Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 574/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2006-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 25 października 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2006 roku sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia "[...]", 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił po rozpatrzeniu wniosku S. Z. uchylenia decyzji własnej z dnia "[...]"2005r. Nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ argumentował, iż decyzją z dnia "[...]"2005r. odmówiono stronie przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w okresie od października 1944r. do stycznia 1945r. w areszcie w miejscowości S., a decyzja ta stała się ostateczna. Pismem z 30 stycznia 2006r. strona wystąpiła ponownie z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. Organ pismem z dnia 13 lutego 2006r. zwrócił się do wnioskodawczyni z prośbą o wskazanie, w jakim trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego (dalej: kpa) żąda rozpoznania swojego wniosku. Strona na zapytanie Urzędu wskazała, iż wnosi o rozpatrzenie swojego wniosku w oparciu o przepis art. 154 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Kierownik Urzędu wskazał, że wniosek strony nie jest zasadny i nie zasługuje na uwzględnienie. W jego treści strona nie podniosła żadnych nowych okoliczności faktycznych ani prawnych, które uzasadniałyby uchylenie decyzji ostatecznej. Stosownie do treści art. 16 kpa uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej, stwierdzenie nieważności decyzji oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Dalej w uzasadnieniu decyzji organ argumentował, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". Zdaniem organu słuszny interes strony nie może jednak sprowadzać się do naruszenia innych przepisów prawa, tj. w niniejszej sprawie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia ustawą o kombatantach. Niewątpliwie w interesie strony leżałoby uniknięcie sankcji wskazanego wyżej przepisu ustawy, jednakże organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich zobowiązane są do podjęcia decyzji o ich odmowie.

Zainteresowana podniosła, iż "[...]"1944r. została aresztowana przez NKWD wraz z braćmi i sąsiadem i umieszczona w areszcie w miejscowości S., w którym przebywała do dnia 16 stycznia 1945r., kiedy to została zwolniona z braku dowodów winy. Na przedstawienie powyższych okoliczności strona przedstawiła oświadczenia dwóch świadków. Powodem aresztowania miała być działalność w Armii Krajowej braci zainteresowanej. Zgodnie z przytoczonym wyżej art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się czas przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946r. MWD ZSRR. Więzienie w miejscowości S. nie zostało wymienione w treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzane osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). Organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń czy przedmiotowe więzienie spełnia charakter obozów wymienionych w art. 4 ustawy o kombatantach. Uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalenia objętych nim okoliczności w drodze stosowania środków dowodowych przewidzianych w kpa.

We wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy S. Z. podniosła, iż wszystkie dokumenty złożone w sprawie znajdują się u Kierownika Urzędu. Odnośnie pobytu w więzieniu w miejscowości S. wyjaśniła, iż pobyt w tym miejscu został wpisany omyłkowo. W rzeczywistości bowiem wnioskodawczyni przebywała w wiezieniu M. Życiorys i wniosek w imieniu S. Z. pisała sąsiadka, która we wniosku zamiast M. wpisała S.

Decyzją z dnia "[...]"2006r. Nr "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia "[...]"2006r. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w decyzji "[...]"2006r. Dodatkowo Kierownik Urzędu wskazał, iż z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż nie można uznać za słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 kpa jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną. Dążenie do zmiany decyzji w oparciu o słuszny interes strony lub interes społeczny może być aktualne w przypadku zmiany okoliczności faktycznych lub zmiany obowiązującego prawa, które nastąpiło po dniu wydania decyzji ostatecznej. Wskazując na powyższe Kierownik Urzędu stwierdził, że w sprawie podstawą do zmiany decyzji ostatecznej w niniejszej sprawie mogłoby być stwierdzenie, iż S. Z. rzeczywiście przebywała w więzieniu M., gdyż jest ono wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. Kierownik Urzędu nie uznał jednak za wiarygodne twierdzenia strony, iż przebywała ona w więzieniu M., gdyż skarżąca w szczegółowym i obszernym życiorysie dołączonym do pisma z dnia 28 lutego 2005r. podała jedynie, że przebywała w więzieniu w miejscowości S., opisując w sposób szczegółowy czas i warunki pobytu. Kierownik Urzędu nie dał wiary wyjaśnieniom strony, iż wskutek pomyłki podała, iż przebywała w miejscowości S., nie zaś M. Kierownik Urzędu wykluczył możliwość incydentalnej pomyłki, bowiem skarżąca opisała dokładnie pobyt w miejscowości S. powołując się na pobyt w więzieniu w tej miejscowości wiele razy. Organ podkreślił, iż zmiana opisu losów przez stronę nastąpiła po otrzymaniu decyzji odmawiającej S. Z. przyznania uprawnień kombatanckich, co każe przypuszczać, iż jest podyktowane chęcią zmiany dla siebie niekorzystnego rozstrzygnięcia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie S. Z. podniosła, iż w miejscowości S. przebywała jedynie tuż po zatrzymaniu, skąd po przesłuchaniu, po około 3 godzinach została przewieziona do więzienia M. i osadzona w dniu 16 października 1944r. W więzieniu M. była osadzona w celi z pięcioma kobietami, których nazwisk nie zna. W trakcie pobytu panowały złe warunki sanitarne. Skarżąca podała, iż w więzieniu M. znajdowała się do 16 stycznia 1945r. Wyjaśniając dlaczego w okresie wcześniejszym nie podała, iż przebywała w więzieniu M. skarżąca wskazała, że jej życiorys pisała sąsiadka, która w tekście popełniła błąd, co spowodowane było chaotycznymi opowieściami, gdyż wspominając tamte czasy skarżąca denerwuje się i być może ciężko zrozumieć jej opowieści. Podniosła, iż nie potrafi dobrze pisać po polsku, ponieważ ukończyła tylko dwie klasy polskiej szkoły. Błąd popełniony przez sąsiadkę spowodował, iż została pozbawiona świadczeń kombatanckich, które się jej należą. Stan zdrowia skarżącej powoduje, iż nie jest w stanie odpowiadać terminowo na pisma kierowane do niej w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) , Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Sąd obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję m. in. w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, iż przepis art. 7 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Natomiast stosownie do postanowień art. 9 kpa, organy te są obowiązane należycie i wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

W sprawie niniejszej organ po złożeniu przez stronę wniosku z dnia 30 stycznia 2006r. o przyznanie uprawnień kombatanckich nie wyjaśnił z jakiego tytułu strona domaga się przyznania tychże uprawnień. Wniosek skierowany do organu był ogólnikowy i nie zawierał podstaw sprecyzowanego żądania strony. Wskazać należy, iż wniosek o wszczęcie postępowania winien odpowiadać wymogom określonym w art. 63 § 2 kpa, w szczególności zaś zawierać żądanie. W sprawie przyjąć należy, iż strona winna określić z jakiego tytułu domaga się przyznania świadczenia wymienionego w ustawie. Jeżeli wniosek nie spełnia takich wymagań rzeczą organu w pierwszej kolejności winno być wezwanie wnoszącego pismo do usunięcia braków w zakreślonym terminie. Z utrwalonej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki tego Sądu z dnia: 11 czerwca 1990r. I SA 367/90 ONSA 1990/2-3/47, 5 stycznia 1998r. II SA 1396/97 LEX nr 41909, 5 lipca 1999r. IV SA 1632/96 LEX nr 47890, 24 lipca 2001r. IV SA 1091/99 LEX nr 78924) wynika, iż w razie wszczęcia postępowania na wniosek obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, która wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania oraz określa stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego mającą zasadnicze znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Tylko i wyłącznie strona określa przedmiot żądania, zaś organ jest tymże żądaniem związany.

Po otrzymaniu pisma z 30 stycznia 2006r. organ zobowiązał S. Z. do wskazania, czy powyższe pismo jest wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (przy czym organ poinformował skarżącą, iż ewentualny wniosek o przywrócenie terminu złożony byłby po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia i obligowałoby Kierownika Urzędu do wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu), czy też jest wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w jednym z trybów nadzwyczajnych. Kierownik Urzędu nie zwrócił się natomiast do strony o podanie podstaw faktycznych w oparciu o które żąda ona przyznania uprawnień kombatanckich, tzn. organ nie ustalił przy wszczęciu postępowania, z pobytem w którym więzieniu strona wiąże swe roszczenia o przyznanie uprawnień kombatanckich. Konieczność taka zachodziła, skoro strona już w postępowaniu zakończonym decyzją z "[...]"2005r. wskazywała na okoliczności związane z pobytem w więzieniu M., a w odpowiedzi na pismo Kierownika Urzędu z 13 lutego 2006r. także nie określiła w którym więzieniu przebywała.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia żądania strony przyjął, iż skarżąca domaga się przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w miejscowości S. Przy tak sformułowanym żądaniu wniosku faktycznie Kierownik Urzędu uprawniony byłby do rozpoznania sprawy w jednym z trybów nadzwyczajnych lub do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W niniejszej sprawie jednak, skarżąca nie wnosiła o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z tytułu osadzenia z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych w więzieniu w miejscowości S., lecz w więzieniu M. Przyjąć więc należy, że zamiarem strony było złożenie wniosku w nowej sprawie administracyjnej, w stosunku do poprzednio rozpatrywanej sprawy przez organ. Strona bowiem dochodzi przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o nowe podstawy faktyczne, mianowicie z tytułu pobytu w więzieniu M., nie zaś S., która to sprawa była poprzednio rozpoznana przez Kierownika Urzędu. Wniosek taki winien więc wszcząć nowe postępowanie administracyjne w stosunku do poprzednio rozpoznanej sprawy. Organ winien podjąć nowe - w stosunku do poprzednio prowadzonego - postępowanie "zwykłe" i zakończyć je wydaniem decyzji administracyjnej w pierwszej instancji, od której stronie przysługiwałby wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zaś rozpoznawać złożony wniosek w jednym z trybów nadzwyczajnych. W sprawie bowiem postępowanie administracyjne dotyczy nowego przedmiotu sprawy, mianowicie rozpoznania wniosku strony, co do możliwości przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w więzieniu M. - z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych - podległemu Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD. Należy więc przyjąć, że w sprawie wszczętej wnioskiem z 30 stycznia 2006r. nie występuje tożsamość przedmiotu sprawy z postępowaniem zakończonym decyzją ostateczną z "[...]"2005r. i brak było podstaw prawnych do rozpatrzenia wniosku w jednym z trybów nadzwyczajnych.

Dodatkowo wskazać należy, iż Kierownik Urzędu w niniejszym postępowaniu do sprawy pobytu skarżącej w więzieniu M. odniósł się dopiero rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie przeprowadzając w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien mieć na uwadze powyżej przedstawione uwagi dotyczące wszczęcia postępowania w nowej sprawie administracyjnej. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oceni twierdzenia strony dotyczące pobytu w więzieniu M. podległemu Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD po przeprowadzeniu stosownego postępowania dowodowego określonego w Rozdziale 4 Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz na podstawie art. 152 orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.

-----------------------

6