Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 889/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 182 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 542/20 w sprawie ze skargi A[...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 8 września 2020 r. nr SKO[...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę w całości; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 28 stycznia 2021 r., IV SA/Wr 642/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A[...], uchylił decyzję Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu we W[...] z dnia 8 września 2020 r. nr SKO [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

W dniu 22 lipca 2020 r. A[...] złożyła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O[...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką J[...]. Do wniosku strona załączyła orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 15 listopada 2018 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T[...], zaliczające J[...]do osób niepełnosprawnych wraz ze wskazaniem konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; utrzymujące je w mocy orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 7 stycznia 2019 r. Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D[...]; wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 15 czerwca 2020 r., IV U 66/19, zmieniający powyższe orzeczenia i orzekający, że J[...] wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; świadectwo pracy z dnia 20 lipca 2020 r. potwierdzające zatrudnienie w okresie od 13 lutego 2006 r. do 13 lipca 2020 r. oraz korzystanie z urlopu wychowawczego w okresie od 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r.

Decyzją z dnia 3 sierpnia 2020 r. nr M[...] Burmistrz O[...]przyznał wnioskodawczyni prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką w okresie od dnia 14 lipca 2020 r. do 15 czerwca 2021 r. oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w ww. okresie. W odwołaniu od tej decyzji A[...] wniosła o zmianę decyzji w zakresie daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznanie go także za okres od dnia 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r., zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22, art. 31 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", art. 5 k.c. oraz art. 7a k.p.a. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że w okresie od dnia 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r. przebywała na bezpłatnym urlopie wychowawczym, udzielonym na niepełnosprawne dziecko. Nie rozwiązała wówczas stosunku pracy z uwagi na posiadanie ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W[...] decyzją z dnia 8 września 2020 r. nr 4[...]utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, mając na uwadze definicję zatrudnienia i innej pracy zarobkowej z art. 3 pkt 22 u.ś.r., iż rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny tylko osoba, która z tego powodu rozwiązuje stosunek pracy. Fakt korzystania przez stronę z urlopu wychowawczego wyklucza możliwość uznania, że przed dniem 13 lipca 2020 r. strona zrezygnowała z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Okres korzystania z urlopu wychowawczego jest bowiem okresem pozostawania w zatrudnieniu. Urlop wychowawczy jest uprawnieniem ze stosunku pracy, które może być realizowane tylko w czasie jego trwania. Poza tym urlop wychowawczy nie jest uprawnieniem rodzicielskim, które w swej istocie ma na celu wsparcie pracowników wychowujących dzieci niepełnosprawne, lecz uprawnieniem, którego celem jest umożliwienie pracownikowi sprawowania osobistej opieki nad małym dzieckiem (art. 186 § 1 k.p.). Fakt niepełnosprawności dziecka wpływa wyłącznie na wymiar urlopu (art. 186 § 3 k.p.). Nadto w okresie korzystania z urlopu wychowawczego pracownik ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem (art. 1862 k.p.). Może też skorzystać z innej formy sprawowania opieki i wychowywania dziecka, tj. ma możliwość złożenia wiążącego pracodawcę wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy (art. 1867 k.p.), a także ubiegania się o świadczenie pracy w formie telepracy. Tym samym, z uwagi na istotę urlopu wychowawczego oraz zasady korzystania z niego, nie sposób przyjąć, że osoba wnioskująca o taki urlop czy też korzystająca z niego, rezygnuje z zatrudnienia, a więc nie ma ani zamiaru, ani perspektyw bycia aktywną zarobkowo. Wniosek ten potwierdzają również przepisy art. 3 pkt 23 lit. a) i c) u.ś.r., z których wynika, że uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego nie jest równoznaczne z utratą zatrudnienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu A[...] wniosła o uchylenie ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W[...] i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również w okresie od dnia 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r., zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22, art. 31 u.ś.r., art. 5 k.c., art. 18 Konstytucji RP oraz art. 7a k.p.a. Skarżąca wyjaśniła, że przebywała na urlopie wychowawczym udzielanym tylko rodzicom dzieci legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności. Jest to specjalny urlop, który ma pomóc rodzicom w opiece nad niepełnosprawnym dzieckiem. Skarżąca nie rozwiązała wtedy stosunku pracy, bo miałoby to negatywne skutki również dla dziecka (brak ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego). Matka dziecka nie może być zmuszana do rezygnacji z podlegającego szczególnej ochronie prawnej urlopu wychowawczego, którego sam pracodawca nie może rozwiązać, zwłaszcza jeżeli nie można przewidzieć ostatecznej decyzji w sprawie niepełnosprawności dziecka. Osoba korzystająca z urlopu wychowawczego jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., w związku z czym przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca zwróciła uwagę, że ze względu na wadliwe orzeczenia zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, nie ze swojej winy, nie mogła wcześniej złożyć wniosku o świadczenie pielęgnacyjne ani też zrezygnować z pracy. Obecnie, próbuje się zabrać jej córce środki – wyrównanie świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały jej przyznane prawomocnym wyrokiem sądu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W[...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia. Sąd I instancji zauważył, że zagadnieniem spornym nie jest przysługiwanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz ustalenie okresu przysługiwania tego świadczenia z uwagi na jej przebywanie na urlopie wychowawczym w okresie od dnia 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359), dalej jako "k.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.). Nie jest w sprawie sporne, że skarżąca złożyła wniosek w terminie przewidzianym w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 15 czerwca 2020 r., IV U 66/19, zmieniającego orzeczenia zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności z dnia 26 listopada 2018 r. i 7 stycznia 2019 r., i orzekającego, że córka skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, skarżąca w dniu 22 lipca 2020 r., a zatem niezwłocznie, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże zdaniem organów orzekających w sprawie świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane skarżącej dopiero od dnia 14 lipca 2020 r., ponieważ w okresie od 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r. skarżąca korzystała z urlopu wychowawczego, a więc nie zrezygnowała z zatrudnienia.

Sąd I instancji dalej wskazał, iż jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r jedną z przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Definicja zatrudnienia została zamieszczona w art. 3 pkt 22 u.ś.r., zgodnie z którym zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową jest wykonywanie pracy na podstawie m.in. stosunku pracy. Uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego oznacza utratę dochodu, a zakończenie urlopu wychowawczego oznacza uzyskanie dochodu (art. 3 pkt 23 lit. a) i pkt 24 lit. a) u.ś.r.). Pracownik przebywający na urlopie wychowawczym, pomimo formalnego pozostawania w stosunku pracy, co do zasady nie wykonuje pracy i nie osiąga dochodu z tytułu zatrudnienia. Korzystanie z urlopu wychowawczego jest zatem równoznaczne z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia. Sąd I instancji zauważył także, że dodatkowo na spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego wskazuje fakt, że pracownik przebywający na urlopie wychowawczym nie jest pozbawiony możliwości wykonywania pracy. Stosownie do art. 1862 § 1 k.p. w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Natomiast w myśl art. 1867 § 1 k.p. pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Z oczywistych względów znacznie ograniczoną możliwość podjęcia pracy zarobkowej u dotychczasowego lub innego pracodawcy oraz wnioskowania o obniżenie wymiaru czasu pracy ma osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym. Sąd zaznaczył, że ustawodawca przewidział też wprost możliwość przyznania na podstawie przepisów u.ś.r., świadczenia osobie przebywającej na urlopie wychowawczym, tj. dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 u.ś.r. Stosownie do art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Pracownik, przebywający na urlopie wychowawczym uprawniony jest zatem do podjęcia zatrudnienia oraz równoczesnego otrzymywania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, jeżeli nie uniemożliwia to sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Znacznie ograniczoną możliwość skorzystania z tych uprawnień ma osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym. Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym zazwyczaj uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej i skłania rodzica dziecka do rezygnacji z zatrudnienia. Skoro zatem ustawodawca przyznał dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w tym legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności, to nie sposób przyjąć aby celem ustawodawcy było doprowadzenie do rozwiązania stosunku pracy przez matkę ubiegającą się o świadczenie w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Prawodawca obejmuje świadczeniami przewidzianymi w u.ś.r. również osoby korzystające z urlopu wychowawczego. Brak jest podstaw prawnych, aby rodzic korzystający z urlopu wychowawczego mógł pobierać dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, a nie mógł korzystać ze świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd I instancji zauważył, iż skarżąca, po przejściu na urlop wychowawczy, w dniu 24 grudnia 2018 r., zrezygnowała z zatrudnienia i pracy zarobkowej u dotychczasowego pracodawcy. Dodatkowo na zamiar dłuższej rezygnacji z zatrudnienia, na co wskazuje rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron z dniem 14 lipca 2020 r., po uzyskaniu przez skarżącą korzystnego wyroku sądowego w sprawie niepełnosprawności córki. Wobec powyższego należy uznać, że skoro skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z dniem 24 grudnia 2018 r., to spełniła przesłankę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie rezygnacji z zatrudnienia od dnia 24 grudnia 2018 r. Przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 14 lipca 2020 r. organy dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 oraz art. 3 pkt 22 u.ś.r. Sąd podkreślił przy tym, iż analogiczny pogląd prawny został zaprezentowany w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2017 r., I OSK 1867/15 oraz w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 10 grudnia 2019 r., II SA/Gl 1204/19. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd I instancji uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W[...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

I. prawa materialnego, a mianowicie:

1. art. 17 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przez błędną wykładnię i uznanie, że pozostawanie na urlopie wychowawczym i związany z tym faktyczny brak wykonywania pracy i otrzymywania wynagrodzenia, stanowi rezygnację z zatrudnienia oraz w konsekwencji jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca, jako osoba pozostająca od dnia 24 grudnia 2018 r. na urlopie wychowawczym, zrezygnowała z tym dniem z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką;

2. art. 24 ust. 2-2a u.ś.r. przez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, w następstwie błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r., że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane skarżącej od grudnia 2018 r. tj. za okres przebywania na urlopie wychowawczym;

II. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit a) i art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. przez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, które skutkowało nieuzasadnionym wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, choć Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W[...] dokonało zgodnej z prawem wykładni i subsumpcji art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r., a w konsekwencji prawidłowo zastosowało art. 24 ust. 2-2a u.ś.r.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Przechodząc zatem do oceny zasadności zarzutów kasacyjnych wypada dostrzec, iż kontrowersja powstała w niniejszej sprawie dotyczy możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres przebywania przez pracownika na urlopie wychowawczym. Kwestia ta była już kilkakrotnie oceniana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który aktualnie prezentuje ujednolicone stanowisko wskazując, iż w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, a tym samym korzystanie z urlopu wychowawczego nie stanowi rezygnacji z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (vide: wyrok NSA z dnia 8 maja 2013 r., I OSK 2250/12; wyrok NSA z dnia 8 lutego 2017 r., I OSK 1703/15; wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., I OSK 572/16; wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2020 r., I OSK 467/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Pogląd ten reprezentuje także Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą kasację.

Nie ulega wątpliwości, iż przepis art. 17 u.ś.r. stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które w celu sprawowania opieki "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Okoliczność, iż skarżąca przebywając na urlopie wychowawczym "nie wykonuje pracy", nie oznacza jeszcze, iż jest z tego powodu uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Również utrata dochodu będąca skutkiem uzyskania prawa do urlopu wychowawczego nie jest tożsama z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r., definiując pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", zawiera szczegółowe wyliczenie stosunków prawnych, na podstawie których praca może być wykonywana. Przepis ten wiąże pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, takimi jak: wykonywanie pracy czy uzyskiwanie wynagrodzenia (vide: wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., I OSK 2425/10; wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., I OSK 572/16; wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2020 r., I OSK 467/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Norma prawna wyprowadzona z wykładni art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wyraźnie wskazuje, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem w przypadku rezygnacji ze świadczenia pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Pozostawanie natomiast w stanie zatrudnienia w oparciu o którąkolwiek z ww. podstaw prawnych uniemożliwia uznanie, iż nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia. W takiej sytuacji nie jest wypełniona kluczowa przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mówi art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Nie jest kontrowersyjny pogląd, iż osoba korzystająca z urlopu wychowawczego pozostaje w zatrudnieniu, chociaż co do zasady nie świadczy pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia. Zawieszenie obowiązków i uprawnień pracowniczych ma jednak charakter czasowy. Celem urlopu wychowawczego jest stworzenie pracownikowi korzystnych warunków do sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w sytuacji istnienia trudności w łączeniu obowiązków opiekuńczych z obowiązkami zawodowymi. Urlop ten jest uprawnieniem ściśle związanym z pozostawaniem w stosunku pracy, z którego może skorzystać wyłącznie osoba mająca status pracownika (vide: E.Maniewska, [w:] E.Maniewska, K.Jaśkowski, Komentarz aktualizowany do Kodeks pracy, Lex/el. 2021, uwagi do art. 186-1868; K.Rączka [w:] M.Gersdorf, M.Raczkowski, K.Rączka, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. III, uwagi do art. 186 i nast.). Skoro zatem w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, to nie można się zgodzić, że stan ten stanowi rezygnację z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (vide: wyrok NSA z dnia 8 maja 2013 r., I OSK 2250/12; wyrok NSA z dnia 8 lutego 2017 r., I OSK 1703/15; wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., I OSK 572/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Powyższe zapatrywanie, wyprowadzone z gramatycznej wykładni art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r., nie pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni celowościowej. Wsparcie finansowe państwa dla osób opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi przybiera zróżnicowane formy, a ich wybór pozostawiony jest osobom zainteresowanym. W przypadku osób pozostających w zatrudnieniu mogą one skorzystać z urlopu wychowawczego o wydłużonym okresie, w czasie którego opłacane są składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne, a w rodzinach uzyskujących dochód na osobę określony w art. 4 ust. 1 u.ś.r. wypłacany jest też dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. Świadczenie pielęgnacyjne ma inny charakter i jest skierowane do osób, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub też rezygnują z tych form aktywności zawodowej. Celem tego świadczenia jest wsparcie osób, które, pomimo możliwości pozostawania w zatrudnieniu, rezygnują z niego bądź go nie podejmują ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Osoby te nie pozostają zatem w zatrudnieniu, a świadczenie pielęgnacyjne oprócz środków utrzymania, zapewnia świadczeniobiorcy opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz zdrowotne. Tak więc, mimo iż z faktycznego punktu widzenia zbliżone są do siebie sytuacje osób korzystających z urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem i rezygnujących z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, to w zakresie kluczowej przesłanki owych uprawnień, a więc pozostawania lub niepozostawania w zatrudnieniu, ich sytuacja prawna jest diametralnie różna. Nie daje to podstaw do zaakceptowania stanowiska, iż celem powyższych regulacji jest zrównanie uprawnień obu grup i objęcie świadczeniem pielęgnacyjnym także osób pozostających w zatrudnieniu, tylko z tego względu, że przebywając na urlopie wychowawczym nie wykonują pracy i nie uzyskują w tym okresie wynagrodzenia.

Również względy systemowe nie dają podstaw do przyjęcia, że zamiarem ustawodawcy było utożsamienie utraty dochodów z tytułu zatrudnienia z faktycznym zaprzestaniem wykonywania pracy. Przeczy temu posługiwanie się przez przepisy u.ś.r. pojęciem "utraty dochodu". Stan taki ma miejsce m.in. w sytuacji uzyskania prawa do urlopu wychowawczego (art. 3 pkt 23 lit. a) u.ś.r.), ale także w sytuacji utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 23 lit. c) u.ś.r.). Powyższe wyraźnie wskazuje, iż uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego skutkuje jedynie utratą dochodu, czego nie można utożsamiać z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tym samym na gruncie art. 3 pkt 22 u.ś.r. definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" określa podstawy prawne, na jakich praca może być wykonywana i łączy definiowane pojęcie z określonymi stosunkami prawnymi, a nie z okolicznościami faktycznymi, w szczególności z faktycznym wykonywaniem czynności zawodowych, świadczeniem usług czy faktycznym prowadzeniem działalności gospodarczej (vide: wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., I OSK 572/16; wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2020 r., I OSK 467/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Trafnie zatem wskazuje autorka skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przyjmując, że skarżąca w momencie rozpoczęcia urlopu wychowawczego zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w sytuacji gdy zaprzestała jedynie z wykonywania czynności zawodowych, pozostając natomiast w stosunku prawnym będącym podstawą zatrudnienia. Wynikiem błędu procesu wykładni ww. przepisów było nieprawidłowe zastosowanie art. 24 ust. 2-2a u.ś.r. Prawo do określonych w tym przepisie świadczeń rodzinnych ustala się w sposób pomijający zasadę wyrażoną w art. 24 ust. 2 u.ś.r. tylko wtedy, gdy prawo do świadczenia przysługiwało w okresie rozstrzygania o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności nie pozostaje wyłączną przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym świadczenie to nie mogło zostać przyznane za okres, w którym skarżąca pozostawała w stosunku zatrudnienia. Trafny jest także zarzut naruszenia przepisów postępowania. Błędy w procesie wykładni art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r., a nadto wadliwa subsumpcja art. 24 ust. 2-2a u.ś.r., doprowadziły do nieprawidłowego wyrokowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a.

Z powyższych powodów Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o jej oddaleniu jako bezzasadnej (art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 206 p.p.s.a. odstępując od uwzględnienia żądania skargi kasacyjnej w tym zakresie z uwagi na status skarżącej i przedmiot sprawy.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.