Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 237/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 11 lutego 2022 r. nr SKO.41/234/OS/2022 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat A. K. – S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 26 listopada 2021 r. I. B. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Głusku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Głusku, działając z upoważnienia Wójta Gminy Głusk, decyzją z dnia 31 grudnia 2021 r. nr GOPS-ŚR.4151.65.2021.EG odmówił przyznania stronie wnioskowanego zasiłku. W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył treść art. 16 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., aktualny t.j. - Dz. U z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r.") oraz stwierdził, że w przypadku wnioskodawczyni nie da się ustalić, kiedy powstała jej niepełnosprawność, zaś umiarkowany stopień niepełnosprawności istnieje u niej od dnia 1 listopada 2020 r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji I. B. podtrzymała wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, powołując się przy tym m.in. na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2014 r., K 38/13, którym – jak wskazała odwołująca się – rozwiązanie, według którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w zależności od tego, kiedy powstała niepełnosprawność, uznano za sprzeczne z konstytucyjna zasadą równości. Decyzją z dnia 11 lutego 2022 r. nr SKO.41/234/OS/2022 (zaskarżoną do Sądu) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, iż wyrokiem Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 listopada 2021 r., sygn akt VII U 210/21, zapadłym na skutek odwołania wnioskodawczyni, zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z dnia 8 lutego 2021 r. nr WZO.9531.1.87.2021 w ten sposób, że ustalono, iż wnioskodawczyni jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w okres do 30 listopada 2023 r., ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od dnia 1 listopada 2020 r., zaś symbol przyczyny niepełnosprawności to [...] Przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w art. 16 ust. 3 u.ś.r., jest natomiast uzależnione od zaistnienia łącznie dwóch przesłanek: po pierwsze, osoba niepełnosprawna w wieku powyżej 16 roku życia musi legitymować się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności; po drugie, niepełnosprawność tej osoby musiała powstać przed ukończeniem przez nią 21 roku życia, przy czym przepis ten odwołuje się expressis verbis do terminu "powstania niepełnosprawności", a nie do terminu "powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności". Tymczasem na podstawie przedstawionego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność wnioskodawczyni (w jego treści określono jedynie datę powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności). Strona nie przedłożyła zatem dokumentów świadczących o tym, że jej niepełnosprawność powstała przed ukończeniem przez nią 21. roku życia (tj. przed 1 kwietnia 1989 r.), co oznacza, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 16 ust. 3 u.ś.r. Końcowo Kolegium wyjaśniło, że przywołane przez stronę w odwołaniu orzecznictwo odnosi się do świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., zaś wniosek strony dotyczył zasiłku pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie art. 16 tej ustawy.

I. B. zaskarżyła powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W treści złożonej skargi (błędnie zatytułowanej jako "Odwołanie") skarżąca nie sformułowała żadnych zarzutów ani wniosków procesowych, a jedynie podtrzymała wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, dodatkowo wnosząc również o jego wyrównanie. Ponownie powołała się na wyrok Trybunały Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, a także przywołała będąca odzwierciedleniem tego orzeczenia wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego i wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Przekonanie organów o niespełnieniu przez skarżącą niezbędnej przesłanki uzyskania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, uznać należy za zasadne. Wyjaśnić należy, że zasiłek pielęgnacyjny przyznawany jest w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 u.ś.r.). Katalog osób uprawnionych do tego świadczenia określa art. 16 ust. 2 u.ś.r. stanowiąc, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Uzupełnieniem tego katalogu jest przepis art. 16 ust. 3 u.ś.r., zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. W świetle przytoczonych przepisów nie może budzić wątpliwości, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie ma charakteru decyzji uznaniowej, lecz jest decyzją związaną, co oznacza, że przyznać taki zasiłek organ może tylko wtedy, gdy spełnione zostały przewidziane przepisami prawa wymogi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 784/18, LEX nr 2627786). W niniejszej sprawie pozostaje poza sporem, że skarżąca I. B. nie należy do żadnej z kategorii osób wymienionych w ust. 2 cytowanego artykułu – wszak z akt sprawy wynika, że ma aktualnie 54 lata (urodziła się w 1968 r.) i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istota sporu sprowadza się tym samym do oceny, czy skarżąca spełnia przesłanki do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 16 ust. 3 u.ś.r. Warunkiem nabycia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na tej podstawie jest natomiast łączne spełnienie dwóch przesłanek, mianowicie: 1) wnioskujący o zasiłek musi legitymować się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, 2) niepełnosprawność ta musi powstać do ukończenia 21 roku życia. Podkreślić w tym miejscu należy, że w zakresie drugiej z tych przesłanek, w przytoczonym przepisie mowa jest o niepełnosprawności w sensie ogólnym. Innymi słowy, przesłanka ta jak słusznie przyjęły organy w niniejszej sprawie - dotyczy momentu powstania u wnioskodawcy niepełnosprawności, nie zaś powstania umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2019 r. I OSK 3893/18 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Ponadto należy wskazać, że rozpoznając sprawę w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego, w przypadku o jakim mowa w przywołanym art. 16 ust. 3 u.ś.r., organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalenia ani stopnia niepełnosprawności, ani też daty, od której niepełnosprawność istnieje. Ustalenie przez organ pomocowy istnienia niepełnosprawności i jej stopnia odbywać się może wyłącznie w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Tylko ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania niepełnosprawności. Orzeczenie takie nie może być zastąpione żadnym innym dokumentem ani też ustaleniami organu pomocowego dokonanymi w prowadzonym przez ten organ postępowaniu wyjaśniającym (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 259/12; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 34/12; wyrok WSA w Kielcach z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 625/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 lipca 2008 r. sygn. akt VII SA/Wa 151/08; dostępne w CBOSA). W okolicznościach niniejszej sprawy niespornym było spełnienie przez skarżącą pierwszej z przesłanek z art. 16 ust. 3 u.ś.r., bowiem – jak już wcześniej wskazano - skarżąca jest osobą w wieku powyżej 16. roku życia, a nadto jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, czego potwierdzeniem jest przedstawiony przez skarżącą wyrok Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt sygn. akt VII U 210/21 upr, którym zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z dnia 8 lutego 2021 r. nr WZO.9531.1.87.2021 i ustalono, że wnioskodawczyni jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w okresie do 30 listopada 2023 r., ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od dnia 1 listopada 2020 r., zaś symbol przyczyny niepełnosprawności to [...] W orzeczeniu tym wskazano jednak wyłącznie datę powstania u skarżącej ustalonego stopnia niepełnosprawności, tj. stopnia umiarkowanego. Na podstawie podanej w tym zakresie daty stwierdzić można, że ów stopień niepełnosprawności powstał u skarżącej w jej 52. roku życia. W orzeczeniu tym nie ustalono natomiast daty powstania u skarżącej niepełnosprawności w sensie ogólnym, do której to daty odnosi się art. 16 ust. 3 u.s.r. Na stwierdzenie, że niepełnosprawność skarżącej powstała przed jej 21. rokiem życia, nie pozwalają również załączone do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącej, wydane we wcześniejszych okresach, w tym wydane z nich najwcześniej orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z siedzibą w Lublinie z dnia 29 czerwca 2017 r., nr PZON.721.15025.2017, którym zaliczono skarżącą do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności (k. 7 akt adm. I inst.). Z dokumentu tego wynika bowiem, że niepełnosprawność skarżącej w stopniu lekkim istniej od 17 maja 2017 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności (w sensie ogólnym) nie da się ustalić ( tak też NSA w wyroku z dnia 26 maja 2020r. I OSK 1456/19 opubl. w CBOSA ). Tym samym, orzekające w sprawie organy słusznie uznały, że przedłożone przez skarżącego w toku postępowania orzeczenie nie świadczy o spełnieniu dyspozycji art. 16 ust. 3 u.ś.r. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, procedujące w sprawie organy obu instancji zasadnie uznały, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia. Skarżąca nie wykazała bowiem spełnienia łącznie ustawowych przesłanek, o których mowa w art. 16 ust. 3 u.ś.r., to jest nie wykazała w sposób przewidziany prawem, że jej niepełnosprawność powstała przed ukończeniem przez nią 21. roku życia. W tym miejscu ponownie podkreślić trzeba, że zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne, nie są uprawnione do samodzielnego ustalenia ani stopnia niepełnosprawności, ani też daty, od której niepełnosprawność istnieje. Ustalenie tej kwestii w ramach postępowania o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego bazować może wyłącznie na treści orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez uprawnioną do tego jednostkę (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 203/19, opubl. w CBOSA). Odnosząc się końcowo do argumentacji skarżącej przedstawionej w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz w skardze, wyjaśnić trzeba, że przywołanym w tych pismach wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powołanie się przez skarżącą w niniejszej sprawie na powyższe orzeczenie, czy też na nawiązujące do jego treści wyroki sądów administracyjnych, uznać zatem należy za niezasadne, albowiem ocena prawna w tych orzeczeniach zawarta nie odnosi się do przepisu art. 16 ust. 3 u.ś.r., a jedynie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., a tym samym nie można jej przenosić na grunt sprawy niniejszej.

Z tych względów skargę należało oddalić, o czym orzeczono zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).

O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono natomiast na podstawie art. 250 § 1 i § 2 ww. ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).