Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 364/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.2, art.28 ust.3a, art.24 ust.2, art.32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 77 par 1, art.80, art.11,art.7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 11 pkt 1, art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 364/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2012 r., sprawy ze skargi E.S., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 17 stycznia 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz, Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 października 2011 r. nr [...] odmówiono E.S. umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, za pracowników w czyści finansowanej przez płatnika oraz za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 2.553 zł.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że w dniu 25 sierpnia 2011 r. E.S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę oraz o rozłożenie płatności na 7 miesięcznych rat z uwagi na trudną sytuację finansową, w jakiej się znajduje. Wnioskodawczyni powołując się na zawiadomienie [...], [...], zakwestionowała dokonaną czynność egzekucyjną, wskazując, że w decyzjach ZUS z dnia 2 czerwca 2009 r. nr [...] oraz wcześniejszej z dnia 11 lutego 2009 r. umorzono postępowanie w zakresie kwoty 79,42 zł tytułem składki za miesiąc maj 2005 r. Wobec powyższego kwota dochodzona postępowaniem egzekucyjnym za miesiąc maj 2005 r. powinna być niższa, a w związku z tym niższe też powinny być odsetki. Dodatkowo wnioskodawczyni wyjaśniła, że stan faktyczny na dzień zawiadomienia był inny, bowiem dokonała wpłaty kwoty 200 zł tytułem składki za miesiąc czerwiec 2005 r., a w zawiadomieniu brak jest odniesienia do tego faktu.

W odpowiedzi na powyższe zarzuty organ poinformował, że niniejsze postępowanie dotyczyć będzie wyłącznie wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę, zaś pozostałe żądania strony zostaną rozpatrzone w odrębnym postępowaniu.

Dokonując ustaleń faktycznych stwierdzono, że E.S. prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 31 grudnia 1998 r. do 25 czerwca 2005 r., ze zgłoszoną przerwą w okresie od 16 maja 1999 r. do 26 października 2003 r. W okresie wykonywanej działalności płatniczka nie wywiązała się należycie z obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych za siebie oraz za zatrudnionych pracowników, doprowadzając do powstania zaległości. Zadłużenie na koncie skierowano do przymusowego dochodzenia, jednakże w dniu 11 października 2011 r. postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229 poz.1954 z późn. zm.) zostało umorzone z uwagi na błąd co do osoby zobowiązanej.

Zgodnie z informacją z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych, wnioskodawczyni figuruje jako właściciel lokalu mieszkalnego znajdującego się w przy ul. K. w K. o powierzchni 53,71 m2 oraz nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,2500 ha położonej w K. Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców zaświadczyła, że na dzień 14 września 2011 r. wnioskodawczyni figurowała jako właściciel samochodu osobowego marki Polski Fiat 125P 1500 z 1978 r.

W złożonym zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2008 r. wnioskodawczyni wykazała przychód/dochód z innych źródeł w wysokości 7.784,60 zł, a za lata 2009-2010 nie składała zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu. Na podstawie PIT-11 ustalono, że za 2009 r. został wykazany przychód/dochód z zasiłków pieniężnych w wysokości 777,66 zł.

Wobec wnioskodawczyni nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie posiada ona zaległości podatkowych.

Wnioskodawczyni nie korzysta ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej od 2006 r.

Organ przedstawił przepisy stanowiące podstawę ewentualnego umorzenia zaległości składkowych w postaci art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz.1585 z późn. zm) w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365), który to przepis przewiduje umorzenie zaległości, gdyby ich opłacenie pociągnęło zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazano też na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia, co oznacza, że organ może ale nie musi umarzać zaległości.

Następnie wyjaśniono, że zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami do umorzenia odsetek odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy dotyczące umarzania składek, jednakże do umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek za pracowników nie ma zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że składki te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Oceniając ustalony stan faktyczny w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów, organ podejmujący rozstrzygnięcie nie stwierdził istnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności. Choć wnioskodawczyni aktualnie nie posiada ujawnionych źródeł dochodu, to organ nie stwierdził jednocześnie braku majątku, z którego możliwe byłoby dochodzenie zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę. Ustalenia stanu faktycznego wskazują bowiem, że wnioskodawczyni jest w posiadaniu majątku nieruchomego w postaci lokalu mieszkalnego oraz nieruchomości gruntowej, na których można dokonać zabezpieczenia spłaty należności składkowych poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej, zgodnie z przepisem art. 26 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz.1585 z późn. zm.) , w konsekwencji czego należności nie ulegną przedawnieniu.

Stwierdzono też, że zadłużenie zostało skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego, które zostało umorzone, jednakże z uwagi na błąd co do osoby zobowiązanego, a nie z powodu całkowitego braku majątku. W związku z ujawnionymi składnikami majątkowymi, ponownie można skierować zadłużenie figurujące na koncie zobowiązanej do przymusowego dochodzenia. Jednocześnie wartość majątku wnioskodawczyni daje podstawę do uznania, że w ramach podejmowanych czynności egzekucyjnych uzyska się kwoty, które pokryją wydatki egzekucyjne i jednocześnie wpłyną na obniżenie kwoty zadłużenia składowego, doprowadzając ostatecznie do jego uregulowania. Zaznaczono, że w świetle art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8 poz.60 z późn zm.) w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym. Zaś przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 21 ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Wobec stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, w zakresie należności obciążających zobowiązaną na jej własne ubezpieczenia, tj. za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego organ analizował także w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a, którego uzupełnienie znajduje się w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Opierając się na zebranym materiale dowodowym organ doszedł jednak do przekonania, że wnioskodawczyni nie wykazała ważnego interesu, którego zaistnienie stwarzałoby możliwość skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu składek. W szczególności nie udowodniła, że zapłata należnych odsetek za zwłokę w wysokości wskazanej w osnowie decyzji pozbawi ją bądź członka rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wyjaśniono, że przepisy prawa nie precyzują co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, dokonując jednak wykładni gramatycznej tego pojęcia należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie coś na przeciętnym uśrednionym poziomie.

Stwierdzono też, że umarzanie zaległych składek ustawodawca zastrzegł dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie zasadą pozostaje opłacanie składek, zaś ich umarzanie zarezerwowanie jest dla sytuacji zupełnie wyjątkowych.

W ocenie organu zobowiązana nie udowodniła swojej szczególnie trudnej sytuacji, a na podstawie zebranego materiału dowodowego organ nie miał możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, w szczególności stwierdzenia, czy po uiszczeniu należności z tytułu odsetek za zwłokę wnioskodawczyni będzie dysponowała środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych. Zobowiązana nie wskazała bowiem z czego się obecnie utrzymuje (źródeł zarobkowania) oraz ilości osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie przedstawiła także rachunków obrazujących miesięcznie ponoszone wydatki związane z opłatami za media czy czynsz oraz innych obciążeń budżetu domowego, które pozwoliłyby w pełniejszy sposób zobrazować jej sytuację finansową. Zauważono, że pomimo trudnej sytuacji finansowej spowodowanej brakiem dochodów, wnioskodawczyni nie jest zmuszona do korzystania ze wsparcia finansowego pomocy społecznej.

Następnie stwierdzono, że wnioskodawczyni – pomimo wezwania - nie przedłożyła dokumentów, które potwierdzałyby okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości, choć spoczywał na niej ciężar udowodnienia istotnych w sprawie okoliczności, w szczególności związanych ze stanem zdrowia wnioskodawczyni czy niemożności znalezienia pracy. Pomimo braku ujawnionych dochodów sama zobowiązana widzi możliwości spłaty zaległych składek, deklarując chęć ich spłaty w ramach umowy ratalnej, którą można objąć zarówno należność główną, jak i odsetki za zwłokę.

Dnia 9 listopada 2011 r. E.S. złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaznaczając, że zwracała się z prośbą o rozliczenie konta w dniu 17 sierpnia 2011 r., a odpowiedzi dotychczas nie otrzymała, choć wszczęto w stosunku do niej postępowanie egzekucyjne. Strona zaznaczyła, że nie zgadza się z naliczoną przez Zakład kwotą zaległości.

Wnioskodawczyni podniosła, że nie posiada stałych dochodów, a wiek (57 lat) i sytuacja zdrowotna nie pozwalają jej na spłatę całości zadłużenia. Strona podała też, że dotychczas nie korzystała z żadnych ulg w spłacie należnych składek.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 17 stycznia 2012 r. nr [...] postanowił utrzymać w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.

W odniesieniu do zastrzeżeń wnioskodawczyni co do wysokości zaległości przypomniano wysokość składek, do zapłaty których E.S. została zobowiązana decyzją z dnia 15 września 2009 r. nr [...], zaznaczając, że powyższa decyzja jest prawomocna, gdyż strona się od niej nie odwołała. Odpowiedź na pismo płatniczki z dnia 17 sierpnia 2011 r. o rozliczenie konta została udzielona w dniu 18 listopada 2011 r. Wyjaśniono, że zadłużenie na koncie zobowiązanej uległo zmianie po dokonaniu wpłaty w dniu 8 listopada 2011 r. na kwotę 199,40 zł. Według stanu na dzień 29 listopada 2011 r. konto zobowiązanej wykazuje zaległości z tytułu składek na:

• Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od maja do czerwca 2004 r., miesiąc grudzień 2004 r. oraz okres od maja do czerwca 2005 r. w kwocie 763,62 zł plus odsetki naliczone na dzień 25 sierpnia 2011 r. w kwocie 556 zł;

• Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od marca do maja 2004 r., od września do października 2004 r., od grudnia 2004 r. do stycznia 2005 r. oraz od marca do czerwca 2005 r. w kwocie 1.638,01 zł plus odsetki naliczone na dzień 25 sierpnia 2011 r. w kwocie 1.286 zł;

• Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od października 2003 r. do czerwca 2005 r. w kwocie 747,71 zł plus odsetki naliczone na dzień 25 sierpnia 2011 r. w kwocie 629 zł.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy w zakresie umorzenia odsetek za zwłokę organ poczynił tożsame ustalenia faktyczne dodając, że w związku z brakiem przeciwnych dowodów należy uznać, że wnioskodawczyni jest zdolna do pracy i ma możliwość uzyskiwania dochodów z tego tytułu, a ponadto posiada aktywne rachunki bankowe. Organ stwierdził też ponownie, że po stronie wnioskodawczyni brak zarówno przesłanki całkowitej nieściągalności, jak i ważnego interesu, który uzasadniałby umorzenie zaległości składkowych, a umorzenie należności bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego byłoby przedwczesne i nie znajdowałoby żadnego uzasadnienia. Ponownie zaakcentowano bierną postawę wnioskodawczyni, która nie przedstawiła żadnych dokumentów dla uzasadnienia swojej sytuacji finansowej i stwierdzono, że choć zgodnie z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, to dopełnienie tego obowiązku nie jest możliwe bez współudziału strony postępowania. W konsekwencji potwierdzono dokonaną już wcześniej ocenę, że wnioskodawczyni nie wykazała, ażeby jej sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała spłatę zadłużenia.

Dnia 23 lutego 2012 r. E.S. złożyła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 stycznia 2012 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W pierwszej kolejności skarżąca zakwestionowała wysokość podawanego przez organ rentowy zadłużenia, twierdząc, że w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne wynosi ono obecnie 430,84 zł. Skarżąca zakwestionowała również wysokość zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, wnosząc o rzetelną weryfikację konta. Skarżąca zakwestionowała też, że organ nie wyjaśnił od jakiej kwoty i za jaki okres obliczył zaległe odsetki, przez co kwota pozostaje niezrozumiała. Następnie strona zarzuciła, że organ błędnie obliczając odsetki, ujął jej okres składkowy. Skarżąca stwierdziła też, że organ każdorazowo pomija milczeniem jej zarzuty odnośnie wysokości zadłużenia, podając błędny stan zaległości i powodując wydłużenie wymagalności. Zdaniem skarżącej niezgodne ze stanem faktycznym decyzje nie mogą zyskać waloru prawomocności.

Następnie strona podniosła zarzut przedawnienia, twierdząc, że stosownie do art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232 poz.1378), od stycznia 2012 r. termin przedawnienia należności składkowych wynosi 5 lat, a jej zaległości dotyczą lat 2003-2005 r., co oznacza, że uległy przedawnieniu. Poza tym , zdaniem skarżącej, od sierpnia 2011 r. istniała możliwość umorzenia składek na Fundusz Pracy w oparciu o ustawę z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw. Dotyczyło to kobiet, które prowadziły działalność gospodarczą między 1 stycznia 1999 r. a 31 sierpnia 2009 r.

Stwierdzono też, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołano wyroki sądów administracyjnych dotyczące umorzenia składek, podczas gdy jej sprawa dotyczy odsetek.

Zdaniem skarżącej zabezpieczenie hipoteczne odsetek byłoby niezasadne wobec niewysokiej kwoty zaległych składek, która jest niższa od zaległych odsetek.

Na końcu skarżąca poddała w wątpliwość wiążącą moc wydanych po kilku miesiącach decyzji, w obliczu obowiązku rozstrzygania sprawy w niezwłocznym terminie.

Organ rentowy wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi, broniąc prawidłowości zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 26 marca 2012 r. E.S. podtrzymała swoje zarzuty, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją poprzedzającą wobec niedochowania przez organ wymogów formalnych, tj. braku rzetelnej analizy stanu zobowiązań. W piśmie tym skarżąca postawiła dodatkowy zarzut, że organ a priori zanegował możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia odsetek chociażby w części i kierował się wyłącznie obowiązkiem egzekwowania należności. Skarżąca wyjaśniła, ze wsparcie rodziny pozwala jej zrezygnować z pomocy społecznej. Stwierdziła też, że w obliczu przedawnienia należności głównej, przedawnieniu uległy też odsetki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ustawodawca postanowił zatem, że umorzeniu w oparciu o wskazaną wyżej podstawę prawną podlegają jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek. Chodzi wiec tylko o należności przysługujące Zakładowi od płatnika z tytułu jego ubezpieczenia, nie ubezpieczenia pracowników.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Dlatego też powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji umorzenia zastosowanie mają także do odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (w tym również odsetek od tych należności) jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek (odsetek) został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych (w tym także odsetek od tych należności) jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a." Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organowi rentowemu, że w stosunku do skarżącej nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analiza w/w przepisu prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącej. W szczególności należy zaznaczyć, że organ ustalił, iż skarżąca jest właścicielką dwóch nieruchomości lokalu mieszkalnego nr [...] o pow. 53,71 m2 znajdującego się w budynku nr [...] przy ul. K. w K. oraz nieruchomości gruntowej o pow. 0,2500 ha położonej w K. Okoliczność ta powoduje, że możliwe jest dokonanie zabezpieczenia hipotecznego, a w ramach podejmowanych czynności egzekucyjnych uzyska się kwoty wystarczające na pokrycie zadłużenia składkowego i kosztów egzekucyjnych, zatem nie ma mowy o całkowitej nieściągalności.

Dokonując natomiast analizy stanowiska organu dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) należy podkreślić, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącej (wystąpił do wielu instytucji z wnioskami o udzielenie stosownych informacji dotyczących m. inn. stanu posiadania skarżącej, źródeł i wysokości dochodów itp.) przy jej całkowitej bierności w tym zakresie. Skarżąca powołując się ogólnikowo na trudną sytuację finansową oraz stan zdrowia nie wskazała żadnych okoliczności i dowodów potwierdzających stawiane przez siebie tezy, mimo adresowanych do niej stosownych wezwań, pouczeń i informacji oraz zawiadomień podejmowanych w trybie art. 10 § 1 i § 2 k.p.a. Wskazać w tym miejscu należy, że to na skarżącej jako wnioskodawcy, który ubiega się o przyznanie dobrodziejstwa w postaci umorzenia należności składkowych, spoczywał ciężar i obowiązek wykazania przesłanek ewentualnego umorzenia. Tymczasem zobowiązana nie wskazała z czego się utrzymuje, czy pozostaje w gospodarstwie domowym sama, czy też prowadzi je wspólnie z innymi osobami, nie przedstawiła żadnych rachunków, czy faktur obrazujących ponoszone miesięczne wydatki na konieczne opłaty i utrzymanie. W tej sytuacji organ rentowy nie miał możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, a w szczególności czy po uiszczeniu należności z tytułu odsetek za zwłokę będzie dysponowała środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych. Zasadnie zatem uznano, że skarżąca nie udowodniła, iż znajduje się w szczególnej sytuacji finansowej, zdrowotnej lub rodzinnej predystynującej ją do uzyskania ulgi.

Prawidłowo przy tym organ rentowy analizował przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie w odniesieniu do odsetek od należności składkowych opłacanych przez skarżącą na własne ubezpieczenie. Przepisy te, jak wskazano wyżej, nie mają bowiem zastosowania do odsetek za zwłokę od składek odprowadzanych za pracowników w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonego.

Skoro zatem organ ustalił, że skarżąca jest właścicielką dwóch nieruchomości, nie wykazuje problemów z bieżącymi płatnościami, nie korzysta z pomocy opieki społecznej i dodatkowo deklaruje chęć spłaty zaległości w systemie ratalnym, to zastosowanie instytucji umorzenia w tej sytuacji byłoby przedwczesne. Dodatkowo należy wskazać, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych (tak: wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, LEX nr 952833).

Co do zasady na akceptację zasługuje stanowisko skarżącej, zgodnie z którym nie można prawidłowo rozstrzygnąć sprawy o umorzenie należności składkowych (także odsetek) bez ustalenia ich wysokości. Na gruncie niniejszej sprawy jednak organ rentowy uwzględnił zarówno wpłatę własną w kwocie 199.40 zł dokonaną przez skarżącą w dniu 8 listopada 2011 r., jak również treść decyzji z dnia 2 czerwca 2009 r. (umorzenie składki za maj 2005 r. na kwotę 79,42 zł), co wynika z rozliczeń dokonanych w zaskarżonej decyzji oraz z pisma organu z dnia 18 listopada 2011 r. wyekspediowanego do skarżącej w dniu 24 listopada 2011 r. i notatki służbowej (k-13 akt administracyjnych). Skarżąca miała dostęp do powyższych dokumentów, które znajdowały się w aktach sprawy i były jej doręczane (pismo z dnia 18 listopada 2011 r. oraz decyzja zapadła po ponownym rozpatrzeniu sprawy), dlatego zarzut dotyczący niewyjaśnienia powyższej kwestii przez organ rentowy i niezweryfikowania zadłużenia na koncie jest nieuzasadniony. Wskazać również należy, że decyzją z dnia 15 września 2009 r. znak [...] zobowiązano skarżącą do zapłaty zaległych składek i od decyzji tej płatniczka nie złożyła odwołania, a zatem przyjąć należy, że zgodziła się z jej treścią i wysokością zobowiązań w niej określonych. Dopóki zatem decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym, dopóty istnieje obowiązek zapłaty zaległych należności w kwotach z niej wynikających, oczywiście ze stosowną korektą wynikającą z ewentualnych wpłat własnych dokonanych po dacie wydania decyzji, kwot pozyskanych w toku postępowania egzekucyjnego, czy kwot umorzonych odrębnymi decyzjami. Zatem obecna weryfikacja zadłużenia wynikająca z decyzji z dnia 15 września 2009 r., czego w istocie domaga się skarżąca, nie jest możliwa, szczególnie w trybie umorzenia należności składkowych.

Co do kwestii przedawnienia należności składkowych, podnieść należy, że faktycznie na mocy art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) skrócono okres przedawnienia z 10 do 5 lat liczony od daty wymagalności, jednakże skarżąca pomija przepis intertemporalny, tj. art. 27 ust. 1 przedmiotowej ustawy, zgodnie z którym m. inn. do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Zgodnie natomiast z ust. 2: "Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu".

Powyższe brzmienie przepisów oznacza, że zaległości składkowe skarżącej za lata 2003-2005, co do których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. nie uległy przedawnieniu do tej daty, zgodnie z przepisami wcześniejszymi statuującymi dziesięcioletni termin przedawnienia. Zatem obecny pięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek rozpoczął swój bieg od dnia 1 stycznia 2012 r., co oznacza, że na gruncie nowych przepisów również nie doszło do przedawnienia spornych należności.

Nie może zostać nadto uwzględniony argument dotyczący umorzenia składek na Fundusz Pracy w oparciu o ustawę o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innych ustaw, gdyż skarżąca nie występowała o umorzenie w takim trybie.

Niezasadny jest również zarzut skierowany pod adresem organu rentowego, że powołuje się w uzasadnieniu decyzji na wyroki sądowe dotyczące umorzenia składek, gdy tymczasem sprawa dotyczy umorzenia odsetek za zwłokę. Jak wskazano na wstępie do umorzenia odsetek odpowiednie zastosowanie mają przepisy dotyczące umarzania składek, stąd orzecznictwo sądowe dotyczące umarzania składek ubezpieczeniowych jest aktualne i adekwatne w odniesieniu do umarzania odsetek.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.).