możliwości wypowiedzenia się na piśmie w ww. sprawie.

Skarżący korzystając z powyższego uprawnienia, pismem procesowym z 20 września 2022 r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w pełnym zakresie, przywołując w uzasadnieniu pisma treść art. 9, 12 § 1 i 79a k.p.a. wskazując, że naruszenie ww. przepisów przez Organ uniemożliwiło Skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie, wyłączyło jego prawo do uzyskania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek

i w konsekwencji doprowadziło do negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Następnie Skarżący odniósł się w piśmie do treści art. 15zzzzzn˛ ust. 1 pkt 2 i ust. 2 uCOVID-19 wskazując, że Organ powinien w sprawie rozważyć zastosowanie powołanego wyżej przepisu.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Należy podkreślić, że dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada, czy organy dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, czy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego, a tym samym, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeżeli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona. W wyniku kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, Sąd stwierdził bowiem, że Organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowiło podstawę uchylenia zaskarżonego aktu, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy Organ w sposób uprawniony stwierdził, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Odwołując się do brzmienia art. 31zq ust.1 i 3 uCOVID-19 Organ stwierdził, że Skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej. Organ wskazał, że za okres od marca do maja 2020 r. Skarżący miał obowiązek złożenia dokumentów rozliczeniowych do 15-go dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, a najpóźniej do 30 czerwca 2020 r.

W ocenie Sądu, w następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym Organ, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., Organ zobowiązany jest udzielać stronom należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc, np. konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Należy wskazać, że wniosek został przez Skarżącego złożony do Organu 10 kwietnia 2020 r. – drogą elektroniczną, a następnie 14 kwietnia 2020 r. – osobiście. Decyzją z 8 lipca 2020 r. Organ zamiast orzec w sprawie co do meritum, umorzył postępowanie z uwagi na brak deklaracji rozliczeniowych. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika nadto, aby Organ poinformował Skarżącego przed wydaniem decyzji o prawie do wypowiedzenia się w sprawie. Następnie decyzja została doręczona Skarżącemu za pośrednictwem operatora pocztowego zamiast na platformę elektroniczną ZUS PUE i wróciła do nadawcy, nieodebrana przez Skarżącego. O fakcie wydania decyzji z 8 lipca 2020 r. Skarżący dowiedział się 18 lutego 2021 r. po uzyskaniu informacji z biura obsługi interesantów ZUS. Dopiero na skutek wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz samego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzja

z 8 lipca 2020 r. została przez Organ uchylona i w jej następstwie została wydana decyzja z 5 stycznia 2022 r. orzekająca w sprawie co do meritum.

W tak zakreślonych ramach sporu wskazać należy, że zgodnie z art. 31zq ust. 1 uCOVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe, imienne raporty miesięczne na zasadach

i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Termin przesyłania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych wskazuje art.47 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.).

Przy czym zgodnie z art. 31zq ust. 3 uCOVID-19 warunkiem zwolnienia

z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Podkreślić przy tym należy, że do postępowania prowadzonego przez Organ

w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mają zastosowanie przepisy k.p.a. stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez Organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu.

W rozpoznawanej sprawie zasady te nie zostały przez Organ zachowane.

Sąd zwraca uwagę, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem Skarżącego z dnia 10 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., na żadnym jej etapie Skarżący nie otrzymał od Organu informacji o braku przesłania wypełnionych w terminie dokumentów rozliczeniowych za ww. okresy. Przynajmniej z przesłanych Sądowi akt badanej sprawy nie wynika, by Zakład, po złożeniu wniosku w sprawie, w jakikolwiek sposób zakomunikował płatnikowi, że Jego wniosek rodzi obowiązek złożenia dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020 r. i od tego zależne jest przedmiotowe zwolnienie.

Zaniechanie Organu w tym zakresie stanowi istotne uchybienie reguł postępowania z perspektywy praw strony. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące

w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto, przepisy regulują obowiązek organów administracji publicznej, w sprawach wszczętych na żądanie strony, do wskazania stronie przesłanek od niej zależnych, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a k.p.a.). Przywołana regulacja stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków organu wynikających z art. 10 k.p.a. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

Zdaniem Sądu, w realiach rozpatrywanej sprawy Organ - kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. - powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. Takich jednak działań ze strony Organu zabrakło, co nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla strony postępowania.

Należy podkreślić, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy uCOVID-19 było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii

i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie, wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególne znaczenie ma wynikający z k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron

o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw

i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Jeżeli więc Organ - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych – posiadał wiedzę, że Skarżący nie złożył wymaganych deklaracji rozliczeniowych, powinien był zakomunikować to Stronie niezwłocznie po wpłynięciu do organu wniosku, a najpóźniej przed upływem terminu przewidzianego w art. 31zq ust. 3 uCOVID-19.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że zaległe deklaracje zostały złożone przez Skarżącego za marzec 2020 r. – 27 lipca 2020 r., za kwiecień 2020 r. – 30 sierpnia 2020 r., za maj 2020 r. – 28 października 2020 r., a zatem jeszcze przed tym, jak Skarżący dowiedział się o wydanej przez Organ decyzji z 8 lipca 2020r. Zaakcentować należy, że uchybienia Organu w toku postępowania, nie mogą negatywnie wpływać na prawa Strony, nawet jeżeli Strona nie złożyła od razu deklaracji w terminie. Organy powinny mieć przede wszystkim na uwadze słuszny interes obywatela w postaci nabycia prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu pandemii. Z tego też powodu przestrzeganie przez organ administracji publicznej wskazanych zasad postępowania (k.p.a.), a w szczególności zasady informowania stron zawartej w art. 9 k.p.a., musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym spełnienie warunków zwolnienia, nawet jeżeli oni nie dopełnili od razu obowiązku w zakresie złożenia deklaracji. Brak informacji ze strony Organu nie może przyczyniać się do negatywnych skutków dla strony (wyrok WSA

w Olsztynie z 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 647/21, wyrok NSA z dnia 7 października 2021 r. ,sygn. akt I GSK 496/21).

W tej sytuacji Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia zasady informowania (art. 9 k.p.a.). W następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się powyższą zasadą, Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu, tak jak tego wymaga art. 9 k.p.a., Organ powinien był udzielić Stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., V SA 44/01). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95). Przepis art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Z tego też powodu Sąd stwierdził, że wskazane w tym zakresie naruszenie przez Organ norm postępowania określonych w art. 9 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że przed wydaniem decyzji odmownej z dnia 5 stycznia 2022 r. ZUS nie wyjaśnił Stronie przesłanek (takich jak wymóg złożenia deklaracji rozliczeniowych do 30 czerwca), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącej.

Naruszenie przepisów art. 9 k.p.a. uniemożliwiło zatem Skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez Niego dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy Jego prawo do uzyskania zwolnienia, i w konsekwencji pozbawiło Skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych za marzec do maja 2020 r.

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 P.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji z dnia 8 kwietnia 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 5 stycznia 2022 r.

Rozpoznając sprawę ponownie, Organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet bowiem, jeżeli Skarżąca w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to Organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącą. Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania Organu, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 9 a od 4 maja 2020 r. w związku z reorganizacją pracy ZUS także art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach sądowych, z mocy bowiem art. 239 § 1 pkt 1 lit. e P.p.s.a. Skarżący zwolniony był z obowiązku ich uiszczania oraz nie był zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika.