Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1798/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 23, art. 73 pkt 6, art. 85 ust. 13, art. 87 ust. 1,
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi P. z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Wojewódzkiego Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2011 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz P. z siedzibą w L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w [...] zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego M. K. (dalej: uczestnik) z tytułu pobierania stypendium sportowego. W uzasadnieniu ZUS wskazał, iż w okresie od [...] sierpnia 2010 r. do [...] listopada 2010 r. przeprowadził okresową kontrolę u płatnika składek P. z siedzibą w L. (dalej: skarżący) m.in. w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek i wpłat. W wyniku kontroli ustalono, że płatnik nie dokonał zgłoszenia M. K. do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego.

Wniosek ten został przekazany według właściwości do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, który wezwał uczestnika do zajęcia stanowiska w sprawie.

W odpowiedzi, pismem z dnia [...] maja 2011 r. M. K. poinformowała, iż w okresie od dnia [...] stycznia 2007 r., do dnia [...] grudnia 2009 r. miała przyznane stypendium sportowe, a ponadto w tym okresie była studentką [...] oraz korzystała z ubezpieczenia zdrowotnego rodziców.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.) – dalej: ustawa o świadczeniach, Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził objęcie M. K. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym od dnia [...] stycznia 2007 r., do dnia [...] grudnia 2009 r. z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez P. Jednocześnie organ I instancji wskazał, iż w przypadku uczestnika nie ma zastosowania wyłączenie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wynikające z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Decyzja została doręczona M. K. oraz przesłana do wiadomości ZUS oddział w [...].

Od powyższej decyzji dnia [...] czerwca 2011 r. P. złożył odwołanie wraz z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze strony. Swój interes prawny skarżący wywodził z faktu, iż jako płatnik składek poniesie negatywne konsekwencje ewentualnego wykonania decyzji. Jednocześnie wskazał, iż uczestnik postępowania w okresie objętym ubezpieczeniem zdrowotnym był studentem [...], co jednoznacznie pozwala przyjąć, iż brak jest podstaw do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby pobierającej stypendium sportowe.

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia umorzył postępowanie odwoławcze.

Zdaniem organu, o ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia płatnik nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a. Nie posiada on bowiem interesu prawnego pozwalającego na skuteczne wniesienie odwołania, a jedynie interes faktyczny. Dlatego też nie ma podstaw, aby uznać skarżącego za stronę postępowania odwoławczego, co czyni to postępowanie bezprzedmiotowe i podlega ono umorzeniu.

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę, w której zarzucił naruszenie:

I. art. 28 K.p.a. przez bezpodstawną odmowę dopuszczenia do udziału w postępowaniu oraz odmowę przyznania statusu strony postępowania;

II. art. 105 § 1 K.p.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie.

i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż posiada on status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, gdyż po ustaleniu podlegania przez uczestnika obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie on płatnikiem składek z tego tytułu. Dlatego też nie można podzielić poglądu organu, iż skarżący posiada jedynie interes faktyczny w rozstrzygnięciu sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna.

Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącego do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby, której skarżący udzielał stypendium sportowego. Organ uznał, iż w katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, które są zwolnione z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej bądź członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej nie ma osoby pobierającej stypendium sportowe. Dlatego też podlega ona ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. Jednocześnie, w ocenie organu skarżący nie może zostać uznany za stronę omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jego interesu prawnego. W konsekwencji odmówiono skarżącemu prawa strony w żądaniu uchylenia decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania. Stanowisko to, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, jest błędne.

Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku skarżącej spółki.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo – administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.).

Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem.

Oceniając interes prawny płatnika w przedmiotowej sprawie do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżący w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, której wypłacane jest stypendium sportowe.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.

W myśl natomiast art. 73 pkt 6 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23, powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania.

Za osobę pobierającą stypendium sportowe składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza podmiot wypłacający stypendium (art. 85 ust. 13ustawy o świadczeniach).

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób pobierających stypendium sportowe są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach).

W myśl art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych czyli ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej jako: "ustawa systemowa". W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z uregulowań powyższych wynika, że osoba pobierająca stypendium sportowe podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, chyba że podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż podmiot wypłacający stypendium uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby pobierającej stypendium. Rozstrzygnięcie o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego wpływa zatem wprost na sferę prawną wypłacającego te stypendium, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty wypłacanym stypendium.

Natomiast okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem wypłacającego, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest czy podmiot podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, czy też, z uwagi na podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu nie będzie podlegał ubezpieczeniu z tytułu pobierania stypendium sportowego. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: wypłacającego stypendium jako płatnika składek i pobierającego stypendium jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W ocenie Sądu organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania.

Z uwagi na fakt, iż skarżący legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika z racji wypłacania jej stypendium sportowego, miał prawo wziąć w tym postępowaniu udział. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest bowiem zasada czynnego udziału strony, według której organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 K.p.a.). Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia.

Z tych względów w ponownie prowadzonym postępowaniu organ rozpozna merytorycznie sprawę mając na uwadze, iż skarżącemu powinien przysługiwać status strony w postępowaniu w sprawie dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym pobierającego stypendium sportowe.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.