Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1018/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, 3, 39 i 41
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: WSA Izabela Ostrowska WSA Małgorzata Miron Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2014 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania W. K. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] marca 2013r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na odkupienie mieszkania od nowego właściciela oraz na oddłużenie mieszkania względem spółdzielni mieszkaniowej – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] marca 2013 r.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Decyzją z dnia [...] marca 2013r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w O. odmówił przyznania W. K. zasiłku celowego z przeznaczeniem na odkupienie mieszkania od nowego właściciela oraz na oddłużenie mieszkania względem Spółdzielni Mieszkaniowej [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po rozpatrzeniu wniosku W. K. i przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego ustalono, że zainteresowany mocą postanowienia Sądu Rejonowego w P. skierowany został do domu pomocy społecznej. Lekarz orzecznik ZUS wydal w dniu [...] sierpnia 2010r. orzeczenie uznające w/w za osobę niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Wskazano, że W. K. cierpi na schizofrenię i neuropatię. Jest mieszkańcem DPS w O. od czerwca 2012r. Przysługuje mu renta zdrowotna z ZUS oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie miesięcznej wynoszącej 929,16 zł. Z tej kwoty zainteresowany ponosi koszty pobytu w DPS w kwocie 553,20 zł. W ramach tej opłaty W. K. ma zagwarantowane całodobowe utrzymanie tj. zapewnienie mieszkania, całodzienne wyżywienie, opiekę medyczną i pielęgnacyjną oraz warsztaty terapii zajęciowej. Pozostała część dochodu w kwocie 375,92 zł przekazywana jest na konto depozytowe wnioskodawcy.

W dalszej części uzasadnienia Kierownik OPS wyjaśnił, że w dniu 4 marca 2013r. w rozmowie z pracownikiem Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. ustalono, że mieszkanie pod adresem B. nie jest w posiadaniu W. K. (zostało sprzedane, obecnie toczy się postępowanie spadkowe dotyczące podziału kwoty pieniężnej po jego sprzedaży).

Wobec powyższego organ uznał, że zaspokojenie zgłoszonej przez wnioskodawcę potrzeby, nie mieści się w uregulowaniach ustawy o pomocy społecznej.

Od powyższej decyzji W. K. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] , po rozpatrzeniu odwołania W. K. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] marca 2013 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji przez organ pierwszej instancji i rozpatrywania przez Kolegium odwołania zainteresowanego, prawo do świadczeń pieniężnych, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z uwzględnieniem § 1 pkt 1 litera a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012r. poz. 823) przysługiwało:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekraczał 542 zł,

2) osobie w rodzinie, której dochód na osobę nie przekraczał 456 zł,

3) rodzinie, w której dochód nie przekraczał kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Kolegium ustaliło, że miesięczny dochód W. K. wynosi 929,16 zl przy ustawowym kryterium dochodowym wynoszącym 542,00 zł. Wskazało, że co prawda w przypadku W. K. wystąpiły okoliczności wymienione w art. 7 pkt 5 i 6 (niepełnosprawność lub ciężka choroba), to jednak nie spełnione zostało kryterium dochodowe. Poza tym, rodzaj potrzeby, która ma być zaspokojona ze środków "Ośrodka" nie mieści się w celach i możliwościach pomocy społecznej, gdyż skarżący ma w pełni zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe w DPS w O.

Tymczasem zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i 2 w/w ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Ponadto organ podkreślił , że środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznawane na zaspokojenie niezbędnej potrzeby, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby przyszłe. Nie ma natomiast w ustawie o pomocy społecznej zapisu, z którego wynikałby obowiązek organu do zwrotu kosztów poniesionych przez stronę w celu zaspokojenia potrzeby bytowej. Nie jest zatem możliwe, przyznanie wnioskowanego przez W. K. świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na odkupienie mieszkania od nowego właściciela lub oddłużenie mieszkania względem spółdzielni mieszkaniowej.

Kolegium wskazało , że mając na uwadze wskazania dotychczasowego orzecznictwa sądowego rozpatrzyło niniejszą sprawę w kontekście art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Przepis ten daje możliwość przyznania w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, specjalnego zasiłku celowego nie przekraczającego odpowiednio dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Ustawodawca nie precyzuje pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Treść cytowanego przepisu wskazuje jednak na "wyjątkowość" tego rodzaju świadczenia. Wskazano, iż zgodnie z utrwaloną w tym względzie sądową linią orzeczniczą przez szczególnie uzasadniony przypadek należy rozumieć takie okoliczności, które odbiegają od typowych sytuacji kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Jest to zatem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zadań codziennych.

Poza tym Kolegium zwróciło uwagę na to, że użyte w art. 41 w/w ustawy sformułowanie "może być przyznany" specjalny zasiłek celowy wskazuje na fakultatywny, czy nieobowiązkowy charakter tego rodzaju wyjątkowego świadczenia.

A zatem organ pomocy społecznej załatwia w tym przedmiocie sprawę według uznania administracyjnego. Ma on prawo dokonania rozstrzygnięcia w zależności od zaistniałych okoliczności sprawy.

W związku z powyższym wskazano, iż Kierownik OPS w O. odmawiając przyznania W. K. zasiłku celowego nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. K wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja jest w całości błędna, a ponadto organy nie ustosunkowały się do zarzutów skarżącego z wniosku i zażalenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowią przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponad wszelką wątpliwość nie może zatem zastąpić stałego źródła utrzymania i stać się comiesięczną dopłatą. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 542,00 zł.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie dotyczyło przyznania W. K. zasiłku celowego, przeznaczonego na pokrycie kosztów odkupienia przez niego mieszkania od nowego właściciela oraz na spłacenie długu ciążącego na tym mieszkaniu wobec Spółdzielni Mieszkaniowej [...].

Przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia , organy w pierwszej kolejności zbadały dochód skarżącego i ustaliły, że jego źródłem renta zdrowotna ZUS oraz dodatek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 926,16 zł , która przekracza wymienione wyżej kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy .

Skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji , cierpi na schizofrenię i neuropatię. Orzeczeniem Sądu Rejonowego w [...] umieszczony został od czerwca 2012r. w Domu Pomocy Społecznej w O. . Tam ma zagwarantowane całodobowe utrzymanie. Po opłaceniu pobytu w DPS w kwocie 553,20 zł. W. K. pozostaje kwota 375,92 zł , która przekazywana jest na jego konto depozytowe.

Mieszkanie , którego dotyczy wniosek jest sprzedane , a sprawa o podział sumy uzyskanej ze sprzedaży pomiędzy osoby uprawnione jest w toku.

W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały jego wniosek w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie budzi wątpliwości , że za "szczególny przypadek" nie można uznać woli wykupienia przez W. K. mieszkania, którego był właścicielem w przeszłości jak również chęci dokonywania zaległych rozliczeń ze Spółdzielnią Mieszkaniową.

Jak wynika z akt sprawy wszelkie bieżące , codzienne potrzeby skarżącego zaspakajane są w ramach jego pobytu w DPS.

Wobec powyższego podkreślić należy, że celem pomocy społecznej w myśl cytowanego wyżej art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb , a także wspieranie w podejmowaniu działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się . Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy dodatkowego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy.

Wobec tego niewątpliwym jest , że nie wszystkie potrzeby wnioskodawców i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane.

Sąd zauważa , iż ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie skarżący przekroczył kryterium dochodowe uprawniające go do skorzystania z pomocy przewidzianej treścią art.39 ustawy i nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził żadnych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa .

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r.

W ocenie Sądu , wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy zostały wyjaśnione w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Znajdują one przy tym potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Zaś motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku